ایران پدیا - مشارکت‌های کاربر [fa]

آتش‌سوزی سینما رکس آبادان

2026-09-11T06:40:59Z

Alireza k h:

{{pp-vandalism|small=yes}}{{infobox civilian attack
|title=آتش‌سوزی سینما رِکس آبادان
|image=فاجعه‌ی سینما رکس آبادان.JPG
|caption= سینما رِکس آبادان پس از حریق
|date=۲۸ مرداد ۱۳۵۷
|location=آبادان، ایران
|time=۲۰:۲۱
|timezone=ساعت رسمی ایران
|type=
|weapons=|fatalities= ۳۷۷ تا ۶۰۰ نفر
|perps=
|numpart=
}}
'''آتش‌سوزی سینما رکس آبادان'''، در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، که بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر در آن جان باختند، یکی از هولناک‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است. این حادثه، در بحبوحه اعتراضات علیه [[سلطنت پهلوی|رژیم پهلوی]]، به نقطه عطفی در [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] تبدیل شد.

رژیم پهلوی این فاجعه را به گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی نسبت داد، درحالی‌که هواداران [[روح‌الله خمینی]]'''،''' [[ساواک]] را متهم کردند. شواهد بعدی، به‌ویژه اعترافات حسین تکبعلی‌زاده، نشان داد که این جنایت توسط افرادی با انگیزه‌های مذهبی افراطی و تحت‌تأثیر روحانیون هوادار خمینی انجام شده است.

این مقاله، با تکیه بر منابع معتبر، کتاب «سینما جهنم» نوشته کریم نیکونظر، و منابع مکمل کتابی، نقش نیروهای بنیادگرا، تحریف‌های تاریخی پس از انقلاب ضد سلطنتی، و پیامدهای این فاجعه را بررسی می‌کند. هدف، روشن ساختن حقیقت پنهان‌شده در پروپاگاندا و بازخوانی این جنایت به‌عنوان نمونه‌ای از بنیادگرایی دینی است.<ref name=":0">[https://tavaana.org/cinema-rex-fire/ روحانیت انقلابی؛ متهم اصلی آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت توانا]</ref><ref name=":1">[https://melliun.org/iran/239375 روایت متفاوت شاهد عینی سینما رکس بعد از ۴۲ سال - سایت میلیون ایران]</ref><ref name=":2">[https://enghelabe-eslami.de/?s=%D9%85%D8%B3%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86+%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C+%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87+%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%B1%DA%A9%D8%B3+%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86+%DA%86%D9%87+%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F مسببین واقعی فاجعه سینما رکس آبادان چه کسانی هستند؟ - است انقلاب اسلامی در هجرت]</ref><ref name=":3">کتاب «سینما جهنم»: روایتی از فاجعه سینما رکس آبادان، نوشته‌ی کریم نیکونظر، تهران: انتشارات نگاه.</ref><ref name=":4">کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته‌ی یرواند آبراهامیان، تهران: نشر نی. (۱۳۷۷)</ref><ref name=":5">کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته‌ی آنابل سریبرنی (۱۳۸۵). تهران: انتشارات کویر</ref>
=مقدمه=
آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، فاجعه‌ای انسانی و سیاسی بود که در اثنای انقلاب ضدسلطنتی در سال ۱۳۵۷ اتفاق افتاد. این حادثه، که صدها نفر را در حین تماشای فیلم «گوزن‌ها» به کام مرگ کشاند، به ابزاری برای پروپاگاندا تبدیل شد. رژیم پهلوی گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی را متهم کرد، درحالی‌که هواداران خمینی ساواک را مسئول دانستند. اعترافات تکبعلی‌زاده و منابع مستقل نشان داد که این جنایت را افراد وابسته به بنیادگرایی دینی انجام شده است.<ref name=":0" /><ref name=":6">[https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7 آتش زدن سینما رکس آبادان ۲۸ امرداد ۱۳۵۷ - سایت مشروطه]</ref><ref name=":7">[https://www.radiofarda.com/a/308192.html آتشسوزی سینما رکس (بخش یازدهم): پنهان سازی علل و مسببان فاجعه توسط رئیس و دادستان دادگاه - سایت رادیو فردا]</ref><ref name=":3" /><ref name=":4" />
=زمینه تاریخی=
[[پرونده:آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.JPG|جایگزین=انتشار خبر آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|بندانگشتی|انتشار خبر آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]][[پرونده:حسین تکبعلی‌زاده.jpg|جایگزین=حسین تکبعلی‌زاده|بندانگشتی|273x273پیکسل|حسین تکبعلی‌زاده]]
===آبادان در آستانه انقلاب===
آبادان در دهه ۱۳۵۰، به دلیل صنعت نفت، مرکز اقتصادی و فرهنگی بود. سینما رکس، نماد مدرنیته، هدف گروه‌های مذهبی افراطی قرار گرفت که آن را «فساد غربی» می‌دانستند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان به فضای ملتهب آبادان در این دوره اشاره دارد.<ref name=":8">[https://www.tribunezamaneh.com/archives/311578 آبادان؛ از عظمت نفتی، تا سینما رکس، جنگ، متروپل و فروپاشی جامعه ایران! - سایت تریبون زمانه]</ref><ref name=":12">[https://ahwazstat.org/fa/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86/ روایتی از آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت اهواز آمار]</ref><ref name=":3" /><ref name=":4" />
===سینماها به‌عنوان هدف ایدئولوژیک===
سال ۱۳۵۷ به «سال سینماسوزی» معروف شد، با بیش از ۳۰ سینما که به آتش کشیده شدند. روحانیون افراطی سینماها را مراکز انحطاط می‌دانستند. «گوزن‌ها» به دلیل مضامین سیاسی، حساسیت‌برانگیز بود. کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته آنابل سریبرنی به این حملات اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":6" /><ref name=":11">[https://iranglobal.info/fa/node/191801 عاملان و آمران جنایت سینما رکس؛ از گروه مسلح منصورون تا مجاهدین انقلاب اسلامی - سایت ایران گلوبال]</ref><ref name=":5" />
==شرح فاجعه==
[[پرونده:جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.JPG|جایگزین=جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|بندانگشتی|300x300پیکسل|جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، سینما رکس توسط چهار نفر به رهبری حسین تکبعلی‌زاده با مواد آتش‌زا سوزانده شد. درهای قفل‌شده و شدت آتش بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر را کشت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":9">[https://www.wikiwand.com/fa/articles/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86 آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت ویکی‌وند]</ref><ref name=":3" />

قفل بودن درها و تأخیر آتش‌نشانی فاجعه را تشدید کرد. برخی منابع قفل‌ها را عمدی می‌دانند.<ref name=":9" /><ref name=":8" /><ref name=":10">[https://www.radiofarda.com/a/f6_Iran_Abadan_Rex_Cinema/461554.html بازخوانی پرونده سينما رکس پس از ۳۰ سال - سایت رادیو فردا]</ref>

اعلامیه‌ها ساواک را متهم کردند. خمینی این فاجعه را به رژیم پهلوی نسبت داد، درحالی‌که رژیم پهلوی گروه‌های مذهبی را مسئول دانست.<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":10" />
=نقش روحانیون افراطی=
===جلسات مذهبی و تحریک ایدئولوژیک===
جلسات مساجد، مانند مسجد قدس، مراکز ترویج ایدئولوژی ضدغربی بودند. تکبعلی‌زاده تحت‌تأثیر افرادی مانند محمد کیاوش به این جنایت ترغیب شد. کتاب «انقلاب ایران» نوشته مایکل اکسورثی به نقش مساجد در تحریک خشونت اشاره دارد. این جلسات، با سخنرانی‌های تحریک‌آمیز، جوانان را به اقدامات خشونت‌آمیز علیه سینماها تشویق می‌کردند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":13">کتاب «انقلاب ایران» نوشته‌ی مایکل اکسورثی (۱۳۹۰) تهران: نشر مرکز</ref>

روحانیون افراطی گروه‌های شبه‌نظامی مانند «منصورون» را هدایت می‌کردند. گزارش‌ها به نقش خانواده نمازی در این سازمان‌دهی اشاره دارند. کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته نیکی کدی به ساختار این گروه‌ها می‌پردازد.<ref name=":11" /><ref name=":14">[https://www.independentpersian.com/node/52506/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D8%9B-%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AA نمازی‌ها؛ جعبه سیاه سینما رکس و کرسنت - سایت ایندپیندنت]</ref><ref name=":15">[https://news.gooya.com/2022/05/post-64558.php قاتلان سینما رکس آبادان؛ هنوز زنده‌اند - خبرنامه گویا]</ref><ref name=":16">کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته‌ی نیکی کدی (۱۳۸۴) تهران: نشر علم</ref>

سخنرانی‌های روحانیون، که سینماها را «لانه فساد» می‌خواندند، جوانان را به خشونت سوق داد. «سینما جهنم» به تأثیر این گفتمان اشاره دارد. این سخنرانی‌ها از طریق نوارهای کاست به‌طور گسترده پخش می‌شدند.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":5" />
===مسئولیت غیرمستقیم خمینی===
گفتمان خمینی به ایجاد فضای خشونت کمک کرد. عاملی تهرانی اسنادی از نقش هواداران خمینی ارائه داد. آبراهامیان در کتاب خود به تأثیر گفتمان خمینی بر خشونت‌های افراطی اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":14" /><ref name=":10" /><ref name=":4" />
===نمونه‌های مشابه===
بیش از ۳۰ سینما در ۱۳۵۷ سوزانده شد، الگویی که توسط روحانیون افراطی ترویج می‌شد. کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته سعید برزین به این الگو اشاره دارد.<ref name=":6" /><ref name=":11" /><ref name=":3" /><ref name=":17">کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته‌ی سعید برزین (۱۳۸۸) تهران: انتشارات روزنه</ref>
===شبکه‌های اجتماعی و مذهبی===
روحانیون افراطی از شبکه‌های اجتماعی و مذهبی، مانند مساجد و حسینیه‌ها، برای بسیج جوانان استفاده می‌کردند. این شبکه‌ها، به‌ویژه در آبادان، به‌عنوان پایگاه‌هایی برای برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات خشونت‌آمیز عمل می‌کردند. اکسورثی در کتاب خود به نقش این شبکه‌ها در انقلاب اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":13" />
=تحریف تاریخ پس از انقلاب=
دادگاه ۱۳۵۹ تکبعلی‌زاده و چند نفر از ساواک را اعدام کرد، اما تحریک‌کنندگان اصلی محاکمه نشدند. کتاب «عدالت انقلابی» نوشته سعید برزین به نمایشی بودن این دادگاه اشاره دارد. این دادگاه تحت فشار افکار عمومی و برای تثبیت روایت رسمی برگزار شد.<ref name=":7" /><ref name=":10" /><ref name=":3" /><ref name=":17" />

جمهوری اسلامی این فاجعه را به ساواک نسبت داد. کدی در کتاب خود به تحریف تاریخ در نظام جدید اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":14" /><ref name=":15" /><ref name=":16" />

رسانه‌های حکومتی، مانند صداوسیما، روایت ساواک را ترویج کردند. برخی هم به نقش رسانه‌ها در تحریف تاریخ پرداخته‌اند.<ref name=":0" /><ref name=":14" /><ref name=":17" />
=پیامدهای فاجعه=
این فاجعه خشم عمومی را علیه رژیم پهلوی تشدید کرد.<ref name=":4" /> سینماسوزی به افول سینمای ایران منجر شد.<ref name=":3" /> همچنین آبادان با تروما و مهاجرت مواجه شد.<ref name=":12" />
==منابع==

[[رده:تاریخ ایران در دوره قاجار و پهلوی]]

آبه پیر

2026-09-11T06:37:42Z

Alireza k h:

{{جعبه زندگینامه
| اندازه جعبه =
| عنوان =
| نام = آبه پیر
| تصویر = آبه پیر3.JPG
| اندازه تصویر =
| عنوان تصویر = آبه پیر (هانری گروئس)
| زادروز = ۵ اوت ۱۹۱۲
| زادگاه = لیون - فرانسه
| تاریخ درگذشت = ۲۲ ژانویه ۲۰۰۷
| مکان درگذشت = پاریس

| علت درگذشت = کهولت و بیماری
|آرامگاه =

| ملیت =فرانسوی
| نژاد =
| تابعیت =فرانسه
|تحصیلات =
|دانشگاه =
| پیشه =کشیش - سیاستمدار - رزمنده عضو مقاومت فرانسه در جنگ جهانی دوم
| سال‌های فعالیت =از ۱۹۳۸ تا ۲۰۰۷

| شناخته‌شده برای = مردم فرانسه - مردم جهان - اعضای مقاومت ایران ( شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین خلق ایران)
| نقش‌های برجسته =شرکت درمقاومت ضد نازی در فرانسه - نماینده مجلس ملی فرانسه - موسس بنیاد امائوس لیبرته برای حمایت و کمک به مردم بی‌خانمان

| سبک =
| تأثیرگذاران =

| تأثیرپذیرفتگان =بی‌خانمانها و فقرا در فرانسه و نقاط مختلف جهان - اعضای شورای ملی مقاومت ایران و مجاهدین خلق ایران
| شهر خانگی =
| تلویزیون =
| لقب =کشیش قهرمان بی‌خانمان‌ها
| حزب =
| دین =مسیحی
| همسر =
|| پانویس =
}}

'''آبه پیر''' (به فرانسوی) Abbe Pierre (زاده ۵ اوت ۱۹۱۲ میلادی<ref name=":0" /> ـ درگذشته در ۲۲ ژانویه ۲۰۰۷<ref name=":2" />) کشیش مترقی و سیاستمدار و مبارز و عضو مقاومت فرانسه در جنگ جهانی دوم بود. نام اصلی او هانری گروئس و پنجمین فرزند خانواده بود.<ref name=":1" /> آنها ۸ خواهر و برادر بودند. پدرش آنتوان گروئس تاجر ابریشم بود و زندگی مرفهی داشتند.<ref name=":0" />

در ۱۹ سالگی به صومعه مسیحی کاپوسن‌ها پیوست و ۶ سال را با آنان گذراند.<ref name=":0" /> او تمام ارثیه خانوادگیش را به فقرا و بی‌خانمان‌ها بخشید. آبه پیر در ۱۹۳۸ به مقام کشیشی رسید.<ref name=":1" />

با شروع جنگ جهانی دوم و اشغال فرانسه توسط آلمان نازی به مقاومت فرانسه پیوست و در جابه‌جایی و فراری دادن رزمندگان مقاومت شرکت داشت. در جریان جنگ نام آبه پیر را برای خود انتخاب کرد. در طول جنگ دوبار دستگیر شد و هر دو بار فرار کرد. نهایتا با دستور مسئولین مقاومت به الجزایر رفت و در آنجا با [[ژنرال دوگل]] دیدار کرد.<ref name=":0" />

پس از جنگ به عنوان قهرمان جنگ به کشورش بازگشت و تا سال ۱۹۵۱ نماینده مجلس ملی فرانسه بود. در ۱۹۴۹ بنیاد امائوس لیبرته را برای کمک به افراد بی‌خانمان تاسیس کرد. او طی ۵۰ سال برای دفاع و کمک به بی‌خانمان‌ها تلاش کرد. آبه پیر به مدت ۳۰ سال محبوبترین شخصیت فرانسه بود. نشان‌ها و جوایز متعددی از جمله نشان لژیون دونور، بالاترین نشان رسمی فرانسه را دریافت کرد.<ref name=":1" />

در سال ۱۳۷۳ با [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] آشنا شد و با [[مریم رجوی]] رئیس جمهور منتخب مقاومت ایران در اورسوراواز دیدار کرد. در سال‌های بعد نیز او بارها از مقاومت ایران دفاع کرد و دیدارهای متعددی با [[مریم رجوی]] داشت.<ref name=":1" />

آبه پیر در ۲۲ ژانویه ۲۰۰۷ در سن ۹۴ سالگی بعد از یک دروه بیماری و بستری شدن در بیمارستان درگذشت.<ref name=":2" /> با درگذشت او فرانسه درغم و ماتم فرو رفت. پیکر او طی مراسمی با حضور هزاران تن از مردم فرانسه به خصوص از طبقات فرودست و فقیر جامعه از کلیسای تاریخی نوتردام پاریس تشییع شد.<ref name=":1" />

خبرگزاری فرانسه طی گزارشی از درگذشت آبه پیر، وی را «کشیش قهرمان بی‌خانمان‌ها» که طی بیش از نیم قرن مبارزه برای بی‌خانمان‌ها به وجدان ملت فرانسه تبدیل شده بود توصیف کرد.<ref name=":1" />

== زندگینامه ==

=== تولد تا پایان جنگ جهانی دوم ===
آبه پیردرروز ۵ اوت سال ۱۹۱۲ در شهر لیون فرانسه بدنیا آمد. خانواده آبه هشت فرزند داشت، پنج پسر و سه دختر. او پنجمین فرزند خانواده بود. پدرش، آنتوان، پیشه ور صنعت ابریشم بافی بود.<blockquote>آبه پیر در مورد مادرش گفته:«خاطره‌ای که نشاندهنده‌ی محبت از سوی مادرم باشد به‌ یاد ندارم، به‌جز چند روز قبل از ورودم به صومعه که با من زیاد صحبت کرد.»</blockquote>خانواده‌ی گروئس ابتدا در شهر لیون، مستقر شدند. سپس با بزرگ شدن خانواده، آن‌ها ملکی در زمین‌های مساعد حومه پاریس، خریداری کردند.

هانری، با اسم تعمیدی آبه پیر، کودکی پرجنب وجوش بود. کنجکاو نسبت به همه چیز، او می‌خواست همه چیز را یاد بگیرد. همیشه در پی فهمیدن بود. هانری بنیه‌ای ضعیف داشت واغلب بیمار بود. از زمانی که طفلی بسیار کوچک بود، ایمانی خلل ناپذیر داشت. دفترچه‌های یادداشت خصوصی‌اش گواه عشق بی کرانش به خدا بود.
[[پرونده:آبه پیر در کودکی با خواهران و برادرانش.JPG|جایگزین=آبه پیر|بندانگشتی|300x300پیکسل|آبه پیر در کودکی با خواهران و برادرانش]]<blockquote>پدرش آنتوان گروئس، در کمک به بینوایان و فقرا کوتاهی نمی‌کرد. او خود دراین‌باره گفته است: «روزی پدرم من و برادرم را به محله‌ای دور از خانه در شهرک رامبو برد. در آنجا از دیدن تنی چند از دوستان پدرم غافلگیر شدیم. دوستانی که بعضاً شب‌ها در سالن غذاخوری خانه دیده بودیم‌شان. آستین‌ها را بالا زده، مشغول آرایش موهای پسرهای ولگرد بودند. آنجا پدرم را دیدم. پیشبندی به کمرش بسته بود و موهای پسر فقیری را کوتاه میکرد. به ‌یقین دراین کار خیلی ناشی بود، چون پسره با پدرم که موهایش را می‌کشید، بدرفتاری می‌کرد. وقتی برگشتیم، پدرم رو به ما کرده و گفت: «دیدید لایق خدمت به بینوایان بودن چقدر سخت است؟»</blockquote>درنوجوانی خانواده تصمیم گرفت که هانری و۲ برادر دیگرش را در کالج پانسیون کنند. او که علاقه‌ای برای ماندن در پانسیون نداشت از آنجا فرار کرد. نهایتا پدرش تصمیم گرفت که پسرانش کالج را ترک کنند. در همین دوران او وارد اولین گروه پیشاهنگی شهر لیون شد. رفقایش در پیشاهنگی نام او را «سگ آبی متفکر» گذاشتند.<ref name=":0">[https://iran-efshagari.com/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B1-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA/ سالروز درگذشت «آبه پیر» قهرمان مقاومت ضدفاشیستی فرانسه - ایران افشاگر]</ref>

=== پیوستن به کلیسا ===
در سال ۱۹۲۷ بازدیدی از طرف کالج از معبد سن فرانسوا آسیز داشت. این بازدید و خواندن کتاب زندگینامه سن فرانسوا تأثیر عمیقی بر آبه پیرداشت. او خود در این مورد گفته است: «اینجا بود که من تصمیمم را گرفتم. در روشنایی سن ـ فرانسوا، می‌خواستم راه فداکاری و نثاررا انتخاب کنم تا درون خودم بی چیزترین باشم. با این امید، با او که هست ملاقات کنم.»<ref name=":0" />
[[پرونده:آبه پیر به همراه خانواده‌اش در ۱۹۳۴.JPG|جایگزین=آبه پیر و خانواده‌اش|بندانگشتی|آبه پیر به همراه خانواده‌اش در ۱۹۳۴]]
در۱۹۳۱ با توجه به اینکه در خانواده‌ای مرفه بزرگ شده بود و ارثیه قابل توجهی به او رسیده بود، تمامی ارثيه‌اش را به نیازمندان بخشید.<ref name=":1">[https://www.youtube.com/watch?v=SjnTFtbb6dw آبه پیر ، مردی که همه عمرش عشق ورزید - سیمای آزادی ۱ بهمن ۱۳۹۶]</ref>

هانری وقتی نوزده ساله بود، به پدرش خبر داد که می‌خواهد وارد مرام کاپوسن‌ها بشود. در سال ۱۹۳۱، هانری، برادر فیلیپ شد. زندگی رهبانی تلخ و سخت بود. او شش سال را درمیان کاپوسن‌‌ها گذراند واین دوران تأثیر عمیقی بر زندگی او گذاشت. خودش گفته است، اگر این سالیان را نزد برادران کاپوسن زندگی نکرده بود، هرگز آنچه در طول زندگی‌اش به وقوع پیوسته جامه عمل نمی‌پوشید. پس از شش سال در اثر بیماری و سلامتی شکننده‌ی‌ آبه پیر در برابر بیماری، رئیس جمعیت به او توصیه کرد که زندگی کشیشی که مطمئنا برای او ساخته نشده را ترک کند.

آبه پیر روز ۲۴ اوت سال ۱۹۳۸، با بیست و یک نفر از همکلاس‌هایش در مدرسه الهیات، به مقام کشیشی رسید. چند ماه بعد از ورود به قلمرواسقف و حرفه کشیشی، در سال ۱۹۳۹، زنگ ساعت بسیج (جنگ) به صدا در آمد.<ref name=":0" />

=== جنگ جهانی دوم ===
گروهبان جوان، هانری گروئس(آبه پیر)، که ابتدا در شهر مورین و سپس در آلساس وارد بسیج جنگ شده بود، به‌دنبال یک سینه پهلوی بدخیم، مجبور شد بستری شود. زمانیکه واقعه‌ی شکست سال ۱۹۴۰(شکست فرانسه از آلمان نازی) رخ داد، او در شهر ناربون بهبودی خود را بازیافت.
[[پرونده:هانری گروئس (آبه پیر).JPG|بندانگشتی|350x350پیکسل|هانری گروئس (آبه پیر) در جوانی]]
در اوج اشغالگری آلمانی‌ها به‌عنوان کشیش سرخانه‌ی یتیم‌خانه‌ی اداره‌ی خیریه، به ساحل سن ـ آندره، نزدیک گرونوبل فرستاده شد. مدتی بعد معاون کلیسای بزرگ گرونوبل شد. در همین زمان ابتدا مادر و بعد پدرش از دنیا رفتند. در دوران کشیشی در کلیسای گرونوبل واقعه‌ای او را به مقاومت فرانسه پیوند زد. دو مرد یهودی که از تعقیب پلیس فرار کرده‌ بودند به خانه‌ی او مراجعه می‌کنند. او دو روز آنها را مخفی می‌کند. او در ارتباط با راهبه‌های پرورشگاه «زنان سیون» که به فراریان پناه می‌دادند قرار می‌گیرد. درست کردن کارتهای هویت جعلی را از آنان یاد گرفته و به فرار پناهندگان کمک می‌کند.

در آغاز سال ۱۹۴۲، هانری گروئس دوازده یهودی را برای عبور از مرز راهنمایی کرد. آن‌ها به فراریان و همه‌ی کسانی که می‌خواستند برای نبرد به کوه بزنند کمک می‌کردند. <blockquote>او خود در این‌باره می‌گوید: «در این زمان بود که من به‌همراه دوستانم، اولین کمپ را در شارتوروز ساختم. اما وقتی داوطلبین زیاد شدند، از دره عبور کردیم تا شروع بخش شرقی ارتش ورکروس (ارتفاعات آهکی شمال آلپ)، را پی افکنیم.»</blockquote>از آن‌زمان به‌بعد حوادث ایجاب می‌کرد که آبه اغلب اسم عوض کند. در آخرین روزهای دوران اشغال، او به‌طورمشخص نام «آبه پیر» را پذیرفت. در آن سال‌های زندگی مخفی، او یک روزنامه‌ی کوچک راه انداخت به‌نام «اتحاد میهن‌پرستان مستقل» و اهداف زیرین را در اولین شماره‌ خود عرضه کرد:

* ما می‌خواهیم که:
* مقدرات کشور توسط کسانی که خود انتخاب کرده‌اند اداره شود.
* آزادی‌های محلی در چهارچوبی نوین، برپا شده و تقویت شود.
* کارگرانی که در سندیکاهای خاص خود گرد آمده‌اند، در هدایت زندگی اقتصادی ملت، شرکت کنند.
* درست‌تر: ما می‌خواهیم دولت در خدمت قدرت‌های مالی نباشد، کارگران بالاخره جایگاه شایسته خود در میان ملت را پیدا کنند''.''
* قوی‌تر: ما دولتی مقتدر می‌خواهیم، چرا که آزادی و عدالت فقط در سایه‌ی یک چنین دولتی بر قرارمی‌شود''.''

آبه پیر که شب و روز کارمی‌کرد، بسیار ضعیف شده بود. توصیه شد که از یک منشی کمک بگیرد. به او یک مسؤل سندیکایی به نام دوشیزه لوسی کوتازتوصیه شد. در فردای آزادی فرانسه از اشغال، ژنرال دسکور به این زن نشان صلیب جنگ را اعطا کرد و لوسی کوتاز تا آخرین روزهای حیاتش در کنار آبه پیر باقی ماند و او را درتمام ماموریت‌هایش همراهی کرد.
[[پرونده:آبه پیر در سال ۱۹۳۵ در ردای کشیشی.JPG|بندانگشتی|350x350پیکسل]]<blockquote>آبه پیر در خاطره‌‌ای از دوران همکاریش با مقاومت فرانسه گفته است: «من از کشیش خودم برای ماندن در کوه، دو روز مرخصی خواستم. درواقع باید با دو تن از رهبران گروه مقاومت که دیگر تحمل‌شان به‌سرآمده بود، ملاقات می‌کردم… شرایط برای همه‌ی ما خطرناک شده بود. از کمپی به کمپ دیگر می‌رفتم که درمیان طوفانی شدید گیرکردم. باید با لباس‌های خیس شده می‌خوابیدم. فردای آن‌روز بعد ازاین‌که کارهای مقرر را انجام دادم، با موتوربه ایرینی و خانه‌ی پدریم رفتم تا از احوال آن‌ها خبر بگیرم. وقتی به خانه رسیدم تب اسبی گرفته بودم. مرا روی تخت خواباندند و پزشک را خبر کردند. پزشک رفتن با موتور را برایم ممنوع کرد. چند آزمایش تجویز کرد. فردای آنروز با خواندن نتیجه‌ی آزمایشات، خناق تشخیص داده شد. به تخت چسبیده بودم. سه روز بعد، جوانی از گرونوبل به من خبر داد که محل سکونتم را بازرسی کرده‌اند و من باید ناپدید بشوم. این بخشی از قایم موشک‌بازی ماه‌های بعدی بود. درخانه‌ یکی از دوستانم، متوجه شدم که فراریکی از برداران ژنرال دوگل بنام ژاک، گریزناپذیر شده‌است. باید از تبدیل شدن او به گروگانی در دستان دشمنِ اشغالگر جلوگیری می‌کردیم. دشمنی که در استفاده از او علیه رهبر فرانسه‌ی آزاد در لندن، تردیدی به‌خود راه نمی‌داد. ژاک همراه همسرش به صحرایی درنزدیکی گرونوبل پناه آورده بود. گشتاپو خانه آن‌ها را در شهر بازرسی کرده بود. به من اطلاع داده شد که باید آن‌ها را هرچه سریع‌تر به سویس عبور بدهم، اما این امر به سادگی امکان‌پذیر نبود، چرا که ژاک دوگل، فلج شده، به‌سختی قابل جابجایی بود. بعد از حوادثی بسیار، این زوج را به خانه‌ی کشیشِ کولونی- سو- سالِو در مرز هدایت کردم. شب بعد به ‌یمن کمک گمرکچی‌های فرانسوی کاپیتان مییر، ما توانستیم آن‌ها را با عبور دادن از میان گُل‌های خاردار به سویس عبور بدهیم.»</blockquote>هرچه زمان می‌گذشت، جستجوها برای دستگیری آبه پیر فشرده‌ترمی‌شد. چون دیگر در لیون امنیت نداشت، به پاریس رفت. در آنجا ژورژ بیدول، مسؤل شورای ملی مقاومت بعد از قتل [[ژان مولن]] را ملاقات کرد. می‌خواست شرایط ورکورس را به او منتقل کند. کمی بعد، او به «پیرنه» فرستاده شد تا مقدمات یک شبکه فرار از مرز اسپانیا را فراهم سازد. او برای این عملیات با خواهش از یک وزیر، اجازه‌ی عبور برای نفوذ به‌این منطقه‌ی ممنوعه، جهت یک کار خانوادگی را گرفت اما موقع بازگشت از یک عملیات در کامتو- له- بن، توسط گشتاپو دستگیر شد. اولین بار با یک دوچرخه از دست آلمانی‌ها فرار کرد. بلافاصله به مسئولین مقاومت در پاریس وصل شد و آن‌ها را از بازگشایی مقدمات کارش در اسپانیا مطلع کرد. به او دستور داده شد به الجزایر فرار کند. بار دیگر در اسپانیا دستگیر شد. در آنجا توسط کشیش ویتوریا به [[صلیب سرخ]] کانادایی در مادرید معرفی شد و با صدور اوراق جعلی به عنوان یک خلبان کانادایی با نام «سیر هاری بارلو» معرفی شده و به الجزایر رفت. <blockquote>او خود در مورد دومین فرارش می‌گوید: «در زمان جنگ دستگیر شده و فرار کردم… دوستانم فکر می‌کردند، موقع دومین فرارم کشته شده‌ام. آن‌ها دیگر خبری از من نداشتند. در واقع، من موفق شدم، در حالیکه داخل یک بسته‌ی پستی بزرگ در یک هواپیمای آمریکایی مخفی شده بودم، به الجزایر برسم. این هواپیما از ژیلبرالتار می‌آمد. وقتی به الجزایر رسیدم، یک مسافر مخفی بودم. کارت شناسایی‌ام جعلی بود. در مادرید، برایم یک کارت جعلی درست کرده بودند که مرا به‌عنوان یک خلبان کانادایی معرفی می‌کرد.»</blockquote>

در الجزایر نیروهای امنیتی آمریکا با شک اینکه ممکن است جاسوس آلمان باشد او را دستگیر کردند و مدت ۶ ساعت از او بازجویی کردند. با دخالت ژنرال دوگل از بازداشت آزاد شد. یک هفته بعد در الجزایر برای اولین بار با ژنرال دوگل ملاقات کرد.

بعد ازچند روزآبه پیر وارد ارتش آزادیبخش شد، اما با توجه به شرایط شکننده‌ی جسمی‌اش، او را کشیش سرخانه‌ی مدرسه‌ی دریایی و گروه‌های پذیرشی در کازابلانکا گذاشتند.

در بهارسال ۱۹۴۵، پیرـ هنری تیژان، وزیر اطلاعات ارتش آزادیبخش، آبه را به آفریقای غربی و اکاتوریال فرستاد. جایی که باید بین هواداران ویشی و فرانسه‌ی آزاد، آشتی برقرار می‌کرد، زیرا که عمیقاً محیط‌های سیاسی، اداری و مذهبی از هم گسسته بود. تیژان، یکی از بنیانگذاران جنبش جمهوریخواهان ملی(MRP)، حزب سوسیال مسیحی‌ها بود. بنا به توصیه‌ی تیژان آبه پیر درحوزه‌ی نانسی خود را به‌عنوان کاندیدا معرفی کرد و مورد حمایت دوستانش در مقاومت قرار گرفت و در اولین مجلس قانونگذاری به‌عنوان نماینده، انتخاب شد. او دوباره خود را کاندیدا کرد و تا سال ۱۹۵۱دوبار به نمایندگی انتخاب شد.
[[پرونده:آبه پیر در میان بی‌خانمانها1.JPG|جایگزین=آبه پیر کشیش حامی فقرا|بندانگشتی|آبه پیر در میان بی‌خانمانها]]<blockquote>آبه پیر درباره فعالیتها‌یش در دوران جنگ می‌گوید: «شانسی که در طول جنگ داشتم این بود که هرگز مجبور نشدم کسی را بکشم. هرگز خودم را در شرایطی نیافتم که بگویم: «اگر او را نکشم مرا خواهد کشت» به‌این مباهات نمی‌کنم. من به کسانی که می‌جنگیدند کمک می‌کردم و برایشان تدارکات می‌آوردم. من روزنامه‌ای راه انداختم که سه شماره‌ی آن منتشر شد. اسم این روزنامه «اتحاد میهن پرستان مستقل بود.»</blockquote>

پس از جنگ مردی که او را لو داده بود، به دادگاه احضار شد، همسرش از آبه خواهش کرد تا در دادگاه حاضرشود. او در حالیکه نماینده‌ی مجلس بود و مدال افتخار گرفته بود، به‌عنوان شاهدی برای تبرئه در دادگاه حاضرشد. آن مرد می‌توانست در فضای حاکم برآن زمان به مرگ محکوم شود ولی آبه شهادت داد که عمل این مرد به‌خاطر منافع نبوده بلکه به‌خاطر نوعی گمراهی بوده است.<ref name=":0" />

=== '''دوران پس از جنگ''' ===
آبه پیر در پایان جنگ جهانی دوم به‌عنوان نماینده مجلس انتخاب شد، اما در سال ۱۹۵۱ از این سمت استعفا داد و تا پایان عمر، زندگی خویش را یکسره وقف کمک به بی‌پناهان نمود.

فعالیت‌های او در سال ۱۹۴۹ وارد مرحله‌یی تازه شد. او در این سال جنبش امائوس را تأسیس کرد. آنگاه به‌مدت نیم قرن، بی‌وقفه و خستگی‌ناپذیر برای کمک به بی‌خانمان‌ها تلاش کرد.<ref name=":2">[https://event.mojahedin.org/i/news/170242 سالروز درگذشت آبه پیر ـ قهرمان مقاومت ضدفاشیستی فرانسه - سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>

در زمستان سرد ۱۹۵۴ تحت تاثیر مرگ زن کارتون خوابی که در خیابان جانش را از دست داد بر فعالیتهای انساندوستانه‌اش افزود و توانست لایحه‌ای را در مجلس ملی فرانسه به تصویب برساند که دولت را موظف می‌کرد برای بی‌سرپناهان فرانسه خانه فراهم کند. او برای اینکه درد بی‌خانمان‌ها را درک کند دربین آنها در خیابان می‌خوابید. در این رابطه رو به وزیر مسکن وقت فرانسه گفت، شما که از سرما و بی‌پناهی چیزی نمی‌دانید، ساکت باشید.

او طی فراخوانی مردم فرانسه را به قیام برای کمک به بی‌خانمان‌ها دعوت کرد. فراخوان او سر‌آغاز جنبشی گستره درحمایت از بی‌خانمان‌ها گردید. زمانی‌‌ که او از رادیو لوکزامبورگ ازمردم برای کمک به خانمان‌ها کمک خواست، سیل کمک بود که به سویش سرازیر شد. «[[چارلی چاپلین]]»‌ نیز به فراخوان آبه پیر پاسخ داد و مبلغ قابل توجهی را به او اهدا کرد.
[[پرونده:آبه پیر و چارلی چاپلین.JPG|جایگزین=آبه پیر و چارلی چاپلین|بندانگشتی|دیدار چارلی چاپلین با آبه پیر]]
اقبال عمومی و محبوبیت آبه پیر بسیاری از سیاستمداران هم عصرش را به هراس انداخت که ممکن است آبه پیر جای آنها را بگیرد اما این کشیش انساندوست تا آخر عمر با همان ردای کشیشی در نهایت سادگی زندگی کرد و «کشیش قهرمان بی خانمان‌ها» لقب گرفت.

ایده‌ها و جنبش آبه پیر پس از مرگش نیز ادامه یافت. انجمن خیریه او در بیش از ۴۰ کشور جهان فعالیت دارد.<ref name=":1" />

او ۱۷بار به‌عنوان شخصیت محبوب مردم فرانسه برگزیده شد. مردم فرانسه او را به عنوان یکی از ۱۰ چهره برتر و ماندگار تاریخشان انتخاب کردند.<ref name=":2" />

== حمایت از مقاومت ایران ==
آبه پیر اولین بار در مرداد ۱۳۷۳ با [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] آشنا و با خانم [[مریم رجوی]] درحل اقامتش در اور‌سواواز دیدار کرد. او دراین دیدار درمورد [[حکومت آخوندی]] گفت، این حکومت برخلاف نص صریح همان قرآنی که ادعای پیروی از آن را دارد، به‌وسیله ترور و کشتار، سکوت را به ملت بزرگی تحمیل کرده است.<ref name=":1" />

در طول سالهای بعد آبه پیر بارها با [[مریم رجوی]] دیدار کرد و همواره از حامیان [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] بود. آبه پیردر یکی از ملاقات‌هایش با [[مریم رجوی]]، کتابی به نام «آبه پیر، تصاویر یک زندگی» را به او هدیه کرد که در صفحه اول آن نوشته بود «به همه شجاعان در [[قرارگاه اشرف|اشرف]]»<ref name=":0" />

آبه پیر پس از آشنایی با [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] در نامه‌ای به ریاست [[اتحادیه اروپا]] نوشت:

«…من بیش از ۱۲سال است که با اعضای [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] رفت و آمد دارم و نمی‌توانم دوستی‌ام نسبت به آنها را پنهان کنم. آنها زنان و مردانی هستند که شجاعانه برای ارزش‌هایی که انگیزه‌ی هر عضو مقاومت و هر دموکراتی در جهان است، مبارزه می‌کنند.»

‌ٰژاگ لوگ رئیس امائوس لیبرته و از همراهان بسیار نزدیک آبه پیر در خاطراتش در مورد پیوند عمیق او با [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] گفت:

«…ما آن شب با هم مراسم نماز را به‌جا آوردیم. او یک مسیحی بود مثل من ولی نگرشی فراجهانی داشت. به‌عنوان مثال یکی از زیباترین نشانه‌های همدلی او با [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] اتفاقاً در این بود که او همیشه نان مقدس را که ارزشمندترین چیز برای مسیحیان است، در جعبه‌ای قرار می‌داد که پرزیدنت [[مریم رجوی]] به او هدیه کرده بود و مریم در نزد او سمبل مبارزه برای [[حقوق‌بشر]] بود.»<ref name=":2" />

=== '''آخرین دیدار با مریم رجوی''' ===
صبح روزپنجشنبه ۲۱‌مهر‌ماه ۱۳۸۵، آبه ‌پیر، با خانم '''[[مریم رجوی]]''' در محل اقامتش در [[اورسوراواز]] دیدار و گفتگو کرد.

در مراسم استقبال از آبه پیر گروهی از ایرانیان هوادار مقاومت، شخصیت‌های عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]] و همسایگان فرانسوی مقاومت ایران در[[اور سوراواز]]<nowiki/>شرکت داشتند و با تقدیم شاخه‌های گل و ابراز احساسات، از حمایت او از مقاومت ایران تجلیل کردند.

هنگام ورود '''آبه پیر'''، [[مریم رجوی]] پس از خیر مقدم گفت، شما این خانه را مثل خانه خودتان تلقی کنید.از حضور شما در این‌جا، جامعه ایرانیان و همه ایرانیان و فرانسویانی که در والدواز زندگی می‌کنند خوشحال هستیم. مایلم از شما نه فقط به‌خاطر روح بزرگ بشردوستانه و پرمحبت‌تان بلکه به‌طور خاص به‌خاطر همه تلاش‌هایتان در حمایت از مردم رنج‌کشیده ایران ومقاومت‌شان، تشکر کنم.

آبه‌ پیر در بدو ورود به اورسوراواز گفت، عکس‌های این دیداررا باید جایی درکنار مجسمه مریم مقدس قرار دهم.

درجریان این دیدار، آبه پیر از نمایشگاه و موزه شهیدان مقاومت ایران بازدید کرد و مریم رجوی برای او درباره تصویرها، یادگارها و کارهای دستی زندانیان سیاسی که دراین محل قرار داشت، توضیحاتی داد.

در این دیدارآبه پیر کتابی به [[رئیس جمهور برگزیده مقاومت|رئیس جمهور برگزیده مقاومت ایران]] هدیه کرد که «فرشته لبخند» نام دارد. وی توضیح داد که این کتاب روز گذشته منتشر شده و درباره مجسمه‌یی در کلیسای اعظم شهر رنس می‌باشد. [[مریم رجوی]] نیز کتابی را که توسط مقاومت ایران درباره زندگی و فعالیت‌های آبه پیر تهیه شده بود به‌ وی تقدیم کرد.

رئیس جمهور برگزیده مقاومت درجریان گفتگوی خود با آبه پیر، نامه‌یی را که خانم [[مژگان پارسایی]] جانشین رهبرمقاومت در[[قرارگاه اشرف|شهر اشرف]] از شهراشرف درعراق خطاب به آبه پیر نوشته بود، به وی داد. در این نامه [[مژگان پارسایی]] سلام‌های رزمندگان ارتش آزادیبخش ملی ایران در '''[[قرارگاه اشرف|شهر اشرف]]''' را به ‌آبه پیر رسانده و نوشته بود، برای ما آبه پیر، مرد بزرگ خداست که دوستی وعشق می‌آورد.آبه پیر نامه‌یی را که از شهر اشرف آمده بود بوسید.
[[پرونده:آبه پیر در آخرین دیدار با مریم رجوی.JPG|جایگزین=آبه پیر و مریم رجوی|بندانگشتی|377x377پیکسل|آخرین دیدار آبه پیر با مریم رجوی در اورسواواز در ۱۳۸۵]]
درادامه این دیدار [[مریم رجوی]] خطاب به آبه پیر گفت: «پیامبر ما [[محمد(ص)]]، حبیب و عشق خدا نامیده شده است. زیرا از بالاترین ارزش‌ها در نزد خدا عشق و امید و سرزندگی است و شما از جمله مردان بزرگی هستید که مبشرعشق، امید و صلح برای همه انسان‌ها هستید. شما سمبل این ارزش‌ها در فرانسه هستید و این برای [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] که پیرو چنین راه و رسمی است، بسیار ستودنی است.»

رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت یک فرش ایرانی را که تصویر حضرت مسیح (ع) درآن بافته شده و نیز مدالی که دروازه ورودی شهر اشرف درآن نقش بسته بود، به ‌آبه‌ پیراهدا کرد. درادامه این دیدار، [[عزیز رضایی|عزیز]]، مادر رضایی‌های شهید و [[محترم ایجه‌ای|مادر کوشالی]] از مادران شهیدان مجاهد قابی با کلمه الله را به آبه پیر هدیه کردند. خانم معصومه جوشقانی، از زندانیان سیاسی ازبند‌رسته، ترجمه فرانسوی کتاب خاطرات زندان [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهد خلق]] هنگامه حاج حسن را به آبه پیر اهدا کرد. استاد [[بهرام عالیوندی]] یکی از تابلوهای نقاشی خود را که جنایت‌های [[حکومت آخوندی|رژیم آخوندی]] در آن تصویر شده بود، به ‌آبه پیر تقدیم کرد. سه تن از فرزندان شهیدان نماد سمبلیک زندانی شکنجه شده را هدیه کردند و استاد [[جلال گنجه‌ای]] یک جلد کلام الله مجید با ترجمه فرانسوی اهدا کرد.آبه پیر هنگام دریافت قرآن با اشاره به روح پیام واحد ادیان توحیدی گفت در اساس یک مذهب بیشتر در دنیا وجود ندارد و آن این است که خدا ما را دوست دارد و ما خدا را دوست داریم.

در پایان دیدار، خانم [[مریم رجوی]] با اهدای فیلمی از زندگی و فعالیت‌های آبه‌پیر که توسط مقاومت ایران ساخته شده است گفت، از طریق [[سیمای آزادی|تلویزیون مقاومت]] ما به مردم ایران می‌گوییم که مردان خدا و منش و زندگی آن‌ها رودرروی آخوندهایی است که مدعی نمایندگی خدا هستند. اورسوراواز از حضور و دیدار شما مفتخر است. شما به مردم این جا و به ایرانیانی که برای دستیابی به آزادی مردم‌شان سختی‌های بسیار تحمل کرده‌اند، امید و دلگرمی می‌دهید. در شرایطی که در [[ایران]] به ‌نام خدا سرکوبی و شکنجه می‌کنند، مردم ایران از شنیدن صدای شما دلگرم می‌شوند.

آبه پیر نیز گفت، بدترین توهین به خدا این است که وقتی کسی را می‌کشند بگویند این خواست خداست. وی اظهار امیدواری کرد که مقاومت ایران فرش سرخ بعدی را پس از پیروزی آزادی درایران بگستراند و خطاب به‌ [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]] گفت: «می‌دانید که من شما را بسیار دوست دارم.»<ref>'''[https://www.maryam-rajavi.com/abe-%E2%80%8Cpir-the-most-popular-french-character-meets-maryam-rajavi/ دیدار آبه ‌پیر، محبوب‌ترین شخصیت فرانسه با مریم رجوی در اورسوراواز - سایت مریم رجوی]'''</ref>

== سخنانی از آبه پیر ==
جملات بسیاری از آبه پیر باقی مانده است او درجایی گفته بود:«خدا در آسمان نیست، بلکه در این فرد بی‌خانمان و ستم کشیده‌یی است که دارد با تو حرف می‌زند. …تو که در حال خواندن این مطلب هستی و من که در حال گفتن این حرف هستم، درخشش خدا در ما منعکس می‌شود، آنگاه که برای فراهم کردن یک زندگی بهتر و شرافتمندانه‌تر برای این پایین‌ترین‌ها تلاش کنیم…».

هنگامی که گزارشگر کانال ۲ تلویزیون فرانسه از او پرسید: «دوست داری چه چیزی روی سنگ مزارت نوشته شود»، گفت: بنویسید «تلاش کرد عشق بورزد».

او همواره این دعا را یادآوری می‌کرد که: «مرگ یک دیدار به‌تأخیر افتاده با یک دوست است»

او که ۳۰ سال به عنوان محبوبترین شخصیت فرانسه از طرف مردم برگزیده شده بود با فروتنی می‌گفت:

«‌ …من کاره‌یی نبودم. تنها هنرم، شانه خالی‌نکردن از زیر بار مسئولیت بود. مسئولیت‌هایی را پذیرفتم که معمولاً دیگران یا از برابرشان می‌گریزند… یا با بی‌توجهی آن‌را می‌پذیرند… من هم وظیفه‌یی را که به دوش دارم، انجام می‌دهم؛ گاهی خوب و گاهی هم بد؛ آمیزه‌یی از اشک‌ها و لبخندها…».

«…یقین به آزادی، علتی جز این ندارد که ما شایستگی این را پیدا کنیم تا عشق را با عشق پاسخ دهیم. زیبایی خیره‌کننده آزادی از این جهت نیست که ما را از چیزی آزاد سازد، بلکه از آن روست که ما را برای چیزی آزاد سازد؛ برای دوست‌داشتن و دوست‌داشته شدن».

آبه پیر، اعتقاد و یقین خود به عشق و آزادی را این‌گونه بیان کرده است:

«…اگر بخواهم جان‌مایه کلام و یقینی را که به آن دست یافته‌ام، به‌کسانی بگویم که مبارزه را در فراسوی نشان‌دادن چهره‌یی مردمی‌تر از انسان به‌پیش می‌برند، دستاورد و حاصل همه اندیشه‌هایم جز این نخواهد بود که: «زندگی یعنی آموختن عشق». او سپس با گفتن این‌که وقتی کسی دانسته‌هایش را بیان می‌کند، پی‌می‌برد که این دانسته‌ها به چند یقین نیز راه برده‌اند، یقین خود را این‌گونه بسط داد:

«من به ۳یقین دست یافته‌ام: اول، وجود ابدی عشق است؛ دوم، کسی ما را دوست دارد؛ سوم، ما آزاد هستیم. کاش می‌توانستم این ۳ یقین را به دیگران نیز انتقال دهم…».<ref name=":2" />

== درگذشت آبه پیر ==
روز دوشنبه ۲۲ژانویه ۲۰۰۷(۲بهمن ۱۳۸۵) در ساعت ۴ و ۲۵ د قیقه بامداد آبه پیر، قهرمان مقاومت ضدفاشیستی فرانسه، کشیش برجسته و بنیانگذار جنبش امائوس پس از یک دوره بیماری در بیمارستان «ول دو گراس» درگذشت. خبر درگذشت او خبر اول تمامی رسانه‌های فرانسه بود.
[[پرونده:مراسم تشییع آبه پیر در کلیسای تاریخی نوتردام پاریس.JPG|جایگزین=تشییع آبه پیر در کلیسان نوتردام|بندانگشتی|مراسم تشییع آبه پیر در کلیسای تاریخی نوتردام پاریس]]
مردم دسته دسته به طرف بیمارستان شتافتند تا نسبت به مردی که به «وجدان بیدار چند نسل از فرانسویان» تبدیل شده بود ادای احترام کنند.

تشییع پیکر آبه‌ پیر در کلیسای نتردام پاریس، ادای احترام یک ملت به او بود. حرکتی که به‌ندرت در فرانسه رخ می‌دهد.

هزاران نفر در مراسم تشیع او شرکت داشتند.در ردیف اول جمعیت، فقرای تحت پوشش بنیاد خیریه آبه‌ پیر حضور داشتند. آبه می‌خواست آنها در صفوف اول باشند و نه این‌که به صفوف عقب فرستاده شوند. روی تابوتش، عصای او و مدال افتخار صلیب بزرگ لژیون دونور، بالاترین نشان افتخار رسمی فرانسه قرار داشت.<ref name=":2" />

خبرگزاری فرانسه طی گزارشی از درگذشت آبه پیر، وی را «کشیش قهرمان بی‌خانمان‌ها» که طی بیش از نیم قرن مبارزه برای بی‌خانمان‌ها به وجدان ملت فرانسه تبدیل شده بود توصیف کرد.

پس از درگذشت آبه پیر [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] مراسمی را در بزرگداشت او برگزار کرد. در قسمتی از این مراسم خانم [[مریم رجوی]] در مورد آبه پیر گفت: «به راستی که او یک شورشی خدا، یک عصیانگر به جبر زمانه و یک خدمتگزار برای همه فقرا و مستمندان بود. او طی ۵۰ سال کار بی وقفه و قدم به قدم و ذره به ذره و با پرداخت قیمت از خودش و همه زندگیش به همه آموخت که چگونه می‌توانند از خودشان بگذرند و چگونه خوبی‌ها و توانمندی‌های خود را در اختیار دیگران بگذارند. به راستی تا آخرین نفس و تا آخرین لحظه عمر، یعنی تا آخرین لحظات سنش در ۹۴ سالگی سمبل چنین ارزش والایی بود. او یک رزمنده آزادی ویک مبارز علیه فاشیسم بود.»<ref name=":1" />

== منابع ==
[[رده:رهبران و سیاستمداران جهان]]

آبراهام لینکلن

2026-09-11T06:36:22Z

Alireza k h:

{{جعبه زندگینامه
| اندازه جعبه =
| عنوان =
| عنوان ۲ =
| نام =آبراهام لینکلن
| تصویر =آبراهام لینکلن.jpg
| اندازه تصویر =
| عنوان تصویر = آبراهام لینکلن اولین رئیس جمهور از حزب جمهوری خواه آمریکا
| زادروز = ۱۲ فوریه ۱۸۰۹ میلادی
| زادگاه = ایالت کنتاکی آمریکا
| مکان ناپدیدشدن =
| تاریخ ناپدیدشدن =
| وضعیت =
| تاریخ مرگ = ۱۴ آوریل سال ۱۸۶۵ میلادی
| مکان مرگ =تئاتر فورد در واشنگتن دی سی
|عرض جغرافیایی محل دفن=
|طول جغرافیایی محل دفن=
|latd=|latm=|lats=|latNS=N
|longd=|longm=|longs=|longEW=E
| علت مرگ =ترور
| پیداشدن جسد =
| آرامگاه =
| بناهای یادبود =
| محل زندگی = آمریکا
| ملیت =آمریکایی
| نام‌های دیگر =
| نژاد =
| تابعیت =ایالات متحده‌ی آمریکا
| تحصیلات =
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت =۱۸۳۴ تا ۱۸۶۵
| کارفرما =
| نهاد =
| نماینده =
| شناخته‌شده برای = مردم دنیا
| نقش‌های برجسته = لغو سیستم برده‌داری در آمریکا
| سبک =
| تأثیرگذاران =
| تأثیرپذیرفتگان =مبارزین ضد برده‌داری و آزادیخواهان جهان
| شهر خانگی =
| دستمزد =
| دارایی خالص =
| قد =
| وزن =
| تلویزیون =
| لقب =
| دوره =
| پس از =
| پیش از =
| حزب =حزب جمهوری‌خواه آمریکا
| جنبش =ضد برده‌داری
| مخالفان =
| هیئت =
| دین =
| مذهب =
| اتهام =
| مجازات =
| وضعیت گناهکاری =
| منصب =شانزدهمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا
| مکتب =
| آثار =
| همسر =مری تاد
| شریک زندگی =
| فرزندان =رابرت تاد، ادوارد بیکر، ویلیام والاس و توماس تاد – که از آنها فقط رابرت تاد در بزرگ‌سالی زنده ماند
| والدین =توماس لینکلن و نانسی هانکز
| خویشاوندان سرشناس =
| جوایز =
| امضا =
| اندازه امضا =
| signature_alt =
| وبگاه =
| imdb_id =
| Soure_id =
| پانویس =
}}
'''آبراهام لینکلن،''' (به انگلیسی Abraham Lincoln) زاده‌ی ۱۲ فوریه سال ۱۸۰۹ میلادی در ایالت کنتاکی، درگذشت ۱۴ آوریل ۱۸۶۵ در تئاتر فورد ایالت واشنگتن آمریکا که بر اثر سوءقصد جان باخت. لینکلن در یک خانواده ساده و فقیر به لحاظ اقتصادی متولد شد اما به دلیل توان سخنوری، پشتکار و هوش بالایی که داشت، سرنوشت سیاسی و اقتصادی خویش را تغییر داد. آبراهام لینکلن در سال ۱۸۴۶ م به عضویت مجلس نمایندگان، در سال ۱۸۵۵ به عضویت مجلس سنا و نهایتا در سال ۱۸۶۰ به عنوان شانزدهمین رئیس جمهور آمریکا و اولین رئیس جمهور از حزب جمهوری‌خواه به ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا دست یافت. در این دوران ایالات شمالی آمریکا غالبا جمهوری‌خواه، صنعتی، روشنفکر و مخالف برده‌داری بودند اما ایالات جنوبی اغلب از حزب دموکرات، کشاورزی (فئودالی)، طرفدار برده‌داری و برخلاف ارزش‌ها و هنجارهای سیاسی به‌دست آمده از [[انقلاب آمریکا]] (۱۷۷۶ م) حتی خواهان تجزیه ایالات بودند، تا جایی که هفت ایالت جنوبی با تشکیل کنفدراسیون، پیش از مراسم تحلیف ریاست جمهوری آبراهام لینکلن اعلام استقلال کرده بودند. دور‌اندیشی و مهارت سیاسی لینکلن در سازماندهی ایالات شمالی بر علیه ایالات جنوبی طرفدار برده‌داری در راستای حفاظت از ارزش‌های اساسی اعلامیه استقلال آمریکا (۱۷۷۶ م) بود. ارزش هایی چون آزادی، برابری، حاکمیت قانون و دموکراسی به معنای مشارکت تمام مردم در سرنوشت سیاسی خود، این ارزش‌ها امروزه در سازمان‌ها و نهادهای مختلف ایالات متحده آمریکا تبدیل به اصولی اساسی شده‌اند و حتی به عنوان الگو برای سایر نظام‌های دنیا تجویز می‌شوند. این ارزش‌ها پایایی و اعتلای خود را مدیون مبارزه آبراهام لینکلن با برده‌داری هستند؛ زیرا چیزی نمانده بود که انحصارطلبی و استثمارگری اشراف منجر به بی‌اعتباری حاکمیت قانون و به تبع آن، آزادی، برابری و دموکراسی شود. لینکلن به قیمت به راه انداختن یک جنگ داخلی میان ایالات شمالی و جنوبی آمریکا از میراث انقلاب روشنگرانه آمریکا دفاع کرد و ضمن اعمال قانون الغای بردگی به ایالات جنوبی، گامی مهم در جهت تمرکزگرایی و افزایش قدرت دولت فدرال در تاریخ آمریکا برداشت. اقدامات لینکلن علاوه بر کاپرهدز (دموکرات‌های طرفدار صلح)، منجر به نارضایتی جمهوری‌خواهان تندروی هم حزب وی گردید اما او با بی‌اعتنایی به مصلحت اندیشی‌های سیاسی و حزبی، در به سرانجام رساندن رسالت خود ثابت قدم بود. اعلامیه آزادی بردگان طی دو مرحله در سپتامبر ۱۸۶۲ و ژانویه ۱۸۶۳ صادر و قانون آن در متمم سیزدهم قانون اساسی در دسامبر ۱۸۶۵ به تصویب رسید. به دنبال اعلامیه آزادی بردگان لینکلن در سال ۱۸۶۳، جنگ به‌تدریج کاهش یافت.<ref name=":0">[https://vaghayerooz.com/fa/news/4236/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%84%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%D آبراهام لینکلن - سایت وقایع روز]</ref> اما سال ۱۸۶۴، ارتش‌های کنفدراسیون شکست بزرگی خوردند و لینکلن متقاعد شد که وی رئیس‌جمهور یک دوره‌ای خواهد بود. رقیب وی، جورج بی مك‌كلان، فرمانده سابق ارتش پوتوماك، لینکلن را برای ریاست جمهوری به چالش كشید؛ اما لینکلن ۵۵ درصد آرا عمومی و ۲۱۲ از ۲۴۳ رأی الکترال را به دست آورده و دوباره رئیس‌جمهور شد. در ۹ آوریل ۱۸۶۵، ژنرال رابرت اچ لی فرمانده ارتش ویرجینیا، نیروهای خود را به ژنرال یولیس اس. گرانت تسلیم کرد؛ جنگ داخلی با رسیدن به تمام اهداف و مقاصدش به پایان رسید.<ref name=":0" />

بازسازی مناطق جنگی از اوایل سال ۱۸۶۳ در مناطقی که تحت کنترل نظامی اتحادیه قرار داشتند، آغازشد و لینکلن طرفدار سیاست اتحاد سریع با حداقل مجازات بود.

مورخان بر این باورند که لینکلن بر نهادهای سیاسی و اجتماعی آمریکا تأثیری ماندگار بر جای نهاد؛ به ویژه این‌که این روال را در پیش گرفت که تمرکز قدرت را در دولت فدرال افزایش دهد و از قدرت دولت‌های ایالتی بکاهد. اعتبار او مدیون نقشش در تعریف مسائل بزرگ و مهم، سازمان‌دهی جنگ داخلی و پیروزی در آن، از بین بردن برده‌داری، تجدید نظر در ارزش‌های ملی، تشکیل حزب سیاسی نوین بنام حزب جمهوری‌خواه و حفظ آمریکا است. ترور او در نگاه میلیونها تن از مردم آمریکا شهادت محسوب شد.

لینکلن از هیزم‌شکنی،‌ آسیابانی، کارگری با سعی کوشش به بلندترین مقام ادبی، حقوقی و اجتماعی و سیاسی رسید و سرانجام بردگان را آزاد کرد.

پنج روز پس از پایان جنگ داخلی و تسلیم فرمانده جنوبی‌ها ژنرال لی، آبراهام لینکلن در تآتر فورد در حین تماشای نمایشنامه‌ای، در کنار همسر خود به ضرب گلوله هنرپیشه نیمه دیوانه‌ای ترور شد. وزیر کشور کابینه‌اش درباره‌ی لینکلن چنین گفت: «حالا دیگر او به قرن‌های متمادی تعلق دارد.»

== تاریخچه زندگی آبراهام لینکلن ==
آبراهام لینکلن در تاریخ دوازدهم فوریه سال ۱۸۰۹ میلادی در یک خانواده فقیر، در کلبه‌ای چوبی از مزرعه‌ی «سینکینگ اسپرینگ» واقع در هاردین کانتری، ایالت کنتاکی آمریکا دیده به جهان گشود. «توماس لینکلن» و «نانسی هانکز» پدر و مادر آبراهام بودند. پس از دنیا آمدن وی، خانواده لینکلن تصمیم گرفتند به سمت شهر «بری ایندیانا» مهاجرت کنند. آبراهام بعدها متوجه شد این نقل مکان به خاطر برده‌داری و مشکلات اقتصادی و معیشتی موجود در ایالت کنتاکی صورت گرفته است. فقری که خانواده‌ی لینکلن با آن دست و پنجه نرم می‌کرد، به اندازه‌ای بود که تنها سرمایه‌ی آن‌ها یک تبر بود که پدر آبراهام از آن برای گذراندن زندگی استفاده می‌کرد. پس از رسیدن به شهر ایندیانا، پدر آبراهام یک کلبه چوبی بدون در و پنجره ساخت. به خاطر تنگدستی زیاد نتوانسته بود آن طور که باید خانه را مجهز کند به گونه‌ای که حتی کف خانه نیز پر از علف‌های وحشی بود. پدر خانواده برای آن‌ها رخت‌خواب هایی فراهم کرده بود که تشک آن با برگ‌های خشک درختان پر شده بود. یک چهارپایه به همراه یک میز و یک کتاب مقدس تمام دارایی خانواده لینکلن محسوب می‌شد.

این زوج دو فرزند دیگر نیز داشتند: خواهر بزرگ‌تر لینکلن، سارا و برادر کوچک‌ترش توماس که در دوران نوزادی درگذشت. هنگامی که لینکلن نه‌ساله بود، مادرش در ۳۴ سالگی در ۵ اکتبر ۱۸۱۸ بر اثر بیماری درگذشت. این اتفاق برای او ویران‌کننده بود و موجب قطع ارتباط لینکلن با پدرش شد. در دسامبر سال ۱۸۱۹، درست یک سال پس از مرگ مادرش، پدر لینکلن با سارا بوش جانستون، یک بیوه از کنتاکی با سه فرزند ازدواج کرد. او زنی قوی و مهربان بود که لینکلن به‌سرعت با او پیوند برقرار کرد. اگرچه والدین او بی‌سواد بودند اما مادر جدیدش، او و خواهرش را به خواندن و نوشتن تشویق می‌کرد. آبراهام لینکلن در همان کودکی آموزش تخمین زده‌شده در ۱۸ ماه را تنها در چند هفته فراگرفت.

کتاب در ایندیانا به‌سختی یافت می‌شد. همسایگان بازگو می‌کنند که چگونه آبراهام لینکلن برای قرض گرفتن یک کتاب مایل‌ها پیاده راه می‌رفت. او بدون شک کتاب‌های مقدس و احتمالاً کتاب‌های محبوب دیگری در آن زمان مانند رابینسون کروزو، سیر و سلوک زائر و Aesop’s Fables را خواند.

این خانواده در مارس ۱۸۳۰ دوباره به ایلینوی مهاجرت کردند. پدرش دوباره خانواده را به شهر کولز منتقل کرد، لینکلن ۲۲ ساله به‌تنهایی وارد عمل شده و برای خود درآمدی کسب کرد.<ref>[https://ir.voanews.com/persiannews/31-2008-10-22-voa12-62791542 آبراهام لینکلن - سایت فارسی صدای آمریک]ا</ref>

=== سنین جوانی و تحصیل آبراهام لینکلن ===
لینکلن در سرحدات کنتاکی به دنیا آمد و برای زندگی و آموختن بسیار تلاش کرد. پنج ماه پیش از آنکه از سوی حزب برای ریاست جمهوری نامزد شود در مورد زندگی خود نوشت: <blockquote>«من ۱۲ فوریه سال ۱۸۰۹ در کنتاکی به‌دنیا آمدم. والدین من هردو متولد ویرجینیا و از خانواده ای معمولی بودند. مادرم وقتی ده ساله بودم درگذشت …هشت ساله بودم که از کنتاکی به ایندیانا رفتیم. آنجا منطقه‌ای وحشی بود و در جنگل‌هایش خرس و حیوانات وحشی بسیاری زندگی می کردند و من در چنین جایی بزرگ شدم. هرچند خواندن و نوشتن و حل مسایل ریاضی را آموختم اما چیز چندان زیادی نمیدانستم.»</blockquote>آبراهام لینکلن در دوران کودکی، نوجوانی و جوانی به دلیل شرایط بد اقتصادی خانواده، دوران سختی را پشت سر گذاشت ولی پس از ورود به دانشگاه به مرور توانست شرایط اقتصادی خانواده را تغییر دهد. او فقط ۱۸ ماه تحصیلات رسمی داشت، که اغلب استادانش نیز غیررسمی بودند. آبراهام در حقیقت دانش خود را به صورت خودآموز کسب کرد. او کتاب هایی را امانت می‌گرفت و با دقت تمام به مطالعه‌ی آن ها می‌پرداخت. او به خوبی روی کتاب‌هایی از قبیل انجیل، تاریخ انگلستان، تاریخ آمریکا و کتاب‌های ویلیام شکسپیر تسلط داشت. برای صحبت کردن شیوه‌ای بسیار ساده در پیش می‌گرفت و به همین دلیل توجه تمام حضار را به سمت خود جلب می‌کرد؛ چون شیوه‌ی سخن گفتن بی‌تکلف او به دل‌ها می‌نشست. لینکلن جوان سرانجام به شهر کوچک نیو سیلم، شهرستان پایک، ایلینوی نقل‌مکان کرد. او در آنجا ابتدا به‌عنوان مغازه‌دار، پستچی و صاحب فروشگاه عمومی کار کرد. در آنجا بود که آبراهام لینکلن با همکاری با عموم مردم مهارت‌های اجتماعی را کسب کرد و استعداد قصه‌گویی‌اش باعث محبوبیت وی در بین افراد محلی شد.

آبراهام لینکلن پس از آشنا شدن با «ماری تاد لینکلن» در چهارم نوامبر ۱۸۴۲ با وی رسما ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار فرزند به نام های روبرت تاد، ادوارد بیکر، ویلیام والاس و توماس تاد بود. که به جز یکی بقیه در کودکی مردند.

=== آغاز فعالیت حرفه‌ای ===
آبراهام لینکلن در حالیکه در مزرعه کار می‌کرد و یا زمانیکه در ایلینوی مغازه‌دار بود، برای آموختن تلاش بسیاری کرد. در جنگ با سرخپوستان، با درجه‌ی سروانی ارتش بود. هشت سال در مجلس ایلینوی خدمت کرد و چندین سال در دادگاه‌های محلی کار کرد. یکی از همکارانش در مورد او گفته است:«جاه طلبی‌های او مانند موتور کوچکی است که استراحت برایش معنی ندارد.»

سال ۱۸۵۸ لینکلن در انتخابات سنای آمریکا با استفن داگلاس رقابت کرد و شکست خورد اما همین رقابت و مناظراتی که با داگلاس انجام داد، برایش شهرتی ملی فراهم آورد به طوریکه حزب جمهوری خواه برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۸۶۰ او را به‌عنوان نامزد معرفی کرد. زمانیکه آبراهام لینکلن به‌عنوان شانزدهمین رییس جمهوری آمریکا انتخاب شد، جمعیت ایالات متحده ۳۱ میلیون و ۴۴۳ هزار و ۳۲۱ نفر بود. وی پس از این که دوران ریاست جمهوری خود را آغاز کرد، نشان داد برخلاف نظر جیمز بیوکَنِن، بر این عقیده است که دولت ملی توانایی مواجه شدن با شورشیان را دارد. در ابتدا آبراهام لینکلن مخالفتی با نظام برده‌داری نداشت ولی به سرعت متوجه شد که پیروز شدن درجنگ داخلی آمریکا بدون آزادی برده ها، امکان‌پذیر نیست و سعی کرد سیاست خود، یعنی مبارزه با برده داری را آغاز کند. پس از اعلام سیاست مبارزه با نظام برده داری، با مخالفت شدید جمهوری خواهان تندرو مواجه شد و سعی می کرد با دموکراتهای صلح طلب رابطه‌ی خوبی برقرار نماید.

آبراهام لینکلن پس از پیروزی، حزب جمهوری‌خواه را به صورت یک سازمان قدرتمند ملی بازسازی کرد. کمی بعد اغلب دموکرات‌های شمالی را به پایبندی به اصول و آرمان‌های ایالات متحده فراخواند. روز اول ژانویه سال ۱۸۶۳، اعلامیه آزادی بردگان را صادر کرد که بر اساس آن آزادی برده‌ها برای همیشه تضمین می‌شد.

آبراهام لینکلن در سال ۱۸۶۴ برای بار دوم در انتخابات ریاست جمهوری پیروز شد. در این ایام ایالات متحده آمریکا در جنگ با ایالت‌های هم پیمان علیه دولت فدرال، به پیروزی‌هایی دست یافت. جنگ رو به پایان بود. آبراهام لینکلن در رابطه با آتش بس و شرایط برقراری صلح انعطاف پذیر بود. او جنوبی‌ها را تشویق کرد که سلاح بر زمین گذاشته و به سرعت بار دیگر به ایالات متحده بپیوندند.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/abraham-lincoln/ آبراهام لینکلن - سایت پرورش افکار]</ref>

=== آبراهام لینکلن حقوق‌دان و سیاستمدار ===
آبراهام لینکلن در سال ۱۸۳۴ فعالیت سیاسی خود را آغاز کرد و به‌عنوان عضو حزب ویگ در مجلس مقننه ایالتی ایلینوی انتخاب شد.

در همین زمان بود که وی تصمیم به وکالت گرفت و با خواندن تفسیرهای ویلیام بلکستون در مورد قوانین انگلیس به فراگیری علوم قانون پرداخت. وی پس از پذیرش در سال ۱۸۳۷ در شرکت حقوقی استورات شروع به تمرین وکالت کرد.

آبراهام لینکلن در سال ۱۸۴۴ با ویلیام هرندون در یادگیری و کسب علوم قانون همکاری کرد. گرچه این دو از نظر معلومات تفاوت‌هایی داشتند اما روابط صمیمی و حرفه‌ای نزدیکی نیز با همدیگر داشتند.
[[پرونده:ابراهام لینکلن.jpg|بندانگشتی|رئیس جمهور آمریکا آبراهام لینکلن]]
آبراهام لینکلن در سال‌های ابتدایی شغل وکالت توانست زندگی خوبی برای خود فراهم کند اما بعد از گذشت مدتی دریافت که شهر اسپرینگفیلد برای شغل وکالت مناسب نبوده و در نتیجه برای تأمین درآمد خود وارد کرسی دادگاه شد. این امر سبب گردید که وی از طرف دادگاه به ایالت‌های مختلف سفرکرده و احکام حقوقی را انجام دهد.

=== آبراهام لینکلن و برده‌داری ===
آبراهام لینکلن در سال ۱۸۳۴ به‌عنوان عضوی از قوه مقننه ایالت ایلینوی از سیاست حزب ویگ و زیرساخت‌های تحت حمایت دولت و تعرفه‌های حفاظتی حمایت کرد. این درک سیاسی باعث شد تا او مباحث موجود در مورد برده‌داری را نه به‌عنوان یك اشتباه اخلاقی بلکه به‌عنوان مانعی برای توسعه اقتصادی تدوین كند.

کنگره در سال ۱۸۵۴ قانون کانزاس-نبراسکا را تصویب کرد که بر اساس این قانون مصالحه میسوری باطل‌شده و هرکدام از ایالت‌ها و قلمروهای فردی اجازه تصمیم‌گیری رواج برده‌داری در منطقه خود را داشتند. این قانون مخالفت‌های شدیدی را در کانزاس و ایلینوی برانگیخت و حزب جمهوری‌خواه را به وجود آورد.

لینکلن در سال ۱۸۵۶ به حزب جمهوری‌خواه پیوست. در سال ۱۸۵۷، دیوان عالی کشور تصمیم بحث‌برانگیزی صورت داد مبنی بر اینکه آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار تبعه نبوده و از حقوق ذاتی برخوردار نیستند. گرچه لینکلن احساس می‌کرد که آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار با زنان برابر نیستند، اما او معتقد بود که بنیان‌گذاران آمریکا قصد دارند حقوق غیر قابل‌ انکار خاصی برای تمامی مردان ایجاد کنند.

=== آبراهام لینکلن و رأی‌گیری مجلس سنا ===
لینکلن تصمیم گرفت که کرسی سناتور ایالات‌متحده استیون داگلاس را به چالش بکشد. وی در سخنرانی، رأی‌گیری نامزدی داگلاس برای دیوان عالی و رئیس‌جمهور جیمز بوکانان را به دلیل ترویج برده‌داری نقد کرد و اعلام کرد که عمل آنان ساختن خانه‌ای با پایه‌های سست است.

وی در جریان انتخابات مجلس سنا در سال ۱۸۵۸ علیه داگلاس در هفت مناظره كه در شهرهای مختلف سراسر ایلینوی برگزار شد، شركت كرد. این دو نامزد باعث ناامیدی مردم شده و بحث‌های تازه‌ای را درباره موضوعات عمومی مانند حقوق ایالت‌ها در مورد گسترش غربی‌ها را برانگیختند، حال‌آنکه مسئله اصلی برده‌داری بود.

روزنامه‌ها به‌طور جدی و با تفسیر حزبی این مباحث را پوشش می‌دادند. در پایان، قوه مقننه ایالتی، داگلاس را انتخاب کرد اما این امر حضور آبراهام لینکلن در سیاست ملی را پررنگ‌تر کرد.

== دولت آبراهام لینکلن ==
آبراهام لینکلن در مراسم ادای سوگند ریاست جمهوری به جنوبی‌ها هشدار داد:<blockquote>« هموطنان ناراضی من، مساله بسیار مهم جنگ داخلی اینک در دست شما است نه در دستان من. دولت به شما حمله نخواهد کرد….شما هم برای نابود کردن دولت هیچ تعهدی ندارید، درحالیکه من، قانونی ترین سوگند را برای حفظ، نگهداری و دفاع از آن یاد کرده‌ام.»</blockquote>از دیدگاه لینکلن تجزیه‌طلبی غیر قانونی بود و او آمادگی استفاده از زور را برای دفاع از قانون فدرال و ایالات‌متحده داشت. زمانیکه ایالت‌های جنوبی، کنفدراسیون تشکیل داده و فورت سامتر در کارولینای جنوبی را زیر آتش گرفتند و محاصره کردند، لینکلن ۲ میلیون دلار از خزانه‌‌داری برای تهیه‌ی تسلیحات جنگی بدون موافقت کنگره هزینه کرد و از ایالت‌های آمریکا ۷۵ هزار داوطلب خواست. چهار ایالت برده‌دار به کنفدراسیون پیوستند اما چهار ایالت باقیمانده با ایالات متحده ماندند و به این ترتیب جنگ داخلی آغاز شد.

پیش از مراسم تحلیف لینکلن در مارس ۱۸۶۱، هفت ایالت جنوبی از اتحادیه جداشده بودند و تا آوریل آن سال ارتش آمریکا “Fort Sumter” در چارلستون هاربر، کارولینای جنوبی را تحت محاصره قرار داده بود.

=== کابینه آبراهام لینکلن ===
پس از انتخاب ریاست‌جمهوری در سال ۱۸۶۰، لینکلن کابینه قدرتمندی متشکل از بسیاری از رقبای سیاسی خود ازجمله ویلیام سیوارد، سالمون پی. چیس، ادوارد بیتس و ادوین استنتون را ایجاد کرد.

کابینه لینکلن به‌عنوان یکی از قوی‌ترین دارایی‌های وی در اولین دوره ریاست جمهوری‌اش محسوب می‌شد و وی به آن‌ها به‌عنوان سلاح‌های جنگی ملتش احتیاج داشت.

رئیس‌جمهور ایالات متحده آبراهام لینکلن ۱۸۶۵–۱۸۶۱

معاون رئیس‌جمهور هنیبال هملین ۱۸۶۵–۱۸۶۱

اندرو جانسون ۱۸۶۵

وزیر امور خارجه ایالات متحده ویلیام سووارد    ۱۸۶۵–۱۸۶۱

وزیر دارایی ایالات متحده    سالمون چیس    ۱۸۶۴–۱۸۶۱

ویلیام فسندن ۱۸۶۴–۱۸۶۵

هوگ مک کولوچ    ۱۸۶۵

وزیر جنگ ایالات متحده سیمسون کامرون    ۱۸۶۲–۱۸۶۱

ادوین استانتون ۱۸۶۵–۱۸۶۲

وزیر دادگستری ایالات متحده ادوارد بیتس    ۱۸۶۴–۱۸۶۱

جیمز اسپید ۱۸۶۵–۱۸۶۴

رئیس کل پست ایالات متحده مونتکومری بلر ۱۸۶۴–۱۸۶۱

فرماندار ایالت اوهایو ویلیام دنیسون ۱۸۶۵–۱۸۶۴

وزیر نیروی دریایی ایالات متحده گیدئون ولز ۱۸۶۵–۱۸۶۱

وزیر کشور ایالات متحده کیبل اسمیت    ۱۸۶۳–۱۸۶۱

جان آشر    ۱۸۶۵–۱۸۶۳

=== دادگاه عالی ===
لینکلن قضات زیر را برای دادگاه عالی ایالات متحده برگزید:

نوا هاینس سوآین – ۱۸۶۲

ساموئل فریمن میلر- ۱۸۶۲

استفان جانسون فیلد- ۱۸۶۳

سالمون چیس- ۱۸۶۴

== اعلامیه آزادی بردگان آبراهام لینکلن ==
١٥٨ سال پیش، برابر با سی و یکم دسامبر ١٨٦٢ میلادی، آبراهام لینکلن اعلامیه آزادی بردگان را در اوج جنگ‌های داخلی آمریکا صادر کرد و آن را در قانون اساسی این کشور نیز وارد کرد. این اعلامیه، برده‌ها را در مناطقی که تحت کنترل اتحادیه نبودند آزاد اعلام می‌کرد. ایالات مرزی که در آن‌ها همچنان برده‌داری رواج داشت، مشمول اعلامیه نمی‌شدند. فردای صدور اعلامیه، اول ژانویه ١٨٦٣ میلادی، فقط چندین برده فراری آزاد شدند، اما با پیشروی ارتش اتحادیه به سمت جنوب، تعداد برده‌های آزاد شده به صدها هزار نفر رسید.

لینکلن بعدها در باره‌ی صدور این اعلامیه گفت: <blockquote>«هرگز در تمام زندگی‌ام نسبت به زمانی که این اعلامیه را امضا کردم، در مورد درستی کاری که انجام می‌دادم این قدر مطمئن نبودم. من بدین وسیله هدفم را بر طبق وظیفه رسمی‌ام اعلام کردم و قصد ندارم هیچ گونه تغییری در آرزوی شخصی‌ام که بارها ابراز داشته‌ام مبنی بر اینکه تمامی انسان‌ها در هر کجا که باشند آزادند، ایجاد کنم.» </blockquote>ویژگی مهم اعلامیه صادره این بود که در بحبوحه جنگ‌های داخلی آمریکا آبراهام لینکلن برای هرچه بیشتر مشروعیت بخشیدن به این قانون، با هوشمندی فراوان آن را به تمامیت ارضی کشور و حفظ یکپارچگی آن گره زد.
[[پرونده:نبرد گتیسبورگ.jpg|جایگزین=نبرد گتیسبورگ|بندانگشتی|تصویری از نبرد گتیسبورگ در جنگ‌های داخلی آمریکا]]پاسخ لینکلن به نامه هوراس گریلی، سیاستمداری که از او دلایل پافشاری بر اجرای قانون آزادی بردگان را جویا شده بود اثبات‌گر این موضع است: <blockquote>«من اتحادیه را حفظ می‌کنم. با کوتاه‌ترین راه ممکن از طریق قانون اساسی آن را حفظ می‌کنم. به زودی اقتدار ملی دوباره باز خواهد گشت و به زودی اتحادیه دوباره همان اتحادیه پیشین خواهد شد. اگر کسانی باشند که نخواهند جز با از بین بردن برده‌داری به حفظ اتحادیه کمک کنند، من با آنها موافقت نخواهم کرد. هدف اصلی من در این مبارزه این است که اتحادیه را حفظ کنم، نه اینکه برده‌داری را حفظ کنم یا از بین ببرم. اگر می‌توانستم اتحادیه را بدون آزاد کردن هیچ برده‌ای حفظ کنم این کار را می‌کردم. اگر می‌توانستم اتحادیه را با آزاد کردن تمام بردگان حفظ کنم این کار را می‌کردم. اگر می‌توانستم اتحادیه را با آزاد کردن گروهی از بردگان و برده نگه داشتن گروهی دیگر حفظ کنم باز هم این کار را می‌کردم. هر آنچه در مورد برده‌داری و نژاد رنگین انجام دهم، بدین دلیل انجام می‌دهم که فکر می‌کنم می‌تواند به حفظ اتحادیه کمک کند...»</blockquote>

== سخنان آبراهام لینکلن ==
* اگر من برای قطع کردن درختی ۸ ساعت زمان داشته باشم ۶ ساعت آن را صرف تیز کردن تبر خواهم کرد.
* آزادی یعنی این که نمی‌خواهم نه برده باشم نه برده‌دار.
* لینکلن بر اثر مشاهده وضع رقت‌انگیز بردگان سخت متأثر گردید و با خود عهد کرد و گفت: اگر روزی بتوانم این رسم را به زمین بکوبم، آنرا محکم خواهم کوفت.
* خانه‌ای که دچار دو دستگی باشد بر پای نمی‌ماند به اعتقاد من کشور ما نمی‌تواند نیمه آزاد و نیمه برده به حیات خود ادامه دهد. من انتظار ندارم که اتحادیه ایالات آمریکا از میان برود- یا خانه بر سرمان فرو ریزد- بلکه آرزویم اینست که دو دستگی از میان برخیزد، یا مخالفان روش برده‌‌داری از گسترش آن جلوگیری کنند و به پیروی از عقیده عموم مردمان که دوران بردگی را به سر رسیده می‌دانند بساط آن را قلع و قمع سازند؛ یا هواخواهان روش برده‌داری آن را در همه ایالات خواه قدیمی باشد یا تازه تأسیس شده شمالی باشد یا جنوبی، بطور یکسان قانونی معمول دارند.<ref>آبراهام لینکلن - کتاب شعله‌های نبوغ ترجمه‌ی محمد سعیدی</ref>
* مردم حق دارند در هرکجای دنیا که باشند در برابر حکومتی که نمی‌خواهند، بپا خیزند و آنرا به زیر کشند تا حاکمیتی که خود را لایق آن می‌دانند برپا کنند. این «حق» تنها نیرویی است که می‌تواند همه جهان را آزاد کند.
* ممکن است بتوانید برخی افراد را برای همیشه فریب دهید، یا همه را برای مدتی، ولی همه را نمی‌توانید برای همیشه فریب دهید.
* باور کردن هر شخصی خطرناک است؛ باور نکردنش خطرناکتر
* در میان مردم ما کسانی که به کشورمان افتخار می‌کنند کم نیستند، ولی ما در تلاشیم نسلی را بسازیم که کشورمان به آن‌ها افتخار کند.
* همه مردم از تعارف خوششان می‌آید.
* هرکس برای دفاع از حقش برخواست ،تو هم برخیز. اگر بنشینی ،حق را تنها رهاکرده‌ای نه بپاخواسته را
* به اين نكته پی برده‌ام كه بيشتر مردم آنقدر شاد هستند كه ذهن‌شان را نيز وادار می‌سازند اين گونه باشد.
* من ديده‌ام كه درجه سعادت اشخاص بستگی به اراده و ميل خود آنها دارد.
* مرد بی‌شهامت كسی است كه در جايی كه بايد اعتراف كند، خاموش بنشيند.
* اگر نمی‌خواهی در حق تو داوری شود، درباره ديگران داوری نكن
* زمين خوردن، شكست خوردن نيست؛ از زمين بلند نشدن، شكست خوردن است.
* همانطور كه مايل نيستم بنده كسی باشم، حاضر نيستم آقای كسی باشم. كسانی كه مخالف آزادی ديگرانند، خود لياقت آزادی را ندارند.
* كشتن گنجشك‌ها، كركس‌ها را ادب نمی‌كند.
* لبخند، بيش از چند لحظه دوام ندارد، اما خاطره‌ی آن جاودانی است.
* هرگاه بتوانيم بعد از شكست لبخند بزنيم شجاع هستيم
* رنج و غصه را برای خودت بپذير و رفاه و آسايش را برای همه
* پدرم به من كار كردن را آموخت، نه عشق و علاقه به كار را
* من مايلم امور دولت را به نحوی اداره كنم كه اگر در پايان فرمانروايی خود همه دوستانم را از دست دادم، دست كم يكی از دوستانم باقی بماند و آن، وجدان و قلب من است.
* به همه اعتماد داشتن خطرناك است، به هيچ كس اعتماد نداشتن خطرناكترين است.
* گامهای من رو به جلو همواره آرام بوده‌اند. اين را خودم می‌دانم، اما هرگز هيچ گامی را رو به عقب برنداشته‌ام.
* كسی كه “امروز” از “ديروز” آگاهتر نباشد، انسان خردمندی نيست.
* اگر مردم برای بدست آوردن حقوق اساسی‌شان از اصلاحِ دولتشان ناامید شدند، باید حقوق انقلابی‌شان را برای تکه تکه و سرنگون کردنِ آن دولت به کار بگیرند. آبراهام لینکلن ۱۸۶۱

=== نامه آبراهام لینكلن به آموزگار فرزندش: ===
<blockquote>«او باید بداند كه همه مردم عادل و صادق نیستند. اما به فرزندم بیاموزید كه به ازای هر شیاد، انسان‌های صدیق هم وجود دارند. به او بگویید در مقابل هر سیاست‌مدار خودخواه، رهبر با همتی هم وجود دارد. به او بیاموزید كه در برابر هر دشمن، دوستی هم هست. می‌دانم كه وقت می‌گیرد اما بیاموزید اگر با كار و زحمت خویش یك دلار به‌دست آورد بهتر از آن است كه جایی در زمین پنج دلار پیدا كند. به او بیاموزید كه از باختن پند بگیرد و از پیروز شدن لذت ببرد. او را از غبطه خوردن برحذر دارید. به او نقش و تاثیر مهم خندیدن را یادآور شوید. اگر می‌توانید به او نقش مهم كتاب را در زندگی بیاموزید. به او بگویید تعمق كند، به پرندگان در حال پرواز در دل آسمان، به گل‌های درون باغچه، به زنبورهایی كه در هوا پرواز می‌كنند دقیق شود. به فرزندم بیاموزید كه در مدرسه بهتر این است كه مردود شود اما با تقلب به قبولی نرسد. به او یاد دهید كه با ملایم‌ها ملایم و با گردن‌كش‌ها، گردن‌كش باشد. به عقایدش ایمان داشته باشد حتی اگر همه خلاف او حرف بزنند (و او را مسخره كنند). به او یاد دهید كه همه حرف‌ها را بشنود و سخنی را كه به نظرش درست می‌رسد انتخاب كند. ارزش‌های زندگی را به فرزندم آموزش دهید. به او یاد دهید در اوج اندوه تبسم كند. به او بیاموزید كه در اشك ریختن خجالتی وجود ندارد. به او بیاموزید كه می‌تواند برای فكر و شعورش مبلغی تعیین كند اما قیمت‌گذاری برای دل بی‌معنا است. به او بگویید كه تسلیم هیاهو نشود و اگر خود را برحق می‌داند پای سخنش مقاومت کند و استاد شود و با تمام قوا بجنگد. در كار تدریس به فرزندم ملایمت به خرج دهید اما از او یك ناز پرورده نسازید، بگذارید شجاع باشد. به او بیاموزید كه به مردم اعتقاد داشته باشد. توقع زیادی است اما ببینید كه می‌توانید چه كار كنید.»</blockquote>

=== نامه لینکلن به خانم بیکسبی ===
آبراهام لینکلن در ۲۱ نوامبر ۱۸۶۴ یکی از مشهورترین نامه‌های تاریخ ایالات متحده امریکا را خطاب به خانم بیکسبی، بیوه زنی که ۵ پسرش را در جنگ داخلی امریکا از دست داده بود، نوشت.

هر ۵ پسر در جبهه شمالی‌ها، در صف سربازان دولت مرکزی می جنگیدند و در مقطعی از جنگ، یکی بعد از دیگری کشته شدند.

لینکلن در این نامه از مادر پسران که خون‌شان یکپارچگی ایالات متحده را حفظ کرده است، تشکر می‌کند.

می‌نویسد: <blockquote>«چقدر واژه‌ها ناتوان و ناکافی‌اند، چقدر کوششم ناچیز و بی‌مقدار است برای تسلیت به شما و همدردی با شما که چنین فقدان بزرگی را تجربه می‌کنید؛ اما این افتخار بزرگی هم هست که قبل از همه به شما تعلق دارد و نیز گوشه‌ای از این واقعیت که ما چه بهای سنگینی برای آزادی پرداخته‌ایم.»<ref>[https://www.magiran.com/article/4116940 آبراهام لینکلن - سایت مگ‌ایران]</ref></blockquote>

== تاثیرات آبراهام لینکلن ==
آبراهام لینکلن اغلب به‌عنوان بزرگ‌ترین رئیس‌جمهور آمریکا توسط مورخان و شهروندان خطاب می‌شود. آبراهام لینکلن فرماندهی فعال و پرخاشگر بود که از تمام قدرت‌های موجود برای اطمینان از پیروزی در جنگ داخلی و پایان دادن به برده‌داری در ایالات‌متحده استفاده می‌کرد.

برخی از محققان بیان می‌کنند که اگر شخص دیگری به‌غیراز لینکلن رئیس‌جمهور بود، اتحادیه نمی‌توانست حفظ شود. به گفته مایکل بورلینگام مورخ تاریخ آمریکا:

«هیچ رئیس‌جمهوری به‌غیراز آبراهام در تاریخ آمریکا تاکنون با بحران بزرگ‌تری روبرو نشده است و هیچ رئیس‌جمهوری به‌غیراز آبراهام تاکنون نتوانسته از عهده آن بربیاید».

فلسفه لینکلن شاید به بهترین شکل در این جملات خلاصه‌شده است، هنگامی‌که وی اظهار داشت: <blockquote>«با نخواستن شر برای هیچ‌کس، با خواستن خیر برای همه، با استحکام در حق همان‌طور که خداوند به ما حق را می‌دهد، به ما اجازه می‌دهد تا تلاش کنیم و کار را تمام کنیم. ما در اینجا هستیم تا زخم‌های ملت را به هم پیوند دهیم و از بیوه‌ها و یتیم‌های خود مراقبت کنیم و آرامش عادلانه و پایدار در بین خودمان و همه ملت‌ها برقرار کنیم».<ref>[https://www.newslaw.net/%D8%A2%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%84%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%84%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB% آبراهام لینکلن - سایت حقوق نیوز]</ref></blockquote>

=== اقدامات مهم آبراهام لینکلن ===
* تصویب قانون درآمد، مصوب ۱۸۶۱
* تصویب قانون همستد
* تصویب قانون Grant College – Morrill Land
* صدور اعلامیه ی آزادی بردگان در سال ۱۸۶۲ و افزودن آن به متمم سیزده قانون اساسی ایالات متحده آمریکا
* تصویب قانون درآمدهای داخلی – مصوب ۱۸۶۲
* تاسیس وزارت کشاورزی ایالات متحده در سال ۱۸۶۲
* تصویب قوانین راه آهن پاسیفیک – مصوب سال‌های ۱۸۶۲ – ۱۸۶۴
* تصویب قانون بانکداری ملی – ۱۸۶۳
* تصویب قانون درآمدهای داخلی – مصوب ۱۸۶۴

== ترور آبراهام لینکلن ==
آبراهام لینکلن در روز ۱۴ آوریل سال۱۸۶۵ میلادی، که برای تماشای تئاتری با عنوان ‍«پسرعموی آمریکائی‌مان» به تئاتر فورد واشنگتن، D.C، رفته بود، توسط هنرپیشه‌ای به نام «جان ویلکس بوت» به ضرب گلوله کشته شد. بوت از جاسوسان کنفدراسیون ایالات جنوبی و مخالف سرسخت سیاست‌های ضد نژاد‌پرستانه لینکلن به‌حساب می‌آمد. او ابتدا قرار بود رئیس‌جمهور را برباید اما به دلیل سخنرانی ضد تبعیض نژادی سه روز قبل لینکلن (در ۱۱ آوریل ۱۸۶۵)، از وی خشمگین بود و تصمیم به قتل او گرفت. ترور آبراهام لینکلن در نگاه میلیون‌ها تن از مردم ایالات متحده آمریکا شهادت به‌حساب می‌آید.

او را به خانه پیترسن منتقل كردند و ۹ ساعت بعد در کما درگذشت. مرگ وی باعث عزادار شدن میلیون‌ها شهروند در شمال و جنوب آمریکا شد. جنازه او را به آرامگاه‌ش در اسپرینگ‌فیلد ایلینوی منتقل کرده و به‌خاک سپردند.<ref>[https://rooziato.com/1399277290/%D8%B9%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9%D9%84%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA/ آبراهام لینکلن - سایت روزیاتو]</ref>

== گاهشمار زندگی آبراهام لینکلن ==
* تولد ۱۲ فوریه ۱۸۰۹ در ایالت کنتاکی
* ۱۸۱۸ مرگ نانسی هاکز مادر لینکلن بر اثر بیماری
* ۱۸۱۹ ازدواج پدر لینکلن با سارا بوش جانستون
* ۱۸۳۰ مهاجرت خانواده به ایلینوی
* ۱۸۳۴ آغاز فعالیت سیاسی بعنوان عضو حزب ویگ در مجلس مققنه ایالتی ایلینوی
* ۱۸۳۷ آموزش وکالت در موسسه استورات
* ۱۸۴۲ ازدواج آبراهام لینکلن با ماری تاد لینکلن
* ۱۸۴۴ تاسیس موسسه حقوقی لینکلن و هرندون
* ۱۸۵۵ شرکت در انتخابات سنا و شکست از فریمونت
* ۱۸۵۸ شرکت در انتخابات سنا و شکست از استفن داگلاس
* ۱۸۶۰ شرکت در انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی در آن
* ۱۸۶۲ آزادی بردگان در آمریکا
* ۱۸۶۵ ترور آبراهام لینکلن

== منابع ==
<references />

[[رده:رهبران و سیاستمداران جهان]]

داریوش انصاری بختیاروند

2026-09-11T06:26:33Z

Alireza k h:

{{جعبه زندگینامه|نام_شخص=داریوش انصاری بختیاروند|تصویر=داریوش انصاری.jpg|عرض_تصویر=260px|توضیح_تصویر=|تاریخ_تولد=۳۷ ساله|محل_تولد=فولادشهر اصفهان|تاریخ_مرگ=۱۰ دی ۱۴۰۴|ملیت=|محل_مرگ=فولادشهر|مدفن=آرامستان فولادشهر|علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به اعضای بدن|شناخته‌شده برای=مردم اصفهان و ایران|همسر=|والدین=}}'''داریوش انصاری بختیاروند'''، ۳۷ ساله و اهل فولادشهر اصفهان در شامگاه چهارشنبه ۱۰ دی‌، در [[اعتراضات دی ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]] مورد اصابت شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر نظام جمهوری اسلامی قرار گرفت و جان خود را از دست داد.

داریوش با سلاح کلاشینکف مورد هدف قرار گرفت و پیش از اعزام به مراکز درمانی، جان باخت.

اعتراضات و اعتصابات از روز یکشنبه ۷ دی به دلیل عبور قیمت دلار از ۱۴۵۰۰۰ تومان و کاهش ارزش پول ملی آغاز شد و در برخی از شهرها از طرف نیروهای حکومتی به خشونت کشیده شد.<ref>[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-1 فولادشهر: داریوش انصاری بختیاروند با شلیک نیروهای سرکوبگر حکومتی کشته شد. - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]</ref>

=== تأیید نیروی انتظامی ===
رئیس پلیس آگاهی اصفهان، بدون ذکر نام داریوش انصاری و جزئیات و علت کشته شدن این جوان فولادشهری، جان‌باختن «یک شهروند ۳۷ ساله» در شامگاه ۱۰ دی‌ماه در فولادشهر را تأیید کرد.

یکی از نزدیکان داریوش انصاری نیز شهادت داد که داریوش انصاری در اعتراضات مورد اصابت گلوله‌ی [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی|نیروهای سرکوبگر انتظامی]] قرار گرفت. فولادشهر نیز مانند ده‌ها شهر دیگر شاهد اعتراضات ضد حکومتی بوده است.

معترضان در فولادشهر در تظاهرات شبانه‌ی خود شعار می‌دادند: تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود. معترضان همچنین با روشن کردن آتش، خیابان را بستند.<ref>[https://www.iranintl.com/202601012118 داریوش انصاری بختیاروند در اعتراضات فولادشهر کشته شد - ایران اینترنشنال]</ref>

== منابع ==

[[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]

ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی

2026-09-10T19:26:02Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
| عنوان اصلی =
| تصویر = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی .png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = خرداد ۱۳۹۷ (ژوئن ۲۰۱۸)
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۶۳ صفحه
| موضوع = آیندهٔ سیاسی ایران، دموکراسی، حقوق بشر، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، حقوق زنان، حقوق ملیت‌ها و ایران غیراتمی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نوشته‌ها
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
}}

'''ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی''' کتابی موضوعی از سخنرانی‌ها، پیام‌ها، مقاله‌ها و مواضع [[مریم رجوی]] دربارهٔ ساختار سیاسی و اجتماعی ایران پس از سرنگونی جمهوری اسلامی است. این کتاب در خرداد ۱۳۹۷، برابر با ژوئن ۲۰۱۸، از سوی انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]] منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/images/publications/2018/Iran-of-tomarrow.pdf ''ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، خرداد ۱۳۹۷، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

کتاب بر پایهٔ [[برنامه ده ماده ای مریم رجوی|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] تنظیم شده و هر فصل آن یکی از اصول یا موضوعات مرتبط با این طرح را توضیح می‌دهد. حاکمیت رأی مردم، کثرت‌گرایی سیاسی، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، تعهد به اسناد بین‌المللی حقوق بشر، حقوق برابر ملیت‌های ایران، آموزش و پرورش آزاد و پیشرفته و ایران غیراتمی از محورهای اصلی اثر است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۳.</ref>

این اثر یک کتاب نظریِ نوشته‌شده در یک مقطع واحد نیست، بلکه گزیده‌ای از مواضع مریم رجوی در فاصلهٔ سال‌های مختلف است که بر اساس موضوع طبقه‌بندی شده‌اند. سخنرانی‌ها و نوشته‌های منتخب کتاب، برنامهٔ سیاسی [[شورای ملی مقاومت ایران]] برای دوران انتقال و نظام آینده را از دید نویسنده شرح می‌دهند.

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر اساس صفحهٔ شناسنامه، کتاب در خرداد ۱۳۹۷ منتشر شده و شمارهٔ ثبت آن ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴ است. نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۶۳ صفحه دارد.<ref name="شناسنامه" />

طرح جلد ساده و سفید است و تنها عنوان «ایران فردا» و عبارت «دیدگاه‌های مریم رجوی» بر آن دیده می‌شود. برخلاف بسیاری از کتاب‌های بعدی مریم رجوی، تصویر نویسنده بر روی جلد این نسخه قرار ندارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
|-
| نوع اثر
| مجموعهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها، پیام‌ها و مواضع سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| خرداد ۱۳۹۷، ژوئن ۲۰۱۸
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات
| ۶۳ صفحه
|-
| قالب
| چاپی و پی‌دی‌اف
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محور سازمان‌دهندهٔ کتاب، طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران است. این طرح در اول تیر ۱۳۹۲ در گردهمایی ایرانیان در پاریس ارائه شد و صورت‌بندی فشرده‌ای از برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای نظام سیاسی پس از جمهوری اسلامی را عرضه کرد.<ref name="طرح">همان، «طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا»، صفحات ۶–۷.</ref>

کتاب ابتدا متن کامل طرح را منتشر می‌کند و سپس با استفاده از گزیدهٔ سخنرانی‌ها و نوشته‌های مریم رجوی، مهم‌ترین اصول آن را توضیح می‌دهد. برخی از متون منتخب پیش از اعلام رسمی طرح ده‌ماده‌ای و برخی پس از آن ایراد یا منتشر شده‌اند. این ساختار نشان می‌دهد که کتاب قصد دارد طرح ده‌ماده‌ای را حاصل مجموعه‌ای از مواضع و برنامه‌های شکل‌گرفته در دوره‌ای طولانی‌تر معرفی کند.

متون کتاب از سخنرانی‌ها و مواضعی در اجتماعات مقاومت، پارلمان اروپا، کنفرانس‌های حقوق زنان و حقوق بشر، مصاحبه‌های رسانه‌ای و اطلاعیه‌های شورای ملی مقاومت انتخاب شده‌اند.

== ساختار کتاب ==
کتاب شامل یازده بخش اصلی است. بخش نخست متن طرح ده‌ماده‌ای را ارائه می‌کند و فصل‌های بعدی به شرح موضوعی اجزای آن می‌پردازند.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»
! بخش
! موضوع
! صفحهٔ آغاز
|-
| طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا
| صورت فشردهٔ برنامهٔ سیاسی پیشنهادی
| ۶
|-
| آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش
| جمهوری، انتخابات آزاد و انتقال حاکمیت
| ۱۰
|-
| لغو حکم اعدام
| منع اعدام، شکنجه و قوانین ناقض حقوق بشر
| ۱۴
|-
| جدایی دین و دولت
| آزادی ادیان و نفی امتیاز و اجبار مذهبی
| ۱۶
|-
| آزادی‌ها و حقوق برابر زنان
| برابری سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی زنان
| ۱۹
|-
| احترام به حقوق بشر
| تعهد به اعلامیه و میثاق‌های بین‌المللی
| ۳۵
|-
| بیانیه در هفتادمین سال تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر
| بررسی نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی
| ۳۶
|-
| حقوق برابر ملیت‌ها
| رفع تبعیض و خودمختاری کردستان
| ۵۰
|-
| یک آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد
| آموزش سکولار، برابر و آزاد
| ۵۲
|-
| ایران غیراتمی
| مخالفت با سلاح‌های کشتار جمعی
| ۵۵
|-
| خورشیدی در حال تولد است
| چشم‌انداز ادبی و سیاسی ایران آزاد
| ۶۰
|-
| کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی
| جمع‌بندی دربارهٔ استمرار مقاومت
| ۶۲
|}

== طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا ==
نخستین بخش کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی را بازنشر می‌کند. در مقدمهٔ این بخش آمده است که طرح در تیر ۱۳۹۲ به عموم مردم ایران ارائه شد.<ref name="طرح" />

ده اصل طرح عبارت‌اند از:

# تشکیل جمهوری مبتنی بر رأی آزاد مردم؛
# کثرت‌گرایی و آزادی احزاب، اجتماعات، رسانه‌ها و فضای مجازی؛
# لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و منع تبعیض مذهبی؛
# برابری کامل زنان و مردان؛
# تشکیل دستگاه قضایی مدرن و مستقل؛
# تعهد به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر و تضمین حقوق ملیت‌ها؛
# به‌رسمیت‌شناختن مالکیت شخصی، سرمایه‌گذاری خصوصی، بازار آزاد و فرصت‌های برابر و حفاظت از محیط زیست؛
# سیاست خارجی مبتنی بر همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام به منشور ملل متحد؛
# تشکیل ایرانی غیراتمی و عاری از سلاح‌های کشتار جمعی.<ref name="طرح" />

در نسخهٔ سال ۱۳۹۷، حقوق ملیت‌ها و تعهد به اسناد حقوق بشر ذیل مادهٔ هفتم و مسائل اقتصادی و محیط زیست ذیل مادهٔ هشتم طرح آمده‌اند.

== آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش ==
این فصل به اصول نخست و دوم طرح ده‌ماده‌ای، یعنی جمهوری، رأی آزاد، کثرت‌گرایی و آزادی‌های سیاسی اختصاص دارد.<ref name="رأی‌مردم">همان، «آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش»، صفحات ۱۰–۱۳.</ref>

رجوی مبارزه برای حاکمیت مردم را در ادامهٔ [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]، نهضت [[محمد مصدق]] و جنبش‌های مبارزاتی علیه دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی قرار می‌دهد. او رأی آزاد، مستقیم، برابر و مخفی مردم را تنها معیار مشروعیت سیاسی معرفی می‌کند.

=== جمهوری و قانون اساسی ===
در کتاب، قانون اساسی ولایت فقیه مردود شناخته می‌شود و تدوین قانون اساسی جدید به مجلس مؤسسان منتخب مردم واگذار می‌گردد. اصول پیشنهادی برای قانون اساسی آینده عبارت‌اند از:

* جمهوری و حاکمیت مردم؛
* کثرت‌گرایی سیاسی؛
* جدایی دین از دولت؛
* برابری زنان و مردان؛
* حقوق برابر ملیت‌ها و اقلیت‌های مذهبی؛
* منع شکنجه و مجازات اعدام.<ref name="رأی‌مردم" />

=== دولت موقت و مجلس مؤسسان ===
کتاب طرح شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال را شرح می‌دهد. بنا بر این طرح، دولت موقت برآمده از مقاومت وظیفه دارد حداکثر ظرف شش ماه پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی را برگزار کند.<ref name="انتقال">همان، صفحات ۱۱–۱۳.</ref>

با تشکیل مجلس مؤسسان و اعلام آمادگی آن برای پذیرش مسئولیت، دولت موقت استعفای خود را به این مجلس ارائه خواهد کرد. رجوی تأکید می‌کند که هدف مقاومت جایگزین‌شدن دائمی به‌جای حکومت پیشین نیست، بلکه انتقال حاکمیت به مردم است.

