https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Alireza+k+h 2026-11-05T17:09:42Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94856 2026-11-05T14:34:10Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[موسی خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> # [[بازداشت اجباری]]<br /> # [[سلول انفرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1_%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF&diff=94827 2026-11-05T09:59:16Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سازمان<br /> |نام سازمان = دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تصویر = دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد.png<br /> |اندازه تصویر = <br /> |توضیح تصویر = نشان دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تأسیس = ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳ (۲۹ آذر ۱۳۷۲)<br /> |انحلال =<br /> |گونه = نهاد حقوق‌بشری وابسته به دبیرخانه [[سازمان ملل متحد]]<br /> |وضعیت حقوقی = بخشی از دبیرخانه سازمان ملل متحد؛ تأسیس‌شده بر اساس قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]<br /> |هدف = ترویج و حمایت از تمامی حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین در سراسر جهان<br /> |مقر = کاخ ویلسون، [[ژنو]]، سوئیس؛ دفتر ارتباطی در [[نیویورک]]<br /> |ناحیه فعالیت = جهانی<br /> |تعداد اعضا =<br /> |زبان‌های رسمی = زبان‌های رسمی سازمان ملل متحد<br /> |رئیس = فولکر تورک<br /> |عنوان ریاست = کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |عنوان نایب رئیس = معاون کمیسر عالی حقوق بشر<br /> |افراد کلیدی = خوزه آیالا لاسو، مری رابینسون، سرجیو ویرا دی ملو، لوئیز آربور، ناوی پیلای، زید رعد الحسین، میشل باشله و فولکر تورک<br /> |سازمان مادر = [[دبیرخانه سازمان ملل متحد]]<br /> |سازمان های وابسته = دفاتر منطقه‌ای و کشوری، مأموریت‌های نظارت بر حقوق بشر و مشاوران حقوق بشر مستقر در تیم‌های کشوری سازمان ملل<br /> |بودجه عملیاتی =<br /> |بودجه = تأمین‌شده از بودجهٔ عادی سازمان ملل متحد و کمک‌های داوطلبانه<br /> |تعداد کارکنان = بیش از ۱۳۰۰ کارمند بین‌المللی<br /> |تعداد داوطلبان =<br /> |شعار = ترویج و حمایت از حقوق بشر برای همه<br /> |وب‌گاه = [https://www.ohchr.org/ ohchr.org]<br /> |نام پیشین = مرکز حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> }}<br /> <br /> '''دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد''' (به انگلیسی: '''Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights''') که با سرواژهٔ '''OHCHR''' و عنوان کوتاه‌تر «حقوق بشر سازمان ملل متحد» نیز شناخته می‌شود، نهاد اصلی [[سازمان ملل متحد]] در زمینهٔ ترویج و حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین است. این دفتر بخشی از [[دبیرخانه سازمان ملل متحد]] به‌شمار می‌رود و ریاست آن را کمیسر عالی حقوق بشر، با رتبهٔ معاون دبیرکل سازمان ملل متحد، برعهده دارد.&lt;ref name=&quot;قطعنامه۴۸۱۴۱&quot;&gt;[https://digitallibrary.un.org/record/180226 قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد دربارهٔ ایجاد سمت کمیسر عالی حقوق بشر]، کتابخانهٔ دیجیتال سازمان ملل متحد، ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دفتر کمیساریای عالی وظیفه دارد بر اساس [[منشور ملل متحد]]، [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]، معاهدات بین‌المللی حقوق بشر و دیگر معیارهای حقوق بین‌الملل، از برخورداری همهٔ انسان‌ها از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حمایت کند. این دفتر همچنین به [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]، نهادهای معاهده‌ای، گزارشگران ویژه، کارگروه‌های تخصصی، سازوکار [[بررسی دوره‌ای جهانی]] و هیئت‌های تحقیق و حقیقت‌یاب خدمات کارشناسی، اداری و فنی ارائه می‌دهد.&lt;ref name=&quot;پرسش‌های متداول&quot;&gt;[https://europe.ohchr.org/frequently-asked-questions پرسش‌های متداول دربارهٔ دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دفتر کمیساریا برخلاف شورای حقوق بشر، نهادی متشکل از نمایندگان دولت‌ها نیست. شورای حقوق بشر یک نهاد بین‌دولتی با ۴۷ کشور عضو است، در حالی که دفتر کمیساریا بخشی از دبیرخانهٔ سازمان ملل است و مأموریت‌های کارشناسی، نظارتی، گزارشگری و پشتیبانی را انجام می‌دهد. این دفتر همچنین با [[کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان]] که مسئول حمایت بین‌المللی از پناهندگان و افراد بدون تابعیت است، تفاوت دارد.<br /> <br /> ==تاریخچه==<br /> اندیشهٔ ایجاد یک مقام عالی‌رتبهٔ سازمان ملل در زمینهٔ حقوق بشر از دهه‌های نخست فعالیت این سازمان مطرح بود، اما تا اوایل دههٔ ۱۹۹۰ به نتیجه نرسید. در سال ۱۹۹۳، کنفرانس جهانی حقوق بشر در وین برگزار شد. «اعلامیه و برنامهٔ عمل وین» که در این کنفرانس تصویب شد، از [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] خواست ایجاد سمت کمیسر عالی حقوق بشر را در اولویت بررسی قرار دهد.<br /> <br /> مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳ برابر با ۲۹ آذر ۱۳۷۲، قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ را بدون رأی‌گیری تصویب کرد. این قطعنامه سمت کمیسر عالی حقوق بشر را ایجاد و مقرر کرد دفتر او در ژنو مستقر باشد و یک دفتر ارتباطی نیز در مقر سازمان ملل در نیویورک داشته باشد.&lt;ref name=&quot;قطعنامه۴۸۱۴۱&quot; /&gt;<br /> <br /> بر اساس این قطعنامه، کمیسر عالی باید شخصی با جایگاه اخلاقی، استقلال، صداقت و تجربهٔ حقوق‌بشری باشد. کمیسر عالی از سوی [[دبیرکل سازمان ملل متحد]] معرفی و با تأیید مجمع عمومی منصوب می‌شود. دورهٔ مسئولیت او چهار سال است و می‌تواند برای یک دورهٔ چهار سالهٔ دیگر تمدید شود.<br /> <br /> خوزه آیالا لاسو، دیپلمات اکوادوری، در سال ۱۹۹۴ به‌عنوان نخستین کمیسر عالی حقوق بشر فعالیت خود را آغاز کرد. در سال ۱۹۹۷، دفتر کمیسر عالی با مرکز حقوق بشر سازمان ملل متحد ادغام شد و ساختار کنونی دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر شکل گرفت.<br /> <br /> ==مبنای حقوقی==<br /> مبنای حقوقی فعالیت دفتر کمیساریا از چند سند اصلی سرچشمه می‌گیرد:<br /> <br /> * [[منشور ملل متحد]]؛<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]؛<br /> * اعلامیه و برنامهٔ عمل وین؛<br /> * قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد؛<br /> * معاهدات بین‌المللی حقوق بشر؛<br /> * قطعنامه‌ها و تصمیم‌های مجمع عمومی، شورای اقتصادی و اجتماعی و شورای حقوق بشر.<br /> <br /> قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱، کمیسر عالی را مقام اصلی مسئول فعالیت‌های حقوق‌بشری سازمان ملل معرفی کرده است. این مقام زیر نظر دبیرکل فعالیت می‌کند، اما به موجب مأموریت مستقیم مجمع عمومی، در بیان ارزیابی‌های حقوق‌بشری از درجه‌ای از استقلال برخوردار است.&lt;ref name=&quot;ثبت مأموریت&quot;&gt;[https://mandates.un.org/mandate/A/RES/48/141 ثبت مأموریت کمیسر عالی برای ترویج و حمایت از تمامی حقوق بشر]، سامانهٔ ثبت مأموریت‌های سازمان ملل متحد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اهداف و وظایف==<br /> مأموریت اصلی دفتر کمیساریای عالی، ترویج و حمایت از همهٔ حقوق بشر برای همهٔ افراد، بدون تبعیض بر اساس ملیت، جنسیت، قومیت، زبان، مذهب، عقیدهٔ سیاسی، وضعیت اجتماعی یا هر موقعیت دیگر است.<br /> <br /> وظایف اصلی این دفتر عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ترویج و حمایت از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛<br /> * حمایت از اجرای حق توسعه؛<br /> * پایش، مستندسازی و گزارش موارد نقض حقوق بشر؛<br /> * هشدار دربارهٔ وضعیت‌هایی که خطر وقوع نقض گسترده یا نظام‌مند حقوق بشر در آنها وجود دارد؛<br /> * گفت‌وگو با دولت‌ها دربارهٔ اجرای تعهدات بین‌المللی حقوق بشر؛<br /> * ارائهٔ همکاری فنی، آموزش و مشاوره به دولت‌ها و نهادهای ملی؛<br /> * حمایت از قربانیان، مدافعان حقوق بشر و سازمان‌های جامعهٔ مدنی؛<br /> * هماهنگ‌کردن فعالیت‌های حقوق‌بشری در مجموعهٔ سازمان ملل؛<br /> * پشتیبانی از تدوین و توسعهٔ معیارها و اسناد حقوق‌بشری؛<br /> * گسترش آموزش و اطلاع‌رسانی عمومی در زمینهٔ حقوق بشر؛<br /> * حمایت اداری و کارشناسی از سازوکارهای حقوق‌بشری سازمان ملل.<br /> <br /> دفتر کمیساریا خود یک دادگاه بین‌المللی نیست و اختیار صدور حکم قضایی یا مجازات دولت‌ها و مقام‌های ناقض حقوق بشر را ندارد. ابزارهای اصلی آن شامل نظارت، تحقیق، گزارشگری، مکاتبه با دولت‌ها، هشدار عمومی، ارائهٔ توصیه، کمک فنی و جلب توجه نهادهای بین‌المللی است.<br /> <br /> ==ساختار سازمانی==<br /> دفتر کمیساریا بخشی از دبیرخانهٔ سازمان ملل متحد است و مقر اصلی آن در کاخ ویلسون در ژنو قرار دارد. این نهاد یک دفتر در مقر سازمان ملل در نیویورک و شبکه‌ای از دفاتر منطقه‌ای، کشوری و مأموریت‌های نظارتی در نقاط مختلف جهان دارد.<br /> <br /> ساختار اصلی دفتر در ژنو شامل بخش‌های زیر است:<br /> <br /> ===بخش تعامل موضوعی، رویه‌های ویژه و حق توسعه===<br /> این بخش به موضوعات تخصصی حقوق بشر، سیاست‌گذاری، پژوهش، تدوین استانداردها و پشتیبانی از رویه‌های ویژهٔ شورای حقوق بشر می‌پردازد. گزارشگران ویژه، کارشناسان مستقل و کارگروه‌های موضوعی از نظر اداری و کارشناسی از خدمات این بخش استفاده می‌کنند.<br /> <br /> ===بخش شورای حقوق بشر و سازوکارهای معاهده‌ای===<br /> این بخش از جلسات و فعالیت‌های شورای حقوق بشر، سازوکار بررسی دوره‌ای جهانی و کمیته‌های ناظر بر معاهدات حقوق بشری پشتیبانی می‌کند. دریافت گزارش دولت‌ها، اسناد سازمان‌های غیردولتی، تنظیم جلسات، ترجمه، انتشار گزارش‌ها و نگهداری اسناد از جمله وظایف آن است.<br /> <br /> ===بخش عملیات میدانی و همکاری فنی===<br /> این بخش فعالیت دفاتر کشوری و منطقه‌ای، مأموریت‌های نظارتی و برنامه‌های همکاری فنی را هماهنگ می‌کند. کارشناسان این بخش در برخی کشورها وضعیت حقوق بشر را پایش می‌کنند، با جامعهٔ مدنی ارتباط دارند و به دولت‌ها برای اصلاح قوانین و نهادهای داخلی مشاوره می‌دهند.<br /> <br /> ===مدیریت و خدمات پشتیبانی===<br /> امور برنامه‌ریزی، بودجه، منابع انسانی، ارتباطات، فناوری اطلاعات، امنیت، ارزیابی و هماهنگی داخلی توسط واحدهایی انجام می‌شود که زیر نظر کمیسر عالی، معاون کمیسر عالی یا مدیریت ارشد دفتر فعالیت می‌کنند.<br /> <br /> ==کمیسر عالی حقوق بشر==<br /> کمیسر عالی، ارشدترین مقام حقوق‌بشری سازمان ملل متحد است. این مقام از سوی دبیرکل معرفی و با تصویب مجمع عمومی منصوب می‌شود. کمیسر عالی علاوه بر مدیریت دفتر، دربارهٔ بحران‌ها و موارد مهم نقض حقوق بشر موضع‌گیری می‌کند و گزارش‌هایی به مجمع عمومی و شورای حقوق بشر ارائه می‌دهد.<br /> <br /> فولکر تورک، حقوقدان اتریشی، از ۱۷ اکتبر ۲۰۲۲ مسئولیت کمیسر عالی حقوق بشر را برعهده دارد. او پیش از این در دفتر اجرایی دبیرکل و [[کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان]] فعالیت کرده بود.&lt;ref name=&quot;فولکرتورک&quot;&gt;[https://cambodia.ohchr.org/en/about-us/high-commissioner-human-rights فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیسران عالی پیشین عبارت‌اند از:<br /> <br /> * خوزه آیالا لاسو، از ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۷؛<br /> * مری رابینسون، از ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲؛<br /> * سرجیو ویرا دی ملو، از ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۳؛<br /> * برتران رامشاران، سرپرست کمیساریا از ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴؛<br /> * لوئیز آربور، از ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸؛<br /> * ناوی پیلای، از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴؛<br /> * زید رعد الحسین، از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸؛<br /> * میشل باشله، از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲؛<br /> * فولکر تورک، از ۲۰۲۲.<br /> <br /> ==پشتیبانی از سازوکارهای حقوق بشر==<br /> یکی از مهم‌ترین وظایف دفتر کمیساریا، پشتیبانی از سازوکارهای گوناگون حقوق بشر سازمان ملل است. این سازوکارها از نظر حقوقی و سازمانی با یکدیگر تفاوت دارند.<br /> <br /> ===شورای حقوق بشر===<br /> [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] نهاد بین‌دولتی اصلی سازمان ملل در زمینهٔ حقوق بشر است. دفتر کمیساریا دبیرخانه، کارشناسان، اسناد و خدمات فنی مورد نیاز جلسات شورا را فراهم می‌کند، اما تصمیم‌های شورا توسط کشورهای عضو اتخاذ می‌شود.<br /> <br /> ===رویه‌های ویژه===<br /> رویه‌های ویژه شامل گزارشگران ویژه، کارشناسان مستقل و کارگروه‌هایی مانند [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]] و کارگروه ناپدیدشدگان قهری است. این کارشناسان مستقل، کارمند دفتر کمیساریا محسوب نمی‌شوند، اما دفتر خدمات کارشناسی، اداری و تحقیقاتی مورد نیاز آنان را فراهم می‌کند.<br /> <br /> رویه‌های ویژه می‌توانند دربارهٔ ادعاهای نقض حقوق بشر با دولت‌ها مکاتبه کنند، درخواست اقدام فوری بفرستند، از کشورها بازدید کنند و گزارش‌های عمومی ارائه دهند.&lt;ref name=&quot;مکاتبات&quot;&gt;[https://spcommreports.ohchr.org/ سامانهٔ مکاتبات رویه‌های ویژهٔ شورای حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نهادهای معاهده‌ای===<br /> نهادهای معاهده‌ای کمیته‌هایی متشکل از کارشناسان مستقل هستند که اجرای معاهدات بین‌المللی حقوق بشر را بررسی می‌کنند. از جملهٔ این نهادها می‌توان به کمیتهٔ حقوق بشر، کمیتهٔ منع شکنجه، کمیتهٔ حقوق کودک و کمیتهٔ رفع تبعیض علیه زنان اشاره کرد. دفتر کمیساریا پشتیبانی اداری و فنی این کمیته‌ها را برعهده دارد.<br /> <br /> ===بررسی دوره‌ای جهانی===<br /> در سازوکار [[بررسی دوره‌ای جهانی]]، وضعیت حقوق بشر تمام کشورهای عضو سازمان ملل در دوره‌های مشخص بررسی می‌شود. دفتر کمیساریا گزارش‌های دولت‌ها، اطلاعات نهادهای سازمان ملل و مطالب ارسالی سازمان‌های غیردولتی را گردآوری و برای بررسی شورای حقوق بشر آماده می‌کند.<br /> <br /> ===کمیسیون‌های تحقیق و هیئت‌های حقیقت‌یاب===<br /> شورای حقوق بشر ممکن است برای بررسی نقض‌های گستردهٔ حقوق بشر، کمیسیون تحقیق یا هیئت حقیقت‌یاب ایجاد کند. اعضای این هیئت‌ها کارشناسان مستقل هستند، اما دفتر کمیساریا دبیرخانه، کارشناسان حقوقی، تحلیلگران، مترجمان و امکانات لازم برای تحقیقات آنان را تأمین می‌کند.<br /> <br /> ==روش‌های فعالیت==<br /> دفتر کمیساریا از روش‌های مختلفی برای اجرای مأموریت خود استفاده می‌کند:<br /> <br /> ===پایش و مستندسازی===<br /> کارشناسان دفتر اطلاعات مربوط به نقض حقوق بشر را از منابع مختلف گردآوری و ارزیابی می‌کنند. مصاحبه با قربانیان و شاهدان، بررسی اسناد، تصاویر، داده‌های پزشکی، احکام قضایی و اطلاعات منابع عمومی از ابزارهای این فعالیت است.<br /> <br /> ===گزارشگری عمومی===<br /> کمیسر عالی و دفتر او گزارش‌های موضوعی و کشوری منتشر می‌کنند. این گزارش‌ها ممکن است شامل یافته‌های مربوط به کشتار، شکنجه، بازداشت خودسرانه، تبعیض، اعدام، سرکوب آزادی بیان، خشونت علیه زنان یا نقض حقوق اقلیت‌ها باشد.<br /> <br /> ===مکاتبه و گفت‌وگو با دولت‌ها===<br /> دفتر و سازوکارهای تحت پشتیبانی آن می‌توانند از دولت‌ها دربارهٔ موارد ادعایی نقض حقوق بشر توضیح بخواهند. هدف این مکاتبات روشن‌شدن واقعیت‌ها، توقف نقض، جلوگیری از آسیب جبران‌ناپذیر و پیگیری وضعیت قربانیان است.<br /> <br /> ===همکاری فنی===<br /> دفتر کمیساریا به درخواست دولت‌ها یا بر اساس مأموریت‌های سازمان ملل، در زمینه‌هایی مانند اصلاح قوانین، آموزش قضات و پلیس، تقویت نهادهای ملی حقوق بشر، بهبود نظام زندان‌ها و تدوین برنامه‌های ملی حقوق بشر مشاوره می‌دهد.<br /> <br /> ===همکاری با جامعهٔ مدنی===<br /> سازمان‌های غیردولتی، مدافعان حقوق بشر، خانواده‌های قربانیان و دیگر کنشگران می‌توانند اطلاعات خود را برای دفتر کمیساریا، گزارشگران ویژه، کارگروه‌ها و نهادهای معاهده‌ای ارسال کنند. حفاظت از فضای مدنی و مقابله با اقدامات تلافی‌جویانه علیه افرادی که با سازمان ملل همکاری می‌کنند، از موضوعات مورد توجه دفتر است.<br /> <br /> ==دفاتر میدانی==<br /> دفتر کمیساریای عالی دارای ده‌ها حضور میدانی در قالب دفاتر کشوری، دفاتر منطقه‌ای، مراکز حقوق بشر، مأموریت‌های نظارتی و مشاوران حقوق بشر در تیم‌های کشوری سازمان ملل است. این حضورها با توجه به نوع مأموریت، توافق با دولت میزبان یا تصمیم نهادهای سازمان ملل شکل می‌گیرند.<br /> <br /> دفاتر میدانی می‌توانند وضعیت حقوق بشر را پایش کنند، با مقام‌های دولتی و جامعهٔ مدنی گفت‌وگو کنند، گزارش تهیه کنند و به اجرای توصیه‌های سازمان ملل کمک برسانند. دفتر کمیساریا اعلام کرده است که بیش از ۱۳۰۰ کارمند بین‌المللی در فعالیت‌های حقوق‌بشری آن در سراسر جهان مشارکت دارند.&lt;ref name=&quot;پرسش‌های متداول&quot; /&gt;<br /> <br /> ==بودجه و منابع مالی==<br /> بودجهٔ دفتر کمیساریا از دو منبع اصلی تأمین می‌شود: سهم اختصاص‌یافته از بودجهٔ عادی سازمان ملل متحد و کمک‌های داوطلبانهٔ دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی و برخی مؤسسات غیردولتی.<br /> <br /> در سال ۲۰۲۵، منابع در دسترس دفتر حدود ۴۵۶٫۴ میلیون دلار بود؛ ۱۹۴٫۳ میلیون دلار از بودجهٔ عادی سازمان ملل و ۲۶۲٫۱ میلیون دلار از کمک‌های داوطلبانه تأمین شد. بنابراین بخش قابل توجهی از فعالیت‌های دفتر به کمک‌های داوطلبانه وابسته بود.&lt;ref name=&quot;گزارش۲۰۲۵&quot;&gt;[https://searchlibrary.ohchr.org/nanna/record/35435/files/ohchr-report-2025.pdf گزارش سالانهٔ ۲۰۲۵ دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> وابستگی به کمک‌های داوطلبانه، کمبود بودجه و اختصاص برخی کمک‌ها به برنامه‌های مشخص، از عوامل محدودکنندهٔ ظرفیت عملیاتی دفتر به‌شمار می‌رود. دفتر کمیساریا در گزارش‌های مالی خود اعلام کرده است که کمبود منابع در مواردی به تعویق یا کاهش دامنهٔ برخی فعالیت‌های مأموریتی منجر شده است.<br /> <br /> ==دفتر کمیساریا و وضعیت حقوق بشر در ایران==<br /> وضعیت حقوق بشر در ایران از موضوعات مورد بررسی دفتر کمیساریا و سازوکارهای تحت پشتیبانی آن بوده است. این دفتر از گزارشگر ویژهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل دربارهٔ ایران، کارگروه‌های موضوعی و کمیته‌های معاهده‌ای پشتیبانی می‌کند.<br /> <br /> گزارش‌ها و مکاتبات مرتبط با ایران موضوعاتی از جمله موارد زیر را دربر گرفته‌اند:<br /> <br /> * اجرای گستردهٔ مجازات اعدام؛<br /> * اعدام متهمان سیاسی و معترضان؛<br /> * صدور احکام اعدام برای جرایمی که در ردهٔ «جدی‌ترین جرایم» قرار نمی‌گیرند؛<br /> * شکنجه و اعتراف‌های اجباری؛<br /> * بازداشت‌های خودسرانه و ناپدیدسازی قهری؛<br /> * سرکوب اعتراضات؛<br /> * خشونت علیه زنان و دختران؛<br /> * تبعیض علیه اقلیت‌های قومی و مذهبی؛<br /> * محدودیت آزادی بیان، تشکل، مذهب و اجتماعات؛<br /> * محاکمه‌های فاقد معیارهای دادرسی عادلانه؛<br /> * فشار بر خانواده‌های قربانیان و مدافعان حقوق بشر.<br /> <br /> ===گزارشگر ویژهٔ ایران===<br /> دفتر کمیساریا پشتیبانی کارشناسی و اداری گزارشگر ویژهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران را برعهده دارد. گزارشگر ویژه مأموریتی مستقل از دفتر دارد و یافته‌ها و توصیه‌های خود را به شورای حقوق بشر و مجمع عمومی ارائه می‌کند.<br /> <br /> گزارشگران ویژهٔ ایران در دوره‌های مختلف دربارهٔ اعدام‌ها، وضعیت زندانیان سیاسی، سرکوب اعتراضات، نقض حقوق زنان، اقلیت‌ها و مصونیت مقام‌های حکومتی از مجازات گزارش داده‌اند.<br /> <br /> ===هیئت حقیقت‌یاب دربارهٔ ایران===<br /> پس از سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، شورای حقوق بشر در آذر همان سال یک هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل دربارهٔ ایران تشکیل داد. وظیفهٔ این هیئت بررسی موارد ادعایی نقض حقوق بشر در ارتباط با اعتراضات، به‌ویژه نقض حقوق زنان و کودکان، و گردآوری و حفظ شواهد برای رسیدگی‌های احتمالی آینده بود.<br /> <br /> دفتر کمیساریا خدمات کارشناسی و اداری این هیئت را فراهم کرد. گزارش‌های هیئت حقیقت‌یاب به مواردی چون کشتار معترضان، استفادهٔ غیرضروری و نامتناسب از نیروی مرگبار، شکنجه، خشونت جنسی و جنسیتی، بازداشت خودسرانه و نقض حق دادرسی عادلانه پرداختند.&lt;ref name=&quot;هیئت حقیقت‌یاب&quot;&gt;[https://knowledgegateway.ohchr.org/research-guides/commissions-of-inquiry/evytmq27knrb4rxdbhr9lre0 اسناد هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل دربارهٔ جمهوری اسلامی ایران]، درگاه دانش دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===مکاتبات دربارهٔ اعدام‌ها===<br /> کارشناسان مستقل سازمان ملل که از پشتیبانی دفتر کمیساریا برخوردارند، در مکاتبات متعددی دربارهٔ افزایش اعدام‌ها در ایران، اعدام متهمان جرایم مواد مخدر، اعدام افرادی که هنگام وقوع جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند و استفاده از اعتراف‌های گرفته‌شده زیر شکنجه ابراز نگرانی کرده‌اند.<br /> <br /> این مکاتبات به دولت ایران یادآوری کرده‌اند که مجازات اعدام، در کشورهایی که هنوز آن را لغو نکرده‌اند، فقط در مورد «جدی‌ترین جرایم» و پس از رعایت کامل تضمین‌های دادرسی عادلانه قابل اعمال است.&lt;ref name=&quot;مکاتبات ایران&quot;&gt;[https://spcommreports.ohchr.org/TmSearch/RelCom?code=IRN+24%2F2025 مکاتبات رویه‌های ویژه دربارهٔ مجازات اعدام در ایران]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==قتل‌عام زندانیان سیاسی سال ۱۳۶۷==<br /> [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] یکی از موضوعاتی است که خانواده‌های قربانیان، سازمان‌های حقوق‌بشری و [[مقاومت ایران]] از دفتر کمیساریای عالی خواسته‌اند دربارهٔ آن اقدام کند.<br /> <br /> در سپتامبر ۲۰۲۰، گروهی از کارشناسان سازمان ملل در مکاتبه‌ای با حکومت ایران اعلام کردند که اعدام‌های فراقضایی و ناپدیدسازی قهری زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ می‌تواند در شمار جنایت علیه بشریت قرار گیرد. آنان هشدار دادند که خودداری نهادهای بین‌المللی از اقدام مؤثر در دهه‌های گذشته به تداوم مصونیت از مجازات کمک کرده است.<br /> <br /> کارگروه ناپدیدشدگان قهری یا غیرارادی نیز پرونده‌هایی دربارهٔ افرادی دریافت کرده است که در دههٔ ۱۳۶۰ اعدام شدند، اما حکومت ایران اطلاعات کافی دربارهٔ سرنوشت و محل دفن آنان در اختیار خانواده‌هایشان قرار نداد. این کارگروه خواستار شناسایی و حفاظت از گورهای جمعی، تحقیق مطابق معیارهای بین‌المللی و روشن‌شدن سرنوشت قربانیان شده است.&lt;ref name=&quot;ناپدیدشدگان۶۷&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B7-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C گزارش کارگروه ناپدیدشدگان اجباری سازمان ملل دربارهٔ قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷]، سازمان مجاهدین خلق ایران، ۱۴۰۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==دیدگاه و مطالبات مقاومت ایران==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در مواضع و گزارش‌های خود، بارها از کمیسر عالی حقوق بشر و دیگر نهادهای سازمان ملل خواسته‌اند پروندهٔ اعدام‌های سیاسی، قتل‌عام ۱۳۶۷ و سرکوب اعتراضات در ایران را به سازوکارهای بین‌المللی پاسخ‌گویی ارجاع دهند.<br /> <br /> مطالبات مطرح‌شده از سوی مقاومت ایران شامل موارد زیر بوده است:<br /> <br /> * تشکیل کمیسیون تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷؛<br /> * شناسایی قتل‌عام زندانیان سیاسی به‌عنوان جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی؛<br /> * حفاظت از گورهای جمعی و جلوگیری از تخریب آثار جرم؛<br /> * تحقیق دربارهٔ نقش مقام‌های حکومت ایران در اعدام‌ها؛<br /> * ارجاع پروندهٔ نقض گستردهٔ حقوق بشر در ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]؛<br /> * پیگرد آمران و عاملان کشتارها بر مبنای اصل [[صلاحیت جهانی قضایی]]؛<br /> * اقدام فوری برای توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان؛<br /> * پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی از مجازات.<br /> <br /> در مهر ۱۴۰۰، بیانیه‌ای از سوی ۲۱ سازمان حقوق‌بشری در اسناد شورای حقوق بشر ثبت شد که از میشل باشله، کمیسر عالی وقت، خواست برای تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ و ناپدیدسازی قهری قربانیان اقدام کند.&lt;ref name=&quot;بیانیه۲۱سازمان&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87%D9%94-%DB%B2%DB%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B%B4%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C ثبت رسمی بیانیهٔ ۲۱ سازمان حقوق‌بشری و فراخوان به تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷]، سازمان مجاهدین خلق ایران، ۲۲ مهر ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سال ۱۴۰۳ نیز نامه‌ای با امضای ۳۱۳ تن از کارشناسان، گزارشگران فعلی و پیشین سازمان ملل، حقوقدانان و شخصیت‌های بین‌المللی خطاب به فولکر تورک منتشر شد. امضاکنندگان با اشاره به گزارش جاوید رحمان، خواستار اقدام برای پاسخ‌گویی دربارهٔ اعدام‌های گستردهٔ دههٔ ۱۳۶۰ و قتل‌عام ۱۳۶۷ شدند.&lt;ref name=&quot;نامه۳۱۳&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DB%B3%DB%B1%DB%B3-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF نامهٔ ۳۱۳ تن از کارشناسان و گزارشگران فعلی و پیشین ملل متحد به کمیسر عالی حقوق بشر]، سازمان مجاهدین خلق ایران.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مقاومت ایران در عین استقبال از گزارش‌ها و موضع‌گیری‌های کارشناسان سازمان ملل، عملکرد جامعهٔ بین‌المللی و نهادهای حقوق‌بشری را به‌دلیل آنچه تأخیر در تحقیق مستقل، فقدان اقدام اجرایی و استمرار مصونیت عاملان کشتارها می‌داند، ناکافی ارزیابی کرده است.<br /> <br /> ==تفاوت با نهادهای مشابه==<br /> دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر با چند نهاد سازمان ملل تفاوت دارد:<br /> <br /> * '''شورای حقوق بشر''' نهادی بین‌دولتی و تصمیم‌گیرنده است؛ دفتر کمیساریا بخشی از دبیرخانه و ارائه‌دهندهٔ خدمات کارشناسی و اجرایی است.<br /> * '''گزارشگران ویژه و کارگروه‌ها''' کارشناسان مستقلی هستند که از خدمات دفتر استفاده می‌کنند، اما در بیان نتایج تحقیقات خود تابع کمیسر عالی نیستند.<br /> * '''نهادهای معاهده‌ای''' کمیته‌های مستقلی هستند که اجرای معاهدات را بررسی می‌کنند؛ دفتر کمیساریا دبیرخانهٔ آنها را تأمین می‌کند.<br /> * '''کمیساریای عالی پناهندگان''' مسئول حمایت از پناهندگان، پناه‌جویان و افراد بدون تابعیت است؛ دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر مأموریتی فراگیر در زمینهٔ همهٔ حقوق بشر دارد.<br /> * '''دیوان کیفری بین‌المللی''' یک دادگاه مستقل بین‌المللی است؛ دفتر کمیساریا دادگاه نیست و اختیار صدور حکم کیفری ندارد.<br /> <br /> ==محدودیت‌ها و انتقادها==<br /> دفتر کمیساریای عالی برای ورود به کشورها، انجام تحقیقات میدانی یا اجرای بسیاری از برنامه‌های همکاری فنی به همکاری دولت‌ها نیاز دارد. دولت‌ها ممکن است از صدور مجوز بازدید جلوگیری کنند، به مکاتبات پاسخ ندهند یا یافته‌های دفتر و کارشناسان سازمان ملل را رد کنند.<br /> <br /> این دفتر همچنین نیروی اجرایی، دادستان یا دادگاه در اختیار ندارد. اجرای توصیه‌های آن به ارادهٔ دولت‌ها، تصمیم نهادهای سیاسی سازمان ملل و در برخی موارد اقدام دادگاه‌های داخلی یا بین‌المللی وابسته است.<br /> <br /> کمبود منابع مالی، وابستگی بخشی از بودجه به کمک‌های داوطلبانه، فشار دولت‌ها، سیاسی‌شدن نهادهای بین‌دولتی و تفاوت در میزان توجه به بحران‌های مختلف از دیگر انتقادهایی است که دربارهٔ نظام حقوق‌بشری سازمان ملل مطرح شده است.<br /> <br /> در پروندهٔ ایران، منتقدان به فاصلهٔ میان انتشار گزارش‌های متعدد و انجام اقدامات مؤثر برای توقف اعدام‌ها یا پاسخ‌گوکردن عاملان نقض حقوق بشر اشاره می‌کنند. خانواده‌های قربانیان و جنبش دادخواهی تأکید کرده‌اند که مستندسازی باید به تحقیقات مستقل، حفظ شواهد، شناسایی مسئولان و پیگرد قضایی منجر شود.<br /> <br /> ==اهمیت دفتر کمیساریا==<br /> دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر، با وجود محدودیت‌های اجرایی، مهم‌ترین مرکز تخصصی حقوق بشر در ساختار سازمان ملل به‌شمار می‌رود. این دفتر از طریق گردآوری شواهد، انتشار گزارش، حمایت از قربانیان، پشتیبانی از کارشناسان مستقل و توسعهٔ استانداردهای حقوق‌بشری، در شکل‌گیری حافظهٔ مستند از موارد نقض حقوق بشر نقش دارد.<br /> <br /> گزارش‌ها و اسناد این دفتر می‌توانند در تحقیقات بین‌المللی، دادگاه‌های داخلی، رسیدگی بر اساس صلاحیت جهانی، سازوکارهای تحریم حقوق‌بشری و برنامه‌های [[عدالت انتقالی]] مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل، همکاری قربانیان، خانواده‌ها، مدافعان حقوق بشر و سازمان‌های جامعهٔ مدنی با دفتر کمیساریا یکی از مسیرهای ثبت و پیگیری بین‌المللی موارد نقض حقوق بشر محسوب می‌شود.<br /> <br /> ==جستارهای وابسته==<br /> * [[سازمان ملل متحد]]<br /> * [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران]]<br /> * [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:نهادهای حقوق بشری]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:سازمان‌های تأسیس‌شده در ۱۹۹۳]]<br /> [[رده:سازمان‌های بین‌المللی مستقر در ژنو]]<br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1_%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF.png&diff=94826 2026-11-05T09:58:56Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div></div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1_%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF&diff=94825 2026-11-05T09:57:18Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سازمان |نام سازمان = دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد |تصویر = نشان دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد.png |اندازه تصویر = ۲۵۰ پیکسل |توضیح تصویر = نشان دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سازمان<br /> |نام سازمان = دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تصویر = نشان دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد.png<br /> |اندازه تصویر = ۲۵۰ پیکسل<br /> |توضیح تصویر = نشان دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تأسیس = ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳ (۲۹ آذر ۱۳۷۲)<br /> |انحلال =<br /> |گونه = نهاد حقوق‌بشری وابسته به دبیرخانه [[سازمان ملل متحد]]<br /> |وضعیت حقوقی = بخشی از دبیرخانه سازمان ملل متحد؛ تأسیس‌شده بر اساس قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]<br /> |هدف = ترویج و حمایت از تمامی حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین در سراسر جهان<br /> |مقر = کاخ ویلسون، [[ژنو]]، سوئیس؛ دفتر ارتباطی در [[نیویورک]]<br /> |ناحیه فعالیت = جهانی<br /> |تعداد اعضا =<br /> |زبان‌های رسمی = زبان‌های رسمی سازمان ملل متحد<br /> |رئیس = فولکر تورک<br /> |عنوان ریاست = کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |عنوان نایب رئیس = معاون کمیسر عالی حقوق بشر<br /> |افراد کلیدی = خوزه آیالا لاسو، مری رابینسون، سرجیو ویرا دی ملو، لوئیز آربور، ناوی پیلای، زید رعد الحسین، میشل باشله و فولکر تورک<br /> |سازمان مادر = [[دبیرخانه سازمان ملل متحد]]<br /> |سازمان های وابسته = دفاتر منطقه‌ای و کشوری، مأموریت‌های نظارت بر حقوق بشر و مشاوران حقوق بشر مستقر در تیم‌های کشوری سازمان ملل<br /> |بودجه عملیاتی =<br /> |بودجه = تأمین‌شده از بودجهٔ عادی سازمان ملل متحد و کمک‌های داوطلبانه<br /> |تعداد کارکنان = بیش از ۱۳۰۰ کارمند بین‌المللی<br /> |تعداد داوطلبان =<br /> |شعار = ترویج و حمایت از حقوق بشر برای همه<br /> |وب‌گاه = [https://www.ohchr.org/ ohchr.org]<br /> |نام پیشین = مرکز حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> }}<br /> <br /> '''دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد''' (به انگلیسی: '''Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights''') که با سرواژهٔ '''OHCHR''' و عنوان کوتاه‌تر «حقوق بشر سازمان ملل متحد» نیز شناخته می‌شود، نهاد اصلی [[سازمان ملل متحد]] در زمینهٔ ترویج و حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین است. این دفتر بخشی از [[دبیرخانه سازمان ملل متحد]] به‌شمار می‌رود و ریاست آن را کمیسر عالی حقوق بشر، با رتبهٔ معاون دبیرکل سازمان ملل متحد، برعهده دارد.