== لغو مجازات اعدام ==
فصل دوم به مادهٔ سوم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد. رجوی از لغو کامل مجازات اعدام، منع شکنجه و پایان قوانین ناقض حقوق بشر دفاع می‌کند.<ref name="لغو‌اعدام">همان، «لغو حکم اعدام»، صفحات ۱۴–۱۵.</ref>

او قوانین قصاص و مجازات‌های برگرفته از برداشت حکومت از شریعت را ضدانسانی می‌داند و خواهان جایگزینی آن‌ها با قانونی مبتنی بر انسانیت، گذشت، شفقت و برابری در برابر قانون است.

=== دستگاه قضایی آینده ===
ویژگی‌های نظام قضایی پیشنهادی در این فصل عبارت‌اند از:

* استقلال کامل قضات؛
* احترام به اصل برائت؛
* حق دفاع و برخورداری از وکیل؛
* حق دادخواهی و محاکمهٔ علنی؛
* منع بازداشت خودسرانه؛
* منع شکنجه؛
* برابری همهٔ شهروندان در برابر قانون؛
* حفاظت از حریم خصوصی؛
* دسترسی برابر زنان و مردان به عدالت.<ref name="لغو‌اعدام" />

رجوی انگیزهٔ مقاومت برای لغو اعدام را نه انتقام، بلکه دفاع از آزادی و انسانیت معرفی می‌کند. متن این فصل از سخنرانی او در کنفرانس روز جهانی علیه اعدام در ۲۰ مهر ۱۳۹۴ انتخاب شده است.

== جدایی دین و دولت ==
این فصل به مادهٔ چهارم طرح ده‌ماده‌ای می‌پردازد. رجوی جدایی دین از دولت را شرط جلوگیری از استبداد دینی، تبعیض مذهبی و استفادهٔ سیاسی از اعتقادات مردم معرفی می‌کند.<ref name="جدایی">همان، «جدایی دین و دولت»، صفحات ۱۶–۱۸.</ref>

از دید او، جدایی دین و دولت به‌معنای منع فعالیت سیاسی افراد یا گروه‌های مذهبی نیست؛ بلکه مشروعیت قدرت باید از صندوق رأی سرچشمه بگیرد و هیچ شخصی به‌دلیل اعتقاد یا عدم اعتقاد به یک دین از امتیاز یا محرومیت برخوردار نباشد.

=== آزادی مذهب ===
کتاب جدایی دین از دولت را همراه با تضمین آزادی مذهبی تعریف می‌کند. مسلمانان، پیروان دیگر ادیان و افراد فاقد اعتقاد دینی باید بتوانند بدون تبعیض زندگی و فعالیت کنند.

رجوی از موضع یک زن مسلمان، «دین اجباری و اجبار دینی»، حکومت استبدادی تحت نام اسلام، تکفیر مخالفان و تفرقه‌افکنی میان شیعه و سنی را رد می‌کند. او برداشت خود را «اسلام بردبار و دموکراتیک» و مدافع حاکمیت مردم و برابری زنان و مردان معرفی می‌کند.<ref name="اسلام">همان، صفحات ۱۶–۱۸؛ گزیده‌هایی از مقالهٔ «حقیقت اسلام» و سخنرانی کنفرانس اسلام دموکراتیک و بردبار.</ref>

== آزادی‌ها و حقوق برابر زنان ==
بخش مربوط به زنان، مفصل‌ترین فصل موضوعی کتاب است و به مادهٔ پنجم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد.<ref name="زنان">همان، «آزادی‌ها و حقوق برابر زنان»، صفحات ۱۹–۳۴.</ref>

رجوی زن‌ستیزی را یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌داند و قوانین حکومتی دربارهٔ پوشش، خانواده، ازدواج، طلاق، اشتغال، سفر، شهادت و مشارکت سیاسی را از مصادیق تبعیض معرفی می‌کند.

=== برابری در رهبری سیاسی ===
کتاب بر حضور زنان در جایگاه‌های رهبری و تصمیم‌گیری تأکید می‌کند. برابری از دید نویسنده تنها برخورداری از حقوق صوری نیست، بلکه مستلزم مشارکت برابر زنان در مدیریت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است.<ref name="رهبری‌زنان">همان، صفحات ۲۰–۲۶.</ref>

نقش زنان در ساختار [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و شورای ملی مقاومت به‌عنوان الگویی برای شکستن مناسبات مردسالارانه معرفی می‌شود.

=== آزادی‌های فردی زنان ===
حقوق مطرح‌شده در این فصل شامل موارد زیر است:

* حق انتخاب آزادانهٔ پوشش؛
* حق انتخاب همسر و ازدواج آزادانه؛
* حق برابر طلاق؛
* حق حضانت فرزندان؛
* حق تحصیل و اشتغال؛
* حق سفر و انتخاب محل سکونت؛
* حق مشارکت در سیاست و مدیریت؛
* دستمزد برابر برای کار برابر؛
* منع خشونت، بهره‌کشی و قاچاق زنان؛
* لغو قوانین تبعیض‌آمیز خانواده.<ref name="حقوق‌زنان">همان، صفحات ۲۶–۳۴.</ref>

شعار «نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری» در این فصل به‌عنوان صورت فشردهٔ دیدگاه نویسنده دربارهٔ آزادی زنان آمده است.

== احترام به حقوق بشر ==
این بخش تعهد نظام آینده به [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و پیمان‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی را بیان می‌کند.<ref name="حقوق‌بشر">همان، «احترام به حقوق بشر»، صفحهٔ ۳۵.</ref>

اسناد نام‌برده‌شده در کتاب عبارت‌اند از:

* اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر؛
* میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛
* کنوانسیون منع شکنجه؛
* کنوانسیون رفع همهٔ اشکال تبعیض علیه زنان.

رجوی معتقد است که حقوق بشر نباید در روابط سیاسی و اقتصادی دولت‌های خارجی با جمهوری اسلامی قربانی شود.

== بیانیه در هفتادمین سال تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر ==
قسمت عمدهٔ فصل حقوق بشر، متن بیانیهٔ مریم رجوی در ۱۵ آذر ۱۳۹۶، برابر با ۶ دسامبر ۲۰۱۷، است. این بیانیه در کنفرانسی در پارلمان اروپا و در آستانهٔ هفتادمین سال تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر منتشر شد.<ref name="بیانیه">همان، «بیانیه مریم رجوی در آغاز هفتادمین سال تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر»، صفحات ۳۶–۴۹.</ref>

بیانیه موارد مختلف نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی را بررسی می‌کند؛ از جمله:

* اعدام‌های سیاسی و عمومی؛
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]؛
* اعدام افرادی که هنگام ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند؛
* شکنجه و بازداشت خودسرانه؛
* محرومیت از آزادی بیان، تشکل و مشارکت سیاسی؛
* تبعیض علیه زنان؛
* سرکوب اقلیت‌های دینی و مذهبی؛
* سرکوب ملیت‌های ایران؛
* نقض حاکمیت قانون؛
* مصونیت آمران و عاملان نقض حقوق بشر.<ref name="بیانیه" />

=== جنبش دادخواهی ===
بیانیه، [[جنبش دادخواهی]] قتل‌عام‌شدگان سال ۱۳۶۷ را بخشی از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی و حقوق بشر معرفی می‌کند. رجوی خواهان روشن‌شدن هویت و محل دفن قربانیان و محاکمهٔ آمران و عاملان کشتار است.

شمار اعدام‌شدگان سیاسی و قربانیان قتل‌عام در کتاب بر پایهٔ آمار شورای ملی مقاومت بیان شده است. آمار کامل قربانیان، به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت و نبود تحقیقات مستقل جامع، مشخص نیست.

=== تعهدات نظام آینده ===
در برابر کارنامهٔ جمهوری اسلامی، بیانیه تعهدات مقاومت برای ایران آینده را شامل لغو اعدام، منع شکنجه، آزادی زندانیان سیاسی، استقلال قوهٔ قضائیه، برابری شهروندان و پایبندی به معاهدات بین‌المللی می‌داند.<ref name="بیانیه" />

== حقوق برابر ملیت‌ها ==
این فصل به رفع تبعیض قومی، مذهبی و ملی و تأمین حقوق ملیت‌های ایران اختصاص دارد.<ref name="ملیت‌ها">همان، «حقوق برابر ملیت‌ها»، صفحات ۵۰–۵۱.</ref>

رجوی حکومت را دشمن مشترک فارس، ترک، کرد، عرب، بلوچ، ترکمن و دیگر گروه‌های جامعه معرفی می‌کند، اما می‌پذیرد که برخی ملیت‌ها افزون بر سرکوب عمومی، با ستم مضاعف ملی و مذهبی نیز روبه‌رو هستند.

برنامهٔ پیشنهادی شامل موارد زیر است:

* برابری همهٔ ملیت‌ها در برابر قانون؛
* رفع تبعیض سیاسی، فرهنگی و اقتصادی؛
* آموزش و گسترش زبان مادری؛
* حفظ و توسعهٔ فرهنگ‌های گوناگون؛
* خودمختاری کردستان ایران؛
* تأمین حقوق ملیت‌ها در چارچوب وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی ایران.<ref name="ملیت‌ها" />

کتاب به طرح مصوب شورای ملی مقاومت دربارهٔ خودمختاری کردستان ایران اشاره می‌کند.

== آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد ==
این فصل برنامهٔ نویسنده را برای نظام آموزشی آینده شرح می‌دهد.<ref name="آموزش">همان، «یک آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد»، صفحات ۵۲–۵۴.</ref>

رجوی آموزش حکومتی را متأثر از ایدئولوژی ولایت فقیه، تبعیض جنسیتی، کنترل سیاسی و مداخلهٔ نهادهای امنیتی می‌داند. در برابر آن، آموزش آینده باید سکولار، علمی، رایگان، غیرتبعیض‌آمیز و برخوردار از آزادی دانشگاهی باشد.

اصول مورد تأکید عبارت‌اند از:

* دسترسی برابر دختران و پسران به آموزش؛
* حذف تبعیض قومی و مذهبی؛
* آموزش به زبان مادری در کنار زبان مشترک کشور؛
* استقلال دانشگاه‌ها؛
* آزادی استادان و دانشجویان؛
* حذف کنترل امنیتی و ایدئولوژیک مراکز آموزشی؛
* گسترش ورزش و فعالیت‌های فرهنگی؛
* استفاده از دانش و فناوری برای توسعهٔ انسانی.<ref name="آموزش" />

== ایران غیراتمی ==
این بخش به مادهٔ دهم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد. رجوی خواهان توقف برنامهٔ تسلیحات اتمی جمهوری اسلامی و تشکیل ایرانی عاری از سلاح‌های کشتار جمعی است.<ref name="غیراتمی">همان، «ایران غیراتمی»، صفحات ۵۵–۵۹.</ref>

=== افشای تأسیسات اتمی ===
کتاب به افشاگری‌های شورای ملی مقاومت دربارهٔ تأسیسات نطنز، اراک و فردو اشاره می‌کند. نویسنده این افشاگری‌ها را اقدامی در دفاع از منافع مردم ایران و جلوگیری از دستیابی حکومت به سلاح اتمی معرفی می‌کند.<ref name="غیراتمی" />

در متن، سال افشای نطنز و اراک در یک مورد ۱۳۸۲ ذکر شده است؛ در حالی که کنفرانس خبری شورای ملی مقاومت دربارهٔ این تأسیسات در مرداد ۱۳۸۱ برگزار شد. بنابراین تاریخ ۱۳۸۲ در این قسمت احتمالاً خطای ثبت یا ویرایش است.

=== توافق اتمی سال ۱۳۹۴ ===
کتاب موضع رجوی پس از امضای توافق اتمی میان جمهوری اسلامی و کشورهای ۱+۵ در ۲۳ تیر ۱۳۹۴ را بازنشر کرده است. او توافق را از یک سو عقب‌نشینی تحمیلی حکومت و از سوی دیگر توافقی ناکافی می‌داند که به‌دلیل حفظ غنی‌سازی و نبود تضمین‌های کامل، راه فریبکاری را نمی‌بندد.<ref name="برجام">همان، صفحات ۵۷–۵۹.</ref>

رجوی هشدار می‌دهد که آزادشدن منابع مالی بدون نظارت می‌تواند در اختیار سپاه پاسداران و فعالیت‌های منطقه‌ای حکومت قرار گیرد. او همچنین غیبت حقوق بشر از توافق را عاملی برای تشویق سرکوب داخلی معرفی می‌کند.

== خورشیدی در حال تولد است ==
این بخش متنی ادبی و آرمان‌گرایانه از سخنرانی مریم رجوی در اجتماع ایرانیان در پاریس در ۷ تیر ۱۳۷۸ است.<ref name="خورشید">همان، «خورشیدی در حال تولد است»، صفحات ۶۰–۶۱.</ref>

در این سخنرانی، ایران آینده کشوری توصیف می‌شود که در آن همهٔ شهروندان از حق حیات، آزادی و امنیت برخوردارند؛ آزادی بیان، عقیده، مذهب، رسانه و پوشش برقرار است؛ شکنجه و اعدام پایان یافته و برابری زنان و مردان و جدایی دین از دولت تحقق پیدا کرده است.

استعارهٔ «خورشیدی در حال تولد» به امید شکل‌گیری جامعه‌ای دموکراتیک پس از پایان ولایت فقیه اشاره دارد.

== کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی ==
آخرین بخش کتاب گزیده‌ای از سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی ایران آزاد در پاریس در ۱۹ تیر ۱۳۹۵ است.<ref name="کلام‌آخر">همان، «کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی»، صفحات ۶۲–۶۳.</ref>

رجوی مقاومت برای آزادی را ادامهٔ انقلاب مشروطه، نهضت مصدق، قیام ۳۰ تیر و آرمان‌های تحقق‌نیافتهٔ انقلاب ۱۳۵۷ معرفی می‌کند. او بر ادامهٔ مقاومت تا تحقق دموکراسی، جدایی دین از دولت و برابری زنان و مردان تأکید دارد.

کتاب با چشم‌اندازی از ایرانی پایان می‌یابد که در آن افراد با عقاید و هویت‌های گوناگون در یک نظام آزاد و دموکراتیک از حقوق برابر برخوردار باشند.

== مفهوم ایران فردا ==
«ایران فردا» در این کتاب نامی برای ساختار سیاسی و اجتماعی مطلوب نویسنده پس از جمهوری اسلامی است. این مفهوم بر سه مرحله استوار است:

# سرنگونی کامل نظام ولایت فقیه؛
# دورهٔ انتقالی و برگزاری انتخابات مجلس مؤسسان؛
# تدوین قانون اساسی و تشکیل نظام نهایی با رأی مردم.

در این الگو، شورای ملی مقاومت وظیفهٔ انتقال قدرت را بر عهده خواهد داشت، اما نوع نهایی حکومت و قانون اساسی باید به‌وسیلهٔ نمایندگان منتخب مردم تعیین شود.

== ویژگی اثر ==
«ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» برخلاف کتاب‌های متکی بر سخنرانی‌های یک گردهمایی مشخص، ساختاری موضوعی دارد. هر فصل از گزیدهٔ چند سخنرانی، مقاله، مصاحبه یا بیانیه تشکیل شده و مطالب بر اساس عناصر برنامهٔ سیاسی نویسنده کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

این روش به خواننده امکان می‌دهد دیدگاه‌های مریم رجوی دربارهٔ موضوعاتی مانند مجازات اعدام، حقوق زنان، دین و دولت یا برنامهٔ اتمی را در دوره‌های مختلف مقایسه کند. در عین حال، متن‌ها در زمان‌ها و موقعیت‌های متفاوت تولید شده‌اند و کتاب همیشه تاریخ و مشخصات کامل همهٔ قطعات را با یک الگوی یکنواخت ارائه نمی‌کند.

== تمایز با کتاب «ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای» ==
«ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» با کتاب بعدی «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]» یک اثر واحد نیست.

{| class="wikitable"
|+ مقایسهٔ دو کتاب با عنوان «ایران فردا»
! ویژگی
! ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
! ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران
|-
| تاریخ انتشار
| خرداد ۱۳۹۷
| فروردین ۱۴۰۲
|-
| تعداد صفحات
| ۶۳ صفحه
| ۹۶ صفحه
|-
| ساختار
| گزیدهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها و پیام‌های دوره‌های مختلف
| شرح گسترده‌تر طرح ده‌ماده‌ای همراه با متون و مواضع جدیدتر
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۰-۹
|-
| دورهٔ زمانی مطالب
| عمدتاً تا سال ۱۳۹۷
| شامل مواضع و تحولات تا سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲
|}

کتاب سال ۱۴۰۲ را می‌توان نسخه‌ای تازه‌تر و گسترده‌تر دربارهٔ طرح ده‌ماده‌ای دانست، اما از نظر محتوا، صفحه‌آرایی و اطلاعات کتاب‌شناختی اثری مستقل است.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این کتاب از نخستین تلاش‌ها برای گردآوری موضوعی دیدگاه‌های مریم رجوی دربارهٔ نظام سیاسی آیندهٔ ایران است. موضوعات آن در آثاری چون «[[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]»، «[[تعهد ما]]»، «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز تکرار و گسترش یافته‌اند.

وجه مشترک این آثار، تأکید بر جمهوری و رأی آزاد، نفی سلطنت و ولایت فقیه، جدایی دین از دولت، برابری کامل زنان، حقوق ملیت‌ها، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای شناخت برنامهٔ اعلام‌شدهٔ شورای ملی مقاومت و تحول صورت‌بندی طرح ده‌ماده‌ای اهمیت اسنادی دارد. این اثر نشان می‌دهد که بسیاری از اصول طرح، پیش از تدوین نهایی آن نیز در سخنرانی‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت مطرح بوده‌اند.

همچنین، گنجاندن مواضع مربوط به حقوق بشر، زنان، ملیت‌ها، آموزش، اقتصاد و محیط زیست نشان می‌دهد که طرح سیاسی نویسنده تنها به تغییر حکومت محدود نیست و در پی ارائهٔ چارچوبی برای نهادهای سیاسی و اجتماعی پس از آن است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[برنامه ده ماده ای مریم رجوی|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[حقوق زنان در ایران]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[مجازات اعدام در ایران]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حقوق بشر در ایران]]
* [[برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران]]
* [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]
* [[محمد مصدق]]
* [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]
* [[تعهد ما]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/images/publications/2018/Iran-of-tomarrow.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۷]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:جدایی دین از دولت]]
[[رده:مخالفت با مجازات اعدام]]

ایران در آستانه انقلاب

2026-09-10T19:25:15Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = ایران در آستانه انقلاب
| عنوان اصلی =
| تصویر = ایران در آستانه انقلاب.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران در آستانه انقلاب»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مهر ۱۴۰۱
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۱۳۶ صفحهٔ چاپی؛ ۷۰ صفحه در فایل پی‌دی‌افِ صفحه‌آرایی‌شده به‌صورت دوصفحه‌ای
| موضوع = وضعیت سیاسی ایران، چشم‌انداز انقلاب، مقاومت سازمان‌یافته، سیاست غرب در قبال جمهوری اسلامی، جنبش دادخواهی و آیندهٔ ایران
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه پیام و سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت مندرج در صفحهٔ شناسنامه: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶
}}

'''ایران در آستانه انقلاب''' با عنوان فرعی '''«می‌توان و باید»'''، مجموعه‌ای از پیام‌ها و سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در فاصلهٔ اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱ است. این کتاب در مهر ۱۴۰۱ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Iran-revolution.pdf ''ایران در آستانه انقلاب؛ می‌توان و باید'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مهر ۱۴۰۱، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

کتاب از ده بخش تشکیل شده و موضوعاتی چون وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران، چشم‌انداز سرنگونی جمهوری اسلامی، نقش اعتراضات و مقاومت سازمان‌یافته، سیاست دولت‌های غربی، برنامهٔ اتمی حکومت ایران، مخالفت با بازگشت سلطنت، [[جنبش دادخواهی]]، محاکمهٔ [[حمید نوری]]، معاهدهٔ انتقال محکومان میان بلژیک و جمهوری اسلامی و دیدار شماری از شخصیت‌های آمریکایی و علمی از [[اشرف ۳]] را دربر می‌گیرد.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۲–۳.</ref>

عنوان کتاب برگرفته از تحلیل محوری نخستین سخنرانی آن است که ایران را در آستانهٔ یک تحول انقلابی توصیف می‌کند. عبارت «می‌توان و باید» نیز در متن کتاب به‌عنوان شعار و رویکردی برای مقابله با ناامیدی سیاسی و تأکید بر امکان تغییر حکومت به‌دست مردم و مقاومت ایران به‌کار رفته است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ ایران در آستانه انقلاب»، صفحات ۴–۲۰.</ref>

== مشخصات انتشار ==
عنوان کامل اثر در صفحهٔ عنوان «ایران در آستانهٔ انقلاب؛ می‌توان و باید ـ گزیدهٔ پیام‌ها و سخنرانی‌های مریم رجوی، اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱» ذکر شده است. صفحهٔ شناسنامه، تاریخ انتشار کتاب را مهر ۱۴۰۱ و ناشر را انتشارات شورای ملی مقاومت ایران معرفی می‌کند.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۷۰ صفحهٔ افقی دارد. بیشتر صفحات فایل به‌صورت دو صفحهٔ چاپی در کنار یکدیگر صفحه‌آرایی شده‌اند و شماره‌گذاری متن تا صفحهٔ ۱۳۵ ادامه دارد. صفحهٔ پایانی، متن [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] را دربر می‌گیرد و شمارهٔ چاپی جداگانه ندارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| ایران در آستانه انقلاب
|-
| عنوان فرعی
| می‌توان و باید
|-
| نوع اثر
| گزیدهٔ پیام‌ها و سخنرانی‌ها
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| دورهٔ زمانی سخنرانی‌ها
| اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مهر ۱۴۰۱
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب نسخهٔ در دسترس
| پی‌دی‌اف با صفحه‌آرایی دوصفحه‌ای
|-
| شمار صفحات فایل
| ۷۰ صفحه
|-
| شمار صفحات چاپی
| حدود ۱۳۶ صفحه
|-
| شمارهٔ ثبت مندرج در شناسنامه
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶
|}

== ساختار کتاب ==
کتاب شامل دو سخنرانی در اجلاس جهانی ایران آزاد، یک پیام به تظاهرات برلین، سخنرانی گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر، سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت، دو بخش دربارهٔ کارزارهای سیاسی و حقوقی در بلژیک و سوئد و سه بخش مربوط به دیدار شخصیت‌های خارجی از اشرف ۳ است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «ایران در آستانه انقلاب»
! ردیف
! عنوان بخش
! صفحهٔ آغاز
|-
| ۱
| کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ ایران در آستانهٔ انقلاب
| ۴
|-
| ۲
| کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب
| ۲۱
|-
| ۳
| پیام مریم رجوی به تظاهرات کهکشان ایران آزاد در برلین
| ۳۱
|-
| ۴
| گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر
| ۴۳
|-
| ۵
| اجلاس شورای ملی مقاومت ایران
| ۵۱
|-
| ۶
| کارزار جهانی علیه معاهدهٔ دولت بلژیک و جمهوری اسلامی
| ۶۹
|-
| ۷
| کارزار ایرانیان در سوئد
| ۸۱
|-
| ۸
| دیدار [[مایک پمپئو]] از اشرف ۳
| ۹۹
|-
| ۹
| دیدار [[مایک پنس]] از اشرف ۳
| ۱۱۱
|-
| ۱۰
| دیدار [[ریچارد رابرتس]] از اشرف ۳
| ۱۲۷
|}

== ایران در آستانهٔ انقلاب ==
نخستین و محوری‌ترین سخنرانی کتاب در اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۲ ایراد شده است. بنا بر مقدمهٔ ناشر، در این اجلاس شخصیت‌ها و مقام‌های سیاسی از ۱۰۱ کشور حضور داشتند و شماری از آنان به‌صورت حضوری یا از طریق پیام ویدئویی سخنرانی کردند.<ref name="اجلاس">همان، صفحات ۴–۸.</ref>

مریم رجوی در این سخنرانی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا ایران در آستانهٔ انقلاب و سرنگونی جمهوری اسلامی قرار دارد یا خیر. او اعتراض‌های معلمان، بازنشستگان، کارگران، کشاورزان و ساکنان شهرهای مختلف، تشدید اختلاف‌های درونی حکومت و گسترش فعالیت شبکه‌های مقاومت را از نشانه‌های ورود جامعه به یک وضعیت انقلابی می‌داند.<ref name="سخنرانی‌اول" />

=== شکست سیاست یکدست‌سازی حکومت ===
در تحلیل ارائه‌شده در کتاب، انتخاب [[ابراهیم رئیسی]] به ریاست‌جمهوری بخشی از سیاست [[علی خامنه‌ای]] برای یکدست‌کردن ساختار حکومت و جلوگیری از گسترش اعتراضات معرفی شده است. رجوی استدلال می‌کند که این سیاست به‌جای کاهش بحران‌ها، اختلاف‌های درونی حکومت، نارضایتی اجتماعی و اعتراض‌های ضدحکومتی را افزایش داد.<ref name="سخنرانی‌اول" />

او انتصاب رئیسی را تلاشی برای تمرکز قدرت و آماده‌سازی ساختار حکومت در برابر اعتراض‌های آینده توصیف می‌کند و معتقد است که حضور یکی از اعضای [[هیئت مرگ]] در مقام ریاست‌جمهوری، نشانهٔ نیاز حکومت به تشدید سرکوب بوده است.

=== سپاه پاسداران و نیروی تغییر ===
یکی از موضوعات اصلی این بخش، جایگاه [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در حفظ حکومت است. نویسنده سپاه را ستون اصلی سرکوب داخلی، مداخلهٔ منطقه‌ای و برنامهٔ موشکی و اتمی جمهوری اسلامی معرفی می‌کند و انحلال آن را از شرایط گذار به یک نظام دموکراتیک می‌داند.<ref name="سپاه">همان، صفحات ۱۰–۱۶.</ref>

در مقابل، رجوی از اعتراض‌های مردمی، جوانان معترض، «شهرهای شورشی»، «کانون‌های شورشی» و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] به‌عنوان اجزای نیروی تغییر نام می‌برد. ادعاهای کتاب دربارهٔ شمار عملیات یا میزان گسترش شبکه‌های مقاومت، بازتاب آمار و ارزیابی شورای ملی مقاومت است.<ref name="سپاه" />

=== بن‌بست اتمی ===
کتاب برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی را بخشی از راهبرد بقای حکومت می‌داند. رجوی معتقد است که حکومت از یک سو دستیابی به سلاح اتمی را تضمینی برای ادامهٔ حاکمیت خود تلقی می‌کند و از سوی دیگر، عقب‌نشینی از این برنامه می‌تواند بحران درونی آن را تشدید کند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۱۳–۱۴.</ref>

در این تحلیل، نه ادامهٔ برنامهٔ اتمی و نه بازگشت به توافق‌های بین‌المللی قادر به حل بحران مشروعیت جمهوری اسلامی معرفی نشده است. این بخش همچنین سیاست مذاکره و دادن امتیاز به حکومت ایران را مورد انتقاد قرار می‌دهد.

=== نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
رجوی در نخستین سخنرانی، هم حکومت دینی و هم بازگشت به نظام سلطنتی را رد می‌کند. او از مدعیان جایگزینی حکومت می‌خواهد موضع خود را دربارهٔ سرنگونی کامل جمهوری اسلامی، انحلال سپاه پاسداران و کارنامهٔ دیکتاتوری پهلوی روشن کنند.<ref name="نفی‌دو‌دیکتاتوری">همان، صفحات ۱۴–۱۵.</ref>

کتاب، آلترناتیو مطلوب نویسنده را [[شورای ملی مقاومت ایران]] و هدف آن را انتقال حاکمیت به مردم از طریق یک جمهوری مبتنی بر انتخابات آزاد معرفی می‌کند.

=== مقاومت اوکراین ===
بخشی از این سخنرانی به مقاومت مردم اوکراین در برابر تهاجم روسیه اختصاص دارد. رجوی مقاومت اوکراین را نمونه‌ای از تأثیر ایستادگی سازمان‌یافته بر مسیر تاریخ می‌داند و میان تجربهٔ مردم اوکراین و مبارزهٔ مردم ایران علیه دیکتاتوری مقایسه برقرار می‌کند.<ref name="اوکراین">همان، صفحات ۱۶–۲۰.</ref>

او از این مقایسه برای توضیح شعار «می‌توان و باید» بهره می‌گیرد؛ شعاری که در کتاب به‌معنای امکان غلبه بر یک نیروی سرکوبگر از طریق سازمان‌یافتگی، مقاومت و پرداخت هزینه است.

== حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب ==
دومین سخنرانی اجلاس جهانی ایران آزاد به سیاست دولت‌های غربی در قبال جمهوری اسلامی اختصاص دارد. رجوی شرایط ایران را بر پایهٔ سه مؤلفه تحلیل می‌کند:

# فرسودگی و بحران در ساختار حکومت؛
# استمرار جنبش‌های اعتراضی؛
# نقش مقاومت سازمان‌یافته در جهت‌دادن شرایط به‌سوی سرنگونی.<ref name="حلقه">همان، «حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب»، صفحات ۲۱–۳۰.</ref>

او «حلقهٔ مفقوده» در سیاست آمریکا و اروپا را بی‌توجهی به مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافتهٔ آنان می‌داند. بر اساس این دیدگاه، سیاست‌های غرب در چند دههٔ گذشته بیشتر بر مذاکره با حکومت و کنترل رفتار آن متمرکز بوده و خواست مردم برای تغییر سیاسی را نادیده گرفته است.<ref name="حلقه" />

رجوی سه نمونه را برای نقد این سیاست مطرح می‌کند: امتیازدهی در پروندهٔ اتمی، سکوت در برابر نقض حقوق بشر و معامله برای آزادی گروگان‌ها یا مأموران جمهوری اسلامی. او از دولت‌های غربی نمی‌خواهد که حکومت را به‌جای مردم ایران سرنگون کنند، بلکه خواهان توقف حمایت و امتیازدهی به جمهوری اسلامی و به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم است.

== پیام به تظاهرات برلین ==
بخش سوم، پیام مریم رجوی به تظاهرات «کهکشان ایران آزاد» در برلین در اول مرداد ۱۴۰۱ است. در این پیام، شرکت‌کنندگان به ادامهٔ اعتراض علیه جمهوری اسلامی و حمایت از یک جایگزین دموکراتیک فراخوانده شده‌اند.<ref name="برلین">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات کهکشان ایران آزاد در برلین»، صفحات ۳۱–۴۲.</ref>

رجوی در این پیام بر چند اصل تأکید می‌کند:

* سرنگونی کامل نظام ولایت فقیه؛
* مخالفت هم‌زمان با دیکتاتوری دینی و سلطنتی؛
* استقرار جمهوری مبتنی بر رأی آزاد مردم؛
* جدایی دین از دولت؛
* برابری زنان و مردان؛
* لغو مجازات اعدام؛
* خودمختاری ملیت‌ها در چارچوب تمامیت ارضی ایران؛
* ایران غیراتمی و همزیستی مسالمت‌آمیز با دیگر کشورها.<ref name="برلین" />

== گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر ==
چهارمین بخش کتاب به [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱]] و حمایت مردم از دولت [[محمد مصدق]] اختصاص دارد. رجوی این قیام را نمونه‌ای تاریخی از دفاع مردم ایران از حاکمیت ملی و مقابله با سلطنت استبدادی توصیف می‌کند.<ref name="سی‌تیر">همان، «گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر»، صفحات ۴۳–۵۰.</ref>

در این سخنرانی، میان قیام ۳۰ تیر، [[انقلاب مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]]، جنبش ملی‌شدن صنعت نفت و مبارزات معاصر علیه جمهوری اسلامی پیوند برقرار شده است. رجوی مصدق را نماد استقلال و حاکمیت مردم و دربار پهلوی را نمایندهٔ وابستگی و استبداد معرفی می‌کند.

این بخش همچنین بر استمرار تاریخی مبارزه با دو شکل دیکتاتوری سلطنتی و دینی تأکید دارد و هدف نهایی این مبارزه را استقرار یک جمهوری دموکراتیک می‌داند.

== اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ==
بخش پنجم شامل سخنرانی مریم رجوی در اجلاس شورای ملی مقاومت در روزهای ۶ و ۷ مرداد ۱۴۰۱ است. موضوع اصلی این سخنرانی، تعریف آلترناتیو سیاسی و بررسی شرایط لازم برای انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، «اجلاس شورای ملی مقاومت ایران»، صفحات ۵۱–۶۸.</ref>

رجوی تأکید می‌کند که آلترناتیو سیاسی تنها یک عنوان یا ادعای رسانه‌ای نیست، بلکه باید دارای برنامه، سازمان، سابقهٔ مبارزه، پایگاه اجتماعی، نیروی اجرایی و طرح مشخصی برای دوران انتقال باشد. او شورای ملی مقاومت را ائتلافی از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی معرفی می‌کند که برای جایگزینی جمهوری اسلامی و انتقال حاکمیت به مردم تشکیل شده است.<ref name="اجلاس‌شورا" />

در این بخش، [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] چارچوب سیاسی نظام آینده معرفی می‌شود. از جمله اصول مورد اشاره عبارت‌اند از انتخابات آزاد، تکثر سیاسی، آزادی بیان و تشکل، جدایی دین از دولت، برابری کامل زنان و مردان، استقلال دستگاه قضایی، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی.

== کارزار علیه معاهدهٔ بلژیک و جمهوری اسلامی ==
بخش ششم کتاب دربارهٔ اعتراض شورای ملی مقاومت و شماری از حقوق‌دانان و سیاستمداران به معاهدهٔ انتقال محکومان میان دولت بلژیک و جمهوری اسلامی است. مخالفان معاهده معتقد بودند که اجرای آن می‌تواند زمینهٔ انتقال [[اسدالله اسدی]]، دیپلمات جمهوری اسلامی محکوم‌شده در پروندهٔ طرح بمب‌گذاری گردهمایی ۱۳۹۷ مقاومت ایران، به تهران را فراهم کند.<ref name="بلژیک">همان، «کارزار جهانی علیه معاهدهٔ دولت بلژیک و رژیم آخوندی»، صفحات ۶۹–۸۰.</ref>

رجوی این معاهده را مشوق سیاست گروگان‌گیری و تروریسم دولتی توصیف می‌کند. او استدلال می‌کند که بازگرداندن یک مأمور محکوم‌شده به کشوری که عملیات را سازمان داده است، حاکمیت قانون و بازدارندگی قضایی را تضعیف می‌کند.<ref name="بلژیک" />

کتاب همچنین به تصویب لایحه در پارلمان بلژیک در ۲۹ تیر ۱۴۰۱ و دستور موقت دادگاه استیناف بروکسل در ۳۱ تیر برای جلوگیری از انتقال اسدی اشاره می‌کند. این دستور در زمان انتشار کتاب موقت بود و تحولات حقوقی بعدی پرونده در اثر پوشش داده نشده است.

== کارزار ایرانیان در سوئد ==
بخش هفتم به محاکمهٔ [[حمید نوری]] در دادگاه استکهلم و تجمع‌ها و تحصن‌های هواداران مقاومت و خانواده‌های قربانیان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اختصاص دارد.<ref name="سوئد">همان، «کارزار ایرانیان آزاده در سوئد»، صفحات ۸۱–۹۸.</ref>

نوری در سوئد به‌اتهام مشارکت در اعدام زندانیان سیاسی در زندان گوهردشت محاکمه شد. کتاب روند دادگاه، شهادت شاکیان و شاهدان و تجمع‌های ایرانیان در برابر دادگاه را از منظر شورای ملی مقاومت روایت می‌کند.

مریم رجوی در پیام‌های مندرج در این بخش، محاکمهٔ نوری را مرحله‌ای از جنبش دادخواهی می‌داند و خواهان گسترش پیگرد قضایی به دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله آمران و اعضای هیئت‌های مرگ، می‌شود.<ref name="سوئد" />

کتاب از صدور حکم حبس ابد برای حمید نوری در ۲۳ تیر ۱۴۰۱ استقبال می‌کند و آن را نمونه‌ای از کاربرد اصل صلاحیت جهانی دربارهٔ جنایت‌های دههٔ ۱۳۶۰ می‌داند.

== دیدار مایک پمپئو از اشرف ۳ ==
بخش هشتم به دیدار [[مایک پمپئو]]، وزیر خارجهٔ پیشین ایالات متحده، از اشرف ۳ و ملاقات او با مریم رجوی اختصاص دارد.<ref name="پمپئو">همان، «دیدار مایک پمپئو از اشرف ۳»، صفحات ۹۹–۱۱۰.</ref>

در سخنرانی رجوی، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی، سرکوب اعتراضات، نقش سپاه پاسداران و ضرورت حمایت از خواست مردم برای یک جمهوری دموکراتیک مطرح شده است. پمپئو نیز در سخنان خود از سیاست فشار بر جمهوری اسلامی، مخالفت با برنامهٔ اتمی حکومت و وجود یک جایگزین سازمان‌یافته سخن می‌گوید.

== دیدار مایک پنس از اشرف ۳ ==
بخش نهم به دیدار [[مایک پنس]]، معاون پیشین رئیس‌جمهور ایالات متحده، از اشرف ۳ اختصاص دارد.<ref name="پنس">همان، «دیدار مایک پنس از اشرف ۳»، صفحات ۱۱۱–۱۲۶.</ref>

رجوی در سخنرانی خود از حمایت پنس از جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی در ایران استقبال می‌کند و خواهان سیاستی شامل فعال‌کردن سازوکارهای بین‌المللی در پروندهٔ اتمی، ارجاع نقض حقوق بشر به شورای امنیت، محاکمهٔ مقام‌های متهم به جنایت علیه بشریت، انحلال سپاه پاسداران و به‌رسمیت‌شناختن مبارزهٔ مردم ایران می‌شود.<ref name="پنس" />

پنس نیز در سخنان مندرج در کتاب، از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و تشکیل یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت حمایت می‌کند.

== دیدار ریچارد رابرتس از اشرف ۳ ==
آخرین بخش کتاب به دیدار [[ریچارد رابرتس]]، برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۱۹۹۳، از اشرف ۳ در ۵ تیر ۱۴۰۱ اختصاص دارد.<ref name="رابرتس">همان، «دیدار پروفسور ریچارد رابرتس از اشرف ۳»، صفحات ۱۲۷–۱۳۵.</ref>

موضوع سخنرانی مریم رجوی در این دیدار، ارتباط علم، آزادی و پیشرفت اجتماعی است. او سرکوب دانشگاه‌ها پس از استقرار جمهوری اسلامی، [[انقلاب فرهنگی ایران|انقلاب فرهنگی]]، مهاجرت متخصصان، وضعیت معلمان و دانشگاهیان و استفادهٔ حکومت از دانش و فناوری در برنامه‌های نظامی و اتمی را بررسی می‌کند.<ref name="رابرتس" />

رجوی علم و آزادی را «دو روی یک سکه» معرفی می‌کند و استدلال می‌کند که پیشرفت علمی بدون آزادی سیاسی و اجتماعی پایدار نخواهد بود. رابرتس نیز بنا بر متن کتاب، بر اهمیت نقش زنان در مقاومت ایران و حمایت از آزادی و پژوهش علمی تأکید می‌کند.

== طرح ده‌ماده‌ای در پایان کتاب ==
صفحات پایانی کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران را بازنشر می‌کنند. این طرح نخستین‌بار در شکل‌های مختلف در برنامه‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت مطرح شده و نسخهٔ درج‌شده در کتاب تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹ را دارد.<ref name="ده‌ماده">همان، صفحهٔ پایانی، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران».</ref>

اصول طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و برقراری جمهوری مبتنی بر رأی آزاد و تکثرگرایی؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و مبتنی بر معیارهای بین‌المللی؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و اجتماعی؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی و برقراری صلح و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مضامین اصلی ==
=== امکان تغییر سیاسی ===
مفهوم مرکزی کتاب این است که تغییر حکومت نه‌تنها ضروری، بلکه امکان‌پذیر است. عبارت «می‌توان و باید» پاسخی به دیدگاه‌هایی است که جمهوری اسلامی را اصلاح‌ناپذیر اما در عین حال سرنگون‌نشدنی معرفی می‌کنند.

=== مقاومت سازمان‌یافته ===
کتاب میان نارضایتی اجتماعی و وجود یک نیروی سازمان‌یافته تمایز می‌گذارد. در تحلیل نویسنده، بحران اقتصادی و اعتراض عمومی به‌تنهایی برای تغییر حکومت کافی نیست و باید با سازمان، برنامه و راهبرد سیاسی همراه شود.

=== انتقال حاکمیت به مردم ===
هدف اعلام‌شدهٔ مقاومت در کتاب، کسب قدرت دائمی برای یک سازمان یا فرد نیست، بلکه انتقال حاکمیت به مردم از طریق انتخابات آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان معرفی شده است.

=== استقلال از قدرت‌های خارجی ===
رجوی در چند بخش تأکید می‌کند که سرنگونی جمهوری اسلامی وظیفهٔ مردم و مقاومت ایران است. مطالبهٔ او از دولت‌های خارجی، مداخلهٔ نظامی نیست، بلکه توقف سیاست امتیازدهی به حکومت و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم برای مقاومت است.

=== دادخواهی و نفی مصونیت ===
رسیدگی قضایی به قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر موارد نقض حقوق بشر از مضامین تکرارشوندهٔ کتاب است. محاکمهٔ حمید نوری به‌عنوان نمونه‌ای از امکان شکستن مصونیت عاملان جنایت‌های حکومتی معرفی می‌شود.

== ویژگی و جایگاه اثر ==
«ایران در آستانه انقلاب» بیش از آن‌که یک پژوهش تاریخی یا دانشگاهی باشد، سندی سیاسی از مواضع مریم رجوی و شورای ملی مقاومت در ماه‌های پیش از آغاز [[قیام ۱۴۰۱ ایران]] است. پیام‌ها و سخنرانی‌های کتاب بین اردیبهشت و مرداد ۱۴۰۱ ایراد شده‌اند و کتاب در مهر همان سال، پس از آغاز اعتراضات سراسری شهریور ۱۴۰۱، انتشار یافته است.<ref name="شناسنامه" />

عنوان اثر بر تحلیلی تأکید دارد که پیش از آغاز قیام شهریور ۱۴۰۱، جامعهٔ ایران را در وضعیت انقلابی توصیف می‌کرد. از این جهت، کتاب برای بررسی ارزیابی‌های سیاسی شورای ملی مقاومت در آستانهٔ آن اعتراضات دارای اهمیت اسنادی است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[قیام ۳۰ تیر]]
* [[محمد مصدق]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حمید نوری]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[اشرف ۳]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Iran-revolution.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «ایران در آستانه انقلاب»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۱]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش‌های اعتراضی ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]

به‌سوی جمهوری دموکراتیک

2026-09-10T19:24:54Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = به‌سوی جمهوری دموکراتیک
| عنوان اصلی =
| تصویر = به‌سوی جمهوری دموکراتیک.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = دی ۱۴۰۲
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۹۰ صفحه در نسخهٔ پی‌دی‌اف؛ ۸۷ صفحهٔ شماره‌گذاری‌شده
| موضوع = آیندهٔ سیاسی ایران، جمهوری دموکراتیک، [[جدایی دین از دولت]]، حقوق بشر، سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = نسخهٔ الکترونیکی (پی‌دی‌اف)
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵
}}

'''به‌سوی جمهوری دموکراتیک''' کتابی شامل چهار سخنرانی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در ارتباط با اجلاس جهانی ایران آزاد در تیر ۱۴۰۲ است. این کتاب در دی‌ماه ۱۴۰۲ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد و نسخهٔ الکترونیکی آن ۹۰ صفحه دارد.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/pdf-towards-a-democratic-republic.pdf ''به‌سوی جمهوری دموکراتیک'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، دی ۱۴۰۲، صفحهٔ مشخصات نشر.</ref>

سخنرانی‌های گردآوری‌شده در این کتاب به موضوعاتی چون راهبرد سرنگونی جمهوری اسلامی، استقرار یک جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین از دولت، نقش زنان و جوانان در اعتراضات، برنامهٔ انتقال قدرت پس از سرنگونی، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷|قتل‌عام زندانیان سیاسی سال ۱۳۶۷]]، جنبش دادخواهی، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی و سیاست کشورهای غربی در قبال حکومت ایران می‌پردازند.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۳–۴.</ref>

کتاب همچنین گزیده‌هایی از سخنرانی شماری از مقام‌ها و سیاستمداران پیشین کشورهای مختلف در اجلاس جهانی ایران آزاد را دربر می‌گیرد. از نظر محتوایی، اثر بیانگر دیدگاه‌های مریم رجوی و شورای ملی مقاومت دربارهٔ شرایط سیاسی ایران در پی [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱ ایران]] و طرح آنان برای دوران انتقال به یک نظام جمهوری است.

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر پایهٔ صفحهٔ مشخصات نشر، عنوان کامل اثر «به‌سوی جمهوری دموکراتیک؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد ـ تیرماه ۱۴۰۲» است. کتاب در دی ۱۴۰۲ توسط انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد و شمارهٔ ثبت آن ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵ ذکر شده است.<ref name="مشخصات" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۹۰ صفحه دارد؛ با این حال، شماره‌گذاری چاپی متن تا صفحهٔ ۸۷ ادامه می‌یابد. چند صفحهٔ آغازین، صفحهٔ عنوان و مشخصات نشر شماره‌گذاری نشده‌اند.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| به‌سوی جمهوری دموکراتیک
|-
| عنوان فرعی
| سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد ـ تیرماه ۱۴۰۲
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| دی ۱۴۰۲
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب
| پی‌دی‌اف
|-
| شمار صفحات فایل
| ۹۰ صفحه
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محتوای اصلی کتاب از سخنرانی‌های مریم رجوی در برنامه‌های مرتبط با اجلاس جهانی ایران آزاد در تیر ۱۴۰۲ تشکیل شده است. بنا بر پیشگفتار کتاب، این اجلاس همراه با یک تظاهرات در پاریس و چند کنفرانس بین‌المللی برگزار شد.<ref name="پیشگفتار">همان، «پیشگفتار»، صفحات ۵–۱۷.</ref>

در پیشگفتار آمده است که بیش از ۵۰۰ شخصیت سیاسی، مقام پیشین و نمایندهٔ پارلمان از آمریکا، اروپا، کانادا، استرالیا و کشورهای عربی در برنامه‌های اجلاس شرکت داشتند. این بخش همچنین چهار کنفرانس مقدماتی را معرفی می‌کند که موضوعات آن‌ها عبارت بودند از:

* کارزار اطلاعات نادرست و تبلیغات جمهوری اسلامی علیه مقاومت ایران؛
* آلترناتیو سیاسی حکومت جمهوری اسلامی؛
* سیاست ایالات متحده در قبال ایران؛
* سیاست اروپا در قبال جمهوری اسلامی.<ref name="پیشگفتار" />

دیدگاه‌ها و آمارهای ارائه‌شده در پیشگفتار، روایت ناشر و برگزارکنندگان اجلاس از این رویداد است.

== ساختار و فهرست مطالب ==
کتاب از یک پیشگفتار، چهار سخنرانی مریم رجوی و گزیده‌ای از سخنرانی دیگر شرکت‌کنندگان اجلاس تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های اصلی کتاب
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| پیشگفتار
| معرفی اجلاس جهانی ایران آزاد و کنفرانس‌های جانبی
| ۵
|-
| لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران
| سخنرانی مریم رجوی در نخستین روز اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۱۸
|-
| جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه
| سخنرانی در دومین روز اجلاس
| ۲۸
|-
| محاکمهٔ سران رژیم به‌خاطر جنایت علیه بشریت
| سخنرانی در سومین روز اجلاس و کنفرانس دادخواهی
| ۴۴
|-
| ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران
| سخنرانی در نشست رهبران پیشین جهان
| ۵۸
|-
| گزیده‌ای از سخنرانی‌ها در اجلاس جهانی ایران آزاد
| سخنان شماری از سیاستمداران و مقام‌های پیشین
| ۷۴
|}

== لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران ==
نخستین سخنرانی کتاب با عنوان «لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران» به سخنرانی مریم رجوی در نخستین روز اجلاس جهانی ایران آزاد اختصاص دارد. در مقدمهٔ این بخش، عنوان نشست «پیش به‌سوی جمهوری دموکراتیک» ذکر شده است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران»، صفحات ۱۸–۲۷.</ref>

رجوی در این سخنرانی شرایط ایران را انتخابی میان ادامهٔ ولایت فقیه و تشکیل «یک جمهوری دموکراتیک با جدایی دین و دولت» توصیف می‌کند. او قیام‌های سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ را نشانهٔ استمرار اعتراض علیه جمهوری اسلامی می‌داند و استدلال می‌کند که حمایت خارجی یا دستیابی حکومت به منابع مالی نمی‌تواند بحران سیاسی آن را برطرف کند.<ref name="سخنرانی‌اول" />

بخش دیگری از سخنرانی به مشخصات نظام سیاسی مورد نظر شورای ملی مقاومت اختصاص دارد. رجوی بر آزادی، برابری، نفی امتیازهای موروثی و مذهبی، مشارکت برابر زنان در رهبری جامعه، مخالفت با حجاب اجباری، آزادی انتخاب دین و خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب تمامیت ارضی تأکید می‌کند.<ref name="حقوق">همان، صفحات ۲۳–۲۶.</ref>

او همچنین [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و «کانون‌های شورشی» را نیروی سازمان‌یافتهٔ پیش‌برندهٔ اعتراضات معرفی می‌کند. این ارزیابی بخشی از موضع سیاسی نویسنده و شورای ملی مقاومت دربارهٔ سازمان‌یافتگی اعتراضات داخل ایران است.<ref name="حقوق" />

== جمهوری دموکراتیک و صلح منطقه‌ای ==
دومین سخنرانی با عنوان «جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه» در ۱۱ تیر ۱۴۰۲ ایراد شده است. در مقدمهٔ این بخش آمده است که نمایندگان پارلمان‌های چند کشور در این نشست حضور داشتند و بیانیه‌ای در حمایت از یک جمهوری دموکراتیک، جدایی دین از دولت و [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] اعلام شد.<ref name="سخنرانی‌دوم">همان، «جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه»، صفحات ۲۸–۴۲.</ref>

در این سخنرانی، رجوی سیاست‌های منطقه‌ای، برنامهٔ اتمی، سرکوب داخلی و بحران‌های اقتصادی جمهوری اسلامی را اجزای مرتبط یک سیاست واحد برای حفظ حکومت معرفی می‌کند. او مدعی است که تشکیل یک جمهوری دموکراتیک در ایران، علاوه بر آزادی مردم ایران، به کاهش بنیادگرایی مذهبی و ایجاد صلح و ثبات در خاورمیانه کمک خواهد کرد.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

او از کشورهای خاورمیانه و کشورهای اسلامی می‌خواهد در برابر سیاست‌های جمهوری اسلامی و بنیادگرایی تحت نام اسلام، از مبارزهٔ مردم ایران پشتیبانی کنند. سخنرانی با تأکید بر نفی هر دو الگوی سلطنت و ولایت فقیه و حمایت از جمهوری پایان می‌یابد.<ref name="جبهه‌متحد">همان، صفحات ۴۰–۴۲.</ref>

== دادخواهی و محاکمهٔ مقام‌های جمهوری اسلامی ==
سومین بخش اصلی کتاب، سخنرانی مریم رجوی در کنفرانس دادخواهی در ۱۲ تیر ۱۴۰۲ است. موضوع این نشست «محاکمهٔ سران رژیم آخوندی به‌خاطر جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی» عنوان شده بود.<ref name="سخنرانی‌سوم">همان، «محاکمهٔ سران رژیم آخوندی به‌خاطر جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی»، صفحات ۴۴–۵۷.</ref>

رجوی در این سخنرانی، اعدام مخالفان سیاسی در دههٔ ۱۳۶۰ و به‌ویژه قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ را بخشی از یک روند پیوستهٔ نقض حقوق بشر می‌داند. او خواهان گسترش تحقیقات بین‌المللی دربارهٔ این وقایع و پاسخگویی آمران و عاملان آن شده است.<ref name="دادخواهی">همان، صفحات ۴۹–۵۶.</ref>

این بخش به کمبود اطلاعات دربارهٔ هویت بسیاری از اعدام‌شدگان و محل دفن آنان، اعدام زندانیان در زندان‌های شهرستان‌ها و شهادت بازماندگان می‌پردازد. در کتاب ادعا شده است که اعدام‌های سال ۱۳۶۷ در دست‌کم ۱۱۰ شهر انجام شد و اطلاعات مربوط به شمار زیادی از قربانیان هنوز ثبت نشده است.<ref name="دادخواهی" />

رجوی همچنین از سازمان ملل متحد و دولت‌ها می‌خواهد:

* پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهند؛
* دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ تحقیق مستقل انجام دهند؛
* مقام‌های متهم به جنایت علیه بشریت را تحت پیگرد قرار دهند؛
* اصل صلاحیت جهانی را در رسیدگی به پرونده‌های مربوط به اعدام و شکنجه به‌کار گیرند.<ref name="دادخواهی" />

کاربرد اصطلاح‌های حقوقی «نسل‌کشی» و «جنایت علیه بشریت» در این بخش بیانگر تحلیل حقوقی و سیاسی سخنرانان نشست است و احراز قضایی نهایی آن‌ها مستلزم رسیدگی در یک مرجع قضایی صلاحیت‌دار است.

== ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران ==
چهارمین سخنرانی کتاب در نشستی با عنوان «ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران» ایراد شده است. این نشست در اول تیر ۱۴۰۲، برابر با ۲۱ ژوئن ۲۰۲۳، با حضور شماری از رؤسای جمهور، نخست‌وزیران و مقام‌های پیشین در مقر شورای ملی مقاومت در حومهٔ پاریس برگزار شد.<ref name="ابتکار">همان، «ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران»، صفحات ۵۸–۷۲.</ref>

در این بخش، رجوی سیاست گفت‌وگو و امتیازدهی کشورهای غربی به جمهوری اسلامی را «سیاست مماشات» می‌نامد و خواهان تغییر آن می‌شود. او طرح شورای ملی مقاومت برای انتقال قدرت را چنین شرح می‌دهد: پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، یک دولت موقت مسئول ادارهٔ کشور خواهد شد و باید ظرف شش ماه انتخابات مجلس مؤسسان را برگزار کند. مجلس مؤسسان وظیفهٔ انتخاب دولت موقت جدید، نظارت بر آن و تدوین پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری آینده را بر عهده خواهد داشت.<ref name="دولت‌موقت">همان، صفحات ۶۴–۶۵.</ref>

رجوی در ادامه، شش اقدام را به دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی پیشنهاد می‌کند:

# قرار دادن [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در فهرست سازمان‌های تروریستی؛
# به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر سرکوب و استقرار یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت؛
# فعال‌کردن سازوکارهای بین‌المللی مرتبط با پروندهٔ اتمی و موشکی جمهوری اسلامی؛
# ارجاع پروندهٔ نقض سیستماتیک حقوق بشر به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
# اعمال تحریم‌های اقتصادی، نفتی و بانکی علیه حکومت؛
# معرفی جمهوری اسلامی به‌عنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بین‌المللی و بررسی آن در چارچوب فصل هفتم منشور ملل متحد.<ref name="شش‌پیشنهاد">همان، صفحات ۶۵–۶۸.</ref>

== بیانیهٔ رهبران و قانونگذاران ==
کتاب متنی دربارهٔ حمایت شماری از قانونگذاران و رهبران پیشین جهان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و یک جمهوری دموکراتیک و غیراتمی در ایران درج کرده است. در این بخش، از حمایت بیش از ۳۶۰۰ قانونگذار در ۶۱ مجلس قانونگذاری از ۴۰ کشور سخن گفته شده است.<ref name="بیانیه">همان، صفحات ۶۹–۷۲.</ref>

بر اساس متن منتشرشده، امضاکنندگان از حق مردم ایران برای تعیین آیندهٔ خود، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها و ایرانی عاری از سلاح اتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="بیانیه" />

در شمار امضاکنندگان یا حامیان این ابتکار، نام شماری از رؤسای جمهور و نخست‌وزیران پیشین کشورهای اروپایی و آمریکایی ذکر شده است.

=== اختلاف در شمار امضاکنندگان ===
در بخش‌های مختلف کتاب، آمار یکسانی دربارهٔ شمار رهبران پیشین امضاکننده ارائه نشده است. فهرست مطالب از «بیانیهٔ ۱۱۷ تن از رهبران پیشین جهان» نام می‌برد؛ اما مقدمه و عنوان بخش مربوط، شمار آنان را ۱۲۶ تن ذکر می‌کند.<ref name="اختلاف">همان، فهرست مطالب و صفحات ۵۸–۶۱.</ref>

{| class="wikitable"
|+ شمار امضاکنندگان در بخش‌های مختلف کتاب
! محل ذکر
! شمار اعلام‌شده
|-
| فهرست مطالب
| ۱۱۷ تن
|-
| مقدمهٔ بخش «ابتکار بین‌المللی»
| ۱۲۶ تن
|-
| عنوان داخلی سخنرانی
| ۱۲۶ تن
|}

کتاب توضیحی دربارهٔ علت این اختلاف ارائه نمی‌کند. این تفاوت ممکن است ناشی از افزایش شمار امضاکنندگان در فاصلهٔ تنظیم فهرست و تدوین نهایی کتاب یا یک خطای ویرایشی باشد.

== گزیدهٔ سخنرانی شخصیت‌های سیاسی ==
بخش پایانی کتاب، گزیده‌ای از سخنرانی‌های شرکت‌کنندگان اجلاس جهانی ایران آزاد را دربر می‌گیرد. سخنرانان معرفی‌شده در این قسمت عبارت‌اند از:<ref name="گزیده">همان، «گزیده‌ای از سخنرانی‌ها در اجلاس جهانی ایران آزاد»، صفحات ۷۴–۸۶.</ref>

* [[مایک پنس]]، معاون پیشین رئیس‌جمهور ایالات متحده؛
* [[لیز تراس]]، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا؛
* [[استفن هارپر]]، نخست‌وزیر پیشین کانادا؛
* [[مایک پمپئو]]، وزیر خارجهٔ پیشین ایالات متحده؛
* [[میشل آلیو ماری]]، وزیر خارجهٔ پیشین فرانسه؛
* [[یانس یانشا]]، نخست‌وزیر پیشین اسلوونی؛
* ریتا زوسموت، رئیس پیشین مجلس فدرال آلمان؛
* جوزف لیبرمن، سناتور پیشین ایالات متحده؛
* [[اینگرید بتانکور]]، نامزد پیشین ریاست‌جمهوری کلمبیا؛
* دومینیک آتیاس، رئیس پیشین شورای کانون‌های وکلای اروپا؛
* دیوید جونز، نمایندهٔ پارلمان بریتانیا.

موضوع مشترک این سخنرانی‌ها حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران، مخالفت با سیاست امتیازدهی به جمهوری اسلامی، پشتیبانی از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و تأکید بر وجود یک مقاومت سازمان‌یافته در برابر حکومت ایران است.<ref name="گزیده" />

== دیدگاه‌های سیاسی مطرح‌شده در کتاب ==
=== جمهوری و نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
کتاب الگوی سیاسی مطلوب نویسنده را جمهوری دموکراتیک معرفی می‌کند و بازگشت به سلطنت و ادامهٔ ولایت فقیه را رد می‌کند. بر اساس این دیدگاه، مشروعیت حکومت باید از رأی آزاد شهروندان سرچشمه بگیرد و هیچ فردی به‌دلیل مذهب، جنسیت یا وابستگی خانوادگی از امتیاز سیاسی برخوردار نباشد.<ref name="حقوق" />

=== جدایی دین از دولت ===
جدایی دین از دولت از محورهای تکرارشوندهٔ اثر است. در کتاب، این اصل نه به‌معنای مخالفت با دین، بلکه به‌معنای منع اجبار دینی و جلوگیری از اعطای امتیاز حکومتی بر پایهٔ اعتقاد مذهبی معرفی می‌شود.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

=== حقوق زنان ===
کتاب مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی و اجتماعی را یکی از پایه‌های جمهوری آینده می‌داند. مخالفت با حجاب اجباری، حق انتخاب پوشش و دین، و حضور برابر زنان در تصمیم‌گیری سیاسی از جمله مواردی است که در سخنرانی‌ها مطرح شده است.<ref name="حقوق" />

=== خودمختاری ملیت‌ها ===
رجوی در سخنرانی نخست از خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب تمامیت ارضی کشور حمایت می‌کند. این موضع با طرح پیشین شورای ملی مقاومت دربارهٔ خودمختاری کردستان ایران و تأکید بر رفع تبعیض قومی و ملی ارتباط دارد.<ref name="حقوق" />

=== سیاست خارجی و ایران غیراتمی ===
کتاب جمهوری مورد نظر نویسنده را حکومتی صلح‌طلب، غیراتمی و مخالف مداخلهٔ نظامی و صدور بنیادگرایی معرفی می‌کند. رجوی استدلال می‌کند که تغییر حکومت ایران می‌تواند به کاهش تنش در خاورمیانه و توقف حمایت حکومتی از گروه‌های نیابتی منجر شود.<ref name="شش‌پیشنهاد" />

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«به‌سوی جمهوری دموکراتیک» در شمار آثاری قرار دارد که از متن سخنرانی‌ها و مواضع سیاسی مریم رجوی تدوین شده‌اند.

مضمون‌های آن با دیگر آثار و برنامه‌های منتشرشده از سوی مریم رجوی، به‌ویژه [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، کتاب «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]» و کتاب «[[به‌سوی ایران آزاد]]» ارتباط دارد. محور مشترک این آثار، تشریح برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال، جمهوری مبتنی بر انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/pdf-towards-a-democratic-republic.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۲]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:جدایی دین از دولت]]

تعهد ما

2026-09-10T19:24:29Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = تعهد ما
| عنوان اصلی =
| تصویر = تعهد ما.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «تعهد ما»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مرداد ۱۳۹۹
| چاپ =
| تعداد صفحات = حدود ۷۶ صفحهٔ چاپی؛ ۷۷ صفحه در فایل پی‌دی‌اف شامل جلد
| موضوع = مقاومت ایران، آیندهٔ سیاسی ایران، حاکمیت مردم، عدالت اجتماعی، [[جنبش دادخواهی]]، تروریسم دولتی و برنامهٔ شورای ملی مقاومت
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱
}}

'''تعهد ما''' کتابی شامل چهار سخنرانی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی جهانی ایران آزاد و اجلاس شورای ملی مقاومت در تیر ۱۳۹۹ است. این کتاب در مرداد ۱۳۹۹ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Our_Commitment.pdf ''تعهد ما'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مرداد ۱۳۹۹، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

عنوان کتاب از «سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی» گرفته شده است: سرنگونی جمهوری اسلامی، بنای یک ایران آزاد و دموکراتیک و وفاداری به حاکمیت و رأی مردم. رجوی در توضیح تعهد سوم می‌گوید هدف مقاومت، دستیابی به قدرت به هر قیمت نیست، بلکه برقراری آزادی و عدالت و انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="سه‌تعهد">همان، «سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی»، صفحات ۶–۱۹.</ref>

کتاب افزون بر تبیین این سه تعهد، به [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]، وضعیت همه‌گیری کرونا، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]، ضرورت تشکیل یک جایگزین سیاسی، سیاست‌های تروریستی جمهوری اسلامی در خارج از ایران و برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای دوران پس از سرنگونی می‌پردازد. متن [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] نیز در پایان اثر آمده است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۳.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان کامل اثر در صفحهٔ شناسنامه «تعهد ما؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی سه‌روزهٔ جهانی ایران آزاد و سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت ایران» است. تاریخ انتشار آن مرداد ۱۳۹۹ و شمارهٔ ثبت کتاب ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱ ذکر شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۷۷ صفحه دارد که صفحهٔ نخست آن تصویر کامل جلد، پشت جلد و عطف کتاب است. شماره‌گذاری چاپی متن از صفحهٔ ۴ آغاز می‌شود و بخش پایانی آن به طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد.

{| class="wikitable"
|+ مشخصات کتاب‌شناختی «تعهد ما»
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| تعهد ما
|-
| نوع اثر
| مجموعه سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مرداد ۱۳۹۹
|-
| زمان ایراد سخنرانی‌ها
| تیر ۱۳۹۹
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب
| چاپی و پی‌دی‌اف
|-
| شمار صفحات فایل
| ۷۷ صفحه، شامل جلد
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱
|}

== زمینهٔ تدوین ==
سه سخنرانی نخست کتاب در گردهمایی جهانی ایران آزاد در روزهای ۲۷، ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۹۹ برگزار شد. به‌دلیل محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، این گردهمایی عمدتاً به‌صورت برخط و از طریق ارتباط زندهٔ تصویری برگزار گردید.<ref name="گردهمایی">همان، «گردهمایی جهانی ایران آزاد»، صفحات ۴–۵.</ref>

بر اساس مقدمهٔ کتاب، اجلاس اصلی در ۲۷ تیر ۱۳۹۹ با ارتباط شرکت‌کنندگان از هزاران نقطه در ایران و کشورهای مختلف با اعضای سازمان مجاهدین در [[اشرف ۳]] برگزار شد. ناشر شمار شخصیت‌های بین‌المللی حاضر در برنامه را حدود هزار تن اعلام کرده است.<ref name="گردهمایی" />

دومین نشست در ۲۹ تیر به سی‌ودومین سالگرد قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی اختصاص داشت. نشست سوم نیز در ۳۰ تیر با موضوع تروریسم جمهوری اسلامی و فعالیت نهادها و مأموران آن در خارج از ایران برگزار شد.

سخنرانی چهارم در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت آغاز چهلمین سال تأسیس این شورا ایراد شد.<ref name="جایگزین">همان، «شورای ملی مقاومت ایران؛ جایگزین دموکراتیک و راه‌حل برای آینده ایران»، صفحات ۵۲–۷۳.</ref>

== ساختار کتاب ==
کتاب از یک مقدمه، چهار سخنرانی، یک بخش دربارهٔ ثبت سخنرانی نخست در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا و متن طرح ده‌ماده‌ای تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های اصلی کتاب «تعهد ما»
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| گردهمایی جهانی ایران آزاد
| معرفی اجلاس‌های روزهای ۲۷، ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۹۹
| ۴
|-
| سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی
| سخنرانی مریم رجوی در نخستین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۶
|-
| ثبت سخنرانی مریم رجوی در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا
| گزارش ثبت بخش‌هایی از سخنرانی در سوابق رسمی کنگره
| ۲۰
|-
| دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران
| سخنرانی در دومین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۲۴
|-
| تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی
| سخنرانی در سومین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۴۰
|-
| شورای ملی مقاومت ایران؛ جایگزین دموکراتیک
| سخنرانی در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت
| ۵۲
|-
| طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی
| برنامهٔ پیشنهادی برای آیندهٔ ایران
| ۷۴
|}

== سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی ==
نخستین سخنرانی کتاب در ۲۷ تیر ۱۳۹۹ و در افتتاحیهٔ گردهمایی جهانی ایران آزاد ایراد شد. رجوی سه تعهد سیاسی مقاومت ایران را چنین صورت‌بندی می‌کند:

# سرنگونی جمهوری اسلامی و بازپس‌گرفتن ایران؛
# بنای یک ایران آزاد و دموکراتیک؛
# وفاداری به حاکمیت و رأی مردم و تلاش برای آزادی و عدالت، به‌جای کسب قدرت به هر قیمت.<ref name="سه‌تعهد" />

او در توضیح تعهد سوم، بازگشت به هر دو نوع دیکتاتوری سلطنتی و دینی را رد می‌کند و جمهوری مورد نظر خود را دموکراتیک، غیرمذهبی و غیراتمی توصیف می‌کند.

=== قیام‌های ایران ===
در این سخنرانی، اعتراض‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و دی ۱۳۹۸ بخش‌هایی از یک روند اعتراضی پیوسته معرفی شده‌اند. رجوی معتقد است که مضمون این اعتراض‌ها عبور از تقسیم‌بندی اصلاح‌طلب و اصول‌گرای حکومتی و نفی تمامیت جمهوری اسلامی بوده است.<ref name="قیام‌ها">همان، صفحات ۸–۱۳.</ref>

کتاب شعارهای معترضان علیه هر دو الگوی سلطنت و ولایت فقیه را برجسته می‌کند و آن‌ها را نشانهٔ خواست جامعه برای یک جمهوری مستقل و دموکراتیک می‌داند.

رجوی «کانون‌های شورشی» و «شهرهای شورشی» را نیروی سازمان‌دهنده و استمراردهندهٔ اعتراضات معرفی می‌کند. آمارها و ارزیابی‌های کتاب دربارهٔ شمار، فعالیت و دامنهٔ نفوذ این شبکه‌ها، بیانگر روایت سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت است.<ref name="قیام‌ها" />

=== بحران ساختاری جمهوری اسلامی ===
نویسنده استدلال می‌کند که جمهوری اسلامی در برابر مجموعه‌ای از بحران‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی قرار گرفته است. از نظر او، حکومت در یک وضعیت دوگانه گرفتار شده است: ادامهٔ سرکوب و مداخلهٔ منطقه‌ای بحران‌ها را تشدید می‌کند و عقب‌نشینی از این سیاست‌ها نیز موجودیت ولایت فقیه را با خطر روبه‌رو می‌سازد.<ref name="بحران">همان، صفحات ۱۳–۱۴.</ref>

=== همه‌گیری کرونا ===
بخش دیگری از سخنرانی به همه‌گیری کرونا در ایران اختصاص دارد. رجوی حکومت را متهم می‌کند که منابع لازم را به بهداشت، درمان و حمایت اجتماعی اختصاص نداده و از گسترش بیماری برای منفعل‌کردن جامعه و جلوگیری از شکل‌گیری اعتراض‌های تازه استفاده کرده است.<ref name="کرونا">همان، صفحات ۱۴–۱۸.</ref>

او همچنین از پزشکان، پرستاران و کارکنان درمانی که در جریان همه‌گیری فعالیت می‌کردند تقدیر می‌کند. آمار تلفات ارائه‌شده در کتاب مبتنی بر برآوردهای شورای ملی مقاومت در زمان ایراد سخنرانی است و با آمار رسمی حکومت تفاوت داشت.

=== آزادی و عدالت اجتماعی ===
رجوی عدالت اجتماعی را در کنار آزادی سیاسی قرار می‌دهد. او تأکید می‌کند که ایران آینده باید از آزادی‌های سیاسی، حق رأی، حقوق برابر شهروندان و سازوکاری برای رفع فقر و تبعیض برخوردار باشد.<ref name="عدالت">همان، صفحات ۱۷–۱۹.</ref>

در این چارچوب، تعهد مقاومت تنها به سرنگونی حکومت محدود نمی‌شود، بلکه ایجاد ساختاری برای تحقق آزادی، دموکراسی، برابری و عدالت اجتماعی را نیز دربر می‌گیرد.

== ثبت سخنرانی در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا ==
کتاب گزارش می‌دهد که در ۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، [[تام مک‌کلینتاک]]، عضو مجلس نمایندگان آمریکا، متن یا گزیده‌ای از سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی جهانی ایران آزاد را برای ثبت در روزنامهٔ رسمی کنگره ارائه کرد.<ref name="کنگره">همان، «ثبت سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی ایران آزاد در روزنامه رسمی کنگره آمریکا»، صفحات ۲۰–۲۲.</ref>

در متن نقل‌شده از مک‌کلینتاک، به برگزاری اینترنتی گردهمایی، حضور ایرانیان و مقام‌های کنونی و پیشین و ارتباط با اشرف ۳ اشاره شده است. قرارگرفتن یک متن در سوابق رسمی کنگره به‌معنای ثبت آن در گزارش مذاکرات است و نباید با تصویب یک قطعنامه یا تأیید رسمی همهٔ اعضای کنگره یکسان دانسته شود.

این بخش همچنین به مناسبت ۳۰ تیر، از [[محمد مصدق]] و قیام مردم ایران برای بازگرداندن دولت او در سال ۱۳۳۱ یاد می‌کند.

== دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران ==
دومین سخنرانی کتاب در کنفرانس دادخواهی در ۲۹ تیر ۱۳۹۹ ایراد شد. این نشست به سی‌ودومین سالگرد [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اختصاص داشت و شماری از حقوق‌دانان، شخصیت‌های سیاسی و زندانیان سیاسی پیشین در آن سخنرانی کردند.<ref name="دادخواهی">همان، «دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران»، صفحات ۲۴–۳۹.</ref>

رجوی در این سخنرانی پنج رویداد تاریخی را بررسی می‌کند:

# [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱]]؛
# تأسیس شورای ملی مقاومت در ۳۰ تیر ۱۳۶۰؛
# پذیرش آتش‌بس جنگ ایران و عراق از سوی روح‌الله خمینی در تیر ۱۳۶۷؛
# صدور فرمان قتل‌عام زندانیان سیاسی؛
# [[عملیات فروغ جاویدان]].<ref name="پنج‌رویداد">همان، صفحات ۲۷–۳۱.</ref>

=== درس انقلاب ضدسلطنتی ===
رجوی یکی از درس‌های انقلاب ۱۳۵۷ را ضرورت معرفی و حفظ یک جایگزین دموکراتیک می‌داند. به‌گفتهٔ او، کافی نیست یک جنبش تنها مشخص کند چه حکومتی را نمی‌خواهد؛ بلکه باید برنامهٔ سیاسی، ساختار انتقال قدرت و نظام مطلوب خود را نیز از پیش معرفی کند.<ref name="درس‌انقلاب">همان، صفحات ۲۸–۳۱.</ref>

از این منظر، تأسیس شورای ملی مقاومت واکنشی به تجربهٔ مصادرهٔ انقلاب ضدسلطنتی توسط [[روح‌الله خمینی]] معرفی می‌شود.

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی ===
در این بخش، قتل‌عام ۱۳۶۷ به‌عنوان کشتاری سازمان‌یافته و از پیش طراحی‌شده توصیف شده است. رجوی به فرمان خمینی دربارهٔ اعدام زندانیان مجاهد «سر موضع»، تشکیل هیئت‌های مرگ، دفن مخفیانهٔ قربانیان و خودداری حکومت از اعلام کامل اسامی و محل دفن آنان اشاره می‌کند.<ref name="قتل‌عام">همان، صفحات ۳۱–۳۸.</ref>

کتاب شمار قربانیان را حدود ۳۰ هزار تن ذکر می‌کند و اکثریت آنان را اعضا و هواداران سازمان مجاهدین می‌داند. این رقم برآورد شورای ملی مقاومت است و آمار قطعی و کامل قربانیان به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت و نبود تحقیقات مستقل جامع مشخص نشده است.

رجوی از جامعهٔ جهانی می‌خواهد دربارهٔ قتل‌عام تحقیق کند و آمران و عاملان آن را بر اساس اصل صلاحیت جهانی تحت پیگرد قرار دهد. او مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی را یکی از عوامل استمرار اعدام، شکنجه و سرکوب معرفی می‌کند.<ref name="قتل‌عام" />

=== جایگاه جنبش دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در کتاب بخشی از مبارزهٔ سیاسی کنونی مردم ایران معرفی شده است. هدف آن تنها روشن‌شدن سرنوشت قربانیان نیست، بلکه جلوگیری از تکرار جنایت، لغو اعدام و پاسخگوکردن مقام‌های حکومتی نیز عنوان می‌شود.

== تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی ==
سومین سخنرانی در ۳۰ تیر ۱۳۹۹ و در کنفرانسی با عنوان «تروریسم رژیم ایران؛ سفارت‌های رژیم را ببندید و مأموران و مزدورانش را اخراج کنید» ایراد شد.<ref name="تروریسم">همان، «تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی»، صفحات ۴۰–۵۱.</ref>

رجوی تروریسم را نه یک رفتار مقطعی، بلکه بخشی از ساختار و راهبرد بقای جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. او میان سرکوب در داخل ایران، فعالیت‌های تروریستی در خارج، جنگ‌افروزی منطقه‌ای و برنامهٔ اتمی حکومت ارتباط برقرار می‌کند.<ref name="تروریسم" />

=== تاریخچهٔ عملیات برون‌مرزی ===
کتاب به مجموعه‌ای از عملیات منتسب به جمهوری اسلامی یا نیروهای وابسته به آن اشاره می‌کند؛ از جمله گروگان‌گیری در لبنان، بمب‌گذاری‌های بیروت، حمله به مرکز یهودیان در آرژانتین، انفجار برج‌های خبر و ترور مخالفان ایرانی در کشورهای مختلف.<ref name="تاریخچه‌تروریسم">همان، صفحات ۴۲–۴۵.</ref>

رجوی همچنین مداخلهٔ سپاه پاسداران و نیروی قدس در عراق، سوریه، لبنان، یمن و افغانستان را نوعی «تروریسم در مقیاس کلان» توصیف می‌کند. این بخش بیانگر تحلیل سیاسی نویسنده از نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی است.

=== طرح بمب‌گذاری گردهمایی مقاومت ===
یکی از نمونه‌های اصلی مطرح‌شده، طرح بمب‌گذاری گردهمایی شورای ملی مقاومت در فرانسه در سال ۱۳۹۷ است. در ارتباط با این پرونده، [[اسدالله اسدی]]، دیپلمات جمهوری اسلامی، و سه همدست او در اروپا بازداشت و محاکمه شدند.<ref name="اسدی">همان، صفحات ۴۵–۴۶.</ref>

رجوی استفاده از یک دیپلمات برای تحویل مواد منفجره را نشانهٔ بهره‌گیری جمهوری اسلامی از پوشش‌ها و امکانات دیپلماتیک برای عملیات امنیتی می‌داند.

=== نقد سیاست کشورهای غربی ===
کتاب سیاست مماشات دولت‌های غربی را یکی از عوامل گسترش فعالیت‌های جمهوری اسلامی در خارج از کشور معرفی می‌کند. رجوی معتقد است که تعبیر عملیات تروریستی حکومت به‌عنوان نشانهٔ قدرت و خودداری از واکنش جدی، حکومت را به ادامهٔ این اقدامات تشویق کرده است.<ref name="سیاست‌غرب">همان، صفحات ۴۶–۴۹.</ref>

او ادعای امکان تغییر رفتار جمهوری اسلامی از طریق امتیازهای اقتصادی یا سیاسی را رد می‌کند و خواهان سیاست «قاطعیت» می‌شود.

=== پیشنهادهای هفت‌گانه ===
مریم رجوی در این سخنرانی هفت اقدام را به دولت‌ها و مجالس قانونگذاری پیشنهاد می‌کند:

# محدودکردن امکانات دیپلماتیک مورد استفادهٔ جمهوری اسلامی برای فعالیت‌های امنیتی؛
# بستن شرکت‌های پوششی و مراکز فرهنگی، آموزشی یا مذهبی وابسته به حکومت که در فعالیت‌های اطلاعاتی دخالت دارند؛
# توقف مبادلات مالی اشخاص و شرکت‌های وابسته به وزارت اطلاعات و نیروی قدس؛
# اخراج مأموران حکومت که با پوشش‌های تجاری، فرهنگی، مذهبی یا رسانه‌ای فعالیت می‌کنند؛
# جلوگیری از همکاری سرویس‌های غربی با وزارت اطلاعات و نیروی قدس؛
# انتشار اطلاعات مربوط به طرح‌های تروریستی، مأموران و نهادهای پوششی؛
# تصویب قوانین مؤثر برای مقابله با فعالیت مأموران وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران.<ref name="هفت‌پیشنهاد">همان، صفحات ۴۹–۵۱.</ref>

این پیشنهادها مواضع سیاسی نویسنده و شورای ملی مقاومت دربارهٔ شیوهٔ مقابله با فعالیت‌های جمهوری اسلامی در خارج از ایران است.

== شورای ملی مقاومت؛ جایگزین دموکراتیک ==
چهارمین سخنرانی کتاب در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت آغاز چهلمین سال تأسیس آن ایراد شد.<ref name="جایگزین" />

رجوی این شورا را نتیجهٔ درس‌های انقلاب مشروطه، نهضت ملی‌شدن صنعت نفت، انقلاب ۱۳۵۷ و مقاومت علیه جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. او شورا را «چتر سیاسی» مبارزه برای آزادی، استقلال، عدالت و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی می‌داند.<ref name="جایگزین" />

=== نفی دیکتاتوری سلطنتی و دینی ===
کتاب بر مرزبندی شورا با هر دو نظام سلطنتی و ولایت فقیه تأکید می‌کند. رجوی معتقد است نظام آینده نباید بر امتیاز موروثی یا مذهبی استوار باشد و مشروعیت آن باید از رأی آزاد مردم به‌دست آید.<ref name="شاه‌و‌شیخ">همان، صفحات ۵۴–۶۰.</ref>

=== طرح صلح ===
از طرح صلح شورای ملی مقاومت در جریان جنگ ایران و عراق به‌عنوان یکی از برنامه‌های تاریخی شورا یاد شده است. رجوی ادامهٔ جنگ پس از بازپس‌گیری مناطق اشغال‌شده را سیاست خمینی برای حفظ و گسترش قدرت توصیف می‌کند و پذیرش آتش‌بس در سال ۱۳۶۷ را شکست این سیاست می‌داند.<ref name="طرح‌صلح">همان، صفحات ۶۰–۶۴.</ref>

=== جدایی دین از دولت ===
یکی از اصول مطرح‌شده، جدایی دین از دولت و لغو هرگونه امتیاز یا اجبار مذهبی است. کتاب به طرح مصوب شورای ملی مقاومت در آبان ۱۳۶۴ دربارهٔ رابطهٔ دین و دولت اشاره می‌کند.<ref name="دین‌و‌دولت">همان، صفحات ۶۵–۶۸.</ref>

در این طرح، دین اجباری، اجبار دینی و استفاده از تبعیض یا امتیاز سیاسی و اجتماعی بر اساس مذهب رد شده است. رجوی حضور سازمان مجاهدین، به‌عنوان یک جنبش مسلمان، در حمایت از این اصل را پشتوانه‌ای برای اجرای واقعی جدایی دین از دولت می‌داند.

=== برابری زنان و مردان ===
کتاب رفع تبعیض علیه زنان را از برنامه‌های بنیادین شورای ملی مقاومت معرفی می‌کند. رجوی به طرح آزادی‌ها و حقوق زنان و نقش زنان در شورا، سازمان مجاهدین و ارتش آزادی‌بخش اشاره می‌کند.<ref name="زنان">همان، صفحهٔ ۶۸.</ref>

برابری در حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، حق انتخاب پوشش، ازدواج، طلاق، تحصیل و اشتغال و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی از اصول مطرح‌شده است.

=== خودمختاری ملیت‌ها ===
کتاب از خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب وحدت و تمامیت ارضی حمایت می‌کند. رجوی به طرح دوازده‌ماده‌ای شورای ملی مقاومت برای خودمختاری کردستان ایران، مصوب سال ۱۳۶۲، اشاره می‌کند.<ref name="خودمختاری">همان، صفحات ۶۸–۶۹.</ref>

بر اساس این دیدگاه، حقوق فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ملیت‌های ایران باید در کنار حفظ یکپارچگی کشور تضمین شود.

=== دولت موقت و مجلس مؤسسان ===
رجوی هدف شورای ملی مقاومت را کسب دائمی قدرت نمی‌داند، بلکه آن را انتقال حاکمیت به مردم معرفی می‌کند. بنا بر مصوبات شورا، دولت موقت باید حداکثر ظرف شش ماه انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی برگزار کند.<ref name="انتقال">همان، صفحات ۶۹–۷۰.</ref>

با تشکیل مجلس مؤسسان، مأموریت دولت موقت در انتقال حاکمیت پایان می‌یابد. تدوین قانون اساسی و تعیین ساختار نهایی حکومت به نمایندگان منتخب مردم واگذار می‌شود.

=== مناسبات درونی شورا ===
در کتاب آمده است که در مناسبات درونی شورای ملی مقاومت، اصل «هر عضو یک رأی» برقرار است و تصمیم‌گیری تا حد امکان از طریق بحث و اقناع انجام می‌شود. رجوی این روش را عاملی برای حفظ ائتلاف میان سازمان‌ها و شخصیت‌هایی با دیدگاه‌های مختلف معرفی می‌کند.<ref name="مناسبات‌شورا">همان، صفحات ۶۹–۷۱.</ref>

ارزیابی مربوط به بی‌سابقه‌بودن این شیوه یا میزان پایبندی عملی شورا به آن، دیدگاه نویسنده دربارهٔ ساختار داخلی ائتلاف است.

== طرح ده‌ماده‌ای برای آیندهٔ ایران ==
بخش پایانی کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران، به تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹، را دربر می‌گیرد.<ref name="ده‌ماده">همان، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران»، صفحات ۷۴–۷۶.</ref>

اصول این طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و استقرار جمهوری مبتنی بر رأی آزاد و کثرت‌گرایی؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و مبتنی بر اصل برائت و دادرسی عادلانه؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از اقوام و ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق مزدبگیران؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی، عاری از تسلیحات کشتار جمعی و مبتنی بر صلح و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مفهوم تعهد در کتاب ==
«تعهد» در این اثر دارای سه سطح مرتبط است. سطح نخست، تعهد به تغییر حکومت و پایان‌دادن به نظام ولایت فقیه است. سطح دوم، تعهد به ارائهٔ یک جایگزین و برنامه برای پیشگیری از تکرار تجربهٔ مصادرهٔ انقلاب ۱۳۵۷ است. سطح سوم، تعهد به انتقال حاکمیت به مردم و خودداری از تبدیل مقاومت به قدرتی دائمی و غیرپاسخگو است.

این مفهوم در فصل‌های مختلف با موضوع‌هایی چون حفظ استقلال سیاسی، ادامهٔ مبارزه در برابر سرکوب، عدالت‌خواهی، دادخواهی قربانیان و پایبندی به انتخابات آزاد پیوند می‌یابد.

== مضامین اصلی ==
=== حاکمیت مردم ===
کتاب رأی آزاد شهروندان را تنها منبع مشروعیت حکومت آینده معرفی می‌کند. تشکیل مجلس مؤسسان و محدودبودن دورهٔ دولت انتقالی از سازوکارهای پیشنهادشده برای تحقق این اصل است.

=== آزادی و عدالت اجتماعی ===
در اثر، آزادی سیاسی از عدالت اقتصادی و اجتماعی جدا دانسته نمی‌شود. هدف اعلام‌شده نه‌تنها پایان سرکوب، بلکه رفع فقر، تبعیض و نابرابری و تأمین حقوق کارگران، کشاورزان، معلمان، پرستاران و بازنشستگان است.

=== نفی شاه و شیخ ===
کتاب از بازگشت سلطنت و ادامهٔ ولایت فقیه به‌عنوان دو شکل دیکتاتوری یاد می‌کند. جمهوری آینده باید فاقد امتیاز موروثی، مذهبی و جنسیتی باشد.

=== مقاومت سازمان‌یافته ===
نویسنده وجود سازمان و آلترناتیو سیاسی را شرط تبدیل اعتراض عمومی به تغییر پایدار می‌داند. شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین در کتاب مصادیق این مقاومت سازمان‌یافته معرفی شده‌اند.

=== دادخواهی و پاسخگویی ===
پایان‌دادن به مصونیت آمران و عاملان اعدام، شکنجه و تروریسم از مضامین تکرارشوندهٔ کتاب است. پاسخگویی قضایی، بخشی از گذار به یک نظام مبتنی بر قانون معرفی می‌شود.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«تعهد ما» از آثار گردآوری‌شده از سخنرانی‌های مریم رجوی در یک مقطع سیاسی مشخص است و بیش از آن‌که پژوهشی دانشگاهی باشد، سندی از برنامه‌ها و تحلیل‌های شورای ملی مقاومت در سال ۱۳۹۹ به‌شمار می‌رود.

موضوعات این کتاب در آثار بعدی رجوی، از جمله «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته است. وجه مشترک این آثار، تأکید بر سرنگونی جمهوری اسلامی، نفی سلطنت، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== ارزیابی محتوایی ==
کتاب برای بررسی مواضع شورای ملی مقاومت در دورهٔ پس از قیام آبان ۱۳۹۸ و در نخستین ماه‌های همه‌گیری کرونا اهمیت اسنادی دارد. سه تعهد مطرح‌شده در اثر، رابطهٔ میان راهبرد سرنگونی، نظام سیاسی جایگزین و انتقال حاکمیت به مردم را از دید نویسنده توضیح می‌دهند.

بخش مربوط به تروریسم نیز مجموعه‌ای از مواضع شورا دربارهٔ فعالیت‌های برون‌مرزی جمهوری اسلامی و پیشنهادهای آن برای سیاست دولت‌های اروپایی را گرد آورده است. فصل مربوط به جایگزین دموکراتیک، شرح فشرده‌ای از مصوبات و طرح‌های شورای ملی مقاومت دربارهٔ دین و دولت، حقوق زنان، خودمختاری، دولت موقت و مجلس مؤسسان ارائه می‌دهد.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[قیام ۳۰ تیر]]
* [[محمد مصدق]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[عملیات فروغ جاویدان]]
* [[اشرف ۳]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Our_Commitment.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «تعهد ما»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۹]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:عدالت اجتماعی]]

کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران

2026-09-10T19:24:03Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام =
| عنوان اصلی =کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران
| تصویر = کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران.png
| اندازه تصویر = ۲۵۰px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «کودتای نافرجام»
| نویسنده = سازمان مجاهدین خلق ایران
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
| محل نشر =
| تاریخ نشر = اردیبهشت ۱۴۰۴
| چاپ = چاپ نخست
| تعداد صفحات = ۷۶۲ صفحه
| موضوع = یورش ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ به مقرهای مقاومت ایران در فرانسه، پرونده قضایی ۱۷ ژوئن، کارزار حقوقی و سیاسی مقاومت ایران
| سبک = غیرداستانی، تاریخی، سیاسی و اسنادی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و دیجیتال
| پایین = شابک: ۹۷۸-۱-۰۶۸۴۲۳۸-۱-۹؛ بهای نسخه چاپی: ۵۰ یورو
}}

'''کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران''' کتابی تاریخی، سیاسی و اسنادی دربارهٔ یورش گسترده پلیس فرانسه در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، برابر با ۲۷ خرداد ۱۳۸۲، به دفاتر و محل اقامت اعضا و هواداران [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در منطقه [[اور-سور-اواز]] و دیگر نقاط فرانسه است. این کتاب چگونگی شکل‌گیری پرونده قضایی موسوم به «پرونده ۱۷ ژوئن»، بازداشت [[مریم رجوی]] و بیش از ۱۶۰ تن از اعضا و هواداران مقاومت، اعتراضات پس از آن، کارزارهای حقوقی و سیاسی و سرانجام بسته‌شدن پرونده با احکام منع تعقیب قضایی را روایت می‌کند.<ref name="شناسنامه">سازمان مجاهدین خلق ایران، ''کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران''، انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران، اردیبهشت ۱۴۰۴، صفحه شناسنامه، [https://image.mojahedin.org/VideoAttach/b32f87c1-e3ca-4bcf-93fe-58618956599c.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف].</ref>

محتوای کتاب از برنامه‌های [[سیمای آزادی]]، تلویزیون ملی ایران، گزارش‌های خبری، مصاحبه‌ها، سخنرانی‌ها، اسناد قضایی، مطالب مطبوعات و اظهارات وکلای پرونده گردآوری شده است. اثر در ۱۷ فصل و ۷۶۲ صفحه، رویدادهای مربوط به یورش ۱۷ ژوئن و پیامدهای آن را از سال ۱۳۸۲ تا صدور احکام نهایی قضایی در فرانسه دنبال می‌کند.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صص. ۵–۶.</ref>

نویسندگان کتاب، عملیات ۱۷ ژوئن را نه یک اقدام معمول قضایی، بلکه نتیجه همکاری سیاسی دولت وقت فرانسه با حکومت جمهوری اسلامی و بخشی از سیاست مماشات با تهران معرفی می‌کنند. اصطلاح «کودتای نافرجام» در عنوان کتاب، بیانگر دیدگاه مقاومت ایران است که هدف عملیات را متلاشی‌کردن تشکیلات اپوزیسیون، حذف مریم رجوی و محدودکردن فعالیت شورای ملی مقاومت در اروپا می‌داند.

کتاب بر این نتیجه تأکید دارد که تحقیقات طولانی دستگاه قضایی فرانسه به محاکمه سازمان مجاهدین به اتهام تروریسم منجر نشد و دادگاه‌ها سرانجام برای بخش‌های اصلی پرونده حکم منع تعقیب صادر کردند. در روایت کتاب، این احکام همراه با خروج نام سازمان مجاهدین از فهرست‌های تروریستی بریتانیا، اتحادیه اروپا و ایالات متحده، نشان‌دهنده شکست سیاسی و حقوقی پرونده‌ای است که در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ آغاز شد.<ref name="فرجام">همان، مقدمه، صص. ۲۸–۳۸.</ref>

== موضوع کتاب ==

موضوع مرکزی «کودتای نافرجام» عملیات پلیسی فرانسه در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ و پرونده‌ای است که پس از آن علیه اعضا و هواداران مقاومت ایران تشکیل شد. کتاب همچنین شبکه‌ای از رویدادهای مرتبط را بررسی می‌کند:

* زمینه‌های سیاسی و دیپلماتیک عملیات ۱۷ ژوئن؛
* مناسبات دولت ژاک شیراک با حکومت جمهوری اسلامی؛
* نقش دستگاه اطلاعاتی و قضایی فرانسه؛
* بازداشت مریم رجوی و اعضای مقاومت؛
* اتهام‌های تروریسم، تأمین مالی تروریسم و پول‌شویی؛
* واکنش ایرانیان و حامیان مقاومت در کشورهای مختلف؛
* خودسوزی‌های اعتراضی و جان‌باختن ندا حسنی و صدیقه مجاوری؛
* فعالیت وکلای فرانسوی و بین‌المللی؛
* حمایت منتخبان محلی و شهروندان فرانسوی از مقاومت ایران؛
* پرونده‌های قضایی مربوط به فهرست‌گذاری سازمان مجاهدین؛
* احکام دادگاه‌های بریتانیا و اتحادیه اروپا؛
* خروج سازمان مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا و ایالات متحده؛
* صدور حکم منع تعقیب در پرونده ۱۷ ژوئن؛
* بسته‌شدن نهایی پرونده در شهریور ۱۳۹۳.

کتاب علاوه بر روایت وقایع، می‌کوشد عملیات ۱۷ ژوئن را در چهارچوب گسترده‌تری از مناسبات دولت‌های غربی با جمهوری اسلامی و سیاست موسوم به مماشات تحلیل کند.

== زمینه تاریخی ==

پس از انتقال مرکز فعالیت شورای ملی مقاومت ایران به فرانسه، منطقه اور-سور-اواز به یکی از مراکز اصلی فعالیت سیاسی مقاومت ایران در اروپا تبدیل شد. مریم رجوی و شماری از اعضا و مسئولان شورای ملی مقاومت در این منطقه اقامت داشتند.

در سال‌های پیش از عملیات ۱۷ ژوئن، سازمان مجاهدین خلق در فهرست گروه‌های تروریستی ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا قرار گرفته بود. مقاومت ایران این نام‌گذاری‌ها را فاقد مبنای حقوقی و حاصل معاملات سیاسی دولت‌های غربی با حکومت جمهوری اسلامی می‌دانست.

کتاب استدلال می‌کند که همین فهرست‌گذاری زمینه سیاسی و اداری عملیات فرانسه را فراهم کرد. مقام‌های وقت فرانسه عملیات را اقدامی ضدتروریستی معرفی کردند، اما سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت آن را طرحی سیاسی برای ازهم‌پاشیدن اپوزیسیون سازمان‌یافته ایران خواندند.<ref name="مقدمه">همان، مقدمه، صص. ۱۵–۳۸.</ref>

== عملیات ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ ==

صبح ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، نیروهای پلیس، ژاندارمری و دستگاه ضدتروریسم فرانسه به چندین محل مرتبط با سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت در فرانسه یورش بردند. مرکز اصلی عملیات، اور-سور-اواز در استان والدواز بود.

بر اساس کتاب، حدود ۱۳۰۰ نیروی پلیس و امنیتی در عملیات شرکت داشتند و بیش از ۱۶۰ تن بازداشت شدند. مریم رجوی نیز در میان بازداشت‌شدگان بود.<ref name="عملیات">همان، فصل اول، صص. ۳۹–۸۲.</ref>

ژان‌پیر رافارن، نخست‌وزیر وقت فرانسه، اعلام کرد عملیات پلیس «مرکز عصبی» یک سازمان متهم به فعالیت تروریستی را هدف قرار داده است. مقام‌های فرانسوی، وجود منابع مالی، فعالیت‌های سازمان‌یافته و احتمال طراحی عملیات در اروپا را از دلایل یورش اعلام کردند.

در مقابل، شورای ملی مقاومت هرگونه برنامه‌ریزی برای عملیات تروریستی در اروپا را رد کرد و گفت فعالیت‌های این شورا در فرانسه سیاسی، علنی و در چهارچوب قوانین این کشور بوده است.

== علت کاربرد اصطلاح «کودتا» ==

کتاب از عملیات ۱۷ ژوئن با عنوان «کودتا» یاد می‌کند. این تعبیر بر این تحلیل استوار است که هدف عملیات، بررسی یک تخلف محدود یا گردآوری مدرک نبود، بلکه ازهم‌پاشیدن تشکیلات مقاومت ایران و حذف رهبری آن از صحنه سیاسی بود.

در اثر حاضر، چند عامل برای این برداشت ارائه شده است:

# وسعت نامتعارف عملیات و حضور شمار زیادی نیروی پلیس؛
# بازداشت هم‌زمان شمار زیادی از اعضا و مسئولان؛
# تبلیغات گسترده درباره اتهام تروریسم پیش از اثبات آن در دادگاه؛
# تلاش برای ضبط اموال، اسناد و تجهیزات مقاومت؛
# طرح احتمال اخراج یا استرداد بازداشت‌شدگان؛
# مناسبات سیاسی و اقتصادی دولت فرانسه با جمهوری اسلامی؛
# اظهارات برخی مقام‌ها درباره هدف قراردادن ساختار مرکزی مقاومت؛
# فقدان نتیجه قضایی متناسب با ابعاد عملیات.

کتاب «نافـرجام»بودن این کودتا را در بقای تشکیلات مقاومت، آزادی بازداشت‌شدگان، ادامه فعالیت سیاسی و صدور احکام منع تعقیب می‌بیند.

== بازداشت مریم رجوی ==

بازداشت مریم رجوی مهم‌ترین بخش عملیات ۱۷ ژوئن بود. او در زمان بازداشت، رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران برای دوره انتقال قدرت پس از سرنگونی جمهوری اسلامی بود.

بازداشت او با واکنش گسترده اعضا و هواداران مقاومت ایران در اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا و نقاط دیگر روبه‌رو شد. تظاهرات، اعتصاب غذا، تحصن و مراجعه به نهادهای حقوقی و سیاسی بخشی از این واکنش‌ها بود.

دادگاه فرانسه پس از بررسی اولیه، حکم آزادی مریم رجوی را صادر کرد. محدودیت‌های قضایی و رفت‌وآمدی او نیز در مراحل بعد کاهش یافت و سپس لغو شد. کتاب آزادی رجوی را نخستین شکست مهم طرحی می‌داند که هدف آن حذف یا منزوی‌کردن رهبری مقاومت بود.<ref name="آزادی‌رجوی">همان، فصل‌های سوم تا ششم، صص. ۱۰۹–۲۹۶.</ref>

== اعتراضات بین‌المللی ==

خبر عملیات فرانسه به‌سرعت در میان هواداران مقاومت ایران در کشورهای مختلف منتشر شد. تجمع‌هایی در برابر سفارتخانه‌ها و مراکز دیپلماتیک فرانسه شکل گرفت و شرکت‌کنندگان خواهان آزادی مریم رجوی و دیگر بازداشت‌شدگان شدند.

اعتراض‌ها در شهرهایی از اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا برگزار شد. کتاب این واکنش‌ها را یک کارزار خودجوش و گسترده برای جلوگیری از استرداد یا تحویل اعضای مقاومت به جمهوری اسلامی معرفی می‌کند.

شماری از سیاستمداران، حقوقدانان، شهرداران و فعالان حقوق بشر فرانسوی نیز نسبت به ابعاد عملیات و مبانی حقوقی آن پرسش‌هایی مطرح کردند. به‌مرور، حمایت منتخبان محلی و ساکنان اور-سور-اواز از اعضای مقاومت افزایش یافت.

== خودسوزی‌های اعتراضی ==

یکی از دردناک‌ترین پیامدهای عملیات ۱۷ ژوئن، خودسوزی شماری از هواداران مقاومت در اعتراض به بازداشت مریم رجوی و احتمال استرداد اعضای سازمان بود. [[ندا حسنی]] و [[صدیقه مجاوری]] بر اثر خودسوزی جان باختند و چند تن دیگر به‌شدت مجروح شدند.<ref name="مشعل‌ها">همان، فصل‌های چهارم، پنجم و هشتم، صص. ۱۷۷–۲۲۰، ۲۲۱–۲۸۲ و ۳۲۱–۳۶۴.</ref>

مریم رجوی از محل بازداشت پیامی منتشر کرد و از معترضان خواست از خودسوزی خودداری کنند و اعتراض خود را از راه تظاهرات و تحصن ادامه دهند.<ref name="پیام‌توقف">همان، فصل چهارم، صص. ۱۷۷–۲۲۰.</ref>

مقام‌ها و برخی رسانه‌های فرانسوی احتمال تحریک افراد به خودسوزی را مطرح کردند. در ادامه، دو تن از وابستگان مقاومت با اتهام تحریک این اقدامات روبه‌رو شدند؛ اما دادگاه پاریس و سپس دادگاه استیناف، به‌دلیل نبود مدرک، آنان را تبرئه کردند.<ref name="تبرئه‌خودسوزی">همان، مقدمه و فصل هشتم، صص. ۱۷–۱۸ و ۳۲۱–۳۶۴.</ref>

کتاب بخش‌های مفصلی را به زندگی و مرگ ندا حسنی و صدیقه مجاوری، واکنش افکار عمومی و رسیدگی قضایی به پرونده خودسوزی‌ها اختصاص داده است.

== حلقه‌های توطئه ==

فصل دوم کتاب با عنوان «حلقه‌های ننگین توطئه» به بررسی عواملی می‌پردازد که از دید نویسندگان در آماده‌سازی عملیات نقش داشتند. حکومت جمهوری اسلامی، وزارت اطلاعات، دولت وقت فرانسه، برخی مأموران اطلاعاتی و شماری از جداشدگان از سازمان مجاهدین از عناصر این شبکه معرفی شده‌اند.<ref name="حلقه‌ها">همان، فصل دوم، صص. ۸۳–۱۰۸.</ref>

کتاب مدعی است وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی از طریق جمع‌آوری اطلاعات، انتقال ادعاها به نهادهای اروپایی و استفاده از شهادت افراد جداشده، برای تشکیل پرونده علیه مقاومت فعالیت کرده است.

از آنجا که این بخش‌ها از دیدگاه سازمان مجاهدین تدوین شده‌اند، اتهام‌ها و توصیف‌های مربوط به اشخاص باید به این سازمان و منابع مورد استناد کتاب نسبت داده شوند. اثر، متن بخشی از گزارش‌ها، مصاحبه‌ها و مطالب رسانه‌ای مرتبط را نیز بازنشر کرده است.

== مناسبات فرانسه و جمهوری اسلامی ==

یکی از مباحث اصلی کتاب، تأثیر روابط سیاسی و اقتصادی فرانسه و جمهوری اسلامی بر عملیات ۱۷ ژوئن است. نویسندگان معتقدند دولت ژاک شیراک برای بهبود مناسبات با تهران و پیشبرد منافع اقتصادی و دیپلماتیک، علیه مقاومت ایران اقدام کرد.

کتاب به مذاکرات دومینیک دو ویلپن، وزیر خارجه وقت فرانسه، با کمال خرازی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، اشاره می‌کند. روایت ژان‌کلود موریس، از مسئولان پیشین روزنامه ''ژورنال دو دیمانش''، درباره مذاکرات تهران نیز به‌عنوان یکی از شواهد ارتباط عملیات با معاملات سیاسی مطرح شده است.<ref name="زدوبند">همان، فصل سیزدهم، صص. ۵۷۱–۶۳۲.</ref>

از دید نویسندگان، یورش ۱۷ ژوئن بخشی از سیاستی بود که در ازای همکاری یا امتیازدهی جمهوری اسلامی در موضوع‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، فعالیت اپوزیسیون ایران در فرانسه را محدود می‌کرد.

== پرونده‌سازی و اتهام‌های قضایی ==

پرونده ۱۷ ژوئن در آغاز با اتهام‌های مرتبط با تروریسم تشکیل شد. تحقیقات گسترده‌ای درباره فعالیت‌ها، منابع مالی، دفاتر، ارتباطات و اعضای سازمان انجام گرفت. اسناد و تجهیزات متعددی ضبط و محدودیت‌هایی علیه افراد و مؤسسات مرتبط اعمال شد.

کتاب می‌گوید با گذشت زمان و به‌دست‌نیامدن مدرکی برای اثبات طرح عملیات تروریستی، جهت پرونده تغییر کرد و موضوع‌هایی مانند تأمین مالی تروریسم و پول‌شویی مورد توجه قرار گرفت.<ref name="اتهام‌ها">همان، فصل‌های دوم و سوم، صص. ۸۳–۱۷۶.</ref>

مقاومت ایران کمک‌های مالی دریافتی را حاصل پشتیبانی ایرانیان و هواداران خود معرفی و اتهام پول‌شویی را رد کرد. وکلای پرونده نیز استدلال کردند که تغییر پی‌درپی عنوان اتهام‌ها نشانه ضعف مبانی اولیه پرونده است.

کتاب تأکید می‌کند که با وجود سال‌ها تحقیق در فرانسه و بررسی مبادلات مالی در چند کشور، پرونده تروریسم هیچ‌گاه به مرحله محاکمه نرسید.

== وکلای پرونده ==

گروهی از وکلای فرانسوی و بین‌المللی دفاع از مریم رجوی و دیگر افراد تحت تحقیق را برعهده گرفتند. هانری لوکلرک و ویلیام بوردون از چهره‌های حقوقی‌ای هستند که نام و اظهارات آنان در بخش‌های مختلف کتاب آمده است.