&lt;ref name=&quot;قطعنامه۴۸۱۴۱&quot;&gt;[https://digitallibrary.un.org/record/180226 قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد دربارهٔ ایجاد سمت کمیسر عالی حقوق بشر]، کتابخانهٔ دیجیتال سازمان ملل متحد، ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دفتر کمیساریای عالی وظیفه دارد بر اساس [[منشور ملل متحد]]، [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]، معاهدات بین‌المللی حقوق بشر و دیگر معیارهای حقوق بین‌الملل، از برخورداری همهٔ انسان‌ها از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حمایت کند. این دفتر همچنین به [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]، نهادهای معاهده‌ای، گزارشگران ویژه، کارگروه‌های تخصصی، سازوکار [[بررسی دوره‌ای جهانی]] و هیئت‌های تحقیق و حقیقت‌یاب خدمات کارشناسی، اداری و فنی ارائه می‌دهد.&lt;ref name=&quot;پرسش‌های متداول&quot;&gt;[https://europe.ohchr.org/frequently-asked-questions پرسش‌های متداول دربارهٔ دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دفتر کمیساریا برخلاف شورای حقوق بشر، نهادی متشکل از نمایندگان دولت‌ها نیست. شورای حقوق بشر یک نهاد بین‌دولتی با ۴۷ کشور عضو است، در حالی که دفتر کمیساریا بخشی از دبیرخانهٔ سازمان ملل است و مأموریت‌های کارشناسی، نظارتی، گزارشگری و پشتیبانی را انجام می‌دهد. این دفتر همچنین با [[کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان]] که مسئول حمایت بین‌المللی از پناهندگان و افراد بدون تابعیت است، تفاوت دارد.<br /> <br /> ==تاریخچه==<br /> اندیشهٔ ایجاد یک مقام عالی‌رتبهٔ سازمان ملل در زمینهٔ حقوق بشر از دهه‌های نخست فعالیت این سازمان مطرح بود، اما تا اوایل دههٔ ۱۹۹۰ به نتیجه نرسید. در سال ۱۹۹۳، کنفرانس جهانی حقوق بشر در وین برگزار شد. «اعلامیه و برنامهٔ عمل وین» که در این کنفرانس تصویب شد، از [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] خواست ایجاد سمت کمیسر عالی حقوق بشر را در اولویت بررسی قرار دهد.<br /> <br /> مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳ برابر با ۲۹ آذر ۱۳۷۲، قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ را بدون رأی‌گیری تصویب کرد. این قطعنامه سمت کمیسر عالی حقوق بشر را ایجاد و مقرر کرد دفتر او در ژنو مستقر باشد و یک دفتر ارتباطی نیز در مقر سازمان ملل در نیویورک داشته باشد.&lt;ref name=&quot;قطعنامه۴۸۱۴۱&quot; /&gt;<br /> <br /> بر اساس این قطعنامه، کمیسر عالی باید شخصی با جایگاه اخلاقی، استقلال، صداقت و تجربهٔ حقوق‌بشری باشد. کمیسر عالی از سوی [[دبیرکل سازمان ملل متحد]] معرفی و با تأیید مجمع عمومی منصوب می‌شود. دورهٔ مسئولیت او چهار سال است و می‌تواند برای یک دورهٔ چهار سالهٔ دیگر تمدید شود.<br /> <br /> خوزه آیالا لاسو، دیپلمات اکوادوری، در سال ۱۹۹۴ به‌عنوان نخستین کمیسر عالی حقوق بشر فعالیت خود را آغاز کرد. در سال ۱۹۹۷، دفتر کمیسر عالی با مرکز حقوق بشر سازمان ملل متحد ادغام شد و ساختار کنونی دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر شکل گرفت.<br /> <br /> ==مبنای حقوقی==<br /> مبنای حقوقی فعالیت دفتر کمیساریا از چند سند اصلی سرچشمه می‌گیرد:<br /> <br /> * [[منشور ملل متحد]]؛<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]؛<br /> * اعلامیه و برنامهٔ عمل وین؛<br /> * قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱ مجمع عمومی سازمان ملل متحد؛<br /> * معاهدات بین‌المللی حقوق بشر؛<br /> * قطعنامه‌ها و تصمیم‌های مجمع عمومی، شورای اقتصادی و اجتماعی و شورای حقوق بشر.<br /> <br /> قطعنامهٔ ۴۸/۱۴۱، کمیسر عالی را مقام اصلی مسئول فعالیت‌های حقوق‌بشری سازمان ملل معرفی کرده است. این مقام زیر نظر دبیرکل فعالیت می‌کند، اما به موجب مأموریت مستقیم مجمع عمومی، در بیان ارزیابی‌های حقوق‌بشری از درجه‌ای از استقلال برخوردار است.&lt;ref name=&quot;ثبت مأموریت&quot;&gt;[https://mandates.un.org/mandate/A/RES/48/141 ثبت مأموریت کمیسر عالی برای ترویج و حمایت از تمامی حقوق بشر]، سامانهٔ ثبت مأموریت‌های سازمان ملل متحد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اهداف و وظایف==<br /> مأموریت اصلی دفتر کمیساریای عالی، ترویج و حمایت از همهٔ حقوق بشر برای همهٔ افراد، بدون تبعیض بر اساس ملیت، جنسیت، قومیت، زبان، مذهب، عقیدهٔ سیاسی، وضعیت اجتماعی یا هر موقعیت دیگر است.<br /> <br /> وظایف اصلی این دفتر عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ترویج و حمایت از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛<br /> * حمایت از اجرای حق توسعه؛<br /> * پایش، مستندسازی و گزارش موارد نقض حقوق بشر؛<br /> * هشدار دربارهٔ وضعیت‌هایی که خطر وقوع نقض گسترده یا نظام‌مند حقوق بشر در آنها وجود دارد؛<br /> * گفت‌وگو با دولت‌ها دربارهٔ اجرای تعهدات بین‌المللی حقوق بشر؛<br /> * ارائهٔ همکاری فنی، آموزش و مشاوره به دولت‌ها و نهادهای ملی؛<br /> * حمایت از قربانیان، مدافعان حقوق بشر و سازمان‌های جامعهٔ مدنی؛<br /> * هماهنگ‌کردن فعالیت‌های حقوق‌بشری در مجموعهٔ سازمان ملل؛<br /> * پشتیبانی از تدوین و توسعهٔ معیارها و اسناد حقوق‌بشری؛<br /> * گسترش آموزش و اطلاع‌رسانی عمومی در زمینهٔ حقوق بشر؛<br /> * حمایت اداری و کارشناسی از سازوکارهای حقوق‌بشری سازمان ملل.<br /> <br /> دفتر کمیساریا خود یک دادگاه بین‌المللی نیست و اختیار صدور حکم قضایی یا مجازات دولت‌ها و مقام‌های ناقض حقوق بشر را ندارد. ابزارهای اصلی آن شامل نظارت، تحقیق، گزارشگری، مکاتبه با دولت‌ها، هشدار عمومی، ارائهٔ توصیه، کمک فنی و جلب توجه نهادهای بین‌المللی است.<br /> <br /> ==ساختار سازمانی==<br /> دفتر کمیساریا بخشی از دبیرخانهٔ سازمان ملل متحد است و مقر اصلی آن در کاخ ویلسون در ژنو قرار دارد. این نهاد یک دفتر در مقر سازمان ملل در نیویورک و شبکه‌ای از دفاتر منطقه‌ای، کشوری و مأموریت‌های نظارتی در نقاط مختلف جهان دارد.<br /> <br /> ساختار اصلی دفتر در ژنو شامل بخش‌های زیر است:<br /> <br /> ===بخش تعامل موضوعی، رویه‌های ویژه و حق توسعه===<br /> این بخش به موضوعات تخصصی حقوق بشر، سیاست‌گذاری، پژوهش، تدوین استانداردها و پشتیبانی از رویه‌های ویژهٔ شورای حقوق بشر می‌پردازد. گزارشگران ویژه، کارشناسان مستقل و کارگروه‌های موضوعی از نظر اداری و کارشناسی از خدمات این بخش استفاده می‌کنند.<br /> <br /> ===بخش شورای حقوق بشر و سازوکارهای معاهده‌ای===<br /> این بخش از جلسات و فعالیت‌های شورای حقوق بشر، سازوکار بررسی دوره‌ای جهانی و کمیته‌های ناظر بر معاهدات حقوق بشری پشتیبانی می‌کند. دریافت گزارش دولت‌ها، اسناد سازمان‌های غیردولتی، تنظیم جلسات، ترجمه، انتشار گزارش‌ها و نگهداری اسناد از جمله وظایف آن است.<br /> <br /> ===بخش عملیات میدانی و همکاری فنی===<br /> این بخش فعالیت دفاتر کشوری و منطقه‌ای، مأموریت‌های نظارتی و برنامه‌های همکاری فنی را هماهنگ می‌کند. کارشناسان این بخش در برخی کشورها وضعیت حقوق بشر را پایش می‌کنند، با جامعهٔ مدنی ارتباط دارند و به دولت‌ها برای اصلاح قوانین و نهادهای داخلی مشاوره می‌دهند.<br /> <br /> ===مدیریت و خدمات پشتیبانی===<br /> امور برنامه‌ریزی، بودجه، منابع انسانی، ارتباطات، فناوری اطلاعات، امنیت، ارزیابی و هماهنگی داخلی توسط واحدهایی انجام می‌شود که زیر نظر کمیسر عالی، معاون کمیسر عالی یا مدیریت ارشد دفتر فعالیت می‌کنند.<br /> <br /> ==کمیسر عالی حقوق بشر==<br /> کمیسر عالی، ارشدترین مقام حقوق‌بشری سازمان ملل متحد است. این مقام از سوی دبیرکل معرفی و با تصویب مجمع عمومی منصوب می‌شود. کمیسر عالی علاوه بر مدیریت دفتر، دربارهٔ بحران‌ها و موارد مهم نقض حقوق بشر موضع‌گیری می‌کند و گزارش‌هایی به مجمع عمومی و شورای حقوق بشر ارائه می‌دهد.<br /> <br /> فولکر تورک، حقوقدان اتریشی، از ۱۷ اکتبر ۲۰۲۲ مسئولیت کمیسر عالی حقوق بشر را برعهده دارد. او پیش از این در دفتر اجرایی دبیرکل و [[کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان]] فعالیت کرده بود.&lt;ref name=&quot;فولکرتورک&quot;&gt;[https://cambodia.ohchr.org/en/about-us/high-commissioner-human-rights فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیسران عالی پیشین عبارت‌اند از:<br /> <br /> * خوزه آیالا لاسو، از ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۷؛<br /> * مری رابینسون، از ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲؛<br /> * سرجیو ویرا دی ملو، از ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۳؛<br /> * برتران رامشاران، سرپرست کمیساریا از ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴؛<br /> * لوئیز آربور، از ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸؛<br /> * ناوی پیلای، از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴؛<br /> * زید رعد الحسین، از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸؛<br /> * میشل باشله، از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲؛<br /> * فولکر تورک، از ۲۰۲۲.<br /> <br /> ==پشتیبانی از سازوکارهای حقوق بشر==<br /> یکی از مهم‌ترین وظایف دفتر کمیساریا، پشتیبانی از سازوکارهای گوناگون حقوق بشر سازمان ملل است. این سازوکارها از نظر حقوقی و سازمانی با یکدیگر تفاوت دارند.<br /> <br /> ===شورای حقوق بشر===<br /> [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] نهاد بین‌دولتی اصلی سازمان ملل در زمینهٔ حقوق بشر است. دفتر کمیساریا دبیرخانه، کارشناسان، اسناد و خدمات فنی مورد نیاز جلسات شورا را فراهم می‌کند، اما تصمیم‌های شورا توسط کشورهای عضو اتخاذ می‌شود.<br /> <br /> ===رویه‌های ویژه===<br /> رویه‌های ویژه شامل گزارشگران ویژه، کارشناسان مستقل و کارگروه‌هایی مانند [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]] و کارگروه ناپدیدشدگان قهری است. این کارشناسان مستقل، کارمند دفتر کمیساریا محسوب نمی‌شوند، اما دفتر خدمات کارشناسی، اداری و تحقیقاتی مورد نیاز آنان را فراهم می‌کند.<br /> <br /> رویه‌های ویژه می‌توانند دربارهٔ ادعاهای نقض حقوق بشر با دولت‌ها مکاتبه کنند، درخواست اقدام فوری بفرستند، از کشورها بازدید کنند و گزارش‌های عمومی ارائه دهند.&lt;ref name=&quot;مکاتبات&quot;&gt;[https://spcommreports.ohchr.org/ سامانهٔ مکاتبات رویه‌های ویژهٔ شورای حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===نهادهای معاهده‌ای===<br /> نهادهای معاهده‌ای کمیته‌هایی متشکل از کارشناسان مستقل هستند که اجرای معاهدات بین‌المللی حقوق بشر را بررسی می‌کنند. از جملهٔ این نهادها می‌توان به کمیتهٔ حقوق بشر، کمیتهٔ منع شکنجه، کمیتهٔ حقوق کودک و کمیتهٔ رفع تبعیض علیه زنان اشاره کرد. دفتر کمیساریا پشتیبانی اداری و فنی این کمیته‌ها را برعهده دارد.<br /> <br /> ===بررسی دوره‌ای جهانی===<br /> در سازوکار [[بررسی دوره‌ای جهانی]]، وضعیت حقوق بشر تمام کشورهای عضو سازمان ملل در دوره‌های مشخص بررسی می‌شود. دفتر کمیساریا گزارش‌های دولت‌ها، اطلاعات نهادهای سازمان ملل و مطالب ارسالی سازمان‌های غیردولتی را گردآوری و برای بررسی شورای حقوق بشر آماده می‌کند.<br /> <br /> ===کمیسیون‌های تحقیق و هیئت‌های حقیقت‌یاب===<br /> شورای حقوق بشر ممکن است برای بررسی نقض‌های گستردهٔ حقوق بشر، کمیسیون تحقیق یا هیئت حقیقت‌یاب ایجاد کند. اعضای این هیئت‌ها کارشناسان مستقل هستند، اما دفتر کمیساریا دبیرخانه، کارشناسان حقوقی، تحلیلگران، مترجمان و امکانات لازم برای تحقیقات آنان را تأمین می‌کند.<br /> <br /> ==روش‌های فعالیت==<br /> دفتر کمیساریا از روش‌های مختلفی برای اجرای مأموریت خود استفاده می‌کند:<br /> <br /> ===پایش و مستندسازی===<br /> کارشناسان دفتر اطلاعات مربوط به نقض حقوق بشر را از منابع مختلف گردآوری و ارزیابی می‌کنند. مصاحبه با قربانیان و شاهدان، بررسی اسناد، تصاویر، داده‌های پزشکی، احکام قضایی و اطلاعات منابع عمومی از ابزارهای این فعالیت است.<br /> <br /> ===گزارشگری عمومی===<br /> کمیسر عالی و دفتر او گزارش‌های موضوعی و کشوری منتشر می‌کنند. این گزارش‌ها ممکن است شامل یافته‌های مربوط به کشتار، شکنجه، بازداشت خودسرانه، تبعیض، اعدام، سرکوب آزادی بیان، خشونت علیه زنان یا نقض حقوق اقلیت‌ها باشد.<br /> <br /> ===مکاتبه و گفت‌وگو با دولت‌ها===<br /> دفتر و سازوکارهای تحت پشتیبانی آن می‌توانند از دولت‌ها دربارهٔ موارد ادعایی نقض حقوق بشر توضیح بخواهند. هدف این مکاتبات روشن‌شدن واقعیت‌ها، توقف نقض، جلوگیری از آسیب جبران‌ناپذیر و پیگیری وضعیت قربانیان است.<br /> <br /> ===همکاری فنی===<br /> دفتر کمیساریا به درخواست دولت‌ها یا بر اساس مأموریت‌های سازمان ملل، در زمینه‌هایی مانند اصلاح قوانین، آموزش قضات و پلیس، تقویت نهادهای ملی حقوق بشر، بهبود نظام زندان‌ها و تدوین برنامه‌های ملی حقوق بشر مشاوره می‌دهد.<br /> <br /> ===همکاری با جامعهٔ مدنی===<br /> سازمان‌های غیردولتی، مدافعان حقوق بشر، خانواده‌های قربانیان و دیگر کنشگران می‌توانند اطلاعات خود را برای دفتر کمیساریا، گزارشگران ویژه، کارگروه‌ها و نهادهای معاهده‌ای ارسال کنند. حفاظت از فضای مدنی و مقابله با اقدامات تلافی‌جویانه علیه افرادی که با سازمان ملل همکاری می‌کنند، از موضوعات مورد توجه دفتر است.<br /> <br /> ==دفاتر میدانی==<br /> دفتر کمیساریای عالی دارای ده‌ها حضور میدانی در قالب دفاتر کشوری، دفاتر منطقه‌ای، مراکز حقوق بشر، مأموریت‌های نظارتی و مشاوران حقوق بشر در تیم‌های کشوری سازمان ملل است. این حضورها با توجه به نوع مأموریت، توافق با دولت میزبان یا تصمیم نهادهای سازمان ملل شکل می‌گیرند.<br /> <br /> دفاتر میدانی می‌توانند وضعیت حقوق بشر را پایش کنند، با مقام‌های دولتی و جامعهٔ مدنی گفت‌وگو کنند، گزارش تهیه کنند و به اجرای توصیه‌های سازمان ملل کمک برسانند. دفتر کمیساریا اعلام کرده است که بیش از ۱۳۰۰ کارمند بین‌المللی در فعالیت‌های حقوق‌بشری آن در سراسر جهان مشارکت دارند.&lt;ref name=&quot;پرسش‌های متداول&quot; /&gt;<br /> <br /> ==بودجه و منابع مالی==<br /> بودجهٔ دفتر کمیساریا از دو منبع اصلی تأمین می‌شود: سهم اختصاص‌یافته از بودجهٔ عادی سازمان ملل متحد و کمک‌های داوطلبانهٔ دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی و برخی مؤسسات غیردولتی.<br /> <br /> در سال ۲۰۲۵، منابع در دسترس دفتر حدود ۴۵۶٫۴ میلیون دلار بود؛ ۱۹۴٫۳ میلیون دلار از بودجهٔ عادی سازمان ملل و ۲۶۲٫۱ میلیون دلار از کمک‌های داوطلبانه تأمین شد. بنابراین بخش قابل توجهی از فعالیت‌های دفتر به کمک‌های داوطلبانه وابسته بود.&lt;ref name=&quot;گزارش۲۰۲۵&quot;&gt;[https://searchlibrary.ohchr.org/nanna/record/35435/files/ohchr-report-2025.pdf گزارش سالانهٔ ۲۰۲۵ دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> وابستگی به کمک‌های داوطلبانه، کمبود بودجه و اختصاص برخی کمک‌ها به برنامه‌های مشخص، از عوامل محدودکنندهٔ ظرفیت عملیاتی دفتر به‌شمار می‌رود. دفتر کمیساریا در گزارش‌های مالی خود اعلام کرده است که کمبود منابع در مواردی به تعویق یا کاهش دامنهٔ برخی فعالیت‌های مأموریتی منجر شده است.<br /> <br /> ==دفتر کمیساریا و وضعیت حقوق بشر در ایران==<br /> وضعیت حقوق بشر در ایران از موضوعات مورد بررسی دفتر کمیساریا و سازوکارهای تحت پشتیبانی آن بوده است. این دفتر از گزارشگر ویژهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل دربارهٔ ایران، کارگروه‌های موضوعی و کمیته‌های معاهده‌ای پشتیبانی می‌کند.<br /> <br /> گزارش‌ها و مکاتبات مرتبط با ایران موضوعاتی از جمله موارد زیر را دربر گرفته‌اند:<br /> <br /> * اجرای گستردهٔ مجازات اعدام؛<br /> * اعدام متهمان سیاسی و معترضان؛<br /> * صدور احکام اعدام برای جرایمی که در ردهٔ «جدی‌ترین جرایم» قرار نمی‌گیرند؛<br /> * شکنجه و اعتراف‌های اجباری؛<br /> * بازداشت‌های خودسرانه و ناپدیدسازی قهری؛<br /> * سرکوب اعتراضات؛<br /> * خشونت علیه زنان و دختران؛<br /> * تبعیض علیه اقلیت‌های قومی و مذهبی؛<br /> * محدودیت آزادی بیان، تشکل، مذهب و اجتماعات؛<br /> * محاکمه‌های فاقد معیارهای دادرسی عادلانه؛<br /> * فشار بر خانواده‌های قربانیان و مدافعان حقوق بشر.<br /> <br /> ===گزارشگر ویژهٔ ایران===<br /> دفتر کمیساریا پشتیبانی کارشناسی و اداری گزارشگر ویژهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران را برعهده دارد. گزارشگر ویژه مأموریتی مستقل از دفتر دارد و یافته‌ها و توصیه‌های خود را به شورای حقوق بشر و مجمع عمومی ارائه می‌کند.<br /> <br /> گزارشگران ویژهٔ ایران در دوره‌های مختلف دربارهٔ اعدام‌ها، وضعیت زندانیان سیاسی، سرکوب اعتراضات، نقض حقوق زنان، اقلیت‌ها و مصونیت مقام‌های حکومتی از مجازات گزارش داده‌اند.<br /> <br /> ===هیئت حقیقت‌یاب دربارهٔ ایران===<br /> پس از سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، شورای حقوق بشر در آذر همان سال یک هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل دربارهٔ ایران تشکیل داد. وظیفهٔ این هیئت بررسی موارد ادعایی نقض حقوق بشر در ارتباط با اعتراضات، به‌ویژه نقض حقوق زنان و کودکان، و گردآوری و حفظ شواهد برای رسیدگی‌های احتمالی آینده بود.<br /> <br /> دفتر کمیساریا خدمات کارشناسی و اداری این هیئت را فراهم کرد. گزارش‌های هیئت حقیقت‌یاب به مواردی چون کشتار معترضان، استفادهٔ غیرضروری و نامتناسب از نیروی مرگبار، شکنجه، خشونت جنسی و جنسیتی، بازداشت خودسرانه و نقض حق دادرسی عادلانه پرداختند.&lt;ref name=&quot;هیئت حقیقت‌یاب&quot;&gt;[https://knowledgegateway.ohchr.org/research-guides/commissions-of-inquiry/evytmq27knrb4rxdbhr9lre0 اسناد هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل دربارهٔ جمهوری اسلامی ایران]، درگاه دانش دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===مکاتبات دربارهٔ اعدام‌ها===<br /> کارشناسان مستقل سازمان ملل که از پشتیبانی دفتر کمیساریا برخوردارند، در مکاتبات متعددی دربارهٔ افزایش اعدام‌ها در ایران، اعدام متهمان جرایم مواد مخدر، اعدام افرادی که هنگام وقوع جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند و استفاده از اعتراف‌های گرفته‌شده زیر شکنجه ابراز نگرانی کرده‌اند.<br /> <br /> این مکاتبات به دولت ایران یادآوری کرده‌اند که مجازات اعدام، در کشورهایی که هنوز آن را لغو نکرده‌اند، فقط در مورد «جدی‌ترین جرایم» و پس از رعایت کامل تضمین‌های دادرسی عادلانه قابل اعمال است.&lt;ref name=&quot;مکاتبات ایران&quot;&gt;[https://spcommreports.ohchr.org/TmSearch/RelCom?code=IRN+24%2F2025 مکاتبات رویه‌های ویژه دربارهٔ مجازات اعدام در ایران]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==قتل‌عام زندانیان سیاسی سال ۱۳۶۷==<br /> [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] یکی از موضوعاتی است که خانواده‌های قربانیان، سازمان‌های حقوق‌بشری و [[مقاومت ایران]] از دفتر کمیساریای عالی خواسته‌اند دربارهٔ آن اقدام کند.<br /> <br /> در سپتامبر ۲۰۲۰، گروهی از کارشناسان سازمان ملل در مکاتبه‌ای با حکومت ایران اعلام کردند که اعدام‌های فراقضایی و ناپدیدسازی قهری زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ می‌تواند در شمار جنایت علیه بشریت قرار گیرد. آنان هشدار دادند که خودداری نهادهای بین‌المللی از اقدام مؤثر در دهه‌های گذشته به تداوم مصونیت از مجازات کمک کرده است.<br /> <br /> کارگروه ناپدیدشدگان قهری یا غیرارادی نیز پرونده‌هایی دربارهٔ افرادی دریافت کرده است که در دههٔ ۱۳۶۰ اعدام شدند، اما حکومت ایران اطلاعات کافی دربارهٔ سرنوشت و محل دفن آنان در اختیار خانواده‌هایشان قرار نداد. این کارگروه خواستار شناسایی و حفاظت از گورهای جمعی، تحقیق مطابق معیارهای بین‌المللی و روشن‌شدن سرنوشت قربانیان شده است.&lt;ref name=&quot;ناپدیدشدگان۶۷&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B7-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C گزارش کارگروه ناپدیدشدگان اجباری سازمان ملل دربارهٔ قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷]، سازمان مجاهدین خلق ایران، ۱۴۰۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==دیدگاه و مطالبات مقاومت ایران==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در مواضع و گزارش‌های خود، بارها از کمیسر عالی حقوق بشر و دیگر نهادهای سازمان ملل خواسته‌اند پروندهٔ اعدام‌های سیاسی، قتل‌عام ۱۳۶۷ و سرکوب اعتراضات در ایران را به سازوکارهای بین‌المللی پاسخ‌گویی ارجاع دهند.<br /> <br /> مطالبات مطرح‌شده از سوی مقاومت ایران شامل موارد زیر بوده است:<br /> <br /> * تشکیل کمیسیون تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷؛<br /> * شناسایی قتل‌عام زندانیان سیاسی به‌عنوان جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی؛<br /> * حفاظت از گورهای جمعی و جلوگیری از تخریب آثار جرم؛<br /> * تحقیق دربارهٔ نقش مقام‌های حکومت ایران در اعدام‌ها؛<br /> * ارجاع پروندهٔ نقض گستردهٔ حقوق بشر در ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]؛<br /> * پیگرد آمران و عاملان کشتارها بر مبنای اصل [[صلاحیت جهانی قضایی]]؛<br /> * اقدام فوری برای توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان؛<br /> * پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی از مجازات.<br /> <br /> در مهر ۱۴۰۰، بیانیه‌ای از سوی ۲۱ سازمان حقوق‌بشری در اسناد شورای حقوق بشر ثبت شد که از میشل باشله، کمیسر عالی وقت، خواست برای تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ و ناپدیدسازی قهری قربانیان اقدام کند.&lt;ref name=&quot;بیانیه۲۱سازمان&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87%D9%94-%DB%B2%DB%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B%B4%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C ثبت رسمی بیانیهٔ ۲۱ سازمان حقوق‌بشری و فراخوان به تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷]، سازمان مجاهدین خلق ایران، ۲۲ مهر ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سال ۱۴۰۳ نیز نامه‌ای با امضای ۳۱۳ تن از کارشناسان، گزارشگران فعلی و پیشین سازمان ملل، حقوقدانان و شخصیت‌های بین‌المللی خطاب به فولکر تورک منتشر شد. امضاکنندگان با اشاره به گزارش جاوید رحمان، خواستار اقدام برای پاسخ‌گویی دربارهٔ اعدام‌های گستردهٔ دههٔ ۱۳۶۰ و قتل‌عام ۱۳۶۷ شدند.&lt;ref name=&quot;نامه۳۱۳&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%DB%B3%DB%B1%DB%B3-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF-%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%B3%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF نامهٔ ۳۱۳ تن از کارشناسان و گزارشگران فعلی و پیشین ملل متحد به کمیسر عالی حقوق بشر]، سازمان مجاهدین خلق ایران.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مقاومت ایران در عین استقبال از گزارش‌ها و موضع‌گیری‌های کارشناسان سازمان ملل، عملکرد جامعهٔ بین‌المللی و نهادهای حقوق‌بشری را به‌دلیل آنچه تأخیر در تحقیق مستقل، فقدان اقدام اجرایی و استمرار مصونیت عاملان کشتارها می‌داند، ناکافی ارزیابی کرده است.<br /> <br /> ==تفاوت با نهادهای مشابه==<br /> دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر با چند نهاد سازمان ملل تفاوت دارد:<br /> <br /> * '''شورای حقوق بشر''' نهادی بین‌دولتی و تصمیم‌گیرنده است؛ دفتر کمیساریا بخشی از دبیرخانه و ارائه‌دهندهٔ خدمات کارشناسی و اجرایی است.<br /> * '''گزارشگران ویژه و کارگروه‌ها''' کارشناسان مستقلی هستند که از خدمات دفتر استفاده می‌کنند، اما در بیان نتایج تحقیقات خود تابع کمیسر عالی نیستند.<br /> * '''نهادهای معاهده‌ای''' کمیته‌های مستقلی هستند که اجرای معاهدات را بررسی می‌کنند؛ دفتر کمیساریا دبیرخانهٔ آنها را تأمین می‌کند.<br /> * '''کمیساریای عالی پناهندگان''' مسئول حمایت از پناهندگان، پناه‌جویان و افراد بدون تابعیت است؛ دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر مأموریتی فراگیر در زمینهٔ همهٔ حقوق بشر دارد.<br /> * '''دیوان کیفری بین‌المللی''' یک دادگاه مستقل بین‌المللی است؛ دفتر کمیساریا دادگاه نیست و اختیار صدور حکم کیفری ندارد.<br /> <br /> ==محدودیت‌ها و انتقادها==<br /> دفتر کمیساریای عالی برای ورود به کشورها، انجام تحقیقات میدانی یا اجرای بسیاری از برنامه‌های همکاری فنی به همکاری دولت‌ها نیاز دارد. دولت‌ها ممکن است از صدور مجوز بازدید جلوگیری کنند، به مکاتبات پاسخ ندهند یا یافته‌های دفتر و کارشناسان سازمان ملل را رد کنند.<br /> <br /> این دفتر همچنین نیروی اجرایی، دادستان یا دادگاه در اختیار ندارد. اجرای توصیه‌های آن به ارادهٔ دولت‌ها، تصمیم نهادهای سیاسی سازمان ملل و در برخی موارد اقدام دادگاه‌های داخلی یا بین‌المللی وابسته است.<br /> <br /> کمبود منابع مالی، وابستگی بخشی از بودجه به کمک‌های داوطلبانه، فشار دولت‌ها، سیاسی‌شدن نهادهای بین‌دولتی و تفاوت در میزان توجه به بحران‌های مختلف از دیگر انتقادهایی است که دربارهٔ نظام حقوق‌بشری سازمان ملل مطرح شده است.<br /> <br /> در پروندهٔ ایران، منتقدان به فاصلهٔ میان انتشار گزارش‌های متعدد و انجام اقدامات مؤثر برای توقف اعدام‌ها یا پاسخ‌گوکردن عاملان نقض حقوق بشر اشاره می‌کنند. خانواده‌های قربانیان و جنبش دادخواهی تأکید کرده‌اند که مستندسازی باید به تحقیقات مستقل، حفظ شواهد، شناسایی مسئولان و پیگرد قضایی منجر شود.<br /> <br /> ==اهمیت دفتر کمیساریا==<br /> دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر، با وجود محدودیت‌های اجرایی، مهم‌ترین مرکز تخصصی حقوق بشر در ساختار سازمان ملل به‌شمار می‌رود. این دفتر از طریق گردآوری شواهد، انتشار گزارش، حمایت از قربانیان، پشتیبانی از کارشناسان مستقل و توسعهٔ استانداردهای حقوق‌بشری، در شکل‌گیری حافظهٔ مستند از موارد نقض حقوق بشر نقش دارد.<br /> <br /> گزارش‌ها و اسناد این دفتر می‌توانند در تحقیقات بین‌المللی، دادگاه‌های داخلی، رسیدگی بر اساس صلاحیت جهانی، سازوکارهای تحریم حقوق‌بشری و برنامه‌های [[عدالت انتقالی]] مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل، همکاری قربانیان، خانواده‌ها، مدافعان حقوق بشر و سازمان‌های جامعهٔ مدنی با دفتر کمیساریا یکی از مسیرهای ثبت و پیگیری بین‌المللی موارد نقض حقوق بشر محسوب می‌شود.<br /> <br /> ==جستارهای وابسته==<br /> * [[سازمان ملل متحد]]<br /> * [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران]]<br /> * [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:نهادهای حقوق بشری]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:سازمان‌های تأسیس‌شده در ۱۹۹۳]]<br /> [[رده:سازمان‌های بین‌المللی مستقر در ژنو]]<br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94824 2026-11-05T09:56:57Z

<p>Alireza k h: /* سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[موسی خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> # [[بازداشت اجباری]]<br /> # [[سلول انفرادی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF&diff=94823 2026-11-05T09:54:23Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سازمان<br /> |نام سازمان = کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تصویر = کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد.png<br /> |اندازه تصویر = <br /> |توضیح تصویر = نشان سازمان ملل متحد<br /> |تأسیس = ۲۳ مارس ۱۹۷۶؛ آغاز فعالیت در سال ۱۹۷۷<br /> |انحلال =<br /> |گونه = نهاد معاهده‌ای حقوق بشر<br /> |وضعیت حقوقی = نهاد کارشناسی مستقل تأسیس‌شده بر اساس مادهٔ ۲۸ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> |هدف = نظارت بر اجرای میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و پروتکل‌های اختیاری آن<br /> |مقر = [[ژنو]]، سوئیس<br /> |ناحیه فعالیت = کشورهای عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی<br /> |تعداد اعضا = ۱۸ کارشناس مستقل<br /> |زبان‌های رسمی = زبان‌های رسمی [[سازمان ملل متحد]]<br /> |رئیس = چانگ‌روک سوه<br /> |عنوان ریاست = رئیس کمیته<br /> |عنوان نایب رئیس = نایب‌رئیس<br /> |افراد کلیدی = اعضای مستقل منتخب دولت‌های عضو میثاق<br /> |سازمان مادر = نهاد مستقل معاهده‌ای؛ برخوردار از خدمات دبیرخانه‌ای [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> |سازمان های وابسته = کارگروه ارتباطات فردی؛ گزارشگر ویژهٔ پیگیری ملاحظات پایانی؛ گزارشگر ویژهٔ پیگیری دیدگاه‌ها<br /> |بودجه عملیاتی =<br /> |بودجه = بودجهٔ سازمان ملل متحد<br /> |تعداد کارکنان =<br /> |تعداد داوطلبان =<br /> |شعار =<br /> |وب‌گاه = [https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr صفحهٔ رسمی کمیته حقوق بشر]<br /> |نام پیشین =<br /> }}<br /> <br /> '''کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد''' (به انگلیسی: '''United Nations Human Rights Committee''') که در اسناد سازمان ملل با سرواژهٔ '''CCPR''' شناخته می‌شود، نهادی متشکل از ۱۸ کارشناس مستقل است که بر اجرای [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] و پروتکل‌های اختیاری آن نظارت می‌کند. این کمیته بر اساس مادهٔ ۲۸ میثاق تأسیس شد و نخستین دورهٔ فعالیت خود را در سال ۱۹۷۷ آغاز کرد.&lt;ref name=&quot;معرفی کمیته&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]، [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته حقوق بشر یک دادگاه بین‌المللی یا نهاد متشکل از نمایندگان دولت‌ها نیست. اعضای آن، اگرچه از سوی دولت‌های عضو معرفی و انتخاب می‌شوند، در مقام شخصی و مستقل فعالیت می‌کنند و نباید از دولت متبوع خود دستور بگیرند. وظایف اصلی کمیته شامل بررسی گزارش‌های دوره‌ای دولت‌های عضو، انتشار ملاحظات پایانی، تدوین تفسیرهای عمومی دربارهٔ مفاد میثاق، رسیدگی به شکایت‌های فردی علیه دولت‌های عضو پروتکل اختیاری نخست و پیگیری اجرای توصیه‌ها و دیدگاه‌های کمیته است.<br /> <br /> این کمیته با [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] تفاوت دارد. شورای حقوق بشر یک نهاد سیاسی و بین‌دولتی متشکل از ۴۷ کشور عضو است، در حالی که کمیته حقوق بشر نهادی کارشناسی و معاهده‌ای است که صلاحیت آن مستقیماً از میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ناشی می‌شود.<br /> <br /> ایران در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵، پیش از استقرار جمهوری اسلامی، میثاق را تصویب کرد و از ۲۳ مارس ۱۹۷۶ به مفاد آن متعهد شد. تغییر نظام سیاسی در سال ۱۳۵۷ این تعهد بین‌المللی را از میان نبرد و جمهوری اسلامی همچنان از نظر حقوق بین‌الملل موظف به رعایت میثاق و ارائهٔ گزارش به کمیته است.&lt;ref name=&quot;عضویت ایران&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Treaty.aspx?CountryID=81&amp;Lang=en وضعیت تصویب معاهدات حقوق بشر توسط ایران]، پایگاه نهادهای معاهده‌ای سازمان ملل متحد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تاریخچه==<br /> [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را تصویب کرد. این میثاق پس از دستیابی به شمار لازم تصویب‌ها، در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد.<br /> <br /> مادهٔ ۲۸ میثاق ایجاد کمیته‌ای با عنوان «کمیته حقوق بشر» را پیش‌بینی کرده بود. بر اساس این ماده، کمیته باید از ۱۸ عضو برخوردار از جایگاه اخلاقی و صلاحیت شناخته‌شده در زمینهٔ حقوق بشر تشکیل شود. در انتخاب اعضا، برخورداری برخی از آنان از تجربهٔ حقوقی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.&lt;ref name=&quot;متن میثاق&quot;&gt;[https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html متن میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و مقررات مربوط به کمیته حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نخستین انتخابات اعضای کمیته در سال ۱۹۷۶ برگزار شد و کمیته نخستین جلسهٔ خود را در سال ۱۹۷۷ تشکیل داد. این نهاد به‌تدریج روش‌های کاری خود را برای بررسی گزارش دولت‌ها، رسیدگی به شکایت‌های فردی، صدور اقدامات موقت و پیگیری اجرای تصمیم‌ها توسعه داد.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر یکی از ۱۰ نهاد معاهده‌ای حقوق بشر سازمان ملل متحد است. هر یک از این نهادها بر اجرای یک معاهدهٔ اصلی حقوق بشر نظارت می‌کنند. دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر خدمات دبیرخانه‌ای، کارشناسی، ترجمه، ثبت اسناد و سازمان‌دهی جلسات کمیته را فراهم می‌کند.&lt;ref name=&quot;نهادهای معاهده‌ای&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies نهادهای معاهده‌ای حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==مبنای حقوقی==<br /> مبنای اصلی فعالیت کمیته، بخش چهارم میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، به‌ویژه مواد ۲۸ تا ۴۵ آن است. این مواد ترکیب، نحوهٔ انتخاب اعضا، جلسات، گزارش‌های دولت‌ها و برخی صلاحیت‌های کمیته را تعیین می‌کنند.<br /> <br /> اسناد اصلی مربوط به فعالیت کمیته عبارت‌اند از:<br /> <br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛<br /> * پروتکل اختیاری نخست میثاق؛<br /> * پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام؛<br /> * آیین‌نامهٔ داخلی کمیته؛<br /> * روش‌های کاری و دستورالعمل‌های گزارش‌دهی؛<br /> * تفسیرهای عمومی کمیته؛<br /> * تصمیم‌ها و دیدگاه‌های صادرشده دربارهٔ شکایت‌های فردی.<br /> <br /> پروتکل اختیاری نخست، صلاحیت کمیته برای دریافت و بررسی شکایت افرادی را به رسمیت می‌شناسد که مدعی هستند یکی از حقوق تضمین‌شده در میثاق توسط دولت عضو نقض شده است. این صلاحیت فقط دربارهٔ دولت‌هایی اعمال می‌شود که به پروتکل پیوسته باشند.<br /> <br /> پروتکل اختیاری دوم، دولت‌های عضو را به لغو مجازات اعدام متعهد می‌کند. ایران به هیچ‌یک از دو پروتکل اختیاری میثاق نپیوسته است.<br /> <br /> ==ترکیب و انتخاب اعضا==<br /> کمیته از ۱۸ کارشناس مستقل تشکیل می‌شود. دولت‌های عضو میثاق می‌توانند نامزدهای خود را معرفی کنند و اعضا با رأی مخفی دولت‌های عضو انتخاب می‌شوند.<br /> <br /> اعضا برای دوره‌های چهار ساله انتخاب می‌شوند و امکان انتخاب مجدد آنان وجود دارد. هر دو سال، دورهٔ عضویت نیمی از اعضا پایان می‌یابد تا تداوم فعالیت و انتقال تجربه در کمیته حفظ شود.<br /> <br /> اعضای کمیته در مقام شخصی فعالیت می‌کنند و نمایندهٔ دولت متبوع خود نیستند. آنان پیش از آغاز فعالیت تعهد می‌کنند وظایف خود را مستقل، بی‌طرفانه و با وجدان حرفه‌ای انجام دهند.<br /> <br /> در ترکیب کمیته باید به توزیع جغرافیایی، نمایندگی تمدن‌ها و نظام‌های حقوقی مختلف و حضور افراد دارای تجربهٔ حقوقی توجه شود. با این حال، موضوع توازن جنسیتی و نمایندگی متناسب مناطق مختلف از مباحث همیشگی دربارهٔ ترکیب نهادهای معاهده‌ای بوده است.<br /> <br /> کمیته از میان اعضای خود یک رئیس، سه نایب‌رئیس و یک گزارشگر انتخاب می‌کند. دورهٔ مسئولیت اعضای دفتر کمیته معمولاً دو سال است. چانگ‌روک سوه، حقوقدان اهل کرهٔ جنوبی، در سال ۲۰۲۶ ریاست کمیته را برعهده داشت.&lt;ref name=&quot;ریاست کمیته&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/TBSearch.aspx?CountryID=0&amp;Lang=En اسناد نهادهای معاهده‌ای و ریاست کمیته حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==جلسات==<br /> کمیته معمولاً سه دورهٔ کاری در سال برگزار می‌کند. جلسات آن عمدتاً در ژنو تشکیل می‌شود؛ هرچند در دوره‌هایی جلساتی نیز در نیویورک برگزار شده است.<br /> <br /> بخش مربوط به بررسی گزارش دولت‌ها معمولاً علنی است. نمایندگان دولت مورد بررسی به پرسش‌های اعضای کمیته پاسخ می‌دهند و جلسات از طریق رسانه‌های سازمان ملل پخش می‌شود. بررسی شکایت‌های فردی، به‌دلیل ضرورت حفظ محرمانگی اطلاعات اشخاص، در جلسات غیرعلنی انجام می‌گیرد.<br /> <br /> سازمان‌های غیردولتی، نهادهای ملی حقوق بشر و دیگر نهادهای جامعهٔ مدنی می‌توانند پیش از بررسی گزارش یک کشور، گزارش‌ها و اطلاعات خود را برای کمیته ارسال کنند. این اطلاعات در ارزیابی صحت گزارش‌های دولتی و شناسایی موارد نقض حقوق بشر نقش دارد.<br /> <br /> ==وظایف و صلاحیت‌ها==<br /> کمیته حقوق بشر چهار حوزهٔ اصلی فعالیت دارد:<br /> <br /> ===بررسی گزارش دولت‌ها===<br /> مادهٔ ۴۰ میثاق دولت‌های عضو را موظف می‌کند دربارهٔ اقداماتی که برای اجرای حقوق مندرج در میثاق انجام داده‌اند، گزارش ارائه کنند. گزارش نخست باید پس از لازم‌الاجراشدن میثاق برای دولت عضو ارائه شود و گزارش‌های بعدی بر اساس زمان‌بندی تعیین‌شده توسط کمیته تنظیم می‌شوند.<br /> <br /> روند بررسی گزارش معمولاً شامل مراحل زیر است:<br /> <br /> * ارائهٔ گزارش دولت؛<br /> * دریافت اطلاعات از سازمان‌های غیردولتی و نهادهای ملی حقوق بشر؛<br /> * تهیهٔ فهرست موضوعات و پرسش‌ها توسط کمیته؛<br /> * پاسخ کتبی دولت؛<br /> * گفت‌وگوی حضوری یا برخط با هیئت نمایندگی دولت؛<br /> * تصویب ملاحظات پایانی؛<br /> * تعیین موضوعات فوری برای پیگیری؛<br /> * درخواست گزارش دوره‌ای بعدی.<br /> <br /> ملاحظات پایانی شامل ارزیابی کمیته از نکات مثبت، نگرانی‌های اصلی و توصیه‌هایی برای اجرای میثاق است. این سند حکم قضایی محسوب نمی‌شود، اما تفسیر رسمی نهاد ناظر بر میثاق از تعهدات دولت عضو را منعکس می‌کند.<br /> <br /> ===تفسیرهای عمومی===<br /> کمیته برای توضیح دامنه و معنای مواد میثاق، اسنادی با عنوان «تفسیر عمومی» منتشر می‌کند. این تفسیرها موضوعاتی مانند حق حیات، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، دادرسی عادلانه، آزادی بیان، آزادی اجتماعات، آزادی مذهب، حق مشارکت سیاسی و تعهد دولت‌ها را بررسی می‌کنند.<br /> <br /> از تفسیرهای شناخته‌شدهٔ کمیته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۱ دربارهٔ ماهیت تعهدات حقوقی دولت‌های عضو؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۴ دربارهٔ آزادی عقیده و بیان؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۵ دربارهٔ آزادی و امنیت شخصی؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۶ دربارهٔ حق حیات؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۷ دربارهٔ حق تجمع مسالمت‌آمیز.<br /> <br /> تفسیرهای عمومی معاهدهٔ جدیدی ایجاد نمی‌کنند، بلکه برداشت کمیته از تعهدات موجود در میثاق را بیان می‌کنند. دادگاه‌ها، نهادهای حقوق‌بشری، گزارشگران ویژه و سازمان‌های جامعهٔ مدنی از این تفسیرها به‌عنوان منابع معتبر حقوق بین‌الملل حقوق بشر استفاده می‌کنند.<br /> <br /> ===شکایت‌های فردی===<br /> افرادی که مدعی نقض حقوق خود هستند، در صورتی می‌توانند به کمیته شکایت کنند که دولت مورد شکایت به پروتکل اختیاری نخست پیوسته باشد. شاکی باید، جز در موارد استثنایی، راه‌های مؤثر داخلی را طی کرده باشد.<br /> <br /> کمیته ابتدا پذیرش‌پذیری شکایت را بررسی می‌کند. از جمله شرایط پذیرش این است که:<br /> <br /> * شکایت مربوط به یکی از حقوق مندرج در میثاق باشد؛<br /> * شاکی قربانی مستقیم یا نمایندهٔ مجاز قربانی باشد؛<br /> * شکایت به اندازهٔ کافی مستند شده باشد؛<br /> * راه‌های مؤثر داخلی طی شده باشد یا اثبات شود که این راه‌ها بی‌دلیل طولانی یا غیرمؤثرند؛<br /> * همان موضوع هم‌زمان در سازوکار بین‌المللی دیگری در حال بررسی نباشد؛<br /> * شکایت سوءاستفاده از حق ارائهٔ ارتباط محسوب نشود.<br /> <br /> اگر کمیته نقض میثاق را احراز کند، سندی با عنوان «دیدگاه» صادر می‌کند و از دولت می‌خواهد راه جبران مؤثر، از جمله آزادی فرد، لغو محکومیت، پرداخت غرامت، تحقیق دربارهٔ نقض و اصلاح قانون را فراهم کند.<br /> <br /> دیدگاه‌های کمیته مانند احکام دادگاه داخلی دارای نیروی اجرایی مستقیم نیستند، اما دولت‌های عضو پروتکل متعهد شده‌اند با کمیته همکاری کنند و میثاق را با حسن نیت اجرا نمایند. گزارشگر ویژهٔ پیگیری دیدگاه‌ها، اقدامات دولت‌ها برای اجرای تصمیم‌های کمیته را بررسی می‌کند.<br /> <br /> ===اقدامات موقت===<br /> در پرونده‌هایی که احتمال ورود زیان جبران‌ناپذیر وجود دارد، کمیته می‌تواند پیش از تصمیم نهایی از دولت بخواهد اقدام موقت انجام دهد. توقف اجرای حکم اعدام، جلوگیری از اخراج فرد به کشوری که در آن با خطر شکنجه روبه‌رو است یا فراهم‌کردن درمان پزشکی فوری از نمونه‌های اقدامات موقت است.<br /> <br /> اقدام موقت به معنای تصمیم نهایی دربارهٔ ماهیت شکایت نیست؛ هدف آن جلوگیری از آسیبی است که پس از وقوع قابل جبران نخواهد بود.<br /> <br /> ===شکایت‌های میان‌دولتی===<br /> مواد ۴۱ و ۴۲ میثاق سازوکاری برای طرح ادعای یک دولت عضو علیه دولت عضو دیگر پیش‌بینی کرده‌اند. این صلاحیت به پذیرش دولت‌های مربوط وابسته است و در عمل کمتر مورد استفاده قرار گرفته است.<br /> <br /> ==حقوق تحت نظارت کمیته==<br /> کمیته بر اجرای حقوق مندرج در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نظارت می‌کند. مهم‌ترین این حقوق عبارت‌اند از:<br /> <br /> * حق تعیین سرنوشت ملت‌ها؛<br /> * حق حیات؛<br /> * منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز؛<br /> * منع بردگی و کار اجباری؛<br /> * حق آزادی و امنیت شخصی؛<br /> * منع [[بازداشت خودسرانه]]؛<br /> * رفتار انسانی با زندانیان؛<br /> * حق برخورداری از [[دادرسی عادلانه]]؛<br /> * [[اصل برائت]]؛<br /> * منع عطف به ماسبق‌شدن قوانین کیفری؛<br /> * حق شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * حق حریم خصوصی؛<br /> * آزادی رفت‌وآمد؛<br /> * [[آزادی اندیشه]]، وجدان و مذهب؛<br /> * [[آزادی بیان]] و مطبوعات؛<br /> * [[آزادی اجتماعات]]؛<br /> * آزادی تشکل و تشکیل اتحادیه؛<br /> * حق مشارکت در امور عمومی و [[انتخابات آزاد]]؛<br /> * برابری در برابر قانون؛<br /> * حقوق اقلیت‌های قومی، مذهبی و زبانی.<br /> <br /> برخی حقوق، از جمله منع شکنجه، منع بردگی و اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات، حتی در وضعیت اضطراری نیز قابل تعلیق نیستند.<br /> <br /> ==تفاوت کمیته با شورای حقوق بشر==<br /> کمیته حقوق بشر و شورای حقوق بشر دو نهاد جداگانه‌اند و شباهت نام آنها گاه موجب اشتباه می‌شود.<br /> <br /> '''کمیته حقوق بشر''':<br /> <br /> * بر اساس میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی تشکیل شده است؛<br /> * ۱۸ کارشناس مستقل دارد؛<br /> * بر اجرای میثاق توسط دولت‌های عضو نظارت می‌کند؛<br /> * گزارش دولت‌ها و شکایت‌های فردی را بررسی می‌کند؛<br /> * تفسیر عمومی و ملاحظات پایانی صادر می‌کند؛<br /> * یک نهاد معاهده‌ای است.<br /> <br /> '''شورای حقوق بشر''':<br /> <br /> * بر اساس قطعنامهٔ مجمع عمومی در سال ۲۰۰۶ تشکیل شده است؛<br /> * از ۴۷ دولت عضو تشکیل می‌شود؛<br /> * نهادی سیاسی و بین‌دولتی است؛<br /> * قطعنامه تصویب می‌کند؛<br /> * گزارشگران ویژه، کمیسیون‌های تحقیق و هیئت‌های حقیقت‌یاب ایجاد می‌کند؛<br /> * سازوکار بررسی دوره‌ای جهانی را اداره می‌کند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر همچنین با «کمیتهٔ سوم مجمع عمومی» تفاوت دارد. کمیتهٔ سوم یکی از کمیته‌های اصلی [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] و متشکل از نمایندگان دولت‌هاست که به موضوعات اجتماعی، انسانی و حقوق‌بشری رسیدگی می‌کند.<br /> <br /> ==میثاق حقوق مدنی و سیاسی و ایران==<br /> ایران در ۴ آوریل ۱۹۶۸ میثاق را امضا و در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵ آن را تصویب کرد. میثاق در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ برای ایران لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;عضویت ایران&quot; /&gt;<br /> <br /> تصویب میثاق توسط حکومت پیشین انجام شد، اما تعهد به آن متعلق به کشور و دولت ایران است و با تغییر حکومت از میان نمی‌رود. جمهوری اسلامی نمی‌تواند با استناد به قوانین داخلی، قانون اساسی یا قوانین مبتنی بر شریعت از اجرای تعهدات بین‌المللی خودداری کند.<br /> <br /> بر اساس مادهٔ ۲۷ کنوانسیون وین دربارهٔ حقوق معاهدات، دولت نمی‌تواند به حقوق داخلی خود به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن یک معاهده استناد کند. کمیته نیز در ملاحظات خود تأکید کرده است که قوانین داخلی ایران باید مطابق تعهدات میثاق تفسیر و اجرا شوند.<br /> <br /> ایران به پروتکل اختیاری نخست نپیوسته است. در نتیجه، کمیته صلاحیت بررسی شکایت‌های فردی علیه جمهوری اسلامی را ندارد. همچنین ایران عضو پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام نیست.<br /> <br /> نبود صلاحیت رسیدگی به شکایت فردی به این معنا نیست که ایران از نظارت کمیته خارج است. کمیته همچنان می‌تواند گزارش‌های دوره‌ای ایران را بررسی کند، پرسش مطرح کند، اطلاعات جامعهٔ مدنی را دریافت کند و ملاحظات و توصیه‌های خود را منتشر سازد.<br /> <br /> ==بررسی گزارش‌های ایران==<br /> کمیته در دوره‌های مختلف گزارش‌های ایران را بررسی کرده است. ملاحظات پایانی مهم دربارهٔ ایران در سال‌های ۱۹۹۳، ۲۰۱۱ و ۲۰۲۳ منتشر شده‌اند.<br /> <br /> ===بررسی سال ۱۹۹۳===<br /> کمیته گزارش دوره‌ای دوم جمهوری اسلامی را در جلساتی در اکتبر ۱۹۹۲، آوریل و ژوئیهٔ ۱۹۹۳ بررسی کرد و ملاحظات پایانی خود را در ۳ اوت ۱۹۹۳ منتشر ساخت.&lt;ref name=&quot;ایران۱۹۹۳&quot;&gt;[https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=BZ3s7pJ9kj3YCypD%2FoERCBP96AHxNp4j9UsBKe4QRgWOqQKLOFXibQmAI9DwI9obtz7Bq5a7LaG0y9gP4h5WMQ%3D%3D ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ گزارش دوره‌ای دوم ایران]، سند CCPR/C/79/Add.25، ۳ اوت ۱۹۹۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نگرانی‌های کمیته شامل مجازات اعدام، تبعیض علیه زنان و اقلیت‌ها، محدودیت آزادی بیان و مذهب، وضعیت دستگاه قضایی و انطباق قوانین داخلی با میثاق بود.<br /> <br /> ===بررسی سال ۲۰۱۱===<br /> گزارش دوره‌ای سوم ایران در ۱۷ و ۱۸ اکتبر ۲۰۱۱ بررسی شد. کمیته در ملاحظات خود دربارهٔ شمار بالای اعدام‌ها، اعدام نوجوانان، شکنجه، مجازات‌های بدنی، محاکمات ناعادلانه، محدودیت وکلا، سرکوب مدافعان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، مخالفان سیاسی و اقلیت‌های قومی و مذهبی ابراز نگرانی کرد.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۱۱&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?Lang=en&amp;symbolno=CCPR%2FC%2FIRN%2FCO%2F3 ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ گزارش دوره‌ای سوم ایران]، سند CCPR/C/IRN/CO/3، ۲۰۱۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته گزارش‌های مربوط به استفادهٔ گسترده از شکنجه و رفتار غیرانسانی در بازداشتگاه‌ها، به‌ویژه دربارهٔ متهمان پرونده‌های امنیتی و افرادی که در دادگاه‌های انقلاب محاکمه شده بودند، مورد توجه قرار داد. این کمیته همچنین دربارهٔ فقدان استقلال قضایی و استفاده از اعتراف‌های اجباری ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> ===بررسی سال ۲۰۲۳===<br /> کمیته گزارش دوره‌ای چهارم جمهوری اسلامی را در ۹ و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ بررسی و ملاحظات پایانی خود را در ۲۶ اکتبر تصویب کرد. متن نهایی این ملاحظات در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot;&gt;[https://uhri.ohchr.org/Document/File/8862edc6-f29a-4fe9-ad9b-26abae191a7f/F1B9997C-FBD7-47AC-912F-E04E075A12DF ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ چهارمین گزارش دوره‌ای جمهوری اسلامی ایران]، سند CCPR/C/IRN/CO/4، ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این نخستین بررسی جامع وضعیت اجرای میثاق در ایران پس از [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران]] بود. کمیته مجموعه‌ای گسترده از نگرانی‌ها و توصیه‌ها را مطرح کرد.<br /> <br /> ==مهم‌ترین یافته‌های کمیته دربارهٔ ایران در سال ۲۰۲۳==<br /> ===برتری میثاق بر قوانین داخلی===<br /> کمیته از این موضوع ابراز نگرانی کرد که در صورت تعارض میان قوانین داخلی و میثاق، مقام‌های جمهوری اسلامی قوانین داخلی را مقدم می‌دانند. کمیته از ایران خواست به میثاق در نظام حقوقی داخلی اثر کامل بدهد و قوانین را مطابق تعهدات بین‌المللی تفسیر و اجرا کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ===نبود نهاد مستقل حقوق بشر===<br /> کمیته اعلام کرد با وجود گذشت بیش از دو دهه از پذیرش ضرورت ایجاد یک نهاد ملی حقوق بشر، پیشرفت مؤثری در این زمینه صورت نگرفته است. کمیته استقلال «ستاد حقوق بشر قوهٔ قضائیه» و دیگر نهادهای حکومتی را زیر سؤال برد و خواستار ایجاد نهادی مطابق اصول پاریس شد.<br /> <br /> ===مصونیت از مجازات===<br /> کمیته نسبت به نبود تحقیقات مستقل دربارهٔ کشتار و نقض حقوق بشر در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و قیام ۱۴۰۱، سرنگونی هواپیمای اوکراینی، مسموم‌سازی دانش‌آموزان و فشار بر خانواده‌های دادخواه ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> این کمیته خواستار تحقیقات کامل، مستقل و بی‌طرفانه، دسترسی قربانیان به راه‌های جبران و محاکمهٔ مسئولان شد.<br /> <br /> ===نقش سپاه پاسداران===<br /> کمیته در بخش مربوط به فساد از گزارش‌هایی ابراز نگرانی کرد که بر اساس آنها برخی نهادهای قدرتمند، از جمله [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و بنیادهای حکومتی، عملاً از نظارت مؤثر مصون هستند. کمیته خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ فساد و پاسخ‌گوکردن مقام‌های بلندپایه شد.<br /> <br /> ===تبعیض علیه زنان===<br /> کمیته اعلام کرد قوانین ایران همچنان در زمینه‌های مختلف علیه زنان و دختران تبعیض‌آمیز هستند. پایین‌بودن سن ازدواج دختران، کمبود حضور زنان در مناصب تصمیم‌گیری، خشونت خانگی، قتل‌های موسوم به ناموسی و محدودیت حقوق اقتصادی و اجتماعی زنان از نگرانی‌های کمیته بود.<br /> <br /> ===حجاب اجباری===<br /> کمیته دربارهٔ قوانین و طرح‌هایی که برای نقض مقررات [[حجاب اجباری]] مجازات‌های شدید، از جمله شلاق و حبس طولانی، مقرر می‌کنند ابراز نگرانی کرد. این کمیته از جمهوری اسلامی خواست قوانین و سیاست‌های جرم‌انگارانه دربارهٔ پوشش زنان را لغو یا اصلاح و گشت ارشاد را منحل کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ===مجازات اعدام===<br /> کمیته از افزایش شمار اعدام‌ها از سال ۲۰۲۱، گستردگی جرایم مشمول اعدام و کاربرد نامتناسب این مجازات علیه اقلیت‌های بلوچ، کرد و عرب اهوازی ابراز نگرانی عمیق کرد.<br /> <br /> کمیته اعلام کرد اعدام فقط ممکن است برای «جدی‌ترین جرایم» که شامل قتل عمد است در نظر گرفته شود. جرایم مواد مخدر، جرایم سیاسی، جرایم دینی و اتهام‌هایی مانند محاربه و افساد فی‌الارض در این تعریف قرار نمی‌گیرند.<br /> <br /> این نهاد همچنین دربارهٔ موارد زیر ابراز نگرانی کرد:<br /> <br /> * اعدام افرادی که هنگام وقوع جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند؛<br /> * استفاده از اعتراف‌های گرفته‌شده زیر شکنجه؛<br /> * محاکمه‌های غیرعلنی در دادگاه‌های انقلاب؛<br /> * محدودیت دسترسی به وکیل؛<br /> * اطلاع‌ندادن زمان اعدام به خانواده و وکیل؛<br /> * نبود آمار رسمی و تفکیک‌شده دربارهٔ احکام اعدام.<br /> <br /> کمیته از جمهوری اسلامی خواست تعلیق اجرای اعدام‌ها را با هدف لغو کامل این مجازات بررسی و به پروتکل اختیاری دوم میثاق ملحق شود.<br /> <br /> ===سرکوب اعتراضات===<br /> کمیته گزارش‌های معتبر دربارهٔ استفادهٔ عمدی از نیروی مرگبار و نامتناسب علیه معترضان در سال ۱۴۰۱ را مورد توجه قرار داد. در سند کمیته به جان‌باختن بیش از ۵۵۰ معترض، از جمله دست‌کم ۶۸ کودک، اشاره شده است.<br /> <br /> کمیته خواستار تحقیقات مستقل دربارهٔ مرگ مهسا ژینا امینی، کشتار معترضان و استفادهٔ غیرقانونی از سلاح گرم شد. این نهاد تأکید کرد استفاده از نیروی مرگبار فقط در صورت ضرورت مطلق برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع مجاز است.<br /> <br /> ===شکنجه و اعتراف اجباری===<br /> کمیته اعلام کرد گزارش‌های معتبری دربارهٔ استفادهٔ گسترده و نظام‌مند از شکنجه و بدرفتاری در بازداشتگاه‌های رسمی و غیررسمی، به‌دست مأموران انتظامی، زندان‌ها و اعضای سپاه پاسداران وجود دارد.<br /> <br /> به گفتهٔ کمیته، شکنجه برای گرفتن اعتراف به‌کار می‌رود و این اعتراف‌ها در پرونده‌های کیفری، از جمله پرونده‌های منتهی به اعدام، مورد استناد قرار می‌گیرند.<br /> <br /> کمیته خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ همهٔ ادعاهای شکنجه، مرگ در بازداشت، مجازات عاملان، جبران خسارت قربانیان و کنارگذاشتن اعتراف‌های گرفته‌شده تحت فشار شد.<br /> <br /> ===بازداشت خودسرانه===<br /> کمیته دربارهٔ بازداشت‌های طولانی بدون محاکمه، نگهداری در مکان‌های اعلام‌نشده، محرومیت از تماس با خانواده و وکیل و بازداشت خودسرانهٔ معترضان، روزنامه‌نگاران، وکلا، مدافعان حقوق بشر، مخالفان و اعضای اقلیت‌ها ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> کمیته توصیه کرد بازداشت‌شدگان از آغاز بازداشت به وکیل منتخب، خانواده و پزشک مستقل دسترسی داشته باشند و حداکثر ظرف ۴۸ ساعت نزد دادگاهی صالح، مستقل و بی‌طرف حاضر شوند. همچنین همهٔ افرادی که خودسرانه بازداشت شده‌اند باید بدون قیدوشرط آزاد و از جبران خسارت برخوردار شوند.<br /> <br /> ===وضعیت زندان‌ها===<br /> ازدحام، شرایط غیربهداشتی، کیفیت نامناسب آب و غذا، محرومیت از درمان، شکنجه، مجازات بدنی و [[سلول انفرادی]] طولانی از دیگر موارد نگرانی کمیته بود.<br /> <br /> ===آزادی بیان و فضای مجازی===<br /> کمیته نسبت به جرم‌انگاری انتقاد از حکومت، محدودیت رسانه‌ها، بازداشت روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر، قطع اینترنت و کنترل فضای مجازی ابراز نگرانی کرد. کمیته از ایران خواست قوانین محدودکنندهٔ آزادی بیان را با مادهٔ ۱۹ میثاق منطبق کند.<br /> <br /> ===آزادی اجتماعات===<br /> کمیته خواستار تضمین حق تجمع مسالمت‌آمیز و جلوگیری از استفادهٔ نامتناسب از نیرو و سلاح علیه شرکت‌کنندگان در اعتراضات شد. بر اساس میثاق، صرف انتقاد از حکومت یا درخواست تغییرات سیاسی نمی‌تواند مبنای سرکوب تجمع مسالمت‌آمیز قرار گیرد.<br /> <br /> ===اقلیت‌های قومی و مذهبی===<br /> تبعیض علیه کردها، بلوچ‌ها، عرب‌های اهوازی، بهاییان، مسیحیان، دراویش، اهل سنت و دیگر اقلیت‌ها از موضوعات مورد توجه کمیته بود. این نهاد بر منع تبعیض، آزادی مذهب و حق اقلیت‌ها برای برخورداری از فرهنگ و زبان خود تأکید کرد.<br /> <br /> ==ایران و شکایت فردی==<br /> ایران عضو پروتکل اختیاری نخست میثاق نیست. در نتیجه، زندانیان سیاسی، خانواده‌های قربانیان، معترضان یا دیگر شهروندان ایرانی نمی‌توانند مستقیماً شکایت فردی علیه جمهوری اسلامی را بر اساس این پروتکل نزد کمیته ثبت کنند.<br /> <br /> این وضعیت با برخی دیگر از سازوکارهای سازمان ملل تفاوت دارد. افراد و سازمان‌ها می‌توانند اطلاعات مربوط به ایران را برای گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر، [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]، کارگروه ناپدیدشدگان قهری، گزارشگر اعدام‌های فراقضایی و دیگر رویه‌های ویژه ارسال کنند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر نیز می‌تواند اطلاعات سازمان‌های جامعهٔ مدنی را هنگام بررسی گزارش دوره‌ای ایران دریافت کند؛ اما این فرایند جای رسیدگی رسمی به شکایت فردی را نمی‌گیرد.<br /> <br /> کمیته در ملاحظات سال ۲۰۲۳ از جمهوری اسلامی خواست پیوستن به پروتکل اختیاری نخست را بررسی کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاومت ایران و یافته‌های کمیته==<br /> منابع [[مقاومت ایران]] گزارش‌های نهادهای ملل متحد دربارهٔ اعدام، شکنجه، اعتراف اجباری، محاکمه‌های ناعادلانه، سرکوب اعتراضات و نقض حقوق زنان و اقلیت‌ها را بازتاب داده‌اند.<br /> <br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در مواضع خود خواستار اقدام عملی جامعهٔ بین‌المللی برای توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی، بازدید هیئت‌های بین‌المللی از زندان‌ها و ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت شده‌اند.<br /> <br /> در بیانیهٔ سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت، این شورا خواستار اقدام فوری سازمان ملل برای جلوگیری از نقض حقوق بشر، بازدید هیئت‌های بین‌المللی و گزارشگر ویژه از زندان‌ها و توقف اعدام‌های خودسرانه شد.&lt;ref name=&quot;بیانیه شورا&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%80-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 بیانیهٔ سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران]، سازمان مجاهدین خلق ایران.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در مواضع خود لغو مجازات اعدام، منع شکنجه، برچیدن دادگاه‌های انقلاب، استقلال دستگاه قضایی، رعایت اصل برائت، حق برخورداری از وکیل و محاکمهٔ علنی را از اصول برنامهٔ مقاومت ایران برای آیندهٔ ایران معرفی کرده است. این اصول با بخش‌هایی از توصیه‌های کمیته دربارهٔ حق حیات، منع شکنجه و دادرسی عادلانه هم‌پوشانی دارند.<br /> <br /> مقاومت ایران همچنین بر ضرورت پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی و رسیدگی بین‌المللی به [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] تأکید کرده است. با این حال، ملاحظات پایانی کمیته در سال ۲۰۲۳ به‌طور مستقل و مشخص به قتل‌عام سال ۱۳۶۷ نپرداخت و تمرکز بخش «نقض‌های گذشته و مقابله با مصونیت» بر اعتراضات ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، هواپیمای اوکراینی، مسمومیت دانش‌آموزان و فشار بر خانواده‌های دادخواه بود.<br /> <br /> ==دیدگاه مقاومت ایران دربارهٔ کاستی اقدامات بین‌المللی==<br /> مقاومت ایران ضمن استفاده از گزارش‌ها و اسناد کمیته و دیگر سازوکارهای سازمان ملل، بارها تأکید کرده است که انتشار گزارش و توصیه به‌تنهایی برای متوقف‌کردن اعدام و سرکوب کافی نیست.<br /> <br /> از دید این جریان، استمرار اعدام‌ها، شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه و مصونیت مقام‌های حکومتی نشان می‌دهد که یافته‌های نهادهای کارشناسی باید با اقدامات سیاسی و قضایی مؤثر همراه شوند. مطالبات مطرح‌شده شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت؛<br /> * تشکیل سازوکار بین‌المللی پاسخ‌گویی؛<br /> * اعمال تحریم علیه عاملان نقض حقوق بشر؛<br /> * استفاده از [[صلاحیت جهانی قضایی]]؛<br /> * توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان؛<br /> * آزادی زندانیان سیاسی؛<br /> * دسترسی ناظران بین‌المللی به زندان‌ها؛<br /> * تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ و گورهای جمعی؛<br /> * مشروط‌کردن روابط سیاسی و اقتصادی با حکومت ایران به رعایت حقوق بشر.<br /> <br /> این مطالبات فراتر از صلاحیت مستقیم کمیته حقوق بشر هستند؛ زیرا کمیته اختیار وضع تحریم، ارجاع پرونده به شورای امنیت یا محاکمهٔ مقام‌های دولتی را ندارد.<br /> <br /> ==جایگاه حقوقی تصمیم‌های کمیته==<br /> ملاحظات پایانی، تفسیرهای عمومی و دیدگاه‌های کمیته، حکم دادگاه داخلی یا رأی یک دادگاه کیفری بین‌المللی نیستند. کمیته نیروی اجرایی برای الزام دولت‌ها ندارد.<br /> <br /> با این حال، این اسناد از چند جهت اهمیت حقوقی دارند:<br /> <br /> * کمیته نهاد رسمی ناظر بر اجرای میثاق است؛<br /> * دولت‌ها با عضویت در میثاق، صلاحیت نظارتی کمیته را پذیرفته‌اند؛<br /> * تفسیرهای کمیته برداشت معتبر از مفاد میثاق را ارائه می‌کنند؛<br /> * دادگاه‌های داخلی و منطقه‌ای به دیدگاه‌های کمیته استناد می‌کنند؛<br /> * اسناد کمیته می‌توانند در روندهای دادخواهی و [[عدالت انتقالی]] مورد استفاده قرار گیرند؛<br /> * بی‌اعتنایی مستمر به توصیه‌ها می‌تواند نشان‌دهندهٔ اجرا نکردن تعهدات بین‌المللی یک دولت باشد.<br /> <br /> ==محدودیت‌ها و انتقادها==<br /> مهم‌ترین محدودیت کمیته نبود سازوکار اجرایی مستقیم است. کمیته نمی‌تواند دولت‌ها را تحریم کند، مقام‌های ناقض حقوق بشر را بازداشت کند یا احکام خود را از طریق نیروی اجرایی به اجرا بگذارد.<br /> <br /> دیگر محدودیت‌ها عبارت‌اند از:<br /> <br /> * تأخیر برخی دولت‌ها در ارائهٔ گزارش؛<br /> * همکاری‌نکردن دولت‌ها یا ارائهٔ اطلاعات ناقص؛<br /> * نپیوستن بعضی کشورها به پروتکل اختیاری نخست؛<br /> * تأخیر در رسیدگی به شکایت‌ها به‌دلیل کمبود منابع؛<br /> * اجرا نشدن برخی دیدگاه‌ها و توصیه‌ها؛<br /> * وابستگی پیگیری نهایی به ارادهٔ دولت‌ها؛<br /> * محدودیت دسترسی مستقیم کمیته به محل وقوع نقض حقوق بشر.<br /> <br /> در مورد ایران، نپیوستن جمهوری اسلامی به پروتکل اختیاری نخست، امکان طرح شکایت فردی در کمیته را از شهروندان ایرانی سلب کرده است. از این‌رو، نظارت کمیته عمدتاً از مسیر گزارش‌های دوره‌ای و اطلاعات جامعهٔ مدنی انجام می‌شود.<br /> <br /> ==اهمیت کمیته در مستندسازی نقض حقوق بشر در ایران==<br /> ملاحظات کمیته دربارهٔ ایران، اسناد رسمی سازمان ملل محسوب می‌شوند و می‌توانند در پژوهش‌های حقوقی، گزارش‌های سازمان‌های حقوق‌بشری، پرونده‌های دادخواهی و فرایندهای آیندهٔ عدالت انتقالی مورد استفاده قرار گیرند.<br /> <br /> ملاحظات سال ۲۰۲۳ به‌طور خاص مجموعه‌ای مستند از نگرانی‌های بین‌المللی دربارهٔ اعدام، شکنجه، اعتراف اجباری، بازداشت خودسرانه، سرکوب اعتراضات، حجاب اجباری، تبعیض، وضعیت زندان‌ها و فقدان استقلال قضایی ارائه می‌کند.<br /> <br /> توصیه‌های کمیته همچنین معیارهایی برای ارزیابی قوانین و عملکرد حکومت ایران در مقایسه با تعهدات بین‌المللی کشور فراهم می‌آورد. جمهوری اسلامی نمی‌تواند عضویت ایران در میثاق را نادیده بگیرد یا قوانین داخلی را به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن آن مطرح کند.<br /> <br /> ==جستارهای وابسته==<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[حق حیات]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[آزادی بیان]]<br /> * [[آزادی اجتماعات]]<br /> * [[آزادی مذهب]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[سلول انفرادی]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:نهادهای حقوق بشری]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:نهادهای معاهده‌ای سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> [[رده:سازمان‌های تأسیس‌شده در ۱۹۷۶]]<br /> [[رده:سازمان‌های بین‌المللی مستقر در ژنو]]<br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF&diff=94822 2026-11-05T09:54:10Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سازمان<br /> |نام سازمان = کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تصویر = کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد.png<br /> |اندازه تصویر = ۲۰۰ پیکسل<br /> |توضیح تصویر = نشان سازمان ملل متحد<br /> |تأسیس = ۲۳ مارس ۱۹۷۶؛ آغاز فعالیت در سال ۱۹۷۷<br /> |انحلال =<br /> |گونه = نهاد معاهده‌ای حقوق بشر<br /> |وضعیت حقوقی = نهاد کارشناسی مستقل تأسیس‌شده بر اساس مادهٔ ۲۸ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> |هدف = نظارت بر اجرای میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و پروتکل‌های اختیاری آن<br /> |مقر = [[ژنو]]، سوئیس<br /> |ناحیه فعالیت = کشورهای عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی<br /> |تعداد اعضا = ۱۸ کارشناس مستقل<br /> |زبان‌های رسمی = زبان‌های رسمی [[سازمان ملل متحد]]<br /> |رئیس = چانگ‌روک سوه<br /> |عنوان ریاست = رئیس کمیته<br /> |عنوان نایب رئیس = نایب‌رئیس<br /> |افراد کلیدی = اعضای مستقل منتخب دولت‌های عضو میثاق<br /> |سازمان مادر = نهاد مستقل معاهده‌ای؛ برخوردار از خدمات دبیرخانه‌ای [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> |سازمان های وابسته = کارگروه ارتباطات فردی؛ گزارشگر ویژهٔ پیگیری ملاحظات پایانی؛ گزارشگر ویژهٔ پیگیری دیدگاه‌ها<br /> |بودجه عملیاتی =<br /> |بودجه = بودجهٔ سازمان ملل متحد<br /> |تعداد کارکنان =<br /> |تعداد داوطلبان =<br /> |شعار =<br /> |وب‌گاه = [https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr صفحهٔ رسمی کمیته حقوق بشر]<br /> |نام پیشین =<br /> }}<br /> <br /> '''کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد''' (به انگلیسی: '''United Nations Human Rights Committee''') که در اسناد سازمان ملل با سرواژهٔ '''CCPR''' شناخته می‌شود، نهادی متشکل از ۱۸ کارشناس مستقل است که بر اجرای [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] و پروتکل‌های اختیاری آن نظارت می‌کند. این کمیته بر اساس مادهٔ ۲۸ میثاق تأسیس شد و نخستین دورهٔ فعالیت خود را در سال ۱۹۷۷ آغاز کرد.&lt;ref name=&quot;معرفی کمیته&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]، [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته حقوق بشر یک دادگاه بین‌المللی یا نهاد متشکل از نمایندگان دولت‌ها نیست. اعضای آن، اگرچه از سوی دولت‌های عضو معرفی و انتخاب می‌شوند، در مقام شخصی و مستقل فعالیت می‌کنند و نباید از دولت متبوع خود دستور بگیرند. وظایف اصلی کمیته شامل بررسی گزارش‌های دوره‌ای دولت‌های عضو، انتشار ملاحظات پایانی، تدوین تفسیرهای عمومی دربارهٔ مفاد میثاق، رسیدگی به شکایت‌های فردی علیه دولت‌های عضو پروتکل اختیاری نخست و پیگیری اجرای توصیه‌ها و دیدگاه‌های کمیته است.<br /> <br /> این کمیته با [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] تفاوت دارد. شورای حقوق بشر یک نهاد سیاسی و بین‌دولتی متشکل از ۴۷ کشور عضو است، در حالی که کمیته حقوق بشر نهادی کارشناسی و معاهده‌ای است که صلاحیت آن مستقیماً از میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ناشی می‌شود.