استدلال اصلی وکلا این بود که فعالیت علیه یک حکومت سرکوبگر را نمی‌توان بدون بررسی ماهیت آن فعالیت، تروریسم تلقی کرد. آنان همچنین به نبود مدارک کافی برای طراحی عملیات در اروپا و سیاسی‌بودن زمینه پرونده اشاره کردند.

در روایت کتاب، استقلال شماری از قضات و ایستادگی وکلا مانع آن شد که تصمیم سیاسی اولیه به محکومیت قضایی اعضای مقاومت منجر شود.

== حمایت شهروندان و منتخبان فرانسوی ==

کتاب بخشی از روند تغییر فضای سیاسی و اجتماعی فرانسه را از طریق بیانیه‌های شهروندان، شهرداران و منتخبان محلی شرح می‌دهد. در سال‌های پس از عملیات، بیانیه‌هایی با ده‌ها و سپس صدها هزار امضا در حمایت از حقوق مقاومت ایران منتشر شد.

در دومین سالگرد عملیات، شهرداران منطقه والدواز و بیش از ۱۰۰ هزار شهروند فرانسوی با انتشار بیانیه‌ای، سیاست معامله با حکومت جمهوری اسلامی را محکوم کردند. در سال بعد، کتاب از بیانیه‌ای با ۳۰۰ هزار امضا یاد می‌کند. همچنین در آغاز سال ۲۰۱۴، بیانیه ۱۴ هزار شهردار فرانسوی در حمایت از حقوق اعضای مقاومت و ساکنان اشرف منتشر شد.<ref name="حمایت‌فرانسه">همان، مقدمه، صص. ۱۶–۲۴ و ۳۷–۳۸.</ref>

نویسندگان این حمایت اجتماعی را یکی از عوامل مؤثر در جلوگیری از انزوای مقاومت و تغییر فضای سیاسی پیرامون پرونده می‌دانند.

== فهرست‌های تروریستی ==

کتاب پرونده ۱۷ ژوئن را با کارزار سازمان مجاهدین برای خروج از فهرست‌های تروریستی مرتبط می‌کند. از نظر نویسندگان، قرارداشتن نام سازمان در این فهرست‌ها زمینه حقوقی و سیاسی لازم برای یورش فرانسه را فراهم کرده بود.

مراحل مهم این کارزار که در کتاب آمده است عبارت‌اند از:

{| class="wikitable"
|+ برخی مراحل خروج سازمان مجاهدین خلق از فهرست‌های تروریستی
! تاریخ
! رویداد
|-
| ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۷
| صدور حکم نهایی دادگاه استیناف بریتانیا علیه ادامه ممنوعیت سازمان
|-
| ۳ تیر ۱۳۸۷
| حذف نام سازمان مجاهدین از فهرست ممنوعه بریتانیا پس از رأی پارلمان
|-
| ۲ آبان ۱۳۸۷
| صدور حکم دادگاه عدالت اروپا علیه ادامه فهرست‌گذاری
|-
| ۱۴ آذر ۱۳۸۷
| صدور حکم دیگری از دادگاه عدالت اروپا درباره لغو برچسب تروریستی
|-
| ۷ بهمن ۱۳۸۷
| حذف رسمی نام سازمان مجاهدین از فهرست اتحادیه اروپا
|-
| ۳۰ آذر ۱۳۹۰
| رد فرجام‌خواهی دولت فرانسه از سوی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا
|-
| ۱۲ خرداد ۱۳۹۱
| صدور حکم دادگاه استیناف فدرال آمریکا درباره لزوم تصمیم‌گیری وزارت خارجه
|-
| ۷ مهر ۱۳۹۱
| خروج نام سازمان مجاهدین از فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی ایالات متحده
|}

کتاب این احکام را از عوامل فروپاشی مبنای سیاسی اتهام تروریسم در پرونده ۱۷ ژوئن می‌داند.<ref name="لیست‌ها">همان، مقدمه، صص. ۱۸–۳۵.</ref>

== حکم منع تعقیب اتهام تروریسم ==

در ۱۱ مه ۲۰۱۱، برابر با اردیبهشت ۱۳۹۰، قاضی تحقیق فرانسه برای بخش مربوط به اتهام تروریسم حکم منع تعقیب صادر کرد. بر اساس روایت کتاب، تحقیقات به این نتیجه رسید که دلایل کافی برای انتساب فعالیت تروریستی به افراد تحت تحقیق وجود ندارد.<ref name="حکم۱۳۹۰">همان، مقدمه، صص. ۲۸–۲۹ و فصل چهاردهم، صص. ۶۳۳–۶۵۶.</ref>

کتاب این حکم را فراتر از تبرئه افراد و به‌منزله به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت در برابر استبداد تفسیر می‌کند. این برداشت، دیدگاه سازمان مجاهدین و وکلای آن از مفاد و پیامدهای حکم است.

صدور حکم منع تعقیب پس از حدود هشت سال تحقیق، نقطه عطف اصلی پرونده بود. پس از آن، بخش‌های باقی‌مانده پرونده نیز در روند قضایی جداگانه‌ای بررسی شدند.

== مختومه‌شدن نهایی پرونده ==

در سال ۲۰۱۳، مارک تروویدیک، قاضی تحقیق فرانسوی، تحقیقات باقی‌مانده را پایان داد. سرانجام در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۴، برابر با ۲۵ شهریور ۱۳۹۳، دومین حکم منع تعقیب صادر و پرونده ۱۷ ژوئن به‌طور کامل مختومه اعلام شد.<ref name="حکم‌نهایی">همان، مقدمه، صص. ۳۶–۳۸؛ فصل پانزدهم، صص. ۶۵۷–۷۱۲.</ref>

کتاب این حکم را پایان یک کارزار قضایی ۱۴ساله می‌خواند. مبدأ این دوره در روایت اثر، تحقیقات و پرونده‌سازی‌هایی است که پیش از عملیات علنی ۱۷ ژوئن آغاز شده بود و پایان آن بسته‌شدن کامل پرونده در سال ۲۰۱۴ است.

مختومه‌شدن پرونده بدون برگزاری محاکمه تروریستی، محور اصلی نتیجه‌گیری کتاب است. نویسندگان آن را نشانه بی‌پایگی اتهام‌ها و شکست سیاستی معرفی می‌کنند که هدفش حذف مقاومت ایران بوده است.

== کنفرانس «پیروزی عدالت» ==

در ۲ مهر ۱۳۹۳، پس از بسته‌شدن نهایی پرونده، کنفرانسی با عنوان «پیروزی عدالت و به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت» در پاریس برگزار شد. متن سخنرانی مریم رجوی در این کنفرانس در ابتدای کتاب آمده است.<ref name="کنفرانس">همان، «کنفرانس پیروزی عدالت و به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت»، صص. ۹–۱۲.</ref>

رجوی در این سخنرانی، بسته‌شدن پرونده را شکست سرمایه‌گذاری سیاسی جمهوری اسلامی در فرانسه و پایان کارزار اتهام‌زنی علیه مقاومت توصیف کرد. او از وکلا، قضات مستقل، شهرداران، منتخبان و شهروندان فرانسوی که از حقوق مقاومت حمایت کرده بودند قدردانی کرد.

ویلیام بوردون، از وکلای پرونده، نیز حکم منع تعقیب را دارای اهمیت حقوقی برای به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت در برابر دیکتاتوری توصیف کرد.

== ساختار کتاب ==

کتاب «کودتای نافرجام» شامل مقدمه‌ای مفصل و ۱۷ فصل است:

{| class="wikitable"
|+ فصل‌های کتاب «کودتای نافرجام»
! شماره
! عنوان فصل
! صفحه آغاز
|-
| -
| کنفرانس پیروزی عدالت و به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت
| ۹
|-
| -
| مقدمه
| ۱۵
|-
| ۱
| کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران
| ۳۹
|-
| ۲
| حلقه‌های ننگین توطئه
| ۸۳
|-
| ۳
| مقاومت در برابر توطئه و تجارت
| ۱۰۹
|-
| ۴
| پرواز در آتش
| ۱۷۷
|-
| ۵
| بهای آزادی
| ۲۲۱
|-
| ۶
| یک سخنرانی و یک پیام تاریخی
| ۲۸۳
|-
| ۷
| فرجام عبرت‌انگیز
| ۲۹۷
|-
| ۸
| مشعل‌های انسانی در دادگاه پاریس
| ۳۲۱
|-
| ۹
| فرجام پرننگ
| ۳۶۵
|-
| ۱۰
| جاده‌صاف‌کن‌های کودتا و جنایت علیه بشریت
| ۴۰۷
|-
| ۱۱
| رویارویی آزادی و عدالت با زدوبند و تجارت
| ۴۶۵
|-
| ۱۲
| فروریختن پایه‌های توطئه
| ۵۱۱
|-
| ۱۳
| پرده‌ها کنار می‌روند
| ۵۷۱
|-
| ۱۴
| پیروزی عدالت و مقاومت
| ۶۳۳
|-
| ۱۵
| بسته‌شدن کامل پرونده ۱۷ ژوئن با دومین حکم منع تعقیب
| ۶۵۷
|-
| ۱۶
| واکنش حکومت جمهوری اسلامی به حکم منع تعقیب پرونده ۱۷ ژوئن
| ۷۱۳
|-
| ۱۷
| پیروزی عدالت و مقاومت
| ۷۴۱
|}

== اسناد و منابع به‌کاررفته در کتاب ==

کتاب مجموعه‌ای از مواد تاریخی و رسانه‌ای را دربرمی‌گیرد، از جمله:

* گزارش‌ها و برنامه‌های سیمای آزادی؛
* متن سخنرانی‌ها و پیام‌های [[مریم رجوی]]؛
* سخنرانی‌ها و پیام‌های [[مسعود رجوی]]؛
* مصاحبه با اعضا و مسئولان [[شورای ملی مقاومت ایران]]؛
* اظهارات وکلای فرانسوی و بین‌المللی؛
* بخش‌هایی از تصمیم‌ها و احکام قضایی؛
* گزارش خبرگزاری فرانسه و رویترز؛
* مطالب روزنامه‌هایی مانند ''لوموند''، ''لیبراسیون'' و ''فیگارو''؛
* گزارش رسانه‌های اروپایی و آمریکایی؛
* تصاویر گردهمایی‌ها، اسناد، بیانیه‌ها و بریده جراید؛
* اظهارات مقام‌های دولت فرانسه و جمهوری اسلامی؛
* گزارش‌های مربوط به احکام دادگاه‌های بریتانیا و اتحادیه اروپا.

وجود تصاویر متعدد از اسناد، صفحات مطبوعات و رویدادها به کتاب ماهیتی تصویری و آرشیوی نیز داده است.

== شیوه روایت ==

اثر از زاویه دید سازمان مجاهدین خلق و شورای ملی مقاومت ایران نوشته شده است. اصطلاح‌هایی مانند «کودتا»، «توطئه»، «زدوبند»، «شیطان‌سازی» و «مماشات» بازتاب تحلیل سیاسی ناشر از عملیات ۱۷ ژوئن‌اند.

این کتاب گزارش بی‌طرف یک نهاد قضایی یا پژوهش دانشگاهی مستقل نیست؛ بلکه روایت یکی از طرف‌های اصلی پرونده است. با این حال، به‌سبب گردآوری اسناد، گزارش‌های خبری، تصاویر مطبوعات، اظهارات وکلا و شرح زمانی رویدادها، منبعی برای مطالعه روایت مقاومت ایران از این پرونده محسوب می‌شود.

برای استفاده پژوهشی از کتاب، باید میان چند نوع محتوا تمایز گذاشت:

# رویدادهای قابل تعیین مانند تاریخ عملیات، بازداشت‌ها و احکام دادگاه؛
# نقل‌قول‌ها و گزارش‌های رسانه‌ای بازنشرشده؛
# ادعاهای مطرح‌شده علیه دولت‌ها، نهادها یا افراد؛
# تحلیل و داوری سیاسی سازمان مجاهدین درباره انگیزه‌ها و نتایج پرونده.

== درون‌مایه‌های اصلی ==

درون‌مایه‌های کتاب را می‌توان در چند محور خلاصه کرد:

{| class="wikitable"
! درون‌مایه
! شرح
|-
| حق مقاومت
| دفاع از مشروعیت مبارزه برای تغییر یک حکومت استبدادی
|-
| استقلال قضایی
| تمایز میان تصمیم‌های سیاسی دولت‌ها و احکام قضات مستقل
|-
| سیاست مماشات
| نقد معامله دولت‌های غربی با جمهوری اسلامی به زیان اپوزیسیون
|-
| پایداری تشکیلاتی
| تأکید بر حفظ سازمان و ادامه فعالیت در برابر فشار امنیتی و قضایی
|-
| حمایت اجتماعی
| نقش ایرانیان، شهروندان فرانسوی، شهرداران و منتخبان در کارزار دفاعی
|-
| خودسوزی اعتراضی
| بررسی اعتراض‌های پس از بازداشت مریم رجوی و پیامدهای انسانی آنها
|-
| فهرست‌گذاری تروریستی
| شرح کارزارهای قضایی برای خروج سازمان مجاهدین از فهرست‌های تروریستی
|-
| عدالت
| معرفی احکام منع تعقیب به‌عنوان پیروزی عدالت بر ملاحظات سیاسی
|}

== گاه‌شمار پرونده ۱۷ ژوئن ==

{| class="wikitable"
|+ گاه‌شمار رویدادهای اصلی
! تاریخ
! رویداد
|-
| پیش از ژوئن ۲۰۰۳
| آغاز تحقیقات و گردآوری اطلاعات درباره فعالیت‌های مقاومت ایران در فرانسه
|-
| ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ / ۲۷ خرداد ۱۳۸۲
| یورش گسترده پلیس فرانسه، بازداشت مریم رجوی و بیش از ۱۶۰ تن
|-
| ۱۸ ژوئن ۲۰۰۳
| گسترش اعتراضات و وقوع خودسوزی‌های اعتراضی
|-
| ژوئن ۲۰۰۳
| جان‌باختن ندا حسنی و صدیقه مجاوری بر اثر خودسوزی
|-
| ۳ ژوئیه ۲۰۰۳ / ۱۲ تیر ۱۳۸۲
| آزادی مریم رجوی
|-
| ۲۱ نوامبر ۲۰۰۷ / ۳۰ آبان ۱۳۸۶
| تبرئه دو عضو مقاومت از اتهام تحریک به خودسوزی
|-
| ۷ مه ۲۰۰۸ / ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۷
| حکم نهایی دادگاه استیناف بریتانیا علیه ادامه ممنوعیت سازمان مجاهدین
|-
| ۲۳ ژوئن ۲۰۰۸ / ۳ تیر ۱۳۸۷
| حذف سازمان مجاهدین از فهرست ممنوعه بریتانیا
|-
| ۲۶ ژانویه ۲۰۰۹ / ۷ بهمن ۱۳۸۷
| حذف رسمی سازمان مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا
|-
| ۱۱ مه ۲۰۱۱ / اردیبهشت ۱۳۹۰
| صدور حکم منع تعقیب در بخش مربوط به اتهام تروریسم
|-
| ۲۱ دسامبر ۲۰۱۱ / ۳۰ آذر ۱۳۹۰
| رد فرجام‌خواهی فرانسه از سوی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا
|-
| ۱ ژوئن ۲۰۱۲ / ۱۲ خرداد ۱۳۹۱
| صدور حکم دادگاه استیناف فدرال آمریکا درباره بررسی مجدد فهرست‌گذاری
|-
| ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۲ / ۷ مهر ۱۳۹۱
| خروج سازمان مجاهدین از فهرست تروریستی وزارت خارجه آمریکا
|-
| پایان ۲۰۱۳
| پایان تحقیقات باقی‌مانده پرونده به‌وسیله قاضی مارک تروویدیک
|-
| ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۴ / ۲۵ شهریور ۱۳۹۳
| صدور دومین حکم منع تعقیب و مختومه‌شدن کامل پرونده
|-
| ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴ / ۲ مهر ۱۳۹۳
| برگزاری کنفرانس «پیروزی عدالت و به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت» در پاریس
|}

== جایگاه کتاب در تاریخ‌نگاری مقاومت ایران ==

«کودتای نافرجام» یکی از آثار مفصل سازمان مجاهدین درباره کارزارهای حقوقی مقاومت ایران در اروپا است. این کتاب، پرونده ۱۷ ژوئن را نه رویدادی مجزا، بلکه بخشی از رویارویی طولانی جمهوری اسلامی با اپوزیسیون سازمان‌یافته در خارج از ایران معرفی می‌کند.

اثر همچنین دوره‌ای را مستند می‌کند که فعالیت سازمان مجاهدین به‌شدت تحت تأثیر فهرست‌گذاری‌های تروریستی، محدودیت‌های مالی و امنیتی و تهدیدهای مربوط به حضور اعضای آن در عراق و اروپا قرار داشت.

در این روایت، نتیجه پرونده فرانسه با خروج سازمان از فهرست‌های تروریستی و پایداری اعضای آن در [[قرارگاه اشرف]] و [[کمپ لیبرتی]] پیوند خورده است. نویسندگان همه این رویدادها را اجزای یک کارزار واحد برای حفظ موجودیت و مشروعیت سیاسی مقاومت ایران می‌دانند.

== ارزیابی محتوایی ==

مهم‌ترین ویژگی کتاب، گستردگی زمانی و حجم اسناد گردآوری‌شده است. اثر روند پرونده را از عملیات اولیه تا بسته‌شدن نهایی آن دنبال می‌کند و واکنش‌های قضایی، سیاسی، رسانه‌ای و اجتماعی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

حجم ۷۶۲ صفحه‌ای کتاب ناشی از بازنشر تفصیلی برنامه‌های تلویزیونی، مصاحبه‌ها، سخنرانی‌ها، تصاویر اسناد، گزارش مطبوعات و شرح رویدادهاست. از این رو، برخی موضوع‌ها و تحلیل‌ها در فصل‌های مختلف تکرار شده‌اند.

کتاب از نظر رویکرد، اثری دفاعی و سیاسی است و هدف آن اثبات بی‌پایگی پرونده و مشروعیت مقاومت ایران است.

با وجود این جهت‌گیری، احکام منع تعقیب، مختومه‌شدن پرونده بدون محاکمه تروریستی و خروج سازمان مجاهدین از فهرست‌های تروریستی، عناصر عینی و قابل تفکیک از تحلیل‌های سیاسی اثرند. اهمیت کتاب برای ایران‌پدیا در ثبت منسجم روایت مقاومت ایران از یکی از مهم‌ترین پرونده‌های قضایی و سیاسی آن در اروپا است.

== مشخصات کتاب‌شناختی ==

{| class="wikitable"
! عنوان کامل
| ''کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران''
|-
! تدوین
| برگرفته از برنامه‌های سیمای آزادی، تلویزیون ملی ایران
|-
! ناشر
| انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران
|-
! تاریخ انتشار
| اردیبهشت ۱۴۰۴
|-
! شمار صفحات
| ۷۶۲ صفحه
|-
! شمار فصل‌ها
| ۱۷ فصل، همراه با مقدمه و متن کنفرانس
|-
! زبان
| فارسی
|-
! شابک
| ۹۷۸-۱-۰۶۸۴۲۳۸-۱-۹
|-
! بهای درج‌شده
| ۵۰ یورو
|-
! قالب
| نسخه چاپی و فایل دیجیتال پی‌دی‌اف
|}

== جستارهای وابسته ==

* [[یورش ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[مریم رجوی]]
* [[مسعود رجوی]]
* [[سیمای آزادی]]
* [[اور-سور-اواز]]
* [[ندا حسنی]]
* [[صدیقه مجاوری]]
* [[فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی ایالات متحده آمریکا]]
* [[قرارگاه اشرف]]
* [[کمپ لیبرتی]]
* [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران]]
* [[سیاست مماشات]]
* [[مقاومت ایران]]
* [[حق مقاومت در برابر ستم]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==

* [https://image.mojahedin.org/VideoAttach/b32f87c1-e3ca-4bcf-93fe-58618956599c.pdf نسخه کامل کتاب «کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران»]

[[رده:کتاب‌های سازمان مجاهدین خلق ایران]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های تاریخی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۴]]
[[رده:کتاب‌های درباره مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های درباره مریم رجوی]]
[[رده:اسناد سازمان مجاهدین خلق ایران]]
[[رده:شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:روابط ایران و فرانسه]]
[[رده:پرونده‌های قضایی سازمان مجاهدین خلق ایران]]

به‌سوی ایران آزاد

2026-09-10T19:23:38Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = به‌سوی ایران آزاد
| عنوان اصلی = سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد
| تصویر = به سوی ایران آزاد.png
| اندازه تصویر = ۲۵۰px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی ایران آزاد»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = شهریور ۱۴۰۳
| چاپ = چاپ نخست
| تعداد صفحات = ۸۶ صفحه
| موضوع = اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴، مقاومت ایران، جمهوری دموکراتیک، حقوق بشر، سیاست مماشات و طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، سخنرانی و اسنادی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و دیجیتال
| پایین = شابک: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۲۰-۸
}}

'''به‌سوی ایران آزاد''' کتابی سیاسی و اسنادی شامل سخنرانی‌های [[مریم رجوی]] در [[اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴]] و گزارش‌هایی از برنامه‌های مرتبط با این اجلاس است. نشست جهانی ایران آزاد از ۹ تا ۱۱ تیر ۱۴۰۳ در پاریس برگزار شد و هم‌زمان با آن، گردهمایی و راهپیمایی ایرانیان در برلین جریان داشت. کتاب در شهریور ۱۴۰۳ از سوی انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۸۶ صفحه منتشر شد.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، ''به‌سوی ایران آزاد؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد''، پاریس: انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، شهریور ۱۴۰۳، صفحات عنوان و شناسنامه، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/Free-Iran-pdf-1.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف].</ref>

سه سخنرانی اصلی کتاب عبارت‌اند از «به‌سوی یک ایران آزاد»، «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر» و «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران». کتاب همچنین متن بیانیه حمایت چهار هزار نماینده مجالس قانون‌گذاری از مقاومت ایران، تصاویری از دیدارهای مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی، گزارشی از تظاهرات ایرانیان در برلین و اطلاعیه اجلاس تیر ۱۴۰۳ شورای ملی مقاومت ایران را دربرمی‌گیرد.<ref name="فهرست">رجوی، ''به‌سوی ایران آزاد''، فهرست مطالب، ص. ۳.</ref>

درون‌مایه اصلی اثر، ضرورت سرنگونی حکومت ولایت فقیه و انتقال حاکمیت به مردم ایران از طریق یک جمهوری دموکراتیک، کثرت‌گرا و مبتنی بر جدایی دین و دولت است. مریم رجوی در این سخنرانی‌ها، هم‌زمان بازگشت سلطنت و ادامه حکومت دینی را رد می‌کند و شعار «نه شاه، نه شیخ» را مرزبندی بنیادین مقاومت ایران معرفی می‌کند. دفاع از [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، برابری زن و مرد، لغو مجازات اعدام، [[خودمختاری]] ملیت‌ها، ایران غیراتمی و به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم، از دیگر موضوع‌های کتاب است.

== زمینه انتشار ==

اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴ از ۹ تا ۱۱ تیر ۱۴۰۳، برابر با ۲۹ ژوئن تا اول ژوئیه ۲۰۲۴، برگزار شد. نخستین روز اجلاس در پاریس با تظاهرات ایرانیان در برلین هم‌زمان بود.<ref name="اجلاس">همان، صص. ۵–۱۲.</ref>

این گردهمایی در فاصله کوتاهی پس از مرگ [[ابراهیم رئیسی]] در سانحه سقوط بالگرد و در جریان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی برگزار شد. مریم رجوی در سخنرانی‌های خود این انتخابات را فاقد امکان رقابت آزاد دانست و تحریم آن را نشانه رد کلیت نظام از سوی مردم توصیف کرد.

بنا بر گزارش کتاب، اجلاس سه روز ادامه یافت و ۵۱۰ شخصیت سیاسی از ایالات متحده، اروپا، کانادا، آمریکای مرکزی و جنوبی، استرالیا و کشورهای عربی در آن شرکت کردند. در میان شرکت‌کنندگان از رؤسای پیشین کشورها و دولت‌ها، وزیران خارجه، رؤسای مجالس، مشاوران امنیت ملی، مسئولان پیشین سازمان ملل، حقوقدانان و هیئت‌های پارلمانی نام برده شده است.<ref name="شرکت‌کنندگان">همان، صص. ۵–۷.</ref>

بر پایه آمار مندرج در کتاب، شرکت‌کنندگان شامل ۱۶ رئیس‌جمهور، معاون رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر پیشین، سه رئیس مجلس، دو مشاور امنیت ملی آمریکا، پنج وزیر خارجه و ۱۶ گزارشگر یا مسئول پیشین سازمان ملل و حقوقدان بودند. این ارقام، گزارش برگزارکنندگان از ترکیب اجلاس است.<ref name="آماراجلاس">همان، صص. ۵–۶.</ref>

== ساختار کتاب ==

کتاب «به‌سوی ایران آزاد» از هفت بخش اصلی تشکیل شده است:

{| class="wikitable"
|+ ساختار کتاب «به‌سوی ایران آزاد»
! بخش
! محتوا
! صفحه آغاز
|-
| ۱
| معرفی اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴
| ۵
|-
| ۲
| «به‌سوی یک ایران آزاد»؛ سخنرانی روز نخست مریم رجوی
| ۱۳
|-
| ۳
| «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر»؛ سخنرانی روز دوم
| ۲۷
|-
| ۴
| بیانیه حمایت چهار هزار نماینده از ۸۴ پارلمان
| ۳۹
|-
| ۵
| «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران»؛ سخنرانی روز سوم
| ۴۵
|-
| ۶
| دیدارهای مریم رجوی در حاشیه اجلاس
| ۵۷
|-
| ۷
| تصاویر و گزارش تظاهرات بزرگ ایرانیان در برلین
| ۶۵
|-
| ۸
| اطلاعیه و گزارش اجلاس شورای ملی مقاومت ایران
| ۷۳
|}

== سخنرانی «به‌سوی یک ایران آزاد» ==

نخستین سخنرانی کتاب در روز اول اجلاس جهانی ایران آزاد ایراد شده است. مریم رجوی در آغاز آن، تظاهرات برلین را ادامه تحریم انتخابات جمهوری اسلامی و بیان خواست مردم برای تغییر حکومت معرفی می‌کند.<ref name="روزنخست">همان، صص. ۱۳–۲۶.</ref>

محورهای این سخنرانی عبارت‌اند از:

* تحریم انتخابات ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی؛
* بحران جانشینی [[علی خامنه‌ای]]؛
* پیامدهای مرگ ابراهیم رئیسی برای ساختار قدرت؛
* قیام‌های سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱؛
* آمادگی مقاومت ایران برای دوران گذار؛
* نفی دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی؛
* حاکمیت جمهور مردم؛
* مخالفت با حجاب، دین و حکومت اجباری؛
* حق مقاومت در برابر استبداد؛
* نقد سیاست مماشات دولت‌های غربی.

== انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ ==

مریم رجوی انتخابات زودهنگام پس از مرگ رئیسی را «انتخابات قالبی» و بخشی از سازوکار حفظ نظام ولایت فقیه توصیف می‌کند. در کتاب آمده است که رصد بیش از ۱۴ هزار حوزه رأی‌گیری توسط هواداران سازمان مجاهدین نشان می‌داد ۸۸ درصد واجدان شرایط در دور نخست شرکت نکرده‌اند و شمار رأی‌دهندگان کمتر از هفت میلیون و ۴۰۰ هزار نفر بوده است.<ref name="تحریم">همان، صص. ۱۵–۱۶.</ref>

وی حضور نامزدهای تأییدشده از سوی شورای نگهبان و وابستگی سیاست‌های رئیس‌جمهور به رهبر جمهوری اسلامی را نشانه فقدان انتخاب آزاد می‌داند. او همچنین ورود نامزد وابسته به جریان اصلاح‌طلب حکومتی را تلاشی برای افزایش مشارکت و مشروعیت‌بخشیدن به انتخابات تحلیل می‌کند.

== مرگ ابراهیم رئیسی و بحران جانشینی ==

در کتاب، ابراهیم رئیسی به‌دلیل عضویت در هیئت مرگ تهران در جریان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] و نقش او در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی، «جلاد ۶۷» خوانده شده است.

مریم رجوی انتصاب رئیسی به ریاست‌جمهوری در سال ۱۴۰۰ را بخشی از سیاست یکدست‌سازی ساختار قدرت و آماده‌سازی حکومت برای مقابله با اعتراضات و مسئله جانشینی خامنه‌ای می‌داند. مرگ او در اردیبهشت ۱۴۰۳، در این تحلیل، ضربه‌ای به راهبرد رهبر جمهوری اسلامی برای انسجام رأس حاکمیت بود.<ref name="رئیسی">همان، صص. ۲۰–۲۲.</ref>

کتاب بحران جانشینی، نارضایتی اجتماعی، وضعیت اقتصادی، شکاف‌های درونی و جنگ‌های منطقه‌ای را از تنگناهای هم‌زمان حکومت برمی‌شمارد.

== جمهوری و نفی سلطنت و ولایت فقیه ==

یکی از مباحث اصلی نخستین سخنرانی، مقایسه سلطنت موروثی با ولایت فقیه است. رجوی هر دو نظام را مبتنی بر انتقال یا تمرکز قدرت مستقل از رأی آزاد مردم می‌داند.<ref name="شاه‌وشیخ">همان، صص. ۱۹–۲۳.</ref>

در این بخش، ولایت فقیه «سلطنت مطلقه فقیه» توصیف شده است؛ زیرا رهبر جمهوری اسلامی بر نیروهای مسلح، قوه قضائیه، صداوسیما، شورای نگهبان و سیاست‌های کلان تسلط دارد.

از سوی دیگر، سلطنت نیز به‌دلیل موروثی‌بودن و انتقال قدرت در یک خاندان نفی می‌شود. راه‌حل پیشنهادی، جمهوری‌ای است که در آن قدرت از انتخابات آزاد و اراده شهروندان سرچشمه بگیرد.

مرزبندی کتاب در این زمینه با شعار زیر بیان می‌شود:

<blockquote>
«نه شاه، نه شیخ.»<ref name="مرزبندی">همان، صص. ۲۲–۲۳.</ref>
</blockquote>

== جامعه مطلوب در کتاب ==

مریم رجوی جامعه مطلوب مقاومت را رهاشده از استبداد، وابستگی، تبعیض، غارت و اجبار توصیف می‌کند. او می‌گوید هدف، جایگزین‌کردن یک قدرت حاکم با گروهی دیگر نیست، بلکه انتقال قدرت به صاحبان اصلی آن، یعنی مردم ایران، است.<ref name="جامعه‌مطلوب">همان، صص. ۲۲–۲۳.</ref>

سه اصل بنیادین مطرح‌شده عبارت‌اند از:

# اتکا به مردم و نیروی سازمان‌یافته داخلی؛
# مرزبندی با دو نظام شاه و شیخ؛
# همبستگی ملی برای سرنگونی استبداد دینی و استقرار جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین و دولت.

== حجاب، دین و حکومت اجباری ==

در نخستین سخنرانی، حجاب اجباری بخشی از نظام گسترده اجبار سیاسی و مذهبی معرفی می‌شود. مریم رجوی میان داشتن حجاب بر اساس انتخاب شخصی و تحمیل آن توسط حکومت تمایز می‌گذارد.

موضع مقاومت در کتاب با سه شعار بیان شده است:

<blockquote>
«نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری.»<ref name="نه‌به‌اجبار">همان، ص. ۲۳.</ref>
</blockquote>

او تقسیم زنان به «باحجاب» و «بی‌حجاب» را سیاستی برای تفرقه و سرکوب می‌داند و بر اشتراک همه زنان در مبارزه با اجبار تأکید می‌کند.

== مقاومت به‌عنوان حق مشروع ==

کتاب مقاومت در برابر استبداد را حقی مشروع معرفی می‌کند. رجوی در سخنرانی روز نخست، مقاومت را ابزار ایستادگی، سازمان‌دهی، حفظ امید و گشودن راه آزادی در شرایط اختناق می‌داند.<ref name="حق‌مقاومت">همان، صص. ۲۵–۲۶.</ref>

در این دیدگاه، امکان تغییر سیاسی در ایران نه از طریق جناح‌های درونی حکومت یا مداخله نظامی خارجی، بلکه با مردم، اعتراضات اجتماعی و مقاومت سازمان‌یافته فراهم می‌شود.

== سخنرانی درباره سیاست مماشات ==

دومین سخنرانی کتاب با عنوان «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر» به سیاست دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی اختصاص دارد.<ref name="روز‌دوم">همان، صص. ۲۷–۳۸.</ref>

مریم رجوی مماشات را سیاستی می‌داند که از طریق امتیازهای سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک به جمهوری اسلامی امکان داده است سرکوب داخلی، گروگان‌گیری، فعالیت‌های تروریستی، توسعه برنامه هسته‌ای و مداخله منطقه‌ای را ادامه دهد.

او با اشاره به تجربه مماشات اروپا با آلمان نازی تصریح می‌کند که شرایط تاریخی یکسان نیست؛ اما به باور او، پیامد حمایت یا امتیازدهی به نیروهای سرکوبگر می‌تواند مشابه باشد.<ref name="مقایسه‌مماشات">همان، صص. ۳۱–۳۲.</ref>

== «دموکراسی گروگانی» ==

یکی از اصطلاح‌های به‌کاررفته در کتاب «دموکراسی گروگانی» است. این تعبیر به رفتار دولت‌هایی اشاره دارد که برای آزادی اتباع زندانی خود، با جمهوری اسلامی وارد معامله و تبادل زندانی می‌شوند.

کتاب آزادی و بازگرداندن دیپلمات محکوم‌شده جمهوری اسلامی در بلژیک و تبادل حمید نوری با زندانیان سوئدی را نمونه‌هایی از این سیاست معرفی می‌کند. از نظر نویسنده، چنین مبادلاتی می‌تواند حکومت را به بازداشت اتباع خارجی و دوتابعیتی بیشتر تشویق کند.<ref name="گروگانگیری">همان، صص. ۳۱–۳۴.</ref>

اثر میان ضرورت حفاظت از جان گروگان‌ها و پیامدهای سیاسی امتیازدهی به گروگان‌گیری دولتی تمایز می‌گذارد و خواهان سیاست هماهنگ بین‌المللی در برابر این اقدامات می‌شود.

== انتقاد از سیاست دولت‌های غربی ==

مریم رجوی در کتاب، موارد زیر را از جلوه‌های مماشات معرفی می‌کند:

* آزادسازی دارایی‌های مسدودشده جمهوری اسلامی؛
* کاهش عملی فشار بر صادرات نفت ایران؛
* خودداری از قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی؛
* تبادل مأموران محکوم‌شده جمهوری اسلامی با گروگان‌های خارجی؛
* نرمش در برابر برنامه هسته‌ای؛
* محدودکردن فعالیت‌های اپوزیسیون؛
* نادیده‌گرفتن عملیات تروریستی علیه مخالفان حکومت در اروپا.

این تحلیل‌ها بیانگر دیدگاه سیاسی نویسنده‌اند و برخی ارقام و ارزیابی‌ها در کتاب بر گزارش‌های مقاومت یا اظهارات مقام‌های سیاسی استوارند.

== راه‌حل پیشنهادی در برابر جمهوری اسلامی ==

در برابر سیاست مماشات، کتاب از راه‌حلی مبتنی بر مردم و مقاومت ایران دفاع می‌کند. ویژگی‌های این راه‌حل عبارت‌اند از:

* ایران بدون شکنجه و اعدام؛
* جمهوری دموکراتیک؛
* جدایی دین و دولت؛
* برابری زن و مرد؛
* خودمختاری ملیت‌های تحت ستم؛
* انتخابات آزاد؛
* احترام به حقوق بشر؛
* سیاست خارجی صلح‌آمیز؛
* ایران غیراتمی.

رجوی از دولت‌های خارجی نمی‌خواهد برای تغییر حکومت در ایران مداخله نظامی کنند. درخواست اصلی او پایان‌دادن به حمایت عملی از جمهوری اسلامی و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت است.<ref name="عدم‌مداخله">همان، صص. ۳۵–۳۷.</ref>

== طرح ده‌ماده‌ای در کتاب ==

متن کامل محورهای [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] در سخنرانی روز دوم بازگو شده است:<ref name="ده‌ماده">همان، صص. ۳۴–۳۶.</ref>

{| class="wikitable"
|+ اصول طرح ده‌ماده‌ای بازتاب‌یافته در کتاب
! ماده
! اصل
|-
| ۱
| نفی ولایت فقیه و استقرار جمهوری کثرت‌گرا بر پایه رأی آزاد
|-
| ۲
| آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوبگر
|-
| ۳
| تضمین حقوق بشر، دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی، ممنوعیت شکنجه و لغو اعدام
|-
| ۴
| جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب
|-
| ۵
| برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی
|-
| ۶
| نظام قضایی مستقل، اصل برائت، حق دفاع و محاکمه علنی
|-
| ۷
| خودمختاری و رفع ستم مضاعف از ملیت‌های ایران
|-
| ۸
| عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق اقشار اجتماعی
|-
| ۹
| حفاظت و احیای محیط زیست
|-
| ۱۰
| ایران غیراتمی و عاری از تسلیحات کشتارجمعی و متعهد به صلح
|}

== درخواست‌ها از جامعه جهانی ==

در سخنرانی روز دوم، رجوی مجموعه‌ای از درخواست‌ها را خطاب به دولت‌های غربی و نهادهای بین‌المللی مطرح می‌کند:

* قرار دادن سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات در فهرست‌های تروریستی؛
* اخراج عوامل و مأموران جمهوری اسلامی از کشورهای غربی؛
* تشکیل دادگاهی بین‌المللی برای رسیدگی به جنایت‌های مقام‌های جمهوری اسلامی؛
* اجرای تحریم‌های نفتی؛
* به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت؛
* پایان‌دادن به محدودیت‌های سیاسی علیه مخالفان جمهوری اسلامی؛
* خودداری از مداخله به سود بقای حکومت.

== بیانیه چهار هزار نماینده مجالس ==

بخش چهارم کتاب متن بیانیه‌ای را دربرمی‌گیرد که بنا بر گزارش ناشر، چهار هزار نماینده از ۸۴ پارلمان در ۵۰ کشور از آن حمایت کرده‌اند. این مجموعه شامل اکثریت اعضای ۳۴ مجلس قانون‌گذاری معرفی شده است.<ref name="بیانیه">همان، صص. ۳۹–۴۴.</ref>

مفاد اصلی بیانیه عبارت‌اند از:

# حمایت از خواست مردم ایران برای جمهوری دموکراتیک و مبتنی بر جدایی دین و دولت؛
# حمایت از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی؛
# محکومیت سرکوب و نقض حقوق بشر در ایران؛
# محکومیت اقدامات جمهوری اسلامی علیه اعضای سازمان مجاهدین در [[اشرف ۳]]؛
# تأکید بر حقوق اعضای مقاومت بر اساس کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر؛
# به‌رسمیت‌شناختن حق مردم برای قیام در برابر سرکوب؛
# حمایت از فعالیت کانون‌های شورشی؛
# محکومیت سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی؛
# درخواست قراردادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی؛
# درخواست اجرای تحریم نفتی علیه حکومت.

این بیانیه، یکی از اسناد اصلی کتاب برای نشان‌دادن حمایت بین‌المللی از مقاومت ایران و برنامه پیشنهادی آن است.

== حمایت شخصیت‌های بین‌المللی ==

در مقدمه کتاب همچنین از حمایت ۱۳۷ رئیس کشور، رئیس دولت، وزیر، سفیر و رهبر پیشین سازمان‌های بین‌المللی از طرح ده‌ماده‌ای خبر داده شده است. بنا بر همین گزارش، ۸۰ برنده جایزه نوبل نیز در نامه‌ای به رهبران جهان از این برنامه حمایت کرده و خواهان به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم ایران و فهرست‌گذاری تروریستی سپاه پاسداران شده‌اند.<ref name="حمایت‌جهانی">همان، صص. ۶–۱۰.</ref>

این آمار و نحوه دسته‌بندی امضاکنندگان، اطلاعات ارائه‌شده توسط ناشر کتاب است.

== سخنرانی «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران» ==

سخنرانی روز سوم اجلاس با عنوان «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران» به بررسی ساختار سرکوب، مجازات اعدام، زندان سیاسی، تبعیض علیه زنان و ملیت‌ها و مسئولیت جامعه بین‌المللی اختصاص دارد.<ref name="روزسوم">همان، صص. ۴۵–۵۶.</ref>

رجوی در این سخنرانی، نقض حقوق بشر را مجموعه‌ای از اقدامات استثنایی یا تصمیم‌های پراکنده نمی‌داند. از دید او، سرکوب سیاستی سازمان‌یافته است که تمامیت جمهوری اسلامی برای کنترل جامعه از آن استفاده می‌کند.

== آمارهای حقوق بشری در کتاب ==

کتاب بر اساس آمارهای مقاومت ایران از بازداشت و شکنجه دست‌کم ۵۰۰ هزار نفر و اعدام بیش از ۱۰۰ هزار زندانی سیاسی در دوره جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="آمارحقوق‌بشر">همان، صص. ۴۷–۵۰.</ref>

این آمارها برآورد شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین‌اند و باید با همین انتساب نقل شوند. در کتاب، رویدادهای زیر از بخش‌های اصلی کارنامه سرکوب حکومت معرفی شده‌اند:

* سرکوب مردم کردستان؛
* اعدام‌های سیاسی دهه ۱۳۶۰؛
* قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷؛
* سرکوب اعتراضات سال ۱۳۸۸؛
* سرکوب قیام‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸؛
* سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛
* عملیات تروریستی و گروگان‌گیری اتباع خارجی.

رجوی فقدان حسابرسی بین‌المللی را عاملی برای تداوم این جنایت‌ها می‌داند.

== ساختار نهادینه سرکوب ==

کتاب سرکوب را در ساختارهای مختلف جامعه بررسی می‌کند. در دانشگاه‌ها، بسیج، کمیته‌های انضباطی، حراست و نمایندگی‌های ولی فقیه از نهادهای کنترل دانشجویان معرفی شده‌اند.

در کارخانه‌ها و ادارات نیز وزارت اطلاعات، حراست، بسیج، شوراهای اسلامی کار، هسته‌های گزینش و نیروهای انتظامی در کنترل و سرکوب کارگران و کارکنان نقش دارند.<ref name="ساختارسرکوب">همان، صص. ۵۰–۵۲.</ref>

این کتاب همچنین سرکوب مضاعف کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها، پیروان مذاهب دیگر و ساکنان مناطق محروم را مطرح می‌کند.

== سرکوب زنان ==

در سخنرانی سوم، زن‌ستیزی یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی معرفی شده است. رجوی می‌گوید مجموعه‌ای از وزارتخانه‌ها و نهادهای امنیتی، سیاسی، قضایی و فرهنگی در تحمیل حجاب اجباری و کنترل زنان مشارکت دارند.

کتاب به یافته‌های هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ و تبعیض نهادینه علیه زنان و دختران اشاره می‌کند. بنا بر این گزارش، بخشی از نقض‌ها می‌تواند مصداق جنایت علیه بشریت باشد.<ref name="زنان">همان، صص. ۵۱–۵۲.</ref>

در برابر حجاب اجباری و محدودیت‌های حکومتی، زنان به‌عنوان نیروی پیشتاز اعتراض و تغییر معرفی شده‌اند.

== قوانین کیفری و مجازات‌ها ==

کتاب قانون مجازات جمهوری اسلامی را یکی از اسناد نقض حقوق بشر می‌داند و به مجازات‌هایی مانند سنگسار، شلاق، قطع اعضای بدن و اعدام برای طیف گسترده‌ای از جرائم اشاره می‌کند.<ref name="مجازات‌ها">همان، صص. ۵۱–۵۳.</ref>

قانون مطبوعات، قانون احزاب، قانون انتخابات، مقررات فضای مجازی و قوانین مربوط به عفاف و حجاب نیز در شمار ابزارهای حقوقی کنترل جامعه قرار گرفته‌اند.

== زندانیان سیاسی ==

بخشی از سخنرانی سوم به زندانیان سیاسی و مقاومت آنان در برابر اعدام و سرکوب اختصاص دارد. رجوی زندانیان را بخشی از جنبش گسترده مقاومت معرفی می‌کند و از فعالیت‌های اعتراضی آنان، از جمله کارزارهای مخالفت با اعدام، حمایت می‌کند.

کتاب می‌گوید حکومت از اعدام و ایجاد ترس برای جلوگیری از گسترش اعتراضات استفاده می‌کند؛ اما تداوم اعتراض‌های اجتماعی و مقاومت زندانیان نشان می‌دهد این سیاست نتوانسته جامعه را کاملاً خاموش کند.

== درخواست‌های حقوق بشری ==

مریم رجوی در پایان سخنرانی روز سوم چهار درخواست را خطاب به سازمان ملل و دولت‌های عضو مطرح می‌کند:<ref name="چهاردرخواست">همان، صص. ۵۴–۵۵.</ref>

# پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی و محاکمه آنان در دادگاهی بین‌المللی؛
# اخراج مأموران و عوامل حکومت از کشورهای خارجی؛
# به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت مردم و مبارزه کانون‌های شورشی؛
# پایان‌دادن به مماشات و مشروط‌کردن ادامه روابط با جمهوری اسلامی به توقف اعدام و شکنجه.

== دیدارهای مریم رجوی ==

بخش دیگری از کتاب به دیدارهای مریم رجوی با شخصیت‌های حاضر در اجلاس اختصاص دارد. این بخش عمدتاً تصویری است و نام شماری از ملاقات‌کنندگان را ارائه می‌کند.<ref name="دیدارها">همان، صص. ۵۷–۶۴.</ref>

از جمله این افراد عبارت‌اند از:

{| class="wikitable"
! نام
! سمت پیشین یا موقعیت
|-
| [[مایک پنس]]
| معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده تا سال ۲۰۲۱
|-
| [[مایک پمپئو]]
| وزیر خارجه پیشین ایالات متحده
|-
| [[استیون هارپر]]
| نخست‌وزیر پیشین کانادا
|-
| رائول روییز
| نماینده کنگره ایالات متحده
|-
| رابرت جوزف
| معاون پیشین وزیر خارجه ایالات متحده
|-
| [[جیمز ال. جونز]]
| مشاور پیشین امنیت ملی ایالات متحده
|-
| [[سم براون‌بک]]
| سناتور و سفیر پیشین ایالات متحده برای آزادی مذهبی
|-
| [[ماتئو رنتسی]]
| نخست‌وزیر پیشین ایتالیا
|-
| ماکسیمیلیانو فرارو
| رئیس ائتلاف ملی آرژانتین
|-
| نانسی میس
| نماینده کنگره ایالات متحده
|}

کتاب این دیدارها را نشانه گفت‌وگوی مقاومت ایران با شخصیت‌ها و جریان‌های گوناگون بین‌المللی معرفی می‌کند.

== تظاهرات ایرانیان در برلین ==

بخش ششم کتاب شامل تصاویری از تظاهرات ایرانیان در برلین است. این تظاهرات در ۹ تیر ۱۴۰۳ هم‌زمان با روز نخست اجلاس جهانی ایران آزاد برگزار شد.<ref name="برلین">همان، صص. ۶۵–۷۲.</ref>

شرکت‌کنندگان از تغییر حکومت، آزادی و دموکراسی در ایران، طرح ده‌ماده‌ای، حقوق کانون‌های شورشی و قرارگرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی حمایت کردند.

کتاب میان تظاهرات برلین، تحریم انتخابات جمهوری اسلامی و اجلاس پاریس پیوند سیاسی برقرار می‌کند و آنها را اجزای یک کارزار مشترک معرفی می‌کند.

== اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ==

آخرین بخش کتاب به اجلاس شورای ملی مقاومت در روزهای ۱۵ و ۱۶ تیر ۱۴۰۳ در پاریس اختصاص دارد. این نشست پس از پایان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی برگزار شد.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، صص. ۷۳–۸۶.</ref>

در آغاز اجلاس، سرود «ای ایران» اجرا شد و مریم رجوی تحریم انتخابات را نشانه رد استبداد دینی و حمایت از جمهوری دموکراتیک معرفی کرد.

شرکت‌کنندگان وضعیت سیاسی حکومت، نتایج انتخابات، اعتراضات اجتماعی، نقش مقاومت سازمان‌یافته، فعالیت‌های بین‌المللی و چشم‌انداز تغییر در ایران را بررسی کردند. در این نشست شماری از اعضا و ناظران شورا نیز سخنرانی کردند.

== درون‌مایه‌های اصلی کتاب ==

{| class="wikitable"
|+ درون‌مایه‌های محوری «به‌سوی ایران آزاد»
! درون‌مایه
! دیدگاه مطرح‌شده
|-
| حاکمیت مردم
| قدرت باید از طریق انتخابات آزاد به مردم و نمایندگان منتخب آنان منتقل شود
|-
| نفی دو دیکتاتوری
| سلطنت موروثی و ولایت فقیه هر دو ناقض حاکمیت مردم‌اند
|-
| مقاومت سازمان‌یافته
| تغییر حکومت نیازمند سازمان، برنامه، رهبری و نیروی اجتماعی است
|-
| سیاست مماشات
| امتیازدهی غرب موجب گسترش سرکوب، گروگان‌گیری و جنگ‌افروزی حکومت شده است
|-
| حقوق بشر
| شکنجه، اعدام و مصونیت مقام‌های مسئول باید پایان یابد
|-
| برابری زنان
| زنان باید در رهبری سیاسی و همه عرصه‌ها حقوق برابر داشته باشند
|-
| طرح ده‌ماده‌ای
| چارچوب پیشنهادی مقاومت برای جمهوری دموکراتیک آینده است
|-
| سیاست خارجی
| ایران آینده باید غیراتمی، صلح‌طلب و متعهد به همکاری منطقه‌ای باشد
|-
| نقش جامعه جهانی
| جامعه جهانی باید حق مقاومت مردم را به‌رسمیت بشناسد و از مماشات دست بردارد
|}

== ارتباط با طرح ده‌ماده‌ای ==

کتاب «به‌سوی ایران آزاد» را می‌توان شرح سیاسی و روزآمد برخی اصول کتاب ایران فردا؛ [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]] دانست. در حالی که «ایران فردا» هر یک از مواد برنامه را به‌تفصیل توضیح می‌دهد، «به‌سوی ایران آزاد» همان برنامه را در ارتباط با تحولات سال ۱۴۰۳، انتخابات جمهوری اسلامی، اعتراضات، حقوق بشر و سیاست دولت‌های خارجی مطرح می‌کند.

در هر دو اثر، جمهوری، انتخابات آزاد، جدایی دین و دولت، برابری زن و مرد، لغو اعدام و ایران غیراتمی عناصر ثابت برنامه‌اند.

== اهمیت کتاب ==

«به‌سوی ایران آزاد» دیدگاه مقاومت ایران را در یکی از مقاطع سیاسی سال ۱۴۰۳ ثبت کرده است؛ مقطعی که با مرگ ابراهیم رئیسی، انتخابات زودهنگام، ادامه تنش‌های منطقه‌ای و افزایش انتقاد از سیاست دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی هم‌زمان بود.

کتاب همچنین گزارشی از شبکه حمایت سیاسی بین‌المللی از شورای ملی مقاومت و طرح ده‌ماده‌ای ارائه می‌دهد. حضور چهره‌هایی از طیف‌های سیاسی متفاوت در اجلاس، در روایت ناشر نشانه آن است که حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران به یک جریان یا حزب خارجی محدود نیست.

از نظر تاریخ‌نگاری مقاومت ایران، این اثر اسناد و سخنرانی‌های اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴، تظاهرات برلین و نشست شورای ملی مقاومت را در یک مجموعه گرد آورده است.

== مشخصات کتاب‌شناختی ==

{| class="wikitable"
! عنوان
| ''به‌سوی ایران آزاد''
|-
! عنوان توضیحی
| سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد
|-
! نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
! ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
! تاریخ رویداد اصلی
| تیر ۱۴۰۳
|-
! تاریخ انتشار
| شهریور ۱۴۰۳
|-
! شمار صفحات
| ۸۶
|-
! زبان
| فارسی
|-
! شابک
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۲۰-۸
|-
! قالب
| چاپی و فایل دیجیتال پی‌دی‌اف
|-
! موضوع
| مقاومت ایران، حقوق بشر، سیاست مماشات و جمهوری دموکراتیک
|}

== جستارهای وابسته ==

* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[اجلاس جهانی ایران آزاد]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[اصل نه شاه نه شیخ]]
* [[کانون‌های شورشی]]
* [[اشرف ۳]]
* [[سیاست مماشات]]
* [[حقوق بشر در ایران]]
* [[مجازات اعدام در ایران]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حجاب اجباری]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[ابراهیم رئیسی]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران]]
* [[حمید نوری]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[ایران غیراتمی]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==

* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/Free-Iran-pdf-1.pdf نسخه کامل کتاب «به‌سوی ایران آزاد»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۳]]
[[رده:کتاب‌های درباره مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های درباره حقوق بشر]]
[[رده:اجلاس جهانی ایران آزاد]]
[[رده:طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
[[رده:شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:آثار درباره آینده ایران]]

زنان در رهبری سیاسی

2026-09-10T19:23:07Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = زنان در رهبری سیاسی
| عنوان اصلی =
| تصویر = زنان در رهبری سیاسی.png
| اندازه تصویر = ۲۵۰px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «زنان در رهبری سیاسی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = خرداد ۱۴۰۳
| چاپ = چاپ نخست
| تعداد صفحات = ۵۶ صفحه
| موضوع = مشارکت زنان در رهبری سیاسی، برابری زن و مرد، مبارزه با بنیادگرایی، حقوق زنان در ایران
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و دیجیتال
| پایین = شابک: ۹۷۸-۲-۴۹۱۵۱۶-۱۹-۲
}}

'''زنان در رهبری سیاسی''' کتابی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیده [[شورای ملی مقاومت ایران]]، دربارهٔ ضرورت مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی و نقش آنان در مبارزه با استبداد دینی و دستیابی به دموکراسی است. متن اصلی کتاب برگرفته از سخنرانی مریم رجوی در اجلاس بین‌المللی روز جهانی زن است که در اسفند ۱۴۰۲، برابر با مارس ۲۰۲۴، در پاریس برگزار شد. این اثر در خرداد ۱۴۰۳ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت در ۵۶ صفحه منتشر شده است.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، ''زنان در رهبری سیاسی''، پاریس: انتشارات شورای ملی مقاومت، خرداد ۱۴۰۳، صفحات عنوان و شناسنامه، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2026/07/women-in-political-leadership-pdf.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف].</ref>

عنوان محوری سخنرانی و استدلال اصلی کتاب «مشارکت زنان در رهبری سیاسی، لازمهٔ دموکراسی» است. رجوی در این کتاب بر چهار گزاره تأکید می‌کند: زنان نیروی تغییرند؛ مشارکت فعال و برابر زنان در رهبری سیاسی لازمهٔ دموکراسی است؛ رهایی زنان و مردان به یکدیگر وابسته است؛ و شکست حکومت ولایت فقیه بدون نقش پیشتاز زنان ایران امکان‌پذیر نیست.<ref name="چهارگزاره">رجوی، ''زنان در رهبری سیاسی''، صص. ۱۵–۱۶.</ref>

نویسنده میان مبارزه برای آزادی سیاسی و مبارزه برای برابری زنان جدایی قائل نیست. از دید او، مقابله با بنیادگرایی اسلامی حاکم بر ایران بدون آزادکردن ظرفیت سیاسی و اجتماعی زنان ناممکن است و برابری نیز تنها به اصلاح چند قانون محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم کنارزدن مناسبات و نگرشی است که زن را وابسته، فرودست یا موضوع مالکیت دیگری تلقی می‌کند.<ref name="دو‌مبارزه">همان، صص. ۱۷–۱۸.</ref>

کتاب افزون بر متن سخنرانی، دو ضمیمه دارد: بیانیهٔ بیش از ۴۰۰ شخصیت زن از کشورهای مختلف در حمایت از حقوق زنان ایران و «طرح آزادی‌ها و حقوق زنان در ایران آزاد فردا». این ضمائم، مطالب سخنرانی را به مواضع سیاسی و برنامه پیشنهادی مقاومت ایران برای دوران پس از جمهوری اسلامی پیوند می‌دهند.<ref name="ضمائم">همان، صص. ۴۵–۵۶.</ref>

== زمینهٔ انتشار ==

کتاب «زنان در رهبری سیاسی» بر پایهٔ سخنرانی مریم رجوی در اجلاس بین‌المللی روز جهانی زن در پاریس تدوین شده است. این اجلاس در مارس ۲۰۲۴ با حضور سیاستمداران، حقوقدانان، فعالان حقوق زنان و نمایندگانی از ۲۸ کشور برگزار شد.<ref name="اجلاس">رجوی، ''زنان در رهبری سیاسی''، صص. ۷–۱۲.</ref>

از جمله شرکت‌کنندگان معرفی‌شده در کتاب می‌توان به نجاة والو بلقاسم، وزیر پیشین آموزش فرانسه؛ وایرا ویکه فریبرگا، رئیس‌جمهور پیشین لتونی؛ روزالیا آرتئاگا، رئیس‌جمهور پیشین اکوادور؛ آنلی یتنمکی، نخست‌وزیر پیشین فنلاند؛ لیما گبوی، برندهٔ جایزه صلح نوبل؛ اولکساندرا ماتویچوک، برندهٔ جایزه صلح نوبل؛ اینگرید بتانکور؛ شماری از نمایندگان پارلمان‌های اروپا و فعالان بین‌المللی حقوق زنان اشاره کرد.<ref name="شرکت‌کنندگان">همان، صص. ۸–۱۲.</ref>

محور اجلاس، بررسی موقعیت زنان در ایران، نقش آنان در اعتراضات و مقاومت علیه جمهوری اسلامی و ضرورت حضور زنان در رهبری سیاسی بود. در این نشست، بیانیه‌ای با امضای بیش از ۴۰۰ شخصیت زن از سراسر جهان نیز ارائه شد. امضاکنندگان، بنا بر متن کتاب، شامل وزیران و نمایندگان پیشین پارلمان‌ها، برندگان جایزه نوبل، حقوقدانان، استادان دانشگاه، مدافعان حقوق بشر، هنرمندان و فعالان حقوق زنان بودند.<ref name="بیانیه‌اجلاس">همان، صص. ۱۲ و ۴۵–۵۲.</ref>

== ساختار کتاب ==

کتاب از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

{| class="wikitable"
|+ ساختار کتاب «زنان در رهبری سیاسی»
! بخش
! عنوان یا محتوا
! صفحات
|-
| بخش نخست
| معرفی اجلاس بین‌المللی روز جهانی زن و شرکت‌کنندگان
| ۷–۱۲
|-
| بخش دوم
| سخنرانی مریم رجوی با عنوان «مشارکت زنان در رهبری سیاسی، لازمهٔ دموکراسی»
| ۱۵–۴۱
|-
| ضمیمهٔ نخست
| بیانیهٔ بیش از ۴۰۰ شخصیت زن در حمایت از حقوق زنان ایران
| ۴۵–۵۲
|-
| ضمیمهٔ دوم
| طرح آزادی‌ها و حقوق زنان در ایران آزاد فردا
| ۵۳–۵۶
|}

متن اصلی سخنرانی نیز موضوع‌هایی مانند تاریخ مبارزه زنان ایران، تبعیض قانونی و اجتماعی در جمهوری اسلامی، حجاب اجباری، نقش زنان در مقاومت ایران، رهبری زنان، مفهوم «هژمونی زنان» و چشم‌انداز برابری در ایران آینده را دربرمی‌گیرد.

== مشارکت زنان، لازمهٔ دموکراسی ==

تز اصلی کتاب این است که حضور زنان در سیاست نباید به مشارکت نمادین، اختصاص چند کرسی یا حضور محدود در نهادهای حکومتی تقلیل یابد. رجوی مشارکت فعال و برابر زنان در رهبری سیاسی را یکی از شروط بنیادی شکل‌گیری دموکراسی می‌داند.<ref name="لازمه">همان، ص. ۱۵.</ref>

او استدلال می‌کند که زنان و کودکان در جنگ‌ها، منازعات و بحران‌های انسانی از نخستین قربانیان‌اند؛ اما زنان نباید تنها در جایگاه قربانی دیده شوند. راه‌حل، به‌گفتهٔ او، مشارکت مستقیم زنان در مبارزه برای آزادی و حضور آنان در تصمیم‌گیری و رهبری سیاسی است.<ref name="قربانی‌وکنشگر">همان، صص. ۱۶–۱۷.</ref>

در این چارچوب، برابری حقوقی ضروری است، اما به‌تنهایی کافی نیست. کتاب میان «به‌رسمیت‌شناختن صوری برابری» و «اعمال واقعی آن در ساختار قدرت» تفاوت می‌گذارد. بر پایه این دیدگاه، تا زمانی که زنان از امکان برابر برای تصمیم‌گیری، مدیریت و هدایت سیاسی برخوردار نباشند، ساختارهای مردسالار می‌توانند حتی در نظام‌هایی با قوانین ظاهراً برابر بازتولید شوند.

== تاریخ مبارزهٔ زنان ایران ==

کتاب برای تبیین پیشینهٔ مبارزات زنان، به نمونه‌هایی از حضور آنان در رویدادهای سیاسی تاریخ معاصر ایران اشاره می‌کند. جنبش تنباکو، [[انقلاب مشروطه]]، [[نهضت ملی شدن صنعت نفت]]، جنبش‌های انقلابی دهه ۱۳۵۰ و اعتراضات منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ از جمله این رویدادها هستند.<ref name="تاریخ‌زنان">همان، صص. ۱۶–۱۸، پاورقی ۱.</ref>

در این روایت، زنانی مانند [[زینب پاشا]] و [[بی‌بی مریم بختیاری]] از چهره‌های دوره مشروطه و زنانی مانند [[فاطمه امینی]]، [[اشرف ربیعی]]، [[مرضیه احمدی اسکویی]] و [[مهرنوش ابراهیمی روشن|مهرنوش ابراهیمی]] از چهره‌های مبارزات سیاسی پیش از انقلاب معرفی شده‌اند.

کتاب همچنین به مشارکت زنان در حمایت از دولت [[محمد مصدق]] اشاره می‌کند. بنا بر این روایت، هنگامی که دولت مصدق برای تأمین منابع مالی اوراق قرضه منتشر کرد، گروه‌هایی از زنان دارایی‌های خود را برای خرید اوراق قرضه و پشتیبانی از دولت ملی عرضه کردند.<ref name="مصدق">همان، ص. ۱۷، پاورقی ۱.</ref>

رجوی نتیجه می‌گیرد که حضور سیاسی زنان ایران به اعتراضات سال‌های اخیر محدود نیست، بلکه ادامه بیش از یک قرن مبارزه برای آزادی، استقلال و برابری است.

== برابری و مبارزه با استبداد دینی ==

یکی از استدلال‌های مرکزی کتاب، پیوند میان مبارزه با استبداد دینی و مبارزه برای برابری زن و مرد است. نویسنده این دو را فرایندهایی جداگانه نمی‌داند و معتقد است که بنیادگرایی برای حفظ قدرت سیاسی خود به سرکوب زنان و تثبیت مناسبات مردسالارانه نیاز دارد.<ref name="برابری‌وآزادی">همان، صص. ۱۷–۱۸.</ref>

در کتاب آمده است:

<blockquote>
«نبرد با دیکتاتوری و مشخصاً نبرد با بنیادگرایی اسلامی حاکم بر ایران و مبارزه برای برابری، دو مبارزهٔ جدا از هم نیست.»<ref name="برابری‌وآزادی" />
</blockquote>

بر این اساس، جنبشی که هدف خود را مبارزه با استبداد دینی قرار می‌دهد، نمی‌تواند در روابط درونی یا برنامه سیاسی خود عناصر تبعیض جنسیتی را حفظ کند. چنین جنبشی باید زن را انسانی مستقل، انتخابگر و دارای توانایی تعیین سرنوشت خویش به رسمیت بشناسد.

== زن در قوانین جمهوری اسلامی ==

بخشی از کتاب به بررسی تبعیض علیه زنان در قوانین و سیاست‌های جمهوری اسلامی اختصاص دارد. رجوی نظام حقوقی حاکم را برآمده از تفسیر ارتجاعی حکومت از شریعت می‌داند و به نابرابری‌هایی در زمینه ارث، شهادت در دادگاه، دیه، طلاق، حضانت، ازدواج و تصدی مناصب سیاسی و قضایی اشاره می‌کند.<ref name="قوانین">همان، صص. ۱۸–۲۰، پاورقی ۲.</ref>

در کتاب، موارد زیر از مصادیق تبعیض قانونی و اجتماعی شمرده شده‌اند:

* محرومیت زنان از تصدی برخی مناصب، از جمله رهبری سیاسی و قضاوت در برداشت رسمی حکومت؛
* نابرابری در ارث و برخی احکام مربوط به شهادت و دیه؛
* اختیار نابرابر زن و مرد در طلاق؛
* محدودیت‌های مربوط به حضانت فرزندان؛
* چندهمسری و ازدواج موقت؛
* مشروط‌کردن سفر یا برخی فعالیت‌های زنان متأهل به اجازه همسر؛
* محدودیت در انتخاب پوشش؛
* تبعیض در اشتغال و مشارکت اقتصادی؛
* جداسازی جنسیتی در مراکز آموزشی و کاری.

نویسنده این محدودیت‌ها را مجموعه‌ای پراکنده از قوانین نمی‌داند، بلکه آنها را اجزای یک نظام سیاسی و ایدئولوژیک معرفی می‌کند که فرودستی زنان را بازتولید می‌کند.

== اجبار دینی و حجاب اجباری ==

مریم رجوی در این کتاب میان اعتقاد دینی و اجبار حکومتی تمایز می‌گذارد. او با استناد به اصل «لا اکراه فی الدین» می‌گوید ایمان دینی باید حاصل انتخاب آزادانه باشد و هرگونه تحمیل دین یا پوشش با روح رهایی‌بخش اسلام ناسازگار است.<ref name="اجبار">همان، صص. ۲۰–۲۱، پاورقی ۳.</ref>

در این بخش، حجاب اجباری نه تنها محدودیتی علیه زنان، بلکه ابزاری برای کنترل کل جامعه توصیف می‌شود. کتاب به اعتراض زنان در اسفند ۱۳۵۷ علیه اجباری‌شدن حجاب اشاره می‌کند و می‌گوید زنان مجاهدی که خود روسری داشتند نیز در این اعتراض‌ها شرکت کردند؛ زیرا موضوع را نه نوع پوشش، بلکه حق انتخاب می‌دانستند.<ref name="اعتراض‌حجاب">همان، صص. ۲۰–۲۲.</ref>

کتاب عملکرد دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی را در زمینه پوشش زنان چنین مقایسه می‌کند: در حکومت رضاشاه، کشف حجاب با اجبار دولتی اعمال شد و در جمهوری اسلامی، حجاب با اجبار بر زنان تحمیل گردید. از دید نویسنده، وجه مشترک هر دو سیاست، نفی حق انتخاب آزادانه زنان است.<ref name="دو‌اجبار">همان، ص. ۲۱، پاورقی ۳.</ref>

== قانون عفاف و حجاب ==

کتاب به لایحه و مصوبه موسوم به «عفاف و حجاب» در سال ۱۴۰۲ نیز می‌پردازد. این قانون در اثر، طرحی برای سازمان‌دهی کنترل امنیتی و اجتماعی زنان توصیف شده است که ده‌ها وزارتخانه و نهاد حکومتی را در اجرای حجاب اجباری دخالت می‌دهد.<ref name="عفاف‌وحجاب">همان، صص. ۲۲–۲۴، پاورقی ۴.</ref>

در توضیحات کتاب آمده است که بیش از ۳۰ وزارتخانه و سازمان دولتی، از جمله وزارتخانه‌های کشور، اطلاعات، آموزش و پرورش، علوم، بهداشت و ارتباطات، نیروی انتظامی، بسیج، سازمان اطلاعات سپاه و ستاد امر به معروف و نهی از منکر، در اجرای مقررات مربوط به حجاب نقش یافته‌اند.

کتاب همچنین به مجازات‌های مالی، محدودیت‌های شغلی، کنترل فضای مجازی، محرومیت از خدمات و مسئولیت صاحبان مشاغل برای نظارت بر پوشش کارکنان اشاره می‌کند. از نظر نویسنده، این سازوکار نشان می‌دهد که حجاب اجباری بخشی از دستگاه گسترده نظارت و سرکوب سیاسی است و تنها یک حکم مربوط به پوشش به شمار نمی‌رود.

== وضعیت اقتصادی زنان ==

موضوع دیگر کتاب، مشارکت اقتصادی پایین و آسیب‌پذیری شغلی زنان در ایران است. مریم رجوی با استناد به آمارهای منتشرشده در مطبوعات ایران می‌نویسد بیش از ۲۷ میلیون زن در سن کار از نظر اقتصادی غیرفعال‌اند و میزان مشارکت زنان ایران در بازار کار در شمار پایین‌ترین نرخ‌ها در جهان قرار دارد.<ref name="اقتصاد">همان، صص. ۲۴–۲۵، پاورقی ۵.</ref>

در کتاب به این نکات اشاره شده است:

* نرخ بیکاری زنان بالاتر از مردان است؛
* تنها درصد اندکی از زنان شاغل در جایگاه کارفرما قرار دارند؛
* بخشی از زنان به‌صورت کارکن مستقل یا کارکن خانوادگی بدون مزد فعالیت می‌کنند؛
* مشاغل زنان در مقایسه با مردان از ثبات و امنیت کمتری برخوردار است؛
* تفاوت در فرصت‌های شغلی به شکاف درآمد و دستمزد میان زنان و مردان دامن می‌زند.

نویسنده فقر، بیکاری و بی‌خانمانی را نیز دارای ابعاد جنسیتی می‌داند و معتقد است زنان از نخستین قربانیان بحران اقتصادی و سیاست‌های حکومت‌اند.

== شعار «نه به اجبار» ==

یکی از بخش‌های محوری کتاب با سه شعار پیوسته بیان شده است:

<blockquote>
«نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری، نه به حکومت اجباری.»<ref name="نه‌به‌اجبار">همان، ص. ۲۵.</ref>
</blockquote>

این سه‌گانه، حق انتخاب پوشش، آزادی عقیده و نفی دیکتاتوری سیاسی را در یک چارچوب واحد قرار می‌دهد. از دید نویسنده، اجبار در پوشش بخشی از اجبار در دین و حکومت است و لغو آن بدون تغییر ساختار سیاسی حاکم پایدار نخواهد بود.

رجوی آینده مطلوب را جامعه‌ای توصیف می‌کند که در آن هیچ‌کس به‌خاطر لباس، شیوه زندگی یا عقیده دینی و سیاسی بازخواست نشود و زنان با مجازات‌هایی مانند اعدام، شلاق و زندان به‌دلیل اعمال حقوق فردی خود روبه‌رو نباشند.<ref name="آینده">همان، صص. ۲۵–۲۶.</ref>

== زنان در مقاومت علیه جمهوری اسلامی ==

بخش مهمی از کتاب به پیشینه زنان مخالف جمهوری اسلامی، به‌ویژه زنان عضو و هوادار سازمان مجاهدین خلق ایران، اختصاص دارد. نویسنده می‌گوید هزاران زن در دهه ۱۳۶۰ بازداشت، شکنجه یا اعدام شدند و زنان زندانی وابسته به سازمان مجاهدین در جریان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] هدف اعدام‌های گسترده قرار گرفتند.<ref name="سرکوب">همان، صص. ۲۶–۲۹.</ref>

کتاب از تعدادی از زنان جان‌باخته در مبارزه با حکومت‌های پهلوی و جمهوری اسلامی نام می‌برد؛ از جمله:

* [[فاطمه امینی]]
* [[اشرف ربیعی]]
* [[مرضیه احمدی اسکویی]]
* اعظم روحی آهنگران
* [[حمیرا اشراق]]
* [[ثریا ابوالفتحی]]
* [[زهرا رجبی]]
* [[زهره قائمی]]
* [[صبا هفت‌برادران]]
* [[آسیه رخشانی]]
* [[ندا حسنی]]
* [[یلدا آقافضلی]]
* [[حنانه کیاکجوری|حنانه کیا]]
* [[آیدا رستمی]]

این کتاب تجربه زندان، شکنجه، اعدام و مبارزه سیاسی زنان را زمینه‌ای برای افزایش مسئولیت‌پذیری و حضور آنان در رهبری مقاومت معرفی می‌کند.

== دوازده دختر اعدام‌شده در خرداد ۱۳۶۰ ==

رجوی در شرح سرکوب پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ به اعدام ۱۲ دختر نوجوان اشاره می‌کند. بنا بر متن کتاب، روزنامه ''اطلاعات'' در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ تصاویر آنان را منتشر کرد و از خانواده‌ها خواست برای شناسایی و تحویل اجساد به زندان اوین مراجعه کنند. در روایت کتاب آمده است که بیشتر این دختران کمتر از ۱۸ سال داشتند و هویت خود را پیش از اعدام اعلام نکردند.<ref name="دوازده‌دختر">همان، صص. ۲۷–۲۸، پاورقی ۶.</ref>

این واقعه در کتاب نمادی از سرکوب زنان و دختران جوانی معرفی شده است که در نخستین سال‌های جمهوری اسلامی وارد فعالیت سیاسی و اعتراضی شده بودند.

== زنان در سازمان مجاهدین خلق ==

کتاب تجربه سازمان مجاهدین خلق را به‌عنوان نمونه‌ای از سپردن مسئولیت‌های سیاسی و تشکیلاتی به زنان معرفی می‌کند. بر اساس متن اثر، زنان از حدود سه دهه پیش از انتشار کتاب، بالاترین موقعیت‌های فرماندهی را در سازمان مجاهدین و ارتش آزادی‌بخش ملی ایران برعهده گرفته‌اند و هشت زن تا آن زمان در مقام [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]] فعالیت کرده بودند.<ref name="رهبری‌مجاهدین">همان، صص. ۲۸–۳۰.</ref>

همچنین در کتاب آمده است که زنان ۵۶ درصد اعضای شورای ملی مقاومت ایران را تشکیل می‌دهند و تمام اعضای شورای مرکزی سازمان مجاهدین را زنان تشکیل داده‌اند.<ref name="شورای‌مرکزی">همان، ص. ۲۹.</ref>

رجوی حضور زنان در مسئولیت‌های سازمان را تنها یک جابه‌جایی اداری یا تعیین سهمیه نمی‌داند. به‌گفته او، این فرایند با مبارزه درونی علیه نگرش جنسیت‌زده و روابط مبتنی بر سلطه همراه بوده و هدف آن ایجاد الگوهای تازه‌ای از مدیریت جمعی و مسئولیت‌پذیری است.

== شورای مرکزی سازمان مجاهدین ==

در کتاب، اعضای زن شورای مرکزی سازمان مجاهدین به‌عنوان الگویی از پذیرش مسئولیت جمعی معرفی شده‌اند. رجوی ویژگی‌هایی مانند فداکاری، پذیرش مسئولیت‌های دشوار، گوش‌دادن به دیگران، تحمل اختلاف‌نظر، پرهیز از جاه‌طلبی فردی و تکمیل کمبودهای یکدیگر را از خصوصیات این الگوی مدیریتی می‌داند.<ref name="مدیریت‌جمعی">همان، صص. ۳۴–۳۶.</ref>

کتاب شعار «می‌توان و باید» را چکیده تجربه زنان در شورای مرکزی معرفی می‌کند. این عبارت به معنای نفی این تصور است که نابرابری و فرودستی زنان سرنوشتی تغییرناپذیر یا تاریخی است.<ref name="میتوان">همان، صص. ۳۴–۳۶.</ref>

از دید نویسنده، مدیریت جمعی هنگامی امکان‌پذیر می‌شود که رقابت منفی، حذف دیگری و رویکرد «اول من» جای خود را به همکاری، شنیدن انتقاد و پذیرش مسئولیت بدهد.

== مفهوم هژمونی زنان ==

یکی از مهم‌ترین مباحث نظری کتاب، مفهوم «هژمونی زنان» است. رجوی این مفهوم را ضرورت حضور زنان در موقعیت هدایت سیاسی برای یک دوره تاریخی می‌داند؛ حضوری که هدف آن شکستن ساختار تبعیض جنسیتی و ایجاد برابری واقعی است.<ref name="هژمونی">همان، صص. ۳۶–۳۸، پاورقی ۱۰.</ref>

در کتاب تصریح می‌شود که هژمونی زنان به معنای جایگزین‌کردن زن‌سالاری با مردسالاری نیست. هدف آن نیز تنها افزایش شمار زنان در مقام‌های مدیریتی یا سهیم‌شدن آنان در ساختار موجود قدرت نیست. نویسنده، هژمونی زنان را تلاشی برای تغییر ماهیت و مناسبات قدرت تعریف می‌کند:

<blockquote>
«رهبری زنان در کسب کرسی‌های مدیریت محدود نمی‌شود و سهیم‌شدن در قدرت مردانه نیست؛ بلکه تغییر دادن سرشت این قدرت است.»<ref name="تغییرقدرت">همان، ص. ۳۷.</ref>
</blockquote>

بر پایه این دیدگاه، اصلاح تدریجی و محدود برای شکستن چرخه تاریخی نابرابری کافی نیست و به یک «جهش» نیاز است. کتاب این جهش را واگذاری آگاهانه مسئولیت هدایت به زنان و ایجاد فرصت برای شکل‌گیری الگوهای تازه سیاسی و اجتماعی می‌داند.

== هژمونی زنان و نقش مردان ==

کتاب در پاسخ به این پرسش که آیا رهبری زنان به معنای کنارگذاشتن مردان است، پاسخ منفی می‌دهد. از دید رجوی، تعویض جای زن و مرد بدون تغییر مناسبات سلطه، به رهایی زنان منجر نمی‌شود. هدف باید کنارزدن ایدئولوژی مردسالار باشد، نه تشکیل صورت وارونه‌ای از همان مناسبات.<ref name="نقش‌مردان">همان، صص. ۳۸–۳۹.</ref>

نویسنده معتقد است پذیرش رهبری زنان می‌تواند مناسبات مردان با یکدیگر را نیز تغییر دهد و آنان را از رقابت قدرت‌طلبانه و نگرش مالکانه دور کند. در این برداشت، رهایی زن و مرد در تقابل با یکدیگر نیست؛ بلکه پیشرفت هرکدام شرط پیشرفت دیگری است.

کتاب پیام مردان عضو مقاومت ایران را با سه واژه خلاصه می‌کند:

<blockquote>
«برابری، برادری و رهایی.»<ref name="پیام‌مردان">همان، ص. ۴۰.</ref>
</blockquote>

== زنان و قیام‌های ایران ==

کتاب حضور زنان در اعتراضات سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و قیام سراسری ۱۴۰۱ را ادامه تاریخی مبارزات زنان ایران می‌داند. اعتراضات ۱۴۰۱ پس از جان‌باختن [[مهسا امینی]] آغاز شد و شعارهای مربوط به آزادی و مخالفت با دیکتاتوری در آن گسترش یافت.

رجوی زنان را از نیروهای پیشتاز این اعتراضات معرفی می‌کند و حضور آنان را نشانه تبدیل‌شدن زنان از گروهی تحت تبعیض به نیرویی برای تغییر سیاسی می‌داند.<ref name="قیام‌ها">همان، صص. ۲۹–۳۰.</ref>

نویسنده میان اعتراض به حجاب اجباری و نفی کلیت حکومت دینی پیوند برقرار می‌کند. از دید او، مقاومت زنان در برابر کنترل پوشش، محدودیت‌های اجتماعی و سرکوب سیاسی، بخشی از مبارزه گسترده‌تر برای جایگزینی جمهوری اسلامی با نظامی دموکراتیک و مبتنی بر جدایی دین و دولت است.

== چشم‌انداز ایران آینده ==

فصل پایانی سخنرانی بر امکان ساختن جامعه‌ای بر پایه آزادی و برابری تأکید دارد. نویسنده مشارکت برابر زنان در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی را تضمینی برای دموکراسی، امنیت، عدالت و پیشرفت معرفی می‌کند.<ref name="چشم‌انداز">همان، صص. ۴۰–۴۱.</ref>

در این چشم‌انداز:

* زن به‌عنوان انسانی مستقل و انتخابگر شناخته می‌شود؛
* نگاه کالایی و مالکانه به زن کنار گذاشته می‌شود؛
* برابری در قانون و عمل برقرار می‌گردد؛
* دین از دولت جدا می‌شود؛
* زنان حق تصدی همه مناصب سیاسی، قضایی و اجرایی را خواهند داشت؛
* آزادی پوشش و انتخاب شیوه زندگی تضمین می‌شود؛
* تبعیض جنسیتی در خانواده، اشتغال، آموزش و قضاوت لغو می‌شود.

رجوی تحقق چنین نظمی را در گرو مبارزه مشترک زنان و مردان علیه بنیادگرایی، استبداد و فرهنگ مردسالار می‌داند.

== ضمیمهٔ نخست؛ بیانیهٔ جهانی زنان ==

نخستین ضمیمه کتاب، بیانیه بیش از ۴۰۰ شخصیت زن از کشورهای مختلف در حمایت از حقوق زنان ایران است. امضاکنندگان، سرکوب زنان را یکی از پایه‌های جمهوری اسلامی توصیف و به محدودیت‌های پوشش، اشتغال و مشارکت سیاسی اشاره کرده‌اند.<ref name="بیانیه">همان، صص. ۴۵–۵۲.</ref>

این بیانیه همچنین گزارش‌های مربوط به خشونت جنسی علیه معترضان، کشته‌شدن زنان در اعتراضات ۱۴۰۱ و فشار بر زنان زندانی سیاسی را مورد توجه قرار می‌دهد. [[مریم اکبری منفرد]] یکی از نمونه‌هایی است که در متن بیانیه از او نام برده شده است.<ref name="اکبری‌منفرد">همان، صص. ۴۶–۴۷.</ref>

امضاکنندگان از برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران و طرح دوازده‌ماده‌ای او درباره حقوق زنان حمایت کرده و خواهان استقرار جمهوری دموکراتیک، برابری جنسیتی، عدالت و جدایی دین از دولت شده‌اند.<ref name="حمایت‌بیانیه">همان، صص. ۴۷–۴۸.</ref>

شماری از برندگان جایزه نوبل نیز در فهرست امضاکنندگان آمده‌اند، از جمله:

* کلودیا گلدین، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۳؛
* دونا استریکلند، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۸؛
* می‌بریت موزر، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۴؛
* الفریده یلینک، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۴؛
* لیما گبوی، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۱۱؛
* اولکساندرا ماتویچوک، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۲؛
* هرتا مولر، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۹؛
* سوتلانا آلکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۵.<ref name="نوبل">همان، صص. ۵۱–۵۲.</ref>

== ضمیمهٔ دوم؛ طرح آزادی‌ها و حقوق زنان ==

ضمیمه دوم کتاب به «طرح آزادی‌ها و حقوق زنان در ایران آزاد فردا» اختصاص دارد. شورای ملی مقاومت ایران این طرح را در سال ۱۳۶۶ تصویب کرد و مریم رجوی در اسفند ۱۳۸۸ دیدگاه‌های مقاومت ایران درباره آن را در اجلاس «زنان، پیشتاز تغییر دموکراتیک در ایران» در پارلمان اروپا تشریح کرد.<ref name="طرح‌زنان">همان، ص. ۵۳.</ref>

اصول کلی طرح عبارت‌اند از:

# لغو کلیه قوانین، اجبارها و تبعیض‌های جمهوری اسلامی علیه زنان؛
# التزام به آزادی‌ها و حقوق مندرج در [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]؛
# التزام به کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان؛
# التزام به اعلامیه رفع خشونت علیه زنان؛
# برابری کامل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی زن و مرد؛
# رد نگرش کالایی و بهره‌کشانه نسبت به زنان.<ref name="اصول‌طرح">همان، صص. ۵۳–۵۴.</ref>

مهم‌ترین حقوق مندرج در این طرح شامل موارد زیر است:

* حق انتخاب‌کردن و انتخاب‌شدن در همه انتخابات؛
* حق تصدی همه مناصب عمومی، از جمله ریاست‌جمهوری، رهبری سیاسی و قضاوت؛
* آزادی فعالیت سیاسی و اجتماعی؛
* آزادی رفت‌وآمد و سفر بدون نیاز به اجازه فرد دیگر؛
* حق انتخاب آزادانه شغل و برابری در استخدام و دستمزد؛
* آزادی انتخاب پوشش؛
* آزادی انتخاب همسر و ازدواج؛
* ممنوعیت ازدواج پیش از سن قانونی؛
* حق برابر زن و مرد در طلاق؛
* ممنوعیت چندهمسری؛
* برابری در حضانت فرزندان؛
* برابری در ارث و شهادت قضایی؛
* حمایت قانونی از زنان در برابر خشونت و تعرض جنسی.<ref name="مواد‌طرح">همان، صص. ۵۴–۵۶.</ref>

== درون‌مایه و رویکرد ==

«زنان در رهبری سیاسی» اثری پژوهشی دانشگاهی به معنای متعارف نیست، بلکه متنی سیاسی ـ نظری است که از یک سخنرانی عمومی استخراج شده است. کتاب تجربه زنان در مقاومت ایران را مبنای ارائه نظریه‌ای درباره رابطه میان رهبری زنان، دموکراسی و مبارزه با بنیادگرایی قرار می‌دهد.

درون‌مایه‌های اصلی اثر را می‌توان چنین خلاصه کرد:

{| class="wikitable"
|+ درون‌مایه‌های اصلی کتاب
! درون‌مایه
! دیدگاه مطرح‌شده در کتاب
|-
| برابری
| برابری صوری و قانونی بدون حضور زنان در رهبری سیاسی کافی نیست
|-
| دموکراسی
| مشارکت فعال و برابر زنان از شروط استقرار و پایداری دموکراسی است
|-
| بنیادگرایی
| استبداد دینی برای حفظ سلطه خود بر سرکوب زنان و مردسالاری تکیه دارد
|-
| حجاب
| پوشش باید انتخابی آزادانه باشد و اجبار حکومتی با آزادی و روح دین ناسازگار است
|-
| هژمونی زنان
| رهبری زنان برای شکستن ساختار تاریخی تبعیض ضروری است
|-
| نقش مردان
| رهایی زنان در برابر رهایی مردان نیست و تغییر ایدئولوژی مردسالار به هر دو مربوط است
|-
| مقاومت سیاسی
| زنان از قربانیان اصلی سرکوب به نیرویی سازمان‌یافته برای تغییر تبدیل شده‌اند
|-
| ایران آینده
| نظام مطلوب باید جمهوری، دموکراتیک، سکولار و مبتنی بر برابری کامل زن و مرد باشد
|}

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==

کتاب «زنان در رهبری سیاسی» در ادامه مجموعه سخنرانی‌ها و نوشته‌های مریم رجوی درباره زنان، بنیادگرایی و آینده سیاسی ایران قرار دارد. مضامینی مانند «زنان نیروی تغییر»، «هژمونی زنان»، نفی حجاب اجباری، برابری در رهبری و پیوند رهایی زن و مرد، در سخنرانی‌های پیشین او نیز مطرح شده‌اند.

ویژگی این کتاب، گردآوردن این محورها در یک متن نسبتاً فشرده و پیوند آنها با اعتراضات ۱۴۰۱، قانون عفاف و حجاب، وضعیت اقتصادی زنان و برنامه حقوقی مقاومت برای ایران آینده است.

این اثر همچنین میان سه سطح ارتباط برقرار می‌کند: تجربه تاریخی زنان ایران، تجربه تشکیلاتی زنان در مقاومت ایران و طرح قانونی و سیاسی برای تضمین حقوق زنان پس از تغییر حکومت.

== ارزیابی محتوایی ==

اهمیت کتاب در آن است که مشارکت زنان را نه موضوعی حاشیه‌ای یا صرفاً اجتماعی، بلکه مسئله‌ای مرتبط با ماهیت قدرت سیاسی می‌داند. در این دیدگاه، ساختار سیاسی‌ای که زنان را از رهبری کنار می‌گذارد، نمی‌تواند به دموکراسی کامل دست یابد.

مفهوم «هژمونی زنان» متمایزترین بحث نظری کتاب است. نویسنده از افزایش شمار زنان در مقام‌های حکومتی فراتر می‌رود و خواهان تغییر مناسبات قدرت، فرهنگ مدیریت و نگرش به زن و مرد می‌شود. او تصریح می‌کند که این مفهوم نباید به زن‌سالاری یا حذف مردان تعبیر شود.

با این حال، بخش عمده داده‌ها، تفسیرها و نمونه‌های تاریخی کتاب از موضع مقاومت ایران و سازمان مجاهدین خلق ارائه شده‌اند. این اثر بیش از آن‌که گزارش بی‌طرفانه‌ای از همه جریان‌های جنبش زنان ایران باشد، صورت‌بندی دیدگاه مریم رجوی درباره نقش زنان در مبارزه با جمهوری اسلامی و ساختن نظام سیاسی آینده است.

== مشخصات کتاب‌شناختی ==

{| class="wikitable"
! عنوان
| ''زنان در رهبری سیاسی''
|-
! نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
! عنوان سخنرانی اصلی
| «مشارکت زنان در رهبری سیاسی، لازمهٔ دموکراسی»
|-
! مناسبت
| اجلاس بین‌المللی روز جهانی زن
|-
! زمان سخنرانی
| اسفند ۱۴۰۲ / مارس ۲۰۲۴
|-
! محل سخنرانی
| پاریس
|-
! ناشر
| انتشارات شورای ملی مقاومت
|-
! تاریخ انتشار
| خرداد ۱۴۰۳
|-
! شمار صفحات
| ۵۶
|-
! زبان
| فارسی
|-
! شابک
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۵۱۶-۱۹-۲
|-
! قالب‌های انتشار
| چاپی و نسخه دیجیتال پی‌دی‌اف
|}

== جستارهای وابسته ==

* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[جنبش زنان ایران]]
* [[حقوق زنان در ایران]]
* [[حجاب اجباری]]
* [[قانون عفاف و حجاب]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[مهسا امینی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[مریم اکبری منفرد]]
* [[زینب پاشا]]
* [[بی‌بی مریم بختیاری]]
* [[فاطمه امینی]]
* [[اشرف ربیعی]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[جدایی دین از دولت]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==

* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2026/07/women-in-political-leadership-pdf.pdf نسخهٔ کامل کتاب «زنان در رهبری سیاسی» با فرمت پی‌دی‌اف]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۳]]
[[رده:کتاب‌های درباره زنان]]
[[رده:کتاب‌های درباره حقوق زنان]]
[[رده:کتاب‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:زنان در سیاست]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:جنبش زنان ایران]]
[[رده:برابری جنسیتی]]

راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی

2026-09-10T19:22:40Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی
| عنوان اصلی =
| تصویر = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مهر ۱۳۹۸ (اکتبر ۲۰۱۹)
| چاپ =
| تعداد صفحات = حدود ۱۳۶ صفحهٔ چاپی؛ ۶۹ صفحه در فایل پی‌دی‌افِ صفحه‌آرایی‌شده به‌صورت دوصفحه‌ای
| موضوع = مقاومت ایران، آیندهٔ سیاسی ایران، [[اشرف ۳]]، نقش زنان در مقاومت، [[جنبش دادخواهی]] و سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه پیام و سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰
}}

'''راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی''' کتابی شامل گزیده‌ای از پیام‌ها و سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران در [[اشرف ۳]] و تظاهرات ایرانیان در پنج شهر جهان در خرداد، تیر و مرداد ۱۳۹۸ است. این کتاب در مهر ۱۳۹۸، برابر با اکتبر ۲۰۱۹، از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Great_march_towards_freedom-parsian_new.pdf ''راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مهر ۱۳۹۸، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

چهار سخنرانی اصلی کتاب به گردهمایی ایران آزاد، نمایشگاه «۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی»، کنفرانس پیشتازی زنان در مقاومت و کنفرانس دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی اختصاص دارند. بخش دوم اثر نیز پیام‌های مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در بروکسل، واشینگتن، برلین، استکهلم و لندن را دربر می‌گیرد.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۲–۳.</ref>

عنوان کتاب، مقاومت علیه جمهوری اسلامی را یک فرایند تاریخی و ادامهٔ جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ مردم ایران معرفی می‌کند. اشرف ۳ در این روایت یکی از مراحل «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» و مقصد نهایی آن، انتقال حاکمیت به مردم و تشکیل یک جمهوری دموکراتیک در ایران است.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم">همان، «ایران را پس می‌گیریم»، صفحات ۸–۳۱.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان فرعی اثر «منتخبی از پیام‌ها و سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران ـ اشرف ۳ ـ آلبانی» است. در صفحهٔ شناسنامه، تاریخ انتشار مهر ۱۳۹۸ و شمارهٔ ثبت ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰ درج شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۶۹ صفحهٔ افقی دارد. پس از صفحات آغازین، هر صفحهٔ فایل معمولاً دو صفحهٔ چاپی را در کنار یکدیگر نمایش می‌دهد. شماره‌گذاری متن تا صفحهٔ ۱۳۵ ادامه می‌یابد؛ بنابراین نسخهٔ چاپی اثر حدود ۱۳۶ صفحه دارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی
|-
| نوع اثر
| مجموعه پیام‌ها و سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| محل انتشار
| پاریس، فرانسه
|-
| تاریخ انتشار
| مهر ۱۳۹۸، اکتبر ۲۰۱۹
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات چاپی
| حدود ۱۳۶ صفحه
|-
| شمار صفحات فایل
| ۶۹ صفحهٔ افقی با صفحه‌آرایی دوصفحه‌ای
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محتوای اصلی کتاب در ارتباط با گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران در اشرف ۳ تدوین شده است. این برنامه‌ها از ۲۰ تا ۲۴ تیر ۱۳۹۸، برابر با ۱۱ تا ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، به‌مدت پنج روز برگزار شدند.<ref name="مقدمه">همان، «جهان به دیدار اشرف ۳ می‌آید»، صفحات ۴–۷.</ref>

اشرف ۳ محل استقرار اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در آلبانی است. بر اساس مقدمهٔ کتاب، ساخت این مجموعه از حدود ۲۰ ماه پیش از گردهمایی آغاز شده بود. برنامه‌های تیر ۱۳۹۸ نخستین گردهمایی بزرگ سالانهٔ مقاومت بود که پس از انتقال اعضای مجاهدین از عراق، در اشرف ۳ برگزار شد.<ref name="مقدمه" />

در طول پنج روز، نشست‌ها و کنفرانس‌هایی با موضوع‌های زیر برگزار شد:

* سیاست بین‌المللی در قبال ایران و جایگزین سیاسی جمهوری اسلامی؛
* نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی؛
* نقش زنان در مقاومت ایران؛
* همبستگی کشورهای عربی و اسلامی با مردم ایران؛
* تروریسم و مداخلهٔ منطقه‌ای جمهوری اسلامی؛
* دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷.<ref name="مقدمه" />

هم‌زمان با گردهمایی‌های اشرف ۳، تظاهراتی در پنج شهر اروپایی و آمریکایی برگزار شد و مریم رجوی از طریق پیام ویدئویی با شرکت‌کنندگان سخن گفت.

== ساختار کتاب ==
کتاب از یک مقدمه، چهار سخنرانی مریم رجوی و پنج پیام به تظاهرات ایرانیان تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| مقدمه
| معرفی گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت در اشرف ۳
| ۴
|-
| ایران را پس می‌گیریم
| سخنرانی در گردهمایی ایران آزاد در اشرف ۳
| ۸
|-
| مسیری با پیروزی حتمی
| سخنرانی در نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران
| ۳۲
|-
| پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران
| سخنرانی در کنفرانس پیشتازی زنان
| ۴۶
|-
| خامنه‌ای و دیگر مرتکبان جنایت علیه بشریت باید در برابر عدالت قرار بگیرند
| سخنرانی در کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷
| ۶۰
|-
| تظاهرات ایرانیان در پنج شهر بزرگ جهان
| معرفی سلسله تظاهرات ایران آزاد
| ۷۶
|-
| پیام به تظاهرات بروکسل
| پیام در ۲۵ خرداد ۱۳۹۸
| ۷۸
|-
| پیام به تظاهرات واشینگتن
| پیام در ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
| ۸۸
|-
| پیام به تظاهرات برلین
| پیام در ۱۵ تیر ۱۳۹۸
| ۱۰۰
|-
| پیام به تظاهرات استکهلم
| پیام در ۲۹ تیر ۱۳۹۸
| ۱۱۴
|-
| پیام به تظاهرات لندن
| پیام در ۵ مرداد ۱۳۹۸
| ۱۲۴
|}

== ایران را پس می‌گیریم ==
نخستین سخنرانی کتاب با عنوان «ایران را پس می‌گیریم» در ۲۲ تیر ۱۳۹۸ در گردهمایی ایران آزاد در اشرف ۳ ایراد شد.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم" />

رجوی اشرف ۳ را ادامهٔ مسیری معرفی می‌کند که از آغاز مقاومت در برابر جمهوری اسلامی شروع شده و از دوره‌های استقرار مجاهدین در اشرف و [[کمپ لیبرتی]] عبور کرده است. او ساخت اشرف ۳ را نمونه‌ای از توانایی اعضای سازمان مجاهدین در بازسازی تشکیلات خود پس از انتقال از عراق به آلبانی می‌داند.

=== وضعیت جمهوری اسلامی ===
در سخنرانی، جمهوری اسلامی حکومتی گرفتار بحران اقتصادی، اختلاف‌های داخلی، نارضایتی اجتماعی و انزوای بین‌المللی توصیف شده است. رجوی معتقد است که حکومت نه توانایی اصلاحات داخلی دارد و نه می‌تواند بدون به‌خطرانداختن بقای خود از سرکوب، برنامهٔ اتمی و مداخلهٔ منطقه‌ای عقب‌نشینی کند.<ref name="بحران">همان، صفحات ۱۰–۱۷.</ref>

او سیاست اعلام‌شدهٔ علی خامنه‌ای برای تشکیل «دولت جوان و حزب‌اللهی» را تلاشی برای یکدست‌کردن ساختار قدرت و آماده‌سازی حکومت در برابر اعتراضات آینده معرفی می‌کند.

=== برنامهٔ اتمی و سیاست خارجی ===
کتاب برنامهٔ اتمی، فعالیت‌های موشکی و تنش‌آفرینی در خاورمیانه را ابزارهای جمهوری اسلامی برای حفظ حکومت و وادارکردن کشورهای غربی به دادن امتیاز می‌داند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۱۲–۱۸.</ref>

رجوی سیاست مماشات را عامل تشویق حکومت به ادامهٔ این اقدامات معرفی می‌کند و می‌گوید قاطعیت در برابر جمهوری اسلامی نباید با جنگ‌طلبی یکسان دانسته شود. از دید او، سیاست درست شامل مقابله با برنامهٔ اتمی و تروریسم و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت است.

=== قاطعیت در برابر مماشات ===
در سخنرانی، قراردادن سازمان مجاهدین و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] در فهرست‌های تروریستی نمونه‌ای از امتیازدهی کشورهای غربی به جمهوری اسلامی معرفی شده است. رجوی به احکام دادگاه‌هایی اشاره می‌کند که در نهایت به خروج این سازمان از فهرست‌های تروریستی آمریکا و اروپا انجامید.<ref name="مماشات">همان، صفحات ۱۸–۲۳.</ref>

او استدلال می‌کند که دادن فرصت و امتیاز به حکومت، موجب افزایش فعالیت‌های تروریستی و مداخله‌های منطقه‌ای آن شده است.

=== جایگزین دموکراتیک ===
رجوی شورای ملی مقاومت را جایگزین جمهوری اسلامی معرفی می‌کند و بر اصولی چون جمهوری، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها و ایران غیراتمی تأکید می‌کند.<ref name="جایگزین">همان، صفحات ۲۳–۳۱.</ref>

او هدف مقاومت را تصاحب دائمی قدرت نمی‌داند، بلکه آن را انتقال حاکمیت به مردم از طریق انتخابات آزاد و تشکیل نهادهای منتخب معرفی می‌کند.

== مسیری با پیروزی حتمی ==
دومین سخنرانی کتاب در ۲۱ تیر ۱۳۹۸ و در نمایشگاه «۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی» در اشرف ۳ ایراد شد.<ref name="مسیر">همان، «مسیری با پیروزی حتمی»، صفحات ۳۲–۴۵.</ref>

این نمایشگاه روایت شورای ملی مقاومت از جنبش‌های سیاسی ایران از انقلاب مشروطه تا مقاومت علیه جمهوری اسلامی را ارائه می‌کرد. رجوی در سخنرانی خود، این تاریخ را نبردی مستمر میان استبداد و آزادی می‌نامد.

=== انقلاب مشروطه ===
مریم رجوی [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]] را نخستین تلاش بزرگ مردم ایران در قرن بیستم برای محدودکردن سلطنت مطلقه و برقراری حکومت قانون معرفی می‌کند. او نبود نهادهای پایدار دموکراتیک، رهبری منسجم و تشکیلات سازمان‌یافته را از عوامل بازگشت استبداد و کودتای رضاخان می‌داند.<ref name="تاریخ">همان، صفحات ۳۴–۳۷.</ref>

=== نهضت ملی‌شدن نفت ===
دولت [[محمد مصدق]] در کتاب نخستین دولت ملی و دموکراتیک معاصر ایران توصیف شده است. رجوی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را عامل قطع فرایند نهادینه‌شدن دموکراسی و بازگشت دیکتاتوری سلطنتی می‌داند.<ref name="تاریخ" />

از دید او، سرکوب احزاب و نیروهای مترقی در دورهٔ پهلوی فضای سیاسی را به‌گونه‌ای از میان برد که در جریان انقلاب ۱۳۵۷، روح‌الله خمینی توانست رهبری انقلاب را در دست بگیرد.

=== انقلاب ضدسلطنتی و استقرار ولایت فقیه ===
رجوی انقلاب ۱۳۵۷ را انقلابی با آرمان آزادی معرفی می‌کند که توسط خمینی مصادره شد. او استقرار ولایت فقیه را ادامهٔ استبداد در قالبی دینی می‌داند.<ref name="انقلاب۵۷">همان، صفحات ۳۷–۴۱.</ref>

در این روایت، سازمان مجاهدین از آغاز با اصل ولایت فقیه مخالفت کرد و حاضر نشد فعالیت سیاسی گروه‌های غیرمذهبی را نفی کند. این موضع به‌عنوان مرزبندی میان برداشت آزادی‌خواهانه از اسلام و حکومت دینی معرفی می‌شود.

=== حلقهٔ مفقودهٔ جنبش‌های گذشته ===
مفهوم اصلی سخنرانی آن است که جنبش‌های پیشین ایران، با وجود فداکاری‌های بسیار، از سازمان و جایگزین سیاسی پایدار محروم بودند. رجوی تشکیلات منسجم، رهبری و برنامهٔ روشن را «حلقهٔ مفقوده» آن جنبش‌ها می‌نامد.<ref name="حلقه‌مفقوده">همان، صفحات ۳۴–۴۵.</ref>

اشرف ۳ در این تحلیل نمادی از مقاومت سازمان‌یافته و شورای ملی مقاومت ساختار سیاسی جایگزین معرفی می‌شود. این ارزیابی بیانگر دیدگاه نویسنده دربارهٔ نقش سازمان مجاهدین و شورا در تحولات ایران است.

== پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران ==
سومین سخنرانی در ۲۳ تیر ۱۳۹۸ و در کنفرانس «پیشتازی زنان در مقاومت ایران» ایراد شد. شماری از شخصیت‌های سیاسی، مدافعان حقوق زنان و نمایندگان پارلمان‌های کشورهای مختلف در این برنامه شرکت داشتند.<ref name="زنان">همان، «پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران»، صفحات ۴۶–۵۹.</ref>

رجوی مبارزهٔ زنان ایران را در پیوند با مقاومت علیه دو نظام سلطنتی و دینی بررسی می‌کند. او زن‌ستیزی را یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌داند و قوانین مربوط به پوشش، خانواده، ازدواج، طلاق، اشتغال و مشارکت سیاسی را از ابزارهای تبعیض حکومتی معرفی می‌کند.

=== رهبری زنان ===
کتاب میان حضور زنان در اعتراضات و مشارکت آنان در رهبری سیاسی ارتباط برقرار می‌کند. رجوی می‌گوید برابری تنها با حضور نمادین زنان به‌دست نمی‌آید و زنان باید در سطوح تصمیم‌گیری و رهبری از جایگاه برابر برخوردار باشند.<ref name="رهبری‌زنان">همان، صفحات ۴۸–۵۶.</ref>

او نقش زنان در شورای رهبری سازمان مجاهدین و مسئولیت‌های آنان در ساختارهای سیاسی و اجرایی مقاومت را الگویی در برابر ساختار مردسالار جمهوری اسلامی معرفی می‌کند.

=== سابقهٔ مبارزهٔ زنان ===
سخنرانی از حضور زنان در انقلاب مشروطه، جنبش ملی‌شدن نفت، مبارزه علیه پهلوی و مقاومت در برابر جمهوری اسلامی یاد می‌کند. رجوی همچنین به زنان زندانی، شکنجه‌شده و اعدام‌شده در دههٔ ۱۳۶۰ و قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ اشاره دارد.<ref name="رهبری‌زنان" />

=== برنامهٔ برابری ===
حقوق مورد تأکید در این بخش شامل موارد زیر است:

* برابری کامل در حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی؛
* حق انتخاب آزادانهٔ پوشش؛
* حق انتخاب در ازدواج و طلاق؛
* حق برابر تحصیل و اشتغال؛
* مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
* لغو قوانین و مجازات‌های تبعیض‌آمیز؛
* منع خشونت و بهره‌کشی از زنان.<ref name="برابری">همان، صفحات ۵۴–۵۹.</ref>

== کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ==
چهارمین سخنرانی اصلی کتاب در ۲۴ تیر ۱۳۹۸ و در کنفرانس «دادخواهی قتل‌عام ۶۷؛ محاکمهٔ آمران و عاملان در دادگاه بین‌المللی» ایراد شد.<ref name="دادخواهی">همان، «خامنه‌ای و دیگر مرتکبان جنایت علیه بشریت باید در برابر عدالت قرار بگیرند»، صفحات ۶۰–۷۵.</ref>

رجوی [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] را کشتاری سازمان‌یافته می‌داند که بر اساس فرمان روح‌الله خمینی و با مشارکت هیئت‌های مرگ در زندان‌های سراسر ایران اجرا شد.