<br /> <br /> ایران در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵، پیش از استقرار جمهوری اسلامی، میثاق را تصویب کرد و از ۲۳ مارس ۱۹۷۶ به مفاد آن متعهد شد. تغییر نظام سیاسی در سال ۱۳۵۷ این تعهد بین‌المللی را از میان نبرد و جمهوری اسلامی همچنان از نظر حقوق بین‌الملل موظف به رعایت میثاق و ارائهٔ گزارش به کمیته است.&lt;ref name=&quot;عضویت ایران&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Treaty.aspx?CountryID=81&amp;Lang=en وضعیت تصویب معاهدات حقوق بشر توسط ایران]، پایگاه نهادهای معاهده‌ای سازمان ملل متحد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تاریخچه==<br /> [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را تصویب کرد. این میثاق پس از دستیابی به شمار لازم تصویب‌ها، در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد.<br /> <br /> مادهٔ ۲۸ میثاق ایجاد کمیته‌ای با عنوان «کمیته حقوق بشر» را پیش‌بینی کرده بود. بر اساس این ماده، کمیته باید از ۱۸ عضو برخوردار از جایگاه اخلاقی و صلاحیت شناخته‌شده در زمینهٔ حقوق بشر تشکیل شود. در انتخاب اعضا، برخورداری برخی از آنان از تجربهٔ حقوقی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.&lt;ref name=&quot;متن میثاق&quot;&gt;[https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html متن میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و مقررات مربوط به کمیته حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نخستین انتخابات اعضای کمیته در سال ۱۹۷۶ برگزار شد و کمیته نخستین جلسهٔ خود را در سال ۱۹۷۷ تشکیل داد. این نهاد به‌تدریج روش‌های کاری خود را برای بررسی گزارش دولت‌ها، رسیدگی به شکایت‌های فردی، صدور اقدامات موقت و پیگیری اجرای تصمیم‌ها توسعه داد.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر یکی از ۱۰ نهاد معاهده‌ای حقوق بشر سازمان ملل متحد است. هر یک از این نهادها بر اجرای یک معاهدهٔ اصلی حقوق بشر نظارت می‌کنند. دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر خدمات دبیرخانه‌ای، کارشناسی، ترجمه، ثبت اسناد و سازمان‌دهی جلسات کمیته را فراهم می‌کند.&lt;ref name=&quot;نهادهای معاهده‌ای&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies نهادهای معاهده‌ای حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==مبنای حقوقی==<br /> مبنای اصلی فعالیت کمیته، بخش چهارم میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، به‌ویژه مواد ۲۸ تا ۴۵ آن است. این مواد ترکیب، نحوهٔ انتخاب اعضا، جلسات، گزارش‌های دولت‌ها و برخی صلاحیت‌های کمیته را تعیین می‌کنند.<br /> <br /> اسناد اصلی مربوط به فعالیت کمیته عبارت‌اند از:<br /> <br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛<br /> * پروتکل اختیاری نخست میثاق؛<br /> * پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام؛<br /> * آیین‌نامهٔ داخلی کمیته؛<br /> * روش‌های کاری و دستورالعمل‌های گزارش‌دهی؛<br /> * تفسیرهای عمومی کمیته؛<br /> * تصمیم‌ها و دیدگاه‌های صادرشده دربارهٔ شکایت‌های فردی.<br /> <br /> پروتکل اختیاری نخست، صلاحیت کمیته برای دریافت و بررسی شکایت افرادی را به رسمیت می‌شناسد که مدعی هستند یکی از حقوق تضمین‌شده در میثاق توسط دولت عضو نقض شده است. این صلاحیت فقط دربارهٔ دولت‌هایی اعمال می‌شود که به پروتکل پیوسته باشند.<br /> <br /> پروتکل اختیاری دوم، دولت‌های عضو را به لغو مجازات اعدام متعهد می‌کند. ایران به هیچ‌یک از دو پروتکل اختیاری میثاق نپیوسته است.<br /> <br /> ==ترکیب و انتخاب اعضا==<br /> کمیته از ۱۸ کارشناس مستقل تشکیل می‌شود. دولت‌های عضو میثاق می‌توانند نامزدهای خود را معرفی کنند و اعضا با رأی مخفی دولت‌های عضو انتخاب می‌شوند.<br /> <br /> اعضا برای دوره‌های چهار ساله انتخاب می‌شوند و امکان انتخاب مجدد آنان وجود دارد. هر دو سال، دورهٔ عضویت نیمی از اعضا پایان می‌یابد تا تداوم فعالیت و انتقال تجربه در کمیته حفظ شود.<br /> <br /> اعضای کمیته در مقام شخصی فعالیت می‌کنند و نمایندهٔ دولت متبوع خود نیستند. آنان پیش از آغاز فعالیت تعهد می‌کنند وظایف خود را مستقل، بی‌طرفانه و با وجدان حرفه‌ای انجام دهند.<br /> <br /> در ترکیب کمیته باید به توزیع جغرافیایی، نمایندگی تمدن‌ها و نظام‌های حقوقی مختلف و حضور افراد دارای تجربهٔ حقوقی توجه شود. با این حال، موضوع توازن جنسیتی و نمایندگی متناسب مناطق مختلف از مباحث همیشگی دربارهٔ ترکیب نهادهای معاهده‌ای بوده است.<br /> <br /> کمیته از میان اعضای خود یک رئیس، سه نایب‌رئیس و یک گزارشگر انتخاب می‌کند. دورهٔ مسئولیت اعضای دفتر کمیته معمولاً دو سال است. چانگ‌روک سوه، حقوقدان اهل کرهٔ جنوبی، در سال ۲۰۲۶ ریاست کمیته را برعهده داشت.&lt;ref name=&quot;ریاست کمیته&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/TBSearch.aspx?CountryID=0&amp;Lang=En اسناد نهادهای معاهده‌ای و ریاست کمیته حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==جلسات==<br /> کمیته معمولاً سه دورهٔ کاری در سال برگزار می‌کند. جلسات آن عمدتاً در ژنو تشکیل می‌شود؛ هرچند در دوره‌هایی جلساتی نیز در نیویورک برگزار شده است.<br /> <br /> بخش مربوط به بررسی گزارش دولت‌ها معمولاً علنی است. نمایندگان دولت مورد بررسی به پرسش‌های اعضای کمیته پاسخ می‌دهند و جلسات از طریق رسانه‌های سازمان ملل پخش می‌شود. بررسی شکایت‌های فردی، به‌دلیل ضرورت حفظ محرمانگی اطلاعات اشخاص، در جلسات غیرعلنی انجام می‌گیرد.<br /> <br /> سازمان‌های غیردولتی، نهادهای ملی حقوق بشر و دیگر نهادهای جامعهٔ مدنی می‌توانند پیش از بررسی گزارش یک کشور، گزارش‌ها و اطلاعات خود را برای کمیته ارسال کنند. این اطلاعات در ارزیابی صحت گزارش‌های دولتی و شناسایی موارد نقض حقوق بشر نقش دارد.<br /> <br /> ==وظایف و صلاحیت‌ها==<br /> کمیته حقوق بشر چهار حوزهٔ اصلی فعالیت دارد:<br /> <br /> ===بررسی گزارش دولت‌ها===<br /> مادهٔ ۴۰ میثاق دولت‌های عضو را موظف می‌کند دربارهٔ اقداماتی که برای اجرای حقوق مندرج در میثاق انجام داده‌اند، گزارش ارائه کنند. گزارش نخست باید پس از لازم‌الاجراشدن میثاق برای دولت عضو ارائه شود و گزارش‌های بعدی بر اساس زمان‌بندی تعیین‌شده توسط کمیته تنظیم می‌شوند.<br /> <br /> روند بررسی گزارش معمولاً شامل مراحل زیر است:<br /> <br /> * ارائهٔ گزارش دولت؛<br /> * دریافت اطلاعات از سازمان‌های غیردولتی و نهادهای ملی حقوق بشر؛<br /> * تهیهٔ فهرست موضوعات و پرسش‌ها توسط کمیته؛<br /> * پاسخ کتبی دولت؛<br /> * گفت‌وگوی حضوری یا برخط با هیئت نمایندگی دولت؛<br /> * تصویب ملاحظات پایانی؛<br /> * تعیین موضوعات فوری برای پیگیری؛<br /> * درخواست گزارش دوره‌ای بعدی.<br /> <br /> ملاحظات پایانی شامل ارزیابی کمیته از نکات مثبت، نگرانی‌های اصلی و توصیه‌هایی برای اجرای میثاق است. این سند حکم قضایی محسوب نمی‌شود، اما تفسیر رسمی نهاد ناظر بر میثاق از تعهدات دولت عضو را منعکس می‌کند.<br /> <br /> ===تفسیرهای عمومی===<br /> کمیته برای توضیح دامنه و معنای مواد میثاق، اسنادی با عنوان «تفسیر عمومی» منتشر می‌کند. این تفسیرها موضوعاتی مانند حق حیات، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، دادرسی عادلانه، آزادی بیان، آزادی اجتماعات، آزادی مذهب، حق مشارکت سیاسی و تعهد دولت‌ها را بررسی می‌کنند.<br /> <br /> از تفسیرهای شناخته‌شدهٔ کمیته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۱ دربارهٔ ماهیت تعهدات حقوقی دولت‌های عضو؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۴ دربارهٔ آزادی عقیده و بیان؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۵ دربارهٔ آزادی و امنیت شخصی؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۶ دربارهٔ حق حیات؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۷ دربارهٔ حق تجمع مسالمت‌آمیز.<br /> <br /> تفسیرهای عمومی معاهدهٔ جدیدی ایجاد نمی‌کنند، بلکه برداشت کمیته از تعهدات موجود در میثاق را بیان می‌کنند. دادگاه‌ها، نهادهای حقوق‌بشری، گزارشگران ویژه و سازمان‌های جامعهٔ مدنی از این تفسیرها به‌عنوان منابع معتبر حقوق بین‌الملل حقوق بشر استفاده می‌کنند.<br /> <br /> ===شکایت‌های فردی===<br /> افرادی که مدعی نقض حقوق خود هستند، در صورتی می‌توانند به کمیته شکایت کنند که دولت مورد شکایت به پروتکل اختیاری نخست پیوسته باشد. شاکی باید، جز در موارد استثنایی، راه‌های مؤثر داخلی را طی کرده باشد.<br /> <br /> کمیته ابتدا پذیرش‌پذیری شکایت را بررسی می‌کند. از جمله شرایط پذیرش این است که:<br /> <br /> * شکایت مربوط به یکی از حقوق مندرج در میثاق باشد؛<br /> * شاکی قربانی مستقیم یا نمایندهٔ مجاز قربانی باشد؛<br /> * شکایت به اندازهٔ کافی مستند شده باشد؛<br /> * راه‌های مؤثر داخلی طی شده باشد یا اثبات شود که این راه‌ها بی‌دلیل طولانی یا غیرمؤثرند؛<br /> * همان موضوع هم‌زمان در سازوکار بین‌المللی دیگری در حال بررسی نباشد؛<br /> * شکایت سوءاستفاده از حق ارائهٔ ارتباط محسوب نشود.<br /> <br /> اگر کمیته نقض میثاق را احراز کند، سندی با عنوان «دیدگاه» صادر می‌کند و از دولت می‌خواهد راه جبران مؤثر، از جمله آزادی فرد، لغو محکومیت، پرداخت غرامت، تحقیق دربارهٔ نقض و اصلاح قانون را فراهم کند.<br /> <br /> دیدگاه‌های کمیته مانند احکام دادگاه داخلی دارای نیروی اجرایی مستقیم نیستند، اما دولت‌های عضو پروتکل متعهد شده‌اند با کمیته همکاری کنند و میثاق را با حسن نیت اجرا نمایند. گزارشگر ویژهٔ پیگیری دیدگاه‌ها، اقدامات دولت‌ها برای اجرای تصمیم‌های کمیته را بررسی می‌کند.<br /> <br /> ===اقدامات موقت===<br /> در پرونده‌هایی که احتمال ورود زیان جبران‌ناپذیر وجود دارد، کمیته می‌تواند پیش از تصمیم نهایی از دولت بخواهد اقدام موقت انجام دهد. توقف اجرای حکم اعدام، جلوگیری از اخراج فرد به کشوری که در آن با خطر شکنجه روبه‌رو است یا فراهم‌کردن درمان پزشکی فوری از نمونه‌های اقدامات موقت است.<br /> <br /> اقدام موقت به معنای تصمیم نهایی دربارهٔ ماهیت شکایت نیست؛ هدف آن جلوگیری از آسیبی است که پس از وقوع قابل جبران نخواهد بود.<br /> <br /> ===شکایت‌های میان‌دولتی===<br /> مواد ۴۱ و ۴۲ میثاق سازوکاری برای طرح ادعای یک دولت عضو علیه دولت عضو دیگر پیش‌بینی کرده‌اند. این صلاحیت به پذیرش دولت‌های مربوط وابسته است و در عمل کمتر مورد استفاده قرار گرفته است.<br /> <br /> ==حقوق تحت نظارت کمیته==<br /> کمیته بر اجرای حقوق مندرج در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نظارت می‌کند. مهم‌ترین این حقوق عبارت‌اند از:<br /> <br /> * حق تعیین سرنوشت ملت‌ها؛<br /> * حق حیات؛<br /> * منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز؛<br /> * منع بردگی و کار اجباری؛<br /> * حق آزادی و امنیت شخصی؛<br /> * منع [[بازداشت خودسرانه]]؛<br /> * رفتار انسانی با زندانیان؛<br /> * حق برخورداری از [[دادرسی عادلانه]]؛<br /> * [[اصل برائت]]؛<br /> * منع عطف به ماسبق‌شدن قوانین کیفری؛<br /> * حق شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * حق حریم خصوصی؛<br /> * آزادی رفت‌وآمد؛<br /> * [[آزادی اندیشه]]، وجدان و مذهب؛<br /> * [[آزادی بیان]] و مطبوعات؛<br /> * [[آزادی اجتماعات]]؛<br /> * آزادی تشکل و تشکیل اتحادیه؛<br /> * حق مشارکت در امور عمومی و [[انتخابات آزاد]]؛<br /> * برابری در برابر قانون؛<br /> * حقوق اقلیت‌های قومی، مذهبی و زبانی.<br /> <br /> برخی حقوق، از جمله منع شکنجه، منع بردگی و اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات، حتی در وضعیت اضطراری نیز قابل تعلیق نیستند.<br /> <br /> ==تفاوت کمیته با شورای حقوق بشر==<br /> کمیته حقوق بشر و شورای حقوق بشر دو نهاد جداگانه‌اند و شباهت نام آنها گاه موجب اشتباه می‌شود.<br /> <br /> '''کمیته حقوق بشر''':<br /> <br /> * بر اساس میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی تشکیل شده است؛<br /> * ۱۸ کارشناس مستقل دارد؛<br /> * بر اجرای میثاق توسط دولت‌های عضو نظارت می‌کند؛<br /> * گزارش دولت‌ها و شکایت‌های فردی را بررسی می‌کند؛<br /> * تفسیر عمومی و ملاحظات پایانی صادر می‌کند؛<br /> * یک نهاد معاهده‌ای است.<br /> <br /> '''شورای حقوق بشر''':<br /> <br /> * بر اساس قطعنامهٔ مجمع عمومی در سال ۲۰۰۶ تشکیل شده است؛<br /> * از ۴۷ دولت عضو تشکیل می‌شود؛<br /> * نهادی سیاسی و بین‌دولتی است؛<br /> * قطعنامه تصویب می‌کند؛<br /> * گزارشگران ویژه، کمیسیون‌های تحقیق و هیئت‌های حقیقت‌یاب ایجاد می‌کند؛<br /> * سازوکار بررسی دوره‌ای جهانی را اداره می‌کند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر همچنین با «کمیتهٔ سوم مجمع عمومی» تفاوت دارد. کمیتهٔ سوم یکی از کمیته‌های اصلی [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] و متشکل از نمایندگان دولت‌هاست که به موضوعات اجتماعی، انسانی و حقوق‌بشری رسیدگی می‌کند.<br /> <br /> ==میثاق حقوق مدنی و سیاسی و ایران==<br /> ایران در ۴ آوریل ۱۹۶۸ میثاق را امضا و در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵ آن را تصویب کرد. میثاق در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ برای ایران لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;عضویت ایران&quot; /&gt;<br /> <br /> تصویب میثاق توسط حکومت پیشین انجام شد، اما تعهد به آن متعلق به کشور و دولت ایران است و با تغییر حکومت از میان نمی‌رود. جمهوری اسلامی نمی‌تواند با استناد به قوانین داخلی، قانون اساسی یا قوانین مبتنی بر شریعت از اجرای تعهدات بین‌المللی خودداری کند.<br /> <br /> بر اساس مادهٔ ۲۷ کنوانسیون وین دربارهٔ حقوق معاهدات، دولت نمی‌تواند به حقوق داخلی خود به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن یک معاهده استناد کند. کمیته نیز در ملاحظات خود تأکید کرده است که قوانین داخلی ایران باید مطابق تعهدات میثاق تفسیر و اجرا شوند.<br /> <br /> ایران به پروتکل اختیاری نخست نپیوسته است. در نتیجه، کمیته صلاحیت بررسی شکایت‌های فردی علیه جمهوری اسلامی را ندارد. همچنین ایران عضو پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام نیست.<br /> <br /> نبود صلاحیت رسیدگی به شکایت فردی به این معنا نیست که ایران از نظارت کمیته خارج است. کمیته همچنان می‌تواند گزارش‌های دوره‌ای ایران را بررسی کند، پرسش مطرح کند، اطلاعات جامعهٔ مدنی را دریافت کند و ملاحظات و توصیه‌های خود را منتشر سازد.<br /> <br /> ==بررسی گزارش‌های ایران==<br /> کمیته در دوره‌های مختلف گزارش‌های ایران را بررسی کرده است. ملاحظات پایانی مهم دربارهٔ ایران در سال‌های ۱۹۹۳، ۲۰۱۱ و ۲۰۲۳ منتشر شده‌اند.<br /> <br /> ===بررسی سال ۱۹۹۳===<br /> کمیته گزارش دوره‌ای دوم جمهوری اسلامی را در جلساتی در اکتبر ۱۹۹۲، آوریل و ژوئیهٔ ۱۹۹۳ بررسی کرد و ملاحظات پایانی خود را در ۳ اوت ۱۹۹۳ منتشر ساخت.&lt;ref name=&quot;ایران۱۹۹۳&quot;&gt;[https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=BZ3s7pJ9kj3YCypD%2FoERCBP96AHxNp4j9UsBKe4QRgWOqQKLOFXibQmAI9DwI9obtz7Bq5a7LaG0y9gP4h5WMQ%3D%3D ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ گزارش دوره‌ای دوم ایران]، سند CCPR/C/79/Add.25، ۳ اوت ۱۹۹۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نگرانی‌های کمیته شامل مجازات اعدام، تبعیض علیه زنان و اقلیت‌ها، محدودیت آزادی بیان و مذهب، وضعیت دستگاه قضایی و انطباق قوانین داخلی با میثاق بود.<br /> <br /> ===بررسی سال ۲۰۱۱===<br /> گزارش دوره‌ای سوم ایران در ۱۷ و ۱۸ اکتبر ۲۰۱۱ بررسی شد. کمیته در ملاحظات خود دربارهٔ شمار بالای اعدام‌ها، اعدام نوجوانان، شکنجه، مجازات‌های بدنی، محاکمات ناعادلانه، محدودیت وکلا، سرکوب مدافعان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، مخالفان سیاسی و اقلیت‌های قومی و مذهبی ابراز نگرانی کرد.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۱۱&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?Lang=en&amp;symbolno=CCPR%2FC%2FIRN%2FCO%2F3 ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ گزارش دوره‌ای سوم ایران]، سند CCPR/C/IRN/CO/3، ۲۰۱۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته گزارش‌های مربوط به استفادهٔ گسترده از شکنجه و رفتار غیرانسانی در بازداشتگاه‌ها، به‌ویژه دربارهٔ متهمان پرونده‌های امنیتی و افرادی که در دادگاه‌های انقلاب محاکمه شده بودند، مورد توجه قرار داد. این کمیته همچنین دربارهٔ فقدان استقلال قضایی و استفاده از اعتراف‌های اجباری ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> ===بررسی سال ۲۰۲۳===<br /> کمیته گزارش دوره‌ای چهارم جمهوری اسلامی را در ۹ و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ بررسی و ملاحظات پایانی خود را در ۲۶ اکتبر تصویب کرد. متن نهایی این ملاحظات در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot;&gt;[https://uhri.ohchr.org/Document/File/8862edc6-f29a-4fe9-ad9b-26abae191a7f/F1B9997C-FBD7-47AC-912F-E04E075A12DF ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ چهارمین گزارش دوره‌ای جمهوری اسلامی ایران]، سند CCPR/C/IRN/CO/4، ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این نخستین بررسی جامع وضعیت اجرای میثاق در ایران پس از [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران]] بود. کمیته مجموعه‌ای گسترده از نگرانی‌ها و توصیه‌ها را مطرح کرد.<br /> <br /> ==مهم‌ترین یافته‌های کمیته دربارهٔ ایران در سال ۲۰۲۳==<br /> ===برتری میثاق بر قوانین داخلی===<br /> کمیته از این موضوع ابراز نگرانی کرد که در صورت تعارض میان قوانین داخلی و میثاق، مقام‌های جمهوری اسلامی قوانین داخلی را مقدم می‌دانند. کمیته از ایران خواست به میثاق در نظام حقوقی داخلی اثر کامل بدهد و قوانین را مطابق تعهدات بین‌المللی تفسیر و اجرا کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ===نبود نهاد مستقل حقوق بشر===<br /> کمیته اعلام کرد با وجود گذشت بیش از دو دهه از پذیرش ضرورت ایجاد یک نهاد ملی حقوق بشر، پیشرفت مؤثری در این زمینه صورت نگرفته است. کمیته استقلال «ستاد حقوق بشر قوهٔ قضائیه» و دیگر نهادهای حکومتی را زیر سؤال برد و خواستار ایجاد نهادی مطابق اصول پاریس شد.<br /> <br /> ===مصونیت از مجازات===<br /> کمیته نسبت به نبود تحقیقات مستقل دربارهٔ کشتار و نقض حقوق بشر در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و قیام ۱۴۰۱، سرنگونی هواپیمای اوکراینی، مسموم‌سازی دانش‌آموزان و فشار بر خانواده‌های دادخواه ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> این کمیته خواستار تحقیقات کامل، مستقل و بی‌طرفانه، دسترسی قربانیان به راه‌های جبران و محاکمهٔ مسئولان شد.<br /> <br /> ===نقش سپاه پاسداران===<br /> کمیته در بخش مربوط به فساد از گزارش‌هایی ابراز نگرانی کرد که بر اساس آنها برخی نهادهای قدرتمند، از جمله [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و بنیادهای حکومتی، عملاً از نظارت مؤثر مصون هستند. کمیته خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ فساد و پاسخ‌گوکردن مقام‌های بلندپایه شد.<br /> <br /> ===تبعیض علیه زنان===<br /> کمیته اعلام کرد قوانین ایران همچنان در زمینه‌های مختلف علیه زنان و دختران تبعیض‌آمیز هستند. پایین‌بودن سن ازدواج دختران، کمبود حضور زنان در مناصب تصمیم‌گیری، خشونت خانگی، قتل‌های موسوم به ناموسی و محدودیت حقوق اقتصادی و اجتماعی زنان از نگرانی‌های کمیته بود.<br /> <br /> ===حجاب اجباری===<br /> کمیته دربارهٔ قوانین و طرح‌هایی که برای نقض مقررات [[حجاب اجباری]] مجازات‌های شدید، از جمله شلاق و حبس طولانی، مقرر می‌کنند ابراز نگرانی کرد. این کمیته از جمهوری اسلامی خواست قوانین و سیاست‌های جرم‌انگارانه دربارهٔ پوشش زنان را لغو یا اصلاح و گشت ارشاد را منحل کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ===مجازات اعدام===<br /> کمیته از افزایش شمار اعدام‌ها از سال ۲۰۲۱، گستردگی جرایم مشمول اعدام و کاربرد نامتناسب این مجازات علیه اقلیت‌های بلوچ، کرد و عرب اهوازی ابراز نگرانی عمیق کرد.<br /> <br /> کمیته اعلام کرد اعدام فقط ممکن است برای «جدی‌ترین جرایم» که شامل قتل عمد است در نظر گرفته شود. جرایم مواد مخدر، جرایم سیاسی، جرایم دینی و اتهام‌هایی مانند محاربه و افساد فی‌الارض در این تعریف قرار نمی‌گیرند.<br /> <br /> این نهاد همچنین دربارهٔ موارد زیر ابراز نگرانی کرد:<br /> <br /> * اعدام افرادی که هنگام وقوع جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند؛<br /> * استفاده از اعتراف‌های گرفته‌شده زیر شکنجه؛<br /> * محاکمه‌های غیرعلنی در دادگاه‌های انقلاب؛<br /> * محدودیت دسترسی به وکیل؛<br /> * اطلاع‌ندادن زمان اعدام به خانواده و وکیل؛<br /> * نبود آمار رسمی و تفکیک‌شده دربارهٔ احکام اعدام.<br /> <br /> کمیته از جمهوری اسلامی خواست تعلیق اجرای اعدام‌ها را با هدف لغو کامل این مجازات بررسی و به پروتکل اختیاری دوم میثاق ملحق شود.<br /> <br /> ===سرکوب اعتراضات===<br /> کمیته گزارش‌های معتبر دربارهٔ استفادهٔ عمدی از نیروی مرگبار و نامتناسب علیه معترضان در سال ۱۴۰۱ را مورد توجه قرار داد. در سند کمیته به جان‌باختن بیش از ۵۵۰ معترض، از جمله دست‌کم ۶۸ کودک، اشاره شده است.<br /> <br /> کمیته خواستار تحقیقات مستقل دربارهٔ مرگ مهسا ژینا امینی، کشتار معترضان و استفادهٔ غیرقانونی از سلاح گرم شد. این نهاد تأکید کرد استفاده از نیروی مرگبار فقط در صورت ضرورت مطلق برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع مجاز است.<br /> <br /> ===شکنجه و اعتراف اجباری===<br /> کمیته اعلام کرد گزارش‌های معتبری دربارهٔ استفادهٔ گسترده و نظام‌مند از شکنجه و بدرفتاری در بازداشتگاه‌های رسمی و غیررسمی، به‌دست مأموران انتظامی، زندان‌ها و اعضای سپاه پاسداران وجود دارد.<br /> <br /> به گفتهٔ کمیته، شکنجه برای گرفتن اعتراف به‌کار می‌رود و این اعتراف‌ها در پرونده‌های کیفری، از جمله پرونده‌های منتهی به اعدام، مورد استناد قرار می‌گیرند.<br /> <br /> کمیته خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ همهٔ ادعاهای شکنجه، مرگ در بازداشت، مجازات عاملان، جبران خسارت قربانیان و کنارگذاشتن اعتراف‌های گرفته‌شده تحت فشار شد.<br /> <br /> ===بازداشت خودسرانه===<br /> کمیته دربارهٔ بازداشت‌های طولانی بدون محاکمه، نگهداری در مکان‌های اعلام‌نشده، محرومیت از تماس با خانواده و وکیل و بازداشت خودسرانهٔ معترضان، روزنامه‌نگاران، وکلا، مدافعان حقوق بشر، مخالفان و اعضای اقلیت‌ها ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> کمیته توصیه کرد بازداشت‌شدگان از آغاز بازداشت به وکیل منتخب، خانواده و پزشک مستقل دسترسی داشته باشند و حداکثر ظرف ۴۸ ساعت نزد دادگاهی صالح، مستقل و بی‌طرف حاضر شوند. همچنین همهٔ افرادی که خودسرانه بازداشت شده‌اند باید بدون قیدوشرط آزاد و از جبران خسارت برخوردار شوند.<br /> <br /> ===وضعیت زندان‌ها===<br /> ازدحام، شرایط غیربهداشتی، کیفیت نامناسب آب و غذا، محرومیت از درمان، شکنجه، مجازات بدنی و [[سلول انفرادی]] طولانی از دیگر موارد نگرانی کمیته بود.<br /> <br /> ===آزادی بیان و فضای مجازی===<br /> کمیته نسبت به جرم‌انگاری انتقاد از حکومت، محدودیت رسانه‌ها، بازداشت روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر، قطع اینترنت و کنترل فضای مجازی ابراز نگرانی کرد. کمیته از ایران خواست قوانین محدودکنندهٔ آزادی بیان را با مادهٔ ۱۹ میثاق منطبق کند.<br /> <br /> ===آزادی اجتماعات===<br /> کمیته خواستار تضمین حق تجمع مسالمت‌آمیز و جلوگیری از استفادهٔ نامتناسب از نیرو و سلاح علیه شرکت‌کنندگان در اعتراضات شد. بر اساس میثاق، صرف انتقاد از حکومت یا درخواست تغییرات سیاسی نمی‌تواند مبنای سرکوب تجمع مسالمت‌آمیز قرار گیرد.<br /> <br /> ===اقلیت‌های قومی و مذهبی===<br /> تبعیض علیه کردها، بلوچ‌ها، عرب‌های اهوازی، بهاییان، مسیحیان، دراویش، اهل سنت و دیگر اقلیت‌ها از موضوعات مورد توجه کمیته بود. این نهاد بر منع تبعیض، آزادی مذهب و حق اقلیت‌ها برای برخورداری از فرهنگ و زبان خود تأکید کرد.<br /> <br /> ==ایران و شکایت فردی==<br /> ایران عضو پروتکل اختیاری نخست میثاق نیست. در نتیجه، زندانیان سیاسی، خانواده‌های قربانیان، معترضان یا دیگر شهروندان ایرانی نمی‌توانند مستقیماً شکایت فردی علیه جمهوری اسلامی را بر اساس این پروتکل نزد کمیته ثبت کنند.<br /> <br /> این وضعیت با برخی دیگر از سازوکارهای سازمان ملل تفاوت دارد. افراد و سازمان‌ها می‌توانند اطلاعات مربوط به ایران را برای گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر، [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]، کارگروه ناپدیدشدگان قهری، گزارشگر اعدام‌های فراقضایی و دیگر رویه‌های ویژه ارسال کنند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر نیز می‌تواند اطلاعات سازمان‌های جامعهٔ مدنی را هنگام بررسی گزارش دوره‌ای ایران دریافت کند؛ اما این فرایند جای رسیدگی رسمی به شکایت فردی را نمی‌گیرد.<br /> <br /> کمیته در ملاحظات سال ۲۰۲۳ از جمهوری اسلامی خواست پیوستن به پروتکل اختیاری نخست را بررسی کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاومت ایران و یافته‌های کمیته==<br /> منابع [[مقاومت ایران]] گزارش‌های نهادهای ملل متحد دربارهٔ اعدام، شکنجه، اعتراف اجباری، محاکمه‌های ناعادلانه، سرکوب اعتراضات و نقض حقوق زنان و اقلیت‌ها را بازتاب داده‌اند.<br /> <br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در مواضع خود خواستار اقدام عملی جامعهٔ بین‌المللی برای توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی، بازدید هیئت‌های بین‌المللی از زندان‌ها و ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت شده‌اند.<br /> <br /> در بیانیهٔ سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت، این شورا خواستار اقدام فوری سازمان ملل برای جلوگیری از نقض حقوق بشر، بازدید هیئت‌های بین‌المللی و گزارشگر ویژه از زندان‌ها و توقف اعدام‌های خودسرانه شد.&lt;ref name=&quot;بیانیه شورا&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%80-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 بیانیهٔ سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران]، سازمان مجاهدین خلق ایران.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در مواضع خود لغو مجازات اعدام، منع شکنجه، برچیدن دادگاه‌های انقلاب، استقلال دستگاه قضایی، رعایت اصل برائت، حق برخورداری از وکیل و محاکمهٔ علنی را از اصول برنامهٔ مقاومت ایران برای آیندهٔ ایران معرفی کرده است. این اصول با بخش‌هایی از توصیه‌های کمیته دربارهٔ حق حیات، منع شکنجه و دادرسی عادلانه هم‌پوشانی دارند.<br /> <br /> مقاومت ایران همچنین بر ضرورت پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی و رسیدگی بین‌المللی به [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] تأکید کرده است. با این حال، ملاحظات پایانی کمیته در سال ۲۰۲۳ به‌طور مستقل و مشخص به قتل‌عام سال ۱۳۶۷ نپرداخت و تمرکز بخش «نقض‌های گذشته و مقابله با مصونیت» بر اعتراضات ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، هواپیمای اوکراینی، مسمومیت دانش‌آموزان و فشار بر خانواده‌های دادخواه بود.<br /> <br /> ==دیدگاه مقاومت ایران دربارهٔ کاستی اقدامات بین‌المللی==<br /> مقاومت ایران ضمن استفاده از گزارش‌ها و اسناد کمیته و دیگر سازوکارهای سازمان ملل، بارها تأکید کرده است که انتشار گزارش و توصیه به‌تنهایی برای متوقف‌کردن اعدام و سرکوب کافی نیست.<br /> <br /> از دید این جریان، استمرار اعدام‌ها، شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه و مصونیت مقام‌های حکومتی نشان می‌دهد که یافته‌های نهادهای کارشناسی باید با اقدامات سیاسی و قضایی مؤثر همراه شوند. مطالبات مطرح‌شده شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت؛<br /> * تشکیل سازوکار بین‌المللی پاسخ‌گویی؛<br /> * اعمال تحریم علیه عاملان نقض حقوق بشر؛<br /> * استفاده از [[صلاحیت جهانی قضایی]]؛<br /> * توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان؛<br /> * آزادی زندانیان سیاسی؛<br /> * دسترسی ناظران بین‌المللی به زندان‌ها؛<br /> * تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ و گورهای جمعی؛<br /> * مشروط‌کردن روابط سیاسی و اقتصادی با حکومت ایران به رعایت حقوق بشر.<br /> <br /> این مطالبات فراتر از صلاحیت مستقیم کمیته حقوق بشر هستند؛ زیرا کمیته اختیار وضع تحریم، ارجاع پرونده به شورای امنیت یا محاکمهٔ مقام‌های دولتی را ندارد.<br /> <br /> ==جایگاه حقوقی تصمیم‌های کمیته==<br /> ملاحظات پایانی، تفسیرهای عمومی و دیدگاه‌های کمیته، حکم دادگاه داخلی یا رأی یک دادگاه کیفری بین‌المللی نیستند. کمیته نیروی اجرایی برای الزام دولت‌ها ندارد.<br /> <br /> با این حال، این اسناد از چند جهت اهمیت حقوقی دارند:<br /> <br /> * کمیته نهاد رسمی ناظر بر اجرای میثاق است؛<br /> * دولت‌ها با عضویت در میثاق، صلاحیت نظارتی کمیته را پذیرفته‌اند؛<br /> * تفسیرهای کمیته برداشت معتبر از مفاد میثاق را ارائه می‌کنند؛<br /> * دادگاه‌های داخلی و منطقه‌ای به دیدگاه‌های کمیته استناد می‌کنند؛<br /> * اسناد کمیته می‌توانند در روندهای دادخواهی و [[عدالت انتقالی]] مورد استفاده قرار گیرند؛<br /> * بی‌اعتنایی مستمر به توصیه‌ها می‌تواند نشان‌دهندهٔ اجرا نکردن تعهدات بین‌المللی یک دولت باشد.<br /> <br /> ==محدودیت‌ها و انتقادها==<br /> مهم‌ترین محدودیت کمیته نبود سازوکار اجرایی مستقیم است. کمیته نمی‌تواند دولت‌ها را تحریم کند، مقام‌های ناقض حقوق بشر را بازداشت کند یا احکام خود را از طریق نیروی اجرایی به اجرا بگذارد.<br /> <br /> دیگر محدودیت‌ها عبارت‌اند از:<br /> <br /> * تأخیر برخی دولت‌ها در ارائهٔ گزارش؛<br /> * همکاری‌نکردن دولت‌ها یا ارائهٔ اطلاعات ناقص؛<br /> * نپیوستن بعضی کشورها به پروتکل اختیاری نخست؛<br /> * تأخیر در رسیدگی به شکایت‌ها به‌دلیل کمبود منابع؛<br /> * اجرا نشدن برخی دیدگاه‌ها و توصیه‌ها؛<br /> * وابستگی پیگیری نهایی به ارادهٔ دولت‌ها؛<br /> * محدودیت دسترسی مستقیم کمیته به محل وقوع نقض حقوق بشر.<br /> <br /> در مورد ایران، نپیوستن جمهوری اسلامی به پروتکل اختیاری نخست، امکان طرح شکایت فردی در کمیته را از شهروندان ایرانی سلب کرده است. از این‌رو، نظارت کمیته عمدتاً از مسیر گزارش‌های دوره‌ای و اطلاعات جامعهٔ مدنی انجام می‌شود.<br /> <br /> ==اهمیت کمیته در مستندسازی نقض حقوق بشر در ایران==<br /> ملاحظات کمیته دربارهٔ ایران، اسناد رسمی سازمان ملل محسوب می‌شوند و می‌توانند در پژوهش‌های حقوقی، گزارش‌های سازمان‌های حقوق‌بشری، پرونده‌های دادخواهی و فرایندهای آیندهٔ عدالت انتقالی مورد استفاده قرار گیرند.<br /> <br /> ملاحظات سال ۲۰۲۳ به‌طور خاص مجموعه‌ای مستند از نگرانی‌های بین‌المللی دربارهٔ اعدام، شکنجه، اعتراف اجباری، بازداشت خودسرانه، سرکوب اعتراضات، حجاب اجباری، تبعیض، وضعیت زندان‌ها و فقدان استقلال قضایی ارائه می‌کند.<br /> <br /> توصیه‌های کمیته همچنین معیارهایی برای ارزیابی قوانین و عملکرد حکومت ایران در مقایسه با تعهدات بین‌المللی کشور فراهم می‌آورد. جمهوری اسلامی نمی‌تواند عضویت ایران در میثاق را نادیده بگیرد یا قوانین داخلی را به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن آن مطرح کند.<br /> <br /> ==جستارهای وابسته==<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[حق حیات]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[آزادی بیان]]<br /> * [[آزادی اجتماعات]]<br /> * [[آزادی مذهب]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[سلول انفرادی]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:نهادهای حقوق بشری]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:نهادهای معاهده‌ای سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> [[رده:سازمان‌های تأسیس‌شده در ۱۹۷۶]]<br /> [[رده:سازمان‌های بین‌المللی مستقر در ژنو]]<br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF.png&diff=94821 2026-11-05T09:53:42Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div></div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF&diff=94820 2026-11-05T09:52:04Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سازمان |نام سازمان = کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد |تصویر = نشان سازمان ملل متحد.svg |اندازه تصویر = ۲۰۰ پیکسل |توضیح تصویر = نشان سازمان ملل متحد |تأسیس = ۲۳ مارس ۱۹۷۶؛ آغاز فعالیت در سال ۱۹۷۷ |انحلال...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سازمان<br /> |نام سازمان = کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد<br /> |تصویر = نشان سازمان ملل متحد.svg<br /> |اندازه تصویر = ۲۰۰ پیکسل<br /> |توضیح تصویر = نشان سازمان ملل متحد<br /> |تأسیس = ۲۳ مارس ۱۹۷۶؛ آغاز فعالیت در سال ۱۹۷۷<br /> |انحلال =<br /> |گونه = نهاد معاهده‌ای حقوق بشر<br /> |وضعیت حقوقی = نهاد کارشناسی مستقل تأسیس‌شده بر اساس مادهٔ ۲۸ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> |هدف = نظارت بر اجرای میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و پروتکل‌های اختیاری آن<br /> |مقر = [[ژنو]]، سوئیس<br /> |ناحیه فعالیت = کشورهای عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی<br /> |تعداد اعضا = ۱۸ کارشناس مستقل<br /> |زبان‌های رسمی = زبان‌های رسمی [[سازمان ملل متحد]]<br /> |رئیس = چانگ‌روک سوه<br /> |عنوان ریاست = رئیس کمیته<br /> |عنوان نایب رئیس = نایب‌رئیس<br /> |افراد کلیدی = اعضای مستقل منتخب دولت‌های عضو میثاق<br /> |سازمان مادر = نهاد مستقل معاهده‌ای؛ برخوردار از خدمات دبیرخانه‌ای [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> |سازمان های وابسته = کارگروه ارتباطات فردی؛ گزارشگر ویژهٔ پیگیری ملاحظات پایانی؛ گزارشگر ویژهٔ پیگیری دیدگاه‌ها<br /> |بودجه عملیاتی =<br /> |بودجه = بودجهٔ سازمان ملل متحد<br /> |تعداد کارکنان =<br /> |تعداد داوطلبان =<br /> |شعار =<br /> |وب‌گاه = [https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr صفحهٔ رسمی کمیته حقوق بشر]<br /> |نام پیشین =<br /> }}<br /> <br /> '''کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد''' (به انگلیسی: '''United Nations Human Rights Committee''') که در اسناد سازمان ملل با سرواژهٔ '''CCPR''' شناخته می‌شود، نهادی متشکل از ۱۸ کارشناس مستقل است که بر اجرای [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] و پروتکل‌های اختیاری آن نظارت می‌کند. این کمیته بر اساس مادهٔ ۲۸ میثاق تأسیس شد و نخستین دورهٔ فعالیت خود را در سال ۱۹۷۷ آغاز کرد.&lt;ref name=&quot;معرفی کمیته&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]، [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته حقوق بشر یک دادگاه بین‌المللی یا نهاد متشکل از نمایندگان دولت‌ها نیست. اعضای آن، اگرچه از سوی دولت‌های عضو معرفی و انتخاب می‌شوند، در مقام شخصی و مستقل فعالیت می‌کنند و نباید از دولت متبوع خود دستور بگیرند. وظایف اصلی کمیته شامل بررسی گزارش‌های دوره‌ای دولت‌های عضو، انتشار ملاحظات پایانی، تدوین تفسیرهای عمومی دربارهٔ مفاد میثاق، رسیدگی به شکایت‌های فردی علیه دولت‌های عضو پروتکل اختیاری نخست و پیگیری اجرای توصیه‌ها و دیدگاه‌های کمیته است.<br /> <br /> این کمیته با [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] تفاوت دارد. شورای حقوق بشر یک نهاد سیاسی و بین‌دولتی متشکل از ۴۷ کشور عضو است، در حالی که کمیته حقوق بشر نهادی کارشناسی و معاهده‌ای است که صلاحیت آن مستقیماً از میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ناشی می‌شود.<br /> <br /> ایران در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵، پیش از استقرار جمهوری اسلامی، میثاق را تصویب کرد و از ۲۳ مارس ۱۹۷۶ به مفاد آن متعهد شد. تغییر نظام سیاسی در سال ۱۳۵۷ این تعهد بین‌المللی را از میان نبرد و جمهوری اسلامی همچنان از نظر حقوق بین‌الملل موظف به رعایت میثاق و ارائهٔ گزارش به کمیته است.&lt;ref name=&quot;عضویت ایران&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Treaty.aspx?CountryID=81&amp;Lang=en وضعیت تصویب معاهدات حقوق بشر توسط ایران]، پایگاه نهادهای معاهده‌ای سازمان ملل متحد.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تاریخچه==<br /> [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را تصویب کرد. این میثاق پس از دستیابی به شمار لازم تصویب‌ها، در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد.<br /> <br /> مادهٔ ۲۸ میثاق ایجاد کمیته‌ای با عنوان «کمیته حقوق بشر» را پیش‌بینی کرده بود. بر اساس این ماده، کمیته باید از ۱۸ عضو برخوردار از جایگاه اخلاقی و صلاحیت شناخته‌شده در زمینهٔ حقوق بشر تشکیل شود. در انتخاب اعضا، برخورداری برخی از آنان از تجربهٔ حقوقی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.&lt;ref name=&quot;متن میثاق&quot;&gt;[https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html متن میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و مقررات مربوط به کمیته حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نخستین انتخابات اعضای کمیته در سال ۱۹۷۶ برگزار شد و کمیته نخستین جلسهٔ خود را در سال ۱۹۷۷ تشکیل داد. این نهاد به‌تدریج روش‌های کاری خود را برای بررسی گزارش دولت‌ها، رسیدگی به شکایت‌های فردی، صدور اقدامات موقت و پیگیری اجرای تصمیم‌ها توسعه داد.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر یکی از ۱۰ نهاد معاهده‌ای حقوق بشر سازمان ملل متحد است. هر یک از این نهادها بر اجرای یک معاهدهٔ اصلی حقوق بشر نظارت می‌کنند. دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر خدمات دبیرخانه‌ای، کارشناسی، ترجمه، ثبت اسناد و سازمان‌دهی جلسات کمیته را فراهم می‌کند.&lt;ref name=&quot;نهادهای معاهده‌ای&quot;&gt;[https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies نهادهای معاهده‌ای حقوق بشر سازمان ملل متحد]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==مبنای حقوقی==<br /> مبنای اصلی فعالیت کمیته، بخش چهارم میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، به‌ویژه مواد ۲۸ تا ۴۵ آن است. این مواد ترکیب، نحوهٔ انتخاب اعضا، جلسات، گزارش‌های دولت‌ها و برخی صلاحیت‌های کمیته را تعیین می‌کنند.<br /> <br /> اسناد اصلی مربوط به فعالیت کمیته عبارت‌اند از:<br /> <br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛<br /> * پروتکل اختیاری نخست میثاق؛<br /> * پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام؛<br /> * آیین‌نامهٔ داخلی کمیته؛<br /> * روش‌های کاری و دستورالعمل‌های گزارش‌دهی؛<br /> * تفسیرهای عمومی کمیته؛<br /> * تصمیم‌ها و دیدگاه‌های صادرشده دربارهٔ شکایت‌های فردی.<br /> <br /> پروتکل اختیاری نخست، صلاحیت کمیته برای دریافت و بررسی شکایت افرادی را به رسمیت می‌شناسد که مدعی هستند یکی از حقوق تضمین‌شده در میثاق توسط دولت عضو نقض شده است. این صلاحیت فقط دربارهٔ دولت‌هایی اعمال می‌شود که به پروتکل پیوسته باشند.<br /> <br /> پروتکل اختیاری دوم، دولت‌های عضو را به لغو مجازات اعدام متعهد می‌کند. ایران به هیچ‌یک از دو پروتکل اختیاری میثاق نپیوسته است.<br /> <br /> ==ترکیب و انتخاب اعضا==<br /> کمیته از ۱۸ کارشناس مستقل تشکیل می‌شود. دولت‌های عضو میثاق می‌توانند نامزدهای خود را معرفی کنند و اعضا با رأی مخفی دولت‌های عضو انتخاب می‌شوند.<br /> <br /> اعضا برای دوره‌های چهار ساله انتخاب می‌شوند و امکان انتخاب مجدد آنان وجود دارد. هر دو سال، دورهٔ عضویت نیمی از اعضا پایان می‌یابد تا تداوم فعالیت و انتقال تجربه در کمیته حفظ شود.<br /> <br /> اعضای کمیته در مقام شخصی فعالیت می‌کنند و نمایندهٔ دولت متبوع خود نیستند. آنان پیش از آغاز فعالیت تعهد می‌کنند وظایف خود را مستقل، بی‌طرفانه و با وجدان حرفه‌ای انجام دهند.<br /> <br /> در ترکیب کمیته باید به توزیع جغرافیایی، نمایندگی تمدن‌ها و نظام‌های حقوقی مختلف و حضور افراد دارای تجربهٔ حقوقی توجه شود. با این حال، موضوع توازن جنسیتی و نمایندگی متناسب مناطق مختلف از مباحث همیشگی دربارهٔ ترکیب نهادهای معاهده‌ای بوده است.<br /> <br /> کمیته از میان اعضای خود یک رئیس، سه نایب‌رئیس و یک گزارشگر انتخاب می‌کند. دورهٔ مسئولیت اعضای دفتر کمیته معمولاً دو سال است. چانگ‌روک سوه، حقوقدان اهل کرهٔ جنوبی، در سال ۲۰۲۶ ریاست کمیته را برعهده داشت.&lt;ref name=&quot;ریاست کمیته&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/TBSearch.aspx?CountryID=0&amp;Lang=En اسناد نهادهای معاهده‌ای و ریاست کمیته حقوق بشر]، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==جلسات==<br /> کمیته معمولاً سه دورهٔ کاری در سال برگزار می‌کند. جلسات آن عمدتاً در ژنو تشکیل می‌شود؛ هرچند در دوره‌هایی جلساتی نیز در نیویورک برگزار شده است.<br /> <br /> بخش مربوط به بررسی گزارش دولت‌ها معمولاً علنی است. نمایندگان دولت مورد بررسی به پرسش‌های اعضای کمیته پاسخ می‌دهند و جلسات از طریق رسانه‌های سازمان ملل پخش می‌شود. بررسی شکایت‌های فردی، به‌دلیل ضرورت حفظ محرمانگی اطلاعات اشخاص، در جلسات غیرعلنی انجام می‌گیرد.<br /> <br /> سازمان‌های غیردولتی، نهادهای ملی حقوق بشر و دیگر نهادهای جامعهٔ مدنی می‌توانند پیش از بررسی گزارش یک کشور، گزارش‌ها و اطلاعات خود را برای کمیته ارسال کنند. این اطلاعات در ارزیابی صحت گزارش‌های دولتی و شناسایی موارد نقض حقوق بشر نقش دارد.<br /> <br /> ==وظایف و صلاحیت‌ها==<br /> کمیته حقوق بشر چهار حوزهٔ اصلی فعالیت دارد:<br /> <br /> ===بررسی گزارش دولت‌ها===<br /> مادهٔ ۴۰ میثاق دولت‌های عضو را موظف می‌کند دربارهٔ اقداماتی که برای اجرای حقوق مندرج در میثاق انجام داده‌اند، گزارش ارائه کنند. گزارش نخست باید پس از لازم‌الاجراشدن میثاق برای دولت عضو ارائه شود و گزارش‌های بعدی بر اساس زمان‌بندی تعیین‌شده توسط کمیته تنظیم می‌شوند.<br /> <br /> روند بررسی گزارش معمولاً شامل مراحل زیر است:<br /> <br /> * ارائهٔ گزارش دولت؛<br /> * دریافت اطلاعات از سازمان‌های غیردولتی و نهادهای ملی حقوق بشر؛<br /> * تهیهٔ فهرست موضوعات و پرسش‌ها توسط کمیته؛<br /> * پاسخ کتبی دولت؛<br /> * گفت‌وگوی حضوری یا برخط با هیئت نمایندگی دولت؛<br /> * تصویب ملاحظات پایانی؛<br /> * تعیین موضوعات فوری برای پیگیری؛<br /> * درخواست گزارش دوره‌ای بعدی.<br /> <br /> ملاحظات پایانی شامل ارزیابی کمیته از نکات مثبت، نگرانی‌های اصلی و توصیه‌هایی برای اجرای میثاق است. این سند حکم قضایی محسوب نمی‌شود، اما تفسیر رسمی نهاد ناظر بر میثاق از تعهدات دولت عضو را منعکس می‌کند.<br /> <br /> ===تفسیرهای عمومی===<br /> کمیته برای توضیح دامنه و معنای مواد میثاق، اسنادی با عنوان «تفسیر عمومی» منتشر می‌کند. این تفسیرها موضوعاتی مانند حق حیات، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، دادرسی عادلانه، آزادی بیان، آزادی اجتماعات، آزادی مذهب، حق مشارکت سیاسی و تعهد دولت‌ها را بررسی می‌کنند.<br /> <br /> از تفسیرهای شناخته‌شدهٔ کمیته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۱ دربارهٔ ماهیت تعهدات حقوقی دولت‌های عضو؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۴ دربارهٔ آزادی عقیده و بیان؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۵ دربارهٔ آزادی و امنیت شخصی؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۶ دربارهٔ حق حیات؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۷ دربارهٔ حق تجمع مسالمت‌آمیز.<br /> <br /> تفسیرهای عمومی معاهدهٔ جدیدی ایجاد نمی‌کنند، بلکه برداشت کمیته از تعهدات موجود در میثاق را بیان می‌کنند. دادگاه‌ها، نهادهای حقوق‌بشری، گزارشگران ویژه و سازمان‌های جامعهٔ مدنی از این تفسیرها به‌عنوان منابع معتبر حقوق بین‌الملل حقوق بشر استفاده می‌کنند.<br /> <br /> ===شکایت‌های فردی===<br /> افرادی که مدعی نقض حقوق خود هستند، در صورتی می‌توانند به کمیته شکایت کنند که دولت مورد شکایت به پروتکل اختیاری نخست پیوسته باشد. شاکی باید، جز در موارد استثنایی، راه‌های مؤثر داخلی را طی کرده باشد.<br /> <br /> کمیته ابتدا پذیرش‌پذیری شکایت را بررسی می‌کند. از جمله شرایط پذیرش این است که:<br /> <br /> * شکایت مربوط به یکی از حقوق مندرج در میثاق باشد؛<br /> * شاکی قربانی مستقیم یا نمایندهٔ مجاز قربانی باشد؛<br /> * شکایت به اندازهٔ کافی مستند شده باشد؛<br /> * راه‌های مؤثر داخلی طی شده باشد یا اثبات شود که این راه‌ها بی‌دلیل طولانی یا غیرمؤثرند؛<br /> * همان موضوع هم‌زمان در سازوکار بین‌المللی دیگری در حال بررسی نباشد؛<br /> * شکایت سوءاستفاده از حق ارائهٔ ارتباط محسوب نشود.<br /> <br /> اگر کمیته نقض میثاق را احراز کند، سندی با عنوان «دیدگاه» صادر می‌کند و از دولت می‌خواهد راه جبران مؤثر، از جمله آزادی فرد، لغو محکومیت، پرداخت غرامت، تحقیق دربارهٔ نقض و اصلاح قانون را فراهم کند.<br /> <br /> دیدگاه‌های کمیته مانند احکام دادگاه داخلی دارای نیروی اجرایی مستقیم نیستند، اما دولت‌های عضو پروتکل متعهد شده‌اند با کمیته همکاری کنند و میثاق را با حسن نیت اجرا نمایند. گزارشگر ویژهٔ پیگیری دیدگاه‌ها، اقدامات دولت‌ها برای اجرای تصمیم‌های کمیته را بررسی می‌کند.<br /> <br /> ===اقدامات موقت===<br /> در پرونده‌هایی که احتمال ورود زیان جبران‌ناپذیر وجود دارد، کمیته می‌تواند پیش از تصمیم نهایی از دولت بخواهد اقدام موقت انجام دهد. توقف اجرای حکم اعدام، جلوگیری از اخراج فرد به کشوری که در آن با خطر شکنجه روبه‌رو است یا فراهم‌کردن درمان پزشکی فوری از نمونه‌های اقدامات موقت است.<br /> <br /> اقدام موقت به معنای تصمیم نهایی دربارهٔ ماهیت شکایت نیست؛ هدف آن جلوگیری از آسیبی است که پس از وقوع قابل جبران نخواهد بود.<br /> <br /> ===شکایت‌های میان‌دولتی===<br /> مواد ۴۱ و ۴۲ میثاق سازوکاری برای طرح ادعای یک دولت عضو علیه دولت عضو دیگر پیش‌بینی کرده‌اند. این صلاحیت به پذیرش دولت‌های مربوط وابسته است و در عمل کمتر مورد استفاده قرار گرفته است.<br /> <br /> ==حقوق تحت نظارت کمیته==<br /> کمیته بر اجرای حقوق مندرج در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نظارت می‌کند. مهم‌ترین این حقوق عبارت‌اند از:<br /> <br /> * حق تعیین سرنوشت ملت‌ها؛<br /> * حق حیات؛<br /> * منع شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز؛<br /> * منع بردگی و کار اجباری؛<br /> * حق آزادی و امنیت شخصی؛<br /> * منع [[بازداشت خودسرانه]]؛<br /> * رفتار انسانی با زندانیان؛<br /> * حق برخورداری از [[دادرسی عادلانه]]؛<br /> * [[اصل برائت]]؛<br /> * منع عطف به ماسبق‌شدن قوانین کیفری؛<br /> * حق شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * حق حریم خصوصی؛<br /> * آزادی رفت‌وآمد؛<br /> * [[آزادی اندیشه]]، وجدان و مذهب؛<br /> * [[آزادی بیان]] و مطبوعات؛<br /> * [[آزادی اجتماعات]]؛<br /> * آزادی تشکل و تشکیل اتحادیه؛<br /> * حق مشارکت در امور عمومی و [[انتخابات آزاد]]؛<br /> * برابری در برابر قانون؛<br /> * حقوق اقلیت‌های قومی، مذهبی و زبانی.<br /> <br /> برخی حقوق، از جمله منع شکنجه، منع بردگی و اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات، حتی در وضعیت اضطراری نیز قابل تعلیق نیستند.<br /> <br /> ==تفاوت کمیته با شورای حقوق بشر==<br /> کمیته حقوق بشر و شورای حقوق بشر دو نهاد جداگانه‌اند و شباهت نام آنها گاه موجب اشتباه می‌شود.<br /> <br /> '''کمیته حقوق بشر''':<br /> <br /> * بر اساس میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی تشکیل شده است؛<br /> * ۱۸ کارشناس مستقل دارد؛<br /> * بر اجرای میثاق توسط دولت‌های عضو نظارت می‌کند؛<br /> * گزارش دولت‌ها و شکایت‌های فردی را بررسی می‌کند؛<br /> * تفسیر عمومی و ملاحظات پایانی صادر می‌کند؛<br /> * یک نهاد معاهده‌ای است.<br /> <br /> '''شورای حقوق بشر''':<br /> <br /> * بر اساس قطعنامهٔ مجمع عمومی در سال ۲۰۰۶ تشکیل شده است؛<br /> * از ۴۷ دولت عضو تشکیل می‌شود؛<br /> * نهادی سیاسی و بین‌دولتی است؛<br /> * قطعنامه تصویب می‌کند؛<br /> * گزارشگران ویژه، کمیسیون‌های تحقیق و هیئت‌های حقیقت‌یاب ایجاد می‌کند؛<br /> * سازوکار بررسی دوره‌ای جهانی را اداره می‌کند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر همچنین با «کمیتهٔ سوم مجمع عمومی» تفاوت دارد. کمیتهٔ سوم یکی از کمیته‌های اصلی [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]] و متشکل از نمایندگان دولت‌هاست که به موضوعات اجتماعی، انسانی و حقوق‌بشری رسیدگی می‌کند.<br /> <br /> ==میثاق حقوق مدنی و سیاسی و ایران==<br /> ایران در ۴ آوریل ۱۹۶۸ میثاق را امضا و در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵ آن را تصویب کرد. میثاق در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ برای ایران لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;عضویت ایران&quot; /&gt;<br /> <br /> تصویب میثاق توسط حکومت پیشین انجام شد، اما تعهد به آن متعلق به کشور و دولت ایران است و با تغییر حکومت از میان نمی‌رود. جمهوری اسلامی نمی‌تواند با استناد به قوانین داخلی، قانون اساسی یا قوانین مبتنی بر شریعت از اجرای تعهدات بین‌المللی خودداری کند.<br /> <br /> بر اساس مادهٔ ۲۷ کنوانسیون وین دربارهٔ حقوق معاهدات، دولت نمی‌تواند به حقوق داخلی خود به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن یک معاهده استناد کند. کمیته نیز در ملاحظات خود تأکید کرده است که قوانین داخلی ایران باید مطابق تعهدات میثاق تفسیر و اجرا شوند.<br /> <br /> ایران به پروتکل اختیاری نخست نپیوسته است. در نتیجه، کمیته صلاحیت بررسی شکایت‌های فردی علیه جمهوری اسلامی را ندارد. همچنین ایران عضو پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام نیست.<br /> <br /> نبود صلاحیت رسیدگی به شکایت فردی به این معنا نیست که ایران از نظارت کمیته خارج است. کمیته همچنان می‌تواند گزارش‌های دوره‌ای ایران را بررسی کند، پرسش مطرح کند، اطلاعات جامعهٔ مدنی را دریافت کند و ملاحظات و توصیه‌های خود را منتشر سازد.<br /> <br /> ==بررسی گزارش‌های ایران==<br /> کمیته در دوره‌های مختلف گزارش‌های ایران را بررسی کرده است. ملاحظات پایانی مهم دربارهٔ ایران در سال‌های ۱۹۹۳، ۲۰۱۱ و ۲۰۲۳ منتشر شده‌اند.<br /> <br /> ===بررسی سال ۱۹۹۳===<br /> کمیته گزارش دوره‌ای دوم جمهوری اسلامی را در جلساتی در اکتبر ۱۹۹۲، آوریل و ژوئیهٔ ۱۹۹۳ بررسی کرد و ملاحظات پایانی خود را در ۳ اوت ۱۹۹۳ منتشر ساخت.&lt;ref name=&quot;ایران۱۹۹۳&quot;&gt;[https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=BZ3s7pJ9kj3YCypD%2FoERCBP96AHxNp4j9UsBKe4QRgWOqQKLOFXibQmAI9DwI9obtz7Bq5a7LaG0y9gP4h5WMQ%3D%3D ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ گزارش دوره‌ای دوم ایران]، سند CCPR/C/79/Add.25، ۳ اوت ۱۹۹۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نگرانی‌های کمیته شامل مجازات اعدام، تبعیض علیه زنان و اقلیت‌ها، محدودیت آزادی بیان و مذهب، وضعیت دستگاه قضایی و انطباق قوانین داخلی با میثاق بود.<br /> <br /> ===بررسی سال ۲۰۱۱===<br /> گزارش دوره‌ای سوم ایران در ۱۷ و ۱۸ اکتبر ۲۰۱۱ بررسی شد. کمیته در ملاحظات خود دربارهٔ شمار بالای اعدام‌ها، اعدام نوجوانان، شکنجه، مجازات‌های بدنی، محاکمات ناعادلانه، محدودیت وکلا، سرکوب مدافعان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، مخالفان سیاسی و اقلیت‌های قومی و مذهبی ابراز نگرانی کرد.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۱۱&quot;&gt;[https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?Lang=en&amp;symbolno=CCPR%2FC%2FIRN%2FCO%2F3 ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ گزارش دوره‌ای سوم ایران]، سند CCPR/C/IRN/CO/3، ۲۰۱۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته گزارش‌های مربوط به استفادهٔ گسترده از شکنجه و رفتار غیرانسانی در بازداشتگاه‌ها، به‌ویژه دربارهٔ متهمان پرونده‌های امنیتی و افرادی که در دادگاه‌های انقلاب محاکمه شده بودند، مورد توجه قرار داد. این کمیته همچنین دربارهٔ فقدان استقلال قضایی و استفاده از اعتراف‌های اجباری ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> ===بررسی سال ۲۰۲۳===<br /> کمیته گزارش دوره‌ای چهارم جمهوری اسلامی را در ۹ و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ بررسی و ملاحظات پایانی خود را در ۲۶ اکتبر تصویب کرد. متن نهایی این ملاحظات در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot;&gt;[https://uhri.ohchr.org/Document/File/8862edc6-f29a-4fe9-ad9b-26abae191a7f/F1B9997C-FBD7-47AC-912F-E04E075A12DF ملاحظات پایانی کمیته حقوق بشر دربارهٔ چهارمین گزارش دوره‌ای جمهوری اسلامی ایران]، سند CCPR/C/IRN/CO/4، ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این نخستین بررسی جامع وضعیت اجرای میثاق در ایران پس از [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران]] بود. کمیته مجموعه‌ای گسترده از نگرانی‌ها و توصیه‌ها را مطرح کرد.<br /> <br /> ==مهم‌ترین یافته‌های کمیته دربارهٔ ایران در سال ۲۰۲۳==<br /> ===برتری میثاق بر قوانین داخلی===<br /> کمیته از این موضوع ابراز نگرانی کرد که در صورت تعارض میان قوانین داخلی و میثاق، مقام‌های جمهوری اسلامی قوانین داخلی را مقدم می‌دانند. کمیته از ایران خواست به میثاق در نظام حقوقی داخلی اثر کامل بدهد و قوانین را مطابق تعهدات بین‌المللی تفسیر و اجرا کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ===نبود نهاد مستقل حقوق بشر===<br /> کمیته اعلام کرد با وجود گذشت بیش از دو دهه از پذیرش ضرورت ایجاد یک نهاد ملی حقوق بشر، پیشرفت مؤثری در این زمینه صورت نگرفته است. کمیته استقلال «ستاد حقوق بشر قوهٔ قضائیه» و دیگر نهادهای حکومتی را زیر سؤال برد و خواستار ایجاد نهادی مطابق اصول پاریس شد.<br /> <br /> ===مصونیت از مجازات===<br /> کمیته نسبت به نبود تحقیقات مستقل دربارهٔ کشتار و نقض حقوق بشر در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و قیام ۱۴۰۱، سرنگونی هواپیمای اوکراینی، مسموم‌سازی دانش‌آموزان و فشار بر خانواده‌های دادخواه ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> این کمیته خواستار تحقیقات کامل، مستقل و بی‌طرفانه، دسترسی قربانیان به راه‌های جبران و محاکمهٔ مسئولان شد.<br /> <br /> ===نقش سپاه پاسداران===<br /> کمیته در بخش مربوط به فساد از گزارش‌هایی ابراز نگرانی کرد که بر اساس آنها برخی نهادهای قدرتمند، از جمله [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و بنیادهای حکومتی، عملاً از نظارت مؤثر مصون هستند. کمیته خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ فساد و پاسخ‌گوکردن مقام‌های بلندپایه شد.<br /> <br /> ===تبعیض علیه زنان===<br /> کمیته اعلام کرد قوانین ایران همچنان در زمینه‌های مختلف علیه زنان و دختران تبعیض‌آمیز هستند. پایین‌بودن سن ازدواج دختران، کمبود حضور زنان در مناصب تصمیم‌گیری، خشونت خانگی، قتل‌های موسوم به ناموسی و محدودیت حقوق اقتصادی و اجتماعی زنان از نگرانی‌های کمیته بود.<br /> <br /> ===حجاب اجباری===<br /> کمیته دربارهٔ قوانین و طرح‌هایی که برای نقض مقررات [[حجاب اجباری]] مجازات‌های شدید، از جمله شلاق و حبس طولانی، مقرر می‌کنند ابراز نگرانی کرد. این کمیته از جمهوری اسلامی خواست قوانین و سیاست‌های جرم‌انگارانه دربارهٔ پوشش زنان را لغو یا اصلاح و گشت ارشاد را منحل کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ===مجازات اعدام===<br /> کمیته از افزایش شمار اعدام‌ها از سال ۲۰۲۱، گستردگی جرایم مشمول اعدام و کاربرد نامتناسب این مجازات علیه اقلیت‌های بلوچ، کرد و عرب اهوازی ابراز نگرانی عمیق کرد.<br /> <br /> کمیته اعلام کرد اعدام فقط ممکن است برای «جدی‌ترین جرایم» که شامل قتل عمد است در نظر گرفته شود. جرایم مواد مخدر، جرایم سیاسی، جرایم دینی و اتهام‌هایی مانند محاربه و افساد فی‌الارض در این تعریف قرار نمی‌گیرند.<br /> <br /> این نهاد همچنین دربارهٔ موارد زیر ابراز نگرانی کرد:<br /> <br /> * اعدام افرادی که هنگام وقوع جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند؛<br /> * استفاده از اعتراف‌های گرفته‌شده زیر شکنجه؛<br /> * محاکمه‌های غیرعلنی در دادگاه‌های انقلاب؛<br /> * محدودیت دسترسی به وکیل؛<br /> * اطلاع‌ندادن زمان اعدام به خانواده و وکیل؛<br /> * نبود آمار رسمی و تفکیک‌شده دربارهٔ احکام اعدام.<br /> <br /> کمیته از جمهوری اسلامی خواست تعلیق اجرای اعدام‌ها را با هدف لغو کامل این مجازات بررسی و به پروتکل اختیاری دوم میثاق ملحق شود.<br /> <br /> ===سرکوب اعتراضات===<br /> کمیته گزارش‌های معتبر دربارهٔ استفادهٔ عمدی از نیروی مرگبار و نامتناسب علیه معترضان در سال ۱۴۰۱ را مورد توجه قرار داد. در سند کمیته به جان‌باختن بیش از ۵۵۰ معترض، از جمله دست‌کم ۶۸ کودک، اشاره شده است.<br /> <br /> کمیته خواستار تحقیقات مستقل دربارهٔ مرگ مهسا ژینا امینی، کشتار معترضان و استفادهٔ غیرقانونی از سلاح گرم شد. این نهاد تأکید کرد استفاده از نیروی مرگبار فقط در صورت ضرورت مطلق برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع مجاز است.<br /> <br /> ===شکنجه و اعتراف اجباری===<br /> کمیته اعلام کرد گزارش‌های معتبری دربارهٔ استفادهٔ گسترده و نظام‌مند از شکنجه و بدرفتاری در بازداشتگاه‌های رسمی و غیررسمی، به‌دست مأموران انتظامی، زندان‌ها و اعضای سپاه پاسداران وجود دارد.<br /> <br /> به گفتهٔ کمیته، شکنجه برای گرفتن اعتراف به‌کار می‌رود و این اعتراف‌ها در پرونده‌های کیفری، از جمله پرونده‌های منتهی به اعدام، مورد استناد قرار می‌گیرند.<br /> <br /> کمیته خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ همهٔ ادعاهای شکنجه، مرگ در بازداشت، مجازات عاملان، جبران خسارت قربانیان و کنارگذاشتن اعتراف‌های گرفته‌شده تحت فشار شد.<br /> <br /> ===بازداشت خودسرانه===<br /> کمیته دربارهٔ بازداشت‌های طولانی بدون محاکمه، نگهداری در مکان‌های اعلام‌نشده، محرومیت از تماس با خانواده و وکیل و بازداشت خودسرانهٔ معترضان، روزنامه‌نگاران، وکلا، مدافعان حقوق بشر، مخالفان و اعضای اقلیت‌ها ابراز نگرانی کرد.<br /> <br /> کمیته توصیه کرد بازداشت‌شدگان از آغاز بازداشت به وکیل منتخب، خانواده و پزشک مستقل دسترسی داشته باشند و حداکثر ظرف ۴۸ ساعت نزد دادگاهی صالح، مستقل و بی‌طرف حاضر شوند. همچنین همهٔ افرادی که خودسرانه بازداشت شده‌اند باید بدون قیدوشرط آزاد و از جبران خسارت برخوردار شوند.<br /> <br /> ===وضعیت زندان‌ها===<br /> ازدحام، شرایط غیربهداشتی، کیفیت نامناسب آب و غذا، محرومیت از درمان، شکنجه، مجازات بدنی و [[سلول انفرادی]] طولانی از دیگر موارد نگرانی کمیته بود.<br /> <br /> ===آزادی بیان و فضای مجازی===<br /> کمیته نسبت به جرم‌انگاری انتقاد از حکومت، محدودیت رسانه‌ها، بازداشت روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر، قطع اینترنت و کنترل فضای مجازی ابراز نگرانی کرد. کمیته از ایران خواست قوانین محدودکنندهٔ آزادی بیان را با مادهٔ ۱۹ میثاق منطبق کند.<br /> <br /> ===آزادی اجتماعات===<br /> کمیته خواستار تضمین حق تجمع مسالمت‌آمیز و جلوگیری از استفادهٔ نامتناسب از نیرو و سلاح علیه شرکت‌کنندگان در اعتراضات شد. بر اساس میثاق، صرف انتقاد از حکومت یا درخواست تغییرات سیاسی نمی‌تواند مبنای سرکوب تجمع مسالمت‌آمیز قرار گیرد.<br /> <br /> ===اقلیت‌های قومی و مذهبی===<br /> تبعیض علیه کردها، بلوچ‌ها، عرب‌های اهوازی، بهاییان، مسیحیان، دراویش، اهل سنت و دیگر اقلیت‌ها از موضوعات مورد توجه کمیته بود. این نهاد بر منع تبعیض، آزادی مذهب و حق اقلیت‌ها برای برخورداری از فرهنگ و زبان خود تأکید کرد.<br /> <br /> ==ایران و شکایت فردی==<br /> ایران عضو پروتکل اختیاری نخست میثاق نیست. در نتیجه، زندانیان سیاسی، خانواده‌های قربانیان، معترضان یا دیگر شهروندان ایرانی نمی‌توانند مستقیماً شکایت فردی علیه جمهوری اسلامی را بر اساس این پروتکل نزد کمیته ثبت کنند.<br /> <br /> این وضعیت با برخی دیگر از سازوکارهای سازمان ملل تفاوت دارد. افراد و سازمان‌ها می‌توانند اطلاعات مربوط به ایران را برای گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر، [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]، کارگروه ناپدیدشدگان قهری، گزارشگر اعدام‌های فراقضایی و دیگر رویه‌های ویژه ارسال کنند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر نیز می‌تواند اطلاعات سازمان‌های جامعهٔ مدنی را هنگام بررسی گزارش دوره‌ای ایران دریافت کند؛ اما این فرایند جای رسیدگی رسمی به شکایت فردی را نمی‌گیرد.<br /> <br /> کمیته در ملاحظات سال ۲۰۲۳ از جمهوری اسلامی خواست پیوستن به پروتکل اختیاری نخست را بررسی کند.&lt;ref name=&quot;ایران۲۰۲۳&quot; /&gt;<br /> <br /> ==منابع مقاومت ایران و یافته‌های کمیته==<br /> منابع [[مقاومت ایران]] گزارش‌های نهادهای ملل متحد دربارهٔ اعدام، شکنجه، اعتراف اجباری، محاکمه‌های ناعادلانه، سرکوب اعتراضات و نقض حقوق زنان و اقلیت‌ها را بازتاب داده‌اند.<br /> <br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در مواضع خود خواستار اقدام عملی جامعهٔ بین‌المللی برای توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی، بازدید هیئت‌های بین‌المللی از زندان‌ها و ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت شده‌اند.<br /> <br /> در بیانیهٔ سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت، این شورا خواستار اقدام فوری سازمان ملل برای جلوگیری از نقض حقوق بشر، بازدید هیئت‌های بین‌المللی و گزارشگر ویژه از زندان‌ها و توقف اعدام‌های خودسرانه شد.&lt;ref name=&quot;بیانیه شورا&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%80-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 بیانیهٔ سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران]، سازمان مجاهدین خلق ایران.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در مواضع خود لغو مجازات اعدام، منع شکنجه، برچیدن دادگاه‌های انقلاب، استقلال دستگاه قضایی، رعایت اصل برائت، حق برخورداری از وکیل و محاکمهٔ علنی را از اصول برنامهٔ مقاومت ایران برای آیندهٔ ایران معرفی کرده است. این اصول با بخش‌هایی از توصیه‌های کمیته دربارهٔ حق حیات، منع شکنجه و دادرسی عادلانه هم‌پوشانی دارند.<br /> <br /> مقاومت ایران همچنین بر ضرورت پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی و رسیدگی بین‌المللی به [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] تأکید کرده است. با این حال، ملاحظات پایانی کمیته در سال ۲۰۲۳ به‌طور مستقل و مشخص به قتل‌عام سال ۱۳۶۷ نپرداخت و تمرکز بخش «نقض‌های گذشته و مقابله با مصونیت» بر اعتراضات ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، هواپیمای اوکراینی، مسمومیت دانش‌آموزان و فشار بر خانواده‌های دادخواه بود.<br /> <br /> ==دیدگاه مقاومت ایران دربارهٔ کاستی اقدامات بین‌المللی==<br /> مقاومت ایران ضمن استفاده از گزارش‌ها و اسناد کمیته و دیگر سازوکارهای سازمان ملل، بارها تأکید کرده است که انتشار گزارش و توصیه به‌تنهایی برای متوقف‌کردن اعدام و سرکوب کافی نیست.<br /> <br /> از دید این جریان، استمرار اعدام‌ها، شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه و مصونیت مقام‌های حکومتی نشان می‌دهد که یافته‌های نهادهای کارشناسی باید با اقدامات سیاسی و قضایی مؤثر همراه شوند. مطالبات مطرح‌شده شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * ارجاع پروندهٔ نقض حقوق بشر در ایران به شورای امنیت؛<br /> * تشکیل سازوکار بین‌المللی پاسخ‌گویی؛<br /> * اعمال تحریم علیه عاملان نقض حقوق بشر؛<br /> * استفاده از [[صلاحیت جهانی قضایی]]؛<br /> * توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان؛<br /> * آزادی زندانیان سیاسی؛<br /> * دسترسی ناظران بین‌المللی به زندان‌ها؛<br /> * تحقیق دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷ و گورهای جمعی؛<br /> * مشروط‌کردن روابط سیاسی و اقتصادی با حکومت ایران به رعایت حقوق بشر.<br /> <br /> این مطالبات فراتر از صلاحیت مستقیم کمیته حقوق بشر هستند؛ زیرا کمیته اختیار وضع تحریم، ارجاع پرونده به شورای امنیت یا محاکمهٔ مقام‌های دولتی را ندارد.<br /> <br /> ==جایگاه حقوقی تصمیم‌های کمیته==<br /> ملاحظات پایانی، تفسیرهای عمومی و دیدگاه‌های کمیته، حکم دادگاه داخلی یا رأی یک دادگاه کیفری بین‌المللی نیستند. کمیته نیروی اجرایی برای الزام دولت‌ها ندارد.<br /> <br /> با این حال، این اسناد از چند جهت اهمیت حقوقی دارند:<br /> <br /> * کمیته نهاد رسمی ناظر بر اجرای میثاق است؛<br /> * دولت‌ها با عضویت در میثاق، صلاحیت نظارتی کمیته را پذیرفته‌اند؛<br /> * تفسیرهای کمیته برداشت معتبر از مفاد میثاق را ارائه می‌کنند؛<br /> * دادگاه‌های داخلی و منطقه‌ای به دیدگاه‌های کمیته استناد می‌کنند؛<br /> * اسناد کمیته می‌توانند در روندهای دادخواهی و [[عدالت انتقالی]] مورد استفاده قرار گیرند؛<br /> * بی‌اعتنایی مستمر به توصیه‌ها می‌تواند نشان‌دهندهٔ اجرا نکردن تعهدات بین‌المللی یک دولت باشد.<br /> <br /> ==محدودیت‌ها و انتقادها==<br /> مهم‌ترین محدودیت کمیته نبود سازوکار اجرایی مستقیم است. کمیته نمی‌تواند دولت‌ها را تحریم کند، مقام‌های ناقض حقوق بشر را بازداشت کند یا احکام خود را از طریق نیروی اجرایی به اجرا بگذارد.<br /> <br /> دیگر محدودیت‌ها عبارت‌اند از:<br /> <br /> * تأخیر برخی دولت‌ها در ارائهٔ گزارش؛<br /> * همکاری‌نکردن دولت‌ها یا ارائهٔ اطلاعات ناقص؛<br /> * نپیوستن بعضی کشورها به پروتکل اختیاری نخست؛<br /> * تأخیر در رسیدگی به شکایت‌ها به‌دلیل کمبود منابع؛<br /> * اجرا نشدن برخی دیدگاه‌ها و توصیه‌ها؛<br /> * وابستگی پیگیری نهایی به ارادهٔ دولت‌ها؛<br /> * محدودیت دسترسی مستقیم کمیته به محل وقوع نقض حقوق بشر.<br /> <br /> در مورد ایران، نپیوستن جمهوری اسلامی به پروتکل اختیاری نخست، امکان طرح شکایت فردی در کمیته را از شهروندان ایرانی سلب کرده است. از این‌رو، نظارت کمیته عمدتاً از مسیر گزارش‌های دوره‌ای و اطلاعات جامعهٔ مدنی انجام می‌شود.<br /> <br /> ==اهمیت کمیته در مستندسازی نقض حقوق بشر در ایران==<br /> ملاحظات کمیته دربارهٔ ایران، اسناد رسمی سازمان ملل محسوب می‌شوند و می‌توانند در پژوهش‌های حقوقی، گزارش‌های سازمان‌های حقوق‌بشری، پرونده‌های دادخواهی و فرایندهای آیندهٔ عدالت انتقالی مورد استفاده قرار گیرند.<br /> <br /> ملاحظات سال ۲۰۲۳ به‌طور خاص مجموعه‌ای مستند از نگرانی‌های بین‌المللی دربارهٔ اعدام، شکنجه، اعتراف اجباری، بازداشت خودسرانه، سرکوب اعتراضات، حجاب اجباری، تبعیض، وضعیت زندان‌ها و فقدان استقلال قضایی ارائه می‌کند.<br /> <br /> توصیه‌های کمیته همچنین معیارهایی برای ارزیابی قوانین و عملکرد حکومت ایران در مقایسه با تعهدات بین‌المللی کشور فراهم می‌آورد. جمهوری اسلامی نمی‌تواند عضویت ایران در میثاق را نادیده بگیرد یا قوانین داخلی را به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن آن مطرح کند.<br /> <br /> ==جستارهای وابسته==<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[حق حیات]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[آزادی بیان]]<br /> * [[آزادی اجتماعات]]<br /> * [[آزادی مذهب]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[سلول انفرادی]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:نهادهای حقوق بشری]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:نهادهای معاهده‌ای سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> [[رده:سازمان‌های تأسیس‌شده در ۱۹۷۶]]<br /> [[رده:سازمان‌های بین‌المللی مستقر در ژنو]]<br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94819 2026-11-05T09:51:47Z