=== فرمان قتل‌عام ===
در کتاب آمده است که زندانیانی که بر موضع سیاسی خود، به‌ویژه عضویت یا هواداری از سازمان مجاهدین، پای می‌فشردند به اعدام محکوم شدند. رجوی محتوای فرمان خمینی و پرسش‌های هیئت‌های مرگ را نشانهٔ تلاش برای نابودی یک جریان سیاسی و عقیدتی معرفی می‌کند.<ref name="فرمان">همان، صفحات ۶۲–۶۹.</ref>

شمار قربانیان در کتاب حدود ۳۰ هزار تن ذکر شده است. این رقم برآورد شورای ملی مقاومت است؛ شمار دقیق قربانیان به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت، دفن مخفیانه و نبود تحقیقات مستقل جامع مشخص نشده است.

=== گورهای جمعی ===
کتاب به تلاش حکومت برای پنهان‌کردن یا تخریب گورهای جمعی اشاره می‌کند؛ از جمله ساخت‌وساز، احداث جاده، تسطیح زمین و ایجاد گورستان‌های جدید در محل دفن قربانیان.<ref name="گورها">همان، صفحات ۶۷–۷۱.</ref>

رجوی همچنین از فشار بر خانواده‌هایی سخن می‌گوید که در جست‌وجوی محل دفن بستگان خود بوده‌اند. او خودداری حکومت از ارائهٔ اطلاعات دربارهٔ قربانیان را بخشی از ادامهٔ جنایت و نقض حقوق خانواده‌ها می‌داند.

=== فراخوان به تحقیقات بین‌المللی ===
خواسته‌های مطرح‌شده در سخنرانی عبارت‌اند از:

* پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی؛
* ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
* تشکیل کمیسیون مستقل تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷؛
* محاکمهٔ آمران و عاملان بر اساس موازین بین‌المللی؛
* به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر حکومت.<ref name="فراخوان‌دادخواهی">همان، صفحات ۷۰–۷۵.</ref>

رجوی قتل‌عام را «جنایت علیه بشریت» می‌نامد. احراز مسئولیت کیفری اشخاص و اطلاق نهایی عنوان‌های حقوقی به رویداد، مستلزم رسیدگی در دادگاهی صلاحیت‌دار است.

=== تعریف جنبش دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در این کتاب جنبش خانواده‌های قربانیان، زندانیان سیاسی، شکنجه‌شدگان و همهٔ کسانی معرفی می‌شود که خواهان روشن‌شدن حقیقت و محاکمهٔ مسئولان هستند.<ref name="جنبش‌دادخواهی">همان، صفحات ۷۲–۷۵.</ref>

هدف جنبش، ادامهٔ پیگیری تا مشخص‌شدن هویت همهٔ اعدام‌شدگان، یافتن محل دفن آنان و پاسخگوکردن آمران و عاملان اعلام شده است.

== تظاهرات ایرانیان در پنج شهر جهان ==
بخش دوم کتاب به سلسله تظاهرات ایرانیان در پنج شهر اختصاص دارد. این تجمع‌ها در فاصلهٔ ۲۵ خرداد تا ۵ مرداد ۱۳۹۸ برگزار شدند.<ref name="پنج‌شهر">همان، «تظاهرات ایرانیان در پنج شهر بزرگ جهان»، صفحات ۷۶–۷۷.</ref>

{| class="wikitable"
|+ زمان تظاهرات ایران آزاد در سال ۱۳۹۸
! شهر
! کشور
! تاریخ
! صفحهٔ آغاز پیام
|-
| بروکسل
| بلژیک
| ۲۵ خرداد ۱۳۹۸
| ۷۸
|-
| واشینگتن
| ایالات متحدهٔ آمریکا
| ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
| ۸۸
|-
| برلین
| آلمان
| ۱۵ تیر ۱۳۹۸
| ۱۰۰
|-
| استکهلم
| سوئد
| ۲۹ تیر ۱۳۹۸
| ۱۱۴
|-
| لندن
| بریتانیا
| ۵ مرداد ۱۳۹۸
| ۱۲۴
|}

بر اساس مقدمهٔ این بخش، تظاهرات با هدف اعلام همبستگی با اعتراضات مردم ایران، حمایت از کانون‌های شورشی و ارتش آزادی‌بخش و پشتیبانی از شورای ملی مقاومت برگزار شدند.<ref name="پنج‌شهر" />

== پیام به تظاهرات بروکسل ==
پیام بروکسل بر سیاست اتحادیهٔ اروپا در قبال جمهوری اسلامی تمرکز دارد. رجوی خواهان تحریم نهادهای سرکوبگر، مقابله با برنامهٔ اتمی و موشکی، محدودکردن فعالیت مأموران حکومت و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت می‌شود.<ref name="بروکسل">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در بروکسل»، صفحات ۷۸–۸۷.</ref>

او میان قاطعیت سیاسی و جنگ تمایز می‌گذارد و استدلال می‌کند که دادن امتیاز به جمهوری اسلامی به افزایش سرکوب داخلی و فعالیت‌های منطقه‌ای آن منجر شده است.

== پیام به تظاهرات واشینگتن ==
در پیام واشینگتن، رجوی به سابقهٔ مبارزه برای استقلال و آزادی در آمریکا اشاره می‌کند و از دولت و کنگرهٔ آمریکا می‌خواهد خواست مردم ایران برای تغییر حکومت را به‌رسمیت بشناسند.<ref name="واشینگتن">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در واشینگتن»، صفحات ۸۸–۹۹.</ref>

موضوع‌های دیگر این پیام عبارت‌اند از تحریم سپاه پاسداران، فشار بر حکومت برای توقف برنامهٔ اتمی و موشکی، مقابله با فعالیت‌های منطقه‌ای و حمایت از یک جمهوری دموکراتیک و غیراتمی.

== پیام به تظاهرات برلین ==
پیام برلین بر ضرورت توقف سیاست امتیازدهی اروپا به جمهوری اسلامی تأکید دارد. رجوی به پروندهٔ ترور مخالفان ایرانی در رستوران میکونوس و حکم دادگاه آلمان دربارهٔ نقش مقام‌های جمهوری اسلامی اشاره می‌کند.<ref name="برلین">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایران آزاد در برلین»، صفحات ۱۰۰–۱۱۳.</ref>

او همچنین فعالیت‌های وزارت اطلاعات و سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی در اروپا را مطرح کرده و خواهان اخراج مأموران و محدودکردن نهادهای وابسته به حکومت می‌شود.

== پیام به تظاهرات استکهلم ==
پیام استکهلم با اشاره به محمد مصدق، انقلاب مشروطه و مخالفت با دیکتاتوری پهلوی، بر مرزبندی مقاومت با هر دو نظام سلطنتی و دینی تأکید می‌کند.<ref name="استکهلم">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در سوئد»، صفحات ۱۱۴–۱۲۳.</ref>

رجوی آزادی، استقلال، جمهوری و حاکمیت مردم را هدف مشترک جنبش‌های تاریخی ایران معرفی می‌کند. او همچنین خواهان حمایت سوئد و کشورهای اسکاندیناوی از حقوق بشر و جنبش دادخواهی در ایران می‌شود.

== پیام به تظاهرات لندن ==
تظاهرات لندن نقطهٔ پایانی سلسله تجمع‌های پنج‌گانه بود. پیام رجوی در این برنامه به سیاست بریتانیا و اروپا در قبال جمهوری اسلامی اختصاص داشت.<ref name="لندن">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در انگلستان»، صفحات ۱۲۴–۱۳۵.</ref>

رجوی سیاست مماشات را مغایر با منافع مردم ایران و صلح منطقه‌ای توصیف می‌کند. او از دولت بریتانیا می‌خواهد:

* حمایت از حقوق بشر در ایران را در سیاست خارجی خود در اولویت قرار دهد؛
* برای اعزام هیئت تحقیق بین‌المللی به زندان‌های ایران اقدام کند؛
* از زندانیان سیاسی، به‌ویژه زنان زندانی، حمایت کند؛
* سپاه پاسداران و نهادهای وابسته به خامنه‌ای را تحریم کند؛
* سیاست کمک به حفظ جمهوری اسلامی را کنار بگذارد.<ref name="لندن" />

در این پیام، صلح پایدار در خاورمیانه با پایان مداخله‌های جمهوری اسلامی و تحقق آزادی و حاکمیت مردم ایران مرتبط دانسته شده است.

== مضامین اصلی ==
=== آزادی به‌مثابه یک فرایند تاریخی ===
کتاب آزادی را حاصل یک رویداد ناگهانی نمی‌داند، بلکه آن را نتیجهٔ مبارزه‌ای تاریخی از انقلاب مشروطه تا مقاومت معاصر معرفی می‌کند. عنوان «راهپیمایی بزرگ» بیانگر همین نگاه فرایندی است.

=== نقش سازمان و آلترناتیو ===
یکی از استدلال‌های مرکزی اثر این است که جنبش‌های گذشته به‌دلیل فقدان سازمان، رهبری و جایگزین سیاسی پایدار شکست خوردند یا مصادره شدند. شورای ملی مقاومت به‌عنوان پاسخی به این «حلقهٔ مفقوده» معرفی شده است.

=== نفی دیکتاتوری سلطنتی و دینی ===
کتاب تاریخ معاصر ایران را صحنهٔ مبارزه با دو نوع استبداد، یعنی سلطنت پهلوی و ولایت فقیه، می‌داند. نظام مطلوب نویسنده جمهوری مبتنی بر رأی آزاد، کثرت‌گرایی و جدایی دین از دولت است.

=== رهبری زنان ===
حضور زنان در رهبری مقاومت یکی از مضامین اصلی کتاب است. نویسنده بر این باور است که مقابله با بنیادگرایی مذهبی بدون مشارکت برابر زنان در تصمیم‌گیری و رهبری سیاسی امکان‌پذیر نیست.

=== دادخواهی و پاسخگویی ===
جنبش دادخواهی در اثر پلی میان گذشته و آینده تلقی می‌شود. رسیدگی به قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر موارد نقض حقوق بشر، شرط جلوگیری از تکرار خشونت حکومتی در ایران آینده معرفی شده است.

=== قاطعیت در برابر مماشات ===
پیام مشترک بخش‌های مربوط به سیاست خارجی این است که دادن امتیاز به جمهوری اسلامی به میانه‌روی آن منجر نشده است. نویسنده خواهان اعمال فشار سیاسی و حقوقی و حمایت از خواست مردم ایران برای تغییر حکومت است.

== مفهوم «راهپیمایی بزرگ» ==
«راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» در کتاب استعاره‌ای برای مسیر طولانی مقاومت ایران است. این مسیر از مخالفت با حکومت پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، تأسیس شورای ملی مقاومت و ارتش آزادی‌بخش، استقرار در اشرف و لیبرتی و انتقال به آلبانی عبور می‌کند.

ساخت اشرف ۳ در این روایت پایان راه نیست، بلکه مرحله‌ای برای بازسازی مقاومت و ادامهٔ حرکت به‌سوی ایران آزاد است. عبارت «ایران را پس می‌گیریم» نیز بیانگر هدف سیاسی این مسیر، یعنی پایان ولایت فقیه و انتقال حاکمیت به مردم، است.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم" />

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این اثر از نخستین کتاب‌های مجموعه‌ای است که سخنرانی‌های سالانهٔ مریم رجوی را در قالب کتاب منتشر می‌کند. موضوعات آن در آثار بعدی، از جمله «[[تعهد ما]]»، «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته‌اند.

وجه مشترک این آثار، تأکید بر مقاومت سازمان‌یافته، نفی سلطنت و ولایت فقیه، جدایی دین از دولت، برابری زنان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها، ایران غیراتمی و انتقال حاکمیت به مردم است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای شناخت مواضع شورای ملی مقاومت در سال ۱۳۹۸ و نخستین گردهمایی‌های گستردهٔ مقاومت در اشرف ۳ اهمیت اسنادی دارد. سخنرانی‌ها تصویری از ارزیابی این جریان از وضعیت جمهوری اسلامی، پیامدهای انتقال مجاهدین از عراق به آلبانی و راهبرد بین‌المللی مقاومت ارائه می‌کنند.

بخش مربوط به نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزه، روایت تاریخی شورای ملی مقاومت از انقلاب مشروطه، نهضت مصدق، انقلاب ضدسلطنتی و مقاومت علیه جمهوری اسلامی را بازتاب می‌دهد. فصل مربوط به زنان نیز جایگاه برابری جنسیتی و رهبری زنان را در برنامهٔ سیاسی نویسنده توضیح می‌دهد.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
* [[اشرف ۳]]
* [[کمپ اشرف]]
* [[کمپ لیبرتی]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]
* [[محمد مصدق]]
* [[کودتای ۲۸ مرداد]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[تعهد ما]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Great_march_towards_freedom-parsian_new.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۸]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]

آزادی، دمکراسی و برابری

2026-09-10T19:21:47Z

Alireza k h:

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = آزادی، دمکراسی و برابری
| عنوان اصلی =
| تصویر = آزادی، دمکراسی و برابری.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مرداد ۱۴۰۰
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۸۸ صفحه در نسخهٔ چاپی؛ ۸۹ صفحه در فایل پی‌دی‌اف شامل جلد
| موضوع = آزادی، دموکراسی، برابری، آیندهٔ سیاسی ایران، [[شورای ملی مقاومت ایران]]، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی، [[جنبش دادخواهی]]
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲
}}

'''آزادی، دمکراسی و برابری''' کتابی شامل سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی جهانی ایران آزاد و اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت در تیر ۱۴۰۰ است. این کتاب در مرداد ۱۴۰۰ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Maryam-Rajavi-Freedom-Democracy-and-Equality-PA.pdf ''آزادی، دمکراسی و برابری'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مرداد ۱۴۰۰، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

اثر از یک بخش مقدماتی دربارهٔ گردهمایی جهانی ایران آزاد، سه سخنرانی مریم رجوی در روزهای ۱۹ تا ۲۱ تیر ۱۴۰۰، سخنرانی او در اجلاس شورای ملی مقاومت و متن [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] تشکیل شده است. محورهای کتاب شامل چشم‌انداز تغییر حکومت در ایران، نقش مقاومت سازمان‌یافته، سیاست یکدست‌سازی ساختار جمهوری اسلامی، انتصاب [[ابراهیم رئیسی]]، برنامه‌های اتمی و موشکی حکومت، سیاست کشورهای غربی، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] و ساختار سیاسی مورد نظر شورای ملی مقاومت برای آیندهٔ ایران است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۴.</ref>

عنوان کتاب از سه اصل مورد تأکید نویسنده گرفته شده است. رجوی خواستهٔ مردم و مقاومت ایران را در سه مفهوم «آزادی، دمکراسی و برابری» خلاصه می‌کند و از جامعهٔ جهانی می‌خواهد مبارزهٔ مردم ایران برای دستیابی به این اصول را به‌رسمیت بشناسد.<ref name="جلد">همان، متن پشت جلد.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر اساس صفحهٔ شناسنامه، عنوان کامل اثر «آزادی، دمکراسی و برابری؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی سه‌روزهٔ جهانی ایران آزاد و سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت ایران» است. شمارهٔ ثبت کتاب ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲ و تاریخ انتشار آن مرداد ۱۴۰۰ ذکر شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌افِ در دسترس ۸۹ صفحه دارد که صفحهٔ نخست آن تصویر کامل جلد، عطف و پشت جلد است. روی الگوی چاپ جلد، شمار صفحات نسخهٔ چاپی ۸۸ صفحه ثبت شده است.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| آزادی، دمکراسی و برابری
|-
| نوع اثر
| مجموعه سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مرداد ۱۴۰۰
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات نسخهٔ چاپی
| ۸۸ صفحه
|-
| شمار صفحات فایل پی‌دی‌اف
| ۸۹ صفحه، شامل تصویر جلد
|-
| اندازهٔ نسخهٔ چاپی
| ۶ در ۹ اینچ
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲
|}

== زمینهٔ تدوین ==
سه سخنرانی نخست کتاب در «گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰» ایراد شده‌اند. این گردهمایی در روزهای ۱۹ تا ۲۱ تیر ۱۴۰۰، برابر با ۱۰ تا ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، به‌صورت برخط برگزار شد.<ref name="معرفی‌گردهمایی">همان، «گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰»، صفحات ۵–۱۳.</ref>

بنا بر مقدمهٔ کتاب، شرکت‌کنندگان از نقاط مختلف جهان به‌صورت زنده با اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در [[اشرف ۳]] ارتباط داشتند. هم‌زمان، تظاهراتی در میدان براندنبورگ برلین و تجمع‌هایی در شهرهایی از جمله پاریس، واشینگتن، لندن، آمستردام، استکهلم، اسلو، وین، رم و ژنو برگزار شد.<ref name="معرفی‌گردهمایی" />

ناشر شمار شخصیت‌های سیاسی شرکت‌کننده در گردهمایی را ۱۰۲۹ تن اعلام کرده است که شامل قانونگذاران، نخست‌وزیران و وزیران پیشین و شخصیت‌هایی از اروپا، آمریکای شمالی، خاورمیانه و کشورهای عربی بود. این آمار روایت برگزارکنندگان از ابعاد گردهمایی است.<ref name="معرفی‌گردهمایی" />

روز نخست اجلاس به موقعیت سیاسی جمهوری اسلامی و جایگزین دموکراتیک، روز دوم به سیاست منطقه‌ای و برنامه‌های اتمی و موشکی حکومت، و روز سوم به جنبش دادخواهی و قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ اختصاص داشت.

== ساختار کتاب ==
کتاب دارای پنج بخش محتوایی اصلی است. سه بخش نخست متن سخنرانی‌های روزهای گردهمایی جهانی ایران آزاد، بخش چهارم سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت و بخش پایانی متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»
! بخش
! موضوع
! صفحهٔ آغاز
|-
| گردهمایی جهانی ایران آزاد
| معرفی اجلاس سه‌روزه و شرکت‌کنندگان آن
| ۵
|-
| رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی
| سخنرانی روز نخست گردهمایی
| ۱۵
|-
| استراتژی بمب، موشک و جلاد محکوم به شکست است
| سخنرانی روز دوم گردهمایی
| ۳۱
|-
| فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای
| سخنرانی روز سوم گردهمایی
| ۴۷
|-
| شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران
| سخنرانی در اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت
| ۶۷
|-
| طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران
| برنامهٔ سیاسی برای دوران پس از جمهوری اسلامی
| ۸۶
|}

== رژیم در بن‌بست سرنگونی ==
نخستین سخنرانی با عنوان «رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی» در ۱۹ تیر ۱۴۰۰ ایراد شده است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی»، صفحات ۱۵–۳۰.</ref>

رجوی در آغاز، گردهمایی را بازتاب صدای معترضان، حامیان آزادی و «کانون‌های شورشی» معرفی می‌کند. او وضعیت ایران را حاصل هم‌زمانی چند بحران می‌داند: گسترش فقر، همه‌گیری کرونا، نارضایتی اجتماعی، اعتراض‌های پی‌درپی و افزایش شکاف میان مردم و حکومت.<ref name="سخنرانی‌اول" />

=== انتصاب ابراهیم رئیسی ===
بخش مهمی از سخنرانی به انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ و انتصاب ابراهیم رئیسی اختصاص دارد. رجوی پایین‌بودن میزان مشارکت و آرای باطله را نشانهٔ تحریم انتخابات از سوی مردم معرفی می‌کند و انتخاب رئیسی را نتیجهٔ سیاست علی خامنه‌ای برای حذف جناح‌های رقیب و یکدست‌کردن ساختار قدرت می‌داند.<ref name="رئیسی">همان، صفحات ۱۷–۲۱.</ref>

در تحلیل کتاب، این سیاست نه نشانهٔ قدرت، بلکه واکنشی به گسترش اعتراضات و نگرانی حکومت از سرنگونی است. رجوی انتصاب رئیسی را با نقش او در هیئت مرگ تهران و قتل‌عام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ پیوند می‌دهد.

=== چهار عامل وضعیت سیاسی ایران ===
رجوی در سخنرانی نخست چند عامل را برای توضیح وضعیت حکومت برمی‌شمارد:

# بن‌بست و فرسودگی ساختاری جمهوری اسلامی؛
# ورود جامعه به دوره‌ای از خیزش‌های مکرر از دی ۱۳۹۶؛
# افزایش اختلاف و ریزش در ساختار حکومت؛
# شکل‌گیری و گسترش یک نیروی سازمان‌یافته برای تغییر حکومت.<ref name="عوامل">همان، صفحات ۱۹–۲۴.</ref>

او قیام‌های دی ۱۳۹۶، مرداد ۱۳۹۷ و آبان ۱۳۹۸ را مراحل یک روند اعتراضی پیوسته معرفی می‌کند و معتقد است که سرکوب نتوانسته است زمینه‌های اجتماعی اعتراض را از میان ببرد.

=== آلترناتیو دموکراتیک ===
رجوی [[شورای ملی مقاومت ایران]] را جایگزین دموکراتیک جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. در این دیدگاه، تفاوت میان یک شورش خودجوش و یک انقلاب موفق، وجود سازمان، راهبرد، رهبری و برنامه‌ای برای انتقال قدرت است.<ref name="آلترناتیو">همان، صفحات ۲۳–۳۰.</ref>

در کتاب، هدف این جایگزین برقراری یک جمهوری مبتنی بر رأی آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، خودمختاری ملیت‌ها و ایرانی عاری از سلاح اتمی اعلام شده است.

== استراتژی بمب، موشک و جلاد ==
دومین سخنرانی کتاب در ۲۰ تیر ۱۴۰۰، برابر با ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، در نشست «اروپا و خاورمیانه در حمایت از مقاومت ایران» ایراد شد.<ref name="سخنرانی‌دوم">همان، «استراتژی بمب، موشک و جلاد محکوم به شکست است»، صفحات ۳۱–۴۶.</ref>

رجوی در این سخنرانی سه مؤلفه را اجزای راهبرد بقای جمهوری اسلامی می‌داند:

* تلاش برای دستیابی به ظرفیت ساخت سلاح اتمی؛
* گسترش برنامهٔ موشکی و استفاده از نیروهای نیابتی در منطقه؛
* تمرکز دستگاه اجرایی و امنیتی در دست نیروهای وابسته به خامنه‌ای.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

=== برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی ===
این بخش، تاریخچه‌ای از افشاگری‌های [[شورای ملی مقاومت ایران]] دربارهٔ برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی ارائه می‌کند. رجوی به افشای تأسیسات نطنز و اراک در مرداد ۱۳۸۱ اشاره کرده و مدعی است که این افشاگری‌ها در جلوگیری از پیشرفت پنهانی برنامهٔ تسلیحاتی حکومت نقشی تعیین‌کننده داشته‌اند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۳۵–۴۰.</ref>

کتاب سیاست کشورهای غربی را در دو دههٔ گذشته چرخه‌ای از پنهان‌کاری جمهوری اسلامی و دادن امتیاز از سوی غرب توصیف می‌کند. نویسنده معتقد است که حکومت از مذاکرات برای خرید زمان، حفظ زیرساخت‌های اتمی و دریافت امتیازهای اقتصادی و سیاسی استفاده کرده است.

=== نقد سیاست مماشات ===
رجوی قراردادن سازمان مجاهدین در فهرست‌های تروریستی، واکنش محدود به فعالیت‌های اتمی جمهوری اسلامی و آزادسازی منابع مالی حکومت پس از توافق اتمی را از مصادیق سیاست مماشات معرفی می‌کند.<ref name="مماشات">همان، صفحات ۳۶–۴۱.</ref>

او از کشورهای اروپایی و آمریکا می‌خواهد سیاست دادن امتیاز را متوقف کنند و پروندهٔ فعالیت‌های اتمی، موشکی، تروریسم و نقض حقوق بشر جمهوری اسلامی را به‌صورت یک مجموعهٔ به‌هم‌پیوسته در نظر بگیرند.

=== شرایط اقتصادی و اجتماعی ===
در سخنرانی دوم، هزینه‌های برنامهٔ اتمی، سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی با فقر، کاهش قدرت خرید، بحران آب و برق و اعتراض کارگران صنعت نفت و گاز مرتبط دانسته شده است.<ref name="اقتصاد">همان، صفحات ۳۳–۳۵ و ۴۰–۴۳.</ref>

رجوی همچنین سیاست حکومت در جریان همه‌گیری کرونا، از جمله ممنوعیت واردات برخی واکسن‌ها، را بخشی از استفادهٔ سیاسی از تلفات انسانی برای مهار اعتراضات توصیف می‌کند. آمار و تحلیل‌های ارائه‌شده در این بخش، روایت شورای ملی مقاومت از ابعاد همه‌گیری در ایران است.

=== جمهوری آینده ===
در برابر راهبرد حکومت، نویسنده برنامهٔ مقاومت را تشکیل «یک جمهوری دموکراتیک با جدایی دین از دولت، برابری زن و مرد، خودمختاری ملیت‌های تحت ستم و یک ایران غیراتمی» معرفی می‌کند.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

== فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی سران جمهوری اسلامی ==
سومین سخنرانی در ۲۱ تیر ۱۴۰۰ و در روز پایانی گردهمایی جهانی ایران آزاد ایراد شده است. عنوان این بخش «فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای به جرم جنایت علیه بشریت» است.<ref name="سخنرانی‌سوم">همان، «فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای»، صفحات ۴۷–۶۵.</ref>

این بخش به [[علی خامنه‌ای]]، ابراهیم رئیسی و [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]] و نقش آنان در ساختار سیاسی، قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی می‌پردازد. رجوی انتخاب هم‌زمان رئیسی برای ریاست‌جمهوری و اژه‌ای برای ریاست قوهٔ قضائیه را نشانهٔ تمرکز بیشتر قدرت در دست مقام‌های مرتبط با سرکوب می‌داند.

=== قتل‌عام سال ۱۳۶۷ ===
بخش عمدهٔ سخنرانی سوم به قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ اختصاص دارد. رجوی فرمان [[روح‌الله خمینی]] دربارهٔ اعدام زندانیان مجاهد «سر موضع» را مبنای کشتار معرفی می‌کند و ساختار پرسش و پاسخ هیئت‌های مرگ را شرح می‌دهد.<ref name="قتل‌عام">همان، صفحات ۵۰–۵۷.</ref>

به روایت کتاب، اعلام وفاداری زندانی به سازمان مجاهدین یا خودداری از محکوم‌کردن آن می‌توانست به صدور حکم اعدام منجر شود. اثر همچنین به اعدام زندانیان مارکسیست و اعضا یا هواداران گروه‌های کرد در مرحله‌های بعدی کشتار اشاره می‌کند.<ref name="قتل‌عام" />

رجوی این واقعه را «نسل‌کشی» و «جنایت علیه بشریت» توصیف می‌کند و خواهان تحقیقات مستقل بین‌المللی دربارهٔ محل دفن قربانیان، هویت اعدام‌شدگان و مسئولیت مقام‌های وقت می‌شود. اطلاق قطعی عناوین حقوقی مزبور مستلزم رسیدگی در یک مرجع قضایی صلاحیت‌دار است.

=== خاوران و جنبش دادخواهی ===
پیش از سخنرانی روز سوم، رجوی از یادوارهٔ خاوران در اشرف ۳ دیدار کرد. این یادواره به‌نام [[خاوران]]، یکی از محل‌های دفن جمعی شماری از اعدام‌شدگان سیاسی، ساخته شده است.<ref name="خاوران">همان، صفحات ۱۲–۱۳ و ۶۰–۶۵.</ref>

رجوی جنبش دادخواهی را ادامهٔ مقاومت خانواده‌های قربانیان و بازماندگان معرفی می‌کند و بر ضرورت افشای اسناد، حفظ نام اعدام‌شدگان و پیگرد آمران و عاملان کشتار تأکید دارد.

=== درخواست از جامعهٔ جهانی ===
خواسته‌های مطرح‌شده در این بخش عبارت‌اند از:

* تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام سال ۱۳۶۷؛
* ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
* محاکمهٔ مقام‌های متهم بر اساس اصل صلاحیت جهانی؛
* نپذیرفتن ابراهیم رئیسی در مجامع بین‌المللی؛
* پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی در برابر پیگرد قضایی.<ref name="دادخواهی">همان، صفحات ۵۷–۶۵.</ref>

== شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران ==
بخش چهارم، سخنرانی مریم رجوی در اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت چهلمین سالگرد تأسیس این شورا است.<ref name="شورا">همان، «شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران»، صفحات ۶۷–۸۴.</ref>

بر اساس مقدمهٔ بخش، اجلاس در روزهای ۲۷ و ۲۸ تیر ۱۴۰۰، در ۵۵ نقطه از ۱۲ کشور برگزار شد. در آن ۱۳۲ ناظر حضور داشتند و در مجموع ۶۰ تن سخنرانی کردند.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، صفحات ۶۹ و ۸۴.</ref>

رجوی اجلاس را با اشاره به اعتراض‌های خوزستان در تیر ۱۴۰۰ آغاز می‌کند. او بحران آب در استانی برخوردار از منابع نفت، گاز و رودخانه‌های بزرگ را نتیجهٔ سیاست‌های اقتصادی و زیست‌محیطی حکومت می‌داند و از معترضان خوزستان حمایت می‌کند.<ref name="خوزستان">همان، صفحات ۶۹–۷۲.</ref>

=== تأسیس شورای ملی مقاومت ===
این بخش به تأسیس شورای ملی مقاومت در ۳۰ تیر ۱۳۶۰ و نقش [[مسعود رجوی]] در تشکیل آن می‌پردازد. شورا در کتاب ائتلافی متشکل از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی مختلف معرفی می‌شود که هدف آن سرنگونی جمهوری اسلامی و انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="تأسیس‌شورا">همان، صفحات ۷۰–۷۷.</ref>

رجوی استقلال سیاسی، مخالفت با هر دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی، تعهد به برابری زنان، جدایی دین از دولت و ارائهٔ برنامه برای دوران انتقال را از ویژگی‌های شورای ملی مقاومت می‌داند.

=== اصلاح‌ناپذیری جمهوری اسلامی ===
در سخنرانی، حذف نامزدهای حکومتی و تمرکز قدرت در دست خامنه‌ای و سپاه به‌عنوان نشانه‌های پایان پروژهٔ اصلاحات درون نظام تفسیر شده است. رجوی بر موضع دیرینهٔ شورا تأکید می‌کند که جمهوری اسلامی قابلیت استحاله به یک نظام دموکراتیک را ندارد.<ref name="اصلاح‌ناپذیری">همان، صفحات ۷۶–۸۰.</ref>

در تحلیل او، سیاست «تک‌پایگی» پس از قیام‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ شکل گرفت و با انتصاب رئیسی به اوج رسید. این تمرکز قدرت، میدان مانور سیاسی حکومت را محدودتر و مسئولیت مستقیم خامنه‌ای را در قبال بحران‌ها آشکارتر کرده است.

=== آلترناتیو و انتقال قدرت ===
شورای ملی مقاومت در کتاب «سرمایهٔ امروز و فردای ایران» نامیده شده است؛ زیرا به‌گفتهٔ نویسنده، هم برای مبارزه با حکومت کنونی سازمان و راهبرد دارد و هم برای دورهٔ پس از سرنگونی برنامه ارائه کرده است.<ref name="آلترناتیو‌شورا">همان، صفحات ۷۹–۸۱.</ref>

هدف اعلام‌شده، تشکیل یک دولت انتقالی، برگزاری انتخابات آزاد و واگذاری تصمیم‌گیری دربارهٔ نظام آینده و قانون اساسی به نمایندگان منتخب مردم است.

== طرح ده‌ماده‌ای برای آیندهٔ ایران ==
در پایان کتاب، متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران آمده است. نسخهٔ درج‌شده در کتاب تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹ را دارد.<ref name="ده‌ماده">همان، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران»، صفحات ۸۶–۸۸.</ref>

اصول طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و برقراری حاکمیت مردم در یک جمهوری کثرت‌گرا و مبتنی بر رأی آزاد؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و برخورداری متهمان از دادرسی عادلانه؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از اقوام و ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق مزدبگیران؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی، عاری از تسلیحات کشتار جمعی و مبتنی بر همزیستی و همکاری بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مضامین اصلی ==
=== آزادی ===
آزادی در کتاب شامل آزادی بیان، عقیده، دین، پوشش، تشکل، اجتماعات، مطبوعات و فعالیت سیاسی است. نویسنده آزادی را نقطهٔ مقابل دو نظام سلطنتی و ولایت فقیه قرار می‌دهد.

=== دموکراسی و حاکمیت مردم ===
دموکراسی در اثر با انتخابات آزاد، کثرت‌گرایی، جمهوری، استقلال قوهٔ قضائیه و انتقال مسالمت‌آمیز حاکمیت به نمایندگان منتخب مردم تعریف می‌شود.

=== برابری ===
مفهوم برابری افزون بر برابری در برابر قانون، بر رفع تبعیض جنسیتی، مذهبی، قومی و طبقاتی تأکید دارد. مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی یکی از موضوعات برجستهٔ کتاب است.

=== نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
کتاب مبارزهٔ معاصر ایران را ادامهٔ تاریخی جنبش مشروطه و نهضت ملی‌شدن صنعت نفت معرفی می‌کند و بر مرزبندی «نه شاه، نه شیخ» تأکید دارد. از دید نویسنده، جمهوری آینده باید هرگونه امتیاز موروثی یا مذهبی را نفی کند.

=== دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در کتاب نه صرفاً پیگیری یک رویداد تاریخی، بلکه بخشی از مبارزه برای جلوگیری از تکرار اعدام، شکنجه و ناپدیدسازی اجباری معرفی شده است.

=== ایران غیراتمی ===
اثر میان مخالفت با برنامهٔ تسلیحات اتمی جمهوری اسلامی و حمایت از صلح و همکاری منطقه‌ای ارتباط برقرار می‌کند. ایران آینده در طرح نویسنده کشوری عاری از سلاح‌های کشتار جمعی است.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«آزادی، دمکراسی و برابری» از جمله کتاب‌هایی است که از مجموعه سخنرانی‌های مریم رجوی در یک مقطع سیاسی مشخص تدوین شده است. این اثر سندی از دیدگاه‌ها و راهبردهای سیاسی شورای ملی مقاومت در تابستان ۱۴۰۰ به‌شمار می‌رود.

موضوعات کتاب در آثار بعدی مریم رجوی، از جمله «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته‌اند. وجه مشترک این آثار، تشریح برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای تغییر حکومت و تأسیس یک جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای بررسی مواضع شورای ملی مقاومت در فاصلهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ تا آغاز اعتراض‌های خوزستان اهمیت دارد. تحلیل نویسنده دربارهٔ یکدست‌شدن حکومت، پایان جریان اصلاحات حکومتی، نقش ابراهیم رئیسی و احتمال گسترش قیام‌های اجتماعی، تصویری از ارزیابی این جریان اپوزیسیون در آن مقطع ارائه می‌کند.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[گردهمایی جهانی ایران آزاد]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[خاوران]]
* [[ابراهیم رئیسی]]
* [[علی خامنه‌ای]]
* [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
* قیام آبان ۱۳۹۸ ایران
* [[اعتراضات خوزستان در ۱۴۰۰]]
* [[اشرف ۳]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Maryam-Rajavi-Freedom-Democracy-and-Equality-PA.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۰]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:برابری جنسیتی]]

مجتبی باباخانی

2026-09-10T14:37:56Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه زندگینامه
| اندازه جعبه =
| عنوان =
| نام = مجتبی باباخانی
| تصویر = مجتبی باباخانی.png
| اندازه تصویر =
| عنوان تصویر = مجتبی باباخانی
| زادروز =
| زادگاه = شهرستان مهران، استان ایلام
| تاریخ مرگ = ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| مکان مرگ = شهرک اسلامیه، شهرستان مهران، استان ایلام
| علت مرگ = انفجار نارنجک در جریان بازداشت و یورش نیروهای حکومتی
| آرامگاه =
| بناهای یادبود =
| محل زندگی = شهرستان مهران
| ملیت = ایرانی
| نام‌های دیگر =
| قومیت = کُرد
| تابعیت = ایرانی
| تحصیلات =
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت = ۱۴۰۴–۱۴۰۵
| کارفرما =
| نهاد =
| نماینده =
| شناخته‌شده برای = شرکت در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ و جان‌باختن هنگام یورش نیروهای حکومتی
| نقش‌های برجسته =
| سبک =
| تأثیرگذاران =
| تأثیرپذیرفتگان =
| شهر خانگی = مهران
| دستمزد =
| Net worth =
| قد =
| وزن =
| تلویزیون =
| لقب =
| دوره =
| پس از =
| پیش از =
| حزب =
| جنبش = [[اعتراضات سراسری ایران]]
| مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی ایران
| هیئت =
| دین =
| مذهب =
| اتهام = مشارکت در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴
| مجازات =
| وضعیت گناهکاری =
| منصب =
| مکتب =
| آثار =
| همسر =
| شریک زندگی =
| فرزندان =
| والدین =
| خویشاوندان سرشناس = شجاع باباخانی، برادر
| گفتاورد =
| جوایز =
| امضا =
| اندازه امضا =
| signature_alt =
| وبگاه =
| imdb_id =
| Soure_id =
| پانویس =
}}

'''مجتبی باباخانی''' (جان‌باختهٔ ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در مهران) شهروند کُرد اهل شهرستان مهران در استان ایلام و از شرکت‌کنندگان در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، او و برادرش، شجاع باباخانی، پس از اعتراضات تحت تعقیب نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی قرار گرفتند و برای چند ماه به‌صورت مخفیانه زندگی کردند.<ref name="هه‌نگاو">سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.net/fa/news/2026/09/article-50-1 مهران؛ مجتبی باباخانی از معترضان تحت تعقیب اعتراضات دی‌ماه پس از بازداشت توسط نیروهای حکومتی با انفجار نارنجک به زندگی خود پایان داد]، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵.</ref>

صبح ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، محل اختفای این دو برادر در شهرک اسلامیهٔ مهران به محاصرهٔ نیروهای مسلح حکومتی درآمد. در جریان یورش، شجاع باباخانی توانست از محل خارج شود، اما مجتبی باباخانی بازداشت شد. گزارش‌ها حاکی از آن است که او هنگام بازداشت یا بلافاصله پس از آن، نارنجکی را منفجر کرد و جان باخت. در این انفجار دست‌کم دو مأمور حکومتی نیز مجروح شدند.<ref name="هه‌نگاو" /><ref name="ایران‌وایر">ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/157426-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AE%D9%81%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA/ مجتبی باباخانی، معترض دی‌ماه، در یورش نیروهای سپاه به مخفیگاهش جان باخت]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

منابع خبری دربارهٔ جزئیات لحظهٔ انفجار روایت‌های کاملاً یکسانی ارائه نکرده‌اند. هه‌نگاو نوشته است که باباخانی پس از بازداشت نارنجک دستی را منفجر کرد؛ برخی گزارش‌ها زمان انفجار را پس از انتقال او به خودروی مأموران دانسته‌اند و منابع وابسته به مقاومت ایران از این واقعه به‌عنوان خودداری او از تسلیم در برابر نیروهای سرکوبگر یاد کرده‌اند.<ref name="مجاهدین">سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%B1 جان‌باختن مجتبی باباخانی؛ ایستادگی تا آخرین نفس در برابر نیروهای سرکوبگر]، شهریور ۱۴۰۵.</ref><ref name="اپک">اپک تایمز فارسی، [https://persianepochtimes.com/mojtaba-babakhani-january-protester-dies-by-suicide-during-clash-with-police/ مجتبی باباخانی، معترض دی‌ماه، هنگام درگیری با مأموران جان باخت]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

== زندگی ==
اطلاعات منتشرشده دربارهٔ تاریخ تولد، تحصیلات، شغل و زندگی شخصی مجتبی باباخانی محدود است. منابع حقوق بشری او را شهروندی کُرد و اهل شهرستان مهران در استان ایلام معرفی کرده‌اند.<ref name="هه‌نگاو" />

مهران در غرب استان ایلام و در نزدیکی مرز ایران و عراق قرار دارد. باباخانی همراه با برادرش شجاع در این شهرستان زندگی می‌کرد. منابع مورد استفاده دربارهٔ دیگر اعضای خانواده یا فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی او پیش از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ اطلاعاتی منتشر نکرده‌اند.

== حضور در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==
به گزارش هه‌نگاو و چند رسانهٔ دیگر، مجتبی و شجاع باباخانی در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ شرکت داشتند. پس از این اعتراضات، نهادهای امنیتی در پی بازداشت آنان برآمدند و دو برادر ناچار شدند زندگی مخفیانه‌ای در پیش بگیرند.<ref name="هه‌نگاو" /><ref name="بازداشت‌شدگان">بازداشت‌شدگان، [https://bazdashtshodegan.com/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6/ جان‌باختن مجتبی باباخانی، از معترضان دی‌ماه]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

جزئیات مربوط به نقش مجتبی باباخانی در اعتراضات، تاریخ آغاز تعقیب او، اتهام‌های احتمالی و نهاد صادرکنندهٔ دستور بازداشت در گزارش‌های در دسترس مشخص نشده است. همچنین معلوم نیست که آیا پیش از زندگی مخفیانه پرونده‌ای رسمی علیه او تشکیل شده بود یا خیر.

گزارش‌ها دورهٔ زندگی مخفیانهٔ دو برادر را چند ماه عنوان کرده‌اند. محل اختفای آنان سرانجام در شهرک اسلامیه در محدودهٔ شهرستان مهران شناسایی شد.<ref name="زاگرس">زاگرس ۲۴، [https://zagros24.net/farsi/%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D9%88%D8%B1/ مجتبی باباخانی، معترض کُرد، در جریان یورش نیروهای حکومتی جان باخت]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

== محاصرهٔ محل اختفا ==
صبح چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، برابر با ۹ سپتامبر ۲۰۲۶، گروهی از نیروهای مسلح حکومتی محل اختفای مجتبی و شجاع باباخانی را در شهرک اسلامیه محاصره کردند.<ref name="هه‌نگاو" />

دربارهٔ هویت دقیق نیروهای شرکت‌کننده در عملیات تفاوت‌هایی در گزارش‌ها دیده می‌شود. هه‌نگاو آنان را نیروهای «یگان ویژه نوپو» معرفی کرده است، در حالی که عنوان گزارش ایران‌وایر از یورش نیروهای سپاه به مخفیگاه باباخانی سخن می‌گوید.<ref name="هه‌نگاو" /><ref name="ایران‌وایر" /> شماری دیگر از رسانه‌ها نیز از تعبیر کلی‌تر «نیروهای امنیتی و انتظامی» استفاده کرده‌اند. تاکنون گزارش مستقلی که ترکیب نیروهای حاضر در عملیات را به‌طور دقیق روشن کند، منتشر نشده است.

بر اساس گزارش هه‌نگاو، در جریان یورش میان نیروهای حکومتی و افراد حاضر در محل درگیری مسلحانه روی داد. شجاع باباخانی توانست از منزل محاصره‌شده خارج شود و بگریزد، اما مجتبی در اختیار مأموران قرار گرفت.<ref name="هه‌نگاو" />

== بازداشت و انفجار نارنجک ==
رسانه‌های منتشرکنندهٔ خبر در این موضوع هم‌نظرند که انفجار یک نارنجک دستی سبب مرگ مجتبی باباخانی و مجروح‌شدن شماری از نیروهای حکومتی شد؛ با این حال، دربارهٔ زمان دقیق انفجار و وضعیت او در آن لحظه روایت‌های متفاوتی ارائه شده است.

=== روایت هه‌نگاو ===
سازمان حقوق بشری هه‌نگاو گزارش داد که مجتبی باباخانی پس از بازداشت، نارنجک دستی را منفجر کرد. بر پایهٔ این روایت، او در دم جان باخت و دست‌کم دو مأمور نیروی انتظامی به‌شدت مجروح شدند. وضعیت این مأموران در گزارش اولیه وخیم توصیف شد.<ref name="هه‌نگاو" />

این گزارش از واقعه با عنوان «پایان‌دادن به زندگی» یاد کرده است؛ هرچند رویداد در شرایط محاصرهٔ مسلحانه، بازداشت و درگیری با نیروهای حکومتی رخ داد.

=== روایت انتقال به خودروی مأموران ===
در برخی گزارش‌های محلی آمده است که انفجار پس از بازداشت و انتقال باباخانی به خودروی نیروهای حکومتی روی داد.<ref name="اپک" /> در این روایت نیز نارنجک متعلق به باباخانی دانسته شده و هدف یا نتیجهٔ اقدام، جلوگیری از انتقال او و واردکردن تلفات به مأموران عنوان شده است.

جزئیات این روایت، از جمله نوع خودرو، شمار مأموران حاضر و فاصلهٔ زمانی میان بازداشت و انفجار، به‌صورت مستقل تأیید نشده است.

=== روایت مقاومت ایران ===
وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران، مرگ مجتبی باباخانی را نتیجهٔ تصمیم او برای تسلیم‌نشدن در برابر مأموران توصیف کرد. این منبع از رویداد با عنوان «ایستادگی تا آخرین نفس» یاد کرده و اقدام او را مقاومت در برابر بازداشت و سرکوب سیاسی دانسته است.<ref name="مجاهدین" />

== مجروح‌شدن مأموران ==
هه‌نگاو اعلام کرد که در انفجار نارنجک دست‌کم دو تن از مأموران نیروی انتظامی به‌شدت مجروح شدند و حال آنان وخیم بود.<ref name="هه‌نگاو" /> برخی گزارش‌های دیگر از واردشدن تلفات به نیروهای شرکت‌کننده در عملیات سخن گفته‌اند، اما شمار دقیق مجروحان، هویت آنان و سرنوشت بعدی‌شان مشخص نشده است.

تا زمان انتشار گزارش‌های مورد استفاده، نهادهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی اطلاعیه‌ای عمومی و حاوی جزئیات قابل بررسی دربارهٔ عملیات، شمار نیروهای آسیب‌دیده یا علت مرگ باباخانی منتشر نکرده بودند.

== وضعیت شجاع باباخانی ==
شجاع باباخانی، برادر مجتبی، همراه او در محل اختفا حضور داشت. به گزارش هه‌نگاو، وی هنگام یورش توانست از منزل محاصره‌شده خارج شود.<ref name="هه‌نگاو" />

اطلاعات قابل اتکایی دربارهٔ چگونگی خروج او، محل بعدی اقامت یا وضعیتش پس از حادثه در گزارش‌های اولیه منتشر نشده است. با توجه به تعقیب پیشین دو برادر و عملیات گسترده برای شناسایی محل اختفای آنان، احتمال ادامهٔ تعقیب شجاع باباخانی مطرح شده، اما جزئیات آن مشخص نیست.

== واکنش‌ها ==
رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری مخالف جمهوری اسلامی، مرگ مجتبی باباخانی را در چارچوب تعقیب و سرکوب معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴ گزارش کردند. هه‌نگاو بر جنبهٔ حقوق بشری واقعه و یورش مسلحانه به محل اختفای دو معترض تأکید داشت.<ref name="هه‌نگاو" />

ایران‌وایر نیز او را از معترضان دی‌ماه معرفی کرد که در یورش نیروهای حکومتی به مخفیگاهش جان باخت.<ref name="ایران‌وایر" /> سایت بازداشت‌شدگان و زاگرس ۲۴ مرگ او را در ادامهٔ پیگرد امنیتی معترضان و شهروندان کُرد پوشش دادند.<ref name="بازداشت‌شدگان" /><ref name="زاگرس" />

سازمان مجاهدین خلق ایران از باباخانی با عناوینی چون «جوان شورشگر» یاد کرد و واقعه را نمونه‌ای از مقاومت در برابر نیروهای سرکوبگر حکومت توصیف کرد.<ref name="مجاهدین" /> این سازمان، تصمیم او به منفجرکردن نارنجک را اقدامی آگاهانه برای جلوگیری از تسلیم و بازداشت دانست.

== گاه‌شمار ==
{| class="wikitable"
|+ گاه‌شمار زندگی و پیگرد مجتبی باباخانی
! تاریخ یا دوره
! رویداد
|-
| دی‌ماه ۱۴۰۴
| شرکت مجتبی و شجاع باباخانی در اعتراضات
|-
| پس از اعتراضات
| آغاز تعقیب امنیتی و زندگی مخفیانهٔ دو برادر
|-
| صبح ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| محاصرهٔ محل اختفای آنان در شهرک اسلامیهٔ مهران
|-
| ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| وقوع درگیری؛ خروج شجاع باباخانی از محل و بازداشت مجتبی
|-
| ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| انفجار نارنجک، جان‌باختن مجتبی باباخانی و مجروح‌شدن دست‌کم دو مأمور
|}

== جستارهای وابسته ==
* [[اعتراضات سراسری ایران]]
* [[اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴]]
* [[سرکوب اعتراضات در ایران]]
* [[نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران]]
* [[کشتار معترضان در ایران]]
* [[استان ایلام]]
* [[شهرستان مهران]]
* [[یگان ویژه]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[مقاومت ایران]]

== منابع ==
<references />

[[رده:معترضان اهل ایران]]
[[رده:معترضان کُرد]]
[[رده:جان‌باختگان اعتراضات ایران]]
[[رده:قربانیان سرکوب در جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:اهالی مهران]]
[[رده:اهالی استان ایلام]]
[[رده:کردهای اهل ایران]]
[[رده:درگذشتگان ۱۴۰۵]]
[[رده:درگذشتگان ۲۰۲۶ میلادی]]
[[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]

مجتبی باباخانی

2026-09-10T14:32:43Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه زندگینامه | اندازه جعبه = | عنوان = مجتبی باباخانی | نام = مجتبی باباخانی | تصویر = مجتبی باباخانی.png | اندازه تصویر = | عنوان تصویر = مجتبی باباخانی | زادروز = | زادگاه = شهرستان مهران، استان ایلام | تاری...» ایجاد کرد

{{جعبه زندگینامه
| اندازه جعبه =
| عنوان = مجتبی باباخانی
| نام = مجتبی باباخانی
| تصویر = مجتبی باباخانی.png
| اندازه تصویر =
| عنوان تصویر = مجتبی باباخانی
| زادروز =
| زادگاه = شهرستان مهران، استان ایلام
| تاریخ مرگ = ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| مکان مرگ = شهرک اسلامیه، شهرستان مهران، استان ایلام
| علت مرگ = انفجار نارنجک در جریان بازداشت و یورش نیروهای حکومتی
| آرامگاه =
| بناهای یادبود =
| محل زندگی = شهرستان مهران
| ملیت = ایرانی
| نام‌های دیگر =
| قومیت = کُرد
| تابعیت = ایرانی
| تحصیلات =
| دانشگاه =
| پیشه =
| سال‌های فعالیت = ۱۴۰۴–۱۴۰۵
| کارفرما =
| نهاد =
| نماینده =
| شناخته‌شده برای = شرکت در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ و جان‌باختن هنگام یورش نیروهای حکومتی
| نقش‌های برجسته =
| سبک =
| تأثیرگذاران =
| تأثیرپذیرفتگان =
| شهر خانگی = مهران
| دستمزد =
| Net worth =
| قد =
| وزن =
| تلویزیون =
| لقب =
| دوره =
| پس از =
| پیش از =
| حزب =
| جنبش = [[اعتراضات سراسری ایران]]
| مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی ایران
| هیئت =
| دین =
| مذهب =
| اتهام = مشارکت در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴
| مجازات =
| وضعیت گناهکاری =
| منصب =
| مکتب =
| آثار =
| همسر =
| شریک زندگی =
| فرزندان =
| والدین =
| خویشاوندان سرشناس = شجاع باباخانی، برادر
| گفتاورد =
| جوایز =
| امضا =
| اندازه امضا =
| signature_alt =
| وبگاه =
| imdb_id =
| Soure_id =
| پانویس =
}}

'''مجتبی باباخانی''' (درگذشتهٔ ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در مهران) شهروند کُرد اهل شهرستان مهران در استان ایلام و از شرکت‌کنندگان در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، او و برادرش، شجاع باباخانی، پس از اعتراضات تحت تعقیب نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی قرار گرفتند و برای چند ماه به‌صورت مخفیانه زندگی کردند.<ref name="هه‌نگاو">سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.net/fa/news/2026/09/article-50-1 مهران؛ مجتبی باباخانی از معترضان تحت تعقیب اعتراضات دی‌ماه پس از بازداشت توسط نیروهای حکومتی با انفجار نارنجک به زندگی خود پایان داد]، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵.</ref>

صبح ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، محل اختفای این دو برادر در شهرک اسلامیهٔ مهران به محاصرهٔ نیروهای مسلح حکومتی درآمد. در جریان یورش، شجاع باباخانی توانست از محل خارج شود، اما مجتبی باباخانی بازداشت شد. گزارش‌ها حاکی از آن است که او هنگام بازداشت یا بلافاصله پس از آن، نارنجکی را منفجر کرد و جان باخت. در این انفجار دست‌کم دو مأمور حکومتی نیز مجروح شدند.<ref name="هه‌نگاو" /><ref name="ایران‌وایر">ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/157426-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AE%D9%81%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA/ مجتبی باباخانی، معترض دی‌ماه، در یورش نیروهای سپاه به مخفیگاهش جان باخت]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

منابع خبری دربارهٔ جزئیات لحظهٔ انفجار روایت‌های کاملاً یکسانی ارائه نکرده‌اند. هه‌نگاو نوشته است که باباخانی پس از بازداشت نارنجک دستی را منفجر کرد؛ برخی گزارش‌ها زمان انفجار را پس از انتقال او به خودروی مأموران دانسته‌اند و منابع وابسته به مقاومت ایران از این واقعه به‌عنوان خودداری او از تسلیم در برابر نیروهای سرکوبگر یاد کرده‌اند.<ref name="مجاهدین">سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%B1 جان‌باختن مجتبی باباخانی؛ ایستادگی تا آخرین نفس در برابر نیروهای سرکوبگر]، شهریور ۱۴۰۵.</ref><ref name="اپک">اپک تایمز فارسی، [https://persianepochtimes.com/mojtaba-babakhani-january-protester-dies-by-suicide-during-clash-with-police/ مجتبی باباخانی، معترض دی‌ماه، هنگام درگیری با مأموران جان باخت]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

== زندگی ==
اطلاعات منتشرشده دربارهٔ تاریخ تولد، تحصیلات، شغل و زندگی شخصی مجتبی باباخانی محدود است. منابع حقوق بشری او را شهروندی کُرد و اهل شهرستان مهران در استان ایلام معرفی کرده‌اند.<ref name="هه‌نگاو" />

مهران در غرب استان ایلام و در نزدیکی مرز ایران و عراق قرار دارد. باباخانی همراه با برادرش شجاع در این شهرستان زندگی می‌کرد. منابع مورد استفاده دربارهٔ دیگر اعضای خانواده یا فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی او پیش از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ اطلاعاتی منتشر نکرده‌اند.

== حضور در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==
به گزارش هه‌نگاو و چند رسانهٔ دیگر، مجتبی و شجاع باباخانی در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ شرکت داشتند. پس از این اعتراضات، نهادهای امنیتی در پی بازداشت آنان برآمدند و دو برادر ناچار شدند زندگی مخفیانه‌ای در پیش بگیرند.<ref name="هه‌نگاو" /><ref name="بازداشت‌شدگان">بازداشت‌شدگان، [https://bazdashtshodegan.com/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6/ جان‌باختن مجتبی باباخانی، از معترضان دی‌ماه]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

جزئیات مربوط به نقش مجتبی باباخانی در اعتراضات، تاریخ آغاز تعقیب او، اتهام‌های احتمالی و نهاد صادرکنندهٔ دستور بازداشت در گزارش‌های در دسترس مشخص نشده است. همچنین معلوم نیست که آیا پیش از زندگی مخفیانه پرونده‌ای رسمی علیه او تشکیل شده بود یا خیر.

گزارش‌ها دورهٔ زندگی مخفیانهٔ دو برادر را چند ماه عنوان کرده‌اند. محل اختفای آنان سرانجام در شهرک اسلامیه در محدودهٔ شهرستان مهران شناسایی شد.<ref name="زاگرس">زاگرس ۲۴، [https://zagros24.net/farsi/%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D9%88%D8%B1/ مجتبی باباخانی، معترض کُرد، در جریان یورش نیروهای حکومتی جان باخت]، شهریور ۱۴۰۵.</ref>

== محاصرهٔ محل اختفا ==
صبح چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، برابر با ۹ سپتامبر ۲۰۲۶، گروهی از نیروهای مسلح حکومتی محل اختفای مجتبی و شجاع باباخانی را در شهرک اسلامیه محاصره کردند.<ref name="هه‌نگاو" />

دربارهٔ هویت دقیق نیروهای شرکت‌کننده در عملیات تفاوت‌هایی در گزارش‌ها دیده می‌شود. هه‌نگاو آنان را نیروهای «یگان ویژه نوپو» معرفی کرده است، در حالی که عنوان گزارش ایران‌وایر از یورش نیروهای سپاه به مخفیگاه باباخانی سخن می‌گوید.<ref name="هه‌نگاو" /><ref name="ایران‌وایر" /> شماری دیگر از رسانه‌ها نیز از تعبیر کلی‌تر «نیروهای امنیتی و انتظامی» استفاده کرده‌اند. تاکنون گزارش مستقلی که ترکیب نیروهای حاضر در عملیات را به‌طور دقیق روشن کند، منتشر نشده است.

بر اساس گزارش هه‌نگاو، در جریان یورش میان نیروهای حکومتی و افراد حاضر در محل درگیری مسلحانه روی داد. شجاع باباخانی توانست از منزل محاصره‌شده خارج شود و بگریزد، اما مجتبی در اختیار مأموران قرار گرفت.<ref name="هه‌نگاو" />

== بازداشت و انفجار نارنجک ==
رسانه‌های منتشرکنندهٔ خبر در این موضوع هم‌نظرند که انفجار یک نارنجک دستی سبب مرگ مجتبی باباخانی و مجروح‌شدن شماری از نیروهای حکومتی شد؛ با این حال، دربارهٔ زمان دقیق انفجار و وضعیت او در آن لحظه روایت‌های متفاوتی ارائه شده است.

=== روایت هه‌نگاو ===
سازمان حقوق بشری هه‌نگاو گزارش داد که مجتبی باباخانی پس از بازداشت، نارنجک دستی را منفجر کرد. بر پایهٔ این روایت، او در دم جان باخت و دست‌کم دو مأمور نیروی انتظامی به‌شدت مجروح شدند. وضعیت این مأموران در گزارش اولیه وخیم توصیف شد.<ref name="هه‌نگاو" />

این گزارش از واقعه با عنوان «پایان‌دادن به زندگی» یاد کرده است؛ هرچند رویداد در شرایط محاصرهٔ مسلحانه، بازداشت و درگیری با نیروهای حکومتی رخ داد.

=== روایت انتقال به خودروی مأموران ===
در برخی گزارش‌های محلی آمده است که انفجار پس از بازداشت و انتقال باباخانی به خودروی نیروهای حکومتی روی داد.<ref name="اپک" /> در این روایت نیز نارنجک متعلق به باباخانی دانسته شده و هدف یا نتیجهٔ اقدام، جلوگیری از انتقال او و واردکردن تلفات به مأموران عنوان شده است.

جزئیات این روایت، از جمله نوع خودرو، شمار مأموران حاضر و فاصلهٔ زمانی میان بازداشت و انفجار، به‌صورت مستقل تأیید نشده است.

=== روایت مقاومت ایران ===
وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران، مرگ مجتبی باباخانی را نتیجهٔ تصمیم او برای تسلیم‌نشدن در برابر مأموران توصیف کرد. این منبع از رویداد با عنوان «ایستادگی تا آخرین نفس» یاد کرده و اقدام او را مقاومت در برابر بازداشت و سرکوب سیاسی دانسته است.<ref name="مجاهدین" />

این روایت دارای زبان سیاسی و ستایش‌آمیز است و باید به‌عنوان دیدگاه سازمان مجاهدین و مقاومت ایران دربارهٔ این واقعه شناخته شود، نه گزارشی مستقل از تمام جزئیات عملیات.

== اختلاف در روایت نحوهٔ جان‌باختن ==
گزارش‌های موجود را می‌توان در سه روایت خلاصه کرد:

{| class="wikitable"
|+ روایت‌های منتشرشده دربارهٔ جان‌باختن مجتبی باباخانی
! منبع یا گروه منابع
! وضعیت باباخانی هنگام انفجار
! توصیف رویداد
|-
| سازمان حقوق بشری هه‌نگاو
| پس از بازداشت
| انفجار نارنجک دستی و پایان‌دادن به زندگی در جریان بازداشت
|-
| برخی رسانه‌ها و منابع محلی
| پس از بازداشت و احتمالاً داخل یا نزدیک خودروی مأموران
| انفجار نارنجک در جریان انتقال
|-
| سازمان مجاهدین خلق ایران
| در جریان مقابله با نیروهای محاصره‌کننده
| مقاومت و خودداری از تسلیم تا آخرین لحظه
|}

هیچ فیلم کامل، گزارش رسمی قابل راستی‌آزمایی یا تحقیق مستقلی دربارهٔ تمامی مراحل یورش منتشر نشده است. به همین دلیل، با اطلاعات موجود نمی‌توان محل دقیق انفجار یا ترتیب قطعی وقایع پس از بازداشت را تعیین کرد.

کاربرد واژهٔ «خودکشی» در برخی عنوان‌های خبری نیز تمام زمینهٔ واقعه را منعکس نمی‌کند؛ زیرا مرگ باباخانی در وضعیت عادی یا فردی رخ نداد، بلکه در جریان محاصرهٔ مسلحانه، یورش امنیتی و بازداشت روی داد. از سوی دیگر، اطلاق قطعی «کشته‌شدن به دست مأموران» نیز با گزارش‌هایی که انفجار نارنجک همراه او را علت مستقیم مرگ می‌دانند، مطابقت ندارد. از این رو، تعبیر «جان‌باختن بر اثر انفجار نارنجک در جریان یورش و بازداشت» توصیف دقیق‌تری از اطلاعات مشترک منابع است.

== مجروح‌شدن مأموران ==
هه‌نگاو اعلام کرد که در انفجار نارنجک دست‌کم دو تن از مأموران نیروی انتظامی به‌شدت مجروح شدند و حال آنان وخیم بود.<ref name="هه‌نگاو" /> برخی گزارش‌های دیگر از واردشدن تلفات به نیروهای شرکت‌کننده در عملیات سخن گفته‌اند، اما شمار دقیق مجروحان، هویت آنان و سرنوشت بعدی‌شان مشخص نشده است.

تا زمان انتشار گزارش‌های مورد استفاده، نهادهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی اطلاعیه‌ای عمومی و حاوی جزئیات قابل بررسی دربارهٔ عملیات، شمار نیروهای آسیب‌دیده یا علت مرگ باباخانی منتشر نکرده بودند.

== وضعیت شجاع باباخانی ==
شجاع باباخانی، برادر مجتبی، همراه او در محل اختفا حضور داشت. به گزارش هه‌نگاو، وی هنگام یورش توانست از منزل محاصره‌شده خارج شود.<ref name="هه‌نگاو" />

اطلاعات قابل اتکایی دربارهٔ چگونگی خروج او، محل بعدی اقامت یا وضعیتش پس از حادثه در گزارش‌های اولیه منتشر نشده است. با توجه به تعقیب پیشین دو برادر و عملیات گسترده برای شناسایی محل اختفای آنان، احتمال ادامهٔ تعقیب شجاع باباخانی مطرح شده، اما جزئیات آن مشخص نیست.

== واکنش‌ها ==
رسانه‌ها و نهادهای حقوق بشری مخالف جمهوری اسلامی، مرگ مجتبی باباخانی را در چارچوب تعقیب و سرکوب معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴ گزارش کردند. هه‌نگاو بر جنبهٔ حقوق بشری واقعه و یورش مسلحانه به محل اختفای دو معترض تأکید داشت.<ref name="هه‌نگاو" />

ایران‌وایر نیز او را از معترضان دی‌ماه معرفی کرد که در یورش نیروهای حکومتی به مخفیگاهش جان باخت.<ref name="ایران‌وایر" /> سایت بازداشت‌شدگان و زاگرس ۲۴ مرگ او را در ادامهٔ پیگرد امنیتی معترضان و شهروندان کُرد پوشش دادند.<ref name="بازداشت‌شدگان" /><ref name="زاگرس" />

سازمان مجاهدین خلق ایران از باباخانی با عناوینی چون «جوان شورشگر» یاد کرد و واقعه را نمونه‌ای از مقاومت در برابر نیروهای سرکوبگر حکومت توصیف کرد.<ref name="مجاهدین" /> این سازمان، تصمیم او به منفجرکردن نارنجک را اقدامی آگاهانه برای جلوگیری از تسلیم و بازداشت دانست.

== جایگاه در روایت اعتراضات ==
جان‌باختن مجتبی باباخانی چند ماه پس از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ روی داد. از این جهت، سرنوشت او نشان‌دهندهٔ ادامهٔ تعقیب امنیتی برخی شرکت‌کنندگان در اعتراضات پس از فروکش‌کردن تجمعات خیابانی دانسته شده است.

این واقعه همچنین از نمونه‌هایی بود که در آن پیگرد یک معترض به زندگی مخفیانه، عملیات مسلحانه برای بازداشت و در نهایت مرگ او انجامید. منابع حقوق بشری، کُردبودن باباخانی و وقوع رویداد در استان ایلام را نیز در پوشش خبری خود برجسته کردند.

در روایت مقاومت ایران، نام مجتبی باباخانی در شمار معترضانی قرار گرفت که به‌رغم احتمال بازداشت یا کشته‌شدن، تسلیم نیروهای حکومتی نشدند. در مقابل، برخی رسانه‌ها با تمرکز بر علت مستقیم مرگ، واقعه را «خودکشی با نارنجک» نامیدند. تفاوت این تعابیر بازتاب‌دهندهٔ اختلاف در چارچوب سیاسی و خبری منابع است.

== ابهام‌های موجود ==
با وجود انتشار چند گزارش دربارهٔ واقعه، شماری از اطلاعات همچنان روشن نیست:

* تاریخ تولد، سن، تحصیلات و شغل مجتبی باباخانی؛
* نقش و فعالیت دقیق او در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛
* اتهام‌های احتمالی و نهاد صادرکنندهٔ دستور بازداشت؛
* ترکیب دقیق نیروهای شرکت‌کننده در عملیات؛
* زمان و محل دقیق انفجار نارنجک؛
* شمار نهایی و وضعیت مأموران مجروح؛
* نحوهٔ تحویل پیکر و محل خاک‌سپاری؛
* سرنوشت شجاع باباخانی پس از خروج از محل محاصره.

تا انتشار اسناد، تصاویر کامل یا گزارش‌های مستقل‌تر، این موارد را نمی‌توان به‌صورت قطعی بیان کرد.

== گاه‌شمار ==
{| class="wikitable"
|+ گاه‌شمار زندگی و پیگرد مجتبی باباخانی
! تاریخ یا دوره
! رویداد
|-
| دی‌ماه ۱۴۰۴
| شرکت مجتبی و شجاع باباخانی در اعتراضات
|-
| پس از اعتراضات
| آغاز تعقیب امنیتی و زندگی مخفیانهٔ دو برادر
|-
| صبح ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| محاصرهٔ محل اختفای آنان در شهرک اسلامیهٔ مهران
|-
| ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| وقوع درگیری؛ خروج شجاع باباخانی از محل و بازداشت مجتبی
|-
| ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
| انفجار نارنجک، جان‌باختن مجتبی باباخانی و مجروح‌شدن دست‌کم دو مأمور
|}

== جستارهای وابسته ==
* [[اعتراضات سراسری ایران]]
* [[اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴]]
* [[سرکوب اعتراضات در ایران]]
* [[نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران]]
* [[کشتار معترضان در ایران]]
* [[استان ایلام]]
* [[شهرستان مهران]]
* [[یگان ویژه]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[مقاومت ایران]]

== منابع ==
<references />

[[رده:معترضان اهل ایران]]
[[رده:معترضان کُرد]]
[[رده:جان‌باختگان اعتراضات ایران]]
[[رده:قربانیان سرکوب در جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:اهالی مهران]]
[[رده:اهالی استان ایلام]]
[[رده:کردهای اهل ایران]]
[[رده:درگذشتگان ۱۴۰۵]]
[[رده:درگذشتگان ۲۰۲۶ میلادی]]
[[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]

پرونده:مجتبی باباخانی.png

2026-09-10T14:31:45Z

Alireza k h:

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T14:30:57Z

Alireza k h: /* اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]
# [[مجتبی باباخانی]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]
# [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
# [[تعهد ما]]
# [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]
# [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]
# [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

آزادی گوهر حقیقی اسلام

2026-09-10T14:20:25Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = آزادی گوهر حقیقی اسلام
| عنوان اصلی =
| تصویر = آزادی گوهر حقیقی اسلام .png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر =
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = خرداد ۱۳۹۵
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۷۳
| موضوع = اسلام، آزادی، دموکراسی، حاکمیت مردم، برابری زنان و مردان، مخالفت با بنیادگرایی
| سبک = غیرداستانی، دینی ـ سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = گزیدهٔ پنج سخنرانی مریم رجوی
}}

'''آزادی گوهر حقیقی اسلام''' مجموعه‌ای از پنج سخنرانی [[مریم رجوی]] دربارهٔ نسبت اسلام با آزادی، دموکراسی، حاکمیت مردم، حقوق زنان، رواداری دینی و مقابله با بنیادگرایی است. این کتاب در خرداد ۱۳۹۵ در ۷۳ صفحه منتشر شد. سخنرانی‌های کتاب در فاصلهٔ اردیبهشت ۱۳۸۵ تا تیر ۱۳۹۴ و در گردهمایی‌ها و کنفرانس‌های مسلمانان و حامیان [[مقاومت ایران]] در پاریس ایراد شده‌اند.<ref name="کتاب">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Islam-of-Freedom-against-Extremism.pdf ''آزادی گوهر حقیقی اسلام؛ گزیدهٔ ۵ سخنرانی از مریم رجوی'']، خرداد ۱۳۹۵.</ref>

دیدگاه محوری کتاب این است که آزادی انتخاب، از جمله آزادی انتخاب دین و عقیده، جزئی جدایی‌ناپذیر از پیام اسلام است و حکومت دینی مبتنی بر اجبار، تبعیض و ولایت مطلقه را نمی‌توان نمایندهٔ اسلام دانست. عنوان کتاب نیز از همین برداشت سرچشمه می‌گیرد و بر مفهوم قرآنی «لا اکراه فی‌الدین» تأکید می‌کند.<ref name="مقدمه">همان، صص. ۵–۸.</ref>

مریم رجوی در این مجموعه، قرائتی دموکراتیک و بردبار از اسلام را در برابر دو الگوی [[ولایت فقیه]] و بنیادگرایی مذهبی قرار می‌دهد. او حکومت جمهوری اسلامی ایران، داعش، القاعده، بوکوحرام و دیگر جریان‌های افراطی را دارای ویژگی‌هایی مشترک، از جمله تحمیل دین، نفی حاکمیت مردم، تکفیر، خشونت سازمان‌یافته و زن‌ستیزی، معرفی می‌کند. مطالب کتاب بازتاب‌دهندهٔ دیدگاه دینی و سیاسی نویسنده و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] است و به‌عنوان پژوهشی جامع یا دانشگاهی دربارهٔ اسلام تدوین نشده است.<ref name="مقدمه" />

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان روی جلد کتاب بدون نشانهٔ ویرگول و به‌صورت «آزادی گوهر حقیقی اسلام» نوشته شده است. زیرعنوان آن «گزیدهٔ ۵ سخنرانی از مریم رجوی» است. نسخهٔ الکترونیکی کتاب ۷۳ صفحه دارد و زمان انتشار آن در شناسنامهٔ اثر خرداد ۱۳۹۵ ذکر شده است.<ref name="کتاب" />

کتاب به‌طور کامل از متن سخنرانی‌های مریم رجوی تشکیل شده است. سخنرانی‌ها به ترتیب موضوعی تنظیم شده‌اند؛ با این حال، ترتیب آن‌ها الزاماً بر اساس تاریخ ایراد سخنرانی نیست.

== زمینهٔ انتشار ==
مقدمهٔ کتاب با اشاره به گسترش بنیادگرایی مذهبی، جنگ‌های خاورمیانه و حملات تروریستی در نقاط مختلف جهان، پرسش‌هایی دربارهٔ ارتباط اسلام با بنیادگرایی و خشونت مطرح می‌کند. از حملات سال ۲۰۱۵ پاریس، کشتار سن‌برناردینو در کالیفرنیا، حملات مارس ۲۰۱۶ بروکسل، انفجار هواپیمای روسی بر فراز صحرای سینا، جنگ عراق و کشتار مردم سوریه به‌عنوان بخشی از زمینهٔ سیاسی انتشار کتاب یاد شده است.<ref name="مقدمه" />

در مقدمه سه پرسش اصلی مطرح می‌شود:

* آیا بنیادگرایان و افراط‌گرایان نمایندهٔ اسلام‌اند؟
* دیدگاه اسلام دربارهٔ آزادی و حاکمیت مردم چیست؟
* موضع اسلام در قبال تروریسم، خشونت کور و تحمیل عقیده چیست؟

پاسخ کتاب به پرسش نخست منفی است. نویسنده قرائت بنیادگرایانه را تحریف اسلام و ابزاری برای کسب یا حفظ قدرت سیاسی می‌داند و در برابر آن از آنچه «اسلام اصیل، دموکراتیک و بردبار» می‌نامد، دفاع می‌کند.<ref name="مقدمه" />

== ساختار ==
کتاب پس از مقدمه، پنج سخنرانی را دربر می‌گیرد:

{| class="wikitable"
|+ سخنرانی‌های کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام»
! عنوان
! مناسبت
! زمان و مکان
! صفحهٔ آغاز
|-
| «لا اکراه فی‌الدین»
| کنفرانس «اسلام دموکراتیک و بردبار علیه ارتجاع و بنیادگرایی»
| ۱۲ تیر ۱۳۹۴، پاریس
| ۹
|-
| «آزادی، فروغ خدایی»
| کنفرانس بین‌المللی عربی ـ اسلامی در همبستگی با مقاومت ایران
| ۱۴ مرداد ۱۳۹۱، پاریس
| ۱۹
|-
| «اسلام، مدافع حاکمیت مردم»
| کنفرانس «اسلام علیه دیکتاتوری و بنیادگرایی و مدافع حاکمیت مردم»
| ۱۳ شهریور ۱۳۸۹، پاریس
| ۲۹
|-
| «اسلام دموکراتیک: نمونهٔ مجاهدین خلق»
| کنفرانس همبستگی عربی ـ اسلامی با اشرف
| ۲۲ مرداد ۱۳۹۰، پاریس
| ۵۵
|-
| «رحمتی برای جهانیان»
| اجتماع شخصیت‌های مسلمان در سالروز میلاد پیامبر اسلام
| اردیبهشت ۱۳۸۵
| ۶۵
|}

== محتوای کتاب ==

=== لا اکراه فی‌الدین ===
نخستین سخنرانی کتاب در کنفرانس «اسلام دموکراتیک و بردبار علیه ارتجاع و بنیادگرایی» در ۱۲ تیر ۱۳۹۴ در پاریس ایراد شده است. عنوان آن برگرفته از آیهٔ ۲۵۶ سورهٔ بقره، «لا اکراه فی‌الدین»، به معنای نبود اجبار در دین است.<ref name="فصل‌اول">همان، صص. ۹–۱۸.</ref>

مریم رجوی در این سخنرانی، اجبار را در تعارض با ماهیت ایمان می‌داند. به گفتهٔ او، باور دینی هنگامی معنا دارد که حاصل انتخاب آزادانه باشد و اعتقادی که با زور حکومت، مجازات یا تهدید تحمیل شود، فاقد اعتبار دینی است. وی با استناد به آیاتی دربارهٔ اختیار انسان، مشورت، گفت‌وگو و شنیدن دیدگاه‌های متفاوت، نتیجه می‌گیرد که قرآن به حکومت مذهبی برای تحمیل عقیده اختیار نامحدود نداده است.<ref name="فصل‌اول" />

او در این فصل، مجازات افراد به‌دلیل روزه‌نگرفتن، تحمیل حجاب، سرکوب پیروان مذاهب دیگر و محدودکردن آزادی بیان را مغایر اسلام معرفی می‌کند. رجوی همچنین اعلام می‌کند که در دیدگاه او «دین اجباری»، «عبادت اجباری» و «حجاب اجباری» مردود است.<ref name="فصل‌اول" />

بخش پایانی سخنرانی شامل پنج موضع است:

# رد دین اجباری و هرگونه حکومت استبدادی به نام اسلام؛
# معرفی آزادی از اجبار، ستم و بهره‌کشی به‌عنوان جوهر پیام اسلام؛
# دفاع از اسلام دموکراتیک و بردبار، حاکمیت مردم و برابری زنان و مردان؛
# رد تبعیض دینی و دفاع از حقوق پیروان همهٔ ادیان؛
# تأکید بر همبستگی شیعه و سنی و مخالفت با جنگ و نفرت مذهبی.<ref name="فصل‌اول" />

=== آزادی، فروغ خدایی ===
دومین سخنرانی در ۱۴ مرداد ۱۳۹۱، هم‌زمان با ماه رمضان، در کنفرانس بین‌المللی عربی ـ اسلامی در همبستگی با مقاومت ایران ایراد شده است. موضوع اصلی آن پاسخ به این پرسش است که اسلام نیروی محرک آزادی است یا مانعی در برابر آن.<ref name="فصل‌دوم">همان، صص. ۱۹–۲۸.</ref>

رجوی پیام توحید را نفی بندگی انسان در برابر قدرت‌های زمینی تفسیر می‌کند. در این برداشت، عبارت «لا اله الا الله» علاوه بر معنای اعتقادی، بیانگر نفی بت‌های سیاسی، دیکتاتوری و روابط مبتنی بر سلطه است. او انقلاب ۱۳۵۷ ایران را قیامی برای آزادی توصیف می‌کند که با برقراری «استبداد زیر پردهٔ دین» از هدف اولیهٔ خود منحرف شد.<ref name="فصل‌دوم" />

در این فصل، حکومت [[روح‌الله خمینی]] متهم می‌شود که از اسلام برای توجیه سرکوب سیاسی استفاده کرده و چهره‌ای ناسازگار با آزادی از این دین عرضه کرده است. نویسنده در برابر این الگو، تجربهٔ سازمان مجاهدین خلق را نمونه‌ای از پیوند میان اعتقاد اسلامی و مبارزه برای آزادی معرفی می‌کند.

رجوی آزادی را صرفاً یک حق سیاسی نمی‌داند، بلکه آن را لازمهٔ مسئولیت اخلاقی انسان معرفی می‌کند؛ زیرا از دید او، مسئولیت و انتخاب تنها در شرایطی معنا دارند که انسان امکان گزینش آزادانه داشته باشد.<ref name="فصل‌دوم" />

=== اسلام، مدافع حاکمیت مردم ===
سومین سخنرانی کتاب در ۱۳ شهریور ۱۳۸۹ در کنفرانسی با عنوان «اسلام علیه دیکتاتوری و بنیادگرایی و مدافع حاکمیت مردم» ارائه شده است. این فصل مفصل‌ترین بخش کتاب است و به نقد نظریهٔ ولایت فقیه و بررسی حاکمیت مردم از دیدگاه نویسنده اختصاص دارد.<ref name="فصل‌سوم">همان، صص. ۲۹–۵۴.</ref>

رجوی ولایت فقیه را «غصب حق حاکمیت مردم» می‌نامد و استدلال می‌کند که هیچ فرد یا طبقه‌ای نمی‌تواند به نام خدا از حق فرمانروایی دائمی بر جامعه برخوردار شود. او به خودداری سازمان مجاهدین خلق از رأی‌دادن به قانون اساسی جمهوری اسلامی به‌دلیل گنجاندن اصل ولایت فقیه اشاره کرده و این موضع را یکی از سرچشمه‌های رویارویی این سازمان با حکومت می‌داند.<ref name="فصل‌سوم" />

در ادامه، ادعاهای دینی نظریهٔ ولایت فقیه بررسی می‌شود. نویسنده با استناد به آیهٔ مشورت، برخی روایات اسلامی، سیرهٔ پیامبر و سخنان علی بن ابی‌طالب، نتیجه می‌گیرد که حکومت باید بر رضایت مردم، مشورت و حق انتخاب عمومی استوار باشد. در این چارچوب، مردم تنها رأی‌دهندگانی موقت نیستند، بلکه منشأ مشروعیت سیاسی به شمار می‌روند.

این فصل همچنین از [[سید محمود طالقانی|محمود طالقانی]] و دیدگاه‌های او دربارهٔ شوراها، آزادی و مقابله با استبداد دینی یاد می‌کند. نقل‌قول‌های طالقانی برای نشان‌دادن وجود قرائتی آزادی‌خواهانه از اسلام در تاریخ معاصر ایران به کار رفته‌اند.<ref name="فصل‌سوم" />

رجوی نتیجه می‌گیرد که اسلام با جمهوری، انتخابات آزاد، کثرت‌گرایی و گردش قدرت تعارضی ندارد و هر حکومتی که با سرکوب و بدون رضایت مردم ادامه یابد، حتی اگر خود را اسلامی بنامد، فاقد مشروعیت است.

=== اسلام دموکراتیک؛ نمونهٔ مجاهدین خلق ===
چهارمین سخنرانی در ۲۲ مرداد ۱۳۹۰ و در کنفرانس همبستگی عربی ـ اسلامی با اشرف برگزار شده است. این فصل به تاریخچه و برداشت دینی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] اختصاص دارد.<ref name="فصل‌چهارم">همان، صص. ۵۵–۶۴.</ref>

رجوی استدلال می‌کند که یک اندیشهٔ دینی دموکراتیک هنگامی اهمیت عملی پیدا می‌کند که در یک جنبش اجتماعی، روابط انسانی و مبارزهٔ سیاسی نمود پیدا کند. او سازمان مجاهدین را نمونه‌ای از چنین تجربه‌ای معرفی می‌کند و تأسیس آن در سال ۱۳۴۴ را آغاز تلاشی برای ارائهٔ برداشتی آزادی‌خواهانه و عدالت‌طلبانه از اسلام می‌داند.<ref name="فصل‌چهارم" />

در روایت ارائه‌شده در کتاب، بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین مرزبندی اصلی جامعه را نه میان «باخدا» و «بی‌خدا»، بلکه میان ستمگران و ستمدیدگان می‌دانستند. رجوی این دیدگاه را در تقابل با تکفیر، تبعیض مذهبی و استفاده از دین برای حفظ نظم سیاسی و اجتماعی موجود قرار می‌دهد.

در این فصل همچنین به مواضع سازمان مجاهدین در برابر تکفیر مارکسیست‌ها در زندان‌های دورهٔ پهلوی، مخالفت با نظریهٔ ولایت فقیه پس از انقلاب و نقش [[مسعود رجوی]] در تدوین و تبیین دیدگاه اسلامی این سازمان پرداخته شده است.<ref name="فصل‌چهارم" />

از دید نویسنده، برابری زنان و مردان، مسئولیت‌پذیری جمعی، فداکاری، نفی امتیازات فردی و مناسبات مبتنی بر همبستگی از نمودهای عملی «اسلام دموکراتیک» در سازمان مجاهدین هستند. این توصیف، روایت رسمی نویسنده از مبانی فکری و مناسبات درونی این سازمان است.

=== رحمتی برای جهانیان ===
آخرین سخنرانی کتاب در اردیبهشت ۱۳۸۵ و به مناسبت میلاد پیامبر اسلام، در اجتماع شخصیت‌های مسلمان ارائه شده است. عنوان فصل از آیهٔ «و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین» گرفته شده که پیامبر اسلام را رحمتی برای جهانیان معرفی می‌کند.<ref name="فصل‌پنجم">همان، صص. ۶۵–۷۳.</ref>

این فصل روایتی از ویژگی‌های اخلاقی و اجتماعی محمد، پیامبر اسلام، ارائه می‌کند. درستکاری، بردباری، پذیرش نظر مخالف، بخشش، مهربانی با کودکان، عفو دشمنان و دفاع از محرومان از جمله صفاتی هستند که در سخنرانی برجسته شده‌اند.

رجوی از خدیجه و فاطمه به‌عنوان زنانی اثرگذار در آغاز اسلام یاد می‌کند و رفتار پیامبر با زنان را در تقابل با فرهنگ زن‌ستیز جامعهٔ عرب پیش از اسلام قرار می‌دهد. او رهایی زنان را یکی از جنبه‌های مهم رسالت پیامبر می‌خواند.<ref name="فصل‌پنجم" />

در این فصل، تأسیس جامعهٔ مدینه نیز نمونه‌ای از رواداری و همزیستی دینی معرفی می‌شود. نویسنده به پیمان مدینه و حضور مسلمانان و یهودیان در یک جامعهٔ سیاسی مشترک اشاره می‌کند و آن را شاهدی بر سازگاری اسلام با تکثر دینی می‌داند.

جمع‌بندی فصل آن است که جریان‌هایی که به نام اسلام به ترور، تکفیر، سرکوب زنان و کشتار غیرنظامیان دست می‌زنند، در تعارض با پیام رحمت و بردباری پیامبر قرار دارند.<ref name="فصل‌پنجم" />

== دیدگاه‌های محوری ==

=== آزادی عقیده و نفی اجبار ===
مفهوم «لا اکراه فی‌الدین» ستون اصلی استدلال کتاب است. مریم رجوی میان ایمان و اجبار تعارض بنیادی قائل است و آزادی انتخاب را شرط مسئولیت دینی و اخلاقی انسان می‌داند. بر همین اساس، حکومت حق ندارد نوع اعتقاد، عبادت، پوشش یا برداشت مذهبی شهروندان را تعیین کند.

=== حاکمیت مردم ===
کتاب، حاکمیت را حق مردم و نه امتیازی الهی برای فقیهان یا رهبران مذهبی می‌داند. از دید نویسنده، مشروعیت سیاسی باید از رأی آزاد مردم سرچشمه بگیرد و مردم باید حق عزل حاکمان و تغییر حکومت را داشته باشند.

=== جدایی دین و دولت ===
اگرچه اصطلاح جدایی دین و دولت در همهٔ فصل‌ها به‌صورت یکسان به کار نرفته، نتیجهٔ سیاسی استدلال کتاب دفاع از حکومتی است که هیچ دین و مذهبی را به شهروندان تحمیل نکند. این دیدگاه با برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای جدایی دین و دولت و تضمین آزادی ادیان و مذاهب ارتباط دارد.

=== برابری زنان و مردان ===
کتاب سرکوب زنان را یکی از وجوه مشترک بنیادگرایی شیعه و سنی معرفی می‌کند. مریم رجوی حجاب اجباری، محرومیت زنان از مشارکت سیاسی و نابرابری حقوقی را مغایر روح اسلام می‌داند. او با اشاره به نقش خدیجه، فاطمه و زنان مسلمان صدر اسلام، از مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی و اجتماعی دفاع می‌کند.

=== رواداری دینی ===
دفاع از حقوق اهل سنت، مسیحیان، یهودیان و پیروان دیگر ادیان از موضوعات تکرارشوندهٔ کتاب است. نویسنده اختلاف‌افکنی میان شیعه و سنی را ابزاری برای حفظ یا گسترش قدرت سیاسی حکومت‌ها و جریان‌های بنیادگرا می‌داند.

=== مقابله با بنیادگرایی و تروریسم ===
کتاب میان اسلام و عملکرد سازمان‌های بنیادگرا تمایز می‌گذارد. نویسنده داعش و حکومت ولایت فقیه را، با وجود اختلاف مذهبی و سیاسی، برخوردار از مؤلفه‌هایی مشترک چون حکومت مطلقه، تکفیر، زن‌ستیزی و استفاده از خشونت به نام دین معرفی می‌کند.<ref name="مقدمه" />

== منابع و شیوهٔ استدلال ==
استدلال‌های کتاب عمدتاً بر تفسیر آیات قرآن، روایت‌هایی از زندگی پیامبر اسلام، سیرهٔ علی بن ابی‌طالب و تجربهٔ سیاسی معاصر ایران استوارند. آیات مربوط به آزادی دین، مشورت، رحمت، کرامت انسانی و شنیدن دیدگاه‌های متفاوت در بخش‌های گوناگون کتاب مورد استناد قرار گرفته‌اند.

نامهٔ علی بن ابی‌طالب به مالک اشتر، سخنان محمود طالقانی و مواضع تاریخی سازمان مجاهدین خلق از دیگر منابع استدلال نویسنده‌اند. کتاب منابع کتاب‌شناختی گسترده یا دستگاه پژوهشی دانشگاهی ندارد و بیشتر در قالب خطابهٔ سیاسی ـ دینی نوشته شده است.

== ویژگی‌های اثر ==
«آزادی گوهر حقیقی اسلام» هم‌زمان دارای سه جنبه است:

* تبیین دینی آزادی، حاکمیت مردم و برابری؛
* نقد ایدئولوژیک جمهوری اسلامی و نظریهٔ ولایت فقیه؛
* معرفی برداشت سازمان مجاهدین خلق از اسلام دموکراتیک.

از آنجا که کتاب مجموعهٔ سخنرانی‌های رهبر یک جریان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی است، مطالب تاریخی و سیاسی آن بیانگر مواضع مریم رجوی و مقاومت ایران به شمار می‌روند.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این کتاب بخشی از مجموعهٔ آثار و سخنرانی‌های مریم رجوی دربارهٔ اسلام دموکراتیک و مقابله با بنیادگرایی است. مباحث آن با دیگر نوشته‌های وی دربارهٔ جدایی دین و دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، حقوق اقلیت‌های دینی و قومی و [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]] ارتباط دارد.

اثر حاضر بیش از آن‌که برنامه‌ای تفصیلی برای حکومت آینده باشد، مبانی دینی دیدگاه‌های سیاسی نویسنده را توضیح می‌دهد. در این چارچوب، آزادی نه صرفاً یک مطالبهٔ سیاسی، بلکه سرچشمهٔ کرامت، مسئولیت و تکامل انسان معرفی می‌شود.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[اسلام دموکراتیک]]
* [[بنیادگرایی اسلامی]]
* [[ولایت فقیه]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[حقوق زنان در ایران]]
* [[آزادی مذهب]]
* [[محمود طالقانی]]

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Islam-of-Freedom-against-Extremism.pdf متن کامل کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام»]

== منابع ==
<references />

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های ۱۳۹۵]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های دینی]]
[[رده:کتاب‌ها درباره دموکراسی]]
[[رده:کتاب‌ها درباره اسلام]]
[[رده:کتاب‌ها درباره حقوق زنان]]
[[رده:آثار مرتبط با سازمان مجاهدین خلق ایران]]
[[رده:اسلام و سیاست]]
[[رده:اسلام و دموکراسی]]
[[رده:آزادی مذهب]]
[[رده:مقابله با بنیادگرایی]]
```

آزادی گوهر حقیقی اسلام

2026-09-10T14:17:18Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «```wiki {{جعبه اطلاعات کتاب | نام = آزادی گوهر حقیقی اسلام | عنوان اصلی = | تصویر = آزادی گوهر حقیقی اسلام .png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر = | محل نشر = پاریس، فرانسه |...» ایجاد کرد

```wiki
{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = آزادی گوهر حقیقی اسلام
| عنوان اصلی =
| تصویر = آزادی گوهر حقیقی اسلام .png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر =
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = خرداد ۱۳۹۵
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۷۳
| موضوع = اسلام، آزادی، دموکراسی، حاکمیت مردم، برابری زنان و مردان، مخالفت با بنیادگرایی
| سبک = غیرداستانی، دینی ـ سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = گزیدهٔ پنج سخنرانی مریم رجوی
}}

'''آزادی گوهر حقیقی اسلام''' مجموعه‌ای از پنج سخنرانی [[مریم رجوی]] دربارهٔ نسبت اسلام با آزادی، دموکراسی، حاکمیت مردم، حقوق زنان، رواداری دینی و مقابله با بنیادگرایی است. این کتاب در خرداد ۱۳۹۵ در ۷۳ صفحه منتشر شد. سخنرانی‌های کتاب در فاصلهٔ اردیبهشت ۱۳۸۵ تا تیر ۱۳۹۴ و در گردهمایی‌ها و کنفرانس‌های مسلمانان و حامیان [[مقاومت ایران]] در پاریس ایراد شده‌اند.<ref name="کتاب">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Islam-of-Freedom-against-Extremism.pdf ''آزادی گوهر حقیقی اسلام؛ گزیدهٔ ۵ سخنرانی از مریم رجوی'']، خرداد ۱۳۹۵.</ref>

دیدگاه محوری کتاب این است که آزادی انتخاب، از جمله آزادی انتخاب دین و عقیده، جزئی جدایی‌ناپذیر از پیام اسلام است و حکومت دینی مبتنی بر اجبار، تبعیض و ولایت مطلقه را نمی‌توان نمایندهٔ اسلام دانست. عنوان کتاب نیز از همین برداشت سرچشمه می‌گیرد و بر مفهوم قرآنی «لا اکراه فی‌الدین» تأکید می‌کند.<ref name="مقدمه">همان، صص. ۵–۸.</ref>

مریم رجوی در این مجموعه، قرائتی دموکراتیک و بردبار از اسلام را در برابر دو الگوی [[ولایت فقیه]] و بنیادگرایی مذهبی قرار می‌دهد. او حکومت جمهوری اسلامی ایران، داعش، القاعده، بوکوحرام و دیگر جریان‌های افراطی را دارای ویژگی‌هایی مشترک، از جمله تحمیل دین، نفی حاکمیت مردم، تکفیر، خشونت سازمان‌یافته و زن‌ستیزی، معرفی می‌کند. مطالب کتاب بازتاب‌دهندهٔ دیدگاه دینی و سیاسی نویسنده و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] است و به‌عنوان پژوهشی جامع یا دانشگاهی دربارهٔ اسلام تدوین نشده است.<ref name="مقدمه" />

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان روی جلد کتاب بدون نشانهٔ ویرگول و به‌صورت «آزادی گوهر حقیقی اسلام» نوشته شده است. زیرعنوان آن «گزیدهٔ ۵ سخنرانی از مریم رجوی» است. نسخهٔ الکترونیکی کتاب ۷۳ صفحه دارد و زمان انتشار آن در شناسنامهٔ اثر خرداد ۱۳۹۵ ذکر شده است.<ref name="کتاب" />

کتاب فاقد فصل مستقلی دربارهٔ زندگی نویسنده یا تاریخچهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]] است و به‌طور کامل از متن سخنرانی‌های مریم رجوی تشکیل شده است. سخنرانی‌ها به ترتیب موضوعی تنظیم شده‌اند؛ با این حال، ترتیب آن‌ها الزاماً بر اساس تاریخ ایراد سخنرانی نیست.

== زمینهٔ انتشار ==
مقدمهٔ کتاب با اشاره به گسترش بنیادگرایی مذهبی، جنگ‌های خاورمیانه و حملات تروریستی در نقاط مختلف جهان، پرسش‌هایی دربارهٔ ارتباط اسلام با بنیادگرایی و خشونت مطرح می‌کند. از حملات سال ۲۰۱۵ پاریس، کشتار سن‌برناردینو در کالیفرنیا، حملات مارس ۲۰۱۶ بروکسل، انفجار هواپیمای روسی بر فراز صحرای سینا، جنگ عراق و کشتار مردم سوریه به‌عنوان بخشی از زمینهٔ سیاسی انتشار کتاب یاد شده است.<ref name="مقدمه" />

در مقدمه سه پرسش اصلی مطرح می‌شود:

* آیا بنیادگرایان و افراط‌گرایان نمایندهٔ اسلام‌اند؟
* دیدگاه اسلام دربارهٔ آزادی و حاکمیت مردم چیست؟
* موضع اسلام در قبال تروریسم، خشونت کور و تحمیل عقیده چیست؟

پاسخ کتاب به پرسش نخست منفی است. نویسنده قرائت بنیادگرایانه را تحریف اسلام و ابزاری برای کسب یا حفظ قدرت سیاسی می‌داند و در برابر آن از آنچه «اسلام اصیل، دموکراتیک و بردبار» می‌نامد، دفاع می‌کند.<ref name="مقدمه" />

== ساختار ==
کتاب پس از مقدمه، پنج سخنرانی را دربر می‌گیرد:

{| class="wikitable"
|+ سخنرانی‌های کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام»
! عنوان
! مناسبت
! زمان و مکان
! صفحهٔ آغاز
|-
| «لا اکراه فی‌الدین»
| کنفرانس «اسلام دموکراتیک و بردبار علیه ارتجاع و بنیادگرایی»
| ۱۲ تیر ۱۳۹۴، پاریس
| ۹
|-
| «آزادی، فروغ خدایی»
| کنفرانس بین‌المللی عربی ـ اسلامی در همبستگی با مقاومت ایران
| ۱۴ مرداد ۱۳۹۱، پاریس
| ۱۹
|-
| «اسلام، مدافع حاکمیت مردم»
| کنفرانس «اسلام علیه دیکتاتوری و بنیادگرایی و مدافع حاکمیت مردم»
| ۱۳ شهریور ۱۳۸۹، پاریس
| ۲۹
|-
| «اسلام دموکراتیک: نمونهٔ مجاهدین خلق»
| کنفرانس همبستگی عربی ـ اسلامی با اشرف
| ۲۲ مرداد ۱۳۹۰، پاریس
| ۵۵
|-
| «رحمتی برای جهانیان»
| اجتماع شخصیت‌های مسلمان در سالروز میلاد پیامبر اسلام
| اردیبهشت ۱۳۸۵
| ۶۵
|}

== محتوای کتاب ==

=== لا اکراه فی‌الدین ===
نخستین سخنرانی کتاب در کنفرانس «اسلام دموکراتیک و بردبار علیه ارتجاع و بنیادگرایی» در ۱۲ تیر ۱۳۹۴ در پاریس ایراد شده است. عنوان آن برگرفته از آیهٔ ۲۵۶ سورهٔ بقره، «لا اکراه فی‌الدین»، به معنای نبود اجبار در دین است.<ref name="فصل‌اول">همان، صص. ۹–۱۸.</ref>

مریم رجوی در این سخنرانی، اجبار را در تعارض با ماهیت ایمان می‌داند. به گفتهٔ او، باور دینی هنگامی معنا دارد که حاصل انتخاب آزادانه باشد و اعتقادی که با زور حکومت، مجازات یا تهدید تحمیل شود، فاقد اعتبار دینی است. وی با استناد به آیاتی دربارهٔ اختیار انسان، مشورت، گفت‌وگو و شنیدن دیدگاه‌های متفاوت، نتیجه می‌گیرد که قرآن به حکومت مذهبی برای تحمیل عقیده اختیار نامحدود نداده است.<ref name="فصل‌اول" />

او در این فصل، مجازات افراد به‌دلیل روزه‌نگرفتن، تحمیل حجاب، سرکوب پیروان مذاهب دیگر و محدودکردن آزادی بیان را مغایر اسلام معرفی می‌کند. رجوی همچنین اعلام می‌کند که در دیدگاه او «دین اجباری»، «عبادت اجباری» و «حجاب اجباری» مردود است.<ref name="فصل‌اول" />

بخش پایانی سخنرانی شامل پنج موضع است:

# رد دین اجباری و هرگونه حکومت استبدادی به نام اسلام؛
# معرفی آزادی از اجبار، ستم و بهره‌کشی به‌عنوان جوهر پیام اسلام؛
# دفاع از اسلام دموکراتیک و بردبار، حاکمیت مردم و برابری زنان و مردان؛
# رد تبعیض دینی و دفاع از حقوق پیروان همهٔ ادیان؛
# تأکید بر همبستگی شیعه و سنی و مخالفت با جنگ و نفرت مذهبی.<ref name="فصل‌اول" />

=== آزادی، فروغ خدایی ===
دومین سخنرانی در ۱۴ مرداد ۱۳۹۱، هم‌زمان با ماه رمضان، در کنفرانس بین‌المللی عربی ـ اسلامی در همبستگی با مقاومت ایران ایراد شده است. موضوع اصلی آن پاسخ به این پرسش است که اسلام نیروی محرک آزادی است یا مانعی در برابر آن.<ref name="فصل‌دوم">همان، صص. ۱۹–۲۸.</ref>

رجوی پیام توحید را نفی بندگی انسان در برابر قدرت‌های زمینی تفسیر می‌کند. در این برداشت، عبارت «لا اله الا الله» علاوه بر معنای اعتقادی، بیانگر نفی بت‌های سیاسی، دیکتاتوری و روابط مبتنی بر سلطه است. او انقلاب ۱۳۵۷ ایران را قیامی برای آزادی توصیف می‌کند که با برقراری «استبداد زیر پردهٔ دین» از هدف اولیهٔ خود منحرف شد.<ref name="فصل‌دوم" />

در این فصل، حکومت [[روح‌الله خمینی]] متهم می‌شود که از اسلام برای توجیه سرکوب سیاسی استفاده کرده و چهره‌ای ناسازگار با آزادی از این دین عرضه کرده است. نویسنده در برابر این الگو، تجربهٔ سازمان مجاهدین خلق را نمونه‌ای از پیوند میان اعتقاد اسلامی و مبارزه برای آزادی معرفی می‌کند.

رجوی آزادی را صرفاً یک حق سیاسی نمی‌داند، بلکه آن را لازمهٔ مسئولیت اخلاقی انسان معرفی می‌کند؛ زیرا از دید او، مسئولیت و انتخاب تنها در شرایطی معنا دارند که انسان امکان گزینش آزادانه داشته باشد.<ref name="فصل‌دوم" />

=== اسلام، مدافع حاکمیت مردم ===
سومین سخنرانی کتاب در ۱۳ شهریور ۱۳۸۹ در کنفرانسی با عنوان «اسلام علیه دیکتاتوری و بنیادگرایی و مدافع حاکمیت مردم» ارائه شده است. این فصل مفصل‌ترین بخش کتاب است و به نقد نظریهٔ ولایت فقیه و بررسی حاکمیت مردم از دیدگاه نویسنده اختصاص دارد.<ref name="فصل‌سوم">همان، صص. ۲۹–۵۴.</ref>

رجوی ولایت فقیه را «غصب حق حاکمیت مردم» می‌نامد و استدلال می‌کند که هیچ فرد یا طبقه‌ای نمی‌تواند به نام خدا از حق فرمانروایی دائمی بر جامعه برخوردار شود. او به خودداری سازمان مجاهدین خلق از رأی‌دادن به قانون اساسی جمهوری اسلامی به‌دلیل گنجاندن اصل ولایت فقیه اشاره کرده و این موضع را یکی از سرچشمه‌های رویارویی این سازمان با حکومت می‌داند.<ref name="فصل‌سوم" />

در ادامه، ادعاهای دینی نظریهٔ ولایت فقیه بررسی می‌شود. نویسنده با استناد به آیهٔ مشورت، برخی روایات اسلامی، سیرهٔ پیامبر و سخنان علی بن ابی‌طالب، نتیجه می‌گیرد که حکومت باید بر رضایت مردم، مشورت و حق انتخاب عمومی استوار باشد. در این چارچوب، مردم تنها رأی‌دهندگانی موقت نیستند، بلکه منشأ مشروعیت سیاسی به شمار می‌روند.

این فصل همچنین از [[محمود طالقانی]] و دیدگاه‌های او دربارهٔ شوراها، آزادی و مقابله با استبداد دینی یاد می‌کند. نقل‌قول‌های طالقانی برای نشان‌دادن وجود قرائتی آزادی‌خواهانه از اسلام در تاریخ معاصر ایران به کار رفته‌اند.<ref name="فصل‌سوم" />

رجوی نتیجه می‌گیرد که اسلام با جمهوری، انتخابات آزاد، کثرت‌گرایی و گردش قدرت تعارضی ندارد و هر حکومتی که با سرکوب و بدون رضایت مردم ادامه یابد، حتی اگر خود را اسلامی بنامد، فاقد مشروعیت است.

=== اسلام دموکراتیک؛ نمونهٔ مجاهدین خلق ===
چهارمین سخنرانی در ۲۲ مرداد ۱۳۹۰ و در کنفرانس همبستگی عربی ـ اسلامی با اشرف برگزار شده است. این فصل به تاریخچه و برداشت دینی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] اختصاص دارد.<ref name="فصل‌چهارم">همان، صص. ۵۵–۶۴.</ref>

رجوی استدلال می‌کند که یک اندیشهٔ دینی دموکراتیک هنگامی اهمیت عملی پیدا می‌کند که در یک جنبش اجتماعی، روابط انسانی و مبارزهٔ سیاسی نمود پیدا کند. او سازمان مجاهدین را نمونه‌ای از چنین تجربه‌ای معرفی می‌کند و تأسیس آن در سال ۱۳۴۴ را آغاز تلاشی برای ارائهٔ برداشتی آزادی‌خواهانه و عدالت‌طلبانه از اسلام می‌داند.<ref name="فصل‌چهارم" />

در روایت ارائه‌شده در کتاب، بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین مرزبندی اصلی جامعه را نه میان «باخدا» و «بی‌خدا»، بلکه میان ستمگران و ستمدیدگان می‌دانستند. رجوی این دیدگاه را در تقابل با تکفیر، تبعیض مذهبی و استفاده از دین برای حفظ نظم سیاسی و اجتماعی موجود قرار می‌دهد.

در این فصل همچنین به مواضع سازمان مجاهدین در برابر تکفیر مارکسیست‌ها در زندان‌های دورهٔ پهلوی، مخالفت با نظریهٔ ولایت فقیه پس از انقلاب و نقش [[مسعود رجوی]] در تدوین و تبیین دیدگاه اسلامی این سازمان پرداخته شده است.<ref name="فصل‌چهارم" />

از دید نویسنده، برابری زنان و مردان، مسئولیت‌پذیری جمعی، فداکاری، نفی امتیازات فردی و مناسبات مبتنی بر همبستگی از نمودهای عملی «اسلام دموکراتیک» در سازمان مجاهدین هستند. این توصیف، روایت رسمی نویسنده از مبانی فکری و مناسبات درونی این سازمان است.