<p>Alireza k h: /* سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[موسی خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> # [[بازداشت اجباری]]<br /> # [[سلول انفرادی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF&diff=94816 2026-11-05T09:39:15Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سازمان |نام سازمان = کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد |تصویر =کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد.png |اندازه تصویر = |توضیح تصویر = |تأسیس = ۵ مارس ۱۹۹۱ |انحلال = |گونه...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سازمان<br /> |نام سازمان = کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد<br /> |تصویر =کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد.png<br /> |اندازه تصویر =<br /> |توضیح تصویر =<br /> |تأسیس = ۵ مارس ۱۹۹۱<br /> |انحلال =<br /> |گونه = سازوکار موضوعی و کارشناسی مستقل حقوق‌بشر<br /> |وضعیت حقوقی = یکی از رویه‌های ویژه [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> |هدف = تحقیق و اظهارنظر درباره محرومیت خودسرانه از آزادی و ارائه توصیه برای آزادی، جبران خسارت و اصلاح قوانین<br /> |مقر = دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر، ژنو، سوئیس<br /> |ناحیه فعالیت = جهانی<br /> |تعداد اعضا = ۵ کارشناس مستقل<br /> |زبان‌های رسمی = زبان‌های رسمی [[سازمان ملل متحد]]<br /> |رئیس = گانا یودکیوسکا<br /> |عنوان ریاست = رئیس ـ گزارشگر<br /> |عنوان نایب رئیس =<br /> |افراد کلیدی = ایتن هی‌سوک شین، گانا یودکیوسکا، میریام استرادا کاستیلو، متیو گیلت و مومبا مالیلا<br /> |سازمان مادر = [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> |سازمان های وابسته = [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]؛ رویه‌های ویژه شورای حقوق بشر<br /> |بودجه عملیاتی =<br /> |بودجه =<br /> |تعداد کارکنان =<br /> |تعداد داوطلبان =<br /> |شعار =<br /> |وب‌گاه = [https://www.ohchr.org/en/special-procedures/wg-arbitrary-detention ohchr.org]<br /> |نام پیشین =<br /> }}<br /> <br /> '''کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد''' با نام انگلیسی '''United Nations Working Group on Arbitrary Detention''' و نام اختصاری '''WGAD'''، یکی از سازوکارهای موضوعی [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] برای بررسی موارد محرومیت خودسرانه از آزادی است. این کارگروه در ۵ مارس ۱۹۹۱ با قطعنامه ۴۲/۱۹۹۱ کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل تأسیس شد و مأموریت آن در قطعنامه ۵۰/۱۹۹۷ توسعه یافت.&lt;ref name=&quot;Establishment&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://wgad-opinions.ohchr.org/ پایگاه نظرات کارگروه بازداشت‌های خودسرانه]، تاریخچه و مأموریت.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کارگروه از پنج کارشناس مستقل از مناطق جغرافیایی مختلف تشکیل شده است. اعضا نماینده دولت‌های خود نیستند و باید وظایفشان را مستقل، بی‌طرفانه و بدون دریافت دستور از حکومت‌ها انجام دهند. دبیرخانه آن در [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]] در ژنو قرار دارد.<br /> <br /> این کارگروه موارد بازداشت، زندان، حبس خانگی، نگهداری اداری، بازداشت مهاجران، حبس در بیمارستان‌های روانی، بازداشت نظامی و دیگر اشکال محرومیت از آزادی را بررسی می‌کند. بررسی کارگروه تنها به قانونی‌بودن ظاهری بازداشت محدود نیست؛ بازداشتی که بر اساس قانون داخلی انجام شده نیز ممکن است به‌دلیل غیرضروری، نامتناسب، تبعیض‌آمیز یا مغایر با حقوق بنیادین، خودسرانه شناخته شود.<br /> <br /> کارگروه بازداشت‌های خودسرانه تنها سازوکار غیرمعاهده‌ای سازمان ملل متحد است که مأموریت صریح برای دریافت شکایت‌های فردی و اظهارنظر درباره خودسرانه‌بودن بازداشت دارد. افراد بازداشت‌شده، خانواده‌ها، وکلا، نمایندگان قانونی و سازمان‌های حقوق‌بشری می‌توانند اطلاعات پرونده را برای این نهاد ارسال کنند.&lt;ref name=&quot;FactSheet&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/Fact-sheet-26-WGAD.pdf برگه اطلاعات شماره ۲۶؛ کارگروه بازداشت‌های خودسرانه]، ویرایش جدید.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کارگروه در پرونده‌های متعددی مربوط به ایران، بازداشت زندانیان سیاسی، نویسندگان، فعالان حقوق‌بشر، زنان معترض به حجاب اجباری، دوتابعیتی‌ها و اعضای اقلیت‌های قومی و مذهبی را بررسی کرده است. همچنین در سال ۲۰۱۲، در دو نظر جداگانه، محدودیت‌های اعمال‌شده بر ساکنان [[کمپ اشرف]] و [[کمپ لیبرتی]] در عراق را مصداق محرومیت خودسرانه از آزادی دانست.<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد در ۵ مارس ۱۹۹۱ با تصویب قطعنامه ۴۲/۱۹۹۱، کارگروه بازداشت‌های خودسرانه را تأسیس کرد. مأموریت اولیه آن تحقیق درباره مواردی بود که اشخاص برخلاف معیارهای [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] یا معاهدات حقوق‌بشری پذیرفته‌شده توسط دولت مربوط، از آزادی محروم شده بودند.&lt;ref name=&quot;Resolution1991&quot;&gt;کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد، قطعنامه E/CN.4/RES/1991/42، تأسیس کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، ۵ مارس ۱۹۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سال ۱۹۹۷، کمیسیون حقوق بشر با قطعنامه ۵۰/۱۹۹۷ مأموریت کارگروه را روشن‌تر و گسترده‌تر کرد. بازداشت اداری مهاجران و پناه‌جویان نیز در حوزه بررسی آن قرار گرفت.<br /> <br /> پس از تشکیل شورای حقوق بشر در سال ۲۰۰۶، این شورا مسئولیت سازوکارهای کمیسیون سابق را برعهده گرفت. مأموریت کارگروه در دوره‌های سه‌ساله تمدید شده است. شورای حقوق بشر در قطعنامه ۸/۶۰ مصوب سال ۲۰۲۵، مأموریت آن را بار دیگر تمدید کرد.&lt;ref name=&quot;MandateList&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://spinternet.ohchr.org/ViewAllCountryMandates.aspx?Type=TM فهرست مأموریت‌های موضوعی رویه‌های ویژه]، مدخل کارگروه بازداشت‌های خودسرانه.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه سازمانی ==<br /> کارگروه بخشی از «رویه‌های ویژه» شورای حقوق بشر است. رویه‌های ویژه مجموعه‌ای از کارشناسان مستقل، گزارشگران ویژه و کارگروه‌هایی هستند که موضوعات حقوق‌بشری یا وضعیت یک کشور مشخص را بررسی می‌کنند.<br /> <br /> کارگروه دادگاه بین‌المللی نیست و نظرات آن حکم قضایی الزام‌آور به معنای معمول دادگاه‌ها محسوب نمی‌شود. با این حال، نظرات آن بر پایه اسناد بین‌المللی حقوق‌بشر، رویه تفسیری سازمان ملل و بررسی اطلاعات طرفین صادر می‌شوند و دارای اعتبار حقوقی و کارشناسی بین‌المللی‌اند.<br /> <br /> دولت‌های عضو سازمان ملل موظف‌اند با سازوکارهای شورای حقوق بشر همکاری کنند. کارگروه می‌تواند از دولت بخواهد فرد بازداشت‌شده را آزاد کند، غرامت بپردازد، درباره نقض حقوق او تحقیق کند، عاملان را پاسخگو سازد و قوانین یا رویه‌های منتهی به بازداشت خودسرانه را تغییر دهد.<br /> <br /> == ترکیب ==<br /> کارگروه از پنج کارشناس مستقل تشکیل می‌شود که مناطق جغرافیایی مختلف جهان را نمایندگی می‌کنند. اعضای کارگروه در سال ۲۰۲۶ عبارت‌اند از:<br /> <br /> * گانا یودکیوسکا از اوکراین، رئیس ـ گزارشگر؛<br /> * ایتن هی‌سوک شین از کره جنوبی؛<br /> * میریام استرادا کاستیلو از اکوادور؛<br /> * متیو گیلت از نیوزیلند؛<br /> * مومبا مالیلا از زامبیا.&lt;ref name=&quot;Members&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://spinternet.ohchr.org/ViewAllCountryMandates.aspx?Type=TM اعضای کنونی کارگروه بازداشت‌های خودسرانه]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعضا بر پایه صلاحیت حقوقی، تجربه حقوق‌بشری، استقلال و بی‌طرفی انتخاب می‌شوند. اگر پرونده‌ای به کشور تابعیت یکی از اعضا مربوط باشد یا تعارض منافع دیگری وجود داشته باشد، آن عضو نباید در بررسی و تصمیم‌گیری درباره پرونده مشارکت کند.<br /> <br /> کارگروه معمولاً دست‌کم سه نشست در سال برگزار می‌کند. نظرات آن تا حد امکان با اجماع تصویب می‌شوند و در صورت نبود اجماع، نظر اکثریت به‌عنوان نظر کارگروه منتشر می‌شود.&lt;ref name=&quot;FactSheet&quot; /&gt;<br /> <br /> == مأموریت ==<br /> شورای حقوق بشر مأموریت‌های زیر را به کارگروه سپرده است:<br /> <br /> * تحقیق درباره موارد محرومیت خودسرانه از آزادی؛<br /> * دریافت اطلاعات از دولت‌ها، سازمان‌های بین‌دولتی، سازمان‌های غیردولتی، افراد، خانواده‌ها و وکلا؛<br /> * بررسی شکایت‌های فردی و گروهی؛<br /> * ارسال درخواست اقدام فوری به دولت‌ها؛<br /> * صدور نظر درباره خودسرانه‌بودن بازداشت؛<br /> * انجام بازدیدهای کشوری با دعوت دولت‌ها؛<br /> * ارائه توصیه برای آزادی و جبران خسارت؛<br /> * تدوین معیارها و اصول عمومی برای پیشگیری از بازداشت خودسرانه؛<br /> * پیگیری اجرای نظرات و توصیه‌ها؛<br /> * ارائه گزارش سالانه به شورای حقوق بشر.<br /> <br /> کارگروه می‌تواند بازداشت اشخاص حقیقی، گروهی از افراد یا سیاست کلی یک حکومت را بررسی کند. موضوع پرونده ممکن است بازداشت پیش از محاکمه، اجرای حکم زندان، حبس خانگی، بازداشت مهاجران یا محرومیت از آزادی در مراکز درمانی و نظامی باشد.<br /> <br /> == مفهوم بازداشت خودسرانه ==<br /> [[بازداشت خودسرانه]] مفهومی گسترده‌تر از بازداشت غیرقانونی است. هر بازداشت غیرقانونی معمولاً خودسرانه نیز هست، اما بازداشتی که مطابق قانون داخلی صورت گرفته ممکن است همچنان خودسرانه باشد.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر سازمان ملل مفهوم خودسرانه‌بودن را شامل نامناسب‌بودن، بی‌عدالتی، پیش‌بینی‌ناپذیری، فقدان تشریفات قانونی، نبود ضرورت و عدم تناسب دانسته است. بنابراین، حکومت نمی‌تواند صرفاً با تصویب یک قانون سرکوبگر، بازداشت مخالفان را از دید حقوق بین‌الملل مشروع کند.<br /> <br /> ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر می‌گوید هیچ‌کس نباید خودسرانه بازداشت، زندانی یا تبعید شود. ماده ۹ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] نیز حق آزادی و امنیت شخصی و امکان اعتراض قضایی به بازداشت را تضمین می‌کند.<br /> <br /> == پنج گروه بازداشت خودسرانه ==<br /> کارگروه برای طبقه‌بندی پرونده‌ها از پنج گروه استفاده می‌کند. ممکن است یک پرونده هم‌زمان در بیش از یک گروه قرار گیرد.<br /> <br /> === گروه نخست؛ فقدان مبنای قانونی ===<br /> بازداشت هنگامی در گروه نخست قرار می‌گیرد که هیچ مبنای قانونی معتبری برای محرومیت از آزادی وجود نداشته باشد. نمونه‌های آن عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ادامه حبس پس از پایان محکومیت؛<br /> * نگهداری فرد با وجود حکم آزادی؛<br /> * بازداشت بدون حکم یا اتهام مشخص؛<br /> * بازداشت مخفی و ثبت‌نشده؛<br /> * حبس فرد مشمول عفو؛<br /> * ادامه بازداشت پس از رفع علت قانونی آن.<br /> <br /> === گروه دوم؛ بازداشت به‌دلیل اعمال حقوق بنیادین ===<br /> اگر شخص به‌دلیل استفاده مسالمت‌آمیز از حقوق تضمین‌شده در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی بازداشت شود، پرونده در گروه دوم قرار می‌گیرد.<br /> <br /> این حقوق شامل آزادی بیان، آزادی اندیشه و مذهب، [[آزادی اجتماعات]]، آزادی تشکل، حق مشارکت سیاسی، حق رفت‌وآمد، حق برخورداری از حریم خصوصی و حقوق اقلیت‌هاست.<br /> <br /> بازداشت روزنامه‌نگار به‌دلیل انتشار گزارش، معلم به‌دلیل شرکت در تجمع صنفی، زن به‌دلیل اعتراض به [[حجاب اجباری]] یا شهروند به‌دلیل عضویت در یک گروه سیاسی مسالمت‌آمیز می‌تواند در این گروه قرار گیرد.<br /> <br /> === گروه سوم؛ نقض شدید دادرسی عادلانه ===<br /> هنگامی که نقض حقوق دادرسی چنان جدی باشد که بازداشت را خودسرانه کند، پرونده در گروه سوم طبقه‌بندی می‌شود.<br /> <br /> موارد زیر از نمونه‌های این گروه هستند:<br /> <br /> * محرومیت از وکیل انتخابی؛<br /> * نگهداری طولانی در [[سلول انفرادی]]؛<br /> * استفاده از [[اعتراف اجباری]]؛<br /> * محاکمه مخفی یا بسیار کوتاه؛<br /> * فقدان استقلال دادگاه؛<br /> * محرومیت از دسترسی به پرونده؛<br /> * نداشتن فرصت کافی برای دفاع؛<br /> * صدور حکم بر پایه مدارک محرمانه؛<br /> * نداشتن امکان تجدیدنظر مؤثر؛<br /> * شکنجه یا تهدید متهم و شاهدان.<br /> <br /> === گروه چهارم؛ بازداشت مهاجران و پناه‌جویان ===<br /> بازداشت اداری طولانی مهاجران، پناه‌جویان یا افراد در انتظار اخراج، هنگامی که امکان نظارت قضایی و اعتراض مؤثر وجود نداشته باشد، در گروه چهارم قرار می‌گیرد.<br /> <br /> کارگروه تأکید می‌کند بازداشت مهاجر نباید خودکار، نامحدود یا مبتنی بر وضعیت کلی یک گروه باشد. دولت باید ضرورت بازداشت هر فرد را جداگانه اثبات و راه‌های محدودکننده کمتر را بررسی کند.<br /> <br /> === گروه پنجم؛ بازداشت تبعیض‌آمیز ===<br /> بازداشت ممکن است به‌دلیل تبعیض بر پایه تولد، خاستگاه ملی یا قومی، زبان، مذهب، وضعیت اقتصادی، عقیده سیاسی، جنسیت، گرایش جنسی، معلولیت یا دیگر وضعیت‌های فردی خودسرانه باشد.&lt;ref name=&quot;Categories&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/Fact-sheet-26-WGAD.pdf پنج گروه محرومیت خودسرانه از آزادی]، برگه اطلاعات شماره ۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برای مثال، بازداشت بستگان یک مخالف سیاسی تنها به‌دلیل رابطه خانوادگی، می‌تواند هم بازداشت تبعیض‌آمیز و هم مجازات جمعی باشد.<br /> <br /> == دریافت شکایت ==<br /> شکایت یا اطلاعات مربوط به بازداشت خودسرانه می‌تواند توسط اشخاص زیر ارسال شود:<br /> <br /> * فرد بازداشت‌شده؛<br /> * اعضای خانواده؛<br /> * وکیل یا نماینده قانونی؛<br /> * سازمان حقوق‌بشری؛<br /> * تشکل مدنی یا سیاسی؛<br /> * شخص یا نهادی که اطلاعات معتبر در اختیار دارد.<br /> <br /> ارسال شکایت رایگان است و ضرورت ندارد که شاکی وکیل بین‌المللی داشته باشد. شکایت می‌تواند از طریق سامانه اینترنتی رویه‌های ویژه سازمان ملل ارسال شود.&lt;ref name=&quot;Submission&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://spsubmission.ohchr.org/en سامانه ارسال اطلاعات به رویه‌های ویژه].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاکی باید تا حد امکان اطلاعات زیر را ارائه کند:<br /> <br /> * نام و مشخصات فرد بازداشت‌شده؛<br /> * تاریخ و محل بازداشت؛<br /> * نهاد یا مأموران بازداشت‌کننده؛<br /> * محل نگهداری؛<br /> * اتهام یا مبنای اعلام‌شده بازداشت؛<br /> * وضعیت دسترسی به وکیل و خانواده؛<br /> * شرح محاکمه و احکام صادرشده؛<br /> * اطلاعات مربوط به شکنجه یا بدرفتاری؛<br /> * اقدامات انجام‌شده در داخل کشور؛<br /> * اسناد، احکام، تصاویر یا شهادت‌های موجود؛<br /> * دلایل خودسرانه‌بودن بازداشت.<br /> <br /> در مواردی که افشای نام منبع یا اطلاعات خاص می‌تواند شخص را در معرض خطر قرار دهد، باید موضوع محرمانگی به‌روشنی در درخواست توضیح داده شود.<br /> <br /> == عدم ضرورت پایان همه راه‌های داخلی ==<br /> برای طرح پرونده نزد کارگروه، الزام مطلقی به پایان‌یافتن همه راه‌های قضایی داخلی وجود ندارد. این ویژگی برای کشورهایی اهمیت دارد که دادگاه‌هایشان مستقل نیستند یا رسیدگی داخلی ممکن است سال‌ها طول بکشد.<br /> <br /> با این حال، ارائه اطلاعات درباره شکایت‌ها، تجدیدنظرها، درخواست آزادی، وضعیت وکیل و پاسخ مقام‌های داخلی به کارگروه کمک می‌کند پرونده را دقیق‌تر بررسی کند.<br /> <br /> == روند بررسی ==<br /> پس از دریافت اطلاعات، دبیرخانه بررسی می‌کند که موضوع در حوزه مأموریت کارگروه قرار دارد و اطلاعات کافی ارائه شده است یا نه. در صورت پذیرش اولیه، ادعاها برای دولت مربوط ارسال می‌شود و از آن دولت خواسته می‌شود درباره مبنای قانونی و شرایط بازداشت توضیح دهد.<br /> <br /> پاسخ دولت برای منبع شکایت ارسال می‌شود تا بتواند نظر یا توضیحات تکمیلی ارائه کند. کارگروه سپس اطلاعات دو طرف و اسناد حقوقی را بررسی و در یک نشست رسمی تصمیم‌گیری می‌کند.<br /> <br /> کارگروه ممکن است به یکی از نتایج زیر برسد:<br /> <br /> * بازداشت خودسرانه است؛<br /> * بازداشت خودسرانه نیست؛<br /> * به‌دلیل آزادی فرد، رسیدگی ادامه نمی‌یابد؛<br /> * با وجود آزادی، به‌دلیل اهمیت موضوع رسیدگی ادامه می‌یابد؛<br /> * اطلاعات موجود برای تصمیم‌گیری کافی نیست؛<br /> * پرونده برای دریافت اطلاعات بیشتر باز نگه داشته می‌شود.<br /> <br /> == اقدام فوری ==<br /> اگر ادامه بازداشت خطری جدی برای جان، سلامت یا تمامیت جسمی و روانی فرد ایجاد کند، کارگروه می‌تواند درخواست اقدام فوری برای دولت بفرستد. چنین درخواستی ممکن است با دیگر گزارشگران ویژه به‌صورت مشترک ارسال شود.<br /> <br /> موارد زیر می‌توانند زمینه اقدام فوری باشند:<br /> <br /> * خطر قریب‌الوقوع اعدام؛<br /> * شکنجه یا بدرفتاری شدید؛<br /> * بیماری و محرومیت از درمان؛<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]؛<br /> * تهدید به تجاوز یا خشونت جنسی؛<br /> * بازداشت کودک؛<br /> * وضعیت وخیم سالمند یا فرد دارای معلولیت؛<br /> * خطر مرگ در سلول انفرادی.<br /> <br /> ارسال درخواست فوری به معنای پیش‌داوری نهایی درباره خودسرانه‌بودن بازداشت نیست. هدف آن جلوگیری از آسیب جبران‌ناپذیر تا زمان بررسی پرونده است.<br /> <br /> == نظرات کارگروه ==<br /> نتیجه بررسی پرونده فردی در سندی با عنوان «نظر» منتشر می‌شود. نظر کارگروه معمولاً شامل اطلاعات فرستنده، پاسخ دولت، معیارهای حقوقی، تحلیل پنج گروه و توصیه‌های نهایی است.<br /> <br /> اگر بازداشت خودسرانه شناخته شود، کارگروه ممکن است توصیه کند:<br /> <br /> * فرد بی‌درنگ آزاد شود؛<br /> * حق دریافت غرامت و جبران خسارت به رسمیت شناخته شود؛<br /> * تحقیق مستقل درباره بازداشت و شکنجه انجام گیرد؛<br /> * عاملان نقض حقوق پاسخگو شوند؛<br /> * محکومیت و آثار حقوقی آن لغو شود؛<br /> * قانون یا رویه منتهی به بازداشت اصلاح گردد؛<br /> * نتیجه اجرای توصیه‌ها به کارگروه گزارش شود.<br /> <br /> نظرات کارگروه در پایگاه اینترنتی رسمی آن قابل جست‌وجو هستند.&lt;ref name=&quot;OpinionDatabase&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://wgad-opinions.ohchr.org/Search/Search پایگاه جست‌وجوی نظرات].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پیگیری ==<br /> کارگروه پس از صدور نظر، از دولت و منبع پرونده درباره اقدام‌های انجام‌شده پرس‌وجو می‌کند. آزادی فرد، پرداخت غرامت، آغاز تحقیقات، اصلاح قانون یا خودداری دولت از اجرای توصیه‌ها می‌تواند در گزارش‌های بعدی منعکس شود.<br /> <br /> فقدان قدرت اجرایی مستقیم یکی از محدودیت‌های کارگروه است. با این حال، نظرات آن می‌توانند در کارزارهای حقوق‌بشری، مذاکرات دیپلماتیک، رسیدگی‌های قضایی، درخواست‌های پناهندگی و بررسی مسئولیت مقام‌ها مورد استفاده قرار گیرند.<br /> <br /> == بازدیدهای کشوری ==<br /> کارگروه با دعوت دولت‌ها می‌تواند از یک کشور بازدید کند. اعضا در جریان بازدید با مقام‌های دولتی، قضات، وکلا، زندانیان، خانواده‌ها و سازمان‌های مدنی گفت‌وگو و از زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها، مراکز مهاجرتی و مراکز درمانی بازدید می‌کنند.<br /> <br /> پس از بازدید، گزارشی شامل یافته‌ها و توصیه‌ها منتشر می‌شود. انجام بازدید به همکاری حکومت نیاز دارد و دولت باید دسترسی آزاد و محرمانه اعضای کارگروه به بازداشت‌شدگان را تضمین کند.<br /> <br /> == سفر به ایران ==<br /> کارگروه از ۱۵ تا ۲۷ فوریه ۲۰۰۳، برابر با ۲۶ بهمن تا ۸ اسفند ۱۳۸۱، از ایران بازدید کرد.&lt;ref name=&quot;IranVisit&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://spinternet.ohchr.org/ViewCountryVisits.aspx?Lang=en&amp;country=IRN&amp;visitType=all فهرست بازدیدهای رویه‌های ویژه از ایران]، بازدید کارگروه بازداشت‌های خودسرانه.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> گزارش این سفر در سال ۲۰۰۳ منتشر شد و وضعیت قوانین کیفری، بازداشت پیش از محاکمه، دادگاه‌های انقلاب، زندان‌ها، حق وکیل و استقلال قضایی را بررسی کرد.&lt;ref name=&quot;IranVisitReport&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://ap.ohchr.org/documents/alldocs.aspx?doc_id=7483 گزارش سفر به جمهوری اسلامی ایران]، سند E/CN.4/Sub.2/2003/3/Add.2.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این بازدید از معدود سفرهای رسمی یکی از سازوکارهای حقوق‌بشری سازمان ملل به زندان‌ها و مراکز قضایی ایران بود. پس از آن، درخواست‌های متعدد گزارشگران و سازوکارهای سازمان ملل برای دسترسی مستقل به ایران با محدودیت یا عدم موافقت حکومت روبه‌رو شده است.<br /> <br /> == پرونده‌های مربوط به ایران ==<br /> کارگروه طی سال‌های مختلف درباره پرونده‌های متعددی از ایران نظر صادر کرده است. این پرونده‌ها شامل فعالان سیاسی، نویسندگان، مدافعان حقوق‌بشر، زنان معترض، دوتابعیتی‌ها و اعضای اقلیت‌های قومی و مذهبی بوده‌اند.<br /> <br /> === زینب جلالیان ===<br /> کارگروه در نظر شماره ۱/۲۰۱۶ پرونده [[زینب جلالیان]]، زندانی سیاسی کرد، را بررسی کرد. حکومت ایران به مکاتبه کارگروه پاسخ نداد. کارگروه پس از بررسی شرایط بازداشت، محاکمه و محرومیت‌های حقوقی، نظر خود را درباره خودسرانه‌بودن بازداشت او صادر کرد.&lt;ref name=&quot;Jalalian&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Detention/Opinions/Session75/Opinion_2016_1_Iran.pdf نظر شماره ۱/۲۰۱۶ درباره زینب جلالیان].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بهاره هدایت ===<br /> در نظر شماره ۲/۲۰۱۶، کارگروه بازداشت [[بهاره هدایت]]، فعال دانشجویی و حقوق زنان، را بررسی کرد. فعالیت‌های مسالمت‌آمیز دانشجویی، بیان دیدگاه‌های سیاسی و نقض حقوق دادرسی از موضوعات پرونده بود.&lt;ref name=&quot;Hedayat&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://ap.ohchr.org/documents/alldocs.aspx?doc_id=27440 نظر شماره ۲/۲۰۱۶ درباره بهاره هدایت].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === آرش صادقی ===<br /> کارگروه در نظر شماره ۱۹/۲۰۱۸ به پرونده [[آرش صادقی]] پرداخت. حکومت جمهوری اسلامی به درخواست توضیح کارگروه پاسخ نداد. وضعیت سلامتی، محرومیت از درمان، فعالیت‌های حقوق‌بشری و روند دادرسی از محورهای بررسی بود.&lt;ref name=&quot;Arash-Sadeghi&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Detention/Opinions/Session81/A_HRC_WGAD_2018_19.pdf نظر شماره ۱۹/۲۰۱۸ درباره آرش صادقی].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === نسیبه شمسایی ===<br /> در نظر شماره ۱۵/۲۰۲۱، کارگروه پرونده نسیبه شمسایی، از مخالفان حجاب اجباری، را بررسی کرد. محدودیت آزادی بیان و اعتراض مسالمت‌آمیز، بازداشت و روند قضایی او در این نظر مورد ارزیابی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;Shamsaei&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Detention/Opinions/Session90/A_HRC_WGAD_2021_15.pdf نظر شماره ۱۵/۲۰۲۱ درباره نسیبه شمسایی].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کامران قادری ===<br /> کارگروه در نظر شماره ۲۷/۲۰۲۱ پرونده کامران قادری، شهروند ایرانی ـ اتریشی، را بررسی کرد. حکومت ایران به مکاتبه کارگروه پاسخ نداد. محرومیت از وکیل، شرایط بازداشت و محاکمه از موضوعات بررسی‌شده بود.&lt;ref name=&quot;Ghaderi&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/2021-11/A_HRC_WGAD_2021_27_AdvanceEditedVersion.pdf نظر شماره ۲۷/۲۰۲۱ درباره کامران قادری].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === نویسندگان ایرانی ===<br /> نظر شماره ۴۶/۲۰۲۲ به پرونده آرش گنجی، کیوان باژن، بکتاش آبتین و رضا خندان مهابادی، از اعضا و همکاران کانون نویسندگان ایران، اختصاص داشت. کارگروه بازداشت و محکومیت آنان را در ارتباط با آزادی بیان، فعالیت فرهنگی و نقض تضمین‌های محاکمه عادلانه بررسی کرد.&lt;ref name=&quot;Writers&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/detention-wg/opinions/session94/2022-12-16/HRC-WGAD-46-2022-Iran-AEV.pdf نظر شماره ۴۶/۲۰۲۲ درباره آرش گنجی، کیوان باژن، بکتاش آبتین و رضا خندان مهابادی].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == حسن صادقی و فاطمه مثنی ==<br /> در سال ۲۰۲۲، میریام استرادا کاستیلو، از مسئولان وقت کارگروه، همراه با گزارشگران ویژه وضعیت حقوق‌بشر ایران، استقلال قضات و وکلا و حق مسکن، نامه‌ای درباره حسن صادقی و [[فاطمه مثنی]] به حکومت جمهوری اسلامی ارسال کرد.<br /> <br /> این کارشناسان نسبت به بازداشت، زندانی‌کردن و مصادره اموال آنان به‌دلیل ارتباط خانوادگی با اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران ابراز نگرانی کردند.&lt;ref name=&quot;Sadeghi-Mosanna&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/نامه-چهار-گزارشگر-سازمان-ملل-در-مورد-دو-زندانی-سیاسی-هوادار-مجاهدین نامه چهار گزارشگر سازمان ملل درباره حسن صادقی و فاطمه مثنی]، ۱۴۰۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> فاطمه مثنی در سال ۱۳۶۰، هنگامی که ۱۳ سال داشت، همراه مادرش بازداشت و چند سال زندانی شده بود. او و همسرش در سال ۱۳۹۱ هنگام برگزاری مراسم یادبود غلامحسین صادقی، عضو شورای ملی مقاومت، بازداشت شدند. منابع مقاومت ایران این بازداشت را نمونه مجازات اعضای خانواده به‌دلیل وابستگی سیاسی دانسته‌اند.<br /> <br /> == فراخوان آزادی زندانیان در دوره کرونا ==<br /> در فروردین ۱۳۹۹، گروهی از گزارشگران و کارشناسان سازمان ملل، از جمله اعضای وقت کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، خواستار آزادی زندانیان، به‌ویژه کسانی شدند که خودسرانه بازداشت شده بودند و در معرض خطر ابتلا به ویروس کرونا قرار داشتند.<br /> <br /> در این فراخوان، خوزه آنتونیو گوارا برمودز، رئیس وقت کارگروه، لی تومی، الینا اشتاینر، سئونگ فیل هونگ و سونتوندجی آدووجی مشارکت داشتند. منابع مقاومت ایران این فراخوان را در ارتباط با خطر جانی زندانیان سیاسی ایران بازتاب دادند.&lt;ref name=&quot;Covid&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/فراخوان-گزارشگران-کارشناسان-حقوق-بشر-ملل-متحد-آزادی-فوری-زندانیان-ویژه-زندانیان-سیاسی-ایران فراخوان کارشناسان سازمان ملل برای آزادی فوری زندانیان، به‌ویژه زندانیان سیاسی ایران]، ۲۹ فروردین ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کمپ اشرف و کمپ لیبرتی ==<br /> یکی از مهم‌ترین موارد مرتبط با مقاومت ایران، نظرات کارگروه درباره وضعیت ساکنان کمپ اشرف و کمپ لیبرتی در عراق بود.<br /> <br /> پس از امضای یادداشت تفاهم میان دولت عراق و سازمان ملل در دسامبر ۲۰۱۱، انتقال ساکنان اشرف به کمپ لیبرتی آغاز شد. دولت عراق مدعی بود انتقال داوطلبانه و با هدف تعیین وضعیت پناهندگی و انتقال به کشورهای ثالث انجام می‌شود.<br /> <br /> ساکنان و نمایندگان آنان اعلام کردند محدودیت رفت‌وآمد، حضور نیروهای مسلح، ممانعت از خروج آزادانه، محدودیت دسترسی پزشکی و کنترل کامل دولت عراق، لیبرتی را به زندان تبدیل کرده است.<br /> <br /> === نظر شماره ۱۶/۲۰۱۲ ===<br /> کارگروه در نظر شماره ۱۶/۲۰۱۲ وضعیت ده تن از ساکنان کمپ لیبرتی را بررسی کرد. کارگروه شرایط آنان را مشابه وضعیت بازداشت‌شدگان دانست و اعلام کرد مبنای قانونی برای محدودکردن آزادی آنان وجود ندارد.<br /> <br /> === نظر شماره ۳۲/۲۰۱۲ ===<br /> کارگروه در نظر شماره ۳۲/۲۰۱۲ وضعیت گروهی از ساکنان اشرف و لیبرتی را بار دیگر بررسی کرد و محرومیت آنان از آزادی را خودسرانه و در گروه چهارم طبقه‌بندی کرد.<br /> <br /> کارگروه اعلام کرد محدودیت‌های اعمال‌شده با ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر و مواد ۹ و ۱۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی سازگار نیست و خواستار رفع محدودیت‌های رفت‌وآمد شد.&lt;ref name=&quot;LibertyOpinion&quot;&gt;کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، [https://digitallibrary.un.org/record/738365/files/A_HRC_WGAD_2012_32-EN.pdf نظر شماره ۳۲/۲۰۱۲ درباره ساکنان کمپ اشرف و کمپ لیبرتی].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] این نظرات را تأییدی بر موضع خود دانست که انتقال به لیبرتی در شرایط اعمال‌شده داوطلبانه نبوده و کمپ عملاً به بازداشتگاه تبدیل شده است.&lt;ref name=&quot;NCRI-Liberty&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2012/09/03/3062/ بیانیه سی‌ویکمین سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران]، ۱۳ شهریور ۱۳۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == حملات به اشرف و لیبرتی ==<br /> پس از حملات مسلحانه و موشکی به کمپ‌های اشرف و لیبرتی، اعضا و رؤسای وقت کارگروه در مکاتبات مشترک با دیگر گزارشگران سازمان ملل خواستار تحقیق مستقل، حفاظت از ساکنان و روشن‌شدن سرنوشت افراد ربوده‌شده شدند.<br /> <br /> در پی حمله ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ به کمپ اشرف و ربوده‌شدن هفت تن از ساکنان، کارشناسان سازمان ملل از دولت عراق خواستند محل و سرنوشت آنان را مشخص کند. رئیس وقت کارگروه یادآوری کرد که این نهاد پیش‌تر محدودیت آزادی ساکنان اشرف را خودسرانه تشخیص داده بود.&lt;ref name=&quot;SevenMissing&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ecoi.net/en/document/1051037.html درخواست کارشناسان سازمان ملل از عراق برای روشن‌کردن سرنوشت هفت ساکن مفقودشده اشرف]، ۹ دسامبر ۲۰۱۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در گزارش جامع رویه‌های ویژه به شورای حقوق بشر در سال ۲۰۱۵ نیز حملات به اشرف و لیبرتی و وضعیت امنیتی ساکنان مورد توجه قرار گرفت. مادس آندناس، رئیس وقت کارگروه، همراه با دیگر گزارشگران خواستار تحقیقات مستقل و پاسخگوکردن عاملان حملات شد.&lt;ref name=&quot;AshrafAttacks&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/151628 گزارش جامع گزارشگران سازمان ملل درباره حملات به اشرف و لیبرتی]، ۱۱ اسفند ۱۳۹۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نقش در وضعیت حقوق‌بشر ایران ==<br /> بازداشت خودسرانه از الگوهای اصلی سرکوب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران است. این الگو شامل بازداشت بدون حکم، یورش شبانه، نگهداری در مکان نامعلوم، محرومیت از وکیل، حبس انفرادی طولانی، شکنجه، اعتراف اجباری و محاکمه‌های غیرعلنی می‌شود.<br /> <br /> منابع مقاومت ایران در موارد متعدد از کارگروه و دیگر سازوکارهای سازمان ملل خواسته‌اند درباره بازداشت هواداران مجاهدین، اعضای خانواده آنان، معترضان و زندانیان سیاسی اقدام کنند.