=== رحمتی برای جهانیان ===
آخرین سخنرانی کتاب در اردیبهشت ۱۳۸۵ و به مناسبت میلاد پیامبر اسلام، در اجتماع شخصیت‌های مسلمان ارائه شده است. عنوان فصل از آیهٔ «و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین» گرفته شده که پیامبر اسلام را رحمتی برای جهانیان معرفی می‌کند.<ref name="فصل‌پنجم">همان، صص. ۶۵–۷۳.</ref>

این فصل روایتی از ویژگی‌های اخلاقی و اجتماعی محمد، پیامبر اسلام، ارائه می‌کند. درستکاری، بردباری، پذیرش نظر مخالف، بخشش، مهربانی با کودکان، عفو دشمنان و دفاع از محرومان از جمله صفاتی هستند که در سخنرانی برجسته شده‌اند.

رجوی از خدیجه و فاطمه به‌عنوان زنانی اثرگذار در آغاز اسلام یاد می‌کند و رفتار پیامبر با زنان را در تقابل با فرهنگ زن‌ستیز جامعهٔ عرب پیش از اسلام قرار می‌دهد. او رهایی زنان را یکی از جنبه‌های مهم رسالت پیامبر می‌خواند.<ref name="فصل‌پنجم" />

در این فصل، تأسیس جامعهٔ مدینه نیز نمونه‌ای از رواداری و همزیستی دینی معرفی می‌شود. نویسنده به پیمان مدینه و حضور مسلمانان و یهودیان در یک جامعهٔ سیاسی مشترک اشاره می‌کند و آن را شاهدی بر سازگاری اسلام با تکثر دینی می‌داند.

جمع‌بندی فصل آن است که جریان‌هایی که به نام اسلام به ترور، تکفیر، سرکوب زنان و کشتار غیرنظامیان دست می‌زنند، در تعارض با پیام رحمت و بردباری پیامبر قرار دارند.<ref name="فصل‌پنجم" />

== دیدگاه‌های محوری ==

=== آزادی عقیده و نفی اجبار ===
مفهوم «لا اکراه فی‌الدین» ستون اصلی استدلال کتاب است. مریم رجوی میان ایمان و اجبار تعارض بنیادی قائل است و آزادی انتخاب را شرط مسئولیت دینی و اخلاقی انسان می‌داند. بر همین اساس، حکومت حق ندارد نوع اعتقاد، عبادت، پوشش یا برداشت مذهبی شهروندان را تعیین کند.

=== حاکمیت مردم ===
کتاب، حاکمیت را حق مردم و نه امتیازی الهی برای فقیهان یا رهبران مذهبی می‌داند. از دید نویسنده، مشروعیت سیاسی باید از رأی آزاد مردم سرچشمه بگیرد و مردم باید حق عزل حاکمان و تغییر حکومت را داشته باشند.

=== جدایی دین و دولت ===
اگرچه اصطلاح جدایی دین و دولت در همهٔ فصل‌ها به‌صورت یکسان به کار نرفته، نتیجهٔ سیاسی استدلال کتاب دفاع از حکومتی است که هیچ دین و مذهبی را به شهروندان تحمیل نکند. این دیدگاه با برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای جدایی دین و دولت و تضمین آزادی ادیان و مذاهب ارتباط دارد.

=== برابری زنان و مردان ===
کتاب سرکوب زنان را یکی از وجوه مشترک بنیادگرایی شیعه و سنی معرفی می‌کند. مریم رجوی حجاب اجباری، محرومیت زنان از مشارکت سیاسی و نابرابری حقوقی را مغایر روح اسلام می‌داند. او با اشاره به نقش خدیجه، فاطمه و زنان مسلمان صدر اسلام، از مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی و اجتماعی دفاع می‌کند.

=== رواداری دینی ===
دفاع از حقوق اهل سنت، مسیحیان، یهودیان و پیروان دیگر ادیان از موضوعات تکرارشوندهٔ کتاب است. نویسنده اختلاف‌افکنی میان شیعه و سنی را ابزاری برای حفظ یا گسترش قدرت سیاسی حکومت‌ها و جریان‌های بنیادگرا می‌داند.

=== مقابله با بنیادگرایی و تروریسم ===
کتاب میان اسلام و عملکرد سازمان‌های بنیادگرا تمایز می‌گذارد. نویسنده داعش و حکومت ولایت فقیه را، با وجود اختلاف مذهبی و سیاسی، برخوردار از مؤلفه‌هایی مشترک چون حکومت مطلقه، تکفیر، زن‌ستیزی و استفاده از خشونت به نام دین معرفی می‌کند.<ref name="مقدمه" />

== منابع و شیوهٔ استدلال ==
استدلال‌های کتاب عمدتاً بر تفسیر آیات قرآن، روایت‌هایی از زندگی پیامبر اسلام، سیرهٔ علی بن ابی‌طالب و تجربهٔ سیاسی معاصر ایران استوارند. آیات مربوط به آزادی دین، مشورت، رحمت، کرامت انسانی و شنیدن دیدگاه‌های متفاوت در بخش‌های گوناگون کتاب مورد استناد قرار گرفته‌اند.

نامهٔ علی بن ابی‌طالب به مالک اشتر، سخنان محمود طالقانی و مواضع تاریخی سازمان مجاهدین خلق از دیگر منابع استدلال نویسنده‌اند. کتاب منابع کتاب‌شناختی گسترده یا دستگاه پژوهشی دانشگاهی ندارد و بیشتر در قالب خطابهٔ سیاسی ـ دینی نوشته شده است.

== ویژگی‌های اثر ==
«آزادی گوهر حقیقی اسلام» هم‌زمان دارای سه جنبه است:

* تبیین دینی آزادی، حاکمیت مردم و برابری؛
* نقد ایدئولوژیک جمهوری اسلامی و نظریهٔ ولایت فقیه؛
* معرفی برداشت سازمان مجاهدین خلق از اسلام دموکراتیک.

از آنجا که کتاب مجموعهٔ سخنرانی‌های رهبر یک جریان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی است، مطالب تاریخی و سیاسی آن بیانگر مواضع مریم رجوی و مقاومت ایران به شمار می‌روند. در یک بررسی دانشنامه‌ای، ادعاهای کتاب دربارهٔ رویدادهای تاریخی، عملکرد حکومت ایران یا ویژگی‌های سازمان مجاهدین باید به نویسنده منتسب و برای ارزیابی مستقل با منابع دیگر مقایسه شوند.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این کتاب بخشی از مجموعهٔ آثار و سخنرانی‌های مریم رجوی دربارهٔ اسلام دموکراتیک و مقابله با بنیادگرایی است. مباحث آن با دیگر نوشته‌های وی دربارهٔ جدایی دین و دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، حقوق اقلیت‌های دینی و قومی و [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]] ارتباط دارد.

اثر حاضر بیش از آن‌که برنامه‌ای تفصیلی برای حکومت آینده باشد، مبانی دینی دیدگاه‌های سیاسی نویسنده را توضیح می‌دهد. در این چارچوب، آزادی نه صرفاً یک مطالبهٔ سیاسی، بلکه سرچشمهٔ کرامت، مسئولیت و تکامل انسان معرفی می‌شود.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[اسلام دموکراتیک]]
* [[بنیادگرایی اسلامی]]
* [[ولایت فقیه]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[حقوق زنان در ایران]]
* [[آزادی مذهب]]
* [[محمود طالقانی]]

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Islam-of-Freedom-against-Extremism.pdf متن کامل کتاب «آزادی گوهر حقیقی اسلام»]

== منابع ==
<references />

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های ۱۳۹۵]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های دینی]]
[[رده:کتاب‌ها درباره دموکراسی]]
[[رده:کتاب‌ها درباره اسلام]]
[[رده:کتاب‌ها درباره حقوق زنان]]
[[رده:آثار مرتبط با سازمان مجاهدین خلق ایران]]
[[رده:اسلام و سیاست]]
[[رده:اسلام و دموکراسی]]
[[رده:آزادی مذهب]]
[[رده:مقابله با بنیادگرایی]]
```

پرونده:آزادی گوهر حقیقی اسلام .png

2026-09-10T14:16:27Z

Alireza k h:

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T14:15:57Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]
# [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
# [[تعهد ما]]
# [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]
# [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]
# [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی

2026-09-10T14:14:42Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
| عنوان اصلی =
| تصویر = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی .png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = خرداد ۱۳۹۷ (ژوئن ۲۰۱۸)
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۶۳ صفحه
| موضوع = آیندهٔ سیاسی ایران، دموکراسی، حقوق بشر، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، حقوق زنان، حقوق ملیت‌ها و ایران غیراتمی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نوشته‌ها
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
}}

'''ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی''' کتابی موضوعی از سخنرانی‌ها، پیام‌ها، مقاله‌ها و مواضع [[مریم رجوی]] دربارهٔ ساختار سیاسی و اجتماعی ایران پس از سرنگونی جمهوری اسلامی است. این کتاب در خرداد ۱۳۹۷، برابر با ژوئن ۲۰۱۸، از سوی انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]] منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/images/publications/2018/Iran-of-tomarrow.pdf ''ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، خرداد ۱۳۹۷، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

کتاب بر پایهٔ [[برنامه ده ماده ای مریم رجوی|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] تنظیم شده و هر فصل آن یکی از اصول یا موضوعات مرتبط با این طرح را توضیح می‌دهد. حاکمیت رأی مردم، کثرت‌گرایی سیاسی، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، تعهد به اسناد بین‌المللی حقوق بشر، حقوق برابر ملیت‌های ایران، آموزش و پرورش آزاد و پیشرفته و ایران غیراتمی از محورهای اصلی اثر است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۳.</ref>

این اثر یک کتاب نظریِ نوشته‌شده در یک مقطع واحد نیست، بلکه گزیده‌ای از مواضع مریم رجوی در فاصلهٔ سال‌های مختلف است که بر اساس موضوع طبقه‌بندی شده‌اند. سخنرانی‌ها و نوشته‌های منتخب کتاب، برنامهٔ سیاسی [[شورای ملی مقاومت ایران]] برای دوران انتقال و نظام آینده را از دید نویسنده شرح می‌دهند.

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر اساس صفحهٔ شناسنامه، کتاب در خرداد ۱۳۹۷ منتشر شده و شمارهٔ ثبت آن ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴ است. نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۶۳ صفحه دارد.<ref name="شناسنامه" />

طرح جلد ساده و سفید است و تنها عنوان «ایران فردا» و عبارت «دیدگاه‌های مریم رجوی» بر آن دیده می‌شود. برخلاف بسیاری از کتاب‌های بعدی مریم رجوی، تصویر نویسنده بر روی جلد این نسخه قرار ندارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
|-
| نوع اثر
| مجموعهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها، پیام‌ها و مواضع سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| خرداد ۱۳۹۷، ژوئن ۲۰۱۸
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات
| ۶۳ صفحه
|-
| قالب
| چاپی و پی‌دی‌اف
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محور سازمان‌دهندهٔ کتاب، طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران است. این طرح در اول تیر ۱۳۹۲ در گردهمایی ایرانیان در پاریس ارائه شد و صورت‌بندی فشرده‌ای از برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای نظام سیاسی پس از جمهوری اسلامی را عرضه کرد.<ref name="طرح">همان، «طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا»، صفحات ۶–۷.</ref>

کتاب ابتدا متن کامل طرح را منتشر می‌کند و سپس با استفاده از گزیدهٔ سخنرانی‌ها و نوشته‌های مریم رجوی، مهم‌ترین اصول آن را توضیح می‌دهد. برخی از متون منتخب پیش از اعلام رسمی طرح ده‌ماده‌ای و برخی پس از آن ایراد یا منتشر شده‌اند. این ساختار نشان می‌دهد که کتاب قصد دارد طرح ده‌ماده‌ای را حاصل مجموعه‌ای از مواضع و برنامه‌های شکل‌گرفته در دوره‌ای طولانی‌تر معرفی کند.

متون کتاب از سخنرانی‌ها و مواضعی در اجتماعات مقاومت، پارلمان اروپا، کنفرانس‌های حقوق زنان و حقوق بشر، مصاحبه‌های رسانه‌ای و اطلاعیه‌های شورای ملی مقاومت انتخاب شده‌اند.

== ساختار کتاب ==
کتاب شامل یازده بخش اصلی است. بخش نخست متن طرح ده‌ماده‌ای را ارائه می‌کند و فصل‌های بعدی به شرح موضوعی اجزای آن می‌پردازند.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»
! بخش
! موضوع
! صفحهٔ آغاز
|-
| طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا
| صورت فشردهٔ برنامهٔ سیاسی پیشنهادی
| ۶
|-
| آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش
| جمهوری، انتخابات آزاد و انتقال حاکمیت
| ۱۰
|-
| لغو حکم اعدام
| منع اعدام، شکنجه و قوانین ناقض حقوق بشر
| ۱۴
|-
| جدایی دین و دولت
| آزادی ادیان و نفی امتیاز و اجبار مذهبی
| ۱۶
|-
| آزادی‌ها و حقوق برابر زنان
| برابری سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی زنان
| ۱۹
|-
| احترام به حقوق بشر
| تعهد به اعلامیه و میثاق‌های بین‌المللی
| ۳۵
|-
| بیانیه در هفتادمین سال تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر
| بررسی نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی
| ۳۶
|-
| حقوق برابر ملیت‌ها
| رفع تبعیض و خودمختاری کردستان
| ۵۰
|-
| یک آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد
| آموزش سکولار، برابر و آزاد
| ۵۲
|-
| ایران غیراتمی
| مخالفت با سلاح‌های کشتار جمعی
| ۵۵
|-
| خورشیدی در حال تولد است
| چشم‌انداز ادبی و سیاسی ایران آزاد
| ۶۰
|-
| کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی
| جمع‌بندی دربارهٔ استمرار مقاومت
| ۶۲
|}

== طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا ==
نخستین بخش کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی را بازنشر می‌کند. در مقدمهٔ این بخش آمده است که طرح در تیر ۱۳۹۲ به عموم مردم ایران ارائه شد.<ref name="طرح" />

ده اصل طرح عبارت‌اند از:

# تشکیل جمهوری مبتنی بر رأی آزاد مردم؛
# کثرت‌گرایی و آزادی احزاب، اجتماعات، رسانه‌ها و فضای مجازی؛
# لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و منع تبعیض مذهبی؛
# برابری کامل زنان و مردان؛
# تشکیل دستگاه قضایی مدرن و مستقل؛
# تعهد به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر و تضمین حقوق ملیت‌ها؛
# به‌رسمیت‌شناختن مالکیت شخصی، سرمایه‌گذاری خصوصی، بازار آزاد و فرصت‌های برابر و حفاظت از محیط زیست؛
# سیاست خارجی مبتنی بر همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام به منشور ملل متحد؛
# تشکیل ایرانی غیراتمی و عاری از سلاح‌های کشتار جمعی.<ref name="طرح" />

در نسخهٔ سال ۱۳۹۷، حقوق ملیت‌ها و تعهد به اسناد حقوق بشر ذیل مادهٔ هفتم و مسائل اقتصادی و محیط زیست ذیل مادهٔ هشتم طرح آمده‌اند.

== آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش ==
این فصل به اصول نخست و دوم طرح ده‌ماده‌ای، یعنی جمهوری، رأی آزاد، کثرت‌گرایی و آزادی‌های سیاسی اختصاص دارد.<ref name="رأی‌مردم">همان، «آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش»، صفحات ۱۰–۱۳.</ref>

رجوی مبارزه برای حاکمیت مردم را در ادامهٔ [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]، نهضت [[محمد مصدق]] و جنبش‌های مبارزاتی علیه دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی قرار می‌دهد. او رأی آزاد، مستقیم، برابر و مخفی مردم را تنها معیار مشروعیت سیاسی معرفی می‌کند.

=== جمهوری و قانون اساسی ===
در کتاب، قانون اساسی ولایت فقیه مردود شناخته می‌شود و تدوین قانون اساسی جدید به مجلس مؤسسان منتخب مردم واگذار می‌گردد. اصول پیشنهادی برای قانون اساسی آینده عبارت‌اند از:

* جمهوری و حاکمیت مردم؛
* کثرت‌گرایی سیاسی؛
* جدایی دین از دولت؛
* برابری زنان و مردان؛
* حقوق برابر ملیت‌ها و اقلیت‌های مذهبی؛
* منع شکنجه و مجازات اعدام.<ref name="رأی‌مردم" />

=== دولت موقت و مجلس مؤسسان ===
کتاب طرح شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال را شرح می‌دهد. بنا بر این طرح، دولت موقت برآمده از مقاومت وظیفه دارد حداکثر ظرف شش ماه پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی را برگزار کند.<ref name="انتقال">همان، صفحات ۱۱–۱۳.</ref>

با تشکیل مجلس مؤسسان و اعلام آمادگی آن برای پذیرش مسئولیت، دولت موقت استعفای خود را به این مجلس ارائه خواهد کرد. رجوی تأکید می‌کند که هدف مقاومت جایگزین‌شدن دائمی به‌جای حکومت پیشین نیست، بلکه انتقال حاکمیت به مردم است.

== لغو مجازات اعدام ==
فصل دوم به مادهٔ سوم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد. رجوی از لغو کامل مجازات اعدام، منع شکنجه و پایان قوانین ناقض حقوق بشر دفاع می‌کند.<ref name="لغو‌اعدام">همان، «لغو حکم اعدام»، صفحات ۱۴–۱۵.</ref>

او قوانین قصاص و مجازات‌های برگرفته از برداشت حکومت از شریعت را ضدانسانی می‌داند و خواهان جایگزینی آن‌ها با قانونی مبتنی بر انسانیت، گذشت، شفقت و برابری در برابر قانون است.

=== دستگاه قضایی آینده ===
ویژگی‌های نظام قضایی پیشنهادی در این فصل عبارت‌اند از:

* استقلال کامل قضات؛
* احترام به اصل برائت؛
* حق دفاع و برخورداری از وکیل؛
* حق دادخواهی و محاکمهٔ علنی؛
* منع بازداشت خودسرانه؛
* منع شکنجه؛
* برابری همهٔ شهروندان در برابر قانون؛
* حفاظت از حریم خصوصی؛
* دسترسی برابر زنان و مردان به عدالت.<ref name="لغو‌اعدام" />

رجوی انگیزهٔ مقاومت برای لغو اعدام را نه انتقام، بلکه دفاع از آزادی و انسانیت معرفی می‌کند. متن این فصل از سخنرانی او در کنفرانس روز جهانی علیه اعدام در ۲۰ مهر ۱۳۹۴ انتخاب شده است.

== جدایی دین و دولت ==
این فصل به مادهٔ چهارم طرح ده‌ماده‌ای می‌پردازد. رجوی جدایی دین از دولت را شرط جلوگیری از استبداد دینی، تبعیض مذهبی و استفادهٔ سیاسی از اعتقادات مردم معرفی می‌کند.<ref name="جدایی">همان، «جدایی دین و دولت»، صفحات ۱۶–۱۸.</ref>

از دید او، جدایی دین و دولت به‌معنای منع فعالیت سیاسی افراد یا گروه‌های مذهبی نیست؛ بلکه مشروعیت قدرت باید از صندوق رأی سرچشمه بگیرد و هیچ شخصی به‌دلیل اعتقاد یا عدم اعتقاد به یک دین از امتیاز یا محرومیت برخوردار نباشد.

=== آزادی مذهب ===
کتاب جدایی دین از دولت را همراه با تضمین آزادی مذهبی تعریف می‌کند. مسلمانان، پیروان دیگر ادیان و افراد فاقد اعتقاد دینی باید بتوانند بدون تبعیض زندگی و فعالیت کنند.

رجوی از موضع یک زن مسلمان، «دین اجباری و اجبار دینی»، حکومت استبدادی تحت نام اسلام، تکفیر مخالفان و تفرقه‌افکنی میان شیعه و سنی را رد می‌کند. او برداشت خود را «اسلام بردبار و دموکراتیک» و مدافع حاکمیت مردم و برابری زنان و مردان معرفی می‌کند.<ref name="اسلام">همان، صفحات ۱۶–۱۸؛ گزیده‌هایی از مقالهٔ «حقیقت اسلام» و سخنرانی کنفرانس اسلام دموکراتیک و بردبار.</ref>

== آزادی‌ها و حقوق برابر زنان ==
بخش مربوط به زنان، مفصل‌ترین فصل موضوعی کتاب است و به مادهٔ پنجم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد.<ref name="زنان">همان، «آزادی‌ها و حقوق برابر زنان»، صفحات ۱۹–۳۴.</ref>

رجوی زن‌ستیزی را یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌داند و قوانین حکومتی دربارهٔ پوشش، خانواده، ازدواج، طلاق، اشتغال، سفر، شهادت و مشارکت سیاسی را از مصادیق تبعیض معرفی می‌کند.

=== برابری در رهبری سیاسی ===
کتاب بر حضور زنان در جایگاه‌های رهبری و تصمیم‌گیری تأکید می‌کند. برابری از دید نویسنده تنها برخورداری از حقوق صوری نیست، بلکه مستلزم مشارکت برابر زنان در مدیریت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است.<ref name="رهبری‌زنان">همان، صفحات ۲۰–۲۶.</ref>

نقش زنان در ساختار [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و شورای ملی مقاومت به‌عنوان الگویی برای شکستن مناسبات مردسالارانه معرفی می‌شود.

=== آزادی‌های فردی زنان ===
حقوق مطرح‌شده در این فصل شامل موارد زیر است:

* حق انتخاب آزادانهٔ پوشش؛
* حق انتخاب همسر و ازدواج آزادانه؛
* حق برابر طلاق؛
* حق حضانت فرزندان؛
* حق تحصیل و اشتغال؛
* حق سفر و انتخاب محل سکونت؛
* حق مشارکت در سیاست و مدیریت؛
* دستمزد برابر برای کار برابر؛
* منع خشونت، بهره‌کشی و قاچاق زنان؛
* لغو قوانین تبعیض‌آمیز خانواده.<ref name="حقوق‌زنان">همان، صفحات ۲۶–۳۴.</ref>

شعار «نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری» در این فصل به‌عنوان صورت فشردهٔ دیدگاه نویسنده دربارهٔ آزادی زنان آمده است.

== احترام به حقوق بشر ==
این بخش تعهد نظام آینده به [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و پیمان‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی را بیان می‌کند.<ref name="حقوق‌بشر">همان، «احترام به حقوق بشر»، صفحهٔ ۳۵.</ref>

اسناد نام‌برده‌شده در کتاب عبارت‌اند از:

* اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر؛
* میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛
* کنوانسیون منع شکنجه؛
* کنوانسیون رفع همهٔ اشکال تبعیض علیه زنان.

رجوی معتقد است که حقوق بشر نباید در روابط سیاسی و اقتصادی دولت‌های خارجی با جمهوری اسلامی قربانی شود.

== بیانیه در هفتادمین سال تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر ==
قسمت عمدهٔ فصل حقوق بشر، متن بیانیهٔ مریم رجوی در ۱۵ آذر ۱۳۹۶، برابر با ۶ دسامبر ۲۰۱۷، است. این بیانیه در کنفرانسی در پارلمان اروپا و در آستانهٔ هفتادمین سال تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر منتشر شد.<ref name="بیانیه">همان، «بیانیه مریم رجوی در آغاز هفتادمین سال تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر»، صفحات ۳۶–۴۹.</ref>

بیانیه موارد مختلف نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی را بررسی می‌کند؛ از جمله:

* اعدام‌های سیاسی و عمومی؛
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]؛
* اعدام افرادی که هنگام ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند؛
* شکنجه و بازداشت خودسرانه؛
* محرومیت از آزادی بیان، تشکل و مشارکت سیاسی؛
* تبعیض علیه زنان؛
* سرکوب اقلیت‌های دینی و مذهبی؛
* سرکوب ملیت‌های ایران؛
* نقض حاکمیت قانون؛
* مصونیت آمران و عاملان نقض حقوق بشر.<ref name="بیانیه" />

=== جنبش دادخواهی ===
بیانیه، [[جنبش دادخواهی]] قتل‌عام‌شدگان سال ۱۳۶۷ را بخشی از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی و حقوق بشر معرفی می‌کند. رجوی خواهان روشن‌شدن هویت و محل دفن قربانیان و محاکمهٔ آمران و عاملان کشتار است.

شمار اعدام‌شدگان سیاسی و قربانیان قتل‌عام در کتاب بر پایهٔ آمار شورای ملی مقاومت بیان شده است. آمار کامل قربانیان، به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت و نبود تحقیقات مستقل جامع، مشخص نیست.

=== تعهدات نظام آینده ===
در برابر کارنامهٔ جمهوری اسلامی، بیانیه تعهدات مقاومت برای ایران آینده را شامل لغو اعدام، منع شکنجه، آزادی زندانیان سیاسی، استقلال قوهٔ قضائیه، برابری شهروندان و پایبندی به معاهدات بین‌المللی می‌داند.<ref name="بیانیه" />

== حقوق برابر ملیت‌ها ==
این فصل به رفع تبعیض قومی، مذهبی و ملی و تأمین حقوق ملیت‌های ایران اختصاص دارد.<ref name="ملیت‌ها">همان، «حقوق برابر ملیت‌ها»، صفحات ۵۰–۵۱.</ref>

رجوی حکومت را دشمن مشترک فارس، ترک، کرد، عرب، بلوچ، ترکمن و دیگر گروه‌های جامعه معرفی می‌کند، اما می‌پذیرد که برخی ملیت‌ها افزون بر سرکوب عمومی، با ستم مضاعف ملی و مذهبی نیز روبه‌رو هستند.

برنامهٔ پیشنهادی شامل موارد زیر است:

* برابری همهٔ ملیت‌ها در برابر قانون؛
* رفع تبعیض سیاسی، فرهنگی و اقتصادی؛
* آموزش و گسترش زبان مادری؛
* حفظ و توسعهٔ فرهنگ‌های گوناگون؛
* خودمختاری کردستان ایران؛
* تأمین حقوق ملیت‌ها در چارچوب وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی ایران.<ref name="ملیت‌ها" />

کتاب به طرح مصوب شورای ملی مقاومت دربارهٔ خودمختاری کردستان ایران اشاره می‌کند.

== آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد ==
این فصل برنامهٔ نویسنده را برای نظام آموزشی آینده شرح می‌دهد.<ref name="آموزش">همان، «یک آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد»، صفحات ۵۲–۵۴.</ref>

رجوی آموزش حکومتی را متأثر از ایدئولوژی ولایت فقیه، تبعیض جنسیتی، کنترل سیاسی و مداخلهٔ نهادهای امنیتی می‌داند. در برابر آن، آموزش آینده باید سکولار، علمی، رایگان، غیرتبعیض‌آمیز و برخوردار از آزادی دانشگاهی باشد.

اصول مورد تأکید عبارت‌اند از:

* دسترسی برابر دختران و پسران به آموزش؛
* حذف تبعیض قومی و مذهبی؛
* آموزش به زبان مادری در کنار زبان مشترک کشور؛
* استقلال دانشگاه‌ها؛
* آزادی استادان و دانشجویان؛
* حذف کنترل امنیتی و ایدئولوژیک مراکز آموزشی؛
* گسترش ورزش و فعالیت‌های فرهنگی؛
* استفاده از دانش و فناوری برای توسعهٔ انسانی.<ref name="آموزش" />

== ایران غیراتمی ==
این بخش به مادهٔ دهم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد. رجوی خواهان توقف برنامهٔ تسلیحات اتمی جمهوری اسلامی و تشکیل ایرانی عاری از سلاح‌های کشتار جمعی است.<ref name="غیراتمی">همان، «ایران غیراتمی»، صفحات ۵۵–۵۹.</ref>

=== افشای تأسیسات اتمی ===
کتاب به افشاگری‌های شورای ملی مقاومت دربارهٔ تأسیسات نطنز، اراک و فردو اشاره می‌کند. نویسنده این افشاگری‌ها را اقدامی در دفاع از منافع مردم ایران و جلوگیری از دستیابی حکومت به سلاح اتمی معرفی می‌کند.<ref name="غیراتمی" />

در متن، سال افشای نطنز و اراک در یک مورد ۱۳۸۲ ذکر شده است؛ در حالی که کنفرانس خبری شورای ملی مقاومت دربارهٔ این تأسیسات در مرداد ۱۳۸۱ برگزار شد. بنابراین تاریخ ۱۳۸۲ در این قسمت احتمالاً خطای ثبت یا ویرایش است.

=== توافق اتمی سال ۱۳۹۴ ===
کتاب موضع رجوی پس از امضای توافق اتمی میان جمهوری اسلامی و کشورهای ۱+۵ در ۲۳ تیر ۱۳۹۴ را بازنشر کرده است. او توافق را از یک سو عقب‌نشینی تحمیلی حکومت و از سوی دیگر توافقی ناکافی می‌داند که به‌دلیل حفظ غنی‌سازی و نبود تضمین‌های کامل، راه فریبکاری را نمی‌بندد.<ref name="برجام">همان، صفحات ۵۷–۵۹.</ref>

رجوی هشدار می‌دهد که آزادشدن منابع مالی بدون نظارت می‌تواند در اختیار سپاه پاسداران و فعالیت‌های منطقه‌ای حکومت قرار گیرد. او همچنین غیبت حقوق بشر از توافق را عاملی برای تشویق سرکوب داخلی معرفی می‌کند.

== خورشیدی در حال تولد است ==
این بخش متنی ادبی و آرمان‌گرایانه از سخنرانی مریم رجوی در اجتماع ایرانیان در پاریس در ۷ تیر ۱۳۷۸ است.<ref name="خورشید">همان، «خورشیدی در حال تولد است»، صفحات ۶۰–۶۱.</ref>

در این سخنرانی، ایران آینده کشوری توصیف می‌شود که در آن همهٔ شهروندان از حق حیات، آزادی و امنیت برخوردارند؛ آزادی بیان، عقیده، مذهب، رسانه و پوشش برقرار است؛ شکنجه و اعدام پایان یافته و برابری زنان و مردان و جدایی دین از دولت تحقق پیدا کرده است.

استعارهٔ «خورشیدی در حال تولد» به امید شکل‌گیری جامعه‌ای دموکراتیک پس از پایان ولایت فقیه اشاره دارد.

== کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی ==
آخرین بخش کتاب گزیده‌ای از سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی ایران آزاد در پاریس در ۱۹ تیر ۱۳۹۵ است.<ref name="کلام‌آخر">همان، «کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی»، صفحات ۶۲–۶۳.</ref>

رجوی مقاومت برای آزادی را ادامهٔ انقلاب مشروطه، نهضت مصدق، قیام ۳۰ تیر و آرمان‌های تحقق‌نیافتهٔ انقلاب ۱۳۵۷ معرفی می‌کند. او بر ادامهٔ مقاومت تا تحقق دموکراسی، جدایی دین از دولت و برابری زنان و مردان تأکید دارد.

کتاب با چشم‌اندازی از ایرانی پایان می‌یابد که در آن افراد با عقاید و هویت‌های گوناگون در یک نظام آزاد و دموکراتیک از حقوق برابر برخوردار باشند.

== مفهوم ایران فردا ==
«ایران فردا» در این کتاب نامی برای ساختار سیاسی و اجتماعی مطلوب نویسنده پس از جمهوری اسلامی است. این مفهوم بر سه مرحله استوار است:

# سرنگونی کامل نظام ولایت فقیه؛
# دورهٔ انتقالی و برگزاری انتخابات مجلس مؤسسان؛
# تدوین قانون اساسی و تشکیل نظام نهایی با رأی مردم.

در این الگو، شورای ملی مقاومت وظیفهٔ انتقال قدرت را بر عهده خواهد داشت، اما نوع نهایی حکومت و قانون اساسی باید به‌وسیلهٔ نمایندگان منتخب مردم تعیین شود.

== ویژگی اثر ==
«ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» برخلاف کتاب‌های متکی بر سخنرانی‌های یک گردهمایی مشخص، ساختاری موضوعی دارد. هر فصل از گزیدهٔ چند سخنرانی، مقاله، مصاحبه یا بیانیه تشکیل شده و مطالب بر اساس عناصر برنامهٔ سیاسی نویسنده کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

این روش به خواننده امکان می‌دهد دیدگاه‌های مریم رجوی دربارهٔ موضوعاتی مانند مجازات اعدام، حقوق زنان، دین و دولت یا برنامهٔ اتمی را در دوره‌های مختلف مقایسه کند. در عین حال، متن‌ها در زمان‌ها و موقعیت‌های متفاوت تولید شده‌اند و کتاب همیشه تاریخ و مشخصات کامل همهٔ قطعات را با یک الگوی یکنواخت ارائه نمی‌کند.

== تمایز با کتاب «ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای» ==
«ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» با کتاب بعدی «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]» یک اثر واحد نیست.

{| class="wikitable"
|+ مقایسهٔ دو کتاب با عنوان «ایران فردا»
! ویژگی
! ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
! ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران
|-
| تاریخ انتشار
| خرداد ۱۳۹۷
| فروردین ۱۴۰۲
|-
| تعداد صفحات
| ۶۳ صفحه
| ۹۶ صفحه
|-
| ساختار
| گزیدهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها و پیام‌های دوره‌های مختلف
| شرح گسترده‌تر طرح ده‌ماده‌ای همراه با متون و مواضع جدیدتر
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۰-۹
|-
| دورهٔ زمانی مطالب
| عمدتاً تا سال ۱۳۹۷
| شامل مواضع و تحولات تا سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲
|}

کتاب سال ۱۴۰۲ را می‌توان نسخه‌ای تازه‌تر و گسترده‌تر دربارهٔ طرح ده‌ماده‌ای دانست، اما از نظر محتوا، صفحه‌آرایی و اطلاعات کتاب‌شناختی اثری مستقل است.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این کتاب از نخستین تلاش‌ها برای گردآوری موضوعی دیدگاه‌های مریم رجوی دربارهٔ نظام سیاسی آیندهٔ ایران است. موضوعات آن در آثاری چون «[[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]»، «[[تعهد ما]]»، «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز تکرار و گسترش یافته‌اند.

وجه مشترک این آثار، تأکید بر جمهوری و رأی آزاد، نفی سلطنت و ولایت فقیه، جدایی دین از دولت، برابری کامل زنان، حقوق ملیت‌ها، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای شناخت برنامهٔ اعلام‌شدهٔ شورای ملی مقاومت و تحول صورت‌بندی طرح ده‌ماده‌ای اهمیت اسنادی دارد. این اثر نشان می‌دهد که بسیاری از اصول طرح، پیش از تدوین نهایی آن نیز در سخنرانی‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت مطرح بوده‌اند.

همچنین، گنجاندن مواضع مربوط به حقوق بشر، زنان، ملیت‌ها، آموزش، اقتصاد و محیط زیست نشان می‌دهد که طرح سیاسی نویسنده تنها به تغییر حکومت محدود نیست و در پی ارائهٔ چارچوبی برای نهادهای سیاسی و اجتماعی پس از آن است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[برنامه ده ماده ای مریم رجوی|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[حقوق زنان در ایران]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[مجازات اعدام در ایران]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حقوق بشر در ایران]]
* [[برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران]]
* [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]
* [[محمد مصدق]]
* [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]
* [[تعهد ما]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/images/publications/2018/Iran-of-tomarrow.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۷]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:جدایی دین از دولت]]
[[رده:مخالفت با مجازات اعدام]]

ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی

2026-09-10T14:12:00Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی | عنوان اصلی = | تصویر = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی .png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
| عنوان اصلی =
| تصویر = ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی .png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = خرداد ۱۳۹۷ (ژوئن ۲۰۱۸)
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۶۳ صفحه
| موضوع = آیندهٔ سیاسی ایران، دموکراسی، حقوق بشر، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، حقوق زنان، حقوق ملیت‌ها و ایران غیراتمی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نوشته‌ها
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
}}

'''ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی''' کتابی موضوعی از سخنرانی‌ها، پیام‌ها، مقاله‌ها و مواضع [[مریم رجوی]] دربارهٔ ساختار سیاسی و اجتماعی ایران پس از سرنگونی جمهوری اسلامی است. این کتاب در خرداد ۱۳۹۷، برابر با ژوئن ۲۰۱۸، از سوی انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]] منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/images/publications/2018/Iran-of-tomarrow.pdf ''ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، خرداد ۱۳۹۷، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

کتاب بر پایهٔ [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] تنظیم شده و هر فصل آن یکی از اصول یا موضوعات مرتبط با این طرح را توضیح می‌دهد. حاکمیت رأی مردم، کثرت‌گرایی سیاسی، لغو مجازات اعدام، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، تعهد به اسناد بین‌المللی حقوق بشر، حقوق برابر ملیت‌های ایران، آموزش و پرورش آزاد و پیشرفته و ایران غیراتمی از محورهای اصلی اثر است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۳.</ref>

این اثر یک کتاب نظریِ نوشته‌شده در یک مقطع واحد نیست، بلکه گزیده‌ای از مواضع مریم رجوی در فاصلهٔ سال‌های مختلف است که بر اساس موضوع طبقه‌بندی شده‌اند. سخنرانی‌ها و نوشته‌های منتخب کتاب، برنامهٔ سیاسی [[شورای ملی مقاومت ایران]] برای دوران انتقال و نظام آینده را از دید نویسنده شرح می‌دهند.

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر اساس صفحهٔ شناسنامه، کتاب در خرداد ۱۳۹۷ منتشر شده و شمارهٔ ثبت آن ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴ است. نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۶۳ صفحه دارد.<ref name="شناسنامه" />

طرح جلد ساده و سفید است و تنها عنوان «ایران فردا» و عبارت «دیدگاه‌های مریم رجوی» بر آن دیده می‌شود. برخلاف بسیاری از کتاب‌های بعدی مریم رجوی، تصویر نویسنده بر روی جلد این نسخه قرار ندارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
|-
| نوع اثر
| مجموعهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها، پیام‌ها و مواضع سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| خرداد ۱۳۹۷، ژوئن ۲۰۱۸
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات
| ۶۳ صفحه
|-
| قالب
| چاپی و پی‌دی‌اف
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محور سازمان‌دهندهٔ کتاب، طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران است. این طرح در اول تیر ۱۳۹۲ در گردهمایی ایرانیان در پاریس ارائه شد و صورت‌بندی فشرده‌ای از برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای نظام سیاسی پس از جمهوری اسلامی را عرضه کرد.<ref name="طرح">همان، «طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا»، صفحات ۶–۷.</ref>

کتاب ابتدا متن کامل طرح را منتشر می‌کند و سپس با استفاده از گزیدهٔ سخنرانی‌ها و نوشته‌های مریم رجوی، مهم‌ترین اصول آن را توضیح می‌دهد. برخی از متون منتخب پیش از اعلام رسمی طرح ده‌ماده‌ای و برخی پس از آن ایراد یا منتشر شده‌اند. این ساختار نشان می‌دهد که کتاب قصد دارد طرح ده‌ماده‌ای را حاصل مجموعه‌ای از مواضع و برنامه‌های شکل‌گرفته در دوره‌ای طولانی‌تر معرفی کند.

متون کتاب از سخنرانی‌ها و مواضعی در اجتماعات مقاومت، پارلمان اروپا، کنفرانس‌های حقوق زنان و حقوق بشر، مصاحبه‌های رسانه‌ای و اطلاعیه‌های شورای ملی مقاومت انتخاب شده‌اند.

== ساختار کتاب ==
کتاب شامل یازده بخش اصلی است. بخش نخست متن طرح ده‌ماده‌ای را ارائه می‌کند و فصل‌های بعدی به شرح موضوعی اجزای آن می‌پردازند.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»
! بخش
! موضوع
! صفحهٔ آغاز
|-
| طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا
| صورت فشردهٔ برنامهٔ سیاسی پیشنهادی
| ۶
|-
| آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش
| جمهوری، انتخابات آزاد و انتقال حاکمیت
| ۱۰
|-
| لغو حکم اعدام
| منع اعدام، شکنجه و قوانین ناقض حقوق بشر
| ۱۴
|-
| جدایی دین و دولت
| آزادی ادیان و نفی امتیاز و اجبار مذهبی
| ۱۶
|-
| آزادی‌ها و حقوق برابر زنان
| برابری سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی زنان
| ۱۹
|-
| احترام به حقوق بشر
| تعهد به اعلامیه و میثاق‌های بین‌المللی
| ۳۵
|-
| بیانیه در هفتادمین سال تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر
| بررسی نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی
| ۳۶
|-
| حقوق برابر ملیت‌ها
| رفع تبعیض و خودمختاری کردستان
| ۵۰
|-
| یک آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد
| آموزش سکولار، برابر و آزاد
| ۵۲
|-
| ایران غیراتمی
| مخالفت با سلاح‌های کشتار جمعی
| ۵۵
|-
| خورشیدی در حال تولد است
| چشم‌انداز ادبی و سیاسی ایران آزاد
| ۶۰
|-
| کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی
| جمع‌بندی دربارهٔ استمرار مقاومت
| ۶۲
|}

== طرح ده‌ماده‌ای برای ایران فردا ==
نخستین بخش کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی را بازنشر می‌کند. در مقدمهٔ این بخش آمده است که طرح در تیر ۱۳۹۲ به عموم مردم ایران ارائه شد.<ref name="طرح" />

ده اصل طرح عبارت‌اند از:

# تشکیل جمهوری مبتنی بر رأی آزاد مردم؛
# کثرت‌گرایی و آزادی احزاب، اجتماعات، رسانه‌ها و فضای مجازی؛
# لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و منع تبعیض مذهبی؛
# برابری کامل زنان و مردان؛
# تشکیل دستگاه قضایی مدرن و مستقل؛
# تعهد به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر و تضمین حقوق ملیت‌ها؛
# به‌رسمیت‌شناختن مالکیت شخصی، سرمایه‌گذاری خصوصی، بازار آزاد و فرصت‌های برابر و حفاظت از محیط زیست؛
# سیاست خارجی مبتنی بر همزیستی مسالمت‌آمیز و احترام به منشور ملل متحد؛
# تشکیل ایرانی غیراتمی و عاری از سلاح‌های کشتار جمعی.<ref name="طرح" />

در نسخهٔ سال ۱۳۹۷، حقوق ملیت‌ها و تعهد به اسناد حقوق بشر ذیل مادهٔ هفتم و مسائل اقتصادی و محیط زیست ذیل مادهٔ هشتم طرح آمده‌اند.

== آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش ==
این فصل به اصول نخست و دوم طرح ده‌ماده‌ای، یعنی جمهوری، رأی آزاد، کثرت‌گرایی و آزادی‌های سیاسی اختصاص دارد.<ref name="رأی‌مردم">همان، «آرای مردم؛ تنها ملاک سنجش»، صفحات ۱۰–۱۳.</ref>

رجوی مبارزه برای حاکمیت مردم را در ادامهٔ [[انقلاب مشروطه ایران]]، نهضت [[محمد مصدق]] و جنبش‌های مبارزاتی علیه دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی قرار می‌دهد. او رأی آزاد، مستقیم، برابر و مخفی مردم را تنها معیار مشروعیت سیاسی معرفی می‌کند.

=== جمهوری و قانون اساسی ===
در کتاب، قانون اساسی ولایت فقیه مردود شناخته می‌شود و تدوین قانون اساسی جدید به مجلس مؤسسان منتخب مردم واگذار می‌گردد. اصول پیشنهادی برای قانون اساسی آینده عبارت‌اند از:

* جمهوری و حاکمیت مردم؛
* کثرت‌گرایی سیاسی؛
* جدایی دین از دولت؛
* برابری زنان و مردان؛
* حقوق برابر ملیت‌ها و اقلیت‌های مذهبی؛
* منع شکنجه و مجازات اعدام.<ref name="رأی‌مردم" />

=== دولت موقت و مجلس مؤسسان ===
کتاب طرح شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال را شرح می‌دهد. بنا بر این طرح، دولت موقت برآمده از مقاومت وظیفه دارد حداکثر ظرف شش ماه پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی را برگزار کند.<ref name="انتقال">همان، صفحات ۱۱–۱۳.</ref>

با تشکیل مجلس مؤسسان و اعلام آمادگی آن برای پذیرش مسئولیت، دولت موقت استعفای خود را به این مجلس ارائه خواهد کرد. رجوی تأکید می‌کند که هدف مقاومت جایگزین‌شدن دائمی به‌جای حکومت پیشین نیست، بلکه انتقال حاکمیت به مردم است.

== لغو مجازات اعدام ==
فصل دوم به مادهٔ سوم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد. رجوی از لغو کامل مجازات اعدام، منع شکنجه و پایان قوانین ناقض حقوق بشر دفاع می‌کند.<ref name="لغو‌اعدام">همان، «لغو حکم اعدام»، صفحات ۱۴–۱۵.</ref>

او قوانین قصاص و مجازات‌های برگرفته از برداشت حکومت از شریعت را ضدانسانی می‌داند و خواهان جایگزینی آن‌ها با قانونی مبتنی بر انسانیت، گذشت، شفقت و برابری در برابر قانون است.

=== دستگاه قضایی آینده ===
ویژگی‌های نظام قضایی پیشنهادی در این فصل عبارت‌اند از:

* استقلال کامل قضات؛
* احترام به اصل برائت؛
* حق دفاع و برخورداری از وکیل؛
* حق دادخواهی و محاکمهٔ علنی؛
* منع بازداشت خودسرانه؛
* منع شکنجه؛
* برابری همهٔ شهروندان در برابر قانون؛
* حفاظت از حریم خصوصی؛
* دسترسی برابر زنان و مردان به عدالت.<ref name="لغو‌اعدام" />

رجوی انگیزهٔ مقاومت برای لغو اعدام را نه انتقام، بلکه دفاع از آزادی و انسانیت معرفی می‌کند. متن این فصل از سخنرانی او در کنفرانس روز جهانی علیه اعدام در ۲۰ مهر ۱۳۹۴ انتخاب شده است.

== جدایی دین و دولت ==
این فصل به مادهٔ چهارم طرح ده‌ماده‌ای می‌پردازد. رجوی جدایی دین از دولت را شرط جلوگیری از استبداد دینی، تبعیض مذهبی و استفادهٔ سیاسی از اعتقادات مردم معرفی می‌کند.<ref name="جدایی">همان، «جدایی دین و دولت»، صفحات ۱۶–۱۸.</ref>

از دید او، جدایی دین و دولت به‌معنای منع فعالیت سیاسی افراد یا گروه‌های مذهبی نیست؛ بلکه مشروعیت قدرت باید از صندوق رأی سرچشمه بگیرد و هیچ شخصی به‌دلیل اعتقاد یا عدم اعتقاد به یک دین از امتیاز یا محرومیت برخوردار نباشد.

=== آزادی مذهب ===
کتاب جدایی دین از دولت را همراه با تضمین آزادی مذهبی تعریف می‌کند. مسلمانان، پیروان دیگر ادیان و افراد فاقد اعتقاد دینی باید بتوانند بدون تبعیض زندگی و فعالیت کنند.

رجوی از موضع یک زن مسلمان، «دین اجباری و اجبار دینی»، حکومت استبدادی تحت نام اسلام، تکفیر مخالفان و تفرقه‌افکنی میان شیعه و سنی را رد می‌کند. او برداشت خود را «اسلام بردبار و دموکراتیک» و مدافع حاکمیت مردم و برابری زنان و مردان معرفی می‌کند.<ref name="اسلام">همان، صفحات ۱۶–۱۸؛ گزیده‌هایی از مقالهٔ «حقیقت اسلام» و سخنرانی کنفرانس اسلام دموکراتیک و بردبار.</ref>

== آزادی‌ها و حقوق برابر زنان ==
بخش مربوط به زنان، مفصل‌ترین فصل موضوعی کتاب است و به مادهٔ پنجم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد.<ref name="زنان">همان، «آزادی‌ها و حقوق برابر زنان»، صفحات ۱۹–۳۴.</ref>

رجوی زن‌ستیزی را یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌داند و قوانین حکومتی دربارهٔ پوشش، خانواده، ازدواج، طلاق، اشتغال، سفر، شهادت و مشارکت سیاسی را از مصادیق تبعیض معرفی می‌کند.

=== برابری در رهبری سیاسی ===
کتاب بر حضور زنان در جایگاه‌های رهبری و تصمیم‌گیری تأکید می‌کند. برابری از دید نویسنده تنها برخورداری از حقوق صوری نیست، بلکه مستلزم مشارکت برابر زنان در مدیریت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است.<ref name="رهبری‌زنان">همان، صفحات ۲۰–۲۶.</ref>

نقش زنان در ساختار [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و شورای ملی مقاومت به‌عنوان الگویی برای شکستن مناسبات مردسالارانه معرفی می‌شود.

=== آزادی‌های فردی زنان ===
حقوق مطرح‌شده در این فصل شامل موارد زیر است:

* حق انتخاب آزادانهٔ پوشش؛
* حق انتخاب همسر و ازدواج آزادانه؛
* حق برابر طلاق؛
* حق حضانت فرزندان؛
* حق تحصیل و اشتغال؛
* حق سفر و انتخاب محل سکونت؛
* حق مشارکت در سیاست و مدیریت؛
* دستمزد برابر برای کار برابر؛
* منع خشونت، بهره‌کشی و قاچاق زنان؛
* لغو قوانین تبعیض‌آمیز خانواده.<ref name="حقوق‌زنان">همان، صفحات ۲۶–۳۴.</ref>

شعار «نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری» در این فصل به‌عنوان صورت فشردهٔ دیدگاه نویسنده دربارهٔ آزادی زنان آمده است.

== احترام به حقوق بشر ==
این بخش تعهد نظام آینده به [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و پیمان‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی را بیان می‌کند.<ref name="حقوق‌بشر">همان، «احترام به حقوق بشر»، صفحهٔ ۳۵.</ref>

اسناد نام‌برده‌شده در کتاب عبارت‌اند از:

* اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر؛
* میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛
* کنوانسیون منع شکنجه؛
* کنوانسیون رفع همهٔ اشکال تبعیض علیه زنان.

رجوی معتقد است که حقوق بشر نباید در روابط سیاسی و اقتصادی دولت‌های خارجی با جمهوری اسلامی قربانی شود.

== بیانیه در هفتادمین سال تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر ==
قسمت عمدهٔ فصل حقوق بشر، متن بیانیهٔ مریم رجوی در ۱۵ آذر ۱۳۹۶، برابر با ۶ دسامبر ۲۰۱۷، است. این بیانیه در کنفرانسی در پارلمان اروپا و در آستانهٔ هفتادمین سال تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر منتشر شد.<ref name="بیانیه">همان، «بیانیه مریم رجوی در آغاز هفتادمین سال تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر»، صفحات ۳۶–۴۹.</ref>

بیانیه موارد مختلف نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی را بررسی می‌کند؛ از جمله:

* اعدام‌های سیاسی و عمومی؛
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]؛
* اعدام افرادی که هنگام ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند؛
* شکنجه و بازداشت خودسرانه؛
* محرومیت از آزادی بیان، تشکل و مشارکت سیاسی؛
* تبعیض علیه زنان؛
* سرکوب اقلیت‌های دینی و مذهبی؛
* سرکوب ملیت‌های ایران؛
* نقض حاکمیت قانون؛
* مصونیت آمران و عاملان نقض حقوق بشر.<ref name="بیانیه" />

=== جنبش دادخواهی ===
بیانیه، [[جنبش دادخواهی]] قتل‌عام‌شدگان سال ۱۳۶۷ را بخشی از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی و حقوق بشر معرفی می‌کند. رجوی خواهان روشن‌شدن هویت و محل دفن قربانیان و محاکمهٔ آمران و عاملان کشتار است.

شمار اعدام‌شدگان سیاسی و قربانیان قتل‌عام در کتاب بر پایهٔ آمار شورای ملی مقاومت بیان شده است. آمار کامل قربانیان، به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت و نبود تحقیقات مستقل جامع، مشخص نیست.

=== تعهدات نظام آینده ===
در برابر کارنامهٔ جمهوری اسلامی، بیانیه تعهدات مقاومت برای ایران آینده را شامل لغو اعدام، منع شکنجه، آزادی زندانیان سیاسی، استقلال قوهٔ قضائیه، برابری شهروندان و پایبندی به معاهدات بین‌المللی می‌داند.<ref name="بیانیه" />

== حقوق برابر ملیت‌ها ==
این فصل به رفع تبعیض قومی، مذهبی و ملی و تأمین حقوق ملیت‌های ایران اختصاص دارد.<ref name="ملیت‌ها">همان، «حقوق برابر ملیت‌ها»، صفحات ۵۰–۵۱.</ref>

رجوی حکومت را دشمن مشترک فارس، ترک، کرد، عرب، بلوچ، ترکمن و دیگر گروه‌های جامعه معرفی می‌کند، اما می‌پذیرد که برخی ملیت‌ها افزون بر سرکوب عمومی، با ستم مضاعف ملی و مذهبی نیز روبه‌رو هستند.

برنامهٔ پیشنهادی شامل موارد زیر است:

* برابری همهٔ ملیت‌ها در برابر قانون؛
* رفع تبعیض سیاسی، فرهنگی و اقتصادی؛
* آموزش و گسترش زبان مادری؛
* حفظ و توسعهٔ فرهنگ‌های گوناگون؛
* خودمختاری کردستان ایران؛
* تأمین حقوق ملیت‌ها در چارچوب وحدت، حاکمیت و تمامیت ارضی ایران.<ref name="ملیت‌ها" />

کتاب به طرح مصوب شورای ملی مقاومت دربارهٔ خودمختاری کردستان ایران اشاره می‌کند.

== آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد ==
این فصل برنامهٔ نویسنده را برای نظام آموزشی آینده شرح می‌دهد.<ref name="آموزش">همان، «یک آموزش و پرورش پیشرفته و آزاد»، صفحات ۵۲–۵۴.</ref>

رجوی آموزش حکومتی را متأثر از ایدئولوژی ولایت فقیه، تبعیض جنسیتی، کنترل سیاسی و مداخلهٔ نهادهای امنیتی می‌داند. در برابر آن، آموزش آینده باید سکولار، علمی، رایگان، غیرتبعیض‌آمیز و برخوردار از آزادی دانشگاهی باشد.

اصول مورد تأکید عبارت‌اند از:

* دسترسی برابر دختران و پسران به آموزش؛
* حذف تبعیض قومی و مذهبی؛
* آموزش به زبان مادری در کنار زبان مشترک کشور؛
* استقلال دانشگاه‌ها؛
* آزادی استادان و دانشجویان؛
* حذف کنترل امنیتی و ایدئولوژیک مراکز آموزشی؛
* گسترش ورزش و فعالیت‌های فرهنگی؛
* استفاده از دانش و فناوری برای توسعهٔ انسانی.<ref name="آموزش" />

== ایران غیراتمی ==
این بخش به مادهٔ دهم طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد. رجوی خواهان توقف برنامهٔ تسلیحات اتمی جمهوری اسلامی و تشکیل ایرانی عاری از سلاح‌های کشتار جمعی است.<ref name="غیراتمی">همان، «ایران غیراتمی»، صفحات ۵۵–۵۹.</ref>

=== افشای تأسیسات اتمی ===
کتاب به افشاگری‌های شورای ملی مقاومت دربارهٔ تأسیسات نطنز، اراک و فردو اشاره می‌کند. نویسنده این افشاگری‌ها را اقدامی در دفاع از منافع مردم ایران و جلوگیری از دستیابی حکومت به سلاح اتمی معرفی می‌کند.<ref name="غیراتمی" />

در متن، سال افشای نطنز و اراک در یک مورد ۱۳۸۲ ذکر شده است؛ در حالی که کنفرانس خبری شورای ملی مقاومت دربارهٔ این تأسیسات در مرداد ۱۳۸۱ برگزار شد. بنابراین تاریخ ۱۳۸۲ در این قسمت احتمالاً خطای ثبت یا ویرایش است.

=== توافق اتمی سال ۱۳۹۴ ===
کتاب موضع رجوی پس از امضای توافق اتمی میان جمهوری اسلامی و کشورهای ۱+۵ در ۲۳ تیر ۱۳۹۴ را بازنشر کرده است. او توافق را از یک سو عقب‌نشینی تحمیلی حکومت و از سوی دیگر توافقی ناکافی می‌داند که به‌دلیل حفظ غنی‌سازی و نبود تضمین‌های کامل، راه فریبکاری را نمی‌بندد.<ref name="برجام">همان، صفحات ۵۷–۵۹.</ref>

رجوی هشدار می‌دهد که آزادشدن منابع مالی بدون نظارت می‌تواند در اختیار سپاه پاسداران و فعالیت‌های منطقه‌ای حکومت قرار گیرد. او همچنین غیبت حقوق بشر از توافق را عاملی برای تشویق سرکوب داخلی معرفی می‌کند.

== خورشیدی در حال تولد است ==
این بخش متنی ادبی و آرمان‌گرایانه از سخنرانی مریم رجوی در اجتماع ایرانیان در پاریس در ۷ تیر ۱۳۷۸ است.<ref name="خورشید">همان، «خورشیدی در حال تولد است»، صفحات ۶۰–۶۱.</ref>

در این سخنرانی، ایران آینده کشوری توصیف می‌شود که در آن همهٔ شهروندان از حق حیات، آزادی و امنیت برخوردارند؛ آزادی بیان، عقیده، مذهب، رسانه و پوشش برقرار است؛ شکنجه و اعدام پایان یافته و برابری زنان و مردان و جدایی دین از دولت تحقق پیدا کرده است.

استعارهٔ «خورشیدی در حال تولد» به امید شکل‌گیری جامعه‌ای دموکراتیک پس از پایان ولایت فقیه اشاره دارد.

== کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی ==
آخرین بخش کتاب گزیده‌ای از سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی ایران آزاد در پاریس در ۱۹ تیر ۱۳۹۵ است.<ref name="کلام‌آخر">همان، «کلام آخر؛ مقاومت برای آزادی»، صفحات ۶۲–۶۳.</ref>

رجوی مقاومت برای آزادی را ادامهٔ انقلاب مشروطه، نهضت مصدق، قیام ۳۰ تیر و آرمان‌های تحقق‌نیافتهٔ انقلاب ۱۳۵۷ معرفی می‌کند. او بر ادامهٔ مقاومت تا تحقق دموکراسی، جدایی دین از دولت و برابری زنان و مردان تأکید دارد.

کتاب با چشم‌اندازی از ایرانی پایان می‌یابد که در آن افراد با عقاید و هویت‌های گوناگون در یک نظام آزاد و دموکراتیک از حقوق برابر برخوردار باشند.

== مفهوم ایران فردا ==
«ایران فردا» در این کتاب نامی برای ساختار سیاسی و اجتماعی مطلوب نویسنده پس از جمهوری اسلامی است. این مفهوم بر سه مرحله استوار است:

# سرنگونی کامل نظام ولایت فقیه؛
# دورهٔ انتقالی و برگزاری انتخابات مجلس مؤسسان؛
# تدوین قانون اساسی و تشکیل نظام نهایی با رأی مردم.

در این الگو، شورای ملی مقاومت وظیفهٔ انتقال قدرت را بر عهده خواهد داشت، اما نوع نهایی حکومت و قانون اساسی باید به‌وسیلهٔ نمایندگان منتخب مردم تعیین شود.

== ویژگی اثر ==
«ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» برخلاف کتاب‌های متکی بر سخنرانی‌های یک گردهمایی مشخص، ساختاری موضوعی دارد. هر فصل از گزیدهٔ چند سخنرانی، مقاله، مصاحبه یا بیانیه تشکیل شده و مطالب بر اساس عناصر برنامهٔ سیاسی نویسنده کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

این روش به خواننده امکان می‌دهد دیدگاه‌های مریم رجوی دربارهٔ موضوعاتی مانند مجازات اعدام، حقوق زنان، دین و دولت یا برنامهٔ اتمی را در دوره‌های مختلف مقایسه کند. در عین حال، متن‌ها در زمان‌ها و موقعیت‌های متفاوت تولید شده‌اند و کتاب همیشه تاریخ و مشخصات کامل همهٔ قطعات را با یک الگوی یکنواخت ارائه نمی‌کند.

== تمایز با کتاب «ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای» ==
«ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی» با کتاب بعدی «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]» یک اثر واحد نیست.

{| class="wikitable"
|+ مقایسهٔ دو کتاب با عنوان «ایران فردا»
! ویژگی
! ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی
! ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران
|-
| تاریخ انتشار
| خرداد ۱۳۹۷
| فروردین ۱۴۰۲
|-
| تعداد صفحات
| ۶۳ صفحه
| ۹۶ صفحه
|-
| ساختار
| گزیدهٔ موضوعی از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها و پیام‌های دوره‌های مختلف
| شرح گسترده‌تر طرح ده‌ماده‌ای همراه با متون و مواضع جدیدتر
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۹۵۵۴۲۹۵-۹-۴
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۰-۹
|-
| دورهٔ زمانی مطالب
| عمدتاً تا سال ۱۳۹۷
| شامل مواضع و تحولات تا سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲
|}

کتاب سال ۱۴۰۲ را می‌توان نسخه‌ای تازه‌تر و گسترده‌تر دربارهٔ طرح ده‌ماده‌ای دانست، اما از نظر محتوا، صفحه‌آرایی و اطلاعات کتاب‌شناختی اثری مستقل است.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این کتاب از نخستین تلاش‌ها برای گردآوری موضوعی دیدگاه‌های مریم رجوی دربارهٔ نظام سیاسی آیندهٔ ایران است. موضوعات آن در آثاری چون «[[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]»، «[[تعهد ما]]»، «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز تکرار و گسترش یافته‌اند.

وجه مشترک این آثار، تأکید بر جمهوری و رأی آزاد، نفی سلطنت و ولایت فقیه، جدایی دین از دولت، برابری کامل زنان، حقوق ملیت‌ها، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای شناخت برنامهٔ اعلام‌شدهٔ شورای ملی مقاومت و تحول صورت‌بندی طرح ده‌ماده‌ای اهمیت اسنادی دارد. این اثر نشان می‌دهد که بسیاری از اصول طرح، پیش از تدوین نهایی آن نیز در سخنرانی‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت مطرح بوده‌اند.

همچنین، گنجاندن مواضع مربوط به حقوق بشر، زنان، ملیت‌ها، آموزش، اقتصاد و محیط زیست نشان می‌دهد که طرح سیاسی نویسنده تنها به تغییر حکومت محدود نیست و در پی ارائهٔ چارچوبی برای نهادهای سیاسی و اجتماعی پس از آن است.

با این حال، کتاب از سوی شورای ملی مقاومت منتشر شده و بیانگر دیدگاه این جریان سیاسی است. برخی آمارها و ارزیابی‌های تاریخی و سیاسی آن دربارهٔ شمار اعدام‌شدگان، برنامهٔ اتمی، پایگاه اجتماعی مقاومت و وضعیت جمهوری اسلامی نیازمند مقایسه با منابع مستقل و اسناد تکمیلی است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[حقوق زنان در ایران]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[مجازات اعدام در ایران]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حقوق بشر در ایران]]
* [[برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران]]
* [[انقلاب مشروطه ایران]]
* [[محمد مصدق]]
* [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]
* [[تعهد ما]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/images/publications/2018/Iran-of-tomarrow.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۷]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:جدایی دین از دولت]]
[[رده:مخالفت با مجازات اعدام]]

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T14:11:23Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]
# [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
# [[تعهد ما]]
# [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]
# [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

پرونده:ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی .png

2026-09-10T14:10:07Z

Alireza k h:

راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی

2026-09-10T14:05:41Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی
| عنوان اصلی =
| تصویر = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مهر ۱۳۹۸ (اکتبر ۲۰۱۹)
| چاپ =
| تعداد صفحات = حدود ۱۳۶ صفحهٔ چاپی؛ ۶۹ صفحه در فایل پی‌دی‌افِ صفحه‌آرایی‌شده به‌صورت دوصفحه‌ای
| موضوع = مقاومت ایران، آیندهٔ سیاسی ایران، [[اشرف ۳]]، نقش زنان در مقاومت، [[جنبش دادخواهی]] و سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه پیام و سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰
}}

'''راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی''' کتابی شامل گزیده‌ای از پیام‌ها و سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران در [[اشرف ۳]] و تظاهرات ایرانیان در پنج شهر جهان در خرداد، تیر و مرداد ۱۳۹۸ است. این کتاب در مهر ۱۳۹۸، برابر با اکتبر ۲۰۱۹، از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Great_march_towards_freedom-parsian_new.pdf ''راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مهر ۱۳۹۸، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

چهار سخنرانی اصلی کتاب به گردهمایی ایران آزاد، نمایشگاه «۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی»، کنفرانس پیشتازی زنان در مقاومت و کنفرانس دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی اختصاص دارند. بخش دوم اثر نیز پیام‌های مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در بروکسل، واشینگتن، برلین، استکهلم و لندن را دربر می‌گیرد.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۲–۳.</ref>

عنوان کتاب، مقاومت علیه جمهوری اسلامی را یک فرایند تاریخی و ادامهٔ جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ مردم ایران معرفی می‌کند. اشرف ۳ در این روایت یکی از مراحل «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» و مقصد نهایی آن، انتقال حاکمیت به مردم و تشکیل یک جمهوری دموکراتیک در ایران است.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم">همان، «ایران را پس می‌گیریم»، صفحات ۸–۳۱.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان فرعی اثر «منتخبی از پیام‌ها و سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران ـ اشرف ۳ ـ آلبانی» است. در صفحهٔ شناسنامه، تاریخ انتشار مهر ۱۳۹۸ و شمارهٔ ثبت ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰ درج شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۶۹ صفحهٔ افقی دارد. پس از صفحات آغازین، هر صفحهٔ فایل معمولاً دو صفحهٔ چاپی را در کنار یکدیگر نمایش می‌دهد. شماره‌گذاری متن تا صفحهٔ ۱۳۵ ادامه می‌یابد؛ بنابراین نسخهٔ چاپی اثر حدود ۱۳۶ صفحه دارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی
|-
| نوع اثر
| مجموعه پیام‌ها و سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| محل انتشار
| پاریس، فرانسه
|-
| تاریخ انتشار
| مهر ۱۳۹۸، اکتبر ۲۰۱۹
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات چاپی
| حدود ۱۳۶ صفحه
|-
| شمار صفحات فایل
| ۶۹ صفحهٔ افقی با صفحه‌آرایی دوصفحه‌ای
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محتوای اصلی کتاب در ارتباط با گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران در اشرف ۳ تدوین شده است. این برنامه‌ها از ۲۰ تا ۲۴ تیر ۱۳۹۸، برابر با ۱۱ تا ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، به‌مدت پنج روز برگزار شدند.<ref name="مقدمه">همان، «جهان به دیدار اشرف ۳ می‌آید»، صفحات ۴–۷.</ref>

اشرف ۳ محل استقرار اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در آلبانی است. بر اساس مقدمهٔ کتاب، ساخت این مجموعه از حدود ۲۰ ماه پیش از گردهمایی آغاز شده بود. برنامه‌های تیر ۱۳۹۸ نخستین گردهمایی بزرگ سالانهٔ مقاومت بود که پس از انتقال اعضای مجاهدین از عراق، در اشرف ۳ برگزار شد.<ref name="مقدمه" />

در طول پنج روز، نشست‌ها و کنفرانس‌هایی با موضوع‌های زیر برگزار شد:

* سیاست بین‌المللی در قبال ایران و جایگزین سیاسی جمهوری اسلامی؛
* نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی؛
* نقش زنان در مقاومت ایران؛
* همبستگی کشورهای عربی و اسلامی با مردم ایران؛
* تروریسم و مداخلهٔ منطقه‌ای جمهوری اسلامی؛
* دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷.<ref name="مقدمه" />

هم‌زمان با گردهمایی‌های اشرف ۳، تظاهراتی در پنج شهر اروپایی و آمریکایی برگزار شد و مریم رجوی از طریق پیام ویدئویی با شرکت‌کنندگان سخن گفت.

== ساختار کتاب ==
کتاب از یک مقدمه، چهار سخنرانی مریم رجوی و پنج پیام به تظاهرات ایرانیان تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| مقدمه
| معرفی گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت در اشرف ۳
| ۴
|-
| ایران را پس می‌گیریم
| سخنرانی در گردهمایی ایران آزاد در اشرف ۳
| ۸
|-
| مسیری با پیروزی حتمی
| سخنرانی در نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران
| ۳۲
|-
| پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران
| سخنرانی در کنفرانس پیشتازی زنان
| ۴۶
|-
| خامنه‌ای و دیگر مرتکبان جنایت علیه بشریت باید در برابر عدالت قرار بگیرند
| سخنرانی در کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷
| ۶۰
|-
| تظاهرات ایرانیان در پنج شهر بزرگ جهان
| معرفی سلسله تظاهرات ایران آزاد
| ۷۶
|-
| پیام به تظاهرات بروکسل
| پیام در ۲۵ خرداد ۱۳۹۸
| ۷۸
|-
| پیام به تظاهرات واشینگتن
| پیام در ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
| ۸۸
|-
| پیام به تظاهرات برلین
| پیام در ۱۵ تیر ۱۳۹۸
| ۱۰۰
|-
| پیام به تظاهرات استکهلم
| پیام در ۲۹ تیر ۱۳۹۸
| ۱۱۴
|-
| پیام به تظاهرات لندن
| پیام در ۵ مرداد ۱۳۹۸
| ۱۲۴
|}

== ایران را پس می‌گیریم ==
نخستین سخنرانی کتاب با عنوان «ایران را پس می‌گیریم» در ۲۲ تیر ۱۳۹۸ در گردهمایی ایران آزاد در اشرف ۳ ایراد شد.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم" />

رجوی اشرف ۳ را ادامهٔ مسیری معرفی می‌کند که از آغاز مقاومت در برابر جمهوری اسلامی شروع شده و از دوره‌های استقرار مجاهدین در اشرف و [[کمپ لیبرتی]] عبور کرده است. او ساخت اشرف ۳ را نمونه‌ای از توانایی اعضای سازمان مجاهدین در بازسازی تشکیلات خود پس از انتقال از عراق به آلبانی می‌داند.

=== وضعیت جمهوری اسلامی ===
در سخنرانی، جمهوری اسلامی حکومتی گرفتار بحران اقتصادی، اختلاف‌های داخلی، نارضایتی اجتماعی و انزوای بین‌المللی توصیف شده است. رجوی معتقد است که حکومت نه توانایی اصلاحات داخلی دارد و نه می‌تواند بدون به‌خطرانداختن بقای خود از سرکوب، برنامهٔ اتمی و مداخلهٔ منطقه‌ای عقب‌نشینی کند.<ref name="بحران">همان، صفحات ۱۰–۱۷.</ref>

او سیاست اعلام‌شدهٔ علی خامنه‌ای برای تشکیل «دولت جوان و حزب‌اللهی» را تلاشی برای یکدست‌کردن ساختار قدرت و آماده‌سازی حکومت در برابر اعتراضات آینده معرفی می‌کند.

=== برنامهٔ اتمی و سیاست خارجی ===
کتاب برنامهٔ اتمی، فعالیت‌های موشکی و تنش‌آفرینی در خاورمیانه را ابزارهای جمهوری اسلامی برای حفظ حکومت و وادارکردن کشورهای غربی به دادن امتیاز می‌داند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۱۲–۱۸.</ref>

رجوی سیاست مماشات را عامل تشویق حکومت به ادامهٔ این اقدامات معرفی می‌کند و می‌گوید قاطعیت در برابر جمهوری اسلامی نباید با جنگ‌طلبی یکسان دانسته شود. از دید او، سیاست درست شامل مقابله با برنامهٔ اتمی و تروریسم و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت است.

=== قاطعیت در برابر مماشات ===
در سخنرانی، قراردادن سازمان مجاهدین و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] در فهرست‌های تروریستی نمونه‌ای از امتیازدهی کشورهای غربی به جمهوری اسلامی معرفی شده است. رجوی به احکام دادگاه‌هایی اشاره می‌کند که در نهایت به خروج این سازمان از فهرست‌های تروریستی آمریکا و اروپا انجامید.<ref name="مماشات">همان، صفحات ۱۸–۲۳.</ref>

او استدلال می‌کند که دادن فرصت و امتیاز به حکومت، موجب افزایش فعالیت‌های تروریستی و مداخله‌های منطقه‌ای آن شده است.

=== جایگزین دموکراتیک ===
رجوی شورای ملی مقاومت را جایگزین جمهوری اسلامی معرفی می‌کند و بر اصولی چون جمهوری، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها و ایران غیراتمی تأکید می‌کند.<ref name="جایگزین">همان، صفحات ۲۳–۳۱.</ref>

او هدف مقاومت را تصاحب دائمی قدرت نمی‌داند، بلکه آن را انتقال حاکمیت به مردم از طریق انتخابات آزاد و تشکیل نهادهای منتخب معرفی می‌کند.

== مسیری با پیروزی حتمی ==
دومین سخنرانی کتاب در ۲۱ تیر ۱۳۹۸ و در نمایشگاه «۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی» در اشرف ۳ ایراد شد.<ref name="مسیر">همان، «مسیری با پیروزی حتمی»، صفحات ۳۲–۴۵.</ref>

این نمایشگاه روایت شورای ملی مقاومت از جنبش‌های سیاسی ایران از انقلاب مشروطه تا مقاومت علیه جمهوری اسلامی را ارائه می‌کرد. رجوی در سخنرانی خود، این تاریخ را نبردی مستمر میان استبداد و آزادی می‌نامد.

=== انقلاب مشروطه ===
مریم رجوی [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]] را نخستین تلاش بزرگ مردم ایران در قرن بیستم برای محدودکردن سلطنت مطلقه و برقراری حکومت قانون معرفی می‌کند. او نبود نهادهای پایدار دموکراتیک، رهبری منسجم و تشکیلات سازمان‌یافته را از عوامل بازگشت استبداد و کودتای رضاخان می‌داند.<ref name="تاریخ">همان، صفحات ۳۴–۳۷.</ref>

=== نهضت ملی‌شدن نفت ===
دولت [[محمد مصدق]] در کتاب نخستین دولت ملی و دموکراتیک معاصر ایران توصیف شده است. رجوی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را عامل قطع فرایند نهادینه‌شدن دموکراسی و بازگشت دیکتاتوری سلطنتی می‌داند.<ref name="تاریخ" />

از دید او، سرکوب احزاب و نیروهای مترقی در دورهٔ پهلوی فضای سیاسی را به‌گونه‌ای از میان برد که در جریان انقلاب ۱۳۵۷، روح‌الله خمینی توانست رهبری انقلاب را در دست بگیرد.

=== انقلاب ضدسلطنتی و استقرار ولایت فقیه ===
رجوی انقلاب ۱۳۵۷ را انقلابی با آرمان آزادی معرفی می‌کند که توسط خمینی مصادره شد. او استقرار ولایت فقیه را ادامهٔ استبداد در قالبی دینی می‌داند.<ref name="انقلاب۵۷">همان، صفحات ۳۷–۴۱.</ref>

در این روایت، سازمان مجاهدین از آغاز با اصل ولایت فقیه مخالفت کرد و حاضر نشد فعالیت سیاسی گروه‌های غیرمذهبی را نفی کند. این موضع به‌عنوان مرزبندی میان برداشت آزادی‌خواهانه از اسلام و حکومت دینی معرفی می‌شود.

=== حلقهٔ مفقودهٔ جنبش‌های گذشته ===
مفهوم اصلی سخنرانی آن است که جنبش‌های پیشین ایران، با وجود فداکاری‌های بسیار، از سازمان و جایگزین سیاسی پایدار محروم بودند. رجوی تشکیلات منسجم، رهبری و برنامهٔ روشن را «حلقهٔ مفقوده» آن جنبش‌ها می‌نامد.<ref name="حلقه‌مفقوده">همان، صفحات ۳۴–۴۵.</ref>

اشرف ۳ در این تحلیل نمادی از مقاومت سازمان‌یافته و شورای ملی مقاومت ساختار سیاسی جایگزین معرفی می‌شود. این ارزیابی بیانگر دیدگاه نویسنده دربارهٔ نقش سازمان مجاهدین و شورا در تحولات ایران است.

== پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران ==
سومین سخنرانی در ۲۳ تیر ۱۳۹۸ و در کنفرانس «پیشتازی زنان در مقاومت ایران» ایراد شد. شماری از شخصیت‌های سیاسی، مدافعان حقوق زنان و نمایندگان پارلمان‌های کشورهای مختلف در این برنامه شرکت داشتند.<ref name="زنان">همان، «پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران»، صفحات ۴۶–۵۹.</ref>

رجوی مبارزهٔ زنان ایران را در پیوند با مقاومت علیه دو نظام سلطنتی و دینی بررسی می‌کند. او زن‌ستیزی را یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌داند و قوانین مربوط به پوشش، خانواده، ازدواج، طلاق، اشتغال و مشارکت سیاسی را از ابزارهای تبعیض حکومتی معرفی می‌کند.

=== رهبری زنان ===
کتاب میان حضور زنان در اعتراضات و مشارکت آنان در رهبری سیاسی ارتباط برقرار می‌کند. رجوی می‌گوید برابری تنها با حضور نمادین زنان به‌دست نمی‌آید و زنان باید در سطوح تصمیم‌گیری و رهبری از جایگاه برابر برخوردار باشند.<ref name="رهبری‌زنان">همان، صفحات ۴۸–۵۶.</ref>

او نقش زنان در شورای رهبری سازمان مجاهدین و مسئولیت‌های آنان در ساختارهای سیاسی و اجرایی مقاومت را الگویی در برابر ساختار مردسالار جمهوری اسلامی معرفی می‌کند.

=== سابقهٔ مبارزهٔ زنان ===
سخنرانی از حضور زنان در انقلاب مشروطه، جنبش ملی‌شدن نفت، مبارزه علیه پهلوی و مقاومت در برابر جمهوری اسلامی یاد می‌کند. رجوی همچنین به زنان زندانی، شکنجه‌شده و اعدام‌شده در دههٔ ۱۳۶۰ و قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ اشاره دارد.<ref name="رهبری‌زنان" />

=== برنامهٔ برابری ===
حقوق مورد تأکید در این بخش شامل موارد زیر است:

* برابری کامل در حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی؛
* حق انتخاب آزادانهٔ پوشش؛
* حق انتخاب در ازدواج و طلاق؛
* حق برابر تحصیل و اشتغال؛
* مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
* لغو قوانین و مجازات‌های تبعیض‌آمیز؛
* منع خشونت و بهره‌کشی از زنان.<ref name="برابری">همان، صفحات ۵۴–۵۹.</ref>

== کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ==
چهارمین سخنرانی اصلی کتاب در ۲۴ تیر ۱۳۹۸ و در کنفرانس «دادخواهی قتل‌عام ۶۷؛ محاکمهٔ آمران و عاملان در دادگاه بین‌المللی» ایراد شد.<ref name="دادخواهی">همان، «خامنه‌ای و دیگر مرتکبان جنایت علیه بشریت باید در برابر عدالت قرار بگیرند»، صفحات ۶۰–۷۵.</ref>

رجوی [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] را کشتاری سازمان‌یافته می‌داند که بر اساس فرمان روح‌الله خمینی و با مشارکت هیئت‌های مرگ در زندان‌های سراسر ایران اجرا شد.

=== فرمان قتل‌عام ===
در کتاب آمده است که زندانیانی که بر موضع سیاسی خود، به‌ویژه عضویت یا هواداری از سازمان مجاهدین، پای می‌فشردند به اعدام محکوم شدند. رجوی محتوای فرمان خمینی و پرسش‌های هیئت‌های مرگ را نشانهٔ تلاش برای نابودی یک جریان سیاسی و عقیدتی معرفی می‌کند.<ref name="فرمان">همان، صفحات ۶۲–۶۹.</ref>

شمار قربانیان در کتاب حدود ۳۰ هزار تن ذکر شده است. این رقم برآورد شورای ملی مقاومت است؛ شمار دقیق قربانیان به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت، دفن مخفیانه و نبود تحقیقات مستقل جامع مشخص نشده است.

=== گورهای جمعی ===
کتاب به تلاش حکومت برای پنهان‌کردن یا تخریب گورهای جمعی اشاره می‌کند؛ از جمله ساخت‌وساز، احداث جاده، تسطیح زمین و ایجاد گورستان‌های جدید در محل دفن قربانیان.<ref name="گورها">همان، صفحات ۶۷–۷۱.</ref>

رجوی همچنین از فشار بر خانواده‌هایی سخن می‌گوید که در جست‌وجوی محل دفن بستگان خود بوده‌اند. او خودداری حکومت از ارائهٔ اطلاعات دربارهٔ قربانیان را بخشی از ادامهٔ جنایت و نقض حقوق خانواده‌ها می‌داند.

=== فراخوان به تحقیقات بین‌المللی ===
خواسته‌های مطرح‌شده در سخنرانی عبارت‌اند از:

* پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی؛
* ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
* تشکیل کمیسیون مستقل تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷؛
* محاکمهٔ آمران و عاملان بر اساس موازین بین‌المللی؛
* به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر حکومت.<ref name="فراخوان‌دادخواهی">همان، صفحات ۷۰–۷۵.</ref>

رجوی قتل‌عام را «جنایت علیه بشریت» می‌نامد. احراز مسئولیت کیفری اشخاص و اطلاق نهایی عنوان‌های حقوقی به رویداد، مستلزم رسیدگی در دادگاهی صلاحیت‌دار است.

=== تعریف جنبش دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در این کتاب جنبش خانواده‌های قربانیان، زندانیان سیاسی، شکنجه‌شدگان و همهٔ کسانی معرفی می‌شود که خواهان روشن‌شدن حقیقت و محاکمهٔ مسئولان هستند.<ref name="جنبش‌دادخواهی">همان، صفحات ۷۲–۷۵.</ref>

هدف جنبش، ادامهٔ پیگیری تا مشخص‌شدن هویت همهٔ اعدام‌شدگان، یافتن محل دفن آنان و پاسخگوکردن آمران و عاملان اعلام شده است.

== تظاهرات ایرانیان در پنج شهر جهان ==
بخش دوم کتاب به سلسله تظاهرات ایرانیان در پنج شهر اختصاص دارد. این تجمع‌ها در فاصلهٔ ۲۵ خرداد تا ۵ مرداد ۱۳۹۸ برگزار شدند.<ref name="پنج‌شهر">همان، «تظاهرات ایرانیان در پنج شهر بزرگ جهان»، صفحات ۷۶–۷۷.</ref>

{| class="wikitable"
|+ زمان تظاهرات ایران آزاد در سال ۱۳۹۸
! شهر
! کشور
! تاریخ
! صفحهٔ آغاز پیام
|-
| بروکسل
| بلژیک
| ۲۵ خرداد ۱۳۹۸
| ۷۸
|-
| واشینگتن
| ایالات متحدهٔ آمریکا
| ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
| ۸۸
|-
| برلین
| آلمان
| ۱۵ تیر ۱۳۹۸
| ۱۰۰
|-
| استکهلم
| سوئد
| ۲۹ تیر ۱۳۹۸
| ۱۱۴
|-
| لندن
| بریتانیا
| ۵ مرداد ۱۳۹۸
| ۱۲۴
|}

بر اساس مقدمهٔ این بخش، تظاهرات با هدف اعلام همبستگی با اعتراضات مردم ایران، حمایت از کانون‌های شورشی و ارتش آزادی‌بخش و پشتیبانی از شورای ملی مقاومت برگزار شدند.<ref name="پنج‌شهر" />

== پیام به تظاهرات بروکسل ==
پیام بروکسل بر سیاست اتحادیهٔ اروپا در قبال جمهوری اسلامی تمرکز دارد. رجوی خواهان تحریم نهادهای سرکوبگر، مقابله با برنامهٔ اتمی و موشکی، محدودکردن فعالیت مأموران حکومت و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت می‌شود.<ref name="بروکسل">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در بروکسل»، صفحات ۷۸–۸۷.</ref>

او میان قاطعیت سیاسی و جنگ تمایز می‌گذارد و استدلال می‌کند که دادن امتیاز به جمهوری اسلامی به افزایش سرکوب داخلی و فعالیت‌های منطقه‌ای آن منجر شده است.

== پیام به تظاهرات واشینگتن ==
در پیام واشینگتن، رجوی به سابقهٔ مبارزه برای استقلال و آزادی در آمریکا اشاره می‌کند و از دولت و کنگرهٔ آمریکا می‌خواهد خواست مردم ایران برای تغییر حکومت را به‌رسمیت بشناسند.<ref name="واشینگتن">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در واشینگتن»، صفحات ۸۸–۹۹.</ref>

موضوع‌های دیگر این پیام عبارت‌اند از تحریم سپاه پاسداران، فشار بر حکومت برای توقف برنامهٔ اتمی و موشکی، مقابله با فعالیت‌های منطقه‌ای و حمایت از یک جمهوری دموکراتیک و غیراتمی.

== پیام به تظاهرات برلین ==
پیام برلین بر ضرورت توقف سیاست امتیازدهی اروپا به جمهوری اسلامی تأکید دارد. رجوی به پروندهٔ ترور مخالفان ایرانی در رستوران میکونوس و حکم دادگاه آلمان دربارهٔ نقش مقام‌های جمهوری اسلامی اشاره می‌کند.<ref name="برلین">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایران آزاد در برلین»، صفحات ۱۰۰–۱۱۳.</ref>

او همچنین فعالیت‌های وزارت اطلاعات و سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی در اروپا را مطرح کرده و خواهان اخراج مأموران و محدودکردن نهادهای وابسته به حکومت می‌شود.

== پیام به تظاهرات استکهلم ==
پیام استکهلم با اشاره به محمد مصدق، انقلاب مشروطه و مخالفت با دیکتاتوری پهلوی، بر مرزبندی مقاومت با هر دو نظام سلطنتی و دینی تأکید می‌کند.<ref name="استکهلم">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در سوئد»، صفحات ۱۱۴–۱۲۳.</ref>

رجوی آزادی، استقلال، جمهوری و حاکمیت مردم را هدف مشترک جنبش‌های تاریخی ایران معرفی می‌کند. او همچنین خواهان حمایت سوئد و کشورهای اسکاندیناوی از حقوق بشر و جنبش دادخواهی در ایران می‌شود.

== پیام به تظاهرات لندن ==
تظاهرات لندن نقطهٔ پایانی سلسله تجمع‌های پنج‌گانه بود. پیام رجوی در این برنامه به سیاست بریتانیا و اروپا در قبال جمهوری اسلامی اختصاص داشت.<ref name="لندن">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در انگلستان»، صفحات ۱۲۴–۱۳۵.</ref>

رجوی سیاست مماشات را مغایر با منافع مردم ایران و صلح منطقه‌ای توصیف می‌کند. او از دولت بریتانیا می‌خواهد:

* حمایت از حقوق بشر در ایران را در سیاست خارجی خود در اولویت قرار دهد؛
* برای اعزام هیئت تحقیق بین‌المللی به زندان‌های ایران اقدام کند؛
* از زندانیان سیاسی، به‌ویژه زنان زندانی، حمایت کند؛
* سپاه پاسداران و نهادهای وابسته به خامنه‌ای را تحریم کند؛
* سیاست کمک به حفظ جمهوری اسلامی را کنار بگذارد.<ref name="لندن" />

در این پیام، صلح پایدار در خاورمیانه با پایان مداخله‌های جمهوری اسلامی و تحقق آزادی و حاکمیت مردم ایران مرتبط دانسته شده است.

== مضامین اصلی ==
=== آزادی به‌مثابه یک فرایند تاریخی ===
کتاب آزادی را حاصل یک رویداد ناگهانی نمی‌داند، بلکه آن را نتیجهٔ مبارزه‌ای تاریخی از انقلاب مشروطه تا مقاومت معاصر معرفی می‌کند. عنوان «راهپیمایی بزرگ» بیانگر همین نگاه فرایندی است.

=== نقش سازمان و آلترناتیو ===
یکی از استدلال‌های مرکزی اثر این است که جنبش‌های گذشته به‌دلیل فقدان سازمان، رهبری و جایگزین سیاسی پایدار شکست خوردند یا مصادره شدند. شورای ملی مقاومت به‌عنوان پاسخی به این «حلقهٔ مفقوده» معرفی شده است.

=== نفی دیکتاتوری سلطنتی و دینی ===
کتاب تاریخ معاصر ایران را صحنهٔ مبارزه با دو نوع استبداد، یعنی سلطنت پهلوی و ولایت فقیه، می‌داند. نظام مطلوب نویسنده جمهوری مبتنی بر رأی آزاد، کثرت‌گرایی و جدایی دین از دولت است.

=== رهبری زنان ===
حضور زنان در رهبری مقاومت یکی از مضامین اصلی کتاب است. نویسنده بر این باور است که مقابله با بنیادگرایی مذهبی بدون مشارکت برابر زنان در تصمیم‌گیری و رهبری سیاسی امکان‌پذیر نیست.

=== دادخواهی و پاسخگویی ===
جنبش دادخواهی در اثر پلی میان گذشته و آینده تلقی می‌شود. رسیدگی به قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر موارد نقض حقوق بشر، شرط جلوگیری از تکرار خشونت حکومتی در ایران آینده معرفی شده است.

=== قاطعیت در برابر مماشات ===
پیام مشترک بخش‌های مربوط به سیاست خارجی این است که دادن امتیاز به جمهوری اسلامی به میانه‌روی آن منجر نشده است. نویسنده خواهان اعمال فشار سیاسی و حقوقی و حمایت از خواست مردم ایران برای تغییر حکومت است.

== مفهوم «راهپیمایی بزرگ» ==
«راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» در کتاب استعاره‌ای برای مسیر طولانی مقاومت ایران است. این مسیر از مخالفت با حکومت پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، تأسیس شورای ملی مقاومت و ارتش آزادی‌بخش، استقرار در اشرف و لیبرتی و انتقال به آلبانی عبور می‌کند.

ساخت اشرف ۳ در این روایت پایان راه نیست، بلکه مرحله‌ای برای بازسازی مقاومت و ادامهٔ حرکت به‌سوی ایران آزاد است. عبارت «ایران را پس می‌گیریم» نیز بیانگر هدف سیاسی این مسیر، یعنی پایان ولایت فقیه و انتقال حاکمیت به مردم، است.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم" />

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این اثر از نخستین کتاب‌های مجموعه‌ای است که سخنرانی‌های سالانهٔ مریم رجوی را در قالب کتاب منتشر می‌کند. موضوعات آن در آثار بعدی، از جمله «[[تعهد ما]]»، «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته‌اند.

وجه مشترک این آثار، تأکید بر مقاومت سازمان‌یافته، نفی سلطنت و ولایت فقیه، جدایی دین از دولت، برابری زنان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها، ایران غیراتمی و انتقال حاکمیت به مردم است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای شناخت مواضع شورای ملی مقاومت در سال ۱۳۹۸ و نخستین گردهمایی‌های گستردهٔ مقاومت در اشرف ۳ اهمیت اسنادی دارد. سخنرانی‌ها تصویری از ارزیابی این جریان از وضعیت جمهوری اسلامی، پیامدهای انتقال مجاهدین از عراق به آلبانی و راهبرد بین‌المللی مقاومت ارائه می‌کنند.

بخش مربوط به نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزه، روایت تاریخی شورای ملی مقاومت از انقلاب مشروطه، نهضت مصدق، انقلاب ضدسلطنتی و مقاومت علیه جمهوری اسلامی را بازتاب می‌دهد. فصل مربوط به زنان نیز جایگاه برابری جنسیتی و رهبری زنان را در برنامهٔ سیاسی نویسنده توضیح می‌دهد.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
* [[اشرف ۳]]
* [[کمپ اشرف]]
* [[کمپ لیبرتی]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه ایران]]
* [[محمد مصدق]]
* [[کودتای ۲۸ مرداد]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[تعهد ما]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Great_march_towards_freedom-parsian_new.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۸]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]

راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی

2026-09-10T14:00:55Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی | عنوان اصلی = | تصویر = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی.png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر = انتشارات شور...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی
| عنوان اصلی =
| تصویر = راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مهر ۱۳۹۸ (اکتبر ۲۰۱۹)
| چاپ =
| تعداد صفحات = حدود ۱۳۶ صفحهٔ چاپی؛ ۶۹ صفحه در فایل پی‌دی‌افِ صفحه‌آرایی‌شده به‌صورت دوصفحه‌ای
| موضوع = مقاومت ایران، آیندهٔ سیاسی ایران، [[اشرف ۳]]، نقش زنان در مقاومت، [[جنبش دادخواهی]] و سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه پیام و سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰
}}

'''راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی''' کتابی شامل گزیده‌ای از پیام‌ها و سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران در [[اشرف ۳]] و تظاهرات ایرانیان در پنج شهر جهان در خرداد، تیر و مرداد ۱۳۹۸ است. این کتاب در مهر ۱۳۹۸، برابر با اکتبر ۲۰۱۹، از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Great_march_towards_freedom-parsian_new.pdf ''راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مهر ۱۳۹۸، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

چهار سخنرانی اصلی کتاب به گردهمایی ایران آزاد، نمایشگاه «۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی»، کنفرانس پیشتازی زنان در مقاومت و کنفرانس دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی اختصاص دارند. بخش دوم اثر نیز پیام‌های مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در بروکسل، واشینگتن، برلین، استکهلم و لندن را دربر می‌گیرد.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۲–۳.</ref>

عنوان کتاب، مقاومت علیه جمهوری اسلامی را یک فرایند تاریخی و ادامهٔ جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ مردم ایران معرفی می‌کند. اشرف ۳ در این روایت یکی از مراحل «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» و مقصد نهایی آن، انتقال حاکمیت به مردم و تشکیل یک جمهوری دموکراتیک در ایران است.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم">همان، «ایران را پس می‌گیریم»، صفحات ۸–۳۱.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان فرعی اثر «منتخبی از پیام‌ها و سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران ـ اشرف ۳ ـ آلبانی» است. در صفحهٔ شناسنامه، تاریخ انتشار مهر ۱۳۹۸ و شمارهٔ ثبت ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰ درج شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۶۹ صفحهٔ افقی دارد. پس از صفحات آغازین، هر صفحهٔ فایل معمولاً دو صفحهٔ چاپی را در کنار یکدیگر نمایش می‌دهد. شماره‌گذاری متن تا صفحهٔ ۱۳۵ ادامه می‌یابد؛ بنابراین نسخهٔ چاپی اثر حدود ۱۳۶ صفحه دارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی
|-
| نوع اثر
| مجموعه پیام‌ها و سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| محل انتشار
| پاریس، فرانسه
|-
| تاریخ انتشار
| مهر ۱۳۹۸، اکتبر ۲۰۱۹
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات چاپی
| حدود ۱۳۶ صفحه
|-
| شمار صفحات فایل
| ۶۹ صفحهٔ افقی با صفحه‌آرایی دوصفحه‌ای
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۰-۰
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محتوای اصلی کتاب در ارتباط با گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت ایران در اشرف ۳ تدوین شده است. این برنامه‌ها از ۲۰ تا ۲۴ تیر ۱۳۹۸، برابر با ۱۱ تا ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، به‌مدت پنج روز برگزار شدند.<ref name="مقدمه">همان، «جهان به دیدار اشرف ۳ می‌آید»، صفحات ۴–۷.</ref>

اشرف ۳ محل استقرار اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در آلبانی است. بر اساس مقدمهٔ کتاب، ساخت این مجموعه از حدود ۲۰ ماه پیش از گردهمایی آغاز شده بود. برنامه‌های تیر ۱۳۹۸ نخستین گردهمایی بزرگ سالانهٔ مقاومت بود که پس از انتقال اعضای مجاهدین از عراق، در اشرف ۳ برگزار شد.<ref name="مقدمه" />

در طول پنج روز، نشست‌ها و کنفرانس‌هایی با موضوع‌های زیر برگزار شد:

* سیاست بین‌المللی در قبال ایران و جایگزین سیاسی جمهوری اسلامی؛
* نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی؛
* نقش زنان در مقاومت ایران؛
* همبستگی کشورهای عربی و اسلامی با مردم ایران؛
* تروریسم و مداخلهٔ منطقه‌ای جمهوری اسلامی؛
* دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷.<ref name="مقدمه" />

هم‌زمان با گردهمایی‌های اشرف ۳، تظاهراتی در پنج شهر اروپایی و آمریکایی برگزار شد و مریم رجوی از طریق پیام ویدئویی با شرکت‌کنندگان سخن گفت.

== ساختار کتاب ==
کتاب از یک مقدمه، چهار سخنرانی مریم رجوی و پنج پیام به تظاهرات ایرانیان تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| مقدمه
| معرفی گردهمایی‌های سالانهٔ مقاومت در اشرف ۳
| ۴
|-
| ایران را پس می‌گیریم
| سخنرانی در گردهمایی ایران آزاد در اشرف ۳
| ۸
|-
| مسیری با پیروزی حتمی
| سخنرانی در نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران
| ۳۲
|-
| پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران
| سخنرانی در کنفرانس پیشتازی زنان
| ۴۶
|-
| خامنه‌ای و دیگر مرتکبان جنایت علیه بشریت باید در برابر عدالت قرار بگیرند
| سخنرانی در کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷
| ۶۰
|-
| تظاهرات ایرانیان در پنج شهر بزرگ جهان
| معرفی سلسله تظاهرات ایران آزاد
| ۷۶
|-
| پیام به تظاهرات بروکسل
| پیام در ۲۵ خرداد ۱۳۹۸
| ۷۸
|-
| پیام به تظاهرات واشینگتن
| پیام در ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
| ۸۸
|-
| پیام به تظاهرات برلین
| پیام در ۱۵ تیر ۱۳۹۸
| ۱۰۰
|-
| پیام به تظاهرات استکهلم
| پیام در ۲۹ تیر ۱۳۹۸
| ۱۱۴
|-
| پیام به تظاهرات لندن
| پیام در ۵ مرداد ۱۳۹۸
| ۱۲۴
|}

== ایران را پس می‌گیریم ==
نخستین سخنرانی کتاب با عنوان «ایران را پس می‌گیریم» در ۲۲ تیر ۱۳۹۸ در گردهمایی ایران آزاد در اشرف ۳ ایراد شد.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم" />

رجوی اشرف ۳ را ادامهٔ مسیری معرفی می‌کند که از آغاز مقاومت در برابر جمهوری اسلامی شروع شده و از دوره‌های استقرار مجاهدین در اشرف و [[کمپ لیبرتی]] عبور کرده است. او ساخت اشرف ۳ را نمونه‌ای از توانایی اعضای سازمان مجاهدین در بازسازی تشکیلات خود پس از انتقال از عراق به آلبانی می‌داند.

=== وضعیت جمهوری اسلامی ===
در سخنرانی، جمهوری اسلامی حکومتی گرفتار بحران اقتصادی، اختلاف‌های داخلی، نارضایتی اجتماعی و انزوای بین‌المللی توصیف شده است. رجوی معتقد است که حکومت نه توانایی اصلاحات داخلی دارد و نه می‌تواند بدون به‌خطرانداختن بقای خود از سرکوب، برنامهٔ اتمی و مداخلهٔ منطقه‌ای عقب‌نشینی کند.<ref name="بحران">همان، صفحات ۱۰–۱۷.</ref>

او سیاست اعلام‌شدهٔ علی خامنه‌ای برای تشکیل «دولت جوان و حزب‌اللهی» را تلاشی برای یکدست‌کردن ساختار قدرت و آماده‌سازی حکومت در برابر اعتراضات آینده معرفی می‌کند.

=== برنامهٔ اتمی و سیاست خارجی ===
کتاب برنامهٔ اتمی، فعالیت‌های موشکی و تنش‌آفرینی در خاورمیانه را ابزارهای جمهوری اسلامی برای حفظ حکومت و وادارکردن کشورهای غربی به دادن امتیاز می‌داند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۱۲–۱۸.</ref>

رجوی سیاست مماشات را عامل تشویق حکومت به ادامهٔ این اقدامات معرفی می‌کند و می‌گوید قاطعیت در برابر جمهوری اسلامی نباید با جنگ‌طلبی یکسان دانسته شود. از دید او، سیاست درست شامل مقابله با برنامهٔ اتمی و تروریسم و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت است.

=== قاطعیت در برابر مماشات ===
در سخنرانی، قراردادن سازمان مجاهدین و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] در فهرست‌های تروریستی نمونه‌ای از امتیازدهی کشورهای غربی به جمهوری اسلامی معرفی شده است. رجوی به احکام دادگاه‌هایی اشاره می‌کند که در نهایت به خروج این سازمان از فهرست‌های تروریستی آمریکا و اروپا انجامید.<ref name="مماشات">همان، صفحات ۱۸–۲۳.</ref>

او استدلال می‌کند که دادن فرصت و امتیاز به حکومت، موجب افزایش فعالیت‌های تروریستی و مداخله‌های منطقه‌ای آن شده است.

=== جایگزین دموکراتیک ===
رجوی شورای ملی مقاومت را جایگزین جمهوری اسلامی معرفی می‌کند و بر اصولی چون جمهوری، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها و ایران غیراتمی تأکید می‌کند.<ref name="جایگزین">همان، صفحات ۲۳–۳۱.</ref>

او هدف مقاومت را تصاحب دائمی قدرت نمی‌داند، بلکه آن را انتقال حاکمیت به مردم از طریق انتخابات آزاد و تشکیل نهادهای منتخب معرفی می‌کند.

== مسیری با پیروزی حتمی ==
دومین سخنرانی کتاب در ۲۱ تیر ۱۳۹۸ و در نمایشگاه «۱۲۰ سال مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی» در اشرف ۳ ایراد شد.<ref name="مسیر">همان، «مسیری با پیروزی حتمی»، صفحات ۳۲–۴۵.</ref>

این نمایشگاه روایت شورای ملی مقاومت از جنبش‌های سیاسی ایران از انقلاب مشروطه تا مقاومت علیه جمهوری اسلامی را ارائه می‌کرد. رجوی در سخنرانی خود، این تاریخ را نبردی مستمر میان استبداد و آزادی می‌نامد.

=== انقلاب مشروطه ===
رجوی [[انقلاب مشروطه ایران]] را نخستین تلاش بزرگ مردم ایران در قرن بیستم برای محدودکردن سلطنت مطلقه و برقراری حکومت قانون معرفی می‌کند. او نبود نهادهای پایدار دموکراتیک، رهبری منسجم و تشکیلات سازمان‌یافته را از عوامل بازگشت استبداد و کودتای رضاخان می‌داند.<ref name="تاریخ">همان، صفحات ۳۴–۳۷.</ref>

=== نهضت ملی‌شدن نفت ===
دولت [[محمد مصدق]] در کتاب نخستین دولت ملی و دموکراتیک معاصر ایران توصیف شده است. رجوی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را عامل قطع فرایند نهادینه‌شدن دموکراسی و بازگشت دیکتاتوری سلطنتی می‌داند.<ref name="تاریخ" />

از دید او، سرکوب احزاب و نیروهای مترقی در دورهٔ پهلوی فضای سیاسی را به‌گونه‌ای از میان برد که در جریان انقلاب ۱۳۵۷، روح‌الله خمینی توانست رهبری انقلاب را در دست بگیرد.

=== انقلاب ضدسلطنتی و استقرار ولایت فقیه ===
رجوی انقلاب ۱۳۵۷ را انقلابی با آرمان آزادی معرفی می‌کند که توسط خمینی مصادره شد. او استقرار ولایت فقیه را ادامهٔ استبداد در قالبی دینی می‌داند.<ref name="انقلاب۵۷">همان، صفحات ۳۷–۴۱.</ref>

در این روایت، سازمان مجاهدین از آغاز با اصل ولایت فقیه مخالفت کرد و حاضر نشد فعالیت سیاسی گروه‌های غیرمذهبی را نفی کند. این موضع به‌عنوان مرزبندی میان برداشت آزادی‌خواهانه از اسلام و حکومت دینی معرفی می‌شود.

=== حلقهٔ مفقودهٔ جنبش‌های گذشته ===
مفهوم اصلی سخنرانی آن است که جنبش‌های پیشین ایران، با وجود فداکاری‌های بسیار، از سازمان و جایگزین سیاسی پایدار محروم بودند. رجوی تشکیلات منسجم، رهبری و برنامهٔ روشن را «حلقهٔ مفقوده» آن جنبش‌ها می‌نامد.<ref name="حلقه‌مفقوده">همان، صفحات ۳۴–۴۵.</ref>

اشرف ۳ در این تحلیل نمادی از مقاومت سازمان‌یافته و شورای ملی مقاومت ساختار سیاسی جایگزین معرفی می‌شود. این ارزیابی بیانگر دیدگاه نویسنده دربارهٔ نقش سازمان مجاهدین و شورا در تحولات ایران است.

== پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران ==
سومین سخنرانی در ۲۳ تیر ۱۳۹۸ و در کنفرانس «پیشتازی زنان در مقاومت ایران» ایراد شد. شماری از شخصیت‌های سیاسی، مدافعان حقوق زنان و نمایندگان پارلمان‌های کشورهای مختلف در این برنامه شرکت داشتند.<ref name="زنان">همان، «پیشتازی زنان در جنبش مقاومت ایران»، صفحات ۴۶–۵۹.</ref>

رجوی مبارزهٔ زنان ایران را در پیوند با مقاومت علیه دو نظام سلطنتی و دینی بررسی می‌کند. او زن‌ستیزی را یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی می‌داند و قوانین مربوط به پوشش، خانواده، ازدواج، طلاق، اشتغال و مشارکت سیاسی را از ابزارهای تبعیض حکومتی معرفی می‌کند.

=== رهبری زنان ===
کتاب میان حضور زنان در اعتراضات و مشارکت آنان در رهبری سیاسی ارتباط برقرار می‌کند. رجوی می‌گوید برابری تنها با حضور نمادین زنان به‌دست نمی‌آید و زنان باید در سطوح تصمیم‌گیری و رهبری از جایگاه برابر برخوردار باشند.<ref name="رهبری‌زنان">همان، صفحات ۴۸–۵۶.</ref>

او نقش زنان در شورای رهبری سازمان مجاهدین و مسئولیت‌های آنان در ساختارهای سیاسی و اجرایی مقاومت را الگویی در برابر ساختار مردسالار جمهوری اسلامی معرفی می‌کند.

=== سابقهٔ مبارزهٔ زنان ===
سخنرانی از حضور زنان در انقلاب مشروطه، جنبش ملی‌شدن نفت، مبارزه علیه پهلوی و مقاومت در برابر جمهوری اسلامی یاد می‌کند. رجوی همچنین به زنان زندانی، شکنجه‌شده و اعدام‌شده در دههٔ ۱۳۶۰ و قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ اشاره دارد.<ref name="رهبری‌زنان" />

=== برنامهٔ برابری ===
حقوق مورد تأکید در این بخش شامل موارد زیر است:

* برابری کامل در حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی؛
* حق انتخاب آزادانهٔ پوشش؛
* حق انتخاب در ازدواج و طلاق؛
* حق برابر تحصیل و اشتغال؛
* مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
* لغو قوانین و مجازات‌های تبعیض‌آمیز؛
* منع خشونت و بهره‌کشی از زنان.<ref name="برابری">همان، صفحات ۵۴–۵۹.</ref>

== کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ==
چهارمین سخنرانی اصلی کتاب در ۲۴ تیر ۱۳۹۸ و در کنفرانس «دادخواهی قتل‌عام ۶۷؛ محاکمهٔ آمران و عاملان در دادگاه بین‌المللی» ایراد شد.<ref name="دادخواهی">همان، «خامنه‌ای و دیگر مرتکبان جنایت علیه بشریت باید در برابر عدالت قرار بگیرند»، صفحات ۶۰–۷۵.</ref>

رجوی [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] را کشتاری سازمان‌یافته می‌داند که بر اساس فرمان روح‌الله خمینی و با مشارکت هیئت‌های مرگ در زندان‌های سراسر ایران اجرا شد.

=== فرمان قتل‌عام ===
در کتاب آمده است که زندانیانی که بر موضع سیاسی خود، به‌ویژه عضویت یا هواداری از سازمان مجاهدین، پای می‌فشردند به اعدام محکوم شدند. رجوی محتوای فرمان خمینی و پرسش‌های هیئت‌های مرگ را نشانهٔ تلاش برای نابودی یک جریان سیاسی و عقیدتی معرفی می‌کند.<ref name="فرمان">همان، صفحات ۶۲–۶۹.</ref>

شمار قربانیان در کتاب حدود ۳۰ هزار تن ذکر شده است. این رقم برآورد شورای ملی مقاومت است؛ شمار دقیق قربانیان به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت، دفن مخفیانه و نبود تحقیقات مستقل جامع مشخص نشده است.

=== گورهای جمعی ===
کتاب به تلاش حکومت برای پنهان‌کردن یا تخریب گورهای جمعی اشاره می‌کند؛ از جمله ساخت‌وساز، احداث جاده، تسطیح زمین و ایجاد گورستان‌های جدید در محل دفن قربانیان.<ref name="گورها">همان، صفحات ۶۷–۷۱.</ref>

رجوی همچنین از فشار بر خانواده‌هایی سخن می‌گوید که در جست‌وجوی محل دفن بستگان خود بوده‌اند. او خودداری حکومت از ارائهٔ اطلاعات دربارهٔ قربانیان را بخشی از ادامهٔ جنایت و نقض حقوق خانواده‌ها می‌داند.

=== فراخوان به تحقیقات بین‌المللی ===
خواسته‌های مطرح‌شده در سخنرانی عبارت‌اند از:

* پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی؛
* ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
* تشکیل کمیسیون مستقل تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷؛
* محاکمهٔ آمران و عاملان بر اساس موازین بین‌المللی؛
* به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر حکومت.<ref name="فراخوان‌دادخواهی">همان، صفحات ۷۰–۷۵.</ref>

رجوی قتل‌عام را «جنایت علیه بشریت» می‌نامد. احراز مسئولیت کیفری اشخاص و اطلاق نهایی عنوان‌های حقوقی به رویداد، مستلزم رسیدگی در دادگاهی صلاحیت‌دار است.

=== تعریف جنبش دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در این کتاب جنبش خانواده‌های قربانیان، زندانیان سیاسی، شکنجه‌شدگان و همهٔ کسانی معرفی می‌شود که خواهان روشن‌شدن حقیقت و محاکمهٔ مسئولان هستند.<ref name="جنبش‌دادخواهی">همان، صفحات ۷۲–۷۵.</ref>

هدف جنبش، ادامهٔ پیگیری تا مشخص‌شدن هویت همهٔ اعدام‌شدگان، یافتن محل دفن آنان و پاسخگوکردن آمران و عاملان اعلام شده است.

== تظاهرات ایرانیان در پنج شهر جهان ==
بخش دوم کتاب به سلسله تظاهرات ایرانیان در پنج شهر اختصاص دارد. این تجمع‌ها در فاصلهٔ ۲۵ خرداد تا ۵ مرداد ۱۳۹۸ برگزار شدند.<ref name="پنج‌شهر">همان، «تظاهرات ایرانیان در پنج شهر بزرگ جهان»، صفحات ۷۶–۷۷.</ref>

{| class="wikitable"
|+ زمان تظاهرات ایران آزاد در سال ۱۳۹۸
! شهر
! کشور
! تاریخ
! صفحهٔ آغاز پیام
|-
| بروکسل
| بلژیک
| ۲۵ خرداد ۱۳۹۸
| ۷۸
|-
| واشینگتن
| ایالات متحدهٔ آمریکا
| ۳۱ خرداد ۱۳۹۸
| ۸۸
|-
| برلین
| آلمان
| ۱۵ تیر ۱۳۹۸
| ۱۰۰
|-
| استکهلم
| سوئد
| ۲۹ تیر ۱۳۹۸
| ۱۱۴
|-
| لندن
| بریتانیا
| ۵ مرداد ۱۳۹۸
| ۱۲۴
|}

بر اساس مقدمهٔ این بخش، تظاهرات با هدف اعلام همبستگی با اعتراضات مردم ایران، حمایت از کانون‌های شورشی و ارتش آزادی‌بخش و پشتیبانی از شورای ملی مقاومت برگزار شدند.<ref name="پنج‌شهر" />

== پیام به تظاهرات بروکسل ==
پیام بروکسل بر سیاست اتحادیهٔ اروپا در قبال جمهوری اسلامی تمرکز دارد. رجوی خواهان تحریم نهادهای سرکوبگر، مقابله با برنامهٔ اتمی و موشکی، محدودکردن فعالیت مأموران حکومت و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت می‌شود.<ref name="بروکسل">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در بروکسل»، صفحات ۷۸–۸۷.</ref>

او میان قاطعیت سیاسی و جنگ تمایز می‌گذارد و استدلال می‌کند که دادن امتیاز به جمهوری اسلامی به افزایش سرکوب داخلی و فعالیت‌های منطقه‌ای آن منجر شده است.

== پیام به تظاهرات واشینگتن ==
در پیام واشینگتن، رجوی به سابقهٔ مبارزه برای استقلال و آزادی در آمریکا اشاره می‌کند و از دولت و کنگرهٔ آمریکا می‌خواهد خواست مردم ایران برای تغییر حکومت را به‌رسمیت بشناسند.<ref name="واشینگتن">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در واشینگتن»، صفحات ۸۸–۹۹.</ref>

موضوع‌های دیگر این پیام عبارت‌اند از تحریم سپاه پاسداران، فشار بر حکومت برای توقف برنامهٔ اتمی و موشکی، مقابله با فعالیت‌های منطقه‌ای و حمایت از یک جمهوری دموکراتیک و غیراتمی.

== پیام به تظاهرات برلین ==
پیام برلین بر ضرورت توقف سیاست امتیازدهی اروپا به جمهوری اسلامی تأکید دارد. رجوی به پروندهٔ ترور مخالفان ایرانی در رستوران میکونوس و حکم دادگاه آلمان دربارهٔ نقش مقام‌های جمهوری اسلامی اشاره می‌کند.<ref name="برلین">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایران آزاد در برلین»، صفحات ۱۰۰–۱۱۳.</ref>

او همچنین فعالیت‌های وزارت اطلاعات و سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی در اروپا را مطرح کرده و خواهان اخراج مأموران و محدودکردن نهادهای وابسته به حکومت می‌شود.

== پیام به تظاهرات استکهلم ==
پیام استکهلم با اشاره به محمد مصدق، انقلاب مشروطه و مخالفت با دیکتاتوری پهلوی، بر مرزبندی مقاومت با هر دو نظام سلطنتی و دینی تأکید می‌کند.<ref name="استکهلم">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در سوئد»، صفحات ۱۱۴–۱۲۳.</ref>

رجوی آزادی، استقلال، جمهوری و حاکمیت مردم را هدف مشترک جنبش‌های تاریخی ایران معرفی می‌کند. او همچنین خواهان حمایت سوئد و کشورهای اسکاندیناوی از حقوق بشر و جنبش دادخواهی در ایران می‌شود.

== پیام به تظاهرات لندن ==
تظاهرات لندن نقطهٔ پایانی سلسله تجمع‌های پنج‌گانه بود. پیام رجوی در این برنامه به سیاست بریتانیا و اروپا در قبال جمهوری اسلامی اختصاص داشت.<ref name="لندن">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات ایرانیان در انگلستان»، صفحات ۱۲۴–۱۳۵.</ref>

رجوی سیاست مماشات را مغایر با منافع مردم ایران و صلح منطقه‌ای توصیف می‌کند. او از دولت بریتانیا می‌خواهد:

* حمایت از حقوق بشر در ایران را در سیاست خارجی خود در اولویت قرار دهد؛
* برای اعزام هیئت تحقیق بین‌المللی به زندان‌های ایران اقدام کند؛
* از زندانیان سیاسی، به‌ویژه زنان زندانی، حمایت کند؛
* سپاه پاسداران و نهادهای وابسته به خامنه‌ای را تحریم کند؛
* سیاست کمک به حفظ جمهوری اسلامی را کنار بگذارد.<ref name="لندن" />

در این پیام، صلح پایدار در خاورمیانه با پایان مداخله‌های جمهوری اسلامی و تحقق آزادی و حاکمیت مردم ایران مرتبط دانسته شده است.

== مضامین اصلی ==
=== آزادی به‌مثابه یک فرایند تاریخی ===
کتاب آزادی را حاصل یک رویداد ناگهانی نمی‌داند، بلکه آن را نتیجهٔ مبارزه‌ای تاریخی از انقلاب مشروطه تا مقاومت معاصر معرفی می‌کند. عنوان «راهپیمایی بزرگ» بیانگر همین نگاه فرایندی است.

=== نقش سازمان و آلترناتیو ===
یکی از استدلال‌های مرکزی اثر این است که جنبش‌های گذشته به‌دلیل فقدان سازمان، رهبری و جایگزین سیاسی پایدار شکست خوردند یا مصادره شدند. شورای ملی مقاومت به‌عنوان پاسخی به این «حلقهٔ مفقوده» معرفی شده است.

=== نفی دیکتاتوری سلطنتی و دینی ===
کتاب تاریخ معاصر ایران را صحنهٔ مبارزه با دو نوع استبداد، یعنی سلطنت پهلوی و ولایت فقیه، می‌داند. نظام مطلوب نویسنده جمهوری مبتنی بر رأی آزاد، کثرت‌گرایی و جدایی دین از دولت است.

=== رهبری زنان ===
حضور زنان در رهبری مقاومت یکی از مضامین اصلی کتاب است. نویسنده بر این باور است که مقابله با بنیادگرایی مذهبی بدون مشارکت برابر زنان در تصمیم‌گیری و رهبری سیاسی امکان‌پذیر نیست.

=== دادخواهی و پاسخگویی ===
جنبش دادخواهی در اثر پلی میان گذشته و آینده تلقی می‌شود. رسیدگی به قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر موارد نقض حقوق بشر، شرط جلوگیری از تکرار خشونت حکومتی در ایران آینده معرفی شده است.

=== قاطعیت در برابر مماشات ===
پیام مشترک بخش‌های مربوط به سیاست خارجی این است که دادن امتیاز به جمهوری اسلامی به میانه‌روی آن منجر نشده است. نویسنده خواهان اعمال فشار سیاسی و حقوقی و حمایت از خواست مردم ایران برای تغییر حکومت است.

== مفهوم «راهپیمایی بزرگ» ==
«راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی» در کتاب استعاره‌ای برای مسیر طولانی مقاومت ایران است. این مسیر از مخالفت با حکومت پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، تأسیس شورای ملی مقاومت و ارتش آزادی‌بخش، استقرار در اشرف و لیبرتی و انتقال به آلبانی عبور می‌کند.

ساخت اشرف ۳ در این روایت پایان راه نیست، بلکه مرحله‌ای برای بازسازی مقاومت و ادامهٔ حرکت به‌سوی ایران آزاد است. عبارت «ایران را پس می‌گیریم» نیز بیانگر هدف سیاسی این مسیر، یعنی پایان ولایت فقیه و انتقال حاکمیت به مردم، است.<ref name="ایران‌را‌پس‌می‌گیریم" />

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
این اثر از نخستین کتاب‌های مجموعه‌ای است که سخنرانی‌های سالانهٔ مریم رجوی را در قالب کتاب منتشر می‌کند. موضوعات آن در آثار بعدی، از جمله «[[تعهد ما]]»، «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته‌اند.

وجه مشترک این آثار، تأکید بر مقاومت سازمان‌یافته، نفی سلطنت و ولایت فقیه، جدایی دین از دولت، برابری زنان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها، ایران غیراتمی و انتقال حاکمیت به مردم است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای شناخت مواضع شورای ملی مقاومت در سال ۱۳۹۸ و نخستین گردهمایی‌های گستردهٔ مقاومت در اشرف ۳ اهمیت اسنادی دارد. سخنرانی‌ها تصویری از ارزیابی این جریان از وضعیت جمهوری اسلامی، پیامدهای انتقال مجاهدین از عراق به آلبانی و راهبرد بین‌المللی مقاومت ارائه می‌کنند.

بخش مربوط به نمایشگاه ۱۲۰ سال مبارزه، روایت تاریخی شورای ملی مقاومت از انقلاب مشروطه، نهضت مصدق، انقلاب ضدسلطنتی و مقاومت علیه جمهوری اسلامی را بازتاب می‌دهد. فصل مربوط به زنان نیز جایگاه برابری جنسیتی و رهبری زنان را در برنامهٔ سیاسی نویسنده توضیح می‌دهد.

با این حال، بسیاری از آمارهای سیاسی، اقتصادی و تاریخی و ارزیابی‌های مربوط به پایگاه اجتماعی مقاومت، وضعیت حکومت و شمار قربانیان از سوی نویسنده یا ناشر ارائه شده‌اند. در استفادهٔ پژوهشی از اثر باید میان مشخصات سخنرانی‌ها و رویدادهای قابل بررسی و تحلیل‌ها و ادعاهای سیاسی مطرح‌شده در آن تمایز گذاشت.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
* [[اشرف ۳]]
* [[کمپ اشرف]]
* [[کمپ لیبرتی]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[انقلاب مشروطه ایران]]
* [[محمد مصدق]]
* [[کودتای ۲۸ مرداد]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[تعهد ما]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Great_march_towards_freedom-parsian_new.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۸]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق زنان در ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]

پرونده:راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی.png

2026-09-10T13:58:33Z

Alireza k h:

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T13:58:05Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]
# [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
# [[تعهد ما]]
# [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

تعهد ما

2026-09-10T13:57:29Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = تعهد ما
| عنوان اصلی =
| تصویر = تعهد ما.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «تعهد ما»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مرداد ۱۳۹۹
| چاپ =
| تعداد صفحات = حدود ۷۶ صفحهٔ چاپی؛ ۷۷ صفحه در فایل پی‌دی‌اف شامل جلد
| موضوع = مقاومت ایران، آیندهٔ سیاسی ایران، حاکمیت مردم، عدالت اجتماعی، [[جنبش دادخواهی]]، تروریسم دولتی و برنامهٔ شورای ملی مقاومت
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱
}}

'''تعهد ما''' کتابی شامل چهار سخنرانی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی جهانی ایران آزاد و اجلاس شورای ملی مقاومت در تیر ۱۳۹۹ است. این کتاب در مرداد ۱۳۹۹ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Our_Commitment.pdf ''تعهد ما'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مرداد ۱۳۹۹، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

عنوان کتاب از «سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی» گرفته شده است: سرنگونی جمهوری اسلامی، بنای یک ایران آزاد و دموکراتیک و وفاداری به حاکمیت و رأی مردم. رجوی در توضیح تعهد سوم می‌گوید هدف مقاومت، دستیابی به قدرت به هر قیمت نیست، بلکه برقراری آزادی و عدالت و انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="سه‌تعهد">همان، «سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی»، صفحات ۶–۱۹.</ref>

کتاب افزون بر تبیین این سه تعهد، به [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]، وضعیت همه‌گیری کرونا، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]، ضرورت تشکیل یک جایگزین سیاسی، سیاست‌های تروریستی جمهوری اسلامی در خارج از ایران و برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای دوران پس از سرنگونی می‌پردازد. متن [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] نیز در پایان اثر آمده است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۳.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان کامل اثر در صفحهٔ شناسنامه «تعهد ما؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی سه‌روزهٔ جهانی ایران آزاد و سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت ایران» است. تاریخ انتشار آن مرداد ۱۳۹۹ و شمارهٔ ثبت کتاب ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱ ذکر شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۷۷ صفحه دارد که صفحهٔ نخست آن تصویر کامل جلد، پشت جلد و عطف کتاب است. شماره‌گذاری چاپی متن از صفحهٔ ۴ آغاز می‌شود و بخش پایانی آن به طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد.

{| class="wikitable"
|+ مشخصات کتاب‌شناختی «تعهد ما»
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| تعهد ما
|-
| نوع اثر
| مجموعه سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مرداد ۱۳۹۹
|-
| زمان ایراد سخنرانی‌ها
| تیر ۱۳۹۹
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب
| چاپی و پی‌دی‌اف
|-
| شمار صفحات فایل
| ۷۷ صفحه، شامل جلد
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱
|}

== زمینهٔ تدوین ==
سه سخنرانی نخست کتاب در گردهمایی جهانی ایران آزاد در روزهای ۲۷، ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۹۹ برگزار شد. به‌دلیل محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، این گردهمایی عمدتاً به‌صورت برخط و از طریق ارتباط زندهٔ تصویری برگزار گردید.<ref name="گردهمایی">همان، «گردهمایی جهانی ایران آزاد»، صفحات ۴–۵.</ref>

بر اساس مقدمهٔ کتاب، اجلاس اصلی در ۲۷ تیر ۱۳۹۹ با ارتباط شرکت‌کنندگان از هزاران نقطه در ایران و کشورهای مختلف با اعضای سازمان مجاهدین در [[اشرف ۳]] برگزار شد. ناشر شمار شخصیت‌های بین‌المللی حاضر در برنامه را حدود هزار تن اعلام کرده است.<ref name="گردهمایی" />

دومین نشست در ۲۹ تیر به سی‌ودومین سالگرد قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی اختصاص داشت. نشست سوم نیز در ۳۰ تیر با موضوع تروریسم جمهوری اسلامی و فعالیت نهادها و مأموران آن در خارج از ایران برگزار شد.

سخنرانی چهارم در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت آغاز چهلمین سال تأسیس این شورا ایراد شد.<ref name="جایگزین">همان، «شورای ملی مقاومت ایران؛ جایگزین دموکراتیک و راه‌حل برای آینده ایران»، صفحات ۵۲–۷۳.</ref>

== ساختار کتاب ==
کتاب از یک مقدمه، چهار سخنرانی، یک بخش دربارهٔ ثبت سخنرانی نخست در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا و متن طرح ده‌ماده‌ای تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های اصلی کتاب «تعهد ما»
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| گردهمایی جهانی ایران آزاد
| معرفی اجلاس‌های روزهای ۲۷، ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۹۹
| ۴
|-
| سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی
| سخنرانی مریم رجوی در نخستین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۶
|-
| ثبت سخنرانی مریم رجوی در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا
| گزارش ثبت بخش‌هایی از سخنرانی در سوابق رسمی کنگره
| ۲۰
|-
| دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران
| سخنرانی در دومین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۲۴
|-
| تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی
| سخنرانی در سومین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۴۰
|-
| شورای ملی مقاومت ایران؛ جایگزین دموکراتیک
| سخنرانی در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت
| ۵۲
|-
| طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی
| برنامهٔ پیشنهادی برای آیندهٔ ایران
| ۷۴
|}

== سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی ==
نخستین سخنرانی کتاب در ۲۷ تیر ۱۳۹۹ و در افتتاحیهٔ گردهمایی جهانی ایران آزاد ایراد شد. رجوی سه تعهد سیاسی مقاومت ایران را چنین صورت‌بندی می‌کند:

# سرنگونی جمهوری اسلامی و بازپس‌گرفتن ایران؛
# بنای یک ایران آزاد و دموکراتیک؛
# وفاداری به حاکمیت و رأی مردم و تلاش برای آزادی و عدالت، به‌جای کسب قدرت به هر قیمت.<ref name="سه‌تعهد" />

او در توضیح تعهد سوم، بازگشت به هر دو نوع دیکتاتوری سلطنتی و دینی را رد می‌کند و جمهوری مورد نظر خود را دموکراتیک، غیرمذهبی و غیراتمی توصیف می‌کند.

=== قیام‌های ایران ===
در این سخنرانی، اعتراض‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و دی ۱۳۹۸ بخش‌هایی از یک روند اعتراضی پیوسته معرفی شده‌اند. رجوی معتقد است که مضمون این اعتراض‌ها عبور از تقسیم‌بندی اصلاح‌طلب و اصول‌گرای حکومتی و نفی تمامیت جمهوری اسلامی بوده است.<ref name="قیام‌ها">همان، صفحات ۸–۱۳.</ref>

کتاب شعارهای معترضان علیه هر دو الگوی سلطنت و ولایت فقیه را برجسته می‌کند و آن‌ها را نشانهٔ خواست جامعه برای یک جمهوری مستقل و دموکراتیک می‌داند.

رجوی «کانون‌های شورشی» و «شهرهای شورشی» را نیروی سازمان‌دهنده و استمراردهندهٔ اعتراضات معرفی می‌کند. آمارها و ارزیابی‌های کتاب دربارهٔ شمار، فعالیت و دامنهٔ نفوذ این شبکه‌ها، بیانگر روایت سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت است.<ref name="قیام‌ها" />

=== بحران ساختاری جمهوری اسلامی ===
نویسنده استدلال می‌کند که جمهوری اسلامی در برابر مجموعه‌ای از بحران‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی قرار گرفته است. از نظر او، حکومت در یک وضعیت دوگانه گرفتار شده است: ادامهٔ سرکوب و مداخلهٔ منطقه‌ای بحران‌ها را تشدید می‌کند و عقب‌نشینی از این سیاست‌ها نیز موجودیت ولایت فقیه را با خطر روبه‌رو می‌سازد.<ref name="بحران">همان، صفحات ۱۳–۱۴.</ref>

=== همه‌گیری کرونا ===
بخش دیگری از سخنرانی به همه‌گیری کرونا در ایران اختصاص دارد. رجوی حکومت را متهم می‌کند که منابع لازم را به بهداشت، درمان و حمایت اجتماعی اختصاص نداده و از گسترش بیماری برای منفعل‌کردن جامعه و جلوگیری از شکل‌گیری اعتراض‌های تازه استفاده کرده است.<ref name="کرونا">همان، صفحات ۱۴–۱۸.</ref>

او همچنین از پزشکان، پرستاران و کارکنان درمانی که در جریان همه‌گیری فعالیت می‌کردند تقدیر می‌کند. آمار تلفات ارائه‌شده در کتاب مبتنی بر برآوردهای شورای ملی مقاومت در زمان ایراد سخنرانی است و با آمار رسمی حکومت تفاوت داشت.

=== آزادی و عدالت اجتماعی ===
رجوی عدالت اجتماعی را در کنار آزادی سیاسی قرار می‌دهد. او تأکید می‌کند که ایران آینده باید از آزادی‌های سیاسی، حق رأی، حقوق برابر شهروندان و سازوکاری برای رفع فقر و تبعیض برخوردار باشد.<ref name="عدالت">همان، صفحات ۱۷–۱۹.</ref>

در این چارچوب، تعهد مقاومت تنها به سرنگونی حکومت محدود نمی‌شود، بلکه ایجاد ساختاری برای تحقق آزادی، دموکراسی، برابری و عدالت اجتماعی را نیز دربر می‌گیرد.

== ثبت سخنرانی در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا ==
کتاب گزارش می‌دهد که در ۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، [[تام مک‌کلینتاک]]، عضو مجلس نمایندگان آمریکا، متن یا گزیده‌ای از سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی جهانی ایران آزاد را برای ثبت در روزنامهٔ رسمی کنگره ارائه کرد.<ref name="کنگره">همان، «ثبت سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی ایران آزاد در روزنامه رسمی کنگره آمریکا»، صفحات ۲۰–۲۲.</ref>

در متن نقل‌شده از مک‌کلینتاک، به برگزاری اینترنتی گردهمایی، حضور ایرانیان و مقام‌های کنونی و پیشین و ارتباط با اشرف ۳ اشاره شده است. قرارگرفتن یک متن در سوابق رسمی کنگره به‌معنای ثبت آن در گزارش مذاکرات است و نباید با تصویب یک قطعنامه یا تأیید رسمی همهٔ اعضای کنگره یکسان دانسته شود.

این بخش همچنین به مناسبت ۳۰ تیر، از [[محمد مصدق]] و قیام مردم ایران برای بازگرداندن دولت او در سال ۱۳۳۱ یاد می‌کند.

== دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران ==
دومین سخنرانی کتاب در کنفرانس دادخواهی در ۲۹ تیر ۱۳۹۹ ایراد شد. این نشست به سی‌ودومین سالگرد [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اختصاص داشت و شماری از حقوق‌دانان، شخصیت‌های سیاسی و زندانیان سیاسی پیشین در آن سخنرانی کردند.<ref name="دادخواهی">همان، «دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران»، صفحات ۲۴–۳۹.</ref>

رجوی در این سخنرانی پنج رویداد تاریخی را بررسی می‌کند:

# [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱]]؛
# تأسیس شورای ملی مقاومت در ۳۰ تیر ۱۳۶۰؛
# پذیرش آتش‌بس جنگ ایران و عراق از سوی روح‌الله خمینی در تیر ۱۳۶۷؛
# صدور فرمان قتل‌عام زندانیان سیاسی؛
# [[عملیات فروغ جاویدان]].<ref name="پنج‌رویداد">همان، صفحات ۲۷–۳۱.</ref>

=== درس انقلاب ضدسلطنتی ===
رجوی یکی از درس‌های انقلاب ۱۳۵۷ را ضرورت معرفی و حفظ یک جایگزین دموکراتیک می‌داند. به‌گفتهٔ او، کافی نیست یک جنبش تنها مشخص کند چه حکومتی را نمی‌خواهد؛ بلکه باید برنامهٔ سیاسی، ساختار انتقال قدرت و نظام مطلوب خود را نیز از پیش معرفی کند.<ref name="درس‌انقلاب">همان، صفحات ۲۸–۳۱.</ref>

از این منظر، تأسیس شورای ملی مقاومت واکنشی به تجربهٔ مصادرهٔ انقلاب ضدسلطنتی توسط [[روح‌الله خمینی]] معرفی می‌شود.

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی ===
در این بخش، قتل‌عام ۱۳۶۷ به‌عنوان کشتاری سازمان‌یافته و از پیش طراحی‌شده توصیف شده است. رجوی به فرمان خمینی دربارهٔ اعدام زندانیان مجاهد «سر موضع»، تشکیل هیئت‌های مرگ، دفن مخفیانهٔ قربانیان و خودداری حکومت از اعلام کامل اسامی و محل دفن آنان اشاره می‌کند.<ref name="قتل‌عام">همان، صفحات ۳۱–۳۸.</ref>

کتاب شمار قربانیان را حدود ۳۰ هزار تن ذکر می‌کند و اکثریت آنان را اعضا و هواداران سازمان مجاهدین می‌داند. این رقم برآورد شورای ملی مقاومت است و آمار قطعی و کامل قربانیان به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت و نبود تحقیقات مستقل جامع مشخص نشده است.

رجوی از جامعهٔ جهانی می‌خواهد دربارهٔ قتل‌عام تحقیق کند و آمران و عاملان آن را بر اساس اصل صلاحیت جهانی تحت پیگرد قرار دهد. او مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی را یکی از عوامل استمرار اعدام، شکنجه و سرکوب معرفی می‌کند.<ref name="قتل‌عام" />

=== جایگاه جنبش دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در کتاب بخشی از مبارزهٔ سیاسی کنونی مردم ایران معرفی شده است. هدف آن تنها روشن‌شدن سرنوشت قربانیان نیست، بلکه جلوگیری از تکرار جنایت، لغو اعدام و پاسخگوکردن مقام‌های حکومتی نیز عنوان می‌شود.

== تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی ==
سومین سخنرانی در ۳۰ تیر ۱۳۹۹ و در کنفرانسی با عنوان «تروریسم رژیم ایران؛ سفارت‌های رژیم را ببندید و مأموران و مزدورانش را اخراج کنید» ایراد شد.<ref name="تروریسم">همان، «تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی»، صفحات ۴۰–۵۱.</ref>

رجوی تروریسم را نه یک رفتار مقطعی، بلکه بخشی از ساختار و راهبرد بقای جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. او میان سرکوب در داخل ایران، فعالیت‌های تروریستی در خارج، جنگ‌افروزی منطقه‌ای و برنامهٔ اتمی حکومت ارتباط برقرار می‌کند.<ref name="تروریسم" />

=== تاریخچهٔ عملیات برون‌مرزی ===
کتاب به مجموعه‌ای از عملیات منتسب به جمهوری اسلامی یا نیروهای وابسته به آن اشاره می‌کند؛ از جمله گروگان‌گیری در لبنان، بمب‌گذاری‌های بیروت، حمله به مرکز یهودیان در آرژانتین، انفجار برج‌های خبر و ترور مخالفان ایرانی در کشورهای مختلف.<ref name="تاریخچه‌تروریسم">همان، صفحات ۴۲–۴۵.</ref>

رجوی همچنین مداخلهٔ سپاه پاسداران و نیروی قدس در عراق، سوریه، لبنان، یمن و افغانستان را نوعی «تروریسم در مقیاس کلان» توصیف می‌کند. این بخش بیانگر تحلیل سیاسی نویسنده از نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی است.

=== طرح بمب‌گذاری گردهمایی مقاومت ===
یکی از نمونه‌های اصلی مطرح‌شده، طرح بمب‌گذاری گردهمایی شورای ملی مقاومت در فرانسه در سال ۱۳۹۷ است. در ارتباط با این پرونده، [[اسدالله اسدی]]، دیپلمات جمهوری اسلامی، و سه همدست او در اروپا بازداشت و محاکمه شدند.<ref name="اسدی">همان، صفحات ۴۵–۴۶.</ref>

رجوی استفاده از یک دیپلمات برای تحویل مواد منفجره را نشانهٔ بهره‌گیری جمهوری اسلامی از پوشش‌ها و امکانات دیپلماتیک برای عملیات امنیتی می‌داند.

=== نقد سیاست کشورهای غربی ===
کتاب سیاست مماشات دولت‌های غربی را یکی از عوامل گسترش فعالیت‌های جمهوری اسلامی در خارج از کشور معرفی می‌کند. رجوی معتقد است که تعبیر عملیات تروریستی حکومت به‌عنوان نشانهٔ قدرت و خودداری از واکنش جدی، حکومت را به ادامهٔ این اقدامات تشویق کرده است.<ref name="سیاست‌غرب">همان، صفحات ۴۶–۴۹.</ref>

او ادعای امکان تغییر رفتار جمهوری اسلامی از طریق امتیازهای اقتصادی یا سیاسی را رد می‌کند و خواهان سیاست «قاطعیت» می‌شود.

=== پیشنهادهای هفت‌گانه ===
مریم رجوی در این سخنرانی هفت اقدام را به دولت‌ها و مجالس قانونگذاری پیشنهاد می‌کند:

# محدودکردن امکانات دیپلماتیک مورد استفادهٔ جمهوری اسلامی برای فعالیت‌های امنیتی؛
# بستن شرکت‌های پوششی و مراکز فرهنگی، آموزشی یا مذهبی وابسته به حکومت که در فعالیت‌های اطلاعاتی دخالت دارند؛
# توقف مبادلات مالی اشخاص و شرکت‌های وابسته به وزارت اطلاعات و نیروی قدس؛
# اخراج مأموران حکومت که با پوشش‌های تجاری، فرهنگی، مذهبی یا رسانه‌ای فعالیت می‌کنند؛
# جلوگیری از همکاری سرویس‌های غربی با وزارت اطلاعات و نیروی قدس؛
# انتشار اطلاعات مربوط به طرح‌های تروریستی، مأموران و نهادهای پوششی؛
# تصویب قوانین مؤثر برای مقابله با فعالیت مأموران وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران.<ref name="هفت‌پیشنهاد">همان، صفحات ۴۹–۵۱.</ref>

این پیشنهادها مواضع سیاسی نویسنده و شورای ملی مقاومت دربارهٔ شیوهٔ مقابله با فعالیت‌های جمهوری اسلامی در خارج از ایران است.

== شورای ملی مقاومت؛ جایگزین دموکراتیک ==
چهارمین سخنرانی کتاب در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت آغاز چهلمین سال تأسیس آن ایراد شد.<ref name="جایگزین" />

رجوی این شورا را نتیجهٔ درس‌های انقلاب مشروطه، نهضت ملی‌شدن صنعت نفت، انقلاب ۱۳۵۷ و مقاومت علیه جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. او شورا را «چتر سیاسی» مبارزه برای آزادی، استقلال، عدالت و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی می‌داند.<ref name="جایگزین" />

=== نفی دیکتاتوری سلطنتی و دینی ===
کتاب بر مرزبندی شورا با هر دو نظام سلطنتی و ولایت فقیه تأکید می‌کند. رجوی معتقد است نظام آینده نباید بر امتیاز موروثی یا مذهبی استوار باشد و مشروعیت آن باید از رأی آزاد مردم به‌دست آید.<ref name="شاه‌و‌شیخ">همان، صفحات ۵۴–۶۰.</ref>

=== طرح صلح ===
از طرح صلح شورای ملی مقاومت در جریان جنگ ایران و عراق به‌عنوان یکی از برنامه‌های تاریخی شورا یاد شده است. رجوی ادامهٔ جنگ پس از بازپس‌گیری مناطق اشغال‌شده را سیاست خمینی برای حفظ و گسترش قدرت توصیف می‌کند و پذیرش آتش‌بس در سال ۱۳۶۷ را شکست این سیاست می‌داند.<ref name="طرح‌صلح">همان، صفحات ۶۰–۶۴.</ref>

=== جدایی دین از دولت ===
یکی از اصول مطرح‌شده، جدایی دین از دولت و لغو هرگونه امتیاز یا اجبار مذهبی است. کتاب به طرح مصوب شورای ملی مقاومت در آبان ۱۳۶۴ دربارهٔ رابطهٔ دین و دولت اشاره می‌کند.<ref name="دین‌و‌دولت">همان، صفحات ۶۵–۶۸.</ref>

در این طرح، دین اجباری، اجبار دینی و استفاده از تبعیض یا امتیاز سیاسی و اجتماعی بر اساس مذهب رد شده است. رجوی حضور سازمان مجاهدین، به‌عنوان یک جنبش مسلمان، در حمایت از این اصل را پشتوانه‌ای برای اجرای واقعی جدایی دین از دولت می‌داند.

=== برابری زنان و مردان ===
کتاب رفع تبعیض علیه زنان را از برنامه‌های بنیادین شورای ملی مقاومت معرفی می‌کند. رجوی به طرح آزادی‌ها و حقوق زنان و نقش زنان در شورا، سازمان مجاهدین و ارتش آزادی‌بخش اشاره می‌کند.<ref name="زنان">همان، صفحهٔ ۶۸.</ref>

برابری در حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، حق انتخاب پوشش، ازدواج، طلاق، تحصیل و اشتغال و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی از اصول مطرح‌شده است.

=== خودمختاری ملیت‌ها ===
کتاب از خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب وحدت و تمامیت ارضی حمایت می‌کند. رجوی به طرح دوازده‌ماده‌ای شورای ملی مقاومت برای خودمختاری کردستان ایران، مصوب سال ۱۳۶۲، اشاره می‌کند.<ref name="خودمختاری">همان، صفحات ۶۸–۶۹.</ref>

بر اساس این دیدگاه، حقوق فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ملیت‌های ایران باید در کنار حفظ یکپارچگی کشور تضمین شود.

=== دولت موقت و مجلس مؤسسان ===
رجوی هدف شورای ملی مقاومت را کسب دائمی قدرت نمی‌داند، بلکه آن را انتقال حاکمیت به مردم معرفی می‌کند. بنا بر مصوبات شورا، دولت موقت باید حداکثر ظرف شش ماه انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی برگزار کند.<ref name="انتقال">همان، صفحات ۶۹–۷۰.</ref>

با تشکیل مجلس مؤسسان، مأموریت دولت موقت در انتقال حاکمیت پایان می‌یابد. تدوین قانون اساسی و تعیین ساختار نهایی حکومت به نمایندگان منتخب مردم واگذار می‌شود.

=== مناسبات درونی شورا ===
در کتاب آمده است که در مناسبات درونی شورای ملی مقاومت، اصل «هر عضو یک رأی» برقرار است و تصمیم‌گیری تا حد امکان از طریق بحث و اقناع انجام می‌شود. رجوی این روش را عاملی برای حفظ ائتلاف میان سازمان‌ها و شخصیت‌هایی با دیدگاه‌های مختلف معرفی می‌کند.<ref name="مناسبات‌شورا">همان، صفحات ۶۹–۷۱.</ref>

ارزیابی مربوط به بی‌سابقه‌بودن این شیوه یا میزان پایبندی عملی شورا به آن، دیدگاه نویسنده دربارهٔ ساختار داخلی ائتلاف است.

== طرح ده‌ماده‌ای برای آیندهٔ ایران ==
بخش پایانی کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران، به تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹، را دربر می‌گیرد.<ref name="ده‌ماده">همان، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران»، صفحات ۷۴–۷۶.</ref>

اصول این طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و استقرار جمهوری مبتنی بر رأی آزاد و کثرت‌گرایی؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و مبتنی بر اصل برائت و دادرسی عادلانه؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از اقوام و ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق مزدبگیران؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی، عاری از تسلیحات کشتار جمعی و مبتنی بر صلح و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مفهوم تعهد در کتاب ==
«تعهد» در این اثر دارای سه سطح مرتبط است. سطح نخست، تعهد به تغییر حکومت و پایان‌دادن به نظام ولایت فقیه است. سطح دوم، تعهد به ارائهٔ یک جایگزین و برنامه برای پیشگیری از تکرار تجربهٔ مصادرهٔ انقلاب ۱۳۵۷ است. سطح سوم، تعهد به انتقال حاکمیت به مردم و خودداری از تبدیل مقاومت به قدرتی دائمی و غیرپاسخگو است.

این مفهوم در فصل‌های مختلف با موضوع‌هایی چون حفظ استقلال سیاسی، ادامهٔ مبارزه در برابر سرکوب، عدالت‌خواهی، دادخواهی قربانیان و پایبندی به انتخابات آزاد پیوند می‌یابد.

== مضامین اصلی ==
=== حاکمیت مردم ===
کتاب رأی آزاد شهروندان را تنها منبع مشروعیت حکومت آینده معرفی می‌کند. تشکیل مجلس مؤسسان و محدودبودن دورهٔ دولت انتقالی از سازوکارهای پیشنهادشده برای تحقق این اصل است.

=== آزادی و عدالت اجتماعی ===
در اثر، آزادی سیاسی از عدالت اقتصادی و اجتماعی جدا دانسته نمی‌شود. هدف اعلام‌شده نه‌تنها پایان سرکوب، بلکه رفع فقر، تبعیض و نابرابری و تأمین حقوق کارگران، کشاورزان، معلمان، پرستاران و بازنشستگان است.

=== نفی شاه و شیخ ===
کتاب از بازگشت سلطنت و ادامهٔ ولایت فقیه به‌عنوان دو شکل دیکتاتوری یاد می‌کند. جمهوری آینده باید فاقد امتیاز موروثی، مذهبی و جنسیتی باشد.

=== مقاومت سازمان‌یافته ===
نویسنده وجود سازمان و آلترناتیو سیاسی را شرط تبدیل اعتراض عمومی به تغییر پایدار می‌داند. شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین در کتاب مصادیق این مقاومت سازمان‌یافته معرفی شده‌اند.

=== دادخواهی و پاسخگویی ===
پایان‌دادن به مصونیت آمران و عاملان اعدام، شکنجه و تروریسم از مضامین تکرارشوندهٔ کتاب است. پاسخگویی قضایی، بخشی از گذار به یک نظام مبتنی بر قانون معرفی می‌شود.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«تعهد ما» از آثار گردآوری‌شده از سخنرانی‌های مریم رجوی در یک مقطع سیاسی مشخص است و بیش از آن‌که پژوهشی دانشگاهی باشد، سندی از برنامه‌ها و تحلیل‌های شورای ملی مقاومت در سال ۱۳۹۹ به‌شمار می‌رود.

موضوعات این کتاب در آثار بعدی رجوی، از جمله «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته است. وجه مشترک این آثار، تأکید بر سرنگونی جمهوری اسلامی، نفی سلطنت، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== ارزیابی محتوایی ==
کتاب برای بررسی مواضع شورای ملی مقاومت در دورهٔ پس از قیام آبان ۱۳۹۸ و در نخستین ماه‌های همه‌گیری کرونا اهمیت اسنادی دارد. سه تعهد مطرح‌شده در اثر، رابطهٔ میان راهبرد سرنگونی، نظام سیاسی جایگزین و انتقال حاکمیت به مردم را از دید نویسنده توضیح می‌دهند.

بخش مربوط به تروریسم نیز مجموعه‌ای از مواضع شورا دربارهٔ فعالیت‌های برون‌مرزی جمهوری اسلامی و پیشنهادهای آن برای سیاست دولت‌های اروپایی را گرد آورده است. فصل مربوط به جایگزین دموکراتیک، شرح فشرده‌ای از مصوبات و طرح‌های شورای ملی مقاومت دربارهٔ دین و دولت، حقوق زنان، خودمختاری، دولت موقت و مجلس مؤسسان ارائه می‌دهد.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[قیام ۳۰ تیر]]
* [[محمد مصدق]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[عملیات فروغ جاویدان]]
* [[اشرف ۳]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Our_Commitment.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «تعهد ما»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۹]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:عدالت اجتماعی]]

تعهد ما

2026-09-10T13:50:20Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = تعهد ما | عنوان اصلی = | تصویر = تعهد ما.png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «تعهد ما» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر = انتشارات شورای ملی مقاومت ایران | محل نشر = پاریس، فرانسه | تاریخ نشر = مرداد ۱...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = تعهد ما
| عنوان اصلی =
| تصویر = تعهد ما.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «تعهد ما»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مرداد ۱۳۹۹
| چاپ =
| تعداد صفحات = حدود ۷۶ صفحهٔ چاپی؛ ۷۷ صفحه در فایل پی‌دی‌اف شامل جلد
| موضوع = مقاومت ایران، آیندهٔ سیاسی ایران، حاکمیت مردم، عدالت اجتماعی، [[جنبش دادخواهی]]، تروریسم دولتی و برنامهٔ شورای ملی مقاومت
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱
}}

'''تعهد ما''' کتابی شامل چهار سخنرانی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی جهانی ایران آزاد و اجلاس شورای ملی مقاومت در تیر ۱۳۹۹ است. این کتاب در مرداد ۱۳۹۹ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Our_Commitment.pdf ''تعهد ما'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مرداد ۱۳۹۹، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

عنوان کتاب از «سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی» گرفته شده است: سرنگونی جمهوری اسلامی، بنای یک ایران آزاد و دموکراتیک و وفاداری به حاکمیت و رأی مردم. رجوی در توضیح تعهد سوم می‌گوید هدف مقاومت، دستیابی به قدرت به هر قیمت نیست، بلکه برقراری آزادی و عدالت و انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="سه‌تعهد">همان، «سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی»، صفحات ۶–۱۹.</ref>

کتاب افزون بر تبیین این سه تعهد، به [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]، وضعیت همه‌گیری کرونا، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]، ضرورت تشکیل یک جایگزین سیاسی، سیاست‌های تروریستی جمهوری اسلامی در خارج از ایران و برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای دوران پس از سرنگونی می‌پردازد. متن [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] نیز در پایان اثر آمده است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۳.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
عنوان کامل اثر در صفحهٔ شناسنامه «تعهد ما؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی سه‌روزهٔ جهانی ایران آزاد و سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت ایران» است. تاریخ انتشار آن مرداد ۱۳۹۹ و شمارهٔ ثبت کتاب ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱ ذکر شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۷۷ صفحه دارد که صفحهٔ نخست آن تصویر کامل جلد، پشت جلد و عطف کتاب است. شماره‌گذاری چاپی متن از صفحهٔ ۴ آغاز می‌شود و بخش پایانی آن به طرح ده‌ماده‌ای اختصاص دارد.

{| class="wikitable"
|+ مشخصات کتاب‌شناختی «تعهد ما»
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| تعهد ما
|-
| نوع اثر
| مجموعه سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مرداد ۱۳۹۹
|-
| زمان ایراد سخنرانی‌ها
| تیر ۱۳۹۹
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب
| چاپی و پی‌دی‌اف
|-
| شمار صفحات فایل
| ۷۷ صفحه، شامل جلد
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۳-۱
|}

== زمینهٔ تدوین ==
سه سخنرانی نخست کتاب در گردهمایی جهانی ایران آزاد در روزهای ۲۷، ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۹۹ برگزار شد. به‌دلیل محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، این گردهمایی عمدتاً به‌صورت برخط و از طریق ارتباط زندهٔ تصویری برگزار گردید.<ref name="گردهمایی">همان، «گردهمایی جهانی ایران آزاد»، صفحات ۴–۵.</ref>

بر اساس مقدمهٔ کتاب، اجلاس اصلی در ۲۷ تیر ۱۳۹۹ با ارتباط شرکت‌کنندگان از هزاران نقطه در ایران و کشورهای مختلف با اعضای سازمان مجاهدین در [[اشرف ۳]] برگزار شد. ناشر شمار شخصیت‌های بین‌المللی حاضر در برنامه را حدود هزار تن اعلام کرده است.<ref name="گردهمایی" />

دومین نشست در ۲۹ تیر به سی‌ودومین سالگرد قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی اختصاص داشت. نشست سوم نیز در ۳۰ تیر با موضوع تروریسم جمهوری اسلامی و فعالیت نهادها و مأموران آن در خارج از ایران برگزار شد.

سخنرانی چهارم در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت آغاز چهلمین سال تأسیس این شورا ایراد شد.<ref name="جایگزین">همان، «شورای ملی مقاومت ایران؛ جایگزین دموکراتیک و راه‌حل برای آینده ایران»، صفحات ۵۲–۷۳.</ref>

== ساختار کتاب ==
کتاب از یک مقدمه، چهار سخنرانی، یک بخش دربارهٔ ثبت سخنرانی نخست در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا و متن طرح ده‌ماده‌ای تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های اصلی کتاب «تعهد ما»
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| گردهمایی جهانی ایران آزاد
| معرفی اجلاس‌های روزهای ۲۷، ۲۹ و ۳۰ تیر ۱۳۹۹
| ۴
|-
| سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی
| سخنرانی مریم رجوی در نخستین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۶
|-
| ثبت سخنرانی مریم رجوی در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا
| گزارش ثبت بخش‌هایی از سخنرانی در سوابق رسمی کنگره
| ۲۰
|-
| دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران
| سخنرانی در دومین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۲۴
|-
| تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی
| سخنرانی در سومین اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۴۰
|-
| شورای ملی مقاومت ایران؛ جایگزین دموکراتیک
| سخنرانی در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت
| ۵۲
|-
| طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی
| برنامهٔ پیشنهادی برای آیندهٔ ایران
| ۷۴
|}

== سه تعهد بزرگ مقاومت و ارتش آزادی ==
نخستین سخنرانی کتاب در ۲۷ تیر ۱۳۹۹ و در افتتاحیهٔ گردهمایی جهانی ایران آزاد ایراد شد. رجوی سه تعهد سیاسی مقاومت ایران را چنین صورت‌بندی می‌کند:

# سرنگونی جمهوری اسلامی و بازپس‌گرفتن ایران؛
# بنای یک ایران آزاد و دموکراتیک؛
# وفاداری به حاکمیت و رأی مردم و تلاش برای آزادی و عدالت، به‌جای کسب قدرت به هر قیمت.<ref name="سه‌تعهد" />

او در توضیح تعهد سوم، بازگشت به هر دو نوع دیکتاتوری سلطنتی و دینی را رد می‌کند و جمهوری مورد نظر خود را دموکراتیک، غیرمذهبی و غیراتمی توصیف می‌کند.

=== قیام‌های ایران ===
در این سخنرانی، اعتراض‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و دی ۱۳۹۸ بخش‌هایی از یک روند اعتراضی پیوسته معرفی شده‌اند. رجوی معتقد است که مضمون این اعتراض‌ها عبور از تقسیم‌بندی اصلاح‌طلب و اصول‌گرای حکومتی و نفی تمامیت جمهوری اسلامی بوده است.<ref name="قیام‌ها">همان، صفحات ۸–۱۳.</ref>

کتاب شعارهای معترضان علیه هر دو الگوی سلطنت و ولایت فقیه را برجسته می‌کند و آن‌ها را نشانهٔ خواست جامعه برای یک جمهوری مستقل و دموکراتیک می‌داند.

رجوی «کانون‌های شورشی» و «شهرهای شورشی» را نیروی سازمان‌دهنده و استمراردهندهٔ اعتراضات معرفی می‌کند. آمارها و ارزیابی‌های کتاب دربارهٔ شمار، فعالیت و دامنهٔ نفوذ این شبکه‌ها، بیانگر روایت سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت است.<ref name="قیام‌ها" />

=== بحران ساختاری جمهوری اسلامی ===
نویسنده استدلال می‌کند که جمهوری اسلامی در برابر مجموعه‌ای از بحران‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی قرار گرفته است. از نظر او، حکومت در یک وضعیت دوگانه گرفتار شده است: ادامهٔ سرکوب و مداخلهٔ منطقه‌ای بحران‌ها را تشدید می‌کند و عقب‌نشینی از این سیاست‌ها نیز موجودیت ولایت فقیه را با خطر روبه‌رو می‌سازد.<ref name="بحران">همان، صفحات ۱۳–۱۴.</ref>

=== همه‌گیری کرونا ===
بخش دیگری از سخنرانی به همه‌گیری کرونا در ایران اختصاص دارد. رجوی حکومت را متهم می‌کند که منابع لازم را به بهداشت، درمان و حمایت اجتماعی اختصاص نداده و از گسترش بیماری برای منفعل‌کردن جامعه و جلوگیری از شکل‌گیری اعتراض‌های تازه استفاده کرده است.<ref name="کرونا">همان، صفحات ۱۴–۱۸.</ref>

او همچنین از پزشکان، پرستاران و کارکنان درمانی که در جریان همه‌گیری فعالیت می‌کردند تقدیر می‌کند. آمار تلفات ارائه‌شده در کتاب مبتنی بر برآوردهای شورای ملی مقاومت در زمان ایراد سخنرانی است و با آمار رسمی حکومت تفاوت داشت.

=== آزادی و عدالت اجتماعی ===
رجوی عدالت اجتماعی را در کنار آزادی سیاسی قرار می‌دهد. او تأکید می‌کند که ایران آینده باید از آزادی‌های سیاسی، حق رأی، حقوق برابر شهروندان و سازوکاری برای رفع فقر و تبعیض برخوردار باشد.<ref name="عدالت">همان، صفحات ۱۷–۱۹.</ref>

در این چارچوب، تعهد مقاومت تنها به سرنگونی حکومت محدود نمی‌شود، بلکه ایجاد ساختاری برای تحقق آزادی، دموکراسی، برابری و عدالت اجتماعی را نیز دربر می‌گیرد.