<br /> <br /> در پی اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، گزارش‌هایی از بازداشت گسترده معترضان، کودکان، دانشجویان، پزشکان، وکلا و فعالان مدنی منتشر شد. مقاومت ایران خواستار پاسخگوکردن حکومت درباره محل نگهداری بازداشت‌شدگان و بازدید هیئت‌های بین‌المللی از زندان‌ها شد.&lt;ref name=&quot;Dey-Arrests&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/گزارش-دیده-بان-حقوق-بشر-سونامی-بازداشتها-ناپدیدسازیهای-قهری-ایران گزارش موج بازداشت‌ها و ناپدیدسازی‌های قهری در ایران]، ۶ اسفند ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == همکاری با دیگر سازوکارها ==<br /> کارگروه در بسیاری از پرونده‌ها با دیگر رویه‌های ویژه همکاری می‌کند. این سازوکارها ممکن است شامل موارد زیر باشند:<br /> <br /> * گزارشگر ویژه وضعیت حقوق‌بشر در ایران؛<br /> * گزارشگر ویژه منع شکنجه؛<br /> * گزارشگر ویژه استقلال قضات و وکلا؛<br /> * گزارشگر ویژه اعدام‌های فراقضایی؛<br /> * گزارشگر ویژه مدافعان حقوق‌بشر؛<br /> * گزارشگر ویژه خشونت علیه زنان و دختران؛<br /> * کارگروه ناپدیدسازی‌های قهری یا غیرارادی؛<br /> * گزارشگر ویژه آزادی بیان؛<br /> * گزارشگر ویژه آزادی اجتماعات و تشکل‌ها.<br /> <br /> ارسال نامه مشترک موجب می‌شود ابعاد مختلف یک پرونده، مانند بازداشت خودسرانه، شکنجه، خطر اعدام، تبعیض جنسیتی یا ناپدیدسازی قهری به‌طور هم‌زمان بررسی شود.<br /> <br /> == تفاوت با کارگروه ناپدیدسازی قهری ==<br /> کارگروه بازداشت‌های خودسرانه و [[کارگروه ناپدیدسازی‌های قهری یا غیرارادی سازمان ملل متحد]] دو سازوکار جداگانه‌اند.<br /> <br /> کارگروه بازداشت‌های خودسرانه بررسی می‌کند آیا محرومیت از آزادی بر پایه حقوق بین‌الملل خودسرانه است. کارگروه ناپدیدسازی قهری برای یافتن سرنوشت و محل اشخاصی فعالیت می‌کند که حکومت بازداشت یا ربوده‌شدن آنان را انکار کرده یا اطلاعاتی درباره محل نگهداریشان نمی‌دهد.<br /> <br /> یک پرونده ممکن است هم‌زمان به هر دو کارگروه ارجاع شود؛ برای مثال، فردی که بدون حکم بازداشت و محل نگهداری‌اش پنهان شده، هم قربانی بازداشت خودسرانه و هم ناپدیدسازی قهری است.<br /> <br /> == تفاوت با کمیته حقوق بشر ==<br /> [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]] یک نهاد معاهده‌ای است که اجرای میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را بررسی می‌کند. این کمیته تنها در شرایط مشخص و درباره کشورهایی که سازوکار شکایت فردی را پذیرفته‌اند، به شکایت اشخاص رسیدگی می‌کند.<br /> <br /> کارگروه بازداشت‌های خودسرانه یک رویه ویژه و غیرمعاهده‌ای است و می‌تواند اطلاعات مربوط به همه کشورهای جهان را دریافت کند. برای مراجعه به آن، عضویت کشور در پروتکل اختیاری میثاق ضرورت ندارد.<br /> <br /> == اهمیت ==<br /> اهمیت کارگروه در چند ویژگی آن است:<br /> <br /> * دسترسی مستقیم افراد و خانواده‌ها؛<br /> * امکان اقدام بدون پایان همه راه‌های داخلی؛<br /> * رسیدگی به پرونده‌های همه کشورها؛<br /> * امکان ارسال درخواست فوری؛<br /> * بررسی حقوقی مستقل؛<br /> * انتشار عمومی نظرات؛<br /> * ارائه توصیه مشخص برای آزادی و غرامت؛<br /> * امکان بررسی بازداشت‌های گروهی و سیاست‌های کلی؛<br /> * همکاری با دیگر گزارشگران ویژه؛<br /> * ایجاد سابقه مستند برای پاسخگویی آینده.<br /> <br /> نظرات کارگروه می‌توانند برای وکلا، دادگاه‌های ملی، سازمان‌های حقوق‌بشری، دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی مبنای اقدام قرار گیرند.<br /> <br /> == محدودیت‌ها ==<br /> کارگروه با محدودیت‌هایی نیز روبه‌روست:<br /> <br /> * نداشتن نیروی اجرایی برای آزادی مستقیم زندانی؛<br /> * وابستگی بازدید کشوری به موافقت حکومت؛<br /> * خودداری برخی دولت‌ها از پاسخ‌گویی؛<br /> * تأخیر ناشی از شمار زیاد پرونده‌ها؛<br /> * دشواری دسترسی به مدارک در کشورهای بسته؛<br /> * خطر انتقام‌گیری از شاکیان و خانواده‌ها؛<br /> * اجرای ناقص یا عدم اجرای توصیه‌ها؛<br /> * محدودیت منابع مالی و انسانی.<br /> <br /> با وجود این محدودیت‌ها، نظر رسمی کارگروه می‌تواند خودسرانه‌بودن بازداشت را در سطح بین‌المللی ثبت کند و مبنایی برای دادخواهی، فشار دیپلماتیک و پیگیری قضایی آینده فراهم سازد.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و سازمان مجاهدین خلق ایران، کارگروه بازداشت‌های خودسرانه را یکی از مراجع بین‌المللی مرتبط با وضعیت زندانیان سیاسی، بازداشت‌شدگان اعتراضات و اعضای خانواده مخالفان می‌دانند.<br /> <br /> مقاومت ایران در اطلاعیه‌های خود معمولاً از شورای حقوق بشر، کمیسر عالی حقوق بشر، گزارشگر ویژه ایران، کارگروه بازداشت‌های خودسرانه و دیگر سازوکارهای سازمان ملل می‌خواهد:<br /> <br /> * درباره سرنوشت و محل نگهداری بازداشت‌شدگان تحقیق کنند؛<br /> * خواستار آزادی فوری زندانیان سیاسی شوند؛<br /> * مانع شکنجه و اجرای احکام اعدام شوند؛<br /> * هیئت‌های تحقیق به زندان‌های ایران اعزام کنند؛<br /> * با زندانیان بدون حضور مأموران ملاقات کنند؛<br /> * پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران را به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]] ارجاع دهند؛<br /> * آمران و عاملان بازداشت، شکنجه و اعدام را پاسخگو سازند.<br /> <br /> [[مریم رجوی]] بارها خواستار اقدام فوری ملل متحد برای آزادی زندانیان سیاسی، افشای محل بازداشت‌شدگان و بازدید بین‌المللی از زندان‌های ایران شده است. در [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] نیز بر اصل برائت، حق دفاع، حق دادخواهی، استقلال قضات، ممنوعیت شکنجه و رعایت حقوق شناخته‌شده بین‌المللی تأکید شده است.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[بازداشت اجباری]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[کارگروه ناپدیدسازی‌های قهری یا غیرارادی سازمان ملل متحد]]<br /> * [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[سلول انفرادی]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[کمپ اشرف]]<br /> * [[کمپ لیبرتی]]<br /> * [[زینب جلالیان]]<br /> * [[آرش صادقی]]<br /> * [[فاطمه مثنی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۴ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:سازمان‌های حقوق بشری]]<br /> [[رده:بازداشت خودسرانه]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:نهادهای بین‌المللی]]<br /> [[رده:رویه‌های ویژه سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:حقوق زندانیان]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF.png&diff=94815 2026-11-05T09:39:00Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div></div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94812 2026-11-05T09:28:35Z

<p>Alireza k h: /* سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]]<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> # [[بازداشت اجباری]]<br /> # [[سلول انفرادی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1&diff=94811 2026-11-05T09:27:24Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «#تفییرمسیر اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>#تفییرمسیر [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C&diff=94810 2026-11-05T09:24:15Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = سلول انفرادی | نام اصلی = Solitary Confinement | نام‌های دیگر = حبس انفرادی، انزوای زندانی، جداسازی انفرادی، شکنجه سفید | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = حقوق بشر، حقوق ز...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = سلول انفرادی<br /> | نام اصلی = Solitary Confinement<br /> | نام‌های دیگر = حبس انفرادی، انزوای زندانی، جداسازی انفرادی، شکنجه سفید<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، حقوق زندانیان، [[جرم‌شناسی]]، روان‌شناسی زندان، حقوق کیفری و مطالعات سرکوب<br /> | دوره = دارای پیشینه تاریخی؛ گسترش کاربرد در نظام‌های کیفری جدید از سده نوزدهم<br /> | خاستگاه = نظام‌های زندان مبتنی بر جداسازی، انضباط، بازجویی امنیتی و محرومیت حسی<br /> | تاریخ شکل‌گیری = دارای پیشینه کهن؛ توسعه نظام‌مند در زندان‌های سده نوزدهم و محدودسازی تدریجی آن در حقوق بین‌الملل معاصر<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = زندانیان سیاسی، مدافعان حقوق زندانیان، گزارشگران ویژه منع شکنجه و تدوین‌کنندگان قواعد نلسون ماندلا<br /> | پیشگامان فکری = جنبش منع شکنجه، روان‌شناسان زندان، حقوقدانان حقوق‌بشر و سازمان‌های دفاع از زندانیان سیاسی<br /> | جریان‌های مرتبط = [[شکنجه]]، [[شکنجه سفید]]، [[اعتراف اجباری]]، [[بازداشت خودسرانه]]، [[ناپدیدسازی قهری]]، محرومیت حسی و [[دادرسی عادلانه]]<br /> | در واکنش به = استفاده از انزوای کامل یا طولانی‌مدت زندانی به‌عنوان مجازات، ابزار بازجویی، وسیله گرفتن اعتراف یا روش شکستن مقاومت روانی<br /> | مفاهیم کلیدی = انزوای اجتماعی، تماس انسانی معنادار، محرومیت حسی، حبس انفرادی طولانی‌مدت، شکنجه روانی، حق ملاقات، حق وکیل و سلامت روان<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = انزوای طولانی توان ادراک، حافظه، تمرکز و تصمیم‌گیری زندانی را مختل می‌کند و اعتبار اظهارات و اعترافات گرفته‌شده در چنین شرایطی را از میان می‌برد<br /> | دیدگاه اجتماعی = سلول انفرادی می‌تواند برای ایجاد ترس، خاموش‌کردن اعتراض، مجازات مخالفان و قطع ارتباط زندانی با جامعه و شبکه حمایتی او به کار رود<br /> | تأثیرپذیرفته از = نظام‌های بازجویی امنیتی، زندان‌های بسته، مجازات‌های انضباطی، محرومیت حسی، فقدان نظارت مستقل و بی‌کیفرمانی مأموران<br /> | تأثیرگذار بر = سلامت جسمی و روانی زندانی، اعترافات اجباری، حق دفاع، روابط خانوادگی، اعتماد عمومی به دستگاه قضایی و مشارکت سیاسی<br /> | منتقدان شاخص = سازمان ملل متحد، گزارشگر ویژه منع شکنجه، عفو بین‌الملل، دیدبان حقوق بشر، سازمان‌های حقوق‌بشری ایرانی، [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]]<br /> | آثار شاخص = قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان یا قواعد نلسون ماندلا؛ پروتکل استانبول؛ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> }}<br /> <br /> '''سلول انفرادی''' یا '''حبس انفرادی''' به نگهداری زندانی یا بازداشت‌شده در فضایی جدا از دیگران، همراه با قطع یا محدودیت شدید تماس انسانی گفته می‌شود. بر اساس قاعده ۴۴ «قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل متحد برای رفتار با زندانیان»، مشهور به '''قواعد نلسون ماندلا'''، سلول انفرادی وضعیتی است که زندانی برای ۲۲ ساعت یا بیشتر در شبانه‌روز، بدون تماس انسانی معنادار نگهداری شود. ادامه این وضعیت برای بیش از ۱۵ روز متوالی، «حبس انفرادی طولانی‌مدت» محسوب می‌شود.&lt;ref name=&quot;Mandela&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/SRTorture/ParecerMendez_en.pdf قواعد نلسون ماندلا و ممنوعیت حبس انفرادی طولانی‌مدت]، قواعد ۴۳ تا ۴۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سلول انفرادی ممکن است برای حفاظت موقت از یک زندانی، جلوگیری از آسیب فوری یا مدیریت وضعیتی استثنایی به کار رود؛ اما باید آخرین راه‌حل، برای کوتاه‌ترین زمان ممکن، با دستور مقام صالح و تحت نظارت مستقل باشد. استفاده نامحدود، طولانی، تنبیهی یا بازجویانه از انفرادی، به‌ویژه برای کودکان، افراد دارای معلولیت یا بیماری‌های روانی، زنان باردار و زندانیانی که شرایط آنان در انزوا وخیم‌تر می‌شود، در معیارهای بین‌المللی ممنوع است.<br /> <br /> در جمهوری اسلامی ایران، سلول انفرادی به‌طور گسترده در پرونده‌های سیاسی و امنیتی گزارش شده است. زندانیان سیاسی، معترضان، دانشجویان، روزنامه‌نگاران، وکلا، فعالان صنفی، دادخواهان و اعضای اقلیت‌های قومی و مذهبی گاه هفته‌ها، ماه‌ها و حتی بیش از یک سال در سلول‌های انفرادی نهادهای امنیتی نگهداری شده‌اند. گزارش‌های [[مقاومت ایران]] و سازمان‌های حقوق‌بشری، انفرادی طولانی‌مدت را بخشی از فرایند بازجویی، [[اعتراف اجباری]]، محرومیت از وکیل و شکستن مقاومت روانی زندانیان توصیف کرده‌اند.<br /> <br /> == تعریف ==<br /> سلول انفرادی تنها به تنها بودن زندانی در یک اتاق گفته نمی‌شود. عنصر اصلی آن، محرومیت از تماس انسانی معنادار است. ممکن است زندانی برای مدتی کوتاه با مأمور، بازجو یا نگهبان روبه‌رو شود، اما اگر این تماس صرفاً برای بازجویی، تحویل غذا یا اعمال دستور باشد، تماس انسانی معنادار محسوب نمی‌شود.<br /> <br /> تماس انسانی معنادار باید امکان ارتباط واقعی، مستقیم و مستمر با دیگران را فراهم کند. گفت‌وگو با وکیل، ملاقات با خانواده، ارتباط با زندانیان دیگر، فعالیت جمعی و دسترسی به پزشک مستقل از نمونه‌های چنین تماسی هستند.<br /> <br /> در بسیاری از سلول‌های امنیتی، زندانی با چشم‌بند از سلول خارج می‌شود و اجازه ندارد چهره مأموران یا زندانیان دیگر را ببیند. نور، تهویه، زمان، صدا و رفت‌وآمد نیز ممکن است تحت کنترل کامل بازجویان باشد. این شرایط سلول انفرادی را به محیطی برای محرومیت حسی و کنترل روانی تبدیل می‌کند.<br /> <br /> == تفاوت جداسازی با سلول انفرادی ==<br /> جداسازی زندانیان ممکن است به دلایل گوناگون انجام شود. برای مثال، یک زندانی بیمار، در معرض خطر یا تهدیدشده ممکن است موقتاً در محل جداگانه‌ای نگهداری شود. اگر فرد همچنان از تماس انسانی، هواخوری، کتاب، تلفن، وکیل، ملاقات و خدمات درمانی برخوردار باشد، این وضعیت لزوماً سلول انفرادی به معنای حقوق‌بشری نیست.<br /> <br /> در مقابل، اگر جداسازی با قطع تماس، محرومیت از فعالیت، محدودیت نور و هوا، بی‌خبری از زمان و فشار بازجویی همراه شود، سلول انفرادی محسوب می‌شود؛ حتی اگر مقام‌های زندان آن را «سوئیت»، «قرنطینه»، «حفاظت» یا «بند ویژه» بنامند.<br /> <br /> آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌های ایران نیز تصریح کرده است که جداسازی و طبقه‌بندی زندانیان به معنای نگهداری آنان در بند انفرادی نیست و افراد جداشده باید از حقوق زندانیان برخوردار باشند.&lt;ref name=&quot;Prison-Regulation&quot;&gt;بنیاد عبدالرحمن برومند، [https://www.iranrights.org/fa/library/document/3961 آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور]، مصوب ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اشکال سلول انفرادی ==<br /> سلول انفرادی می‌تواند در مراحل و شرایط متفاوت اعمال شود.<br /> <br /> === انفرادی بازجویی ===<br /> این نوع انفرادی پیش از محاکمه و در دوره تحقیقات امنیتی اعمال می‌شود. هدف آن ممکن است قطع ارتباط متهم با خانواده، وکیل و دیگر متهمان و فراهم‌کردن شرایط روانی برای بازجویی باشد.<br /> <br /> در انفرادی بازجویی، زندانی معمولاً نمی‌داند چه مدت در آنجا خواهد ماند. زمان بازجویی، خواب، غذا، نور، هواخوری و تماس تلفنی در اختیار بازجوست. این بی‌اطلاعی می‌تواند احساس وابستگی کامل به بازجو ایجاد کند.<br /> <br /> === انفرادی تنبیهی ===<br /> زندانی ممکن است به‌دلیل اعتراض به شرایط زندان، اعتصاب غذا، درگیری، انتشار نامه، سرپیچی از دستور یا فعالیت جمعی به سلول انفرادی منتقل شود. در این وضعیت، انفرادی نقش مجازات مضاعف را دارد.<br /> <br /> انتقال تنبیهی اغلب با محرومیت از تلفن، ملاقات، خرید، کتاب و هواخوری همراه است. اگر زندانی بدون رسیدگی منصفانه انضباطی و امکان اعتراض مجازات شود، حقوق او نقض شده است.<br /> <br /> === انفرادی حفاظتی ===<br /> گاه مقام‌های زندان ادعا می‌کنند جداسازی برای حفظ جان زندانی ضروری است. چنین اقدامی تنها زمانی قابل قبول است که خطر واقعی وجود داشته باشد، راه‌حل محدودکننده کمتری در دسترس نباشد، زندانی از حقوق اساسی خود محروم نشود و وضعیت او به‌طور مستمر بازبینی گردد.<br /> <br /> استفاده از عنوان «حفاظتی» نباید پوششی برای انزوای نامحدود یا مجازات زندانی باشد.<br /> <br /> === انفرادی پیش از اعدام ===<br /> زندانیان محکوم به اعدام معمولاً پیش از اجرای حکم به سلول جداگانه منتقل می‌شوند. انتقال به انفرادی در چنین شرایطی می‌تواند نشانه نزدیک‌بودن اجرای حکم باشد و فشار روانی سنگینی بر زندانی و خانواده او وارد کند.<br /> <br /> در برخی موارد، زندانی پس از اعتراض جمعی یا توقف موقت اجرای حکم از انفرادی به بند بازگردانده می‌شود. در مهر ۱۴۰۴، شش زندانی محکوم به اعدام پس از اعتصاب غذای گسترده زندانیان قزل‌حصار از سلول‌های انفرادی اجرای حکم به بند بازگردانده شدند.&lt;ref name=&quot;Qezel-Hesar&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/return-of-6-death-row-inmates-and-end-of-7-day-hunger-strike-by-1500-prisoners/ بازگرداندن شش محکوم به اعدام از سلول‌های انفرادی و پایان اعتصاب غذای زندانیان]، ۲۷ مهر ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انفرادی نامحدود ===<br /> در انفرادی نامحدود، زمان پایان انزوا به زندانی اعلام نمی‌شود. این بی‌اطلاعی خود بخشی از فشار روانی است. زندانی نمی‌داند چند روز، چند ماه یا چند سال در آن شرایط خواهد ماند و آزادی از انفرادی ممکن است به همکاری با بازجو مشروط شود.<br /> <br /> == ویژگی‌های سلول‌های امنیتی ==<br /> شرایط سلول‌های انفرادی در زندان‌ها و بازداشتگاه‌های مختلف یکسان نیست، اما گزارش‌های زندانیان سیاسی در ایران شامل ویژگی‌های زیر است:<br /> <br /> * فضای کوچک و بسته؛<br /> * فقدان پنجره یا نور طبیعی؛<br /> * روشن‌بودن دائمی چراغ یا تاریکی طولانی؛<br /> * نبود ساعت، تقویم و نشانه‌های زمان؛<br /> * سکوت مطلق یا پخش صداهای آزاردهنده؛<br /> * دوربین مراقبت دائمی؛<br /> * محدودیت یا ممنوعیت هواخوری؛<br /> * استفاده اجباری از چشم‌بند؛<br /> * ممنوعیت گفت‌وگو با دیگر زندانیان؛<br /> * نبود کتاب، قلم و کاغذ؛<br /> * محرومیت از تلفن و ملاقات؛<br /> * دسترسی محدود به حمام و توالت؛<br /> * غذای ناکافی یا نامناسب؛<br /> * محرومیت از دارو و درمان؛<br /> * بازرسی و بازجویی در زمان‌های نامنظم؛<br /> * نامشخص‌بودن محل بازداشت برای خانواده.<br /> <br /> کنترل نور، صدا، زمان، خواب و تماس انسانی می‌تواند موجب محرومیت حسی شود. این روش در ایران گاه با عنوان «شکنجه سفید» شناخته می‌شود؛ زیرا ممکن است بدون ایجاد زخم آشکار جسمی، آسیب روانی عمیق بر جای بگذارد.<br /> <br /> == شکنجه سفید ==<br /> '''شکنجه سفید''' اصطلاحی برای مجموعه‌ای از روش‌های روانی است که هویت، ادراک، حافظه و اراده فرد را هدف قرار می‌دهد. سلول انفرادی طولانی‌مدت، سکوت، نور دائمی، چشم‌بند، قطع ارتباط و نامشخص‌بودن زمان از اجزای آن هستند.<br /> <br /> هدف این روش الزاماً واردکردن درد جسمی مستقیم نیست، بلکه ایجاد احساس بی‌زمانی، بی‌مکانی، تنهایی مطلق و وابستگی به بازجوست. زندانی ممکن است تنها صدایی که می‌شنود صدای بازجو باشد و آزادی از انزوا را منوط به پذیرفتن روایت او ببیند.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی درباره زندان‌های ایران، حبس انفرادی نامحدود را یکی از ابزارهای اصلی سرکوب مخالفان دانسته است. زندانیان مصاحبه‌شده گفته بودند ترس از ازدست‌دادن تعادل روانی و نبود هرگونه تماس انسانی، از بسیاری شکنجه‌های جسمی برای آنان دشوارتر بوده است.&lt;ref name=&quot;HRW-Coffins&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/report/2004/06/06/dead-their-coffins/torture-detention-and-crushing-dissent-iran مانند مردگان در تابوت؛ شکنجه، بازداشت و سرکوب مخالفان در ایران]، ۶ ژوئن ۲۰۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اهداف استفاده ==<br /> سلول انفرادی ممکن است برای اهداف زیر به کار رود:<br /> <br /> * گرفتن اطلاعات از زندانی؛<br /> * وادارکردن او به اعتراف علیه خود؛<br /> * گرفتن شهادت علیه دیگران؛<br /> * مجبورکردن زندانی به مصاحبه تلویزیونی؛<br /> * شکستن مقاومت سیاسی و روانی؛<br /> * جلوگیری از هماهنگی با هم‌پرونده‌ای‌ها؛<br /> * قطع ارتباط با وکیل و خانواده؛<br /> * جلوگیری از انتشار خبرهای زندان؛<br /> * مجازات اعتراض یا اعتصاب غذا؛<br /> * وادارکردن زندانی به اعلام ندامت؛<br /> * فشار برای همکاری با نهادهای امنیتی؛<br /> * آماده‌سازی زندانی برای محاکمه یا اعدام؛<br /> * تنبیه خانواده یا شبکه سیاسی زندانی؛<br /> * جلوگیری از ثبت آثار شکنجه توسط شاهدان.<br /> <br /> در پرونده‌های امنیتی، انفرادی ممکن است بخشی از فرایندی باشد که با بازداشت مخفی آغاز و با بازجویی طولانی، شکنجه، اعتراف اجباری و محاکمه غیرعلنی ادامه می‌یابد.<br /> <br /> == پیامدهای روانی ==<br /> انسان برای حفظ سلامت روانی به ارتباط اجتماعی، محرک‌های محیطی و درک منظم زمان نیاز دارد. محرومیت طولانی از این عوامل می‌تواند پیامدهای شدید ایجاد کند.<br /> <br /> آثار روانی گزارش‌شده عبارت‌اند از:<br /> <br /> * اضطراب و وحشت مداوم؛<br /> * افسردگی؛<br /> * بی‌خوابی یا خواب بیش‌ازحد؛<br /> * حملات هراس؛<br /> * تحریک‌پذیری و پرخاشگری؛<br /> * کاهش تمرکز و حافظه؛<br /> * اختلال در تشخیص زمان؛<br /> * توهم دیداری یا شنیداری؛<br /> * بدگمانی و احساس تعقیب؛<br /> * فروپاشی هویت؛<br /> * افکار خودکشی و خودآزاری؛<br /> * اختلال اضطراب پس از سانحه؛<br /> * ناتوانی در برقراری ارتباط پس از آزادی.<br /> <br /> آثار انفرادی ممکن است پس از بازگشت زندانی به بند عمومی یا آزادی ادامه یابد. صدای کلید، بسته‌شدن در، نور شدید یا سکوت می‌تواند خاطره انفرادی را دوباره فعال کند.<br /> <br /> == پیامدهای جسمی ==<br /> سلول انفرادی افزون بر سلامت روان، جسم زندانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. کاهش تحرک، نبود نور خورشید، هوای نامناسب، تغذیه ناکافی و محرومیت از درمان می‌تواند باعث یا تشدیدکننده مشکلات زیر باشد:<br /> <br /> * ضعف عضلانی و درد مفاصل؛<br /> * سردرد و سرگیجه؛<br /> * اختلال گوارشی؛<br /> * تغییر فشار خون و ضربان قلب؛<br /> * کاهش یا افزایش شدید وزن؛<br /> * اختلال بینایی ناشی از نور نامناسب؛<br /> * کمبود ویتامین و ضعف عمومی؛<br /> * تشدید بیماری‌های مزمن؛<br /> * اختلال سیستم ایمنی؛<br /> * آسیب‌های ناشی از خودزنی یا اقدام به خودکشی.<br /> <br /> برای افراد سالمند، کودکان، زنان باردار و کسانی که بیماری جسمی یا روانی دارند، خطرهای انفرادی بیشتر است.<br /> <br /> == تأثیر بر بازجویی و اعتراف ==<br /> انزوای طولانی توان تصمیم‌گیری و مقاومت روانی زندانی را کاهش می‌دهد. بازجو ممکن است تنها فردی باشد که با زندانی صحبت می‌کند و رفع نیازهای ابتدایی او را در اختیار دارد. این رابطه نامتوازن زمینه اجبار و وابستگی را فراهم می‌کند.<br /> <br /> زندانی ممکن است برای خروج از سلول، ملاقات با خانواده، دسترسی به درمان یا پایان بازجویی، اتهام‌های نادرست را بپذیرد. ازاین‌رو اعترافی که پس از انفرادی طولانی به دست آمده باشد، نمی‌تواند بدون بررسی دقیق شرایط بازداشت معتبر تلقی شود.<br /> <br /> عفو بین‌الملل گزارش داده است که علی یونسی و امیرحسین مرادی در بند ۲۰۹ زندان اوین برای گرفتن اعترافات اجباری، در شرایط سخت و برای مدتی طولانی در سلول انفرادی نگهداری شدند.&lt;ref name=&quot;Amnesty-Younesi&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/5024/2021/en/ علی یونسی و امیرحسین مرادی؛ دانشجویان زندانی در معرض محاکمه ناعادلانه]، ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == معیار ۱۵ روز ==<br /> بر اساس قواعد نلسون ماندلا، انفرادی بیش از ۱۵ روز متوالی «حبس انفرادی طولانی‌مدت» است. قاعده ۴۳ استفاده نامحدود یا طولانی‌مدت از انفرادی را ممنوع می‌کند. قاعده ۴۵ می‌گوید انفرادی باید تنها در موارد استثنایی، به‌عنوان آخرین راه‌حل، برای کوتاه‌ترین مدت و تحت نظارت مستقل به کار رود.&lt;ref name=&quot;Mandela&quot; /&gt;<br /> <br /> تعیین ۱۵ روز به معنای بی‌خطر یا مجازبودن خودکار انفرادی کوتاه‌تر نیست. حتی چند روز انزوا ممکن است برای فردی با بیماری روانی، کودک، سالمند یا شخصی که زیر بازجویی شدید قرار دارد آسیب‌زا و غیرقانونی باشد.<br /> <br /> کاربرد مکرر دوره‌های کوتاه انفرادی با فاصله‌های صوری نیز نباید وسیله‌ای برای دورزدن محدودیت ۱۵روزه باشد. مجموع شرایط، دفعات، هدف و آثار انزوا باید بررسی شود.<br /> <br /> == گروه‌های آسیب‌پذیر ==<br /> قواعد بین‌المللی استفاده از انفرادی را درباره برخی گروه‌ها ممنوع یا به‌شدت محدود کرده‌اند:<br /> <br /> * کودکان و نوجوانان؛<br /> * افراد دارای معلولیت روانی یا ذهنی؛<br /> * زندانیانی که انفرادی بیماری آنان را تشدید می‌کند؛<br /> * زنان باردار؛<br /> * زنان دارای نوزاد در زندان؛<br /> * افراد سالمند یا دارای بیماری جدی؛<br /> * زندانیان در معرض خودکشی.<br /> <br /> نگهداری کودک یا نوجوان در انفرادی می‌تواند آثار رشدی و روانی عمیقی ایجاد کند. مراقبت یا پیشگیری از خودکشی نیز نباید بهانه‌ای برای انزوای بیشتر فرد باشد؛ چنین زندانی به مراقبت پزشکی و تماس انسانی نیاز دارد.<br /> <br /> == جایگاه در حقوق بین‌الملل ==<br /> ماده ۷ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند. ماده ۱۰ همین میثاق مقرر می‌کند همه اشخاص محروم از آزادی باید با انسانیت و احترام به کرامت ذاتی انسان نگهداری شوند.<br /> <br /> ایران عضو این میثاق است و از نظر حقوق بین‌الملل موظف به رعایت آن است. انفرادی طولانی، نامحدود یا همراه با محرومیت حسی و بازجویی می‌تواند نقض مواد ۷ و ۱۰ میثاق باشد.<br /> <br /> گزارشگران ویژه منع شکنجه سازمان ملل اعلام کرده‌اند که حبس انفرادی طولانی‌مدت می‌تواند به شکنجه یا رفتار ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز تبدیل شود. در مورد کودکان و افراد دارای معلولیت روانی، حتی دوره‌های کوتاه‌تر نیز ممکن است ممنوع باشد.<br /> <br /> == پروتکل استانبول ==<br /> [[پروتکل استانبول]] راهنمای بین‌المللی تحقیق و مستندسازی شکنجه است. در ارزیابی قربانیان سلول انفرادی باید شرایط محیط، مدت انزوا، تماس انسانی، محرومیت از نور و صدا، بازجویی، تهدیدها، وضعیت پزشکی و آثار روانی ثبت شود.<br /> <br /> نبود آثار جسمی، ادعای شکنجه را بی‌اعتبار نمی‌کند. انفرادی می‌تواند اساساً روانی باشد و آثار آن از طریق مصاحبه تخصصی، سابقه پزشکی، تغییرات رفتاری و شهادت زندانیان دیگر مستند شود.<br /> <br /> == وضعیت حقوقی در ایران ==<br /> اصل ۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع می‌کند. اصل ۳۹ نیز هتک حرمت و حیثیت شخص بازداشت‌شده یا زندانی را ممنوع و مستوجب مجازات می‌داند.<br /> <br /> در دی ۱۳۸۲، هیئت عمومی دیوان عدالت اداری بند آیین‌نامه‌ای را که اجازه می‌داد زندانی به‌عنوان تنبیه انضباطی تا یک ماه در سلول انفرادی نگهداری شود، خلاف قانون و خارج از اختیارات سازمان زندان‌ها تشخیص داد و ابطال کرد. دیوان، انفرادی را موجب محرومیت زندانی از گفت‌وگو با دیگران و تحمیل رنج روانی دانست.&lt;ref name=&quot;Court&quot;&gt;کمپین حقوق بشر در ایران، [https://persian.iranhumanrights.org/1399/12/iranaian-activists-solitary-confinement/ فعالان مدنی و سیاسی ایران علیه مجازات سلول انفرادی]، اسفند ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آیین‌نامه زندان‌ها مصوب ۱۴۰۰ نیز میان جداسازی و سلول انفرادی تمایز قائل شده است. با وجود این مقررات، نهادهای امنیتی در بازداشتگاه‌های زیر نظر وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران همچنان از انفرادی طولانی‌مدت استفاده می‌کنند.<br /> <br /> == ساختار بازداشتگاه‌های امنیتی ==<br /> سلول‌های انفرادی سیاسی در ایران اغلب در بندها یا بازداشتگاه‌هایی قرار دارند که مدیریت آنها مستقیماً در اختیار نهادهای امنیتی است. بندهای ۲۰۹، ۲۴۰ و ۲۴۱ زندان اوین، بند دو الف سپاه، بازداشتگاه‌های اداره اطلاعات در استان‌ها و بازداشتگاه‌های اطلاعات سپاه از مراکز شناخته‌شده در گزارش‌های زندانیان هستند.<br /> <br /> در این مراکز، بازجو ممکن است بر تماس تلفنی، ملاقات، دسترسی به وکیل، هواخوری، درمان و حتی تحویل وسایل شخصی کنترل داشته باشد. این تمرکز اختیار، زندانی را از حمایت‌های معمول زندان محروم می‌کند.<br /> <br /> مأموران گاه به خانواده می‌گویند فرد در اختیار «نهاد دیگری» است یا محل دقیق نگهداری را اعلام نمی‌کنند. در چنین شرایطی، انفرادی می‌تواند با [[ناپدیدسازی قهری]] همراه شود.<br /> <br /> == سلول انفرادی در دهه ۱۳۶۰ ==<br /> بر پایه زندگی‌نامه‌ها و شهادت‌های منتشرشده در منابع سازمان مجاهدین، سلول انفرادی از سال‌های نخست جمهوری اسلامی علیه هواداران و اعضای این سازمان استفاده می‌شد. بازداشت‌شدگان نوجوان و بزرگسال برای گرفتن اطلاعات، شناسایی دیگر هواداران یا وادارشدن به ندامت در سلول‌های جداگانه نگهداری می‌شدند.<br /> <br /> مژگان اصفهانیان، از هواداران دانش‌آموز سازمان مجاهدین، پس از بازداشت در تظاهرات مادران در ۷ اردیبهشت ۱۳۶۰ به زندان اوین منتقل و مدتی در سلول انفرادی نگهداری شد. بنا بر زندگی‌نامه منتشرشده، یک بار به‌دلیل نوشتن شعار روی دیوار سلول، دست‌ها و پاهای او را برای ۲۴ ساعت بستند.&lt;ref name=&quot;Mojgan-Esfahanian&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/7458 با یاد مجاهد شهید مژگان اصفهانیان].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در شهادت‌های زندانیان سیاسی دهه ۱۳۶۰، انفرادی با چشم‌بند، بازجویی شبانه، شلاق، بی‌خوابی، تهدید خانواده و [[اعدام مصنوعی]] همراه بوده است.<br /> <br /> == علی یونسی و امیرحسین مرادی ==<br /> [[علی یونسی]] و [[امیرحسین مرادی]]، دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف، در فروردین ۱۳۹۹ بازداشت شدند. عفو بین‌الملل اعلام کرد این دو دانشجو در بند ۲۰۹ زندان اوین، تحت ضرب‌وشتم و انفرادی طولانی برای گرفتن اعتراف اجباری قرار گرفته‌اند.&lt;ref name=&quot;Amnesty-Younesi&quot; /&gt;<br /> <br /> رسانه‌های مقاومت ایران گزارش دادند که این دو زندانی بیش از ۲۶ ماه در سلول‌های انفرادی و شرایط تحت کنترل وزارت اطلاعات نگهداری شدند و سپس به بند عمومی انتقال یافتند.&lt;ref name=&quot;Younesi-Moradi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/id/8b9cfc14-3981-4b18-a9a3-5055c34337d4 انتقال علی یونسی و امیرحسین مرادی به بندهای عادی زندان اوین]، ۱۴۰۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> علی یونسی در خرداد ۱۴۰۴ بار دیگر از بند زندان اوین منتقل و پس از مدتی به سلول‌های انفرادی زندان قم فرستاده شد. شورای ملی مقاومت این انتقال و تشکیل پرونده جدید علیه او و امیرحسین مرادی را اقدامی برای جلوگیری از آزادی آنان دانست.&lt;ref name=&quot;Younesi-Newcase&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2025/08/10/12682/ پرونده‌سازی و صدور احکام جدید برای علی یونسی و امیرحسین مرادی]، ۱۹ مرداد ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارغوان فلاحی ==<br /> [[ارغوان فلاحی]] در ۶ بهمن ۱۴۰۳ در تهران بازداشت و به سلول‌های انفرادی بند ۲۴۱ اوین منتقل شد. کمیسیون زنان شورای ملی مقاومت گزارش داد که او حدود شش ماه تحت بازجویی و فشار روانی قرار داشت و از ملاقات با خانواده محروم بود.<br /> <br /> پس از انتقال زندانیان اوین، ارغوان فلاحی ابتدا به سلول انفرادی زندان فشافویه و سپس به محلی نامعلوم منتقل شد. کمیسیون زنان شورای ملی مقاومت از گزارشگران ویژه سازمان ملل خواست درباره محل و وضعیت نگهداری او مداخله کنند.&lt;ref name=&quot;Arghavan&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2025/07/27/12612/ انتقال ارغوان فلاحی پس از شش ماه سلول انفرادی به محل نامعلوم]، ۵ مرداد ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مجاهد کورکور ==<br /> [[مجاهد کورکور]]، از بازداشت‌شدگان اعتراضات ایذه، به اعدام محکوم شد. کانون حقوق بشر ایران گزارش داد که او در سال ۱۴۰۳ پس از ۴۵ روز انفرادی و فشارهای جسمی و روانی به بند زندان شیبان اهواز بازگردانده شد.<br /> <br /> بر پایه این گزارش، مأموران برای گرفتن اعتراف اجباری او را تحت فشار قرار داده، بارها اعدام مصنوعی کرده و داروهایی به وی خورانده بودند که بر هوشیاری و تکلمش تأثیر گذاشته بود.&lt;ref name=&quot;Kourkour&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/زندانی-سیاسی-مجاهد-کورکوری،-بازگشت-از/ بازگشت مجاهد کورکور از سلول انفرادی پس از ۴۵ روز]، ۱۷ خرداد ۱۴۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندانیان بلوچ ==<br /> گزارش‌های متعددی از نگهداری طولانی زندانیان بلوچ در سلول‌های انفرادی اداره اطلاعات و اطلاعات سپاه منتشر شده است. میثم چندانی، زندانی سیاسی بلوچ، پس از بازداشت حدود سه ماه در سلول انفرادی سپاه نگهداری و بنا بر گزارش‌ها برای گرفتن اعتراف تلویزیونی شکنجه شد. پدر سالخورده او نیز برای اعمال فشار بازداشت و به سلول انفرادی منتقل شد.