== ثبت سخنرانی در روزنامهٔ رسمی کنگرهٔ آمریکا ==
کتاب گزارش می‌دهد که در ۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، [[تام مک‌کلینتاک]]، عضو مجلس نمایندگان آمریکا، متن یا گزیده‌ای از سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی جهانی ایران آزاد را برای ثبت در روزنامهٔ رسمی کنگره ارائه کرد.<ref name="کنگره">همان، «ثبت سخنرانی مریم رجوی در گردهمایی ایران آزاد در روزنامه رسمی کنگره آمریکا»، صفحات ۲۰–۲۲.</ref>

در متن نقل‌شده از مک‌کلینتاک، به برگزاری اینترنتی گردهمایی، حضور ایرانیان و مقام‌های کنونی و پیشین و ارتباط با اشرف ۳ اشاره شده است. قرارگرفتن یک متن در سوابق رسمی کنگره به‌معنای ثبت آن در گزارش مذاکرات است و نباید با تصویب یک قطعنامه یا تأیید رسمی همهٔ اعضای کنگره یکسان دانسته شود.

این بخش همچنین به مناسبت ۳۰ تیر، از [[محمد مصدق]] و قیام مردم ایران برای بازگرداندن دولت او در سال ۱۳۳۱ یاد می‌کند.

== دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران ==
دومین سخنرانی کتاب در کنفرانس دادخواهی در ۲۹ تیر ۱۳۹۹ ایراد شد. این نشست به سی‌ودومین سالگرد [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اختصاص داشت و شماری از حقوق‌دانان، شخصیت‌های سیاسی و زندانیان سیاسی پیشین در آن سخنرانی کردند.<ref name="دادخواهی">همان، «دادخواهی شهیدان و حسابرسی از رژیم ایران»، صفحات ۲۴–۳۹.</ref>

رجوی در این سخنرانی پنج رویداد تاریخی را بررسی می‌کند:

# [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱]]؛
# تأسیس شورای ملی مقاومت در ۳۰ تیر ۱۳۶۰؛
# پذیرش آتش‌بس جنگ ایران و عراق از سوی روح‌الله خمینی در تیر ۱۳۶۷؛
# صدور فرمان قتل‌عام زندانیان سیاسی؛
# [[عملیات فروغ جاویدان]].<ref name="پنج‌رویداد">همان، صفحات ۲۷–۳۱.</ref>

=== درس انقلاب ضدسلطنتی ===
رجوی یکی از درس‌های انقلاب ۱۳۵۷ را ضرورت معرفی و حفظ یک جایگزین دموکراتیک می‌داند. به‌گفتهٔ او، کافی نیست یک جنبش تنها مشخص کند چه حکومتی را نمی‌خواهد؛ بلکه باید برنامهٔ سیاسی، ساختار انتقال قدرت و نظام مطلوب خود را نیز از پیش معرفی کند.<ref name="درس‌انقلاب">همان، صفحات ۲۸–۳۱.</ref>

از این منظر، تأسیس شورای ملی مقاومت واکنشی به تجربهٔ مصادرهٔ انقلاب ضدسلطنتی توسط [[روح‌الله خمینی]] معرفی می‌شود.

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی ===
در این بخش، قتل‌عام ۱۳۶۷ به‌عنوان کشتاری سازمان‌یافته و از پیش طراحی‌شده توصیف شده است. رجوی به فرمان خمینی دربارهٔ اعدام زندانیان مجاهد «سر موضع»، تشکیل هیئت‌های مرگ، دفن مخفیانهٔ قربانیان و خودداری حکومت از اعلام کامل اسامی و محل دفن آنان اشاره می‌کند.<ref name="قتل‌عام">همان، صفحات ۳۱–۳۸.</ref>

کتاب شمار قربانیان را حدود ۳۰ هزار تن ذکر می‌کند و اکثریت آنان را اعضا و هواداران سازمان مجاهدین می‌داند. این رقم برآورد شورای ملی مقاومت است و آمار قطعی و کامل قربانیان به‌دلیل پنهان‌کاری حکومت و نبود تحقیقات مستقل جامع مشخص نشده است.

رجوی از جامعهٔ جهانی می‌خواهد دربارهٔ قتل‌عام تحقیق کند و آمران و عاملان آن را بر اساس اصل صلاحیت جهانی تحت پیگرد قرار دهد. او مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی را یکی از عوامل استمرار اعدام، شکنجه و سرکوب معرفی می‌کند.<ref name="قتل‌عام" />

=== جایگاه جنبش دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در کتاب بخشی از مبارزهٔ سیاسی کنونی مردم ایران معرفی شده است. هدف آن تنها روشن‌شدن سرنوشت قربانیان نیست، بلکه جلوگیری از تکرار جنایت، لغو اعدام و پاسخگوکردن مقام‌های حکومتی نیز عنوان می‌شود.

== تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی ==
سومین سخنرانی در ۳۰ تیر ۱۳۹۹ و در کنفرانسی با عنوان «تروریسم رژیم ایران؛ سفارت‌های رژیم را ببندید و مأموران و مزدورانش را اخراج کنید» ایراد شد.<ref name="تروریسم">همان، «تروریسم جان‌مایهٔ فاشیسم دینی»، صفحات ۴۰–۵۱.</ref>

رجوی تروریسم را نه یک رفتار مقطعی، بلکه بخشی از ساختار و راهبرد بقای جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. او میان سرکوب در داخل ایران، فعالیت‌های تروریستی در خارج، جنگ‌افروزی منطقه‌ای و برنامهٔ اتمی حکومت ارتباط برقرار می‌کند.<ref name="تروریسم" />

=== تاریخچهٔ عملیات برون‌مرزی ===
کتاب به مجموعه‌ای از عملیات منتسب به جمهوری اسلامی یا نیروهای وابسته به آن اشاره می‌کند؛ از جمله گروگان‌گیری در لبنان، بمب‌گذاری‌های بیروت، حمله به مرکز یهودیان در آرژانتین، انفجار برج‌های خبر و ترور مخالفان ایرانی در کشورهای مختلف.<ref name="تاریخچه‌تروریسم">همان، صفحات ۴۲–۴۵.</ref>

رجوی همچنین مداخلهٔ سپاه پاسداران و نیروی قدس در عراق، سوریه، لبنان، یمن و افغانستان را نوعی «تروریسم در مقیاس کلان» توصیف می‌کند. این بخش بیانگر تحلیل سیاسی نویسنده از نقش منطقه‌ای جمهوری اسلامی است.

=== طرح بمب‌گذاری گردهمایی مقاومت ===
یکی از نمونه‌های اصلی مطرح‌شده، طرح بمب‌گذاری گردهمایی شورای ملی مقاومت در فرانسه در سال ۱۳۹۷ است. در ارتباط با این پرونده، [[اسدالله اسدی]]، دیپلمات جمهوری اسلامی، و سه همدست او در اروپا بازداشت و محاکمه شدند.<ref name="اسدی">همان، صفحات ۴۵–۴۶.</ref>

رجوی استفاده از یک دیپلمات برای تحویل مواد منفجره را نشانهٔ بهره‌گیری جمهوری اسلامی از پوشش‌ها و امکانات دیپلماتیک برای عملیات امنیتی می‌داند.

=== نقد سیاست کشورهای غربی ===
کتاب سیاست مماشات دولت‌های غربی را یکی از عوامل گسترش فعالیت‌های جمهوری اسلامی در خارج از کشور معرفی می‌کند. رجوی معتقد است که تعبیر عملیات تروریستی حکومت به‌عنوان نشانهٔ قدرت و خودداری از واکنش جدی، حکومت را به ادامهٔ این اقدامات تشویق کرده است.<ref name="سیاست‌غرب">همان، صفحات ۴۶–۴۹.</ref>

او ادعای امکان تغییر رفتار جمهوری اسلامی از طریق امتیازهای اقتصادی یا سیاسی را رد می‌کند و خواهان سیاست «قاطعیت» می‌شود.

=== پیشنهادهای هفت‌گانه ===
رجوی در این سخنرانی هفت اقدام را به دولت‌ها و مجالس قانونگذاری پیشنهاد می‌کند:

# محدودکردن امکانات دیپلماتیک مورد استفادهٔ جمهوری اسلامی برای فعالیت‌های امنیتی؛
# بستن شرکت‌های پوششی و مراکز فرهنگی، آموزشی یا مذهبی وابسته به حکومت که در فعالیت‌های اطلاعاتی دخالت دارند؛
# توقف مبادلات مالی اشخاص و شرکت‌های وابسته به وزارت اطلاعات و نیروی قدس؛
# اخراج مأموران حکومت که با پوشش‌های تجاری، فرهنگی، مذهبی یا رسانه‌ای فعالیت می‌کنند؛
# جلوگیری از همکاری سرویس‌های غربی با وزارت اطلاعات و نیروی قدس؛
# انتشار اطلاعات مربوط به طرح‌های تروریستی، مأموران و نهادهای پوششی؛
# تصویب قوانین مؤثر برای مقابله با فعالیت مأموران وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران.<ref name="هفت‌پیشنهاد">همان، صفحات ۴۹–۵۱.</ref>

این پیشنهادها مواضع سیاسی نویسنده و شورای ملی مقاومت دربارهٔ شیوهٔ مقابله با فعالیت‌های جمهوری اسلامی در خارج از ایران است.

== شورای ملی مقاومت؛ جایگزین دموکراتیک ==
چهارمین سخنرانی کتاب در اجلاس سه‌روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت آغاز چهلمین سال تأسیس آن ایراد شد.<ref name="جایگزین" />

رجوی این شورا را نتیجهٔ درس‌های انقلاب مشروطه، نهضت ملی‌شدن صنعت نفت، انقلاب ۱۳۵۷ و مقاومت علیه جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. او شورا را «چتر سیاسی» مبارزه برای آزادی، استقلال، عدالت و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی می‌داند.<ref name="جایگزین" />

=== نفی دیکتاتوری سلطنتی و دینی ===
کتاب بر مرزبندی شورا با هر دو نظام سلطنتی و ولایت فقیه تأکید می‌کند. رجوی معتقد است نظام آینده نباید بر امتیاز موروثی یا مذهبی استوار باشد و مشروعیت آن باید از رأی آزاد مردم به‌دست آید.<ref name="شاه‌و‌شیخ">همان، صفحات ۵۴–۶۰.</ref>

=== طرح صلح ===
از طرح صلح شورای ملی مقاومت در جریان جنگ ایران و عراق به‌عنوان یکی از برنامه‌های تاریخی شورا یاد شده است. رجوی ادامهٔ جنگ پس از بازپس‌گیری مناطق اشغال‌شده را سیاست خمینی برای حفظ و گسترش قدرت توصیف می‌کند و پذیرش آتش‌بس در سال ۱۳۶۷ را شکست این سیاست می‌داند.<ref name="طرح‌صلح">همان، صفحات ۶۰–۶۴.</ref>

=== جدایی دین از دولت ===
یکی از اصول مطرح‌شده، جدایی دین از دولت و لغو هرگونه امتیاز یا اجبار مذهبی است. کتاب به طرح مصوب شورای ملی مقاومت در آبان ۱۳۶۴ دربارهٔ رابطهٔ دین و دولت اشاره می‌کند.<ref name="دین‌و‌دولت">همان، صفحات ۶۵–۶۸.</ref>

در این طرح، دین اجباری، اجبار دینی و استفاده از تبعیض یا امتیاز سیاسی و اجتماعی بر اساس مذهب رد شده است. رجوی حضور سازمان مجاهدین، به‌عنوان یک جنبش مسلمان، در حمایت از این اصل را پشتوانه‌ای برای اجرای واقعی جدایی دین از دولت می‌داند.

=== برابری زنان و مردان ===
کتاب رفع تبعیض علیه زنان را از برنامه‌های بنیادین شورای ملی مقاومت معرفی می‌کند. رجوی به طرح آزادی‌ها و حقوق زنان و نقش زنان در شورا، سازمان مجاهدین و ارتش آزادی‌بخش اشاره می‌کند.<ref name="زنان">همان، صفحهٔ ۶۸.</ref>

برابری در حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، حق انتخاب پوشش، ازدواج، طلاق، تحصیل و اشتغال و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی از اصول مطرح‌شده است.

=== خودمختاری ملیت‌ها ===
کتاب از خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب وحدت و تمامیت ارضی حمایت می‌کند. رجوی به طرح دوازده‌ماده‌ای شورای ملی مقاومت برای خودمختاری کردستان ایران، مصوب سال ۱۳۶۲، اشاره می‌کند.<ref name="خودمختاری">همان، صفحات ۶۸–۶۹.</ref>

بر اساس این دیدگاه، حقوق فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ملیت‌های ایران باید در کنار حفظ یکپارچگی کشور تضمین شود.

=== دولت موقت و مجلس مؤسسان ===
رجوی هدف شورای ملی مقاومت را کسب دائمی قدرت نمی‌داند، بلکه آن را انتقال حاکمیت به مردم معرفی می‌کند. بنا بر مصوبات شورا، دولت موقت باید حداکثر ظرف شش ماه انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی برگزار کند.<ref name="انتقال">همان، صفحات ۶۹–۷۰.</ref>

با تشکیل مجلس مؤسسان، مأموریت دولت موقت در انتقال حاکمیت پایان می‌یابد. تدوین قانون اساسی و تعیین ساختار نهایی حکومت به نمایندگان منتخب مردم واگذار می‌شود.

=== مناسبات درونی شورا ===
در کتاب آمده است که در مناسبات درونی شورای ملی مقاومت، اصل «هر عضو یک رأی» برقرار است و تصمیم‌گیری تا حد امکان از طریق بحث و اقناع انجام می‌شود. رجوی این روش را عاملی برای حفظ ائتلاف میان سازمان‌ها و شخصیت‌هایی با دیدگاه‌های مختلف معرفی می‌کند.<ref name="مناسبات‌شورا">همان، صفحات ۶۹–۷۱.</ref>

ارزیابی مربوط به بی‌سابقه‌بودن این شیوه یا میزان پایبندی عملی شورا به آن، دیدگاه نویسنده دربارهٔ ساختار داخلی ائتلاف است.

== طرح ده‌ماده‌ای برای آیندهٔ ایران ==
بخش پایانی کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران، به تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹، را دربر می‌گیرد.<ref name="ده‌ماده">همان، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران»، صفحات ۷۴–۷۶.</ref>

اصول این طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و استقرار جمهوری مبتنی بر رأی آزاد و کثرت‌گرایی؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و مبتنی بر اصل برائت و دادرسی عادلانه؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از اقوام و ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق مزدبگیران؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی، عاری از تسلیحات کشتار جمعی و مبتنی بر صلح و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مفهوم تعهد در کتاب ==
«تعهد» در این اثر دارای سه سطح مرتبط است. سطح نخست، تعهد به تغییر حکومت و پایان‌دادن به نظام ولایت فقیه است. سطح دوم، تعهد به ارائهٔ یک جایگزین و برنامه برای پیشگیری از تکرار تجربهٔ مصادرهٔ انقلاب ۱۳۵۷ است. سطح سوم، تعهد به انتقال حاکمیت به مردم و خودداری از تبدیل مقاومت به قدرتی دائمی و غیرپاسخگو است.

این مفهوم در فصل‌های مختلف با موضوع‌هایی چون حفظ استقلال سیاسی، ادامهٔ مبارزه در برابر سرکوب، عدالت‌خواهی، دادخواهی قربانیان و پایبندی به انتخابات آزاد پیوند می‌یابد.

== مضامین اصلی ==
=== حاکمیت مردم ===
کتاب رأی آزاد شهروندان را تنها منبع مشروعیت حکومت آینده معرفی می‌کند. تشکیل مجلس مؤسسان و محدودبودن دورهٔ دولت انتقالی از سازوکارهای پیشنهادشده برای تحقق این اصل است.

=== آزادی و عدالت اجتماعی ===
در اثر، آزادی سیاسی از عدالت اقتصادی و اجتماعی جدا دانسته نمی‌شود. هدف اعلام‌شده نه‌تنها پایان سرکوب، بلکه رفع فقر، تبعیض و نابرابری و تأمین حقوق کارگران، کشاورزان، معلمان، پرستاران و بازنشستگان است.

=== نفی شاه و شیخ ===
کتاب از بازگشت سلطنت و ادامهٔ ولایت فقیه به‌عنوان دو شکل دیکتاتوری یاد می‌کند. جمهوری آینده باید فاقد امتیاز موروثی، مذهبی و جنسیتی باشد.

=== مقاومت سازمان‌یافته ===
نویسنده وجود سازمان و آلترناتیو سیاسی را شرط تبدیل اعتراض عمومی به تغییر پایدار می‌داند. شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین در کتاب مصادیق این مقاومت سازمان‌یافته معرفی شده‌اند.

=== دادخواهی و پاسخگویی ===
پایان‌دادن به مصونیت آمران و عاملان اعدام، شکنجه و تروریسم از مضامین تکرارشوندهٔ کتاب است. پاسخگویی قضایی، بخشی از گذار به یک نظام مبتنی بر قانون معرفی می‌شود.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«تعهد ما» از آثار گردآوری‌شده از سخنرانی‌های مریم رجوی در یک مقطع سیاسی مشخص است و بیش از آن‌که پژوهشی دانشگاهی باشد، سندی از برنامه‌ها و تحلیل‌های شورای ملی مقاومت در سال ۱۳۹۹ به‌شمار می‌رود.

موضوعات این کتاب در آثار بعدی رجوی، از جمله «[[آزادی، دمکراسی و برابری]]»، «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته است. وجه مشترک این آثار، تأکید بر سرنگونی جمهوری اسلامی، نفی سلطنت، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== ارزیابی محتوایی ==
کتاب برای بررسی مواضع شورای ملی مقاومت در دورهٔ پس از قیام آبان ۱۳۹۸ و در نخستین ماه‌های همه‌گیری کرونا اهمیت اسنادی دارد. سه تعهد مطرح‌شده در اثر، رابطهٔ میان راهبرد سرنگونی، نظام سیاسی جایگزین و انتقال حاکمیت به مردم را از دید نویسنده توضیح می‌دهند.

بخش مربوط به تروریسم نیز مجموعه‌ای از مواضع شورا دربارهٔ فعالیت‌های برون‌مرزی جمهوری اسلامی و پیشنهادهای آن برای سیاست دولت‌های اروپایی را گرد آورده است. فصل مربوط به جایگزین دموکراتیک، شرح فشرده‌ای از مصوبات و طرح‌های شورای ملی مقاومت دربارهٔ دین و دولت، حقوق زنان، خودمختاری، دولت موقت و مجلس مؤسسان ارائه می‌دهد.

با این حال، بسیاری از آمارها دربارهٔ قیام‌ها، شمار قربانیان کرونا، دامنهٔ فعالیت کانون‌های شورشی و میزان حمایت بین‌المللی از مقاومت، از سوی نویسنده یا ناشر بیان شده‌اند. در استفادهٔ پژوهشی از کتاب باید میان متن و زمان سخنرانی‌ها، داده‌های قابل بررسی و تحلیل‌ها و ادعاهای سیاسی نویسنده تمایز گذاشت.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[قیام ۳۰ تیر]]
* [[محمد مصدق]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[عملیات فروغ جاویدان]]
* [[اشرف ۳]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Our_Commitment.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «تعهد ما»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۳۹۹]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:عدالت اجتماعی]]

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T13:49:35Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]
# [[آزادی، دمکراسی و برابری]]
# [[تعهد ما]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

پرونده:تعهد ما.png

2026-09-10T13:48:17Z

Alireza k h:

آزادی، دمکراسی و برابری

2026-09-10T13:47:29Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = آزادی، دمکراسی و برابری
| عنوان اصلی =
| تصویر = آزادی، دمکراسی و برابری.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مرداد ۱۴۰۰
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۸۸ صفحه در نسخهٔ چاپی؛ ۸۹ صفحه در فایل پی‌دی‌اف شامل جلد
| موضوع = آزادی، دموکراسی، برابری، آیندهٔ سیاسی ایران، [[شورای ملی مقاومت ایران]]، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی، [[جنبش دادخواهی]]
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲
}}

'''آزادی، دمکراسی و برابری''' کتابی شامل سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی جهانی ایران آزاد و اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت در تیر ۱۴۰۰ است. این کتاب در مرداد ۱۴۰۰ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Maryam-Rajavi-Freedom-Democracy-and-Equality-PA.pdf ''آزادی، دمکراسی و برابری'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مرداد ۱۴۰۰، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

اثر از یک بخش مقدماتی دربارهٔ گردهمایی جهانی ایران آزاد، سه سخنرانی مریم رجوی در روزهای ۱۹ تا ۲۱ تیر ۱۴۰۰، سخنرانی او در اجلاس شورای ملی مقاومت و متن [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] تشکیل شده است. محورهای کتاب شامل چشم‌انداز تغییر حکومت در ایران، نقش مقاومت سازمان‌یافته، سیاست یکدست‌سازی ساختار جمهوری اسلامی، انتصاب [[ابراهیم رئیسی]]، برنامه‌های اتمی و موشکی حکومت، سیاست کشورهای غربی، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] و ساختار سیاسی مورد نظر شورای ملی مقاومت برای آیندهٔ ایران است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۴.</ref>

عنوان کتاب از سه اصل مورد تأکید نویسنده گرفته شده است. رجوی خواستهٔ مردم و مقاومت ایران را در سه مفهوم «آزادی، دمکراسی و برابری» خلاصه می‌کند و از جامعهٔ جهانی می‌خواهد مبارزهٔ مردم ایران برای دستیابی به این اصول را به‌رسمیت بشناسد.<ref name="جلد">همان، متن پشت جلد.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر اساس صفحهٔ شناسنامه، عنوان کامل اثر «آزادی، دمکراسی و برابری؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی سه‌روزهٔ جهانی ایران آزاد و سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت ایران» است. شمارهٔ ثبت کتاب ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲ و تاریخ انتشار آن مرداد ۱۴۰۰ ذکر شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌افِ در دسترس ۸۹ صفحه دارد که صفحهٔ نخست آن تصویر کامل جلد، عطف و پشت جلد است. روی الگوی چاپ جلد، شمار صفحات نسخهٔ چاپی ۸۸ صفحه ثبت شده است.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| آزادی، دمکراسی و برابری
|-
| نوع اثر
| مجموعه سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مرداد ۱۴۰۰
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات نسخهٔ چاپی
| ۸۸ صفحه
|-
| شمار صفحات فایل پی‌دی‌اف
| ۸۹ صفحه، شامل تصویر جلد
|-
| اندازهٔ نسخهٔ چاپی
| ۶ در ۹ اینچ
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲
|}

== زمینهٔ تدوین ==
سه سخنرانی نخست کتاب در «گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰» ایراد شده‌اند. این گردهمایی در روزهای ۱۹ تا ۲۱ تیر ۱۴۰۰، برابر با ۱۰ تا ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، به‌صورت برخط برگزار شد.<ref name="معرفی‌گردهمایی">همان، «گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰»، صفحات ۵–۱۳.</ref>

بنا بر مقدمهٔ کتاب، شرکت‌کنندگان از نقاط مختلف جهان به‌صورت زنده با اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در [[اشرف ۳]] ارتباط داشتند. هم‌زمان، تظاهراتی در میدان براندنبورگ برلین و تجمع‌هایی در شهرهایی از جمله پاریس، واشینگتن، لندن، آمستردام، استکهلم، اسلو، وین، رم و ژنو برگزار شد.<ref name="معرفی‌گردهمایی" />

ناشر شمار شخصیت‌های سیاسی شرکت‌کننده در گردهمایی را ۱۰۲۹ تن اعلام کرده است که شامل قانونگذاران، نخست‌وزیران و وزیران پیشین و شخصیت‌هایی از اروپا، آمریکای شمالی، خاورمیانه و کشورهای عربی بود. این آمار روایت برگزارکنندگان از ابعاد گردهمایی است.<ref name="معرفی‌گردهمایی" />

روز نخست اجلاس به موقعیت سیاسی جمهوری اسلامی و جایگزین دموکراتیک، روز دوم به سیاست منطقه‌ای و برنامه‌های اتمی و موشکی حکومت، و روز سوم به جنبش دادخواهی و قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ اختصاص داشت.

== ساختار کتاب ==
کتاب دارای پنج بخش محتوایی اصلی است. سه بخش نخست متن سخنرانی‌های روزهای گردهمایی جهانی ایران آزاد، بخش چهارم سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت و بخش پایانی متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»
! بخش
! موضوع
! صفحهٔ آغاز
|-
| گردهمایی جهانی ایران آزاد
| معرفی اجلاس سه‌روزه و شرکت‌کنندگان آن
| ۵
|-
| رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی
| سخنرانی روز نخست گردهمایی
| ۱۵
|-
| استراتژی بمب، موشک و جلاد محکوم به شکست است
| سخنرانی روز دوم گردهمایی
| ۳۱
|-
| فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای
| سخنرانی روز سوم گردهمایی
| ۴۷
|-
| شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران
| سخنرانی در اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت
| ۶۷
|-
| طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران
| برنامهٔ سیاسی برای دوران پس از جمهوری اسلامی
| ۸۶
|}

== رژیم در بن‌بست سرنگونی ==
نخستین سخنرانی با عنوان «رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی» در ۱۹ تیر ۱۴۰۰ ایراد شده است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی»، صفحات ۱۵–۳۰.</ref>

رجوی در آغاز، گردهمایی را بازتاب صدای معترضان، حامیان آزادی و «کانون‌های شورشی» معرفی می‌کند. او وضعیت ایران را حاصل هم‌زمانی چند بحران می‌داند: گسترش فقر، همه‌گیری کرونا، نارضایتی اجتماعی، اعتراض‌های پی‌درپی و افزایش شکاف میان مردم و حکومت.<ref name="سخنرانی‌اول" />

=== انتصاب ابراهیم رئیسی ===
بخش مهمی از سخنرانی به انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ و انتصاب ابراهیم رئیسی اختصاص دارد. رجوی پایین‌بودن میزان مشارکت و آرای باطله را نشانهٔ تحریم انتخابات از سوی مردم معرفی می‌کند و انتخاب رئیسی را نتیجهٔ سیاست علی خامنه‌ای برای حذف جناح‌های رقیب و یکدست‌کردن ساختار قدرت می‌داند.<ref name="رئیسی">همان، صفحات ۱۷–۲۱.</ref>

در تحلیل کتاب، این سیاست نه نشانهٔ قدرت، بلکه واکنشی به گسترش اعتراضات و نگرانی حکومت از سرنگونی است. رجوی انتصاب رئیسی را با نقش او در هیئت مرگ تهران و قتل‌عام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ پیوند می‌دهد.

=== چهار عامل وضعیت سیاسی ایران ===
رجوی در سخنرانی نخست چند عامل را برای توضیح وضعیت حکومت برمی‌شمارد:

# بن‌بست و فرسودگی ساختاری جمهوری اسلامی؛
# ورود جامعه به دوره‌ای از خیزش‌های مکرر از دی ۱۳۹۶؛
# افزایش اختلاف و ریزش در ساختار حکومت؛
# شکل‌گیری و گسترش یک نیروی سازمان‌یافته برای تغییر حکومت.<ref name="عوامل">همان، صفحات ۱۹–۲۴.</ref>

او قیام‌های دی ۱۳۹۶، مرداد ۱۳۹۷ و آبان ۱۳۹۸ را مراحل یک روند اعتراضی پیوسته معرفی می‌کند و معتقد است که سرکوب نتوانسته است زمینه‌های اجتماعی اعتراض را از میان ببرد.

=== آلترناتیو دموکراتیک ===
رجوی [[شورای ملی مقاومت ایران]] را جایگزین دموکراتیک جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. در این دیدگاه، تفاوت میان یک شورش خودجوش و یک انقلاب موفق، وجود سازمان، راهبرد، رهبری و برنامه‌ای برای انتقال قدرت است.<ref name="آلترناتیو">همان، صفحات ۲۳–۳۰.</ref>

در کتاب، هدف این جایگزین برقراری یک جمهوری مبتنی بر رأی آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، خودمختاری ملیت‌ها و ایرانی عاری از سلاح اتمی اعلام شده است.

== استراتژی بمب، موشک و جلاد ==
دومین سخنرانی کتاب در ۲۰ تیر ۱۴۰۰، برابر با ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، در نشست «اروپا و خاورمیانه در حمایت از مقاومت ایران» ایراد شد.<ref name="سخنرانی‌دوم">همان، «استراتژی بمب، موشک و جلاد محکوم به شکست است»، صفحات ۳۱–۴۶.</ref>

رجوی در این سخنرانی سه مؤلفه را اجزای راهبرد بقای جمهوری اسلامی می‌داند:

* تلاش برای دستیابی به ظرفیت ساخت سلاح اتمی؛
* گسترش برنامهٔ موشکی و استفاده از نیروهای نیابتی در منطقه؛
* تمرکز دستگاه اجرایی و امنیتی در دست نیروهای وابسته به خامنه‌ای.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

=== برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی ===
این بخش، تاریخچه‌ای از افشاگری‌های [[شورای ملی مقاومت ایران]] دربارهٔ برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی ارائه می‌کند. رجوی به افشای تأسیسات نطنز و اراک در مرداد ۱۳۸۱ اشاره کرده و مدعی است که این افشاگری‌ها در جلوگیری از پیشرفت پنهانی برنامهٔ تسلیحاتی حکومت نقشی تعیین‌کننده داشته‌اند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۳۵–۴۰.</ref>

کتاب سیاست کشورهای غربی را در دو دههٔ گذشته چرخه‌ای از پنهان‌کاری جمهوری اسلامی و دادن امتیاز از سوی غرب توصیف می‌کند. نویسنده معتقد است که حکومت از مذاکرات برای خرید زمان، حفظ زیرساخت‌های اتمی و دریافت امتیازهای اقتصادی و سیاسی استفاده کرده است.

=== نقد سیاست مماشات ===
رجوی قراردادن سازمان مجاهدین در فهرست‌های تروریستی، واکنش محدود به فعالیت‌های اتمی جمهوری اسلامی و آزادسازی منابع مالی حکومت پس از توافق اتمی را از مصادیق سیاست مماشات معرفی می‌کند.<ref name="مماشات">همان، صفحات ۳۶–۴۱.</ref>

او از کشورهای اروپایی و آمریکا می‌خواهد سیاست دادن امتیاز را متوقف کنند و پروندهٔ فعالیت‌های اتمی، موشکی، تروریسم و نقض حقوق بشر جمهوری اسلامی را به‌صورت یک مجموعهٔ به‌هم‌پیوسته در نظر بگیرند.

=== شرایط اقتصادی و اجتماعی ===
در سخنرانی دوم، هزینه‌های برنامهٔ اتمی، سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی با فقر، کاهش قدرت خرید، بحران آب و برق و اعتراض کارگران صنعت نفت و گاز مرتبط دانسته شده است.<ref name="اقتصاد">همان، صفحات ۳۳–۳۵ و ۴۰–۴۳.</ref>

رجوی همچنین سیاست حکومت در جریان همه‌گیری کرونا، از جمله ممنوعیت واردات برخی واکسن‌ها، را بخشی از استفادهٔ سیاسی از تلفات انسانی برای مهار اعتراضات توصیف می‌کند. آمار و تحلیل‌های ارائه‌شده در این بخش، روایت شورای ملی مقاومت از ابعاد همه‌گیری در ایران است.

=== جمهوری آینده ===
در برابر راهبرد حکومت، نویسنده برنامهٔ مقاومت را تشکیل «یک جمهوری دموکراتیک با جدایی دین از دولت، برابری زن و مرد، خودمختاری ملیت‌های تحت ستم و یک ایران غیراتمی» معرفی می‌کند.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

== فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی سران جمهوری اسلامی ==
سومین سخنرانی در ۲۱ تیر ۱۴۰۰ و در روز پایانی گردهمایی جهانی ایران آزاد ایراد شده است. عنوان این بخش «فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای به جرم جنایت علیه بشریت» است.<ref name="سخنرانی‌سوم">همان، «فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای»، صفحات ۴۷–۶۵.</ref>

این بخش به [[علی خامنه‌ای]]، ابراهیم رئیسی و [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]] و نقش آنان در ساختار سیاسی، قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی می‌پردازد. رجوی انتخاب هم‌زمان رئیسی برای ریاست‌جمهوری و اژه‌ای برای ریاست قوهٔ قضائیه را نشانهٔ تمرکز بیشتر قدرت در دست مقام‌های مرتبط با سرکوب می‌داند.

=== قتل‌عام سال ۱۳۶۷ ===
بخش عمدهٔ سخنرانی سوم به قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ اختصاص دارد. رجوی فرمان [[روح‌الله خمینی]] دربارهٔ اعدام زندانیان مجاهد «سر موضع» را مبنای کشتار معرفی می‌کند و ساختار پرسش و پاسخ هیئت‌های مرگ را شرح می‌دهد.<ref name="قتل‌عام">همان، صفحات ۵۰–۵۷.</ref>

به روایت کتاب، اعلام وفاداری زندانی به سازمان مجاهدین یا خودداری از محکوم‌کردن آن می‌توانست به صدور حکم اعدام منجر شود. اثر همچنین به اعدام زندانیان مارکسیست و اعضا یا هواداران گروه‌های کرد در مرحله‌های بعدی کشتار اشاره می‌کند.<ref name="قتل‌عام" />

رجوی این واقعه را «نسل‌کشی» و «جنایت علیه بشریت» توصیف می‌کند و خواهان تحقیقات مستقل بین‌المللی دربارهٔ محل دفن قربانیان، هویت اعدام‌شدگان و مسئولیت مقام‌های وقت می‌شود. اطلاق قطعی عناوین حقوقی مزبور مستلزم رسیدگی در یک مرجع قضایی صلاحیت‌دار است.

=== خاوران و جنبش دادخواهی ===
پیش از سخنرانی روز سوم، رجوی از یادوارهٔ خاوران در اشرف ۳ دیدار کرد. این یادواره به‌نام [[خاوران]]، یکی از محل‌های دفن جمعی شماری از اعدام‌شدگان سیاسی، ساخته شده است.<ref name="خاوران">همان، صفحات ۱۲–۱۳ و ۶۰–۶۵.</ref>

رجوی جنبش دادخواهی را ادامهٔ مقاومت خانواده‌های قربانیان و بازماندگان معرفی می‌کند و بر ضرورت افشای اسناد، حفظ نام اعدام‌شدگان و پیگرد آمران و عاملان کشتار تأکید دارد.

=== درخواست از جامعهٔ جهانی ===
خواسته‌های مطرح‌شده در این بخش عبارت‌اند از:

* تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام سال ۱۳۶۷؛
* ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
* محاکمهٔ مقام‌های متهم بر اساس اصل صلاحیت جهانی؛
* نپذیرفتن ابراهیم رئیسی در مجامع بین‌المللی؛
* پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی در برابر پیگرد قضایی.<ref name="دادخواهی">همان، صفحات ۵۷–۶۵.</ref>

== شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران ==
بخش چهارم، سخنرانی مریم رجوی در اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت چهلمین سالگرد تأسیس این شورا است.<ref name="شورا">همان، «شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران»، صفحات ۶۷–۸۴.</ref>

بر اساس مقدمهٔ بخش، اجلاس در روزهای ۲۷ و ۲۸ تیر ۱۴۰۰، در ۵۵ نقطه از ۱۲ کشور برگزار شد. در آن ۱۳۲ ناظر حضور داشتند و در مجموع ۶۰ تن سخنرانی کردند.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، صفحات ۶۹ و ۸۴.</ref>

رجوی اجلاس را با اشاره به اعتراض‌های خوزستان در تیر ۱۴۰۰ آغاز می‌کند. او بحران آب در استانی برخوردار از منابع نفت، گاز و رودخانه‌های بزرگ را نتیجهٔ سیاست‌های اقتصادی و زیست‌محیطی حکومت می‌داند و از معترضان خوزستان حمایت می‌کند.<ref name="خوزستان">همان، صفحات ۶۹–۷۲.</ref>

=== تأسیس شورای ملی مقاومت ===
این بخش به تأسیس شورای ملی مقاومت در ۳۰ تیر ۱۳۶۰ و نقش [[مسعود رجوی]] در تشکیل آن می‌پردازد. شورا در کتاب ائتلافی متشکل از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی مختلف معرفی می‌شود که هدف آن سرنگونی جمهوری اسلامی و انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="تأسیس‌شورا">همان، صفحات ۷۰–۷۷.</ref>

رجوی استقلال سیاسی، مخالفت با هر دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی، تعهد به برابری زنان، جدایی دین از دولت و ارائهٔ برنامه برای دوران انتقال را از ویژگی‌های شورای ملی مقاومت می‌داند.

=== اصلاح‌ناپذیری جمهوری اسلامی ===
در سخنرانی، حذف نامزدهای حکومتی و تمرکز قدرت در دست خامنه‌ای و سپاه به‌عنوان نشانه‌های پایان پروژهٔ اصلاحات درون نظام تفسیر شده است. رجوی بر موضع دیرینهٔ شورا تأکید می‌کند که جمهوری اسلامی قابلیت استحاله به یک نظام دموکراتیک را ندارد.<ref name="اصلاح‌ناپذیری">همان، صفحات ۷۶–۸۰.</ref>

در تحلیل او، سیاست «تک‌پایگی» پس از قیام‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ شکل گرفت و با انتصاب رئیسی به اوج رسید. این تمرکز قدرت، میدان مانور سیاسی حکومت را محدودتر و مسئولیت مستقیم خامنه‌ای را در قبال بحران‌ها آشکارتر کرده است.

=== آلترناتیو و انتقال قدرت ===
شورای ملی مقاومت در کتاب «سرمایهٔ امروز و فردای ایران» نامیده شده است؛ زیرا به‌گفتهٔ نویسنده، هم برای مبارزه با حکومت کنونی سازمان و راهبرد دارد و هم برای دورهٔ پس از سرنگونی برنامه ارائه کرده است.<ref name="آلترناتیو‌شورا">همان، صفحات ۷۹–۸۱.</ref>

هدف اعلام‌شده، تشکیل یک دولت انتقالی، برگزاری انتخابات آزاد و واگذاری تصمیم‌گیری دربارهٔ نظام آینده و قانون اساسی به نمایندگان منتخب مردم است.

== طرح ده‌ماده‌ای برای آیندهٔ ایران ==
در پایان کتاب، متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران آمده است. نسخهٔ درج‌شده در کتاب تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹ را دارد.<ref name="ده‌ماده">همان، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران»، صفحات ۸۶–۸۸.</ref>

اصول طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و برقراری حاکمیت مردم در یک جمهوری کثرت‌گرا و مبتنی بر رأی آزاد؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و برخورداری متهمان از دادرسی عادلانه؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از اقوام و ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق مزدبگیران؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی، عاری از تسلیحات کشتار جمعی و مبتنی بر همزیستی و همکاری بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مضامین اصلی ==
=== آزادی ===
آزادی در کتاب شامل آزادی بیان، عقیده، دین، پوشش، تشکل، اجتماعات، مطبوعات و فعالیت سیاسی است. نویسنده آزادی را نقطهٔ مقابل دو نظام سلطنتی و ولایت فقیه قرار می‌دهد.

=== دموکراسی و حاکمیت مردم ===
دموکراسی در اثر با انتخابات آزاد، کثرت‌گرایی، جمهوری، استقلال قوهٔ قضائیه و انتقال مسالمت‌آمیز حاکمیت به نمایندگان منتخب مردم تعریف می‌شود.

=== برابری ===
مفهوم برابری افزون بر برابری در برابر قانون، بر رفع تبعیض جنسیتی، مذهبی، قومی و طبقاتی تأکید دارد. مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی یکی از موضوعات برجستهٔ کتاب است.

=== نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
کتاب مبارزهٔ معاصر ایران را ادامهٔ تاریخی جنبش مشروطه و نهضت ملی‌شدن صنعت نفت معرفی می‌کند و بر مرزبندی «نه شاه، نه شیخ» تأکید دارد. از دید نویسنده، جمهوری آینده باید هرگونه امتیاز موروثی یا مذهبی را نفی کند.

=== دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در کتاب نه صرفاً پیگیری یک رویداد تاریخی، بلکه بخشی از مبارزه برای جلوگیری از تکرار اعدام، شکنجه و ناپدیدسازی اجباری معرفی شده است.

=== ایران غیراتمی ===
اثر میان مخالفت با برنامهٔ تسلیحات اتمی جمهوری اسلامی و حمایت از صلح و همکاری منطقه‌ای ارتباط برقرار می‌کند. ایران آینده در طرح نویسنده کشوری عاری از سلاح‌های کشتار جمعی است.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«آزادی، دمکراسی و برابری» از جمله کتاب‌هایی است که از مجموعه سخنرانی‌های مریم رجوی در یک مقطع سیاسی مشخص تدوین شده است. این اثر سندی از دیدگاه‌ها و راهبردهای سیاسی شورای ملی مقاومت در تابستان ۱۴۰۰ به‌شمار می‌رود.

موضوعات کتاب در آثار بعدی مریم رجوی، از جمله «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته‌اند. وجه مشترک این آثار، تشریح برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای تغییر حکومت و تأسیس یک جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای بررسی مواضع شورای ملی مقاومت در فاصلهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ تا آغاز اعتراض‌های خوزستان اهمیت دارد. تحلیل نویسنده دربارهٔ یکدست‌شدن حکومت، پایان جریان اصلاحات حکومتی، نقش ابراهیم رئیسی و احتمال گسترش قیام‌های اجتماعی، تصویری از ارزیابی این جریان اپوزیسیون در آن مقطع ارائه می‌کند.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[گردهمایی جهانی ایران آزاد]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[خاوران]]
* [[ابراهیم رئیسی]]
* [[علی خامنه‌ای]]
* [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
* قیام آبان ۱۳۹۸ ایران
* [[اعتراضات خوزستان در ۱۴۰۰]]
* [[اشرف ۳]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Maryam-Rajavi-Freedom-Democracy-and-Equality-PA.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۰]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:برابری جنسیتی]]

آزادی، دمکراسی و برابری

2026-09-10T13:42:25Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = آزادی، دمکراسی و برابری | عنوان اصلی = | تصویر = آزادی، دمکراسی و برابری.png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر = انتشارات شورای ملی مقاومت ا...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = آزادی، دمکراسی و برابری
| عنوان اصلی =
| تصویر = آزادی، دمکراسی و برابری.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مرداد ۱۴۰۰
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۸۸ صفحه در نسخهٔ چاپی؛ ۸۹ صفحه در فایل پی‌دی‌اف شامل جلد
| موضوع = آزادی، دموکراسی، برابری، آیندهٔ سیاسی ایران، [[شورای ملی مقاومت ایران]]، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی، [[جنبش دادخواهی]]
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲
}}

'''آزادی، دمکراسی و برابری''' کتابی شامل سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در گردهمایی جهانی ایران آزاد و اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت در تیر ۱۴۰۰ است. این کتاب در مرداد ۱۴۰۰ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Maryam-Rajavi-Freedom-Democracy-and-Equality-PA.pdf ''آزادی، دمکراسی و برابری'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مرداد ۱۴۰۰، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

اثر از یک بخش مقدماتی دربارهٔ گردهمایی جهانی ایران آزاد، سه سخنرانی مریم رجوی در روزهای ۱۹ تا ۲۱ تیر ۱۴۰۰، سخنرانی او در اجلاس شورای ملی مقاومت و متن [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] تشکیل شده است. محورهای کتاب شامل چشم‌انداز تغییر حکومت در ایران، نقش مقاومت سازمان‌یافته، سیاست یکدست‌سازی ساختار جمهوری اسلامی، انتصاب [[ابراهیم رئیسی]]، برنامه‌های اتمی و موشکی حکومت، سیاست کشورهای غربی، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] و ساختار سیاسی مورد نظر شورای ملی مقاومت برای آیندهٔ ایران است.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحهٔ ۴.</ref>

عنوان کتاب از سه اصل مورد تأکید نویسنده گرفته شده است. رجوی خواستهٔ مردم و مقاومت ایران را در سه مفهوم «آزادی، دمکراسی و برابری» خلاصه می‌کند و از جامعهٔ جهانی می‌خواهد مبارزهٔ مردم ایران برای دستیابی به این اصول را به‌رسمیت بشناسد.<ref name="جلد">همان، متن پشت جلد.</ref>

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر اساس صفحهٔ شناسنامه، عنوان کامل اثر «آزادی، دمکراسی و برابری؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در گردهمایی سه‌روزهٔ جهانی ایران آزاد و سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت ایران» است. شمارهٔ ثبت کتاب ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲ و تاریخ انتشار آن مرداد ۱۴۰۰ ذکر شده است.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌افِ در دسترس ۸۹ صفحه دارد که صفحهٔ نخست آن تصویر کامل جلد، عطف و پشت جلد است. روی الگوی چاپ جلد، شمار صفحات نسخهٔ چاپی ۸۸ صفحه ثبت شده است.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| آزادی، دمکراسی و برابری
|-
| نوع اثر
| مجموعه سخنرانی‌های سیاسی
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مرداد ۱۴۰۰
|-
| زبان
| فارسی
|-
| شمار صفحات نسخهٔ چاپی
| ۸۸ صفحه
|-
| شمار صفحات فایل پی‌دی‌اف
| ۸۹ صفحه، شامل تصویر جلد
|-
| اندازهٔ نسخهٔ چاپی
| ۶ در ۹ اینچ
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۶-۲
|}

== زمینهٔ تدوین ==
سه سخنرانی نخست کتاب در «گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰» ایراد شده‌اند. این گردهمایی در روزهای ۱۹ تا ۲۱ تیر ۱۴۰۰، برابر با ۱۰ تا ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، به‌صورت برخط برگزار شد.<ref name="معرفی‌گردهمایی">همان، «گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰»، صفحات ۵–۱۳.</ref>

بنا بر مقدمهٔ کتاب، شرکت‌کنندگان از نقاط مختلف جهان به‌صورت زنده با اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در [[اشرف ۳]] ارتباط داشتند. هم‌زمان، تظاهراتی در میدان براندنبورگ برلین و تجمع‌هایی در شهرهایی از جمله پاریس، واشینگتن، لندن، آمستردام، استکهلم، اسلو، وین، رم و ژنو برگزار شد.<ref name="معرفی‌گردهمایی" />

ناشر شمار شخصیت‌های سیاسی شرکت‌کننده در گردهمایی را ۱۰۲۹ تن اعلام کرده است که شامل قانونگذاران، نخست‌وزیران و وزیران پیشین و شخصیت‌هایی از اروپا، آمریکای شمالی، خاورمیانه و کشورهای عربی بود. این آمار روایت برگزارکنندگان از ابعاد گردهمایی است.<ref name="معرفی‌گردهمایی" />

روز نخست اجلاس به موقعیت سیاسی جمهوری اسلامی و جایگزین دموکراتیک، روز دوم به سیاست منطقه‌ای و برنامه‌های اتمی و موشکی حکومت، و روز سوم به جنبش دادخواهی و قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ اختصاص داشت.

== ساختار کتاب ==
کتاب دارای پنج بخش محتوایی اصلی است. سه بخش نخست متن سخنرانی‌های روزهای گردهمایی جهانی ایران آزاد، بخش چهارم سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت و بخش پایانی متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»
! بخش
! موضوع
! صفحهٔ آغاز
|-
| گردهمایی جهانی ایران آزاد
| معرفی اجلاس سه‌روزه و شرکت‌کنندگان آن
| ۵
|-
| رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی
| سخنرانی روز نخست گردهمایی
| ۱۵
|-
| استراتژی بمب، موشک و جلاد محکوم به شکست است
| سخنرانی روز دوم گردهمایی
| ۳۱
|-
| فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای
| سخنرانی روز سوم گردهمایی
| ۴۷
|-
| شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران
| سخنرانی در اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت
| ۶۷
|-
| طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران
| برنامهٔ سیاسی برای دوران پس از جمهوری اسلامی
| ۸۶
|}

== رژیم در بن‌بست سرنگونی ==
نخستین سخنرانی با عنوان «رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی» در ۱۹ تیر ۱۴۰۰ ایراد شده است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «رژیم آخوندی در بن‌بست سرنگونی، آلترناتیو دموکراتیک به‌سوی پیروزی»، صفحات ۱۵–۳۰.</ref>

رجوی در آغاز، گردهمایی را بازتاب صدای معترضان، حامیان آزادی و «کانون‌های شورشی» معرفی می‌کند. او وضعیت ایران را حاصل هم‌زمانی چند بحران می‌داند: گسترش فقر، همه‌گیری کرونا، نارضایتی اجتماعی، اعتراض‌های پی‌درپی و افزایش شکاف میان مردم و حکومت.<ref name="سخنرانی‌اول" />

=== انتصاب ابراهیم رئیسی ===
بخش مهمی از سخنرانی به انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ و انتصاب ابراهیم رئیسی اختصاص دارد. رجوی پایین‌بودن میزان مشارکت و آرای باطله را نشانهٔ تحریم انتخابات از سوی مردم معرفی می‌کند و انتخاب رئیسی را نتیجهٔ سیاست علی خامنه‌ای برای حذف جناح‌های رقیب و یکدست‌کردن ساختار قدرت می‌داند.<ref name="رئیسی">همان، صفحات ۱۷–۲۱.</ref>

در تحلیل کتاب، این سیاست نه نشانهٔ قدرت، بلکه واکنشی به گسترش اعتراضات و نگرانی حکومت از سرنگونی است. رجوی انتصاب رئیسی را با نقش او در هیئت مرگ تهران و قتل‌عام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ پیوند می‌دهد.

=== چهار عامل وضعیت سیاسی ایران ===
رجوی در سخنرانی نخست چند عامل را برای توضیح وضعیت حکومت برمی‌شمارد:

# بن‌بست و فرسودگی ساختاری جمهوری اسلامی؛
# ورود جامعه به دوره‌ای از خیزش‌های مکرر از دی ۱۳۹۶؛
# افزایش اختلاف و ریزش در ساختار حکومت؛
# شکل‌گیری و گسترش یک نیروی سازمان‌یافته برای تغییر حکومت.<ref name="عوامل">همان، صفحات ۱۹–۲۴.</ref>

او قیام‌های دی ۱۳۹۶، مرداد ۱۳۹۷ و آبان ۱۳۹۸ را مراحل یک روند اعتراضی پیوسته معرفی می‌کند و معتقد است که سرکوب نتوانسته است زمینه‌های اجتماعی اعتراض را از میان ببرد.

=== آلترناتیو دموکراتیک ===
رجوی [[شورای ملی مقاومت ایران]] را جایگزین دموکراتیک جمهوری اسلامی معرفی می‌کند. در این دیدگاه، تفاوت میان یک شورش خودجوش و یک انقلاب موفق، وجود سازمان، راهبرد، رهبری و برنامه‌ای برای انتقال قدرت است.<ref name="آلترناتیو">همان، صفحات ۲۳–۳۰.</ref>

در کتاب، هدف این جایگزین برقراری یک جمهوری مبتنی بر رأی آزاد، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، خودمختاری ملیت‌ها و ایرانی عاری از سلاح اتمی اعلام شده است.

== استراتژی بمب، موشک و جلاد ==
دومین سخنرانی کتاب در ۲۰ تیر ۱۴۰۰، برابر با ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، در نشست «اروپا و خاورمیانه در حمایت از مقاومت ایران» ایراد شد.<ref name="سخنرانی‌دوم">همان، «استراتژی بمب، موشک و جلاد محکوم به شکست است»، صفحات ۳۱–۴۶.</ref>

رجوی در این سخنرانی سه مؤلفه را اجزای راهبرد بقای جمهوری اسلامی می‌داند:

* تلاش برای دستیابی به ظرفیت ساخت سلاح اتمی؛
* گسترش برنامهٔ موشکی و استفاده از نیروهای نیابتی در منطقه؛
* تمرکز دستگاه اجرایی و امنیتی در دست نیروهای وابسته به خامنه‌ای.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

=== برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی ===
این بخش، تاریخچه‌ای از افشاگری‌های [[شورای ملی مقاومت ایران]] دربارهٔ برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی ارائه می‌کند. رجوی به افشای تأسیسات نطنز و اراک در مرداد ۱۳۸۱ اشاره کرده و مدعی است که این افشاگری‌ها در جلوگیری از پیشرفت پنهانی برنامهٔ تسلیحاتی حکومت نقشی تعیین‌کننده داشته‌اند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۳۵–۴۰.</ref>

کتاب سیاست کشورهای غربی را در دو دههٔ گذشته چرخه‌ای از پنهان‌کاری جمهوری اسلامی و دادن امتیاز از سوی غرب توصیف می‌کند. نویسنده معتقد است که حکومت از مذاکرات برای خرید زمان، حفظ زیرساخت‌های اتمی و دریافت امتیازهای اقتصادی و سیاسی استفاده کرده است.

=== نقد سیاست مماشات ===
رجوی قراردادن سازمان مجاهدین در فهرست‌های تروریستی، واکنش محدود به فعالیت‌های اتمی جمهوری اسلامی و آزادسازی منابع مالی حکومت پس از توافق اتمی را از مصادیق سیاست مماشات معرفی می‌کند.<ref name="مماشات">همان، صفحات ۳۶–۴۱.</ref>

او از کشورهای اروپایی و آمریکا می‌خواهد سیاست دادن امتیاز را متوقف کنند و پروندهٔ فعالیت‌های اتمی، موشکی، تروریسم و نقض حقوق بشر جمهوری اسلامی را به‌صورت یک مجموعهٔ به‌هم‌پیوسته در نظر بگیرند.

=== شرایط اقتصادی و اجتماعی ===
در سخنرانی دوم، هزینه‌های برنامهٔ اتمی، سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی با فقر، کاهش قدرت خرید، بحران آب و برق و اعتراض کارگران صنعت نفت و گاز مرتبط دانسته شده است.<ref name="اقتصاد">همان، صفحات ۳۳–۳۵ و ۴۰–۴۳.</ref>

رجوی همچنین سیاست حکومت در جریان همه‌گیری کرونا، از جمله ممنوعیت واردات برخی واکسن‌ها، را بخشی از استفادهٔ سیاسی از تلفات انسانی برای مهار اعتراضات توصیف می‌کند. آمار و تحلیل‌های ارائه‌شده در این بخش، روایت شورای ملی مقاومت از ابعاد همه‌گیری در ایران است.

=== جمهوری آینده ===
در برابر راهبرد حکومت، نویسنده برنامهٔ مقاومت را تشکیل «یک جمهوری دموکراتیک با جدایی دین از دولت، برابری زن و مرد، خودمختاری ملیت‌های تحت ستم و یک ایران غیراتمی» معرفی می‌کند.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

== فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی سران جمهوری اسلامی ==
سومین سخنرانی در ۲۱ تیر ۱۴۰۰ و در روز پایانی گردهمایی جهانی ایران آزاد ایراد شده است. عنوان این بخش «فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای به جرم جنایت علیه بشریت» است.<ref name="سخنرانی‌سوم">همان، «فراخوان به محاکمهٔ بین‌المللی خامنه‌ای، رئیسی و اژه‌ای»، صفحات ۴۷–۶۵.</ref>

این بخش به [[علی خامنه‌ای]]، ابراهیم رئیسی و [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]] و نقش آنان در ساختار سیاسی، قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی می‌پردازد. رجوی انتخاب هم‌زمان رئیسی برای ریاست‌جمهوری و اژه‌ای برای ریاست قوهٔ قضائیه را نشانهٔ تمرکز بیشتر قدرت در دست مقام‌های مرتبط با سرکوب می‌داند.

=== قتل‌عام سال ۱۳۶۷ ===
بخش عمدهٔ سخنرانی سوم به قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ اختصاص دارد. رجوی فرمان [[روح‌الله خمینی]] دربارهٔ اعدام زندانیان مجاهد «سر موضع» را مبنای کشتار معرفی می‌کند و ساختار پرسش و پاسخ هیئت‌های مرگ را شرح می‌دهد.<ref name="قتل‌عام">همان، صفحات ۵۰–۵۷.</ref>

به روایت کتاب، اعلام وفاداری زندانی به سازمان مجاهدین یا خودداری از محکوم‌کردن آن می‌توانست به صدور حکم اعدام منجر شود. اثر همچنین به اعدام زندانیان مارکسیست و اعضا یا هواداران گروه‌های کرد در مرحله‌های بعدی کشتار اشاره می‌کند.<ref name="قتل‌عام" />

رجوی این واقعه را «نسل‌کشی» و «جنایت علیه بشریت» توصیف می‌کند و خواهان تحقیقات مستقل بین‌المللی دربارهٔ محل دفن قربانیان، هویت اعدام‌شدگان و مسئولیت مقام‌های وقت می‌شود. اطلاق قطعی عناوین حقوقی مزبور مستلزم رسیدگی در یک مرجع قضایی صلاحیت‌دار است.

=== خاوران و جنبش دادخواهی ===
پیش از سخنرانی روز سوم، رجوی از یادوارهٔ خاوران در اشرف ۳ دیدار کرد. این یادواره به‌نام [[خاوران]]، یکی از محل‌های دفن جمعی شماری از اعدام‌شدگان سیاسی، ساخته شده است.<ref name="خاوران">همان، صفحات ۱۲–۱۳ و ۶۰–۶۵.</ref>

رجوی جنبش دادخواهی را ادامهٔ مقاومت خانواده‌های قربانیان و بازماندگان معرفی می‌کند و بر ضرورت افشای اسناد، حفظ نام اعدام‌شدگان و پیگرد آمران و عاملان کشتار تأکید دارد.

=== درخواست از جامعهٔ جهانی ===
خواسته‌های مطرح‌شده در این بخش عبارت‌اند از:

* تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام سال ۱۳۶۷؛
* ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
* محاکمهٔ مقام‌های متهم بر اساس اصل صلاحیت جهانی؛
* نپذیرفتن ابراهیم رئیسی در مجامع بین‌المللی؛
* پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی در برابر پیگرد قضایی.<ref name="دادخواهی">همان، صفحات ۵۷–۶۵.</ref>

== شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران ==
بخش چهارم، سخنرانی مریم رجوی در اجلاس دو روزهٔ شورای ملی مقاومت به مناسبت چهلمین سالگرد تأسیس این شورا است.<ref name="شورا">همان، «شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران»، صفحات ۶۷–۸۴.</ref>

بر اساس مقدمهٔ بخش، اجلاس در روزهای ۲۷ و ۲۸ تیر ۱۴۰۰، در ۵۵ نقطه از ۱۲ کشور برگزار شد. در آن ۱۳۲ ناظر حضور داشتند و در مجموع ۶۰ تن سخنرانی کردند.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، صفحات ۶۹ و ۸۴.</ref>

رجوی اجلاس را با اشاره به اعتراض‌های خوزستان در تیر ۱۴۰۰ آغاز می‌کند. او بحران آب در استانی برخوردار از منابع نفت، گاز و رودخانه‌های بزرگ را نتیجهٔ سیاست‌های اقتصادی و زیست‌محیطی حکومت می‌داند و از معترضان خوزستان حمایت می‌کند.<ref name="خوزستان">همان، صفحات ۶۹–۷۲.</ref>

=== تأسیس شورای ملی مقاومت ===
این بخش به تأسیس شورای ملی مقاومت در ۳۰ تیر ۱۳۶۰ و نقش [[مسعود رجوی]] در تشکیل آن می‌پردازد. شورا در کتاب ائتلافی متشکل از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی مختلف معرفی می‌شود که هدف آن سرنگونی جمهوری اسلامی و انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="تأسیس‌شورا">همان، صفحات ۷۰–۷۷.</ref>

رجوی استقلال سیاسی، مخالفت با هر دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی، تعهد به برابری زنان، جدایی دین از دولت و ارائهٔ برنامه برای دوران انتقال را از ویژگی‌های شورای ملی مقاومت می‌داند.

=== اصلاح‌ناپذیری جمهوری اسلامی ===
در سخنرانی، حذف نامزدهای حکومتی و تمرکز قدرت در دست خامنه‌ای و سپاه به‌عنوان نشانه‌های پایان پروژهٔ اصلاحات درون نظام تفسیر شده است. رجوی بر موضع دیرینهٔ شورا تأکید می‌کند که جمهوری اسلامی قابلیت استحاله به یک نظام دموکراتیک را ندارد.<ref name="اصلاح‌ناپذیری">همان، صفحات ۷۶–۸۰.</ref>

در تحلیل او، سیاست «تک‌پایگی» پس از قیام‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ شکل گرفت و با انتصاب رئیسی به اوج رسید. این تمرکز قدرت، میدان مانور سیاسی حکومت را محدودتر و مسئولیت مستقیم خامنه‌ای را در قبال بحران‌ها آشکارتر کرده است.

=== آلترناتیو و انتقال قدرت ===
شورای ملی مقاومت در کتاب «سرمایهٔ امروز و فردای ایران» نامیده شده است؛ زیرا به‌گفتهٔ نویسنده، هم برای مبارزه با حکومت کنونی سازمان و راهبرد دارد و هم برای دورهٔ پس از سرنگونی برنامه ارائه کرده است.<ref name="آلترناتیو‌شورا">همان، صفحات ۷۹–۸۱.</ref>

هدف اعلام‌شده، تشکیل یک دولت انتقالی، برگزاری انتخابات آزاد و واگذاری تصمیم‌گیری دربارهٔ نظام آینده و قانون اساسی به نمایندگان منتخب مردم است.

== طرح ده‌ماده‌ای برای آیندهٔ ایران ==
در پایان کتاب، متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران آمده است. نسخهٔ درج‌شده در کتاب تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹ را دارد.<ref name="ده‌ماده">همان، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران»، صفحات ۸۶–۸۸.</ref>

اصول طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و برقراری حاکمیت مردم در یک جمهوری کثرت‌گرا و مبتنی بر رأی آزاد؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و برخورداری متهمان از دادرسی عادلانه؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از اقوام و ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق مزدبگیران؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی، عاری از تسلیحات کشتار جمعی و مبتنی بر همزیستی و همکاری بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مضامین اصلی ==
=== آزادی ===
آزادی در کتاب شامل آزادی بیان، عقیده، دین، پوشش، تشکل، اجتماعات، مطبوعات و فعالیت سیاسی است. نویسنده آزادی را نقطهٔ مقابل دو نظام سلطنتی و ولایت فقیه قرار می‌دهد.

=== دموکراسی و حاکمیت مردم ===
دموکراسی در اثر با انتخابات آزاد، کثرت‌گرایی، جمهوری، استقلال قوهٔ قضائیه و انتقال مسالمت‌آمیز حاکمیت به نمایندگان منتخب مردم تعریف می‌شود.

=== برابری ===
مفهوم برابری افزون بر برابری در برابر قانون، بر رفع تبعیض جنسیتی، مذهبی، قومی و طبقاتی تأکید دارد. مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی یکی از موضوعات برجستهٔ کتاب است.

=== نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
کتاب مبارزهٔ معاصر ایران را ادامهٔ تاریخی جنبش مشروطه و نهضت ملی‌شدن صنعت نفت معرفی می‌کند و بر مرزبندی «نه شاه، نه شیخ» تأکید دارد. از دید نویسنده، جمهوری آینده باید هرگونه امتیاز موروثی یا مذهبی را نفی کند.

=== دادخواهی ===
جنبش دادخواهی در کتاب نه صرفاً پیگیری یک رویداد تاریخی، بلکه بخشی از مبارزه برای جلوگیری از تکرار اعدام، شکنجه و ناپدیدسازی اجباری معرفی شده است.

=== ایران غیراتمی ===
اثر میان مخالفت با برنامهٔ تسلیحات اتمی جمهوری اسلامی و حمایت از صلح و همکاری منطقه‌ای ارتباط برقرار می‌کند. ایران آینده در طرح نویسنده کشوری عاری از سلاح‌های کشتار جمعی است.

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«آزادی، دمکراسی و برابری» از جمله کتاب‌هایی است که از مجموعه سخنرانی‌های مریم رجوی در یک مقطع سیاسی مشخص تدوین شده است. این اثر برخلاف یک پژوهش دانشگاهی مستقل، سندی از دیدگاه‌ها و راهبردهای سیاسی شورای ملی مقاومت در تابستان ۱۴۰۰ به‌شمار می‌رود.

موضوعات کتاب در آثار بعدی مریم رجوی، از جمله «[[ایران در آستانه انقلاب]]»، «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]»، «[[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]» و «[[به‌سوی ایران آزاد]]» نیز ادامه یافته‌اند. وجه مشترک این آثار، تشریح برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای تغییر حکومت و تأسیس یک جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی است.

== اهمیت اسنادی ==
کتاب برای بررسی مواضع شورای ملی مقاومت در فاصلهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ تا آغاز اعتراض‌های خوزستان اهمیت دارد. تحلیل نویسنده دربارهٔ یکدست‌شدن حکومت، پایان جریان اصلاحات حکومتی، نقش ابراهیم رئیسی و احتمال گسترش قیام‌های اجتماعی، تصویری از ارزیابی این جریان اپوزیسیون در آن مقطع ارائه می‌کند.

با این حال، آمار مربوط به ابعاد گردهمایی، تعداد قربانیان کرونا، فعالیت شبکه‌های مقاومت و برخی رویدادهای سیاسی و امنیتی از سوی نویسنده یا ناشر ارائه شده‌اند. بنابراین، در استفادهٔ پژوهشی از کتاب باید میان اطلاعات مربوط به زمان و متن سخنرانی‌ها و تحلیل‌ها و ادعاهای سیاسی مطرح‌شده در آن تمایز گذاشت.

== ناهمخوانی تاریخ اجلاس شورای ملی مقاومت ==
در صفحهٔ عنوان بخش «شورای ملی مقاومت؛ سرمایهٔ امروز و فردای ایران»، تاریخ سخنرانی «۲۱ تیر ۱۴۰۰» ثبت شده است؛ اما مقدمه و زیرنویس تصاویر همان بخش می‌گویند اجلاس در روزهای ۲۷ و ۲۸ تیر ۱۴۰۰ برگزار شده است.<ref name="اختلاف‌تاریخ">همان، صفحات ۶۷، ۶۹ و ۸۴.</ref>

{| class="wikitable"
|+ تاریخ‌های درج‌شده برای اجلاس شورای ملی مقاومت
! محل درج
! تاریخ
|-
| صفحهٔ عنوان سخنرانی
| ۲۱ تیر ۱۴۰۰
|-
| مقدمهٔ اجلاس
| ۲۷ و ۲۸ تیر ۱۴۰۰
|-
| زیرنویس صفحهٔ ۸۴
| آغاز در ۲۷ تیر و ادامه به‌مدت دو روز
|}

با توجه به تکرار تاریخ ۲۷ و ۲۸ تیر در مقدمه و زیرنویس تصویری، تاریخ ۲۱ تیر در صفحهٔ عنوان احتمالاً خطای ویرایشی است؛ با این حال، کتاب توضیح صریحی دربارهٔ این ناهمخوانی ارائه نمی‌کند.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[گردهمایی جهانی ایران آزاد]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[خاوران]]
* [[ابراهیم رئیسی]]
* [[علی خامنه‌ای]]
* [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
* [[قیام آبان ۱۳۹۸ ایران]]
* [[اعتراضات خوزستان در ۱۴۰۰]]
* [[اشرف ۳]]
* [[ایران در آستانه انقلاب]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Maryam-Rajavi-Freedom-Democracy-and-Equality-PA.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «آزادی، دمکراسی و برابری»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۰]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:دموکراسی در ایران]]
[[رده:برابری جنسیتی]]

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T13:37:48Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]
# [[آزادی، دمکراسی و برابری]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

پرونده:آزادی، دمکراسی و برابری.png

2026-09-10T13:37:05Z

Alireza k h:

ایران در آستانه انقلاب

2026-09-10T09:43:24Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = ایران در آستانه انقلاب
| عنوان اصلی =
| تصویر = ایران در آستانه انقلاب.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران در آستانه انقلاب»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مهر ۱۴۰۱
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۱۳۶ صفحهٔ چاپی؛ ۷۰ صفحه در فایل پی‌دی‌افِ صفحه‌آرایی‌شده به‌صورت دوصفحه‌ای
| موضوع = وضعیت سیاسی ایران، چشم‌انداز انقلاب، مقاومت سازمان‌یافته، سیاست غرب در قبال جمهوری اسلامی، جنبش دادخواهی و آیندهٔ ایران
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه پیام و سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت مندرج در صفحهٔ شناسنامه: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶
}}

'''ایران در آستانه انقلاب''' با عنوان فرعی '''«می‌توان و باید»'''، مجموعه‌ای از پیام‌ها و سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در فاصلهٔ اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱ است. این کتاب در مهر ۱۴۰۱ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Iran-revolution.pdf ''ایران در آستانه انقلاب؛ می‌توان و باید'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مهر ۱۴۰۱، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

کتاب از ده بخش تشکیل شده و موضوعاتی چون وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران، چشم‌انداز سرنگونی جمهوری اسلامی، نقش اعتراضات و مقاومت سازمان‌یافته، سیاست دولت‌های غربی، برنامهٔ اتمی حکومت ایران، مخالفت با بازگشت سلطنت، [[جنبش دادخواهی]]، محاکمهٔ [[حمید نوری]]، معاهدهٔ انتقال محکومان میان بلژیک و جمهوری اسلامی و دیدار شماری از شخصیت‌های آمریکایی و علمی از [[اشرف ۳]] را دربر می‌گیرد.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۲–۳.</ref>

عنوان کتاب برگرفته از تحلیل محوری نخستین سخنرانی آن است که ایران را در آستانهٔ یک تحول انقلابی توصیف می‌کند. عبارت «می‌توان و باید» نیز در متن کتاب به‌عنوان شعار و رویکردی برای مقابله با ناامیدی سیاسی و تأکید بر امکان تغییر حکومت به‌دست مردم و مقاومت ایران به‌کار رفته است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ ایران در آستانه انقلاب»، صفحات ۴–۲۰.</ref>

== مشخصات انتشار ==
عنوان کامل اثر در صفحهٔ عنوان «ایران در آستانهٔ انقلاب؛ می‌توان و باید ـ گزیدهٔ پیام‌ها و سخنرانی‌های مریم رجوی، اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱» ذکر شده است. صفحهٔ شناسنامه، تاریخ انتشار کتاب را مهر ۱۴۰۱ و ناشر را انتشارات شورای ملی مقاومت ایران معرفی می‌کند.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۷۰ صفحهٔ افقی دارد. بیشتر صفحات فایل به‌صورت دو صفحهٔ چاپی در کنار یکدیگر صفحه‌آرایی شده‌اند و شماره‌گذاری متن تا صفحهٔ ۱۳۵ ادامه دارد. صفحهٔ پایانی، متن [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] را دربر می‌گیرد و شمارهٔ چاپی جداگانه ندارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| ایران در آستانه انقلاب
|-
| عنوان فرعی
| می‌توان و باید
|-
| نوع اثر
| گزیدهٔ پیام‌ها و سخنرانی‌ها
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| دورهٔ زمانی سخنرانی‌ها
| اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مهر ۱۴۰۱
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب نسخهٔ در دسترس
| پی‌دی‌اف با صفحه‌آرایی دوصفحه‌ای
|-
| شمار صفحات فایل
| ۷۰ صفحه
|-
| شمار صفحات چاپی
| حدود ۱۳۶ صفحه
|-
| شمارهٔ ثبت مندرج در شناسنامه
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶
|}

== ساختار کتاب ==
کتاب شامل دو سخنرانی در اجلاس جهانی ایران آزاد، یک پیام به تظاهرات برلین، سخنرانی گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر، سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت، دو بخش دربارهٔ کارزارهای سیاسی و حقوقی در بلژیک و سوئد و سه بخش مربوط به دیدار شخصیت‌های خارجی از اشرف ۳ است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «ایران در آستانه انقلاب»
! ردیف
! عنوان بخش
! صفحهٔ آغاز
|-
| ۱
| کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ ایران در آستانهٔ انقلاب
| ۴
|-
| ۲
| کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب
| ۲۱
|-
| ۳
| پیام مریم رجوی به تظاهرات کهکشان ایران آزاد در برلین
| ۳۱
|-
| ۴
| گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر
| ۴۳
|-
| ۵
| اجلاس شورای ملی مقاومت ایران
| ۵۱
|-
| ۶
| کارزار جهانی علیه معاهدهٔ دولت بلژیک و جمهوری اسلامی
| ۶۹
|-
| ۷
| کارزار ایرانیان در سوئد
| ۸۱
|-
| ۸
| دیدار [[مایک پمپئو]] از اشرف ۳
| ۹۹
|-
| ۹
| دیدار [[مایک پنس]] از اشرف ۳
| ۱۱۱
|-
| ۱۰
| دیدار [[ریچارد رابرتس]] از اشرف ۳
| ۱۲۷
|}

== ایران در آستانهٔ انقلاب ==
نخستین و محوری‌ترین سخنرانی کتاب در اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۲ ایراد شده است. بنا بر مقدمهٔ ناشر، در این اجلاس شخصیت‌ها و مقام‌های سیاسی از ۱۰۱ کشور حضور داشتند و شماری از آنان به‌صورت حضوری یا از طریق پیام ویدئویی سخنرانی کردند.<ref name="اجلاس">همان، صفحات ۴–۸.</ref>

مریم رجوی در این سخنرانی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا ایران در آستانهٔ انقلاب و سرنگونی جمهوری اسلامی قرار دارد یا خیر. او اعتراض‌های معلمان، بازنشستگان، کارگران، کشاورزان و ساکنان شهرهای مختلف، تشدید اختلاف‌های درونی حکومت و گسترش فعالیت شبکه‌های مقاومت را از نشانه‌های ورود جامعه به یک وضعیت انقلابی می‌داند.<ref name="سخنرانی‌اول" />

=== شکست سیاست یکدست‌سازی حکومت ===
در تحلیل ارائه‌شده در کتاب، انتخاب [[ابراهیم رئیسی]] به ریاست‌جمهوری بخشی از سیاست [[علی خامنه‌ای]] برای یکدست‌کردن ساختار حکومت و جلوگیری از گسترش اعتراضات معرفی شده است. رجوی استدلال می‌کند که این سیاست به‌جای کاهش بحران‌ها، اختلاف‌های درونی حکومت، نارضایتی اجتماعی و اعتراض‌های ضدحکومتی را افزایش داد.<ref name="سخنرانی‌اول" />

او انتصاب رئیسی را تلاشی برای تمرکز قدرت و آماده‌سازی ساختار حکومت در برابر اعتراض‌های آینده توصیف می‌کند و معتقد است که حضور یکی از اعضای [[هیئت مرگ]] در مقام ریاست‌جمهوری، نشانهٔ نیاز حکومت به تشدید سرکوب بوده است.

=== سپاه پاسداران و نیروی تغییر ===
یکی از موضوعات اصلی این بخش، جایگاه [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در حفظ حکومت است. نویسنده سپاه را ستون اصلی سرکوب داخلی، مداخلهٔ منطقه‌ای و برنامهٔ موشکی و اتمی جمهوری اسلامی معرفی می‌کند و انحلال آن را از شرایط گذار به یک نظام دموکراتیک می‌داند.<ref name="سپاه">همان، صفحات ۱۰–۱۶.</ref>

در مقابل، رجوی از اعتراض‌های مردمی، جوانان معترض، «شهرهای شورشی»، «کانون‌های شورشی» و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] به‌عنوان اجزای نیروی تغییر نام می‌برد. ادعاهای کتاب دربارهٔ شمار عملیات یا میزان گسترش شبکه‌های مقاومت، بازتاب آمار و ارزیابی شورای ملی مقاومت است.<ref name="سپاه" />

=== بن‌بست اتمی ===
کتاب برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی را بخشی از راهبرد بقای حکومت می‌داند. رجوی معتقد است که حکومت از یک سو دستیابی به سلاح اتمی را تضمینی برای ادامهٔ حاکمیت خود تلقی می‌کند و از سوی دیگر، عقب‌نشینی از این برنامه می‌تواند بحران درونی آن را تشدید کند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۱۳–۱۴.</ref>

در این تحلیل، نه ادامهٔ برنامهٔ اتمی و نه بازگشت به توافق‌های بین‌المللی قادر به حل بحران مشروعیت جمهوری اسلامی معرفی نشده است. این بخش همچنین سیاست مذاکره و دادن امتیاز به حکومت ایران را مورد انتقاد قرار می‌دهد.

=== نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
رجوی در نخستین سخنرانی، هم حکومت دینی و هم بازگشت به نظام سلطنتی را رد می‌کند. او از مدعیان جایگزینی حکومت می‌خواهد موضع خود را دربارهٔ سرنگونی کامل جمهوری اسلامی، انحلال سپاه پاسداران و کارنامهٔ دیکتاتوری پهلوی روشن کنند.<ref name="نفی‌دو‌دیکتاتوری">همان، صفحات ۱۴–۱۵.</ref>

کتاب، آلترناتیو مطلوب نویسنده را [[شورای ملی مقاومت ایران]] و هدف آن را انتقال حاکمیت به مردم از طریق یک جمهوری مبتنی بر انتخابات آزاد معرفی می‌کند.

=== مقاومت اوکراین ===
بخشی از این سخنرانی به مقاومت مردم اوکراین در برابر تهاجم روسیه اختصاص دارد. رجوی مقاومت اوکراین را نمونه‌ای از تأثیر ایستادگی سازمان‌یافته بر مسیر تاریخ می‌داند و میان تجربهٔ مردم اوکراین و مبارزهٔ مردم ایران علیه دیکتاتوری مقایسه برقرار می‌کند.<ref name="اوکراین">همان، صفحات ۱۶–۲۰.</ref>

او از این مقایسه برای توضیح شعار «می‌توان و باید» بهره می‌گیرد؛ شعاری که در کتاب به‌معنای امکان غلبه بر یک نیروی سرکوبگر از طریق سازمان‌یافتگی، مقاومت و پرداخت هزینه است.

== حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب ==
دومین سخنرانی اجلاس جهانی ایران آزاد به سیاست دولت‌های غربی در قبال جمهوری اسلامی اختصاص دارد. رجوی شرایط ایران را بر پایهٔ سه مؤلفه تحلیل می‌کند:

# فرسودگی و بحران در ساختار حکومت؛
# استمرار جنبش‌های اعتراضی؛
# نقش مقاومت سازمان‌یافته در جهت‌دادن شرایط به‌سوی سرنگونی.<ref name="حلقه">همان، «حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب»، صفحات ۲۱–۳۰.</ref>

او «حلقهٔ مفقوده» در سیاست آمریکا و اروپا را بی‌توجهی به مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافتهٔ آنان می‌داند. بر اساس این دیدگاه، سیاست‌های غرب در چند دههٔ گذشته بیشتر بر مذاکره با حکومت و کنترل رفتار آن متمرکز بوده و خواست مردم برای تغییر سیاسی را نادیده گرفته است.<ref name="حلقه" />

رجوی سه نمونه را برای نقد این سیاست مطرح می‌کند: امتیازدهی در پروندهٔ اتمی، سکوت در برابر نقض حقوق بشر و معامله برای آزادی گروگان‌ها یا مأموران جمهوری اسلامی. او از دولت‌های غربی نمی‌خواهد که حکومت را به‌جای مردم ایران سرنگون کنند، بلکه خواهان توقف حمایت و امتیازدهی به جمهوری اسلامی و به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم است.

== پیام به تظاهرات برلین ==
بخش سوم، پیام مریم رجوی به تظاهرات «کهکشان ایران آزاد» در برلین در اول مرداد ۱۴۰۱ است. در این پیام، شرکت‌کنندگان به ادامهٔ اعتراض علیه جمهوری اسلامی و حمایت از یک جایگزین دموکراتیک فراخوانده شده‌اند.<ref name="برلین">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات کهکشان ایران آزاد در برلین»، صفحات ۳۱–۴۲.</ref>

رجوی در این پیام بر چند اصل تأکید می‌کند:

* سرنگونی کامل نظام ولایت فقیه؛
* مخالفت هم‌زمان با دیکتاتوری دینی و سلطنتی؛
* استقرار جمهوری مبتنی بر رأی آزاد مردم؛
* جدایی دین از دولت؛
* برابری زنان و مردان؛
* لغو مجازات اعدام؛
* خودمختاری ملیت‌ها در چارچوب تمامیت ارضی ایران؛
* ایران غیراتمی و همزیستی مسالمت‌آمیز با دیگر کشورها.<ref name="برلین" />

== گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر ==
چهارمین بخش کتاب به [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱]] و حمایت مردم از دولت [[محمد مصدق]] اختصاص دارد. رجوی این قیام را نمونه‌ای تاریخی از دفاع مردم ایران از حاکمیت ملی و مقابله با سلطنت استبدادی توصیف می‌کند.<ref name="سی‌تیر">همان، «گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر»، صفحات ۴۳–۵۰.</ref>

در این سخنرانی، میان قیام ۳۰ تیر، [[انقلاب مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]]، جنبش ملی‌شدن صنعت نفت و مبارزات معاصر علیه جمهوری اسلامی پیوند برقرار شده است. رجوی مصدق را نماد استقلال و حاکمیت مردم و دربار پهلوی را نمایندهٔ وابستگی و استبداد معرفی می‌کند.

این بخش همچنین بر استمرار تاریخی مبارزه با دو شکل دیکتاتوری سلطنتی و دینی تأکید دارد و هدف نهایی این مبارزه را استقرار یک جمهوری دموکراتیک می‌داند.

== اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ==
بخش پنجم شامل سخنرانی مریم رجوی در اجلاس شورای ملی مقاومت در روزهای ۶ و ۷ مرداد ۱۴۰۱ است. موضوع اصلی این سخنرانی، تعریف آلترناتیو سیاسی و بررسی شرایط لازم برای انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، «اجلاس شورای ملی مقاومت ایران»، صفحات ۵۱–۶۸.</ref>

رجوی تأکید می‌کند که آلترناتیو سیاسی تنها یک عنوان یا ادعای رسانه‌ای نیست، بلکه باید دارای برنامه، سازمان، سابقهٔ مبارزه، پایگاه اجتماعی، نیروی اجرایی و طرح مشخصی برای دوران انتقال باشد. او شورای ملی مقاومت را ائتلافی از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی معرفی می‌کند که برای جایگزینی جمهوری اسلامی و انتقال حاکمیت به مردم تشکیل شده است.<ref name="اجلاس‌شورا" />

در این بخش، [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] چارچوب سیاسی نظام آینده معرفی می‌شود. از جمله اصول مورد اشاره عبارت‌اند از انتخابات آزاد، تکثر سیاسی، آزادی بیان و تشکل، جدایی دین از دولت، برابری کامل زنان و مردان، استقلال دستگاه قضایی، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی.

== کارزار علیه معاهدهٔ بلژیک و جمهوری اسلامی ==
بخش ششم کتاب دربارهٔ اعتراض شورای ملی مقاومت و شماری از حقوق‌دانان و سیاستمداران به معاهدهٔ انتقال محکومان میان دولت بلژیک و جمهوری اسلامی است. مخالفان معاهده معتقد بودند که اجرای آن می‌تواند زمینهٔ انتقال [[اسدالله اسدی]]، دیپلمات جمهوری اسلامی محکوم‌شده در پروندهٔ طرح بمب‌گذاری گردهمایی ۱۳۹۷ مقاومت ایران، به تهران را فراهم کند.<ref name="بلژیک">همان، «کارزار جهانی علیه معاهدهٔ دولت بلژیک و رژیم آخوندی»، صفحات ۶۹–۸۰.</ref>

رجوی این معاهده را مشوق سیاست گروگان‌گیری و تروریسم دولتی توصیف می‌کند. او استدلال می‌کند که بازگرداندن یک مأمور محکوم‌شده به کشوری که عملیات را سازمان داده است، حاکمیت قانون و بازدارندگی قضایی را تضعیف می‌کند.<ref name="بلژیک" />

کتاب همچنین به تصویب لایحه در پارلمان بلژیک در ۲۹ تیر ۱۴۰۱ و دستور موقت دادگاه استیناف بروکسل در ۳۱ تیر برای جلوگیری از انتقال اسدی اشاره می‌کند. این دستور در زمان انتشار کتاب موقت بود و تحولات حقوقی بعدی پرونده در اثر پوشش داده نشده است.

== کارزار ایرانیان در سوئد ==
بخش هفتم به محاکمهٔ [[حمید نوری]] در دادگاه استکهلم و تجمع‌ها و تحصن‌های هواداران مقاومت و خانواده‌های قربانیان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اختصاص دارد.<ref name="سوئد">همان، «کارزار ایرانیان آزاده در سوئد»، صفحات ۸۱–۹۸.</ref>

نوری در سوئد به‌اتهام مشارکت در اعدام زندانیان سیاسی در زندان گوهردشت محاکمه شد. کتاب روند دادگاه، شهادت شاکیان و شاهدان و تجمع‌های ایرانیان در برابر دادگاه را از منظر شورای ملی مقاومت روایت می‌کند.

مریم رجوی در پیام‌های مندرج در این بخش، محاکمهٔ نوری را مرحله‌ای از جنبش دادخواهی می‌داند و خواهان گسترش پیگرد قضایی به دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله آمران و اعضای هیئت‌های مرگ، می‌شود.<ref name="سوئد" />

کتاب از صدور حکم حبس ابد برای حمید نوری در ۲۳ تیر ۱۴۰۱ استقبال می‌کند و آن را نمونه‌ای از کاربرد اصل صلاحیت جهانی دربارهٔ جنایت‌های دههٔ ۱۳۶۰ می‌داند.

== دیدار مایک پمپئو از اشرف ۳ ==
بخش هشتم به دیدار [[مایک پمپئو]]، وزیر خارجهٔ پیشین ایالات متحده، از اشرف ۳ و ملاقات او با مریم رجوی اختصاص دارد.<ref name="پمپئو">همان، «دیدار مایک پمپئو از اشرف ۳»، صفحات ۹۹–۱۱۰.</ref>

در سخنرانی رجوی، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی، سرکوب اعتراضات، نقش سپاه پاسداران و ضرورت حمایت از خواست مردم برای یک جمهوری دموکراتیک مطرح شده است. پمپئو نیز در سخنان خود از سیاست فشار بر جمهوری اسلامی، مخالفت با برنامهٔ اتمی حکومت و وجود یک جایگزین سازمان‌یافته سخن می‌گوید.

== دیدار مایک پنس از اشرف ۳ ==
بخش نهم به دیدار [[مایک پنس]]، معاون پیشین رئیس‌جمهور ایالات متحده، از اشرف ۳ اختصاص دارد.<ref name="پنس">همان، «دیدار مایک پنس از اشرف ۳»، صفحات ۱۱۱–۱۲۶.</ref>

رجوی در سخنرانی خود از حمایت پنس از جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی در ایران استقبال می‌کند و خواهان سیاستی شامل فعال‌کردن سازوکارهای بین‌المللی در پروندهٔ اتمی، ارجاع نقض حقوق بشر به شورای امنیت، محاکمهٔ مقام‌های متهم به جنایت علیه بشریت، انحلال سپاه پاسداران و به‌رسمیت‌شناختن مبارزهٔ مردم ایران می‌شود.<ref name="پنس" />

پنس نیز در سخنان مندرج در کتاب، از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و تشکیل یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت حمایت می‌کند.

== دیدار ریچارد رابرتس از اشرف ۳ ==
آخرین بخش کتاب به دیدار [[ریچارد رابرتس]]، برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۱۹۹۳، از اشرف ۳ در ۵ تیر ۱۴۰۱ اختصاص دارد.<ref name="رابرتس">همان، «دیدار پروفسور ریچارد رابرتس از اشرف ۳»، صفحات ۱۲۷–۱۳۵.</ref>

موضوع سخنرانی مریم رجوی در این دیدار، ارتباط علم، آزادی و پیشرفت اجتماعی است. او سرکوب دانشگاه‌ها پس از استقرار جمهوری اسلامی، [[انقلاب فرهنگی ایران|انقلاب فرهنگی]]، مهاجرت متخصصان، وضعیت معلمان و دانشگاهیان و استفادهٔ حکومت از دانش و فناوری در برنامه‌های نظامی و اتمی را بررسی می‌کند.<ref name="رابرتس" />

رجوی علم و آزادی را «دو روی یک سکه» معرفی می‌کند و استدلال می‌کند که پیشرفت علمی بدون آزادی سیاسی و اجتماعی پایدار نخواهد بود. رابرتس نیز بنا بر متن کتاب، بر اهمیت نقش زنان در مقاومت ایران و حمایت از آزادی و پژوهش علمی تأکید می‌کند.

== طرح ده‌ماده‌ای در پایان کتاب ==
صفحات پایانی کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران را بازنشر می‌کنند. این طرح نخستین‌بار در شکل‌های مختلف در برنامه‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت مطرح شده و نسخهٔ درج‌شده در کتاب تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹ را دارد.<ref name="ده‌ماده">همان، صفحهٔ پایانی، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران».</ref>

اصول طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و برقراری جمهوری مبتنی بر رأی آزاد و تکثرگرایی؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و مبتنی بر معیارهای بین‌المللی؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و اجتماعی؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی و برقراری صلح و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مضامین اصلی ==
=== امکان تغییر سیاسی ===
مفهوم مرکزی کتاب این است که تغییر حکومت نه‌تنها ضروری، بلکه امکان‌پذیر است. عبارت «می‌توان و باید» پاسخی به دیدگاه‌هایی است که جمهوری اسلامی را اصلاح‌ناپذیر اما در عین حال سرنگون‌نشدنی معرفی می‌کنند.

=== مقاومت سازمان‌یافته ===
کتاب میان نارضایتی اجتماعی و وجود یک نیروی سازمان‌یافته تمایز می‌گذارد. در تحلیل نویسنده، بحران اقتصادی و اعتراض عمومی به‌تنهایی برای تغییر حکومت کافی نیست و باید با سازمان، برنامه و راهبرد سیاسی همراه شود.

=== انتقال حاکمیت به مردم ===
هدف اعلام‌شدهٔ مقاومت در کتاب، کسب قدرت دائمی برای یک سازمان یا فرد نیست، بلکه انتقال حاکمیت به مردم از طریق انتخابات آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان معرفی شده است.

=== استقلال از قدرت‌های خارجی ===
رجوی در چند بخش تأکید می‌کند که سرنگونی جمهوری اسلامی وظیفهٔ مردم و مقاومت ایران است. مطالبهٔ او از دولت‌های خارجی، مداخلهٔ نظامی نیست، بلکه توقف سیاست امتیازدهی به حکومت و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم برای مقاومت است.

=== دادخواهی و نفی مصونیت ===
رسیدگی قضایی به قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر موارد نقض حقوق بشر از مضامین تکرارشوندهٔ کتاب است. محاکمهٔ حمید نوری به‌عنوان نمونه‌ای از امکان شکستن مصونیت عاملان جنایت‌های حکومتی معرفی می‌شود.

== ویژگی و جایگاه اثر ==
«ایران در آستانه انقلاب» بیش از آن‌که یک پژوهش تاریخی یا دانشگاهی باشد، سندی سیاسی از مواضع مریم رجوی و شورای ملی مقاومت در ماه‌های پیش از آغاز [[قیام ۱۴۰۱ ایران]] است. پیام‌ها و سخنرانی‌های کتاب بین اردیبهشت و مرداد ۱۴۰۱ ایراد شده‌اند و کتاب در مهر همان سال، پس از آغاز اعتراضات سراسری شهریور ۱۴۰۱، انتشار یافته است.<ref name="شناسنامه" />

عنوان اثر بر تحلیلی تأکید دارد که پیش از آغاز قیام شهریور ۱۴۰۱، جامعهٔ ایران را در وضعیت انقلابی توصیف می‌کرد. از این جهت، کتاب برای بررسی ارزیابی‌های سیاسی شورای ملی مقاومت در آستانهٔ آن اعتراضات دارای اهمیت اسنادی است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[قیام ۳۰ تیر]]
* [[محمد مصدق]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حمید نوری]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[اشرف ۳]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Iran-revolution.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «ایران در آستانه انقلاب»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۱]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش‌های اعتراضی ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]

ایران در آستانه انقلاب

2026-09-10T09:42:11Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = ایران در آستانه انقلاب | عنوان اصلی = | تصویر = ایران در آستانه انقلاب.png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران در آستانه انقلاب» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر = انتشارات شورای ملی مقاومت ایرا...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = ایران در آستانه انقلاب
| عنوان اصلی =
| تصویر = ایران در آستانه انقلاب.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «ایران در آستانه انقلاب»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = مهر ۱۴۰۱
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۱۳۶ صفحهٔ چاپی؛ ۷۰ صفحه در فایل پی‌دی‌افِ صفحه‌آرایی‌شده به‌صورت دوصفحه‌ای
| موضوع = وضعیت سیاسی ایران، چشم‌انداز انقلاب، مقاومت سازمان‌یافته، سیاست غرب در قبال جمهوری اسلامی، جنبش دادخواهی و آیندهٔ ایران
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه پیام و سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و الکترونیکی
| پایین = شماره ثبت مندرج در صفحهٔ شناسنامه: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶
}}

'''ایران در آستانه انقلاب''' با عنوان فرعی '''«می‌توان و باید»'''، مجموعه‌ای از پیام‌ها و سخنرانی‌های [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در فاصلهٔ اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱ است. این کتاب در مهر ۱۴۰۱ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد.<ref name="شناسنامه">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Iran-revolution.pdf ''ایران در آستانه انقلاب؛ می‌توان و باید'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، مهر ۱۴۰۱، صفحهٔ شناسنامه.</ref>

کتاب از ده بخش تشکیل شده و موضوعاتی چون وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران، چشم‌انداز سرنگونی جمهوری اسلامی، نقش اعتراضات و مقاومت سازمان‌یافته، سیاست دولت‌های غربی، برنامهٔ اتمی حکومت ایران، مخالفت با بازگشت سلطنت، [[جنبش دادخواهی]]، محاکمهٔ [[حمید نوری]]، معاهدهٔ انتقال محکومان میان بلژیک و جمهوری اسلامی و دیدار شماری از شخصیت‌های آمریکایی و علمی از [[اشرف ۳]] را دربر می‌گیرد.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۲–۳.</ref>

عنوان کتاب برگرفته از تحلیل محوری نخستین سخنرانی آن است که ایران را در آستانهٔ یک تحول انقلابی توصیف می‌کند. عبارت «می‌توان و باید» نیز در متن کتاب به‌عنوان شعار و رویکردی برای مقابله با ناامیدی سیاسی و تأکید بر امکان تغییر حکومت به‌دست مردم و مقاومت ایران به‌کار رفته است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ ایران در آستانه انقلاب»، صفحات ۴–۲۰.</ref>

== مشخصات انتشار ==
عنوان کامل اثر در صفحهٔ عنوان «ایران در آستانهٔ انقلاب؛ می‌توان و باید ـ گزیدهٔ پیام‌ها و سخنرانی‌های مریم رجوی، اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱» ذکر شده است. صفحهٔ شناسنامه، تاریخ انتشار کتاب را مهر ۱۴۰۱ و ناشر را انتشارات شورای ملی مقاومت ایران معرفی می‌کند.<ref name="شناسنامه" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۷۰ صفحهٔ افقی دارد. بیشتر صفحات فایل به‌صورت دو صفحهٔ چاپی در کنار یکدیگر صفحه‌آرایی شده‌اند و شماره‌گذاری متن تا صفحهٔ ۱۳۵ ادامه دارد. صفحهٔ پایانی، متن [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] را دربر می‌گیرد و شمارهٔ چاپی جداگانه ندارد.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| ایران در آستانه انقلاب
|-
| عنوان فرعی
| می‌توان و باید
|-
| نوع اثر
| گزیدهٔ پیام‌ها و سخنرانی‌ها
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| دورهٔ زمانی سخنرانی‌ها
| اردیبهشت تا مرداد ۱۴۰۱
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| مهر ۱۴۰۱
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب نسخهٔ در دسترس
| پی‌دی‌اف با صفحه‌آرایی دوصفحه‌ای
|-
| شمار صفحات فایل
| ۷۰ صفحه
|-
| شمار صفحات چاپی
| حدود ۱۳۶ صفحه
|-
| شمارهٔ ثبت مندرج در شناسنامه
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶
|}

== ساختار کتاب ==
کتاب شامل دو سخنرانی در اجلاس جهانی ایران آزاد، یک پیام به تظاهرات برلین، سخنرانی گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر، سخنرانی در اجلاس شورای ملی مقاومت، دو بخش دربارهٔ کارزارهای سیاسی و حقوقی در بلژیک و سوئد و سه بخش مربوط به دیدار شخصیت‌های خارجی از اشرف ۳ است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های کتاب «ایران در آستانه انقلاب»
! ردیف
! عنوان بخش
! صفحهٔ آغاز
|-
| ۱
| کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ ایران در آستانهٔ انقلاب
| ۴
|-
| ۲
| کهکشان مقاومت و ارتش آزادی ـ حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب
| ۲۱
|-
| ۳
| پیام مریم رجوی به تظاهرات کهکشان ایران آزاد در برلین
| ۳۱
|-
| ۴
| گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر
| ۴۳
|-
| ۵
| اجلاس شورای ملی مقاومت ایران
| ۵۱
|-
| ۶
| کارزار جهانی علیه معاهدهٔ دولت بلژیک و جمهوری اسلامی
| ۶۹
|-
| ۷
| کارزار ایرانیان در سوئد
| ۸۱
|-
| ۸
| دیدار [[مایک پمپئو]] از اشرف ۳
| ۹۹
|-
| ۹
| دیدار [[مایک پنس]] از اشرف ۳
| ۱۱۱
|-
| ۱۰
| دیدار [[ریچارد رابرتس]] از اشرف ۳
| ۱۲۷
|}

== ایران در آستانهٔ انقلاب ==
نخستین و محوری‌ترین سخنرانی کتاب در اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۲ ایراد شده است. بنا بر مقدمهٔ ناشر، در این اجلاس شخصیت‌ها و مقام‌های سیاسی از ۱۰۱ کشور حضور داشتند و شماری از آنان به‌صورت حضوری یا از طریق پیام ویدئویی سخنرانی کردند.<ref name="اجلاس">همان، صفحات ۴–۸.</ref>

مریم رجوی در این سخنرانی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا ایران در آستانهٔ انقلاب و سرنگونی جمهوری اسلامی قرار دارد یا خیر. او اعتراض‌های معلمان، بازنشستگان، کارگران، کشاورزان و ساکنان شهرهای مختلف، تشدید اختلاف‌های درونی حکومت و گسترش فعالیت شبکه‌های مقاومت را از نشانه‌های ورود جامعه به یک وضعیت انقلابی می‌داند.<ref name="سخنرانی‌اول" />

=== شکست سیاست یکدست‌سازی حکومت ===
در تحلیل ارائه‌شده در کتاب، انتخاب [[ابراهیم رئیسی]] به ریاست‌جمهوری بخشی از سیاست [[علی خامنه‌ای]] برای یکدست‌کردن ساختار حکومت و جلوگیری از گسترش اعتراضات معرفی شده است. رجوی استدلال می‌کند که این سیاست به‌جای کاهش بحران‌ها، اختلاف‌های درونی حکومت، نارضایتی اجتماعی و اعتراض‌های ضدحکومتی را افزایش داد.<ref name="سخنرانی‌اول" />

او انتصاب رئیسی را تلاشی برای تمرکز قدرت و آماده‌سازی ساختار حکومت در برابر اعتراض‌های آینده توصیف می‌کند و معتقد است که حضور یکی از اعضای [[هیئت مرگ]] در مقام ریاست‌جمهوری، نشانهٔ نیاز حکومت به تشدید سرکوب بوده است.

=== سپاه پاسداران و نیروی تغییر ===
یکی از موضوعات اصلی این بخش، جایگاه [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در حفظ حکومت است. نویسنده سپاه را ستون اصلی سرکوب داخلی، مداخلهٔ منطقه‌ای و برنامهٔ موشکی و اتمی جمهوری اسلامی معرفی می‌کند و انحلال آن را از شرایط گذار به یک نظام دموکراتیک می‌داند.<ref name="سپاه">همان، صفحات ۱۰–۱۶.</ref>

در مقابل، رجوی از اعتراض‌های مردمی، جوانان معترض، «شهرهای شورشی»، «کانون‌های شورشی» و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] به‌عنوان اجزای نیروی تغییر نام می‌برد. ادعاهای کتاب دربارهٔ شمار عملیات یا میزان گسترش شبکه‌های مقاومت، بازتاب آمار و ارزیابی شورای ملی مقاومت است.<ref name="سپاه" />

=== بن‌بست اتمی ===
کتاب برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی را بخشی از راهبرد بقای حکومت می‌داند. رجوی معتقد است که حکومت از یک سو دستیابی به سلاح اتمی را تضمینی برای ادامهٔ حاکمیت خود تلقی می‌کند و از سوی دیگر، عقب‌نشینی از این برنامه می‌تواند بحران درونی آن را تشدید کند.<ref name="اتمی">همان، صفحات ۱۳–۱۴.</ref>

در این تحلیل، نه ادامهٔ برنامهٔ اتمی و نه بازگشت به توافق‌های بین‌المللی قادر به حل بحران مشروعیت جمهوری اسلامی معرفی نشده است. این بخش همچنین سیاست مذاکره و دادن امتیاز به حکومت ایران را مورد انتقاد قرار می‌دهد.

=== نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
رجوی در نخستین سخنرانی، هم حکومت دینی و هم بازگشت به نظام سلطنتی را رد می‌کند. او از مدعیان جایگزینی حکومت می‌خواهد موضع خود را دربارهٔ سرنگونی کامل جمهوری اسلامی، انحلال سپاه پاسداران و کارنامهٔ دیکتاتوری پهلوی روشن کنند.<ref name="نفی‌دو‌دیکتاتوری">همان، صفحات ۱۴–۱۵.</ref>

کتاب، آلترناتیو مطلوب نویسنده را [[شورای ملی مقاومت ایران]] و هدف آن را انتقال حاکمیت به مردم از طریق یک جمهوری مبتنی بر انتخابات آزاد معرفی می‌کند.

=== مقاومت اوکراین ===
بخشی از این سخنرانی به مقاومت مردم اوکراین در برابر تهاجم روسیه اختصاص دارد. رجوی مقاومت اوکراین را نمونه‌ای از تأثیر ایستادگی سازمان‌یافته بر مسیر تاریخ می‌داند و میان تجربهٔ مردم اوکراین و مبارزهٔ مردم ایران علیه دیکتاتوری مقایسه برقرار می‌کند.<ref name="اوکراین">همان، صفحات ۱۶–۲۰.</ref>

او از این مقایسه برای توضیح شعار «می‌توان و باید» بهره می‌گیرد؛ شعاری که در کتاب به‌معنای امکان غلبه بر یک نیروی سرکوبگر از طریق سازمان‌یافتگی، مقاومت و پرداخت هزینه است.

== حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب ==
دومین سخنرانی اجلاس جهانی ایران آزاد به سیاست دولت‌های غربی در قبال جمهوری اسلامی اختصاص دارد. رجوی شرایط ایران را بر پایهٔ سه مؤلفه تحلیل می‌کند:

# فرسودگی و بحران در ساختار حکومت؛
# استمرار جنبش‌های اعتراضی؛
# نقش مقاومت سازمان‌یافته در جهت‌دادن شرایط به‌سوی سرنگونی.<ref name="حلقه">همان، «حلقهٔ مفقوده در سیاست دولت‌های غرب»، صفحات ۲۱–۳۰.</ref>

او «حلقهٔ مفقوده» در سیاست آمریکا و اروپا را بی‌توجهی به مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافتهٔ آنان می‌داند. بر اساس این دیدگاه، سیاست‌های غرب در چند دههٔ گذشته بیشتر بر مذاکره با حکومت و کنترل رفتار آن متمرکز بوده و خواست مردم برای تغییر سیاسی را نادیده گرفته است.<ref name="حلقه" />

رجوی سه نمونه را برای نقد این سیاست مطرح می‌کند: امتیازدهی در پروندهٔ اتمی، سکوت در برابر نقض حقوق بشر و معامله برای آزادی گروگان‌ها یا مأموران جمهوری اسلامی. او از دولت‌های غربی نمی‌خواهد که حکومت را به‌جای مردم ایران سرنگون کنند، بلکه خواهان توقف حمایت و امتیازدهی به جمهوری اسلامی و به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم است.

== پیام به تظاهرات برلین ==
بخش سوم، پیام مریم رجوی به تظاهرات «کهکشان ایران آزاد» در برلین در اول مرداد ۱۴۰۱ است. در این پیام، شرکت‌کنندگان به ادامهٔ اعتراض علیه جمهوری اسلامی و حمایت از یک جایگزین دموکراتیک فراخوانده شده‌اند.<ref name="برلین">همان، «پیام مریم رجوی به تظاهرات کهکشان ایران آزاد در برلین»، صفحات ۳۱–۴۲.</ref>

رجوی در این پیام بر چند اصل تأکید می‌کند:

* سرنگونی کامل نظام ولایت فقیه؛
* مخالفت هم‌زمان با دیکتاتوری دینی و سلطنتی؛
* استقرار جمهوری مبتنی بر رأی آزاد مردم؛
* جدایی دین از دولت؛
* برابری زنان و مردان؛
* لغو مجازات اعدام؛
* خودمختاری ملیت‌ها در چارچوب تمامیت ارضی ایران؛
* ایران غیراتمی و همزیستی مسالمت‌آمیز با دیگر کشورها.<ref name="برلین" />

== گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر ==
چهارمین بخش کتاب به [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱]] و حمایت مردم از دولت [[محمد مصدق]] اختصاص دارد. رجوی این قیام را نمونه‌ای تاریخی از دفاع مردم ایران از حاکمیت ملی و مقابله با سلطنت استبدادی توصیف می‌کند.<ref name="سی‌تیر">همان، «گرامی‌داشت قیام ۳۰ تیر»، صفحات ۴۳–۵۰.</ref>

در این سخنرانی، میان قیام ۳۰ تیر، [[انقلاب مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]]، جنبش ملی‌شدن صنعت نفت و مبارزات معاصر علیه جمهوری اسلامی پیوند برقرار شده است. رجوی مصدق را نماد استقلال و حاکمیت مردم و دربار پهلوی را نمایندهٔ وابستگی و استبداد معرفی می‌کند.

این بخش همچنین بر استمرار تاریخی مبارزه با دو شکل دیکتاتوری سلطنتی و دینی تأکید دارد و هدف نهایی این مبارزه را استقرار یک جمهوری دموکراتیک می‌داند.

== اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ==
بخش پنجم شامل سخنرانی مریم رجوی در اجلاس شورای ملی مقاومت در روزهای ۶ و ۷ مرداد ۱۴۰۱ است. موضوع اصلی این سخنرانی، تعریف آلترناتیو سیاسی و بررسی شرایط لازم برای انتقال حاکمیت به مردم است.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، «اجلاس شورای ملی مقاومت ایران»، صفحات ۵۱–۶۸.</ref>

رجوی تأکید می‌کند که آلترناتیو سیاسی تنها یک عنوان یا ادعای رسانه‌ای نیست، بلکه باید دارای برنامه، سازمان، سابقهٔ مبارزه، پایگاه اجتماعی، نیروی اجرایی و طرح مشخصی برای دوران انتقال باشد. او شورای ملی مقاومت را ائتلافی از گرایش‌های سیاسی و عقیدتی معرفی می‌کند که برای جایگزینی جمهوری اسلامی و انتقال حاکمیت به مردم تشکیل شده است.<ref name="اجلاس‌شورا" />

در این بخش، [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] چارچوب سیاسی نظام آینده معرفی می‌شود. از جمله اصول مورد اشاره عبارت‌اند از انتخابات آزاد، تکثر سیاسی، آزادی بیان و تشکل، جدایی دین از دولت، برابری کامل زنان و مردان، استقلال دستگاه قضایی، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی.

== کارزار علیه معاهدهٔ بلژیک و جمهوری اسلامی ==
بخش ششم کتاب دربارهٔ اعتراض شورای ملی مقاومت و شماری از حقوق‌دانان و سیاستمداران به معاهدهٔ انتقال محکومان میان دولت بلژیک و جمهوری اسلامی است. مخالفان معاهده معتقد بودند که اجرای آن می‌تواند زمینهٔ انتقال [[اسدالله اسدی]]، دیپلمات جمهوری اسلامی محکوم‌شده در پروندهٔ طرح بمب‌گذاری گردهمایی ۱۳۹۷ مقاومت ایران، به تهران را فراهم کند.<ref name="بلژیک">همان، «کارزار جهانی علیه معاهدهٔ دولت بلژیک و رژیم آخوندی»، صفحات ۶۹–۸۰.</ref>

رجوی این معاهده را مشوق سیاست گروگان‌گیری و تروریسم دولتی توصیف می‌کند. او استدلال می‌کند که بازگرداندن یک مأمور محکوم‌شده به کشوری که عملیات را سازمان داده است، حاکمیت قانون و بازدارندگی قضایی را تضعیف می‌کند.<ref name="بلژیک" />

کتاب همچنین به تصویب لایحه در پارلمان بلژیک در ۲۹ تیر ۱۴۰۱ و دستور موقت دادگاه استیناف بروکسل در ۳۱ تیر برای جلوگیری از انتقال اسدی اشاره می‌کند. این دستور در زمان انتشار کتاب موقت بود و تحولات حقوقی بعدی پرونده در اثر پوشش داده نشده است.

== کارزار ایرانیان در سوئد ==
بخش هفتم به محاکمهٔ [[حمید نوری]] در دادگاه استکهلم و تجمع‌ها و تحصن‌های هواداران مقاومت و خانواده‌های قربانیان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اختصاص دارد.<ref name="سوئد">همان، «کارزار ایرانیان آزاده در سوئد»، صفحات ۸۱–۹۸.</ref>

نوری در سوئد به‌اتهام مشارکت در اعدام زندانیان سیاسی در زندان گوهردشت محاکمه شد. کتاب روند دادگاه، شهادت شاکیان و شاهدان و تجمع‌های ایرانیان در برابر دادگاه را از منظر شورای ملی مقاومت روایت می‌کند.

مریم رجوی در پیام‌های مندرج در این بخش، محاکمهٔ نوری را مرحله‌ای از جنبش دادخواهی می‌داند و خواهان گسترش پیگرد قضایی به دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی، از جمله آمران و اعضای هیئت‌های مرگ، می‌شود.<ref name="سوئد" />

کتاب از صدور حکم حبس ابد برای حمید نوری در ۲۳ تیر ۱۴۰۱ استقبال می‌کند و آن را نمونه‌ای از کاربرد اصل صلاحیت جهانی دربارهٔ جنایت‌های دههٔ ۱۳۶۰ می‌داند.

== دیدار مایک پمپئو از اشرف ۳ ==
بخش هشتم به دیدار [[مایک پمپئو]]، وزیر خارجهٔ پیشین ایالات متحده، از اشرف ۳ و ملاقات او با مریم رجوی اختصاص دارد.<ref name="پمپئو">همان، «دیدار مایک پمپئو از اشرف ۳»، صفحات ۹۹–۱۱۰.</ref>

در سخنرانی رجوی، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی، سرکوب اعتراضات، نقش سپاه پاسداران و ضرورت حمایت از خواست مردم برای یک جمهوری دموکراتیک مطرح شده است. پمپئو نیز در سخنان خود از سیاست فشار بر جمهوری اسلامی، مخالفت با برنامهٔ اتمی حکومت و وجود یک جایگزین سازمان‌یافته سخن می‌گوید.

== دیدار مایک پنس از اشرف ۳ ==
بخش نهم به دیدار [[مایک پنس]]، معاون پیشین رئیس‌جمهور ایالات متحده، از اشرف ۳ اختصاص دارد.<ref name="پنس">همان، «دیدار مایک پنس از اشرف ۳»، صفحات ۱۱۱–۱۲۶.</ref>

رجوی در سخنرانی خود از حمایت پنس از جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی در ایران استقبال می‌کند و خواهان سیاستی شامل فعال‌کردن سازوکارهای بین‌المللی در پروندهٔ اتمی، ارجاع نقض حقوق بشر به شورای امنیت، محاکمهٔ مقام‌های متهم به جنایت علیه بشریت، انحلال سپاه پاسداران و به‌رسمیت‌شناختن مبارزهٔ مردم ایران می‌شود.<ref name="پنس" />

پنس نیز در سخنان مندرج در کتاب، از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و تشکیل یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت حمایت می‌کند.

== دیدار ریچارد رابرتس از اشرف ۳ ==
آخرین بخش کتاب به دیدار [[ریچارد رابرتس]]، برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۱۹۹۳، از اشرف ۳ در ۵ تیر ۱۴۰۱ اختصاص دارد.<ref name="رابرتس">همان، «دیدار پروفسور ریچارد رابرتس از اشرف ۳»، صفحات ۱۲۷–۱۳۵.</ref>

موضوع سخنرانی مریم رجوی در این دیدار، ارتباط علم، آزادی و پیشرفت اجتماعی است. او سرکوب دانشگاه‌ها پس از استقرار جمهوری اسلامی، [[انقلاب فرهنگی ایران|انقلاب فرهنگی]]، مهاجرت متخصصان، وضعیت معلمان و دانشگاهیان و استفادهٔ حکومت از دانش و فناوری در برنامه‌های نظامی و اتمی را بررسی می‌کند.<ref name="رابرتس" />

رجوی علم و آزادی را «دو روی یک سکه» معرفی می‌کند و استدلال می‌کند که پیشرفت علمی بدون آزادی سیاسی و اجتماعی پایدار نخواهد بود. رابرتس نیز بنا بر متن کتاب، بر اهمیت نقش زنان در مقاومت ایران و حمایت از آزادی و پژوهش علمی تأکید می‌کند.

== طرح ده‌ماده‌ای در پایان کتاب ==
صفحات پایانی کتاب متن طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران را بازنشر می‌کنند. این طرح نخستین‌بار در شکل‌های مختلف در برنامه‌ها و مصوبات شورای ملی مقاومت مطرح شده و نسخهٔ درج‌شده در کتاب تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۹۹ را دارد.<ref name="ده‌ماده">همان، صفحهٔ پایانی، «طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران».</ref>

اصول طرح عبارت‌اند از:

# نفی ولایت فقیه و برقراری جمهوری مبتنی بر رأی آزاد و تکثرگرایی؛
# آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوب؛
# تضمین حقوق فردی و اجتماعی، منع شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
# جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
# برابری کامل زنان و مردان؛
# تشکیل دستگاه قضایی مستقل و مبتنی بر معیارهای بین‌المللی؛
# خودمختاری و رفع تبعیض از ملیت‌های ایران؛
# عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و اجتماعی؛
# حفاظت و احیای محیط زیست؛
# ایران غیراتمی و برقراری صلح و همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی.<ref name="ده‌ماده" />

== مضامین اصلی ==
=== امکان تغییر سیاسی ===
مفهوم مرکزی کتاب این است که تغییر حکومت نه‌تنها ضروری، بلکه امکان‌پذیر است. عبارت «می‌توان و باید» پاسخی به دیدگاه‌هایی است که جمهوری اسلامی را اصلاح‌ناپذیر اما در عین حال سرنگون‌نشدنی معرفی می‌کنند.

=== مقاومت سازمان‌یافته ===
کتاب میان نارضایتی اجتماعی و وجود یک نیروی سازمان‌یافته تمایز می‌گذارد. در تحلیل نویسنده، بحران اقتصادی و اعتراض عمومی به‌تنهایی برای تغییر حکومت کافی نیست و باید با سازمان، برنامه و راهبرد سیاسی همراه شود.

=== انتقال حاکمیت به مردم ===
هدف اعلام‌شدهٔ مقاومت در کتاب، کسب قدرت دائمی برای یک سازمان یا فرد نیست، بلکه انتقال حاکمیت به مردم از طریق انتخابات آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان معرفی شده است.

=== استقلال از قدرت‌های خارجی ===
رجوی در چند بخش تأکید می‌کند که سرنگونی جمهوری اسلامی وظیفهٔ مردم و مقاومت ایران است. مطالبهٔ او از دولت‌های خارجی، مداخلهٔ نظامی نیست، بلکه توقف سیاست امتیازدهی به حکومت و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم برای مقاومت است.

=== دادخواهی و نفی مصونیت ===
رسیدگی قضایی به قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر موارد نقض حقوق بشر از مضامین تکرارشوندهٔ کتاب است. محاکمهٔ حمید نوری به‌عنوان نمونه‌ای از امکان شکستن مصونیت عاملان جنایت‌های حکومتی معرفی می‌شود.

== ویژگی و جایگاه اثر ==
«ایران در آستانه انقلاب» بیش از آن‌که یک پژوهش تاریخی یا دانشگاهی باشد، سندی سیاسی از مواضع مریم رجوی و شورای ملی مقاومت در ماه‌های پیش از آغاز [[قیام ۱۴۰۱ ایران]] است. پیام‌ها و سخنرانی‌های کتاب بین اردیبهشت و مرداد ۱۴۰۱ ایراد شده‌اند و کتاب در مهر همان سال، پس از آغاز اعتراضات سراسری شهریور ۱۴۰۱، انتشار یافته است.<ref name="شناسنامه" />

عنوان اثر بر تحلیلی تأکید دارد که پیش از آغاز قیام شهریور ۱۴۰۱، جامعهٔ ایران را در وضعیت انقلابی توصیف می‌کرد. از این جهت، کتاب برای بررسی ارزیابی‌های سیاسی شورای ملی مقاومت در آستانهٔ آن اعتراضات دارای اهمیت اسنادی است.

با این حال، بسیاری از آمارها و ارزیابی‌ها دربارهٔ وضعیت حکومت، دامنهٔ شبکه‌های مقاومت و چشم‌انداز سرنگونی از سوی نویسنده یا ناشر ارائه شده‌اند. بنابراین، در استفادهٔ پژوهشی از اثر باید میان اطلاعات مستند مربوط به رویدادها و سخنرانی‌ها و تحلیل‌ها و ادعاهای سیاسی مطرح‌شده در آن تمایز گذاشت.

== نکات کتاب‌شناختی ==
در نسخهٔ پی‌دی‌اف چند ناهمخوانی فنی دیده می‌شود:

* فایل ۷۰ صفحهٔ افقی دارد، اما به‌دلیل قرارگرفتن دو صفحهٔ چاپی در هر صفحهٔ فایل، شماره‌های متن تا ۱۳۵ ادامه می‌یابند.
* صفحهٔ پایانیِ طرح ده‌ماده‌ای شماره‌گذاری نشده است؛ از این رو شمار محتوایی کتاب را می‌توان حدود ۱۳۶ صفحه دانست.
* شمارهٔ ثبت صفحهٔ شناسنامه «۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۰۸-۶» است، در حالی که بارکد دیده‌شده روی فایل جلد عدد متفاوتی را نشان می‌دهد. برای اطلاعات کتاب‌شناختی، دادهٔ صریح صفحهٔ شناسنامه مبنا قرار گرفته است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[قیام ۳۰ تیر]]
* [[محمد مصدق]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حمید نوری]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[اشرف ۳]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2023/04/Iran-revolution.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «ایران در آستانه انقلاب»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۱]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:جنبش‌های اعتراضی ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:جنبش دادخواهی]]

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T09:41:43Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]
# [[ایران در آستانه انقلاب]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

پرونده:ایران در آستانه انقلاب.png

2026-09-10T09:41:02Z

Alireza k h:

به‌سوی جمهوری دموکراتیک

2026-09-10T09:39:40Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = به‌سوی جمهوری دموکراتیک
| عنوان اصلی =
| تصویر = به‌سوی جمهوری دموکراتیک.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = دی ۱۴۰۲
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۹۰ صفحه در نسخهٔ پی‌دی‌اف؛ ۸۷ صفحهٔ شماره‌گذاری‌شده
| موضوع = آیندهٔ سیاسی ایران، جمهوری دموکراتیک، [[جدایی دین از دولت]]، حقوق بشر، سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = نسخهٔ الکترونیکی (پی‌دی‌اف)
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵
}}

'''به‌سوی جمهوری دموکراتیک''' کتابی شامل چهار سخنرانی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در ارتباط با اجلاس جهانی ایران آزاد در تیر ۱۴۰۲ است. این کتاب در دی‌ماه ۱۴۰۲ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد و نسخهٔ الکترونیکی آن ۹۰ صفحه دارد.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/pdf-towards-a-democratic-republic.pdf ''به‌سوی جمهوری دموکراتیک'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، دی ۱۴۰۲، صفحهٔ مشخصات نشر.</ref>

سخنرانی‌های گردآوری‌شده در این کتاب به موضوعاتی چون راهبرد سرنگونی جمهوری اسلامی، استقرار یک جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین از دولت، نقش زنان و جوانان در اعتراضات، برنامهٔ انتقال قدرت پس از سرنگونی، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷|قتل‌عام زندانیان سیاسی سال ۱۳۶۷]]، جنبش دادخواهی، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی و سیاست کشورهای غربی در قبال حکومت ایران می‌پردازند.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۳–۴.</ref>

کتاب همچنین گزیده‌هایی از سخنرانی شماری از مقام‌ها و سیاستمداران پیشین کشورهای مختلف در اجلاس جهانی ایران آزاد را دربر می‌گیرد. از نظر محتوایی، اثر بیانگر دیدگاه‌های مریم رجوی و شورای ملی مقاومت دربارهٔ شرایط سیاسی ایران در پی [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱ ایران]] و طرح آنان برای دوران انتقال به یک نظام جمهوری است.

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر پایهٔ صفحهٔ مشخصات نشر، عنوان کامل اثر «به‌سوی جمهوری دموکراتیک؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد ـ تیرماه ۱۴۰۲» است. کتاب در دی ۱۴۰۲ توسط انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد و شمارهٔ ثبت آن ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵ ذکر شده است.<ref name="مشخصات" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۹۰ صفحه دارد؛ با این حال، شماره‌گذاری چاپی متن تا صفحهٔ ۸۷ ادامه می‌یابد. چند صفحهٔ آغازین، صفحهٔ عنوان و مشخصات نشر شماره‌گذاری نشده‌اند.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| به‌سوی جمهوری دموکراتیک
|-
| عنوان فرعی
| سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد ـ تیرماه ۱۴۰۲
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| دی ۱۴۰۲
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب
| پی‌دی‌اف
|-
| شمار صفحات فایل
| ۹۰ صفحه
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محتوای اصلی کتاب از سخنرانی‌های مریم رجوی در برنامه‌های مرتبط با اجلاس جهانی ایران آزاد در تیر ۱۴۰۲ تشکیل شده است. بنا بر پیشگفتار کتاب، این اجلاس همراه با یک تظاهرات در پاریس و چند کنفرانس بین‌المللی برگزار شد.<ref name="پیشگفتار">همان، «پیشگفتار»، صفحات ۵–۱۷.</ref>

در پیشگفتار آمده است که بیش از ۵۰۰ شخصیت سیاسی، مقام پیشین و نمایندهٔ پارلمان از آمریکا، اروپا، کانادا، استرالیا و کشورهای عربی در برنامه‌های اجلاس شرکت داشتند. این بخش همچنین چهار کنفرانس مقدماتی را معرفی می‌کند که موضوعات آن‌ها عبارت بودند از:

* کارزار اطلاعات نادرست و تبلیغات جمهوری اسلامی علیه مقاومت ایران؛
* آلترناتیو سیاسی حکومت جمهوری اسلامی؛
* سیاست ایالات متحده در قبال ایران؛
* سیاست اروپا در قبال جمهوری اسلامی.<ref name="پیشگفتار" />

دیدگاه‌ها و آمارهای ارائه‌شده در پیشگفتار، روایت ناشر و برگزارکنندگان اجلاس از این رویداد است.

== ساختار و فهرست مطالب ==
کتاب از یک پیشگفتار، چهار سخنرانی مریم رجوی و گزیده‌ای از سخنرانی دیگر شرکت‌کنندگان اجلاس تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های اصلی کتاب
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| پیشگفتار
| معرفی اجلاس جهانی ایران آزاد و کنفرانس‌های جانبی
| ۵
|-
| لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران
| سخنرانی مریم رجوی در نخستین روز اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۱۸
|-
| جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه
| سخنرانی در دومین روز اجلاس
| ۲۸
|-
| محاکمهٔ سران رژیم به‌خاطر جنایت علیه بشریت
| سخنرانی در سومین روز اجلاس و کنفرانس دادخواهی
| ۴۴
|-
| ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران
| سخنرانی در نشست رهبران پیشین جهان
| ۵۸
|-
| گزیده‌ای از سخنرانی‌ها در اجلاس جهانی ایران آزاد
| سخنان شماری از سیاستمداران و مقام‌های پیشین
| ۷۴
|}

== لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران ==
نخستین سخنرانی کتاب با عنوان «لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران» به سخنرانی مریم رجوی در نخستین روز اجلاس جهانی ایران آزاد اختصاص دارد. در مقدمهٔ این بخش، عنوان نشست «پیش به‌سوی جمهوری دموکراتیک» ذکر شده است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران»، صفحات ۱۸–۲۷.</ref>

رجوی در این سخنرانی شرایط ایران را انتخابی میان ادامهٔ ولایت فقیه و تشکیل «یک جمهوری دموکراتیک با جدایی دین و دولت» توصیف می‌کند. او قیام‌های سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ را نشانهٔ استمرار اعتراض علیه جمهوری اسلامی می‌داند و استدلال می‌کند که حمایت خارجی یا دستیابی حکومت به منابع مالی نمی‌تواند بحران سیاسی آن را برطرف کند.<ref name="سخنرانی‌اول" />

بخش دیگری از سخنرانی به مشخصات نظام سیاسی مورد نظر شورای ملی مقاومت اختصاص دارد. رجوی بر آزادی، برابری، نفی امتیازهای موروثی و مذهبی، مشارکت برابر زنان در رهبری جامعه، مخالفت با حجاب اجباری، آزادی انتخاب دین و خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب تمامیت ارضی تأکید می‌کند.<ref name="حقوق">همان، صفحات ۲۳–۲۶.</ref>

او همچنین [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و «کانون‌های شورشی» را نیروی سازمان‌یافتهٔ پیش‌برندهٔ اعتراضات معرفی می‌کند. این ارزیابی بخشی از موضع سیاسی نویسنده و شورای ملی مقاومت دربارهٔ سازمان‌یافتگی اعتراضات داخل ایران است.<ref name="حقوق" />

== جمهوری دموکراتیک و صلح منطقه‌ای ==
دومین سخنرانی با عنوان «جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه» در ۱۱ تیر ۱۴۰۲ ایراد شده است. در مقدمهٔ این بخش آمده است که نمایندگان پارلمان‌های چند کشور در این نشست حضور داشتند و بیانیه‌ای در حمایت از یک جمهوری دموکراتیک، جدایی دین از دولت و [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] اعلام شد.<ref name="سخنرانی‌دوم">همان، «جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه»، صفحات ۲۸–۴۲.</ref>

در این سخنرانی، رجوی سیاست‌های منطقه‌ای، برنامهٔ اتمی، سرکوب داخلی و بحران‌های اقتصادی جمهوری اسلامی را اجزای مرتبط یک سیاست واحد برای حفظ حکومت معرفی می‌کند. او مدعی است که تشکیل یک جمهوری دموکراتیک در ایران، علاوه بر آزادی مردم ایران، به کاهش بنیادگرایی مذهبی و ایجاد صلح و ثبات در خاورمیانه کمک خواهد کرد.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

او از کشورهای خاورمیانه و کشورهای اسلامی می‌خواهد در برابر سیاست‌های جمهوری اسلامی و بنیادگرایی تحت نام اسلام، از مبارزهٔ مردم ایران پشتیبانی کنند. سخنرانی با تأکید بر نفی هر دو الگوی سلطنت و ولایت فقیه و حمایت از جمهوری پایان می‌یابد.<ref name="جبهه‌متحد">همان، صفحات ۴۰–۴۲.</ref>

== دادخواهی و محاکمهٔ مقام‌های جمهوری اسلامی ==
سومین بخش اصلی کتاب، سخنرانی مریم رجوی در کنفرانس دادخواهی در ۱۲ تیر ۱۴۰۲ است. موضوع این نشست «محاکمهٔ سران رژیم آخوندی به‌خاطر جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی» عنوان شده بود.<ref name="سخنرانی‌سوم">همان، «محاکمهٔ سران رژیم آخوندی به‌خاطر جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی»، صفحات ۴۴–۵۷.</ref>

رجوی در این سخنرانی، اعدام مخالفان سیاسی در دههٔ ۱۳۶۰ و به‌ویژه قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ را بخشی از یک روند پیوستهٔ نقض حقوق بشر می‌داند. او خواهان گسترش تحقیقات بین‌المللی دربارهٔ این وقایع و پاسخگویی آمران و عاملان آن شده است.<ref name="دادخواهی">همان، صفحات ۴۹–۵۶.</ref>

این بخش به کمبود اطلاعات دربارهٔ هویت بسیاری از اعدام‌شدگان و محل دفن آنان، اعدام زندانیان در زندان‌های شهرستان‌ها و شهادت بازماندگان می‌پردازد. در کتاب ادعا شده است که اعدام‌های سال ۱۳۶۷ در دست‌کم ۱۱۰ شهر انجام شد و اطلاعات مربوط به شمار زیادی از قربانیان هنوز ثبت نشده است.<ref name="دادخواهی" />

رجوی همچنین از سازمان ملل متحد و دولت‌ها می‌خواهد:

* پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهند؛
* دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ تحقیق مستقل انجام دهند؛
* مقام‌های متهم به جنایت علیه بشریت را تحت پیگرد قرار دهند؛
* اصل صلاحیت جهانی را در رسیدگی به پرونده‌های مربوط به اعدام و شکنجه به‌کار گیرند.<ref name="دادخواهی" />

کاربرد اصطلاح‌های حقوقی «نسل‌کشی» و «جنایت علیه بشریت» در این بخش بیانگر تحلیل حقوقی و سیاسی سخنرانان نشست است و احراز قضایی نهایی آن‌ها مستلزم رسیدگی در یک مرجع قضایی صلاحیت‌دار است.

== ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران ==
چهارمین سخنرانی کتاب در نشستی با عنوان «ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران» ایراد شده است. این نشست در اول تیر ۱۴۰۲، برابر با ۲۱ ژوئن ۲۰۲۳، با حضور شماری از رؤسای جمهور، نخست‌وزیران و مقام‌های پیشین در مقر شورای ملی مقاومت در حومهٔ پاریس برگزار شد.<ref name="ابتکار">همان، «ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران»، صفحات ۵۸–۷۲.</ref>

در این بخش، رجوی سیاست گفت‌وگو و امتیازدهی کشورهای غربی به جمهوری اسلامی را «سیاست مماشات» می‌نامد و خواهان تغییر آن می‌شود. او طرح شورای ملی مقاومت برای انتقال قدرت را چنین شرح می‌دهد: پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، یک دولت موقت مسئول ادارهٔ کشور خواهد شد و باید ظرف شش ماه انتخابات مجلس مؤسسان را برگزار کند. مجلس مؤسسان وظیفهٔ انتخاب دولت موقت جدید، نظارت بر آن و تدوین پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری آینده را بر عهده خواهد داشت.<ref name="دولت‌موقت">همان، صفحات ۶۴–۶۵.</ref>

رجوی در ادامه، شش اقدام را به دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی پیشنهاد می‌کند:

# قرار دادن [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در فهرست سازمان‌های تروریستی؛
# به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر سرکوب و استقرار یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت؛
# فعال‌کردن سازوکارهای بین‌المللی مرتبط با پروندهٔ اتمی و موشکی جمهوری اسلامی؛
# ارجاع پروندهٔ نقض سیستماتیک حقوق بشر به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
# اعمال تحریم‌های اقتصادی، نفتی و بانکی علیه حکومت؛
# معرفی جمهوری اسلامی به‌عنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بین‌المللی و بررسی آن در چارچوب فصل هفتم منشور ملل متحد.<ref name="شش‌پیشنهاد">همان، صفحات ۶۵–۶۸.</ref>

== بیانیهٔ رهبران و قانونگذاران ==
کتاب متنی دربارهٔ حمایت شماری از قانونگذاران و رهبران پیشین جهان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و یک جمهوری دموکراتیک و غیراتمی در ایران درج کرده است. در این بخش، از حمایت بیش از ۳۶۰۰ قانونگذار در ۶۱ مجلس قانونگذاری از ۴۰ کشور سخن گفته شده است.<ref name="بیانیه">همان، صفحات ۶۹–۷۲.</ref>

بر اساس متن منتشرشده، امضاکنندگان از حق مردم ایران برای تعیین آیندهٔ خود، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها و ایرانی عاری از سلاح اتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="بیانیه" />

در شمار امضاکنندگان یا حامیان این ابتکار، نام شماری از رؤسای جمهور و نخست‌وزیران پیشین کشورهای اروپایی و آمریکایی ذکر شده است.

=== اختلاف در شمار امضاکنندگان ===
در بخش‌های مختلف کتاب، آمار یکسانی دربارهٔ شمار رهبران پیشین امضاکننده ارائه نشده است. فهرست مطالب از «بیانیهٔ ۱۱۷ تن از رهبران پیشین جهان» نام می‌برد؛ اما مقدمه و عنوان بخش مربوط، شمار آنان را ۱۲۶ تن ذکر می‌کند.<ref name="اختلاف">همان، فهرست مطالب و صفحات ۵۸–۶۱.</ref>

{| class="wikitable"
|+ شمار امضاکنندگان در بخش‌های مختلف کتاب
! محل ذکر
! شمار اعلام‌شده
|-
| فهرست مطالب
| ۱۱۷ تن
|-
| مقدمهٔ بخش «ابتکار بین‌المللی»
| ۱۲۶ تن
|-
| عنوان داخلی سخنرانی
| ۱۲۶ تن
|}

کتاب توضیحی دربارهٔ علت این اختلاف ارائه نمی‌کند. این تفاوت ممکن است ناشی از افزایش شمار امضاکنندگان در فاصلهٔ تنظیم فهرست و تدوین نهایی کتاب یا یک خطای ویرایشی باشد.

== گزیدهٔ سخنرانی شخصیت‌های سیاسی ==
بخش پایانی کتاب، گزیده‌ای از سخنرانی‌های شرکت‌کنندگان اجلاس جهانی ایران آزاد را دربر می‌گیرد. سخنرانان معرفی‌شده در این قسمت عبارت‌اند از:<ref name="گزیده">همان، «گزیده‌ای از سخنرانی‌ها در اجلاس جهانی ایران آزاد»، صفحات ۷۴–۸۶.</ref>

* [[مایک پنس]]، معاون پیشین رئیس‌جمهور ایالات متحده؛
* [[لیز تراس]]، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا؛
* [[استفن هارپر]]، نخست‌وزیر پیشین کانادا؛
* [[مایک پمپئو]]، وزیر خارجهٔ پیشین ایالات متحده؛
* [[میشل آلیو ماری]]، وزیر خارجهٔ پیشین فرانسه؛
* [[یانس یانشا]]، نخست‌وزیر پیشین اسلوونی؛
* ریتا زوسموت، رئیس پیشین مجلس فدرال آلمان؛
* جوزف لیبرمن، سناتور پیشین ایالات متحده؛
* [[اینگرید بتانکور]]، نامزد پیشین ریاست‌جمهوری کلمبیا؛
* دومینیک آتیاس، رئیس پیشین شورای کانون‌های وکلای اروپا؛
* دیوید جونز، نمایندهٔ پارلمان بریتانیا.

موضوع مشترک این سخنرانی‌ها حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران، مخالفت با سیاست امتیازدهی به جمهوری اسلامی، پشتیبانی از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و تأکید بر وجود یک مقاومت سازمان‌یافته در برابر حکومت ایران است.<ref name="گزیده" />

== دیدگاه‌های سیاسی مطرح‌شده در کتاب ==
=== جمهوری و نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
کتاب الگوی سیاسی مطلوب نویسنده را جمهوری دموکراتیک معرفی می‌کند و بازگشت به سلطنت و ادامهٔ ولایت فقیه را رد می‌کند. بر اساس این دیدگاه، مشروعیت حکومت باید از رأی آزاد شهروندان سرچشمه بگیرد و هیچ فردی به‌دلیل مذهب، جنسیت یا وابستگی خانوادگی از امتیاز سیاسی برخوردار نباشد.<ref name="حقوق" />

=== جدایی دین از دولت ===
جدایی دین از دولت از محورهای تکرارشوندهٔ اثر است. در کتاب، این اصل نه به‌معنای مخالفت با دین، بلکه به‌معنای منع اجبار دینی و جلوگیری از اعطای امتیاز حکومتی بر پایهٔ اعتقاد مذهبی معرفی می‌شود.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

=== حقوق زنان ===
کتاب مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی و اجتماعی را یکی از پایه‌های جمهوری آینده می‌داند. مخالفت با حجاب اجباری، حق انتخاب پوشش و دین، و حضور برابر زنان در تصمیم‌گیری سیاسی از جمله مواردی است که در سخنرانی‌ها مطرح شده است.<ref name="حقوق" />

=== خودمختاری ملیت‌ها ===
رجوی در سخنرانی نخست از خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب تمامیت ارضی کشور حمایت می‌کند. این موضع با طرح پیشین شورای ملی مقاومت دربارهٔ خودمختاری کردستان ایران و تأکید بر رفع تبعیض قومی و ملی ارتباط دارد.<ref name="حقوق" />

=== سیاست خارجی و ایران غیراتمی ===
کتاب جمهوری مورد نظر نویسنده را حکومتی صلح‌طلب، غیراتمی و مخالف مداخلهٔ نظامی و صدور بنیادگرایی معرفی می‌کند. رجوی استدلال می‌کند که تغییر حکومت ایران می‌تواند به کاهش تنش در خاورمیانه و توقف حمایت حکومتی از گروه‌های نیابتی منجر شود.<ref name="شش‌پیشنهاد" />

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«به‌سوی جمهوری دموکراتیک» در شمار آثاری قرار دارد که از متن سخنرانی‌ها و مواضع سیاسی مریم رجوی تدوین شده‌اند.

مضمون‌های آن با دیگر آثار و برنامه‌های منتشرشده از سوی مریم رجوی، به‌ویژه [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، کتاب «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]» و کتاب «[[به‌سوی ایران آزاد]]» ارتباط دارد. محور مشترک این آثار، تشریح برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال، جمهوری مبتنی بر انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/pdf-towards-a-democratic-republic.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۲]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:جدایی دین از دولت]]

به‌سوی جمهوری دموکراتیک

2026-09-10T09:37:00Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = به‌سوی جمهوری دموکراتیک | عنوان اصلی = | تصویر = به‌سوی جمهوری دموکراتیک.png | اندازه تصویر = 250px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک» | نویسنده = مریم رجوی | برگرداننده = | ناشر = شورای ملی مقاومت ایران...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = به‌سوی جمهوری دموکراتیک
| عنوان اصلی =
| تصویر = به‌سوی جمهوری دموکراتیک.png
| اندازه تصویر = 250px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = دی ۱۴۰۲
| چاپ =
| تعداد صفحات = ۹۰ صفحه در نسخهٔ پی‌دی‌اف؛ ۸۷ صفحهٔ شماره‌گذاری‌شده
| موضوع = آیندهٔ سیاسی ایران، جمهوری دموکراتیک، [[جدایی دین از دولت]]، حقوق بشر، سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، مجموعه سخنرانی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = نسخهٔ الکترونیکی (پی‌دی‌اف)
| پایین = شماره ثبت: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵
}}

'''به‌سوی جمهوری دموکراتیک''' کتابی شامل چهار سخنرانی از [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران]]، در ارتباط با اجلاس جهانی ایران آزاد در تیر ۱۴۰۲ است. این کتاب در دی‌ماه ۱۴۰۲ از سوی انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد و نسخهٔ الکترونیکی آن ۹۰ صفحه دارد.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/pdf-towards-a-democratic-republic.pdf ''به‌سوی جمهوری دموکراتیک'']، انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، دی ۱۴۰۲، صفحهٔ مشخصات نشر.</ref>

سخنرانی‌های گردآوری‌شده در این کتاب به موضوعاتی چون راهبرد سرنگونی جمهوری اسلامی، استقرار یک جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین از دولت، نقش زنان و جوانان در اعتراضات، برنامهٔ انتقال قدرت پس از سرنگونی، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷|قتل‌عام زندانیان سیاسی سال ۱۳۶۷]]، جنبش دادخواهی، برنامهٔ اتمی جمهوری اسلامی و سیاست کشورهای غربی در قبال حکومت ایران می‌پردازند.<ref name="فهرست">همان، فهرست مطالب، صفحات ۳–۴.</ref>

کتاب همچنین گزیده‌هایی از سخنرانی شماری از مقام‌ها و سیاستمداران پیشین کشورهای مختلف در اجلاس جهانی ایران آزاد را دربر می‌گیرد. از نظر محتوایی، اثر بیانگر دیدگاه‌های مریم رجوی و شورای ملی مقاومت دربارهٔ شرایط سیاسی ایران در پی [[قیام ۱۴۰۱ ایران]] و طرح آنان برای دوران انتقال به یک نظام جمهوری است.

== انتشار و مشخصات کتاب ==
بر پایهٔ صفحهٔ مشخصات نشر، عنوان کامل اثر «به‌سوی جمهوری دموکراتیک؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد ـ تیرماه ۱۴۰۲» است. کتاب در دی ۱۴۰۲ توسط انتشارات شورای ملی مقاومت ایران منتشر شد و شمارهٔ ثبت آن ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵ ذکر شده است.<ref name="مشخصات" />

نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب ۹۰ صفحه دارد؛ با این حال، شماره‌گذاری چاپی متن تا صفحهٔ ۸۷ ادامه می‌یابد. چند صفحهٔ آغازین، صفحهٔ عنوان و مشخصات نشر شماره‌گذاری نشده‌اند.

{| class="wikitable"
|+ اطلاعات کتاب‌شناختی
! ویژگی
! اطلاعات
|-
| عنوان
| به‌سوی جمهوری دموکراتیک
|-
| عنوان فرعی
| سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد ـ تیرماه ۱۴۰۲
|-
| نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
| ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
| تاریخ انتشار
| دی ۱۴۰۲
|-
| زبان
| فارسی
|-
| قالب
| پی‌دی‌اف
|-
| شمار صفحات فایل
| ۹۰ صفحه
|-
| شمارهٔ ثبت
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۱۸-۵
|}

== زمینهٔ تدوین ==
محتوای اصلی کتاب از سخنرانی‌های مریم رجوی در برنامه‌های مرتبط با اجلاس جهانی ایران آزاد در تیر ۱۴۰۲ تشکیل شده است. بنا بر پیشگفتار کتاب، این اجلاس همراه با یک تظاهرات در پاریس و چند کنفرانس بین‌المللی برگزار شد.<ref name="پیشگفتار">همان، «پیشگفتار»، صفحات ۵–۱۷.</ref>

در پیشگفتار آمده است که بیش از ۵۰۰ شخصیت سیاسی، مقام پیشین و نمایندهٔ پارلمان از آمریکا، اروپا، کانادا، استرالیا و کشورهای عربی در برنامه‌های اجلاس شرکت داشتند. این بخش همچنین چهار کنفرانس مقدماتی را معرفی می‌کند که موضوعات آن‌ها عبارت بودند از:

* کارزار اطلاعات نادرست و تبلیغات جمهوری اسلامی علیه مقاومت ایران؛
* آلترناتیو سیاسی حکومت جمهوری اسلامی؛
* سیاست ایالات متحده در قبال ایران؛
* سیاست اروپا در قبال جمهوری اسلامی.<ref name="پیشگفتار" />

دیدگاه‌ها و آمارهای ارائه‌شده در پیشگفتار، روایت ناشر و برگزارکنندگان اجلاس از این رویداد است.

== ساختار و فهرست مطالب ==
کتاب از یک پیشگفتار، چهار سخنرانی مریم رجوی و گزیده‌ای از سخنرانی دیگر شرکت‌کنندگان اجلاس تشکیل شده است.<ref name="فهرست" />

{| class="wikitable"
|+ بخش‌های اصلی کتاب
! بخش
! توضیح
! صفحهٔ آغاز
|-
| پیشگفتار
| معرفی اجلاس جهانی ایران آزاد و کنفرانس‌های جانبی
| ۵
|-
| لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران
| سخنرانی مریم رجوی در نخستین روز اجلاس جهانی ایران آزاد
| ۱۸
|-
| جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه
| سخنرانی در دومین روز اجلاس
| ۲۸
|-
| محاکمهٔ سران رژیم به‌خاطر جنایت علیه بشریت
| سخنرانی در سومین روز اجلاس و کنفرانس دادخواهی
| ۴۴
|-
| ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران
| سخنرانی در نشست رهبران پیشین جهان
| ۵۸
|-
| گزیده‌ای از سخنرانی‌ها در اجلاس جهانی ایران آزاد
| سخنان شماری از سیاستمداران و مقام‌های پیشین
| ۷۴
|}

== لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران ==
نخستین سخنرانی کتاب با عنوان «لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران» به سخنرانی مریم رجوی در نخستین روز اجلاس جهانی ایران آزاد اختصاص دارد. در مقدمهٔ این بخش، عنوان نشست «پیش به‌سوی جمهوری دموکراتیک» ذکر شده است.<ref name="سخنرانی‌اول">همان، «لحظهٔ سرنوشت برای انقلاب ایران»، صفحات ۱۸–۲۷.</ref>

رجوی در این سخنرانی شرایط ایران را انتخابی میان ادامهٔ ولایت فقیه و تشکیل «یک جمهوری دموکراتیک با جدایی دین و دولت» توصیف می‌کند. او قیام‌های سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ را نشانهٔ استمرار اعتراض علیه جمهوری اسلامی می‌داند و استدلال می‌کند که حمایت خارجی یا دستیابی حکومت به منابع مالی نمی‌تواند بحران سیاسی آن را برطرف کند.<ref name="سخنرانی‌اول" />

بخش دیگری از سخنرانی به مشخصات نظام سیاسی مورد نظر شورای ملی مقاومت اختصاص دارد. رجوی بر آزادی، برابری، نفی امتیازهای موروثی و مذهبی، مشارکت برابر زنان در رهبری جامعه، مخالفت با حجاب اجباری، آزادی انتخاب دین و خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب تمامیت ارضی تأکید می‌کند.<ref name="حقوق">همان، صفحات ۲۳–۲۶.</ref>

او همچنین [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و «کانون‌های شورشی» را نیروی سازمان‌یافتهٔ پیش‌برندهٔ اعتراضات معرفی می‌کند. این ارزیابی بخشی از موضع سیاسی نویسنده و شورای ملی مقاومت دربارهٔ سازمان‌یافتگی اعتراضات داخل ایران است.<ref name="حقوق" />

== جمهوری دموکراتیک و صلح منطقه‌ای ==
دومین سخنرانی با عنوان «جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه» در ۱۱ تیر ۱۴۰۲ ایراد شده است. در مقدمهٔ این بخش آمده است که نمایندگان پارلمان‌های چند کشور در این نشست حضور داشتند و بیانیه‌ای در حمایت از یک جمهوری دموکراتیک، جدایی دین از دولت و [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] اعلام شد.<ref name="سخنرانی‌دوم">همان، «جمهوری دموکراتیک در ایران؛ ضرورت صلح و آرامش در منطقه»، صفحات ۲۸–۴۲.</ref>

در این سخنرانی، رجوی سیاست‌های منطقه‌ای، برنامهٔ اتمی، سرکوب داخلی و بحران‌های اقتصادی جمهوری اسلامی را اجزای مرتبط یک سیاست واحد برای حفظ حکومت معرفی می‌کند. او مدعی است که تشکیل یک جمهوری دموکراتیک در ایران، علاوه بر آزادی مردم ایران، به کاهش بنیادگرایی مذهبی و ایجاد صلح و ثبات در خاورمیانه کمک خواهد کرد.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

او از کشورهای خاورمیانه و کشورهای اسلامی می‌خواهد در برابر سیاست‌های جمهوری اسلامی و بنیادگرایی تحت نام اسلام، از مبارزهٔ مردم ایران پشتیبانی کنند. سخنرانی با تأکید بر نفی هر دو الگوی سلطنت و ولایت فقیه و حمایت از جمهوری پایان می‌یابد.<ref name="جبهه‌متحد">همان، صفحات ۴۰–۴۲.</ref>

== دادخواهی و محاکمهٔ مقام‌های جمهوری اسلامی ==
سومین بخش اصلی کتاب، سخنرانی مریم رجوی در کنفرانس دادخواهی در ۱۲ تیر ۱۴۰۲ است. موضوع این نشست «محاکمهٔ سران رژیم آخوندی به‌خاطر جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی» عنوان شده بود.<ref name="سخنرانی‌سوم">همان، «محاکمهٔ سران رژیم آخوندی به‌خاطر جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی»، صفحات ۴۴–۵۷.</ref>

رجوی در این سخنرانی، اعدام مخالفان سیاسی در دههٔ ۱۳۶۰ و به‌ویژه قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ را بخشی از یک روند پیوستهٔ نقض حقوق بشر می‌داند. او خواهان گسترش تحقیقات بین‌المللی دربارهٔ این وقایع و پاسخگویی آمران و عاملان آن شده است.<ref name="دادخواهی">همان، صفحات ۴۹–۵۶.</ref>

این بخش به کمبود اطلاعات دربارهٔ هویت بسیاری از اعدام‌شدگان و محل دفن آنان، اعدام زندانیان در زندان‌های شهرستان‌ها و شهادت بازماندگان می‌پردازد. در کتاب ادعا شده است که اعدام‌های سال ۱۳۶۷ در دست‌کم ۱۱۰ شهر انجام شد و اطلاعات مربوط به شمار زیادی از قربانیان هنوز ثبت نشده است.<ref name="دادخواهی" />

رجوی همچنین از سازمان ملل متحد و دولت‌ها می‌خواهد:

* پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهند؛
* دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ تحقیق مستقل انجام دهند؛
* مقام‌های متهم به جنایت علیه بشریت را تحت پیگرد قرار دهند؛
* اصل صلاحیت جهانی را در رسیدگی به پرونده‌های مربوط به اعدام و شکنجه به‌کار گیرند.<ref name="دادخواهی" />

کاربرد اصطلاح‌های حقوقی «نسل‌کشی» و «جنایت علیه بشریت» در این بخش بیانگر تحلیل حقوقی و سیاسی سخنرانان نشست است و احراز قضایی نهایی آن‌ها مستلزم رسیدگی در یک مرجع قضایی صلاحیت‌دار است.

== ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران ==
چهارمین سخنرانی کتاب در نشستی با عنوان «ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران» ایراد شده است. این نشست در اول تیر ۱۴۰۲، برابر با ۲۱ ژوئن ۲۰۲۳، با حضور شماری از رؤسای جمهور، نخست‌وزیران و مقام‌های پیشین در مقر شورای ملی مقاومت در حومهٔ پاریس برگزار شد.<ref name="ابتکار">همان، «ابتکار بین‌المللی برای سیاست در قبال ایران»، صفحات ۵۸–۷۲.</ref>

در این بخش، رجوی سیاست گفت‌وگو و امتیازدهی کشورهای غربی به جمهوری اسلامی را «سیاست مماشات» می‌نامد و خواهان تغییر آن می‌شود. او طرح شورای ملی مقاومت برای انتقال قدرت را چنین شرح می‌دهد: پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، یک دولت موقت مسئول ادارهٔ کشور خواهد شد و باید ظرف شش ماه انتخابات مجلس مؤسسان را برگزار کند. مجلس مؤسسان وظیفهٔ انتخاب دولت موقت جدید، نظارت بر آن و تدوین پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری آینده را بر عهده خواهد داشت.<ref name="دولت‌موقت">همان، صفحات ۶۴–۶۵.</ref>

رجوی در ادامه، شش اقدام را به دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی پیشنهاد می‌کند:

# قرار دادن [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] در فهرست سازمان‌های تروریستی؛
# به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر سرکوب و استقرار یک جمهوری مبتنی بر جدایی دین از دولت؛
# فعال‌کردن سازوکارهای بین‌المللی مرتبط با پروندهٔ اتمی و موشکی جمهوری اسلامی؛
# ارجاع پروندهٔ نقض سیستماتیک حقوق بشر به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛
# اعمال تحریم‌های اقتصادی، نفتی و بانکی علیه حکومت؛
# معرفی جمهوری اسلامی به‌عنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بین‌المللی و بررسی آن در چارچوب فصل هفتم منشور ملل متحد.<ref name="شش‌پیشنهاد">همان، صفحات ۶۵–۶۸.</ref>

== بیانیهٔ رهبران و قانونگذاران ==
کتاب متنی دربارهٔ حمایت شماری از قانونگذاران و رهبران پیشین جهان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و یک جمهوری دموکراتیک و غیراتمی در ایران درج کرده است. در این بخش، از حمایت بیش از ۳۶۰۰ قانونگذار در ۶۱ مجلس قانونگذاری از ۴۰ کشور سخن گفته شده است.<ref name="بیانیه">همان، صفحات ۶۹–۷۲.</ref>

بر اساس متن منتشرشده، امضاکنندگان از حق مردم ایران برای تعیین آیندهٔ خود، جدایی دین از دولت، برابری زنان و مردان، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها و ایرانی عاری از سلاح اتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="بیانیه" />

در شمار امضاکنندگان یا حامیان این ابتکار، نام شماری از رؤسای جمهور و نخست‌وزیران پیشین کشورهای اروپایی و آمریکایی ذکر شده است.

=== اختلاف در شمار امضاکنندگان ===
در بخش‌های مختلف کتاب، آمار یکسانی دربارهٔ شمار رهبران پیشین امضاکننده ارائه نشده است. فهرست مطالب از «بیانیهٔ ۱۱۷ تن از رهبران پیشین جهان» نام می‌برد؛ اما مقدمه و عنوان بخش مربوط، شمار آنان را ۱۲۶ تن ذکر می‌کند.<ref name="اختلاف">همان، فهرست مطالب و صفحات ۵۸–۶۱.</ref>

{| class="wikitable"
|+ شمار امضاکنندگان در بخش‌های مختلف کتاب
! محل ذکر
! شمار اعلام‌شده
|-
| فهرست مطالب
| ۱۱۷ تن
|-
| مقدمهٔ بخش «ابتکار بین‌المللی»
| ۱۲۶ تن
|-
| عنوان داخلی سخنرانی
| ۱۲۶ تن
|}

کتاب توضیحی دربارهٔ علت این اختلاف ارائه نمی‌کند. این تفاوت ممکن است ناشی از افزایش شمار امضاکنندگان در فاصلهٔ تنظیم فهرست و تدوین نهایی کتاب یا یک خطای ویرایشی باشد.

== گزیدهٔ سخنرانی شخصیت‌های سیاسی ==
بخش پایانی کتاب، گزیده‌ای از سخنرانی‌های شرکت‌کنندگان اجلاس جهانی ایران آزاد را دربر می‌گیرد. سخنرانان معرفی‌شده در این قسمت عبارت‌اند از:<ref name="گزیده">همان، «گزیده‌ای از سخنرانی‌ها در اجلاس جهانی ایران آزاد»، صفحات ۷۴–۸۶.</ref>

* [[مایک پنس]]، معاون پیشین رئیس‌جمهور ایالات متحده؛
* [[لیز تراس]]، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا؛
* [[استفن هارپر]]، نخست‌وزیر پیشین کانادا؛
* [[مایک پمپئو]]، وزیر خارجهٔ پیشین ایالات متحده؛
* [[میشل آلیو ماری]]، وزیر خارجهٔ پیشین فرانسه؛
* [[یانس یانشا]]، نخست‌وزیر پیشین اسلوونی؛
* ریتا زوسموت، رئیس پیشین مجلس فدرال آلمان؛
* جوزف لیبرمن، سناتور پیشین ایالات متحده؛
* [[اینگرید بتانکور]]، نامزد پیشین ریاست‌جمهوری کلمبیا؛
* دومینیک آتیاس، رئیس پیشین شورای کانون‌های وکلای اروپا؛
* دیوید جونز، نمایندهٔ پارلمان بریتانیا.

موضوع مشترک این سخنرانی‌ها حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران، مخالفت با سیاست امتیازدهی به جمهوری اسلامی، پشتیبانی از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و تأکید بر وجود یک مقاومت سازمان‌یافته در برابر حکومت ایران است.<ref name="گزیده" />

== دیدگاه‌های سیاسی مطرح‌شده در کتاب ==
=== جمهوری و نفی سلطنت و ولایت فقیه ===
کتاب الگوی سیاسی مطلوب نویسنده را جمهوری دموکراتیک معرفی می‌کند و بازگشت به سلطنت و ادامهٔ ولایت فقیه را رد می‌کند. بر اساس این دیدگاه، مشروعیت حکومت باید از رأی آزاد شهروندان سرچشمه بگیرد و هیچ فردی به‌دلیل مذهب، جنسیت یا وابستگی خانوادگی از امتیاز سیاسی برخوردار نباشد.<ref name="حقوق" />

=== جدایی دین از دولت ===
جدایی دین از دولت از محورهای تکرارشوندهٔ اثر است. در کتاب، این اصل نه به‌معنای مخالفت با دین، بلکه به‌معنای منع اجبار دینی و جلوگیری از اعطای امتیاز حکومتی بر پایهٔ اعتقاد مذهبی معرفی می‌شود.<ref name="سخنرانی‌دوم" />

=== حقوق زنان ===
کتاب مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی و اجتماعی را یکی از پایه‌های جمهوری آینده می‌داند. مخالفت با حجاب اجباری، حق انتخاب پوشش و دین، و حضور برابر زنان در تصمیم‌گیری سیاسی از جمله مواردی است که در سخنرانی‌ها مطرح شده است.<ref name="حقوق" />

=== خودمختاری ملیت‌ها ===
رجوی در سخنرانی نخست از خودمختاری ملیت‌های ایران در چارچوب تمامیت ارضی کشور حمایت می‌کند. این موضع با طرح پیشین شورای ملی مقاومت دربارهٔ خودمختاری کردستان ایران و تأکید بر رفع تبعیض قومی و ملی ارتباط دارد.<ref name="حقوق" />

=== سیاست خارجی و ایران غیراتمی ===
کتاب جمهوری مورد نظر نویسنده را حکومتی صلح‌طلب، غیراتمی و مخالف مداخلهٔ نظامی و صدور بنیادگرایی معرفی می‌کند. رجوی استدلال می‌کند که تغییر حکومت ایران می‌تواند به کاهش تنش در خاورمیانه و توقف حمایت حکومتی از گروه‌های نیابتی منجر شود.<ref name="شش‌پیشنهاد" />

== جایگاه کتاب در آثار مریم رجوی ==
«به‌سوی جمهوری دموکراتیک» در شمار آثاری قرار دارد که از متن سخنرانی‌ها و مواضع سیاسی مریم رجوی تدوین شده‌اند. این کتاب برخلاف یک پژوهش دانشگاهی یا اثر نظری مستقل، مجموعه‌ای از سخنرانی‌های سیاسی در یک مقطع مشخص، یعنی ماه‌های پس از قیام ۱۴۰۱، است.

مضمون‌های آن با دیگر آثار و برنامه‌های منتشرشده از سوی مریم رجوی، به‌ویژه [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، کتاب «[[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]» و کتاب «[[به‌سوی ایران آزاد]]» ارتباط دارد. محور مشترک این آثار، تشریح برنامهٔ شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال، جمهوری مبتنی بر انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی، لغو مجازات اعدام و ایران غیراتمی است.

== ارزیابی محتوایی ==
این کتاب را می‌توان سندی از مواضع سیاسی شورای ملی مقاومت ایران در سال ۱۴۰۲ دانست. اهمیت اسنادی آن در گردآوری چهار سخنرانی مرتبط، شرح طرح انتقال قدرت و ارائهٔ پیشنهادهای مشخص برای سیاست بین‌المللی در قبال جمهوری اسلامی است.

با این حال، بخش عمدهٔ ارزیابی‌های سیاسی، آمار مربوط به اعتراضات و اعدام‌ها و توصیف میزان نفوذ مقاومت در داخل ایران، از سوی نویسنده، ناشر یا سخنرانان همسو با شورای ملی مقاومت ارائه شده است. از این رو، در استفادهٔ پژوهشی از کتاب باید میان اطلاعات کتاب‌شناختی و متن سخنرانی‌ها از یک سو، و ادعاها و تحلیل‌های سیاسی مطرح‌شده در آن از سوی دیگر تمایز گذاشت.

== جستارهای وابسته ==
* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[به‌سوی ایران آزاد]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/pdf-towards-a-democratic-republic.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف کتاب «به‌سوی جمهوری دموکراتیک»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۲]]
[[رده:آثار شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:کتاب‌های الکترونیکی]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:جدایی دین از دولت]]

پرونده:به‌سوی جمهوری دموکراتیک.png

2026-09-10T09:36:37Z

Alireza k h:

ایران‌پدیا:مقاله‌های حیاتی

2026-09-10T09:32:59Z

Alireza k h: /* کتاب‌های مقاومت ایران */

این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.

* پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.
* [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.
* برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.

__TOC__

== انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]
# [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]
# [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]
# [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]
# [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]
# [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]
# [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]
# [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===
# [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}
# [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}
# [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}
# [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}
# [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}
# [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}
# [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی امامی‌پور]]
# [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}
# [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}
# [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عزیزی جعفرآبادی]]
# [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله ستاره مشتری]]
# [[سامان نظری]]
# [[محمدرضا گروهی]]
# [[رضا رحمتی]]
# [[مجتبی قربانی]]
# [[فرهاد عیوضی دودرایی]]
# [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}
# [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}
# [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}
# [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}
# [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}
# [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}
# [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}
# [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}
# [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}
# [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}
# [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}
# [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}
# [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}
# [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}
# [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}
# [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}
# [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}
# [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}
# [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}
# [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}
# [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}
# [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}
# [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}
# [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}
# [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}
# [[سحر فرد]]
# [[ابوالفضل طاووسی]]
# [[ستایش شفیعی]]
# [[دانیال سبزیکار]]
# [[دیار پورچهریق]]
# [[سیامک راشد]]
# [[هولاکو ایوانی]]
# [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}
# [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}
# [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}
# [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}
# [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}
# [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}
# [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مژگان عرفانی‌فر]]
# [[مریم لقمانی]]
# [[محمدحسین کیمیایی]]
# [[گلاله محمودی‌آذر]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===
# [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]
# [[جمعه خونین زاهدان]]
# [[خیزش ایذه]]
# [[چهلم حدیث نجفی]]
# [[کوکتل مولوتف]]
# [[انقلاب مخملی]]
# [[نسل Z]]

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===
# [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}
# [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}
# [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}
# [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}
# [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}
# [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}
# [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}
# [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}
# [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}
# [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}
# [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}
# [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}

=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ اعدام‌شدگان ===
# [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}
# [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}
# [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}
# [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}
# [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}
# [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}
# [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}
# [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}
# [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}
# [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]
# [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]
# [[آروین خیرخواهان]]
# [[شهرام صادقی]]
# [[قائم حسینی]]
# [[مجید آدینه]]

=== دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===
# [[تظاهرات در ایران]]
# [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]
# [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات کازرون]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]
# [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]
# [[قیام تشنگان]]
# [[مادران آبان]]
# [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}

=== جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===
# [[نیکتا اسفندانی]]
# [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی صالحی]]
# [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}
# [[نوید بهبودی]]
# [[عبدالله لرستانی]]
# [[مهدی نیکویی]]
# [[حمزه بریهی]]
# [[فرزاد انصاری‌فر]]
# [[محسن محمدپور]]
# [[آرشام ابراهیمی]]
# [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد عابدی]]
# [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد معین‌فر]]
# [[مهدی دائمی]]
# [[رضا معظمی گودرزی]]
# [[فرهاد مجدم]]
# [[پدرام جعفری]]
# [[سجاد رضایی]]
# [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد طاهری]]
# [[مینا شیخی]]
# [[میلاد محققی]]
# [[آذر میرزاپور زهابی]]
# [[علیرضا انجوی]]
# [[صانع ژاله]]
# [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}

== مقاومت و اپوزیسیون ایران ==

=== سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===
# [[اپوزیسیون]]
# [[رهبری ذی‌صلاح]]
# [[پیام‌های مسعود رجوی]]
# [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}
# [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]
# [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]
# [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]
# [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]
# [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]
# [[نهضت عیاران]]
# [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]
# [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]
# [[کانون‌های شورشی]]
# [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
# [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]
# [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار قرارگاه حبیب]]
# [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]
# [[شورشگران]]
# [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}
# [[خط قرمز]]
# [[افشای طرح کویر]]
# [[راه‌حل سوم]]
# [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]
# [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]
# [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}
# [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]
# [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]

=== رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]
# [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]
# [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]
# [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}
# [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}
# [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]
# [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]
# [[فاز سیاسی فاز نظامی]]
# [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]
# [[عملیات جاری]]
# [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}
# [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]
# [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]
# [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]
# [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]
# [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]

=== عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===
# [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]
# [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}
# [[عملیات فروغ جاویدان]]
# [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}
# [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]
# [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]
# [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]
# [[جنگ آلان]]

=== قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===
# [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ۳]]
# [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]
# [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]

=== گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]
# [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]
# [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]
# [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]
# [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]
# [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]
# [[تظاهرات واشنگتن]]
# [[تظاهرات بروکسل]]
# [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]
# [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]
# [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]
# [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]
# [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]
# [[کنفرانس سیاست جدید]]
# [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]
# [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]
# [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]
# [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]
# [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]
# [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]
# [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]
# [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]
# [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]
# [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]
# [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]
# [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]
# [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]
# [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]
# [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}

=== حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[بیانیه ملی ایرانیان]]
# [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]
# [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]
# [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]
# [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]
# [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]
# [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]
# [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]
# [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]
# [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]
# [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]
# [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]
# [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}
# [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}
# [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]

=== رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===
# [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}
# [[منابع مالی مجاهدین خلق]]
# [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]
# [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]
# [[گلریزان همیاری]]
# [[رادیو صدای مجاهد]]

=== احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===
# [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب دموکرات کردستان ایران]]
# [[حزب کومله]]
# [[حزب توده ایران]]
# [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]
# [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]
# [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]
# [[حزب آزادی کردستان]]
# [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]
# [[حزب کمونیست ایران]]
# [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران]]
# [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]
# [[حزب کار ایران (توفان)]]
# [[پژاک]]
# [[جنبش دانشجویی]]
# [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}
# [[حزب رستاخیز]]
# [[نهضت آزادی]]
# [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}
# [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]
# [[اخوان‌المسلمین]]

=== نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===
# [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]
# [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]

== حقوق بشر، سرکوب و زندان ==

=== اعدام، کشتار و شکنجه ===
# [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[محاکمه اسدالله اسدی]]
# [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}
# [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}
# [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل زیر شکنجه]]
# [[سرکوب در ایران]]

=== قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===
# [[هیئت مرگ]]
# [[قتل‌عام ۶۷]]
# [[گورستان خاوران]]
# [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]
# [[هیئت مرگ]]
# [[راهرو مرگ]]
# [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]

=== حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===
# [[نقض حقوق بشر در ایران]]
# [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]
# [[نسل‌کشی]]
# [[شکنجه]]
# [[اعدام در ایران]]
# [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]
# [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}
# [[اصل عدم توسل به زور]]
# [[انجمن حقوق بین‌الملل]]
# [[حق تعیین سرنوشت]]
# [[تمامیت ارضی]]
# [[حقوق بین‌الملل]]
# [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]
# [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}
# [[قانون پناهندگی]]
# [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]
# [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]
# [[کنوانسیون ژنو]]
# [[مداخله بشردوستانه]]
# [[مصونیت دیپلماتیک]]
# [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
# [[آزادی]]
# [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی رسانه]]
# [[آزادی از ترس]]
# [[بازداشت موقت]]
# [[برابری در برابر قانون]]
# [[حریم شخصی]]
# [[حق درخواست]]
# [[حقوق بشر (انسان)]]
# [[خانه امن]]
# [[دفاع مشروع]]
# [[روز حقوق بشر]]
# [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]
# [[سازمان مردم‌نهاد]]
# [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]
# [[فعال حقوق بشر]]
# [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]
# [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]
# [[مهاجرت آزاد]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]
# [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]
# [[حقوق طبیعی]]
# [[حق انقلاب]]
# [[احکام دینی]]
# [[تفتیش عقاید]]
# [[جنایت علیه بشریت]]
# [[فتوا]]
# [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]
# [[بغی]]
# [[محاربه]]
# [[حاکم شرع]]
# [[استرداد]]
# [[شکنجه دولتی]]
# [[استقلال قضایی]]
# [[دادگاه قانون اساسی]]
# [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]
# [[دفاعیات کنت لوئیس]]
# [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]
# [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]

=== زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===
# [[زندان اوین]]
# [[زندان قصر]]
# [[زندان قزلحصار]]
# [[زندان گوهردشت]]
# [[زندان کهریزک]]
# [[زندان دیزل‌آباد]]
# [[زندان یونسکو]]
# [[زندان قزل‌قلعه]]
# [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}
# [[زندان قرچک]]
# [[زندان تهران بزرگ]]
# [[زندان حشمتیه]]
# [[زندان سراوان]]
# [[زندان زابل]]
# [[زندان مرکزی مشهد]]
# [[زندان عادل‌آباد شیراز]]
# [[زندان خورین]]
# [[زندان تبریز]]
# [[زندان مرکزی اورمیه]]
# [[زندان فجر دزفول]]
# [[زندان دستگرد اصفهان]]
# [[زندان شیبان اهواز]]
# [[زندان صیدنایا]]
# [[زندان لاکان رشت]]
# [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}

== اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==

=== کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===
# [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]
# [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرزاد کمانگر]]
# [[شیرین علم‌هولی]]
# [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رسولی]]
# [[سید ابراهیم رسولی]]
# [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی حاج‌آقایی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]
# [[احسان فتاحیان]]
# [[ارژنگ داوودی]]
# [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد کرد زنگنه]]
# [[فاطمه مثنی]]
# [[کیانوش زندی]]
# [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}
# [[گلرخ ایرایی]]
# [[سهیل عربی]]
# [[آرش صادقی]]
# [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}
# [[نیره جلالی]]
# [[آتنا دائمی]]
# [[هاشم خواستار]]
# [[حسین سودمند]]
# [[ناصر فهیمی]]
# [[داریوش فروهر]]
# [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}
# [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}
# [[انورخضری]]
# [[ادریس جمشیدزهی]]
# [[شریفه محمدی]]
# [[وریشه مرادی]]
# [[پخشان عزیزی]]
# [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[منوچهر فلاح]]
# [[احسان فریدی]]
# [[علیرضا شریعت‌پناهی]]
# [[مسعود جامعی]]
# [[فرشاد اعتمادی‌فر]]
# [[آرمین (احسان) خدایاری]]
# [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]
# [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}
# [[آرمان صادقی]]
# [[حسن بیت عبدالله]]
# [[سعید عباسی]]
# [[الهه فولادی]]
# [[یعقوب درخشان]]
# [[زینب همرنگ سیدبگلو]]
# [[ارغوان فلاحی]]
# [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]
# [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}
# [[سمیه رشیدی]]
# [[غلامحسین کلبی]]
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]
# [[محمد معصوم شاهی]]
# [[زهرا شهباز طبری]]
# [[رضا عبدالی]]
# [[کریم خجسته]]
# [[خسرو علیکردی]]
# [[شاهین ذوقی‌تبار]]
# [[خسرو رهنما]]
# [[احسان رستمی]]
# [[ربابه ماسوری]]
# [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}
# [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}

=== انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===
# [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم(محراب)رشیدی]]
# [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف ربیعی]]
# [[موسی خیابانی]]
# [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر مقدم]]
# [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}
# [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}
# [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}
# [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود احمدزاده]]
# [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی باکری]]
# [[محمود قائمشهر]]
# [[بهجت تیفتکچی]]
# [[رسول مشکین‌فام]]
# [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین رضایی]]
# [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}
# [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}
# [[سکینه چاقوساز]]
# [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جعفر کاظمی]]
# [[منیره رجوی]]
# [[حجت زمانی]]
# [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}
# [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[اشرف احمدی]]
# [[سیاوش سیفی]]
# [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}
# [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}
# [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلیل گادانی]]
# [[زهره قائمی]]
# [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]
# [[ابراهیم ذاکری]]
# [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین مدنی]]
# [[مسعود رجوی]]
# [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}
# [[زهرا مریخی]]
# [[مهدی ابریشمچی]]
# [[محمد سید المحدثین]]
# [[محمد علی توحیدی]]
# [[فهیمه اروانی]]
# [[مژگان پارسایی]]
# [[زهره اخیانی]]
# [[صدیقه حسینی]]
# [[مهوش سپهری]]
# [[بهشته شادرو]]
# [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]
# [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد حیاتی]]
# [[محمود عطایی]]
# [[محمود عضدانلو]]
# [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن جزنی]]
# [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز دهقانی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]
# [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]
# [[خسرو گلسرخی]]
# [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}
# [[آراسته قلی‌وند]]
# [[عالیه بازرگان]]
# [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بنی‌هاشمی]]
# [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رئوف بشردوست]]
# [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}
# [[مرضیه احمدی اسکویی]]
# [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود فرشچی]]
# [[مجید کاووسی‌فر]]
# [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}
# [[رامین حسین‌پناهی]]
# [[عباس مدرسی‌فر]]
# [[عبدالرحمان قاسملو]]
# [[حمیرا اشراق]]
# [[فضیلت علامه حائری]]
# [[حیدر قربانی]]
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد زیبرم]]
# [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}
# [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}
# [[شکرالله ربیعی]]
# [[امیرحسین مرادی]]
# [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین حبیبی]]
# [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}
# [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}
# [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}
# [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}
# [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین جهانگیری]]
# [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}
# [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}
# [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]
# [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}
# [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}
# [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[کیومرث سیدخلخال]]
# [[حسن سرخوش]]
# [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سیفان بابایی]]
# [[حفیظ الله شمس]]
# [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}
# [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}
# [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}
# [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}
# [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}
# [[نسرین شهرابی فراهانی]]
# [[مژگان مهدوی]]
# [[مهناز میمنت]]
# [[اختر مولوی]]
# [[محمود میمنت]]

=== سیاست‌مداران ایرانی ===
# [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا پهلوی]]
# [[اشرف پهلوی]]
# [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرعباس هویدا]]
# [[بی‌بی مریم بختیاری]]
# [[جمشید آموزگار]]
# [[جعفر شریف‌امامی]]
# [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}
# [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله سحابی]]
# [[یدالله سحابی]]
# [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]
# [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ملکی]]
# [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نورالدین کیانوری]]

=== مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===
# [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}
# [[مجتبی خامنه‌ای]]
# [[مرتضی مطهری]]
# [[احمد خمینی]]
# [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}
# [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}
# [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مهدی کروبی]]
# [[ابوالحسن بنی‌صدر]]
# [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}
# [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}
# [[مرتضی اشراقی]]
# [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله لاجوردی]]
# [[علی لاریجانی]]
# [[صادق لاریجانی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}
# [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]
# [[حسین اشتری]]
# [[ابوالقاسم صلواتی]]
# [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن شاهوارپور]]
# [[علی باقری‌ کنی]]
# [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا پناهیان]]
# [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]
# [[حمید نوری]]
# [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا رادان]]
# [[حسین سلامی]]
# [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}
# [[ایمان افشاری]]
# [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی عموزاد]]
# [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]
# [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد بهشتی]]
# [[قاضی محمدرضا توکلی]]
# [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا عسگری]]
# [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}
# [[مالک رحمتی]]
# [[حسین طائب]]
# [[سعید جلیلی]]
# [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]
# [[علیرضا زاکانی]]
# [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید امامی]]
# [[حسین همدانی]]
# [[صادق خلخالی]]
# [[حسین موسوی تبریزی]]
# [[محمود هاشمی شاهرودی]]
# [[امیرعلی حاجی‌زاده]]
# [[روح‌الله حسینیان]]
# [[علی قدوسی]]
# [[تریتا پارسی]]
# [[علی شمخانی]]
# [[احمد علم‌الهدی]]
# [[احمد خاتمی]]
# [[کاظم صدیقی]]
# [[احمد توکلی]]
# [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]
# [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن تهرانی مقدم]]
# [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی‌اکبر ولایتی]]
# [[وحید حقانیان]]
# [[غفور درجزی]]
# [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا اعرافی]]
# [[امیر حاتمی]]
# [[اسماعیل خطیب]]
# [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}
# [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}

=== آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===
# [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}

=== شخصیت‌های تاریخی ایران ===
# [[کوروش بزرگ]]
# [[یپرم خان]]
# [[یعقوب لیث]]
# [[کیخسرو]]
# [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}
# [[رئیس‌علی دلواری]]
# [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}
# [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}
# [[آستفیک داویدیان]]
# [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ملک‌المتکلمین]]
# [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]
# [[محمود محمود]]
# [[میرزا ملکم‌خان]]
# [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}
# [[طاهره قره‌العین]]
# [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]
# [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]
# [[کریم طاهرزاده بهزاد]]
# [[میرزا جواد سعدالدوله]]
# [[سید محمد طباطبایی]]
# [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]
# [[ابراهیم صفایی]]
# [[مهدی ملک‌زاده]]
# [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]
# [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]
# [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]
# [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]
# [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا محمدحسین نائینی]]
# [[شیخ احمد تربتی]]
# [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]
# [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[قاضی ارداقی]]
# [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]
# [[یحیی دولت‌آبادی]]
# [[سید محمدرضا مساوات]]
# [[سلیمان خان میکده]]
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[صدیقه دولت‌آبادی]]
# [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خان سپهسالار]]
# [[میرزای شیرازی]]
# [[مریم عمید سمنانی]]
# [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]
# [[محمدولی خان تنکابنی]]
# [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}
# [[کامران میرزا]]
# [[عباسقلی آدمیت]]
# [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]
# [[حسین پاشا خان]]
# [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}
# [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}

=== رهبران و سیاست‌مداران جهان ===
# [[امه سه‌زر]]
# [[الی ویزل]]
# [[لرد راسل جانسون]]
# [[مولود آئونیت]]
# [[محمود شریف بسیونی]]
# [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}
# [[لرد رابین کوربت]]
# [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد سوکارنو]]
# [[محمد سوهارتو]]
# [[ایندیرا گاندی]]
# [[احمد بن بلا]]
# [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}
# [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}
# [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}
# [[جو لیبرمن]]
# [[جورج واشنگتن]]
# [[وینستون چرچیل]]
# [[ژوزف استالین]]
# [[پینوشه]]
# [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}
# [[اولیویه ونده کاستیل]]
# [[اریک داوید]]
# [[آلخو ویدال کوادراس]]
# [[آبه پیر]]
# [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}
# [[اورسولا گرترود فون در لاین]]
# [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}
# [[هانری لکلرک]]
# [[ناپلئون بناپارت]]
# [[نیکلای چائوشسکو]]
# [[سون یات سن]]
# [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}
# [[جاوید رحمان]]
# [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]
# [[ژان زیگلر]]
# [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}
# [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]
# [[رینالدو گالیندو پل]]
# [[موریس دنبی کاپیتورن]]
# [[احمد شهید]]
# [[عاصمه جهانگیر]]
# [[مای ساتو]]
# [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن نصرالله]]
# [[احمد چلبی]]

=== انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===
# [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}
# [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}
# [[نلسون ماندلا]]
# [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}
# [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}
# [[آنی ازبرت]]
# [[سوفان چان]]
# [[هارون هاشمی]]
# [[سمینا اقبال]]
# [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوجهاد]]
# [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}
# [[ویکتور خارا]]
# [[وو نگوین جیاپ]]
# [[بابی ساندز]]

=== روحانیون ===
# [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد امامی کاشانی]]
# [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال گنجه‌ای]]
# [[حسینعلی منتظری]]
# [[عبدالغفار نقشبندی]]
# [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}
# [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}

=== تاریخ‌نگاران ===
# [[یرواند آبراهامیان]]
# [[فریدون آدمیت]]
# [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}
# [[ژانت آفاری]]
# [[عبدالهادی حائری]]

=== دانشمندان و استادان دانشگاه ===
# [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}
# [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد اشرف]]
# [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین صدیقی]]
# [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}

=== برندگان جایزهٔ نوبل و حامیان مقاومت ایران ===
# [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}
# [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}
# [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}
# [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}
# [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}
# [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}
# [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}
# [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}
# [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}
# [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}
# [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}
# [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}
# [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}
# [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}
# [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}
# [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}
# [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}
# [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}
# [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}
# [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}
# [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}
# [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}
# [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}
# [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}
# [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}
# [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}
# [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}
# [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}
# [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}
# [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}
# [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}
# [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}
# [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}
# [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}
# [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}
# [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}
# [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}
# [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}
# [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}
# [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}
# [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}
# [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}
# [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}
# [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}
# [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}
# [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}
# [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}
# [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}
# [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}
# [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}
# [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}
# [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}
# [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}
# [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}
# [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}
# [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}
# [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}
# [[آلن جی. هیگر]]

# [[سر جان ارنست واکر]]
# [[الیاس جیمز کوری]]
# [[رودلف آرتور مارکوس]]

=== دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===
# [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}
# [[دلارا دارابی]]
# [[حمیدالله اربابی]]
# [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}
# [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}
# [[عاطفه رجبی]]
# [[سید محمد حسینی]]
# [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالمالک ریگی]]
# [[دادشاه]]
# [[سکینه سلیمان‌زاده]]
# [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}
# [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بلال نصرویی]]
# [[سارا دلدار]]
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر محمد خالقی]]
# [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد بالدی]]
# [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}
# [[هاله سحابی]]
# [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}
# [[نهال آهوقلندری]]
# [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]
# [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}

== تاریخ معاصر ایران ==

=== انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===
# [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}

=== انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===
# [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}
# [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}
# [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراموشخانه]]
# [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}
# [[آزادی‌خواه]]
# [[مشروطه و مشروعه]]
# [[قانون اساسی مشروطیت]]
# [[عدالت]]
# [[مشروطه‌خواه]]
# [[انجمن]]
# [[قانون]]
# [[ملت]]
# [[تکفیر]]
# [[آزادیستان]]
# [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]
# [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]
# [[مستبدین]]
# [[استبداد]]
# [[آزادی]]
# [[استبداد صغیر]]
# [[مرکز غیبی تبریز]]
# [[انجمن ایالتی تبریز]]
# [[امیرخیز]]
# [[روزنامه قانون]]
# [[روزنامه حبل‌المتین]]

=== اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===
# [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[دارالفنون]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
# [[قرارداد ۱۹۱۹]]
# [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]
# [[نهضت جنگل]]
# [[جمهوری گیلان]]
# [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}
# [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}
# [[بلوای نان]]
# [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}
# [[خودمختاری آذربایجان]]
# [[قرارداد گس گلشائیان]]
# [[قرارداد دارسی]]
# [[کمیته زرگنده]]
# [[نهضت ملی‌شدن نفت]]
# [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}
# [[فدائیان اسلام]]
# [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]
# [[پیمان سنتو]]
# [[ساواک]]
# [[اصلاحات ارضی]]
# [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}
# [[قیام سیاهکل]]
# [[زلزله بوئین زهرا]]
# [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]
# [[جنگ ظفار]]
# [[حزب رستاخیز]]
# [[گاهشماری شاهنشاهی]]
# [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]
# [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]
# [[کنفرانس گوادلوپ]]
# [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]
# [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]
# [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}
# [[قرارداد کنسرسیوم]]
# [[عهدنامه گلستان]]
# [[عهدنامه ترکمانچای]]
# [[انقلاب سفید]]
# [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین فردوست]]
# [[اردشیر زاهدی]]
# [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله علم]]
# [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]
# [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}
# [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]

=== جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===
# [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]
# [[ماجرای نوار آیت]]
# [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب فرهنگی]]
# [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]
# [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]
# [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]
# [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاست النصر بالرعب]]
# [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]
# [[شوراهای مردمی]]
# [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}
# [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]
# [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار مهیب بندرعباس]]

=== جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===
# [[جنگ ایران و عراق]]
# [[عملیات کربلای ۴]]
# [[کودتای نوژه]]

== حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==

=== ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===
# [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}
# [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]
# [[انحلال سپاه پاسداران]]
# [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]
# [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}
# [[مجلس خبرگان]]
# [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}
# [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]
# [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]
# [[بسیج]]{{A-Class-icon}}
# [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]
# [[تفکیک جنسیتی]]
# [[نوشیدن جام زهر]]
# [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}
# [[دارایی‌های خامنه‌ای]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]
# [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]
# [[ستاد اجرایی فرمان امام]]
# [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]
# [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]
# [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}
# [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]
# [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]
# [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[مدرسه حقانی]]

=== سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===
# [[لباس شخصی]]
# [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]
# [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
# [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]
# [[قرارگاه ثارالله]]
# [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]

=== سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===
# [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}
# [[مرکز اسلامی هامبورگ]]
# [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]
# [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}
# [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}
# [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]
# [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}
# [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]
# [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]
# [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]
# [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]
# [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]
# [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]
# [[کنفرانس لهستان]]
# [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]
# [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]
# [[تحریم علی خامنه‌ای]]
# [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]
# [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]

=== برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===
# [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]
# [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]
# [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]
# [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]
# [[نیروگاه اتمی بوشهر]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]
# [[برجام]]{{A-Class-icon}}
# [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}
# [[پهباد]]
# [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]
# [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]
# [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]

=== مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===
# [[فدرالیسم]]
# [[موقعیت انقلابی]]
# [[جمهوری دموکراتیک]]
# [[فدرالیسم]]
# [[انقلاب]]
# [[مبارزه مدنی]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}
# [[فراماسونری در ایران]]
# [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]
# [[قیام]]
# [[توازن قوا]]
# [[انقلاب]]
# [[شعار]]
# [[مبارزه مسلحانه]]
# [[مبارزه]]
# [[نیروی پیشتاز]]
# [[عمق استراتژیک]]
# [[دموکراسی]]

== جامعه و اقتصاد ایران ==

=== اقتصاد، فساد و نابرابری ===
# [[پول‌شویی]]
# [[اختلاس در ایران]]
# [[حذف چهار صفر از پول ایران]]
# [[مالباختگان]]
# [[خصوصی سازی]]
# [[بازار بورس ایران]]
# [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}
# [[آستان قدس رضوی]]
# [[قاچاق کالا در ایران]]
# [[بیت کوین]]
# [[چاپ اسکناس]]
# [[چای دبش]]
# [[اختلاف طبقاتی در ایران]]
# [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]
# [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]
# [[بحران اقتصاد در ایران]]
# [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]
# [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]

=== زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===
# [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]
# [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]
# [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]
# [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی زن]]
# [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}
# [[روز جهانی معلم]]
# [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]
# [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]
# [[بهائیان ایران]]
# [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]
# [[سرکوب زنان در ایران]]
# [[بحران آموزش در ایران]]

=== کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===
# [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]
# [[کارتن خوابی]]
# [[گورخوابی]]
# [[کودکان کار در ایران]]
# [[فروش اعضای بدن]]
# [[اعتیاد در ایران]]
# [[فقر در ایران]]
# [[بحران بیکاری در ایران]]
# [[خودکشی]]
# [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]
# [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]
# [[کولبر]]
# [[سوخت‌بری]]
# [[بحران مسکن در ایران]]
# [[بحران سلامت و روان در ایران]]
# [[سندیکا در ایران]]

=== مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===
# [[مهاجرت در ایران]]
# [[فرار مغزها]]
# [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]

=== رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===
# [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]
# [[تلویزیون من و تو]]
# [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}
# [[اول مهر]]
# [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]

== جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==

=== ایران، استان‌ها و شهرها ===
# [[ایران]]
# [[تهران]]
# [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}
# [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان فارس]]
# [[استان آذربایجان شرقی]]
# [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان خوزستان]]
# [[استان گیلان]]
# [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}
# [[استان مازندران]]
# [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}
# [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}
# [[استان هرمزگان]]
# [[استان لرستان]]
# [[استان همدان]]
# [[استان کرمان]]
# [[استان قزوین]]
# [[استان یزد]]

=== محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===
# [[آلودگی هوا در ایران]]
# [[جنگل‌های ایران]]
# [[انرژی در ایران]]
# [[محیط زیست ایران]]
# [[تالاب‌های ایران]]
# [[آبشارهای ایران]]
# [[سیل در ایران]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[جنگل‌های هیرکانی]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[ابرچالش آب]]
# [[سیل هرمزگان]]
# [[بحران آب در ایران]]
# [[بحران محیط زیست در ایران]]

=== دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===
# [[قنات]]
# [[دریای خزر]]
# [[خلیج فارس]]
# [[دریای عمان]]
# [[دریاچه هامون]]
# [[رود کارون]]
# [[رود کرخه]]
# [[رود دز]]
# [[رود ارس]]
# [[هور العظیم]]
# [[هور شادگان]]
# [[زاینده‌رود]]
# [[دریاچه ارومیه]]
# [[تالاب انزلی]]
# [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تالاب پریشان]]
# [[هیرمند]]

=== سدها و منابع آب ===
# [[سد دز]]
# [[سد کارون]]
# [[سد امیرکبیر]]
# [[سد ارس]]

=== کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===
# [[کویر لوت]]
# [[غار علی صدر]]
# [[بیستون]]
# [[دماوند]]
# [[سبلان]]
# [[زاگرس]]
# [[الوند]]
# [[کرکس]]
# [[تفتان]]

=== جزیره‌ها و تنگه‌ها ===
# [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}
# [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}

=== انرژی، نفت و گاز ===
# [[نیروی برق در ایران]]
# [[نیروگاه‌های ایران]]
# [[انرژی بادی در ایران]]
# [[میدان‌های نفتی ایران]]
# [[میدان‌های گازی ایران]]
# [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]
# [[بحران انرژی در ایران]]
# [[بحران برق در ایران]]

=== زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===
# [[زلزله خوی]]
# [[زمین‌شناسی ایران]]
# [[گسل‌های ایران]]
# [[معادن ایران]]
# [[زلزله بم]]
# [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]
# [[زلزله خوی]]
# [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}

== فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==

=== فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===
# [[فرهنگ ایران]]
# [[گاه‌شماری ایرانی]]
# [[جشن‌های ایرانی]]
# [[سفره هفت‌سین]]
# [[نوروز]]
# [[حاجی فیروز]]
# [[مهرگان]]
# [[چهارشنبه‌سوری]]
# [[شب یلدا]]
# [[جشن سده]]
# [[سیزده‌به‌در]]
# [[خوشنویسی ایرانی]]
# [[سینمای ایران]]
# [[موسیقی ایران]]
# [[غذاهای ایران]]
# [[مجسمه‌سازی در ایران]]
# [[قلم‌زنی در ایران]]
# [[میناکاری در ایران]]
# [[مینیاتور در ایران]]
# [[آموزش و پرورش در ایران]]
# [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}
# [[سرود ملی ایران]]
# [[کریسمس]]

=== هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===
# [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}
# [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}
# [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}
# [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]
# [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}
# [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}
# [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان]]{{A-Class-icon}}
# [[گیسو شاکری]]
# [[روزبه عمادزاده]]
# [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}
# [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}
# [[واروژان]]{{A-Class-icon}}
# [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}
# [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}
# [[ویگن]]{{A-Class-icon}}
# [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}
# [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}
# [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}
# [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}
# [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}
# [[دلکش]]{{A-Class-icon}}
# [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}
# [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}
# [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}
# [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}
# [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}
# [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}
# [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}
# [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}
# [[یهودی منوهین]]
# [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}

=== ادبیات و گونه‌های ادبی ===
# [[زبان فارسی]]
# [[تاریخ ادبیات فارسی]]
# [[مقاله]]
# [[رمان]]
# [[قصه]]
# [[داستان کوتاه]]
# [[روزنامه‌نگاری در ایران]]
# [[شعر]]

=== نویسندگان و شاعران ایرانی ===
# [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالعلی معصومی]]
# [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}
# [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}
# [[جمشید پیمان]]
# [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}
# [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}
# [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}
# [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}
# [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}
# [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}
# [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}
# [[حافظ]]
# [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}
# [[سعدی]]{{A-Class-icon}}
# [[مولوی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}
# [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}
# [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}
# [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}
# [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمد کسروی]]
# [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}
# [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}
# [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}
# [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}
# [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}
# [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}
# [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}
# [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}
# [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}
# [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}
# [[رضا براهنی]]
# [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}
# [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}
# [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}
# [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}
# [[ماشاءالله آجودانی]]
# [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}
# [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}
# [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}
# [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}
# [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}
# [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]
# [[امین (پیمان) فرح‌آور]]
# [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}
# [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]
# [[جبار باغچه‌بان]]
# [[حسین پژمان بختیاری]]
# [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ گلشیری]]
# [[بیژن نجدی]]
# [[شاهرخ مسکوب]]
# [[عباس میلانی]]
# [[ابراهیم یونسی]]
# [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]
# [[عاطفه گرگین]]
# [[محمدعلی سپانلو]]
# [[عباس یمینی شریف]]
# [[محمود کیانوش]]
# [[پروین دولت‌آبادی]]
# [[هوشنگ ایرانی]]

=== نویسندگان و شاعران جهان ===
# [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}
# [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}
# [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}
# [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}
# [[جرجی زیدان]]
# [[دیل کارنگی]]
# [[جک لندن]]
# [[آندره مالرو]]
# [[ژان پل سارتر]]
# [[هانس کریستیان آندرسن]]

=== آثار ادبی فارسی ===
# [[شاهنامه]]
# [[دیوان حافظ]]
# [[مثنوی معنوی]]
# [[گلستان سعدی]]
# [[بوستان سعدی]]
# [[رباعیات خیام]]
# [[ساقی‌نامه]]
# [[گنج‌نامه]]
# [[کلیله و دمنه]]
# [[سمک عیار]]

=== اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===
# [[رستم]]
# [[سهراب]]
# [[سیاوش]]
# [[گردآفرید]]
# [[رودابه]]
# [[آرش کمانگیر]]
# [[پهلوانان شاهنامه]]

=== ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===
# [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}
# [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}
# [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}
# [[هوشنگ منتظرالظهور]]
# [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}
# [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}
# [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}
# [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}
# [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}
# [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}
# [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}
# [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}
# [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}
# [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}
# [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}
# [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}
# [[ورزش در ایران]]
# [[فوتبال در ایران]]

== فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==

=== فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===
# [[فریدریش انگلس]]
# [[سیمون دو بووار]]
# [[فرانتس فانون]]
# [[لئون تروتسکی]]
# [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}
# [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}
# [[هانا آرنت]]
# [[آنتونیو گرامشی]]
# [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}
# [[امیرحسین آریان‌پور]]
# [[باروخ اسپینوزا]]
# [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]
# [[ایمانوئل کانت]]
# [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}

=== مکاتب و مفاهیم فلسفی ===
# [[مارکسیسم]]
# [[آتئیسم]]
# [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}
# [[لیبرالیسم]]
# [[پدیدارشناسی]]
# [[پست‌مدرنیسم]]
# [[پراگماتیسم]]
# [[اگزیستانسیالیسم]]

=== جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===
# [[استثمار]]
# [[لائیسیته]]
# [[اپورتونیسم]]
# [[توتالیتاریسم]]
# [[توتالیتاریسم دینی]]
# [[سکولاریسم]]
# [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}
# [[سرمایه‌داری ملی]]
# [[بنیادگرایی اسلامی]]
# [[سانترالیزم دموکراتیک]]
# [[دو اسلام سراپا متضاد]]
# [[تکامل اجتماعی]]
# [[تکامل]]
# [[دینامیزم قرآن]]
# [[طلسم اختناق]]
# [[تبیین جهان]]
# [[دیالکتیک]]

== جهان؛ تاریخ، جنگ‌ها و سیاست بین‌الملل ==

=== انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ===
# [[انقلاب ویتنام]]
# [[انقلاب چین]]
# [[انقلاب کوبا]]
# [[انقلاب شوروی]]
# [[انقلاب الجزایر]]
# [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}
# [[انقلاب لیبی]]
# [[انقلاب تونس]]
# [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}
# [[پیروزی انقلاب سوریه]]
# [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}
# [[بهار عربی]]

=== جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===
# [[جنگ جهانی اول]]
# [[جنگ جهانی دوم]]
# [[هولوکاست]]
# [[حمله شیمیایی به حلبچه]]

=== خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===
# [[دولت فلسطین]]
# [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]
# [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[پیمان اسلو]]
# [[غزه]]{{A-Class-icon}}
# [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}
# [[الحشد الشعبی]]
# [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}
# [[لشکر فاطمیون]]
# [[لشکر زینبیون]]
# [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}
# [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}
# [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}

=== تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===
# [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}
# [[انفجار آمیا]]
# [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]
# [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]
# [[ترور میکونوس]]
# [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]
# [[کشتار مسلمانان]]

=== سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ===
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[سازمان ملل متحد]]
# [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]

== کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==

=== کتاب‌های مقاومت ایران ===
# [[بنیانگذاران]]
# [[زنان نیروی تغییر]]
# [[قهرمانان در زنجیر]]
# [[استراتژی قیام و سرنگونی]]
# [[پرواز همزنجیران]]
# [[ایران، بازی اتمی رژیم]]
# [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]
# [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]
# [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]
# [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]
# [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]
# [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]
# [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]
# [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]
# [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]
# [[کتاب راه حسین]]
# [[زنان در رهبری سیاسی]]
# [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]
# [[به‌سوی ایران آزاد]]
# [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]

=== کتاب‌های تاریخ و سیاست ===
# [[مرگ کسب و کار من است]]
# [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]
# [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}
# [[تاریخ تمدن]]
# [[تاریخ بیست ساله ایران]]
# [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}
# [[شهریار]]{{A-Class-icon}}

=== کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===
# [[زمینه جامعه‌شناسی]]
# [[جامعه‌شناسی هنر]]
# [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]
# [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]
# [[لویاتان]]
# [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]
# [[قرارداد اجتماعی]]

=== رمان‌ها و آثار ادبی ===
# [[بوف کور]]

[[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]

به‌سوی ایران آزاد

2026-09-10T09:30:36Z

Alireza k h:

به‌سوی ایران آزاد

2026-09-10T09:29:15Z

Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = به‌سوی ایران آزاد
| عنوان اصلی = سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد
| تصویر = به سوی ایران آزاد.png
| اندازه تصویر = ۲۵۰px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی ایران آزاد»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = شهریور ۱۴۰۳
| چاپ = چاپ نخست
| تعداد صفحات = ۸۶ صفحه
| موضوع = اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴، مقاومت ایران، جمهوری دموکراتیک، حقوق بشر، سیاست مماشات و طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، سخنرانی و اسنادی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و دیجیتال
| پایین = شابک: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۲۰-۸
}}

'''به‌سوی ایران آزاد''' کتابی سیاسی و اسنادی شامل سخنرانی‌های [[مریم رجوی]] در [[اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴]] و گزارش‌هایی از برنامه‌های مرتبط با این اجلاس است. نشست جهانی ایران آزاد از ۹ تا ۱۱ تیر ۱۴۰۳ در پاریس برگزار شد و هم‌زمان با آن، گردهمایی و راهپیمایی ایرانیان در برلین جریان داشت. کتاب در شهریور ۱۴۰۳ از سوی انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۸۶ صفحه منتشر شد.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، ''به‌سوی ایران آزاد؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد''، پاریس: انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، شهریور ۱۴۰۳، صفحات عنوان و شناسنامه، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/Free-Iran-pdf-1.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف].</ref>

سه سخنرانی اصلی کتاب عبارت‌اند از «به‌سوی یک ایران آزاد»، «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر» و «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران». کتاب همچنین متن بیانیه حمایت چهار هزار نماینده مجالس قانون‌گذاری از مقاومت ایران، تصاویری از دیدارهای مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی، گزارشی از تظاهرات ایرانیان در برلین و اطلاعیه اجلاس تیر ۱۴۰۳ شورای ملی مقاومت ایران را دربرمی‌گیرد.<ref name="فهرست">رجوی، ''به‌سوی ایران آزاد''، فهرست مطالب، ص. ۳.</ref>

درون‌مایه اصلی اثر، ضرورت سرنگونی حکومت ولایت فقیه و انتقال حاکمیت به مردم ایران از طریق یک جمهوری دموکراتیک، کثرت‌گرا و مبتنی بر جدایی دین و دولت است. مریم رجوی در این سخنرانی‌ها، هم‌زمان بازگشت سلطنت و ادامه حکومت دینی را رد می‌کند و شعار «نه شاه، نه شیخ» را مرزبندی بنیادین مقاومت ایران معرفی می‌کند. دفاع از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، برابری زن و مرد، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها، ایران غیراتمی و به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم، از دیگر موضوع‌های کتاب است.

== زمینه انتشار ==

اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴ از ۹ تا ۱۱ تیر ۱۴۰۳، برابر با ۲۹ ژوئن تا اول ژوئیه ۲۰۲۴، برگزار شد. نخستین روز اجلاس در پاریس با تظاهرات ایرانیان در برلین هم‌زمان بود.<ref name="اجلاس">همان، صص. ۵–۱۲.</ref>

این گردهمایی در فاصله کوتاهی پس از مرگ [[ابراهیم رئیسی]] در سانحه سقوط بالگرد و در جریان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی برگزار شد. مریم رجوی در سخنرانی‌های خود این انتخابات را فاقد امکان رقابت آزاد دانست و تحریم آن را نشانه رد کلیت نظام از سوی مردم توصیف کرد.

بنا بر گزارش کتاب، اجلاس سه روز ادامه یافت و ۵۱۰ شخصیت سیاسی از ایالات متحده، اروپا، کانادا، آمریکای مرکزی و جنوبی، استرالیا و کشورهای عربی در آن شرکت کردند. در میان شرکت‌کنندگان از رؤسای پیشین کشورها و دولت‌ها، وزیران خارجه، رؤسای مجالس، مشاوران امنیت ملی، مسئولان پیشین سازمان ملل، حقوقدانان و هیئت‌های پارلمانی نام برده شده است.<ref name="شرکت‌کنندگان">همان، صص. ۵–۷.</ref>

بر پایه آمار مندرج در کتاب، شرکت‌کنندگان شامل ۱۶ رئیس‌جمهور، معاون رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر پیشین، سه رئیس مجلس، دو مشاور امنیت ملی آمریکا، پنج وزیر خارجه و ۱۶ گزارشگر یا مسئول پیشین سازمان ملل و حقوقدان بودند. این ارقام، گزارش برگزارکنندگان از ترکیب اجلاس است.<ref name="آماراجلاس">همان، صص. ۵–۶.</ref>

== ساختار کتاب ==

کتاب «به‌سوی ایران آزاد» از هفت بخش اصلی تشکیل شده است:

{| class="wikitable"
|+ ساختار کتاب «به‌سوی ایران آزاد»
! بخش
! محتوا
! صفحه آغاز
|-
| ۱
| معرفی اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴
| ۵
|-
| ۲
| «به‌سوی یک ایران آزاد»؛ سخنرانی روز نخست مریم رجوی
| ۱۳
|-
| ۳
| «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر»؛ سخنرانی روز دوم
| ۲۷
|-
| ۴
| بیانیه حمایت چهار هزار نماینده از ۸۴ پارلمان
| ۳۹
|-
| ۵
| «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران»؛ سخنرانی روز سوم
| ۴۵
|-
| ۶
| دیدارهای مریم رجوی در حاشیه اجلاس
| ۵۷
|-
| ۷
| تصاویر و گزارش تظاهرات بزرگ ایرانیان در برلین
| ۶۵
|-
| ۸
| اطلاعیه و گزارش اجلاس شورای ملی مقاومت ایران
| ۷۳
|}

== سخنرانی «به‌سوی یک ایران آزاد» ==

نخستین سخنرانی کتاب در روز اول اجلاس جهانی ایران آزاد ایراد شده است. مریم رجوی در آغاز آن، تظاهرات برلین را ادامه تحریم انتخابات جمهوری اسلامی و بیان خواست مردم برای تغییر حکومت معرفی می‌کند.<ref name="روزنخست">همان، صص. ۱۳–۲۶.</ref>

محورهای این سخنرانی عبارت‌اند از:

* تحریم انتخابات ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی؛
* بحران جانشینی [[علی خامنه‌ای]]؛
* پیامدهای مرگ ابراهیم رئیسی برای ساختار قدرت؛
* قیام‌های سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱؛
* آمادگی مقاومت ایران برای دوران گذار؛
* نفی دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی؛
* حاکمیت جمهور مردم؛
* مخالفت با حجاب، دین و حکومت اجباری؛
* حق مقاومت در برابر استبداد؛
* نقد سیاست مماشات دولت‌های غربی.

== انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ ==

مریم رجوی انتخابات زودهنگام پس از مرگ رئیسی را «انتخابات قالبی» و بخشی از سازوکار حفظ نظام ولایت فقیه توصیف می‌کند. در کتاب آمده است که رصد بیش از ۱۴ هزار حوزه رأی‌گیری توسط هواداران سازمان مجاهدین نشان می‌داد ۸۸ درصد واجدان شرایط در دور نخست شرکت نکرده‌اند و شمار رأی‌دهندگان کمتر از هفت میلیون و ۴۰۰ هزار نفر بوده است.<ref name="تحریم">همان، صص. ۱۵–۱۶.</ref>

وی حضور نامزدهای تأییدشده از سوی شورای نگهبان و وابستگی سیاست‌های رئیس‌جمهور به رهبر جمهوری اسلامی را نشانه فقدان انتخاب آزاد می‌داند. او همچنین ورود نامزد وابسته به جریان اصلاح‌طلب حکومتی را تلاشی برای افزایش مشارکت و مشروعیت‌بخشیدن به انتخابات تحلیل می‌کند.

== مرگ ابراهیم رئیسی و بحران جانشینی ==

در کتاب، ابراهیم رئیسی به‌دلیل عضویت در هیئت مرگ تهران در جریان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] و نقش او در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی، «جلاد ۶۷» خوانده شده است.

مریم رجوی انتصاب رئیسی به ریاست‌جمهوری در سال ۱۴۰۰ را بخشی از سیاست یکدست‌سازی ساختار قدرت و آماده‌سازی حکومت برای مقابله با اعتراضات و مسئله جانشینی خامنه‌ای می‌داند. مرگ او در اردیبهشت ۱۴۰۳، در این تحلیل، ضربه‌ای به راهبرد رهبر جمهوری اسلامی برای انسجام رأس حاکمیت بود.<ref name="رئیسی">همان، صص. ۲۰–۲۲.</ref>

کتاب بحران جانشینی، نارضایتی اجتماعی، وضعیت اقتصادی، شکاف‌های درونی و جنگ‌های منطقه‌ای را از تنگناهای هم‌زمان حکومت برمی‌شمارد.

== جمهوری و نفی سلطنت و ولایت فقیه ==

یکی از مباحث اصلی نخستین سخنرانی، مقایسه سلطنت موروثی با ولایت فقیه است. رجوی هر دو نظام را مبتنی بر انتقال یا تمرکز قدرت مستقل از رأی آزاد مردم می‌داند.<ref name="شاه‌وشیخ">همان، صص. ۱۹–۲۳.</ref>

در این بخش، ولایت فقیه «سلطنت مطلقه فقیه» توصیف شده است؛ زیرا رهبر جمهوری اسلامی بر نیروهای مسلح، قوه قضائیه، صداوسیما، شورای نگهبان و سیاست‌های کلان تسلط دارد.

از سوی دیگر، سلطنت نیز به‌دلیل موروثی‌بودن و انتقال قدرت در یک خاندان نفی می‌شود. راه‌حل پیشنهادی، جمهوری‌ای است که در آن قدرت از انتخابات آزاد و اراده شهروندان سرچشمه بگیرد.

مرزبندی کتاب در این زمینه با شعار زیر بیان می‌شود:

<blockquote>
«نه شاه، نه شیخ.»<ref name="مرزبندی">همان، صص. ۲۲–۲۳.</ref>
</blockquote>

== جامعه مطلوب در کتاب ==

مریم رجوی جامعه مطلوب مقاومت را رهاشده از استبداد، وابستگی، تبعیض، غارت و اجبار توصیف می‌کند. او می‌گوید هدف، جایگزین‌کردن یک قدرت حاکم با گروهی دیگر نیست، بلکه انتقال قدرت به صاحبان اصلی آن، یعنی مردم ایران، است.<ref name="جامعه‌مطلوب">همان، صص. ۲۲–۲۳.</ref>

سه اصل بنیادین مطرح‌شده عبارت‌اند از:

# اتکا به مردم و نیروی سازمان‌یافته داخلی؛
# مرزبندی با دو نظام شاه و شیخ؛
# همبستگی ملی برای سرنگونی استبداد دینی و استقرار جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین و دولت.

== حجاب، دین و حکومت اجباری ==

در نخستین سخنرانی، حجاب اجباری بخشی از نظام گسترده اجبار سیاسی و مذهبی معرفی می‌شود. مریم رجوی میان داشتن حجاب بر اساس انتخاب شخصی و تحمیل آن توسط حکومت تمایز می‌گذارد.

موضع مقاومت در کتاب با سه شعار بیان شده است:

<blockquote>
«نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری.»<ref name="نه‌به‌اجبار">همان، ص. ۲۳.</ref>
</blockquote>

او تقسیم زنان به «باحجاب» و «بی‌حجاب» را سیاستی برای تفرقه و سرکوب می‌داند و بر اشتراک همه زنان در مبارزه با اجبار تأکید می‌کند.

== مقاومت به‌عنوان حق مشروع ==

کتاب مقاومت در برابر استبداد را حقی مشروع معرفی می‌کند. رجوی در سخنرانی روز نخست، مقاومت را ابزار ایستادگی، سازمان‌دهی، حفظ امید و گشودن راه آزادی در شرایط اختناق می‌داند.<ref name="حق‌مقاومت">همان، صص. ۲۵–۲۶.</ref>

در این دیدگاه، امکان تغییر سیاسی در ایران نه از طریق جناح‌های درونی حکومت یا مداخله نظامی خارجی، بلکه با مردم، اعتراضات اجتماعی و مقاومت سازمان‌یافته فراهم می‌شود.

== سخنرانی درباره سیاست مماشات ==

دومین سخنرانی کتاب با عنوان «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر» به سیاست دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی اختصاص دارد.<ref name="روز‌دوم">همان، صص. ۲۷–۳۸.</ref>

مریم رجوی مماشات را سیاستی می‌داند که از طریق امتیازهای سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک به جمهوری اسلامی امکان داده است سرکوب داخلی، گروگان‌گیری، فعالیت‌های تروریستی، توسعه برنامه هسته‌ای و مداخله منطقه‌ای را ادامه دهد.

او با اشاره به تجربه مماشات اروپا با آلمان نازی تصریح می‌کند که شرایط تاریخی یکسان نیست؛ اما به باور او، پیامد حمایت یا امتیازدهی به نیروهای سرکوبگر می‌تواند مشابه باشد.<ref name="مقایسه‌مماشات">همان، صص. ۳۱–۳۲.</ref>

== «دموکراسی گروگانی» ==

یکی از اصطلاح‌های به‌کاررفته در کتاب «دموکراسی گروگانی» است. این تعبیر به رفتار دولت‌هایی اشاره دارد که برای آزادی اتباع زندانی خود، با جمهوری اسلامی وارد معامله و تبادل زندانی می‌شوند.

کتاب آزادی و بازگرداندن دیپلمات محکوم‌شده جمهوری اسلامی در بلژیک و تبادل حمید نوری با زندانیان سوئدی را نمونه‌هایی از این سیاست معرفی می‌کند. از نظر نویسنده، چنین مبادلاتی می‌تواند حکومت را به بازداشت اتباع خارجی و دوتابعیتی بیشتر تشویق کند.<ref name="گروگانگیری">همان، صص. ۳۱–۳۴.</ref>

اثر میان ضرورت حفاظت از جان گروگان‌ها و پیامدهای سیاسی امتیازدهی به گروگان‌گیری دولتی تمایز می‌گذارد و خواهان سیاست هماهنگ بین‌المللی در برابر این اقدامات می‌شود.

== انتقاد از سیاست دولت‌های غربی ==

مریم رجوی در کتاب، موارد زیر را از جلوه‌های مماشات معرفی می‌کند:

* آزادسازی دارایی‌های مسدودشده جمهوری اسلامی؛
* کاهش عملی فشار بر صادرات نفت ایران؛
* خودداری از قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی؛
* تبادل مأموران محکوم‌شده جمهوری اسلامی با گروگان‌های خارجی؛
* نرمش در برابر برنامه هسته‌ای؛
* محدودکردن فعالیت‌های اپوزیسیون؛
* نادیده‌گرفتن عملیات تروریستی علیه مخالفان حکومت در اروپا.

این تحلیل‌ها بیانگر دیدگاه سیاسی نویسنده‌اند و برخی ارقام و ارزیابی‌ها در کتاب بر گزارش‌های مقاومت یا اظهارات مقام‌های سیاسی استوارند.

== راه‌حل پیشنهادی در برابر جمهوری اسلامی ==

در برابر سیاست مماشات، کتاب از راه‌حلی مبتنی بر مردم و مقاومت ایران دفاع می‌کند. ویژگی‌های این راه‌حل عبارت‌اند از:

* ایران بدون شکنجه و اعدام؛
* جمهوری دموکراتیک؛
* جدایی دین و دولت؛
* برابری زن و مرد؛
* خودمختاری ملیت‌های تحت ستم؛
* انتخابات آزاد؛
* احترام به حقوق بشر؛
* سیاست خارجی صلح‌آمیز؛
* ایران غیراتمی.

رجوی از دولت‌های خارجی نمی‌خواهد برای تغییر حکومت در ایران مداخله نظامی کنند. درخواست اصلی او پایان‌دادن به حمایت عملی از جمهوری اسلامی و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت است.<ref name="عدم‌مداخله">همان، صص. ۳۵–۳۷.</ref>

== طرح ده‌ماده‌ای در کتاب ==

متن کامل محورهای [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] در سخنرانی روز دوم بازگو شده است:<ref name="ده‌ماده">همان، صص. ۳۴–۳۶.</ref>

{| class="wikitable"
|+ اصول طرح ده‌ماده‌ای بازتاب‌یافته در کتاب
! ماده
! اصل
|-
| ۱
| نفی ولایت فقیه و استقرار جمهوری کثرت‌گرا بر پایه رأی آزاد
|-
| ۲
| آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوبگر
|-
| ۳
| تضمین حقوق بشر، دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی، ممنوعیت شکنجه و لغو اعدام
|-
| ۴
| جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب
|-
| ۵
| برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی
|-
| ۶
| نظام قضایی مستقل، اصل برائت، حق دفاع و محاکمه علنی
|-
| ۷
| خودمختاری و رفع ستم مضاعف از ملیت‌های ایران
|-
| ۸
| عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق اقشار اجتماعی
|-
| ۹
| حفاظت و احیای محیط زیست
|-
| ۱۰
| ایران غیراتمی و عاری از تسلیحات کشتارجمعی و متعهد به صلح
|}

== درخواست‌ها از جامعه جهانی ==

در سخنرانی روز دوم، رجوی مجموعه‌ای از درخواست‌ها را خطاب به دولت‌های غربی و نهادهای بین‌المللی مطرح می‌کند:

* قرار دادن سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات در فهرست‌های تروریستی؛
* اخراج عوامل و مأموران جمهوری اسلامی از کشورهای غربی؛
* تشکیل دادگاهی بین‌المللی برای رسیدگی به جنایت‌های مقام‌های جمهوری اسلامی؛
* اجرای تحریم‌های نفتی؛
* به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت؛
* پایان‌دادن به محدودیت‌های سیاسی علیه مخالفان جمهوری اسلامی؛
* خودداری از مداخله به سود بقای حکومت.

== بیانیه چهار هزار نماینده مجالس ==

بخش چهارم کتاب متن بیانیه‌ای را دربرمی‌گیرد که بنا بر گزارش ناشر، چهار هزار نماینده از ۸۴ پارلمان در ۵۰ کشور از آن حمایت کرده‌اند. این مجموعه شامل اکثریت اعضای ۳۴ مجلس قانون‌گذاری معرفی شده است.<ref name="بیانیه">همان، صص. ۳۹–۴۴.</ref>

مفاد اصلی بیانیه عبارت‌اند از:

# حمایت از خواست مردم ایران برای جمهوری دموکراتیک و مبتنی بر جدایی دین و دولت؛
# حمایت از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی؛
# محکومیت سرکوب و نقض حقوق بشر در ایران؛
# محکومیت اقدامات جمهوری اسلامی علیه اعضای سازمان مجاهدین در [[اشرف ۳]]؛
# تأکید بر حقوق اعضای مقاومت بر اساس کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر؛
# به‌رسمیت‌شناختن حق مردم برای قیام در برابر سرکوب؛
# حمایت از فعالیت کانون‌های شورشی؛
# محکومیت سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی؛
# درخواست قراردادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی؛
# درخواست اجرای تحریم نفتی علیه حکومت.

این بیانیه، یکی از اسناد اصلی کتاب برای نشان‌دادن حمایت بین‌المللی از مقاومت ایران و برنامه پیشنهادی آن است.

== حمایت شخصیت‌های بین‌المللی ==

در مقدمه کتاب همچنین از حمایت ۱۳۷ رئیس کشور، رئیس دولت، وزیر، سفیر و رهبر پیشین سازمان‌های بین‌المللی از طرح ده‌ماده‌ای خبر داده شده است. بنا بر همین گزارش، ۸۰ برنده جایزه نوبل نیز در نامه‌ای به رهبران جهان از این برنامه حمایت کرده و خواهان به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم ایران و فهرست‌گذاری تروریستی سپاه پاسداران شده‌اند.<ref name="حمایت‌جهانی">همان، صص. ۶–۱۰.</ref>

این آمار و نحوه دسته‌بندی امضاکنندگان، اطلاعات ارائه‌شده توسط ناشر کتاب است.

== سخنرانی «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران» ==

سخنرانی روز سوم اجلاس با عنوان «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران» به بررسی ساختار سرکوب، مجازات اعدام، زندان سیاسی، تبعیض علیه زنان و ملیت‌ها و مسئولیت جامعه بین‌المللی اختصاص دارد.<ref name="روزسوم">همان، صص. ۴۵–۵۶.</ref>

رجوی در این سخنرانی، نقض حقوق بشر را مجموعه‌ای از اقدامات استثنایی یا تصمیم‌های پراکنده نمی‌داند. از دید او، سرکوب سیاستی سازمان‌یافته است که تمامیت جمهوری اسلامی برای کنترل جامعه از آن استفاده می‌کند.

== آمارهای حقوق بشری در کتاب ==

کتاب بر اساس آمارهای مقاومت ایران از بازداشت و شکنجه دست‌کم ۵۰۰ هزار نفر و اعدام بیش از ۱۰۰ هزار زندانی سیاسی در دوره جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="آمارحقوق‌بشر">همان، صص. ۴۷–۵۰.</ref>

این آمارها برآورد شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین‌اند و باید با همین انتساب نقل شوند. در کتاب، رویدادهای زیر از بخش‌های اصلی کارنامه سرکوب حکومت معرفی شده‌اند:

* سرکوب مردم کردستان؛
* اعدام‌های سیاسی دهه ۱۳۶۰؛
* قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷؛
* سرکوب اعتراضات سال ۱۳۸۸؛
* سرکوب قیام‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸؛
* سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛
* عملیات تروریستی و گروگان‌گیری اتباع خارجی.

رجوی فقدان حسابرسی بین‌المللی را عاملی برای تداوم این جنایت‌ها می‌داند.

== ساختار نهادینه سرکوب ==

کتاب سرکوب را در ساختارهای مختلف جامعه بررسی می‌کند. در دانشگاه‌ها، بسیج، کمیته‌های انضباطی، حراست و نمایندگی‌های ولی فقیه از نهادهای کنترل دانشجویان معرفی شده‌اند.

در کارخانه‌ها و ادارات نیز وزارت اطلاعات، حراست، بسیج، شوراهای اسلامی کار، هسته‌های گزینش و نیروهای انتظامی در کنترل و سرکوب کارگران و کارکنان نقش دارند.<ref name="ساختارسرکوب">همان، صص. ۵۰–۵۲.</ref>

این کتاب همچنین سرکوب مضاعف کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها، پیروان مذاهب دیگر و ساکنان مناطق محروم را مطرح می‌کند.

== سرکوب زنان ==

در سخنرانی سوم، زن‌ستیزی یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی معرفی شده است. رجوی می‌گوید مجموعه‌ای از وزارتخانه‌ها و نهادهای امنیتی، سیاسی، قضایی و فرهنگی در تحمیل حجاب اجباری و کنترل زنان مشارکت دارند.

کتاب به یافته‌های هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ و تبعیض نهادینه علیه زنان و دختران اشاره می‌کند. بنا بر این گزارش، بخشی از نقض‌ها می‌تواند مصداق جنایت علیه بشریت باشد.<ref name="زنان">همان، صص. ۵۱–۵۲.</ref>

در برابر حجاب اجباری و محدودیت‌های حکومتی، زنان به‌عنوان نیروی پیشتاز اعتراض و تغییر معرفی شده‌اند.

== قوانین کیفری و مجازات‌ها ==

کتاب قانون مجازات جمهوری اسلامی را یکی از اسناد نقض حقوق بشر می‌داند و به مجازات‌هایی مانند سنگسار، شلاق، قطع اعضای بدن و اعدام برای طیف گسترده‌ای از جرائم اشاره می‌کند.<ref name="مجازات‌ها">همان، صص. ۵۱–۵۳.</ref>

قانون مطبوعات، قانون احزاب، قانون انتخابات، مقررات فضای مجازی و قوانین مربوط به عفاف و حجاب نیز در شمار ابزارهای حقوقی کنترل جامعه قرار گرفته‌اند.

== زندانیان سیاسی ==

بخشی از سخنرانی سوم به زندانیان سیاسی و مقاومت آنان در برابر اعدام و سرکوب اختصاص دارد. رجوی زندانیان را بخشی از جنبش گسترده مقاومت معرفی می‌کند و از فعالیت‌های اعتراضی آنان، از جمله کارزارهای مخالفت با اعدام، حمایت می‌کند.

کتاب می‌گوید حکومت از اعدام و ایجاد ترس برای جلوگیری از گسترش اعتراضات استفاده می‌کند؛ اما تداوم اعتراض‌های اجتماعی و مقاومت زندانیان نشان می‌دهد این سیاست نتوانسته جامعه را کاملاً خاموش کند.

== درخواست‌های حقوق بشری ==

مریم رجوی در پایان سخنرانی روز سوم چهار درخواست را خطاب به سازمان ملل و دولت‌های عضو مطرح می‌کند:<ref name="چهاردرخواست">همان، صص. ۵۴–۵۵.</ref>

# پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی و محاکمه آنان در دادگاهی بین‌المللی؛
# اخراج مأموران و عوامل حکومت از کشورهای خارجی؛
# به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت مردم و مبارزه کانون‌های شورشی؛
# پایان‌دادن به مماشات و مشروط‌کردن ادامه روابط با جمهوری اسلامی به توقف اعدام و شکنجه.

== دیدارهای مریم رجوی ==

بخش دیگری از کتاب به دیدارهای مریم رجوی با شخصیت‌های حاضر در اجلاس اختصاص دارد. این بخش عمدتاً تصویری است و نام شماری از ملاقات‌کنندگان را ارائه می‌کند.<ref name="دیدارها">همان، صص. ۵۷–۶۴.</ref>

از جمله این افراد عبارت‌اند از:

{| class="wikitable"
! نام
! سمت پیشین یا موقعیت
|-
| [[مایک پنس]]
| معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده تا سال ۲۰۲۱
|-
| [[مایک پمپئو]]
| وزیر خارجه پیشین ایالات متحده
|-
| [[استیون هارپر]]
| نخست‌وزیر پیشین کانادا
|-
| رائول روییز
| نماینده کنگره ایالات متحده
|-
| رابرت جوزف
| معاون پیشین وزیر خارجه ایالات متحده
|-
| [[جیمز ال. جونز]]
| مشاور پیشین امنیت ملی ایالات متحده
|-
| [[سم براون‌بک]]
| سناتور و سفیر پیشین ایالات متحده برای آزادی مذهبی
|-
| [[ماتئو رنتسی]]
| نخست‌وزیر پیشین ایتالیا
|-
| ماکسیمیلیانو فرارو
| رئیس ائتلاف ملی آرژانتین
|-
| نانسی میس
| نماینده کنگره ایالات متحده
|}

کتاب این دیدارها را نشانه گفت‌وگوی مقاومت ایران با شخصیت‌ها و جریان‌های گوناگون بین‌المللی معرفی می‌کند.

== تظاهرات ایرانیان در برلین ==

بخش ششم کتاب شامل تصاویری از تظاهرات ایرانیان در برلین است. این تظاهرات در ۹ تیر ۱۴۰۳ هم‌زمان با روز نخست اجلاس جهانی ایران آزاد برگزار شد.<ref name="برلین">همان، صص. ۶۵–۷۲.</ref>

شرکت‌کنندگان از تغییر حکومت، آزادی و دموکراسی در ایران، طرح ده‌ماده‌ای، حقوق کانون‌های شورشی و قرارگرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی حمایت کردند.

کتاب میان تظاهرات برلین، تحریم انتخابات جمهوری اسلامی و اجلاس پاریس پیوند سیاسی برقرار می‌کند و آنها را اجزای یک کارزار مشترک معرفی می‌کند.

== اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ==

آخرین بخش کتاب به اجلاس شورای ملی مقاومت در روزهای ۱۵ و ۱۶ تیر ۱۴۰۳ در پاریس اختصاص دارد. این نشست پس از پایان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی برگزار شد.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، صص. ۷۳–۸۶.</ref>

در آغاز اجلاس، سرود «ای ایران» اجرا شد و مریم رجوی تحریم انتخابات را نشانه رد استبداد دینی و حمایت از جمهوری دموکراتیک معرفی کرد.

شرکت‌کنندگان وضعیت سیاسی حکومت، نتایج انتخابات، اعتراضات اجتماعی، نقش مقاومت سازمان‌یافته، فعالیت‌های بین‌المللی و چشم‌انداز تغییر در ایران را بررسی کردند. در این نشست شماری از اعضا و ناظران شورا نیز سخنرانی کردند.

== درون‌مایه‌های اصلی کتاب ==

{| class="wikitable"
|+ درون‌مایه‌های محوری «به‌سوی ایران آزاد»
! درون‌مایه
! دیدگاه مطرح‌شده
|-
| حاکمیت مردم
| قدرت باید از طریق انتخابات آزاد به مردم و نمایندگان منتخب آنان منتقل شود
|-
| نفی دو دیکتاتوری
| سلطنت موروثی و ولایت فقیه هر دو ناقض حاکمیت مردم‌اند
|-
| مقاومت سازمان‌یافته
| تغییر حکومت نیازمند سازمان، برنامه، رهبری و نیروی اجتماعی است
|-
| سیاست مماشات
| امتیازدهی غرب موجب گسترش سرکوب، گروگان‌گیری و جنگ‌افروزی حکومت شده است
|-
| حقوق بشر
| شکنجه، اعدام و مصونیت مقام‌های مسئول باید پایان یابد
|-
| برابری زنان
| زنان باید در رهبری سیاسی و همه عرصه‌ها حقوق برابر داشته باشند
|-
| طرح ده‌ماده‌ای
| چارچوب پیشنهادی مقاومت برای جمهوری دموکراتیک آینده است
|-
| سیاست خارجی
| ایران آینده باید غیراتمی، صلح‌طلب و متعهد به همکاری منطقه‌ای باشد
|-
| نقش جامعه جهانی
| جامعه جهانی باید حق مقاومت مردم را به‌رسمیت بشناسد و از مماشات دست بردارد
|}

== ارتباط با طرح ده‌ماده‌ای ==

کتاب «به‌سوی ایران آزاد» را می‌توان شرح سیاسی و روزآمد برخی اصول کتاب ایران فردا؛ [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]] دانست. در حالی که «ایران فردا» هر یک از مواد برنامه را به‌تفصیل توضیح می‌دهد، «به‌سوی ایران آزاد» همان برنامه را در ارتباط با تحولات سال ۱۴۰۳، انتخابات جمهوری اسلامی، اعتراضات، حقوق بشر و سیاست دولت‌های خارجی مطرح می‌کند.

در هر دو اثر، جمهوری، انتخابات آزاد، جدایی دین و دولت، برابری زن و مرد، لغو اعدام و ایران غیراتمی عناصر ثابت برنامه‌اند.

== اهمیت کتاب ==

«به‌سوی ایران آزاد» دیدگاه مقاومت ایران را در یکی از مقاطع سیاسی سال ۱۴۰۳ ثبت کرده است؛ مقطعی که با مرگ ابراهیم رئیسی، انتخابات زودهنگام، ادامه تنش‌های منطقه‌ای و افزایش انتقاد از سیاست دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی هم‌زمان بود.

کتاب همچنین گزارشی از شبکه حمایت سیاسی بین‌المللی از شورای ملی مقاومت و طرح ده‌ماده‌ای ارائه می‌دهد. حضور چهره‌هایی از طیف‌های سیاسی متفاوت در اجلاس، در روایت ناشر نشانه آن است که حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران به یک جریان یا حزب خارجی محدود نیست.

از نظر تاریخ‌نگاری مقاومت ایران، این اثر اسناد و سخنرانی‌های اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴، تظاهرات برلین و نشست شورای ملی مقاومت را در یک مجموعه گرد آورده است.

== مشخصات کتاب‌شناختی ==

{| class="wikitable"
! عنوان
| ''به‌سوی ایران آزاد''
|-
! عنوان توضیحی
| سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد
|-
! نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
! ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
! تاریخ رویداد اصلی
| تیر ۱۴۰۳
|-
! تاریخ انتشار
| شهریور ۱۴۰۳
|-
! شمار صفحات
| ۸۶
|-
! زبان
| فارسی
|-
! شابک
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۲۰-۸
|-
! قالب
| چاپی و فایل دیجیتال پی‌دی‌اف
|-
! موضوع
| مقاومت ایران، حقوق بشر، سیاست مماشات و جمهوری دموکراتیک
|}

== جستارهای وابسته ==

* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[اجلاس جهانی ایران آزاد]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[اصل نه شاه نه شیخ]]
* [[کانون‌های شورشی]]
* [[اشرف ۳]]
* [[سیاست مماشات]]
* [[حقوق بشر در ایران]]
* [[مجازات اعدام در ایران]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حجاب اجباری]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[ابراهیم رئیسی]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران]]
* [[حمید نوری]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[ایران غیراتمی]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==

* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/Free-Iran-pdf-1.pdf نسخه کامل کتاب «به‌سوی ایران آزاد»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۳]]
[[رده:کتاب‌های درباره مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های درباره حقوق بشر]]
[[رده:اجلاس جهانی ایران آزاد]]
[[رده:طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
[[رده:شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:آثار درباره آینده ایران]]

به‌سوی ایران آزاد

2026-09-10T09:22:52Z

Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | نام = به‌سوی ایران آزاد | عنوان اصلی = به‌سوی ایران آزاد؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد | تصویر = به سوی ایران آزاد.png | اندازه تصویر = ۲۵۰px | عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی ایران آزاد» | نویسنده = مریم رج...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات کتاب
| نام = به‌سوی ایران آزاد
| عنوان اصلی = به‌سوی ایران آزاد؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد
| تصویر = به سوی ایران آزاد.png
| اندازه تصویر = ۲۵۰px
| عنوان تصویر = روی جلد کتاب «به‌سوی ایران آزاد»
| نویسنده = [[مریم رجوی]]
| برگرداننده =
| ناشر = انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
| محل نشر = پاریس، فرانسه
| تاریخ نشر = شهریور ۱۴۰۳
| چاپ = چاپ نخست
| تعداد صفحات = ۸۶ صفحه
| موضوع = اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴، مقاومت ایران، جمهوری دموکراتیک، حقوق بشر، سیاست مماشات و طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی
| سبک = غیرداستانی، سیاسی، سخنرانی و اسنادی
| زبان = فارسی
| نوع رسانه = چاپی و دیجیتال
| پایین = شابک: ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۲۰-۸
}}

'''به‌سوی ایران آزاد''' کتابی سیاسی و اسنادی شامل سخنرانی‌های [[مریم رجوی]] در [[اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴]] و گزارش‌هایی از برنامه‌های مرتبط با این اجلاس است. نشست جهانی ایران آزاد از ۹ تا ۱۱ تیر ۱۴۰۳ در پاریس برگزار شد و هم‌زمان با آن، گردهمایی و راهپیمایی ایرانیان در برلین جریان داشت. کتاب در شهریور ۱۴۰۳ از سوی انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۸۶ صفحه منتشر شد.<ref name="مشخصات">مریم رجوی، ''به‌سوی ایران آزاد؛ سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد''، پاریس: انتشارات شورای ملی مقاومت ایران، شهریور ۱۴۰۳، صفحات عنوان و شناسنامه، [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/Free-Iran-pdf-1.pdf نسخهٔ پی‌دی‌اف].</ref>

سه سخنرانی اصلی کتاب عبارت‌اند از «به‌سوی یک ایران آزاد»، «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر» و «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران». کتاب همچنین متن بیانیه حمایت چهار هزار نماینده مجالس قانون‌گذاری از مقاومت ایران، تصاویری از دیدارهای مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی، گزارشی از تظاهرات ایرانیان در برلین و اطلاعیه اجلاس تیر ۱۴۰۳ شورای ملی مقاومت ایران را دربرمی‌گیرد.<ref name="فهرست">رجوی، ''به‌سوی ایران آزاد''، فهرست مطالب، ص. ۳.</ref>

درون‌مایه اصلی اثر، ضرورت سرنگونی حکومت ولایت فقیه و انتقال حاکمیت به مردم ایران از طریق یک جمهوری دموکراتیک، کثرت‌گرا و مبتنی بر جدایی دین و دولت است. مریم رجوی در این سخنرانی‌ها، هم‌زمان بازگشت سلطنت و ادامه حکومت دینی را رد می‌کند و شعار «نه شاه، نه شیخ» را مرزبندی بنیادین مقاومت ایران معرفی می‌کند. دفاع از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، برابری زن و مرد، لغو مجازات اعدام، خودمختاری ملیت‌ها، ایران غیراتمی و به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم، از دیگر موضوع‌های کتاب است.

== زمینه انتشار ==

اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴ از ۹ تا ۱۱ تیر ۱۴۰۳، برابر با ۲۹ ژوئن تا اول ژوئیه ۲۰۲۴، برگزار شد. نخستین روز اجلاس در پاریس با تظاهرات ایرانیان در برلین هم‌زمان بود.<ref name="اجلاس">همان، صص. ۵–۱۲.</ref>

این گردهمایی در فاصله کوتاهی پس از مرگ [[ابراهیم رئیسی]] در سانحه سقوط بالگرد و در جریان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی برگزار شد. مریم رجوی در سخنرانی‌های خود این انتخابات را فاقد امکان رقابت آزاد دانست و تحریم آن را نشانه رد کلیت نظام از سوی مردم توصیف کرد.

بنا بر گزارش کتاب، اجلاس سه روز ادامه یافت و ۵۱۰ شخصیت سیاسی از ایالات متحده، اروپا، کانادا، آمریکای مرکزی و جنوبی، استرالیا و کشورهای عربی در آن شرکت کردند. در میان شرکت‌کنندگان از رؤسای پیشین کشورها و دولت‌ها، وزیران خارجه، رؤسای مجالس، مشاوران امنیت ملی، مسئولان پیشین سازمان ملل، حقوقدانان و هیئت‌های پارلمانی نام برده شده است.<ref name="شرکت‌کنندگان">همان، صص. ۵–۷.</ref>

بر پایه آمار مندرج در کتاب، شرکت‌کنندگان شامل ۱۶ رئیس‌جمهور، معاون رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر پیشین، سه رئیس مجلس، دو مشاور امنیت ملی آمریکا، پنج وزیر خارجه و ۱۶ گزارشگر یا مسئول پیشین سازمان ملل و حقوقدان بودند. این ارقام، گزارش برگزارکنندگان از ترکیب اجلاس است.<ref name="آماراجلاس">همان، صص. ۵–۶.</ref>

== ساختار کتاب ==

کتاب «به‌سوی ایران آزاد» از هفت بخش اصلی تشکیل شده است:

{| class="wikitable"
|+ ساختار کتاب «به‌سوی ایران آزاد»
! بخش
! محتوا
! صفحه آغاز
|-
| ۱
| معرفی اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴
| ۵
|-
| ۲
| «به‌سوی یک ایران آزاد»؛ سخنرانی روز نخست مریم رجوی
| ۱۳
|-
| ۳
| «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر»؛ سخنرانی روز دوم
| ۲۷
|-
| ۴
| بیانیه حمایت چهار هزار نماینده از ۸۴ پارلمان
| ۳۹
|-
| ۵
| «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران»؛ سخنرانی روز سوم
| ۴۵
|-
| ۶
| دیدارهای مریم رجوی در حاشیه اجلاس
| ۵۷
|-
| ۷
| تصاویر و گزارش تظاهرات بزرگ ایرانیان در برلین
| ۶۵
|-
| ۸
| اطلاعیه و گزارش اجلاس شورای ملی مقاومت ایران
| ۷۳
|}

== سخنرانی «به‌سوی یک ایران آزاد» ==

نخستین سخنرانی کتاب در روز اول اجلاس جهانی ایران آزاد ایراد شده است. مریم رجوی در آغاز آن، تظاهرات برلین را ادامه تحریم انتخابات جمهوری اسلامی و بیان خواست مردم برای تغییر حکومت معرفی می‌کند.<ref name="روزنخست">همان، صص. ۱۳–۲۶.</ref>

محورهای این سخنرانی عبارت‌اند از:

* تحریم انتخابات ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی؛
* بحران جانشینی [[علی خامنه‌ای]]؛
* پیامدهای مرگ ابراهیم رئیسی برای ساختار قدرت؛
* قیام‌های سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱؛
* آمادگی مقاومت ایران برای دوران گذار؛
* نفی دو دیکتاتوری سلطنتی و دینی؛
* حاکمیت جمهور مردم؛
* مخالفت با حجاب، دین و حکومت اجباری؛
* حق مقاومت در برابر استبداد؛
* نقد سیاست مماشات دولت‌های غربی.

== انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ ==

رجوی انتخابات زودهنگام پس از مرگ رئیسی را «انتخابات قالبی» و بخشی از سازوکار حفظ نظام ولایت فقیه توصیف می‌کند. در کتاب ادعا شده است که رصد بیش از ۱۴ هزار حوزه رأی‌گیری توسط هواداران سازمان مجاهدین نشان می‌داد ۸۸ درصد واجدان شرایط در دور نخست شرکت نکرده‌اند و شمار رأی‌دهندگان کمتر از هفت میلیون و ۴۰۰ هزار نفر بوده است.<ref name="تحریم">همان، صص. ۱۵–۱۶.</ref>

این آمار، برآورد سازمان مجاهدین خلق است و با آمار رسمی جمهوری اسلامی تفاوت دارد. کتاب تحریم انتخابات را رأی سیاسی مردم علیه تمامیت نظام تعبیر می‌کند.

رجوی حضور نامزدهای تأییدشده از سوی شورای نگهبان و وابستگی سیاست‌های رئیس‌جمهور به رهبر جمهوری اسلامی را نشانه فقدان انتخاب آزاد می‌داند. او همچنین ورود نامزد وابسته به جریان اصلاح‌طلب حکومتی را تلاشی برای افزایش مشارکت و مشروعیت‌بخشیدن به انتخابات تحلیل می‌کند.

== مرگ ابراهیم رئیسی و بحران جانشینی ==

در کتاب، ابراهیم رئیسی به‌دلیل عضویت در هیئت مرگ تهران در جریان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] و نقش او در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی، «جلاد ۶۷» خوانده شده است.

مریم رجوی انتصاب رئیسی به ریاست‌جمهوری در سال ۱۴۰۰ را بخشی از سیاست یکدست‌سازی ساختار قدرت و آماده‌سازی حکومت برای مقابله با اعتراضات و مسئله جانشینی خامنه‌ای می‌داند. مرگ او در اردیبهشت ۱۴۰۳، در این تحلیل، ضربه‌ای به راهبرد رهبر جمهوری اسلامی برای انسجام رأس حاکمیت بود.<ref name="رئیسی">همان، صص. ۲۰–۲۲.</ref>

کتاب بحران جانشینی، نارضایتی اجتماعی، وضعیت اقتصادی، شکاف‌های درونی و جنگ‌های منطقه‌ای را از تنگناهای هم‌زمان حکومت برمی‌شمارد.

== جمهوری و نفی سلطنت و ولایت فقیه ==

یکی از مباحث اصلی نخستین سخنرانی، مقایسه سلطنت موروثی با ولایت فقیه است. رجوی هر دو نظام را مبتنی بر انتقال یا تمرکز قدرت مستقل از رأی آزاد مردم می‌داند.<ref name="شاه‌وشیخ">همان، صص. ۱۹–۲۳.</ref>

در این بخش، ولایت فقیه «سلطنت مطلقه فقیه» توصیف شده است؛ زیرا رهبر جمهوری اسلامی بر نیروهای مسلح، قوه قضائیه، صداوسیما، شورای نگهبان و سیاست‌های کلان تسلط دارد.

از سوی دیگر، سلطنت نیز به‌دلیل موروثی‌بودن و انتقال قدرت در یک خاندان نفی می‌شود. راه‌حل پیشنهادی، جمهوری‌ای است که در آن قدرت از انتخابات آزاد و اراده شهروندان سرچشمه بگیرد.

مرزبندی کتاب در این زمینه با شعار زیر بیان می‌شود:

<blockquote>
«نه شاه، نه شیخ.»<ref name="مرزبندی">همان، صص. ۲۲–۲۳.</ref>
</blockquote>

== جامعه مطلوب در کتاب ==

مریم رجوی جامعه مطلوب مقاومت را رهاشده از استبداد، وابستگی، تبعیض، غارت و اجبار توصیف می‌کند. او می‌گوید هدف، جایگزین‌کردن یک قدرت حاکم با گروهی دیگر نیست، بلکه انتقال قدرت به صاحبان اصلی آن، یعنی مردم ایران، است.<ref name="جامعه‌مطلوب">همان، صص. ۲۲–۲۳.</ref>

سه اصل بنیادین مطرح‌شده عبارت‌اند از:

# اتکا به مردم و نیروی سازمان‌یافته داخلی؛
# مرزبندی با دو نظام شاه و شیخ؛
# همبستگی ملی برای سرنگونی استبداد دینی و استقرار جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین و دولت.

== حجاب، دین و حکومت اجباری ==

در نخستین سخنرانی، حجاب اجباری بخشی از نظام گسترده اجبار سیاسی و مذهبی معرفی می‌شود. رجوی میان داشتن حجاب بر اساس انتخاب شخصی و تحمیل آن توسط حکومت تمایز می‌گذارد.

موضع مقاومت در کتاب با سه شعار بیان شده است:

<blockquote>
«نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری.»<ref name="نه‌به‌اجبار">همان، ص. ۲۳.</ref>
</blockquote>

رجوی تقسیم زنان به «باحجاب» و «بی‌حجاب» را سیاستی برای تفرقه و سرکوب می‌داند و بر اشتراک همه زنان در مبارزه با اجبار تأکید می‌کند.

== مقاومت به‌عنوان حق مشروع ==

کتاب مقاومت در برابر استبداد را حقی مشروع معرفی می‌کند. رجوی در سخنرانی روز نخست، مقاومت را ابزار ایستادگی، سازمان‌دهی، حفظ امید و گشودن راه آزادی در شرایط اختناق می‌داند.<ref name="حق‌مقاومت">همان، صص. ۲۵–۲۶.</ref>

در این دیدگاه، امکان تغییر سیاسی در ایران نه از طریق جناح‌های درونی حکومت یا مداخله نظامی خارجی، بلکه با مردم، اعتراضات اجتماعی و مقاومت سازمان‌یافته فراهم می‌شود.

== سخنرانی درباره سیاست مماشات ==

دومین سخنرانی کتاب با عنوان «مماشات با آخوندها؛ خیانت به آزادی، صلح، عدالت و حقوق بشر» به سیاست دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی اختصاص دارد.<ref name="روز‌دوم">همان، صص. ۲۷–۳۸.</ref>

رجوی مماشات را سیاستی می‌داند که از طریق امتیازهای سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک به جمهوری اسلامی امکان داده است سرکوب داخلی، گروگان‌گیری، فعالیت‌های تروریستی، توسعه برنامه هسته‌ای و مداخله منطقه‌ای را ادامه دهد.

او با اشاره به تجربه مماشات اروپا با آلمان نازی تصریح می‌کند که شرایط تاریخی یکسان نیست؛ اما به باور او، پیامد حمایت یا امتیازدهی به نیروهای سرکوبگر می‌تواند مشابه باشد.<ref name="مقایسه‌مماشات">همان، صص. ۳۱–۳۲.</ref>

== «دموکراسی گروگانی» ==

یکی از اصطلاح‌های به‌کاررفته در کتاب «دموکراسی گروگانی» است. این تعبیر به رفتار دولت‌هایی اشاره دارد که برای آزادی اتباع زندانی خود، با جمهوری اسلامی وارد معامله و تبادل زندانی می‌شوند.

کتاب آزادی و بازگرداندن دیپلمات محکوم‌شده جمهوری اسلامی در بلژیک و تبادل حمید نوری با زندانیان سوئدی را نمونه‌هایی از این سیاست معرفی می‌کند. از نظر نویسنده، چنین مبادلاتی می‌تواند حکومت را به بازداشت اتباع خارجی و دوتابعیتی بیشتر تشویق کند.<ref name="گروگانگیری">همان، صص. ۳۱–۳۴.</ref>

اثر میان ضرورت حفاظت از جان گروگان‌ها و پیامدهای سیاسی امتیازدهی به گروگان‌گیری دولتی تمایز می‌گذارد و خواهان سیاست هماهنگ بین‌المللی در برابر این اقدامات می‌شود.

== انتقاد از سیاست دولت‌های غربی ==

رجوی در کتاب، موارد زیر را از جلوه‌های مماشات معرفی می‌کند:

* آزادسازی دارایی‌های مسدودشده جمهوری اسلامی؛
* کاهش عملی فشار بر صادرات نفت ایران؛
* خودداری از قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی؛
* تبادل مأموران محکوم‌شده جمهوری اسلامی با گروگان‌های خارجی؛
* نرمش در برابر برنامه هسته‌ای؛
* محدودکردن فعالیت‌های اپوزیسیون؛
* نادیده‌گرفتن عملیات تروریستی علیه مخالفان حکومت در اروپا.

این تحلیل‌ها بیانگر دیدگاه سیاسی نویسنده‌اند و برخی ارقام و ارزیابی‌ها در کتاب بر گزارش‌های مقاومت یا اظهارات مقام‌های سیاسی استوارند.

== راه‌حل پیشنهادی در برابر جمهوری اسلامی ==

در برابر سیاست مماشات، کتاب از راه‌حلی مبتنی بر مردم و مقاومت ایران دفاع می‌کند. ویژگی‌های این راه‌حل عبارت‌اند از:

* ایران بدون شکنجه و اعدام؛
* جمهوری دموکراتیک؛
* جدایی دین و دولت؛
* برابری زن و مرد؛
* خودمختاری ملیت‌های تحت ستم؛
* انتخابات آزاد؛
* احترام به حقوق بشر؛
* سیاست خارجی صلح‌آمیز؛
* ایران غیراتمی.

رجوی از دولت‌های خارجی نمی‌خواهد برای تغییر حکومت در ایران مداخله نظامی کنند. درخواست اصلی او پایان‌دادن به حمایت عملی از جمهوری اسلامی و به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت است.<ref name="عدم‌مداخله">همان، صص. ۳۵–۳۷.</ref>

== طرح ده‌ماده‌ای در کتاب ==

متن کامل محورهای [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] در سخنرانی روز دوم بازگو شده است:<ref name="ده‌ماده">همان، صص. ۳۴–۳۶.</ref>

{| class="wikitable"
|+ اصول طرح ده‌ماده‌ای بازتاب‌یافته در کتاب
! ماده
! اصل
|-
| ۱
| نفی ولایت فقیه و استقرار جمهوری کثرت‌گرا بر پایه رأی آزاد
|-
| ۲
| آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و فضای مجازی و انحلال نهادهای سرکوبگر
|-
| ۳
| تضمین حقوق بشر، دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی، ممنوعیت شکنجه و لغو اعدام
|-
| ۴
| جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب
|-
| ۵
| برابری کامل زنان و مردان و مشارکت برابر زنان در رهبری سیاسی
|-
| ۶
| نظام قضایی مستقل، اصل برائت، حق دفاع و محاکمه علنی
|-
| ۷
| خودمختاری و رفع ستم مضاعف از ملیت‌های ایران
|-
| ۸
| عدالت و فرصت‌های برابر اقتصادی و احقاق حقوق اقشار اجتماعی
|-
| ۹
| حفاظت و احیای محیط زیست
|-
| ۱۰
| ایران غیراتمی و عاری از تسلیحات کشتارجمعی و متعهد به صلح
|}

== درخواست‌ها از جامعه جهانی ==

در سخنرانی روز دوم، رجوی مجموعه‌ای از درخواست‌ها را خطاب به دولت‌های غربی و نهادهای بین‌المللی مطرح می‌کند:

* قرار دادن سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات در فهرست‌های تروریستی؛
* اخراج عوامل و مأموران جمهوری اسلامی از کشورهای غربی؛
* تشکیل دادگاهی بین‌المللی برای رسیدگی به جنایت‌های مقام‌های جمهوری اسلامی؛
* اجرای تحریم‌های نفتی؛
* به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت؛
* پایان‌دادن به محدودیت‌های سیاسی علیه مخالفان جمهوری اسلامی؛
* خودداری از مداخله به سود بقای حکومت.

== بیانیه چهار هزار نماینده مجالس ==

بخش چهارم کتاب متن بیانیه‌ای را دربرمی‌گیرد که بنا بر گزارش ناشر، چهار هزار نماینده از ۸۴ پارلمان در ۵۰ کشور از آن حمایت کرده‌اند. این مجموعه شامل اکثریت اعضای ۳۴ مجلس قانون‌گذاری معرفی شده است.<ref name="بیانیه">همان، صص. ۳۹–۴۴.</ref>

مفاد اصلی بیانیه عبارت‌اند از:

# حمایت از خواست مردم ایران برای جمهوری دموکراتیک و مبتنی بر جدایی دین و دولت؛
# حمایت از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی؛
# محکومیت سرکوب و نقض حقوق بشر در ایران؛
# محکومیت اقدامات جمهوری اسلامی علیه اعضای سازمان مجاهدین در [[اشرف ۳]]؛
# تأکید بر حقوق اعضای مقاومت بر اساس کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر؛
# به‌رسمیت‌شناختن حق مردم برای قیام در برابر سرکوب؛
# حمایت از فعالیت کانون‌های شورشی؛
# محکومیت سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی؛
# درخواست قراردادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی؛
# درخواست اجرای تحریم نفتی علیه حکومت.

این بیانیه، یکی از اسناد اصلی کتاب برای نشان‌دادن حمایت بین‌المللی از مقاومت ایران و برنامه پیشنهادی آن است.

== حمایت شخصیت‌های بین‌المللی ==

در مقدمه کتاب همچنین از حمایت ۱۳۷ رئیس کشور، رئیس دولت، وزیر، سفیر و رهبر پیشین سازمان‌های بین‌المللی از طرح ده‌ماده‌ای خبر داده شده است. بنا بر همین گزارش، ۸۰ برنده جایزه نوبل نیز در نامه‌ای به رهبران جهان از این برنامه حمایت کرده و خواهان به‌رسمیت‌شناختن حق مقاومت مردم ایران و فهرست‌گذاری تروریستی سپاه پاسداران شده‌اند.<ref name="حمایت‌جهانی">همان، صص. ۶–۱۰.</ref>

این آمار و نحوه دسته‌بندی امضاکنندگان، اطلاعات ارائه‌شده توسط ناشر کتاب است.

== سخنرانی «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران» ==

سخنرانی روز سوم اجلاس با عنوان «حقوق بشر سنگسارشده مردم ایران» به بررسی ساختار سرکوب، مجازات اعدام، زندان سیاسی، تبعیض علیه زنان و ملیت‌ها و مسئولیت جامعه بین‌المللی اختصاص دارد.<ref name="روزسوم">همان، صص. ۴۵–۵۶.</ref>

رجوی در این سخنرانی، نقض حقوق بشر را مجموعه‌ای از اقدامات استثنایی یا تصمیم‌های پراکنده نمی‌داند. از دید او، سرکوب سیاستی سازمان‌یافته است که تمامیت جمهوری اسلامی برای کنترل جامعه از آن استفاده می‌کند.

== آمارهای حقوق بشری در کتاب ==

کتاب بر اساس آمارهای مقاومت ایران از بازداشت و شکنجه دست‌کم ۵۰۰ هزار نفر و اعدام بیش از ۱۰۰ هزار زندانی سیاسی در دوره جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="آمارحقوق‌بشر">همان، صص. ۴۷–۵۰.</ref>

این آمارها برآورد شورای ملی مقاومت و سازمان مجاهدین‌اند و باید با همین انتساب نقل شوند. در کتاب، رویدادهای زیر از بخش‌های اصلی کارنامه سرکوب حکومت معرفی شده‌اند:

* سرکوب مردم کردستان؛
* اعدام‌های سیاسی دهه ۱۳۶۰؛
* قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷؛
* سرکوب اعتراضات سال ۱۳۸۸؛
* سرکوب قیام‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸؛
* سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛
* عملیات تروریستی و گروگان‌گیری اتباع خارجی.

رجوی فقدان حسابرسی بین‌المللی را عاملی برای تداوم این جنایت‌ها می‌داند.

== ساختار نهادینه سرکوب ==

کتاب سرکوب را در ساختارهای مختلف جامعه بررسی می‌کند. در دانشگاه‌ها، بسیج، کمیته‌های انضباطی، حراست و نمایندگی‌های ولی فقیه از نهادهای کنترل دانشجویان معرفی شده‌اند.

در کارخانه‌ها و ادارات نیز وزارت اطلاعات، حراست، بسیج، شوراهای اسلامی کار، هسته‌های گزینش و نیروهای انتظامی در کنترل و سرکوب کارگران و کارکنان نقش دارند.<ref name="ساختارسرکوب">همان، صص. ۵۰–۵۲.</ref>

این کتاب همچنین سرکوب مضاعف کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها، پیروان مذاهب دیگر و ساکنان مناطق محروم را مطرح می‌کند.

== سرکوب زنان ==

در سخنرانی سوم، زن‌ستیزی یکی از پایه‌های ایدئولوژیک جمهوری اسلامی معرفی شده است. رجوی می‌گوید مجموعه‌ای از وزارتخانه‌ها و نهادهای امنیتی، سیاسی، قضایی و فرهنگی در تحمیل حجاب اجباری و کنترل زنان مشارکت دارند.

کتاب به یافته‌های هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ و تبعیض نهادینه علیه زنان و دختران اشاره می‌کند. بنا بر این گزارش، بخشی از نقض‌ها می‌تواند مصداق جنایت علیه بشریت باشد.<ref name="زنان">همان، صص. ۵۱–۵۲.</ref>

در برابر حجاب اجباری و محدودیت‌های حکومتی، زنان به‌عنوان نیروی پیشتاز اعتراض و تغییر معرفی شده‌اند.

== قوانین کیفری و مجازات‌ها ==

کتاب قانون مجازات جمهوری اسلامی را یکی از اسناد نقض حقوق بشر می‌داند و به مجازات‌هایی مانند سنگسار، شلاق، قطع اعضای بدن و اعدام برای طیف گسترده‌ای از جرائم اشاره می‌کند.<ref name="مجازات‌ها">همان، صص. ۵۱–۵۳.</ref>

قانون مطبوعات، قانون احزاب، قانون انتخابات، مقررات فضای مجازی و قوانین مربوط به عفاف و حجاب نیز در شمار ابزارهای حقوقی کنترل جامعه قرار گرفته‌اند.

== زندانیان سیاسی ==

بخشی از سخنرانی سوم به زندانیان سیاسی و مقاومت آنان در برابر اعدام و سرکوب اختصاص دارد. رجوی زندانیان را بخشی از جنبش گسترده مقاومت معرفی می‌کند و از فعالیت‌های اعتراضی آنان، از جمله کارزارهای مخالفت با اعدام، حمایت می‌کند.

کتاب می‌گوید حکومت از اعدام و ایجاد ترس برای جلوگیری از گسترش اعتراضات استفاده می‌کند؛ اما تداوم اعتراض‌های اجتماعی و مقاومت زندانیان نشان می‌دهد این سیاست نتوانسته جامعه را کاملاً خاموش کند.

== درخواست‌های حقوق بشری ==

مریم رجوی در پایان سخنرانی روز سوم چهار درخواست را خطاب به سازمان ملل و دولت‌های عضو مطرح می‌کند:<ref name="چهاردرخواست">همان، صص. ۵۴–۵۵.</ref>

# پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی و محاکمه آنان در دادگاهی بین‌المللی؛
# اخراج مأموران و عوامل حکومت از کشورهای خارجی؛
# به‌رسمیت‌شناختن مشروعیت مقاومت مردم و مبارزه کانون‌های شورشی؛
# پایان‌دادن به مماشات و مشروط‌کردن ادامه روابط با جمهوری اسلامی به توقف اعدام و شکنجه.

== دیدارهای مریم رجوی ==

بخش دیگری از کتاب به دیدارهای مریم رجوی با شخصیت‌های حاضر در اجلاس اختصاص دارد. این بخش عمدتاً تصویری است و نام شماری از ملاقات‌کنندگان را ارائه می‌کند.<ref name="دیدارها">همان، صص. ۵۷–۶۴.</ref>

از جمله این افراد عبارت‌اند از:

{| class="wikitable"
! نام
! سمت پیشین یا موقعیت
|-
| [[مایک پنس]]
| معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده تا سال ۲۰۲۱
|-
| [[مایک پمپئو]]
| وزیر خارجه پیشین ایالات متحده
|-
| [[استیون هارپر]]
| نخست‌وزیر پیشین کانادا
|-
| رائول روییز
| نماینده کنگره ایالات متحده
|-
| رابرت جوزف
| معاون پیشین وزیر خارجه ایالات متحده
|-
| [[جیمز ال. جونز]]
| مشاور پیشین امنیت ملی ایالات متحده
|-
| [[سم براون‌بک]]
| سناتور و سفیر پیشین ایالات متحده برای آزادی مذهبی
|-
| [[ماتئو رنتسی]]
| نخست‌وزیر پیشین ایتالیا
|-
| ماکسیمیلیانو فرارو
| رئیس ائتلاف ملی آرژانتین
|-
| نانسی میس
| نماینده کنگره ایالات متحده
|}

کتاب این دیدارها را نشانه گفت‌وگوی مقاومت ایران با شخصیت‌ها و جریان‌های گوناگون بین‌المللی معرفی می‌کند.

== تظاهرات ایرانیان در برلین ==

بخش ششم کتاب شامل تصاویری از تظاهرات ایرانیان در برلین است. این تظاهرات در ۹ تیر ۱۴۰۳ هم‌زمان با روز نخست اجلاس جهانی ایران آزاد برگزار شد.<ref name="برلین">همان، صص. ۶۵–۷۲.</ref>

شرکت‌کنندگان از تغییر حکومت، آزادی و دموکراسی در ایران، طرح ده‌ماده‌ای، حقوق کانون‌های شورشی و قرارگرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی حمایت کردند.

کتاب میان تظاهرات برلین، تحریم انتخابات جمهوری اسلامی و اجلاس پاریس پیوند سیاسی برقرار می‌کند و آنها را اجزای یک کارزار مشترک معرفی می‌کند.

== اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ==

آخرین بخش کتاب به اجلاس شورای ملی مقاومت در روزهای ۱۵ و ۱۶ تیر ۱۴۰۳ در پاریس اختصاص دارد. این نشست پس از پایان انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری جمهوری اسلامی برگزار شد.<ref name="اجلاس‌شورا">همان، صص. ۷۳–۸۶.</ref>

در آغاز اجلاس، سرود «ای ایران» اجرا شد و مریم رجوی تحریم انتخابات را نشانه رد استبداد دینی و حمایت از جمهوری دموکراتیک معرفی کرد.

شرکت‌کنندگان وضعیت سیاسی حکومت، نتایج انتخابات، اعتراضات اجتماعی، نقش مقاومت سازمان‌یافته، فعالیت‌های بین‌المللی و چشم‌انداز تغییر در ایران را بررسی کردند. در این نشست شماری از اعضا و ناظران شورا نیز سخنرانی کردند.

== درون‌مایه‌های اصلی کتاب ==

{| class="wikitable"
|+ درون‌مایه‌های محوری «به‌سوی ایران آزاد»
! درون‌مایه
! دیدگاه مطرح‌شده
|-
| حاکمیت مردم
| قدرت باید از طریق انتخابات آزاد به مردم و نمایندگان منتخب آنان منتقل شود
|-
| نفی دو دیکتاتوری
| سلطنت موروثی و ولایت فقیه هر دو ناقض حاکمیت مردم‌اند
|-
| مقاومت سازمان‌یافته
| تغییر حکومت نیازمند سازمان، برنامه، رهبری و نیروی اجتماعی است
|-
| سیاست مماشات
| امتیازدهی غرب موجب گسترش سرکوب، گروگان‌گیری و جنگ‌افروزی حکومت شده است
|-
| حقوق بشر
| شکنجه، اعدام و مصونیت مقام‌های مسئول باید پایان یابد
|-
| برابری زنان
| زنان باید در رهبری سیاسی و همه عرصه‌ها حقوق برابر داشته باشند
|-
| طرح ده‌ماده‌ای
| چارچوب پیشنهادی مقاومت برای جمهوری دموکراتیک آینده است
|-
| سیاست خارجی
| ایران آینده باید غیراتمی، صلح‌طلب و متعهد به همکاری منطقه‌ای باشد
|-
| نقش جامعه جهانی
| جامعه جهانی باید حق مقاومت مردم را به‌رسمیت بشناسد و از مماشات دست بردارد
|}

== ارتباط با طرح ده‌ماده‌ای ==

کتاب «به‌سوی ایران آزاد» را می‌توان شرح سیاسی و روزآمد برخی اصول کتاب [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]] دانست. در حالی که «ایران فردا» هر یک از مواد برنامه را به‌تفصیل توضیح می‌دهد، «به‌سوی ایران آزاد» همان برنامه را در ارتباط با تحولات سال ۱۴۰۳، انتخابات جمهوری اسلامی، اعتراضات، حقوق بشر و سیاست دولت‌های خارجی مطرح می‌کند.

در هر دو اثر، جمهوری، انتخابات آزاد، جدایی دین و دولت، برابری زن و مرد، لغو اعدام و ایران غیراتمی عناصر ثابت برنامه‌اند.

== رویکرد سیاسی و زبانی ==

این کتاب مجموعه‌ای از سخنرانی‌های سیاسی و اسناد یک اجلاس اپوزیسیون است و پژوهشی دانشگاهی یا گزارش بی‌طرفانه محسوب نمی‌شود. توصیف جمهوری اسلامی به‌عنوان «فاشیسم دینی»، استفاده از اصطلاح «نمایش انتخابات» و تحلیل آمار مشارکت، بیانگر دیدگاه مریم رجوی و مقاومت ایران است.

برای استفاده دانشنامه‌ای باید میان موارد زیر تمایز گذاشت:

# تاریخ و ساختار اجلاس و کتاب؛
# متن رسمی مواضع و درخواست‌های مریم رجوی؛
# آمار و برآوردهای ارائه‌شده از سوی مقاومت؛
# تحلیل‌های سیاسی درباره وضعیت جمهوری اسلامی؛
# ادعاهای مربوط به میزان حمایت بین‌المللی.

لحن کتاب در بخش‌های سخنرانی، خطابی و بسیج‌کننده است و در بخش‌های بیانیه و گزارش، صورت اسنادی و خبری پیدا می‌کند.

== اهمیت کتاب ==

«به‌سوی ایران آزاد» دیدگاه مقاومت ایران را در یکی از مقاطع سیاسی سال ۱۴۰۳ ثبت کرده است؛ مقطعی که با مرگ ابراهیم رئیسی، انتخابات زودهنگام، ادامه تنش‌های منطقه‌ای و افزایش انتقاد از سیاست دولت‌های غربی در برابر جمهوری اسلامی هم‌زمان بود.

کتاب همچنین گزارشی از شبکه حمایت سیاسی بین‌المللی از شورای ملی مقاومت و طرح ده‌ماده‌ای ارائه می‌دهد. حضور چهره‌هایی از طیف‌های سیاسی متفاوت در اجلاس، در روایت ناشر نشانه آن است که حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران به یک جریان یا حزب خارجی محدود نیست.

از نظر تاریخ‌نگاری مقاومت ایران، این اثر اسناد و سخنرانی‌های اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴، تظاهرات برلین و نشست شورای ملی مقاومت را در یک مجموعه گرد آورده است.

== مشخصات کتاب‌شناختی ==

{| class="wikitable"
! عنوان
| ''به‌سوی ایران آزاد''
|-
! عنوان توضیحی
| سخنرانی‌های مریم رجوی در اجلاس جهانی ایران آزاد
|-
! نویسنده
| [[مریم رجوی]]
|-
! ناشر
| انتشارات [[شورای ملی مقاومت ایران]]
|-
! تاریخ رویداد اصلی
| تیر ۱۴۰۳
|-
! تاریخ انتشار
| شهریور ۱۴۰۳
|-
! شمار صفحات
| ۸۶
|-
! زبان
| فارسی
|-
! شابک
| ۹۷۸-۲-۴۹۱۶۱۵-۲۰-۸
|-
! قالب
| چاپی و فایل دیجیتال پی‌دی‌اف
|-
! موضوع
| مقاومت ایران، حقوق بشر، سیاست مماشات و جمهوری دموکراتیک
|}

== جستارهای وابسته ==

* [[مریم رجوی]]
* [[شورای ملی مقاومت ایران]]
* [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]
* [[اجلاس جهانی ایران آزاد]]
* [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
* [[ایران فردا؛ طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آینده ایران]]
* [[اصل نه شاه نه شیخ]]
* [[کانون‌های شورشی]]
* [[اشرف ۳]]
* [[سیاست مماشات]]
* [[حقوق بشر در ایران]]
* [[مجازات اعدام در ایران]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[حجاب اجباری]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[ابراهیم رئیسی]]
* [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
* [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران]]
* [[حمید نوری]]
* [[اسدالله اسدی]]
* [[جدایی دین از دولت]]
* [[ایران غیراتمی]]

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==

* [https://www.maryam-rajavi.com/wp-content/uploads/2025/01/Free-Iran-pdf-1.pdf نسخه کامل کتاب «به‌سوی ایران آزاد»]

[[رده:کتاب‌های مریم رجوی]]
[[رده:کتاب‌های شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های سیاسی]]
[[رده:کتاب‌های فارسی]]
[[رده:کتاب‌های منتشرشده در ۱۴۰۳]]
[[رده:کتاب‌های درباره مقاومت ایران]]
[[رده:کتاب‌های درباره حقوق بشر]]
[[رده:اجلاس جهانی ایران آزاد]]
[[رده:طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]
[[رده:شورای ملی مقاومت ایران]]
[[رده:حقوق بشر در ایران]]
[[رده:آثار درباره جمهوری اسلامی ایران]]
[[رده:آثار درباره آینده ایران]]