&lt;ref name=&quot;Chandani&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/180047 انتقال میثم چندانی به سلول انفرادی زندان زاهدان]، ۵ تیر ۱۳۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بازداشت اعضای خانواده برای فشار بر متهم، نقض اصل مسئولیت فردی و شکلی از بازداشت خودسرانه است.<br /> <br /> == ارژنگ داوودی ==<br /> [[ارژنگ داوودی]]، زندانی سیاسی، در نامه‌ای به کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل نوشت که پس از بازداشت در سال ۱۳۸۲، ماه‌ها در سلول انفرادی نگهداری و تحت شکنجه جسمی و روانی قرار گرفته است. او همچنین از انتقال‌های مکرر و دوره‌های بعدی انفرادی در زندان‌های اوین، رجایی‌شهر و بندرعباس خبر داد.&lt;ref name=&quot;Davoudi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/185680 نامه ارژنگ داوودی به کمیساریای عالی حقوق بشر]، ۸ مهر ۱۳۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وحید و حبیب افکاری ==<br /> وحید و حبیب افکاری، برادران [[نوید افکاری]]، پس از اعدام نوید در شهریور ۱۳۹۹ برای مدتی طولانی در سلول‌های بدون پنجره زندان عادل‌آباد شیراز نگهداری شدند. عفو بین‌الملل اعلام کرد آنان از درمان مناسب، هواخوری، تماس تلفنی و ملاقات حضوری با خانواده محروم بودند.&lt;ref name=&quot;Afkari&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/4250/2021/en/ شکنجه و بدرفتاری با وحید و حبیب افکاری در زندان عادل‌آباد]، ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> گزارش دبیرکل سازمان ملل درباره ایران نیز انفرادی این دو برادر را اقدامی تلافی‌جویانه در ارتباط با اعتراض آنان به سرنوشت نوید افکاری توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;UN-Afkari&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/گزارش-دبیرکل-سازمان-ملل-درباره-وضعیت-حقوق-بشر-در-ایران-به-هفتاد-و-شش‌مین-اجلاس-مجمع-عمومی گزارش دبیرکل سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در ایران]، ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ==<br /> عفو بین‌الملل در گزارشی درباره سرکوب [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]] اعلام کرد بازداشت‌شدگان با شلاق، شوک الکتریکی، وضعیت‌های دردناک، خشونت جنسی، محرومیت از درمان و انفرادی طولانی‌مدت مواجه شده‌اند. برخی افراد هفته‌ها یا ماه‌ها در انزوا نگهداری شدند.&lt;ref name=&quot;Amnesty-Aban&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/iran-detainees-flogged-sexually-abused-and-given-electric-shocks-in-gruesome-post-protest-crackdown-new-report-2/ شکنجه بازداشت‌شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در ایران]، سپتامبر ۲۰۲۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انفرادی در این دوره برای شناسایی دیگر معترضان، گرفتن رمز تلفن‌های همراه، ضبط اعترافات تلویزیونی و جلوگیری از انتشار اطلاعات درباره شمار کشته‌شدگان و بازداشت‌شدگان به کار رفت.<br /> <br /> == اعتراضات ۱۴۰۱ ==<br /> در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]] نیز شماری از معترضان بازداشت‌شده در سلول‌های انفرادی سپاه و وزارت اطلاعات نگهداری شدند. عفو بین‌الملل درباره جواد روحی گزارش داد که او بیش از ۴۰ روز در بازداشتگاه سپاه در زندان تیرکلا ساری در انفرادی بود و تحت شکنجه و فشار برای اعتراف قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;Javad-Rouhi&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/01/iran-quash-death-sentences-of-young-protesters-subjected-to-gruesome-torture/ درخواست لغو احکام اعدام معترضان جوان شکنجه‌شده]، ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> محرومیت از وکیل در دوره انفرادی، امکان اعتراض به شکنجه و بررسی مستقل اظهارات متهمان را محدود کرد.<br /> <br /> == اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==<br /> پس از [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]، هزاران معترض بازداشت شدند. دیده‌بان حقوق بشر گزارش داد که شماری از بازداشت‌شدگان در انزوا و بدون ملاقات نگهداری شدند و خانواده‌ها از وضعیت آنان اطلاعات محدودی داشتند.&lt;ref name=&quot;HRW-Dey&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/news/2026/02/24/iran-tsunami-of-arbitrary-arrests-enforced-disappearances ایران؛ موج بازداشت‌های خودسرانه و ناپدیدسازی‌های قهری]، فوریه ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> عفو بین‌الملل نیز در سال ۲۰۲۶ از سلول انفرادی طولانی، ضرب‌وشتم، اعدام مصنوعی، محرومیت غذایی و درمانی و گرفتن اعترافات اجباری از بازداشت‌شدگان گزارش داد.&lt;ref name=&quot;Amnesty-2026&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/iran-mass-arbitrary-arrests-and-political-executions-mark-intensifying-repression/ بازداشت‌های خودسرانه گسترده و اعدام‌های سیاسی در ایران]، مه ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقرار یک نماینده مجلس ==<br /> در دی ۱۳۹۸، محمد کاظمی، نماینده وقت مجلس، به استفاده گسترده و طولانی از سلول انفرادی اشاره کرد و گفت این ابزار بدون محدودیت کافی در اختیار قضات قرار گرفته است. شورای ملی مقاومت این سخنان را اعترافی به کاربرد نظام‌مند انفرادی برای شکنجه زندانیان دانست.&lt;ref name=&quot;Kazemi-MP&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://news.mojahedin.org/i/اعتراف-تکان-دهنده-نماینده-مجلس-ارتجاع،-استفاده-گسترده-طولانی-مدت-از-سلولهای-انفرادی-برای-شکنجه-زندانیان استفاده گسترده و طولانی‌مدت از سلول‌های انفرادی برای شکنجه زندانیان]، ۲ دی ۱۳۹۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این اظهارات نشان می‌داد استفاده از انفرادی تنها به تصمیم مأموران محلی محدود نیست و در فرایند قضایی و بازجویی نیز به‌عنوان ابزاری برای «اثبات جرم» به کار می‌رود.<br /> <br /> == رابطه با ناپدیدسازی قهری ==<br /> اگر خانواده و وکیل از محل سلول انفرادی بی‌اطلاع باشند و مقام‌ها بازداشت یا محل نگهداری فرد را انکار کنند، وضعیت می‌تواند مصداق [[ناپدیدسازی قهری]] باشد.<br /> <br /> بازداشت مخفی، انفرادی و قطع ارتباط، فرد را خارج از حمایت قانون قرار می‌دهد و خطر شکنجه، مرگ در بازداشت یا اعدام مخفیانه را افزایش می‌دهد. ثبت دقیق نام زندانی، زمان ورود، محل نگهداری و مقام صادرکننده دستور از تضمین‌های جلوگیری از ناپدیدسازی است.<br /> <br /> == انفرادی و مجازات اعدام ==<br /> سلول انفرادی در پرونده‌های اعدام دو نقش متفاوت دارد. نخست، ممکن است در مرحله بازجویی برای گرفتن اعترافی به کار رود که بعداً مبنای حکم اعدام قرار می‌گیرد. دوم، محکوم پیش از اجرای حکم به انفرادی منتقل می‌شود.<br /> <br /> انتقال ناگهانی به انفرادی، قطع تماس با خانواده و نامشخص‌بودن زمان اجرا، فشار روانی شدیدی ایجاد می‌کند. اگر حکم بارها متوقف و زندانی دوباره به انفرادی منتقل شود، این وضعیت می‌تواند به [[اعدام مصنوعی]] و شکنجه روانی تبدیل شود.<br /> <br /> == مستندسازی ==<br /> برای مستندسازی سلول انفرادی باید اطلاعات زیر ثبت شود:<br /> <br /> * تاریخ و ساعت ورود و خروج؛<br /> * نام و محل بازداشتگاه؛<br /> * ابعاد و وضعیت سلول؛<br /> * میزان نور، تهویه و دما؛<br /> * مدت هواخوری؛<br /> * امکان تماس با زندانیان دیگر؛<br /> * دفعات و ماهیت بازجویی‌ها؛<br /> * دسترسی به وکیل و خانواده؛<br /> * دسترسی به کتاب، قلم و کاغذ؛<br /> * وضعیت غذا، آب، حمام و توالت؛<br /> * خدمات پزشکی و دارو؛<br /> * تهدیدها، ضرب‌وشتم یا اجبار به اعتراف؛<br /> * آثار جسمی و روانی در طول و پس از انفرادی؛<br /> * نام مأموران، بازجویان و مقام صادرکننده دستور.<br /> <br /> معاینه پزشکی مستقل باید در کوتاه‌ترین زمان انجام شود. پزشک زندان نباید اطلاعات درمانی زندانی را برای اعمال فشار در اختیار بازجو قرار دهد.<br /> <br /> == مسئولیت آمران و عاملان ==<br /> مسئولیت انفرادی غیرقانونی تنها متوجه نگهبان نیست. بازجو، قاضی، دادستان، رئیس بازداشتگاه، مقام امنیتی و پزشکی که آگاهانه در اجرای آن مشارکت کند یا آثار آن را پنهان سازد، ممکن است مسئول باشد.<br /> <br /> اگر قاضی از انفرادی برای گرفتن اعتراف یا «تکمیل تحقیقات» استفاده کند، استقلال قضایی و حق دفاع را نقض کرده است. پذیرش اعتراف حاصل از انفرادی طولانی نیز می‌تواند قاضی و دادستان را در استمرار نقض حقوق متهم شریک کند.<br /> <br /> چنانچه انفرادی طولانی‌مدت بخشی از حمله گسترده یا سازمان‌یافته علیه مخالفان سیاسی باشد و رنج شدید ایجاد کند، بررسی آن در چارچوب شکنجه و [[جنایت علیه بشریت]] امکان‌پذیر است.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و سازمان مجاهدین خلق ایران، سلول انفرادی طولانی‌مدت را از ابزارهای اصلی شکنجه و اعتراف‌گیری در زندان‌های جمهوری اسلامی می‌دانند. منابع مقاومت ایران گزارش‌های متعددی از نگهداری زندانیان سیاسی در بندهای انفرادی وزارت اطلاعات، سپاه و زندان‌های رسمی منتشر کرده‌اند.<br /> <br /> مقاومت ایران خواستار اقدامات زیر شده است:<br /> <br /> * پایان فوری حبس انفرادی طولانی و نامحدود؛<br /> * آزادی زندانیان سیاسی؛<br /> * اعلام محل نگهداری همه بازداشت‌شدگان؛<br /> * دسترسی فوری زندانی به وکیل و خانواده؛<br /> * بازدید هیئت‌های بین‌المللی از زندان‌ها؛<br /> * تحقیق مستقل درباره شکنجه و مرگ در انفرادی؛<br /> * کنارگذاشتن اعترافات گرفته‌شده در انزوا و تحت فشار؛<br /> * محاکمه آمران و عاملان شکنجه؛<br /> * ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]].<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در موضع‌گیری‌های خود درباره زندانیان سیاسی، از سازمان ملل متحد و نهادهای بین‌المللی خواسته است هیئت‌هایی برای بازدید از زندان‌های ایران و دیدار بدون نظارت مأموران با زندانیان اعزام کنند.<br /> <br /> در [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] بر ممنوعیت شکنجه، رعایت اصل برائت، حق دفاع، استقلال قضات و [[لغو مجازات اعدام]] تأکید شده است. تحقق این اصول مستلزم ممنوعیت استفاده بازجویانه و تنبیهی از سلول انفرادی و نظارت مستقل بر همه مراکز نگهداری است.<br /> <br /> == راه‌های پیشگیری ==<br /> اقدامات لازم برای جلوگیری از سوءاستفاده از سلول انفرادی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ممنوعیت قانونی انفرادی نامحدود و بیش از ۱۵ روز؛<br /> * ممنوعیت انفرادی برای کودکان و افراد آسیب‌پذیر؛<br /> * استفاده تنها در موارد استثنایی و به‌عنوان آخرین راه؛<br /> * صدور دستور مکتوب و مستدل توسط مقام صالح؛<br /> * تعیین مدت دقیق و کوتاه؛<br /> * بررسی روزانه وضعیت جسمی و روانی زندانی؛<br /> * نظارت قضایی و پزشکی مستقل؛<br /> * حق اعتراض زندانی به تصمیم انفرادی؛<br /> * دسترسی به وکیل، خانواده و پزشک؛<br /> * ثبت کامل همه انتقال‌ها و بازجویی‌ها؛<br /> * ممنوعیت استفاده از انفرادی برای گرفتن اعتراف؛<br /> * منع محرومیت حسی، بی‌خوابی و نور دائمی؛<br /> * توقف انفرادی به‌محض بروز آسیب روانی یا جسمی؛<br /> * جبران خسارت و درمان قربانیان؛<br /> * محاکمه مأموران و مقام‌های مسئول.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[شکنجه سفید]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[اعدام مصنوعی]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[بازداشت اجباری]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[مجازات اعدام]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[علی یونسی]]<br /> * [[امیرحسین مرادی]]<br /> * [[ارغوان فلاحی]]<br /> * [[مجاهد کورکور]]<br /> * [[نوید افکاری]]<br /> * [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]<br /> * [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> * [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۴ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:شکنجه]]<br /> [[رده:زندان]]<br /> [[رده:حقوق زندانیان]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:سرکوب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:بازداشت خودسرانه]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94809 2026-11-05T09:23:53Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> # [[بازداشت اجباری]]<br /> # [[سلول انفرادی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=94808 2026-11-05T09:18:48Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = بازداشت اجباری | نام اصلی = Arbitrary Detention | نام‌های دیگر = بازداشت خودسرانه، بازداشت غیرقانونی، حبس خودسرانه، محرومیت اجباری از آزادی | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = بازداشت اجباری<br /> | نام اصلی = Arbitrary Detention<br /> | نام‌های دیگر = بازداشت خودسرانه، بازداشت غیرقانونی، حبس خودسرانه، محرومیت اجباری از آزادی<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، حقوق کیفری، [[آیین دادرسی کیفری]]، حقوق بین‌الملل، علوم سیاسی و مطالعات سرکوب<br /> | دوره = دارای پیشینه تاریخی؛ ممنوعیت صریح آن در حقوق بین‌الملل معاصر از میانه سده بیستم<br /> | خاستگاه = اعمال قدرت حکومت‌ها برای سلب آزادی افراد بدون مبنای قانونی، ضرورت، تناسب یا تضمین‌های دادرسی عادلانه<br /> | تاریخ شکل‌گیری = دارای پیشینه کهن؛ تثبیت حقوقی در [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] مصوب ۱۹۴۸ و [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] مصوب ۱۹۶۶<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = اعضای کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد، گزارشگران ویژه حقوق‌بشر، وکلا و مدافعان زندانیان سیاسی<br /> | پیشگامان فکری = جنبش‌های دفاع از آزادی فردی، حقوقدانان حقوق‌بشر و مخالفان بازداشت بدون محاکمه<br /> | جریان‌های مرتبط = [[بازداشت خودسرانه]]، [[ناپدیدسازی قهری]]، [[حبس انفرادی]]، [[شکنجه]]، [[اعتراف اجباری]]، [[اصل برائت]] و [[دادرسی عادلانه]]<br /> | در واکنش به = بازداشت افراد بدون حکم قانونی، دلیل روشن، دسترسی به وکیل، نظارت قضایی مستقل یا امکان اعتراض مؤثر<br /> | مفاهیم کلیدی = آزادی و امنیت شخصی، قانونی‌بودن بازداشت، ضرورت، تناسب، تفهیم اتهام، حق سکوت، دسترسی به وکیل، منع شکنجه، نظارت قضایی و جبران خسارت<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = بازداشت قانونی تنها با وجود مبنای روشن، دلایل قابل بررسی، ضرورت و امکان نظارت قضایی مستقل معتبر است؛ صرف صدور دستور اداری یا قضایی، خودسرانه‌نبودن بازداشت را اثبات نمی‌کند<br /> | دیدگاه اجتماعی = بازداشت اجباری یا خودسرانه می‌تواند برای ایجاد ترس، خاموش‌کردن اعتراض، کنترل جامعه مدنی و حذف مخالفان سیاسی به کار رود<br /> | تأثیرپذیرفته از = تمرکز قدرت، فقدان استقلال قضایی، قوانین مبهم امنیتی، بی‌کیفرمانی مأموران، وضعیت‌های اضطراری و محدودیت فعالیت وکلا<br /> | تأثیرگذار بر = آزادی‌های سیاسی و مدنی، امنیت فردی، مشارکت سیاسی، آزادی بیان، آزادی اجتماعات، سلامت روانی بازداشت‌شدگان و اعتماد عمومی به دستگاه قضایی<br /> | منتقدان شاخص = سازمان ملل متحد، کارگروه بازداشت‌های خودسرانه، عفو بین‌الملل، دیدبان حقوق بشر، سازمان‌های حقوق‌بشری ایرانی، [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]]<br /> | آثار شاخص = [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]؛ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛ تفسیر عمومی شماره ۳۵ کمیته حقوق بشر؛ گزارش‌های کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد<br /> }}<br /> <br /> '''بازداشت اجباری''' در کاربرد عمومی به سلب آزادی یک شخص برخلاف اراده او و بدون رعایت ضوابط قانونی و حقوق بنیادین گفته می‌شود. اصطلاح دقیق‌تر و تثبیت‌شده در حقوق بین‌الملل برای بیشتر مصادیق این مفهوم، '''بازداشت خودسرانه''' است. بازداشت هنگامی خودسرانه محسوب می‌شود که فاقد مبنای قانونی باشد، به‌دلیل استفاده مشروع از حقوق و آزادی‌های اساسی صورت گیرد، نامتناسب یا غیرضروری باشد یا با نقض شدید تضمین‌های [[دادرسی عادلانه]] همراه شود.<br /> <br /> هر بازداشتی به‌طور طبیعی عنصری از اجبار دارد، زیرا شخص بازداشت‌شده نمی‌تواند آزادانه محل را ترک کند. ازاین‌رو صرف اجباری‌بودن، بازداشت را غیرقانونی نمی‌کند. آنچه بازداشت مجاز را از بازداشت خودسرانه متمایز می‌سازد، وجود قانون روشن، دلیل قابل بررسی، ضرورت، تناسب، تفهیم فوری اتهام، دسترسی به وکیل، امکان اعتراض نزد دادگاه مستقل و رعایت کرامت انسانی است.<br /> <br /> ماده ۹ [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] مقرر می‌کند هیچ‌کس نباید خودسرانه بازداشت، زندانی یا تبعید شود.&lt;ref name=&quot;UDHR&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/Compilation1.1en.pdf اعلامیه جهانی حقوق بشر]، ماده ۹.&lt;/ref&gt; ماده ۹ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] نیز بازداشت خودسرانه را ممنوع و حق اطلاع فوری از دلایل بازداشت، تفهیم اتهام، مراجعه به دادگاه و دریافت غرامت در صورت بازداشت غیرقانونی را به رسمیت شناخته است.&lt;ref name=&quot;ICCPR&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]، ماده ۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در جمهوری اسلامی ایران، بازداشت فعالان سیاسی، معترضان، دانشجویان، روزنامه‌نگاران، وکلا، معلمان، کارگران، دادخواهان، اعضای اقلیت‌های قومی و مذهبی و بستگان مخالفان حکومت بارها از سوی سازمان‌های حقوق‌بشری به‌عنوان بازداشت خودسرانه گزارش شده است. منابع [[مقاومت ایران]] بازداشت‌های گسترده را بخشی از سیاست حکومت برای ایجاد رعب، جلوگیری از گسترش اعتراضات، گرفتن [[اعتراف اجباری]] و تشکیل پرونده‌های امنیتی توصیف کرده‌اند.<br /> <br /> == اصطلاح‌شناسی ==<br /> «بازداشت اجباری» در فارسی ممکن است در چند معنا به کار رود:<br /> <br /> * بازداشت شخص برخلاف اراده او؛<br /> * انتقال اجباری فرد به بازداشتگاه؛<br /> * بازداشت بدون رضایت، حکم یا تشریفات قانونی؛<br /> * نگهداری فرد بدون امکان ارتباط با خانواده و وکیل؛<br /> * بازداشت با هدف وادارکردن شخص به اعتراف یا همکاری؛<br /> * ادامه بازداشت پس از پایان مبنای قانونی آن.<br /> <br /> در حقوق بین‌الملل، اصطلاح ''Arbitrary Arrest or Detention'' معمولاً به «بازداشت یا حبس خودسرانه» ترجمه می‌شود. مفهوم «خودسرانه» گسترده‌تر از «غیرقانونی» است. ممکن است بازداشت با استناد به یک قانون داخلی انجام شده باشد، اما اگر قانون مبهم، ناعادلانه یا ناقض حقوق بنیادین باشد یا بازداشت ضرورت و تناسب نداشته باشد، همچنان خودسرانه محسوب شود.<br /> <br /> برای مثال، بازداشت فردی به‌دلیل شرکت در یک تجمع مسالمت‌آمیز ممکن است بر اساس قوانین محدودکننده داخلی توجیه شود، اما چون مجازاتی برای اعمال مشروع [[آزادی اجتماعات]] است، از دید حقوق بین‌الملل خودسرانه خواهد بود.<br /> <br /> == تفاوت با بازداشت قانونی ==<br /> بازداشت قانونی باید چند شرط اساسی داشته باشد:<br /> <br /> * مبنای روشن و قابل دسترس قانونی؛<br /> * وجود دلایل مشخص و قابل بررسی؛<br /> * صدور دستور توسط مرجع صالح؛<br /> * ضرورت بازداشت و نبود راه‌حل محدودکننده کمتر؛<br /> * تناسب میان بازداشت و هدف قانونی؛<br /> * تفهیم فوری دلایل بازداشت و اتهام؛<br /> * ثبت رسمی زمان و محل دستگیری؛<br /> * دسترسی سریع به وکیل انتخابی؛<br /> * امکان اطلاع‌رسانی به خانواده؛<br /> * معاینه پزشکی مستقل در صورت نیاز؛<br /> * حضور سریع نزد قاضی؛<br /> * امکان اعتراض به اصل و ادامه بازداشت؛<br /> * بررسی دوره‌ای ضرورت بازداشت؛<br /> * آزادی متهم در صورت از میان‌رفتن دلایل بازداشت.<br /> <br /> در بازداشت خودسرانه، یک یا چند مورد از این تضمین‌ها وجود ندارد. مأموران ممکن است بدون معرفی خود، بدون ارائه حکم یا با استفاده از خودروهای بدون نشان شخص را بربایند. محل نگهداری ممکن است ثبت نشود و خانواده برای روزها یا هفته‌ها از سرنوشت بازداشت‌شده بی‌اطلاع بماند.<br /> <br /> == تفاوت با آدم‌ربایی ==<br /> آدم‌ربایی معمولاً به ربودن و نگهداری غیرقانونی شخص توسط افراد یا گروه‌های غیردولتی گفته می‌شود. اگر مأموران حکومتی بدون حکم و خارج از چارچوب قانون شخصی را بربایند، عمل آنان افزون بر بازداشت خودسرانه ممکن است از نظر حقوق داخلی مصداق آدم‌ربایی یا سلب آزادی غیرقانونی باشد.<br /> <br /> در گزارش‌های مقاومت ایران از یورش نیروهای لباس‌شخصی، انتقال مخالفان به خانه‌های امن و خودداری از اعلام محل نگهداری آنان با عنوان آدم‌ربایی حکومتی یاد شده است.&lt;ref name=&quot;NCRI-35&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2016/07/25/3845/ بیانیه سی‌وپنجمین سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران]، ۴ مرداد ۱۳۹۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تفاوت با ناپدیدسازی قهری ==<br /> [[ناپدیدسازی قهری]] هنگامی رخ می‌دهد که مأموران حکومت یا اشخاص وابسته به آن، فردی را بازداشت، ربوده یا زندانی کنند و سپس بازداشت یا محل نگهداری او را انکار کنند یا از ارائه اطلاعات درباره سرنوشتش خودداری ورزند.<br /> <br /> هر ناپدیدسازی قهری با محرومیت از آزادی همراه است، اما هر بازداشت خودسرانه الزاماً ناپدیدسازی قهری نیست. اگر حکومت بازداشت را ثبت کند و محل نگهداری فرد معلوم باشد، ممکن است بازداشت همچنان خودسرانه باشد، اما عنصر پنهان‌سازی سرنوشت یا محل فرد وجود نداشته باشد.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر گزارش داده است که پس از بازداشت‌های گسترده دی‌ماه ۱۴۰۴، خانواده‌ها و وکلای شماری از معترضان برای هفته‌ها از محل نگهداری آنان اطلاعی نداشتند. این سازمان چنین مواردی را مصداق احتمالی ناپدیدسازی قهری دانست.&lt;ref name=&quot;HRW-Tsunami&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/fa/news/2026/02/24/iran-tsunami-of-arbitrary-arrests-enforced-disappearances ایران؛ سونامی دستگیری‌های خودسرانه و ناپدیدسازی‌های قهری]، ۵ اسفند ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تفاوت با حبس پس از محکومیت ==<br /> حبس می‌تواند پس از محاکمه‌ای عادلانه و صدور حکم توسط دادگاه صالح اعمال شود. با این حال، محکومیت قضایی به‌تنهایی خودسرانه‌نبودن حبس را ثابت نمی‌کند. اگر جرم انتسابی، استفاده مشروع از آزادی بیان یا تجمع باشد، دادگاه مستقل نباشد، متهم از وکیل محروم شود یا حکم بر پایه اعترافات حاصل از شکنجه صادر شود، ادامه حبس می‌تواند خودسرانه تلقی شود.<br /> <br /> بنابراین، مفهوم بازداشت خودسرانه تنها دوره پیش از محاکمه را در بر نمی‌گیرد و ممکن است شامل اجرای یک حکم زندان ناعادلانه نیز باشد.<br /> <br /> == معیارهای کارگروه بازداشت‌های خودسرانه ==<br /> [[کارگروه بازداشت‌های خودسرانه سازمان ملل متحد]] موارد محرومیت خودسرانه از آزادی را در پنج گروه اصلی بررسی می‌کند.&lt;ref name=&quot;WGAD&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Issues/Detention/CompilationWGADDeliberation.pdf مجموعه تصمیم‌ها و معیارهای کارگروه بازداشت‌های خودسرانه].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فقدان مبنای قانونی ===<br /> در این گروه، هیچ مبنای قانونی معتبری برای نگهداری فرد وجود ندارد. نمونه‌های آن عبارت‌اند از:<br /> <br /> * بازداشت بدون حکم یا دلیل؛<br /> * ادامه حبس پس از پایان مدت محکومیت؛<br /> * نگهداری فرد با وجود صدور دستور آزادی؛<br /> * بازداشت مخفی و ثبت‌نشده؛<br /> * بازداشت بدون تفهیم اتهام.<br /> <br /> === مجازات استفاده از حقوق بنیادین ===<br /> بازداشت به‌دلیل استفاده مشروع از حقوقی مانند آزادی بیان، آزادی مذهب، آزادی اجتماعات، آزادی تشکل، مشارکت سیاسی، رفت‌وآمد یا دفاع از حقوق‌بشر خودسرانه است.<br /> <br /> بازداشت روزنامه‌نگار به‌دلیل انتشار گزارش، معلم به‌دلیل فعالیت صنفی، دانشجو به‌دلیل شرکت در تجمع یا خانواده زندانی سیاسی به‌دلیل دادخواهی می‌تواند در این گروه قرار گیرد.<br /> <br /> === نقض شدید دادرسی عادلانه ===<br /> اگر نقض حقوق دادرسی چنان جدی باشد که بازداشت را فاقد اعتبار کند، محرومیت از آزادی خودسرانه محسوب می‌شود. نمونه‌ها عبارت‌اند از:<br /> <br /> * محرومیت از وکیل؛<br /> * محاکمه مخفی یا بسیار کوتاه؛<br /> * استفاده از اعترافات اجباری؛<br /> * نداشتن فرصت دفاع؛<br /> * فقدان استقلال دادگاه؛<br /> * صدور حکم بر پایه مدارک محرمانه و غیرقابل اعتراض؛<br /> * جلوگیری از تجدیدنظر مؤثر.<br /> <br /> === بازداشت طولانی مهاجران و پناه‌جویان ===<br /> نگهداری اداری پناه‌جویان، مهاجران یا افراد در انتظار اخراج، اگر طولانی، نامحدود و فاقد امکان اعتراض قضایی باشد، ممکن است خودسرانه محسوب شود.<br /> <br /> === بازداشت تبعیض‌آمیز ===<br /> بازداشت فرد به‌دلیل قومیت، ملیت، جنسیت، زبان، مذهب، گرایش سیاسی، معلولیت، موقعیت اجتماعی یا دیگر وضعیت‌های حمایت‌شده، در این گروه قرار می‌گیرد.<br /> <br /> == روش‌های بازداشت اجباری ==<br /> بازداشت خودسرانه ممکن است به شیوه‌های متفاوتی انجام شود.<br /> <br /> === یورش به منزل ===<br /> مأموران امنیتی ممکن است شبانه یا بامداد با ورود به منزل، فرد را بازداشت و وسایل شخصی، تلفن همراه، رایانه یا اسناد او را ضبط کنند. در برخی موارد، حکم قضایی ارائه نمی‌شود یا حکم فاقد نام و مشخصات دقیق شخص است.<br /> <br /> === بازداشت خیابانی ===<br /> در جریان اعتراضات، مأموران لباس‌شخصی، نیروهای انتظامی، بسیج یا سپاه ممکن است افراد را در خیابان بازداشت و با خودروهای فاقد نشان منتقل کنند. گاه رهگذران، امدادگران یا افرادی که تنها از رویدادها فیلم گرفته‌اند نیز بازداشت می‌شوند.<br /> <br /> === احضار و بازداشت ===<br /> ممکن است فرد با تماس تلفنی یا احضاریه به اداره اطلاعات، دادسرا یا پلیس فراخوانده و پس از مراجعه بازداشت شود. احضار شفاهی، تهدیدآمیز یا بدون ذکر اتهام می‌تواند برای دورزدن تشریفات قانونی مورد استفاده قرار گیرد.<br /> <br /> === بازداشت در بیمارستان ===<br /> معترضان زخمی ممکن است هنگام مراجعه به بیمارستان بازداشت شوند. این وضعیت موجب می‌شود زخمی‌ها از ترس دستگیری از دریافت درمان پزشکی خودداری کنند. در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، گزارش‌هایی از یورش نیروهای امنیتی به بیمارستان‌ها و بازداشت زخمی‌ها منتشر شد.&lt;ref name=&quot;HRW-January&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/news/2026/01/06/iranian-authorities-brutally-repressing-protests سرکوب خشونت‌بار اعتراضات در ایران]، ۱۶ دی ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === گروگان‌گیری اعضای خانواده ===<br /> در مواردی، نیروهای امنیتی یکی از اعضای خانواده فرد تحت تعقیب را بازداشت می‌کنند تا او را وادار به تسلیم، سکوت یا همکاری کنند. بازداشت بستگان به‌دلیل اعمال شخص دیگر، شکل مجازات جمعی و بازداشت خودسرانه است.<br /> <br /> === انتقال به مکان نامعلوم ===<br /> انتقال بازداشت‌شده به خانه امن، مقر نظامی، بازداشتگاه اطلاعات سپاه یا وزارت اطلاعات و خودداری از ثبت محل نگهداری، خطر شکنجه و ناپدیدسازی قهری را افزایش می‌دهد.<br /> <br /> == اهداف سیاسی و امنیتی ==<br /> بازداشت اجباری در حکومت‌های اقتدارگرا می‌تواند اهدافی فراتر از اجرای قانون داشته باشد:<br /> <br /> * جلوگیری از شکل‌گیری یا ادامه اعتراضات؛<br /> * حذف موقت سازمان‌دهندگان و فعالان؛<br /> * ترساندن خانواده‌ها و جامعه؛<br /> * جمع‌آوری اطلاعات درباره شبکه‌های اجتماعی و سیاسی؛<br /> * گرفتن رمز تلفن و حساب‌های اینترنتی؛<br /> * تولید اعترافات اجباری و تلویزیونی؛<br /> * ایجاد پرونده علیه دیگران؛<br /> * جلوگیری از اطلاع‌رسانی درباره سرکوب؛<br /> * فشار برای ترک فعالیت سیاسی و مدنی؛<br /> * وادارکردن مخالفان خارج از کشور به سکوت؛<br /> * جلوگیری از شرکت در مراسم دادخواهی؛<br /> * مجازات خانواده‌های کشته‌شدگان و زندانیان.<br /> <br /> بازداشت کوتاه‌مدت نیز می‌تواند خودسرانه و اثرگذار باشد. نگهداری چندساعته، بازجویی، تهدید و ضبط وسایل ممکن است برای ترساندن فعالان و جلوگیری از شرکت آنان در تجمع یا مراسم استفاده شود.<br /> <br /> == حقوق شخص بازداشت‌شده ==<br /> هر شخص بازداشت‌شده، صرف‌نظر از اتهام، دارای حقوق بنیادین است:<br /> <br /> * اطلاع فوری و قابل فهم از دلیل بازداشت؛<br /> * تفهیم سریع اتهام؛<br /> * حق سکوت؛<br /> * دسترسی فوری و محرمانه به وکیل؛<br /> * اطلاع‌دادن بازداشت به خانواده؛<br /> * ثبت رسمی زمان و محل بازداشت؛<br /> * دسترسی به پزشک مستقل؛<br /> * حضور سریع نزد قاضی؛<br /> * اعتراض به قانونی‌بودن بازداشت؛<br /> * محاکمه در مدت معقول یا آزادی موقت؛<br /> * مصونیت از شکنجه و رفتار تحقیرآمیز؛<br /> * برخورداری از غذا، آب، دارو و محل نگهداری مناسب؛<br /> * دریافت غرامت در صورت بازداشت غیرقانونی.<br /> <br /> این حقوق در وضعیت اضطراری، ناآرامی سیاسی یا هنگام طرح اتهام‌های امنیتی از میان نمی‌روند.<br /> <br /> == بازداشت بدون ارتباط ==<br /> '''بازداشت بدون ارتباط''' یا ''Incommunicado Detention'' وضعیتی است که بازداشت‌شده از تماس با خانواده، وکیل و جهان خارج محروم می‌شود. این وضعیت به‌ویژه در روزها یا هفته‌های نخست بازداشت سیاسی گزارش شده است.<br /> <br /> قطع ارتباط، امکان شکنجه و اعتراف‌گیری را افزایش می‌دهد، زیرا هیچ ناظر مستقلی وضعیت جسمی و روانی فرد را بررسی نمی‌کند. اگر مقام‌ها هم‌زمان محل بازداشت را پنهان یا اصل بازداشت را انکار کنند، وضعیت می‌تواند به ناپدیدسازی قهری تبدیل شود.<br /> <br /> == بازداشت اجباری و شکنجه ==<br /> بازداشت خودسرانه اغلب مقدمه [[شکنجه]]، سلول انفرادی، تهدید به مرگ، [[اعدام مصنوعی]] و [[اعتراف اجباری]] است. فردی که از دسترسی به وکیل و خانواده محروم شده، در برابر فشار بازجو آسیب‌پذیرتر است.<br /> <br /> سازمان‌های حقوق‌بشری گزارش داده‌اند که بازداشت‌شدگان اعتراضات در ایران با ضرب‌وشتم، شوک الکتریکی، خشونت جنسی، محرومیت از درمان، بی‌خوابی، تهدید خانواده و اعدام نمایشی مواجه شده‌اند. اعترافات حاصل از چنین شرایطی در برخی پرونده‌ها برای صدور احکام زندان یا اعدام مورد استفاده قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;HRW-Tsunami&quot; /&gt;<br /> <br /> == قوانین داخلی ایران ==<br /> با وجود گزارش‌های متعدد درباره بازداشت خودسرانه، قوانین ایران مجموعه‌ای از تضمین‌های رسمی برای حمایت از بازداشت‌شدگان دارند.<br /> <br /> === اصل ۳۲ قانون اساسی ===<br /> اصل ۳۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی مقرر می‌کند هیچ‌کس را نمی‌توان بازداشت کرد مگر به حکم و ترتیبی که قانون معین کرده است. موضوع اتهام و دلایل آن باید بی‌درنگ و به‌صورت کتبی به متهم ابلاغ شود و پرونده مقدماتی حداکثر ظرف ۲۴ ساعت به مرجع قضایی صالح ارسال گردد.&lt;ref name=&quot;Constitution32&quot;&gt;[https://lawlex.ir/laws/asasi/32 اصل ۳۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]، پایگاه قوانین لالکس.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قانون آیین دادرسی کیفری ===<br /> قانون آیین دادرسی کیفری ضابطان را موظف می‌کند حقوق شخص تحت نظر را به او اعلام و بازداشت را ثبت کنند. شخص بازداشت‌شده در اصل باید بتواند خانواده خود را مطلع کند و با وکیل ملاقات داشته باشد.&lt;ref name=&quot;Procedure&quot;&gt;بنیاد عبدالرحمن برومند، [https://www.iranrights.org/attachments/library/doc_609.pdf قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲]، مواد ۴۸ تا ۵۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> با این حال، تبصره ماده ۴۸ در پرونده‌های امنیتی و سازمان‌یافته، حق انتخاب وکیل را محدود می‌کند و متهم را به استفاده از وکلای مورد تأیید رئیس قوه قضائیه وامی‌دارد. منتقدان این محدودیت را یکی از عوامل تضعیف حق دفاع در پرونده‌های سیاسی می‌دانند.<br /> <br /> === اصل برائت ===<br /> بر اساس اصل ۳۷ قانون اساسی، اصل بر بی‌گناهی است و هیچ‌کس مجرم شناخته نمی‌شود مگر آن‌که جرمش در دادگاه صالح اثبات شود. بازداشت پیش از محاکمه نباید به مجازات پیشاپیش تبدیل شود.<br /> <br /> == شکاف میان قانون و اجرا ==<br /> وجود مقررات رسمی به‌تنهایی مانع بازداشت خودسرانه نیست. سازمان‌های حقوق‌بشری عوامل زیر را از دلایل شکاف میان قانون و عملکرد در ایران دانسته‌اند:<br /> <br /> * تعدد نهادهای بازداشت‌کننده؛<br /> * فعالیت بازداشتگاه‌های امنیتی و ثبت‌نشده؛<br /> * اتهام‌های مبهمی مانند «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی»؛<br /> * محدودیت وکیل در پرونده‌های امنیتی؛<br /> * وابستگی قضات دادگاه‌های انقلاب به ساختار سیاسی؛<br /> * پذیرش گزارش بازجو به‌عنوان دلیل؛<br /> * خودداری از تحقیق درباره شکنجه؛<br /> * مصونیت مأموران لباس‌شخصی؛<br /> * طولانی‌شدن قرار بازداشت موقت؛<br /> * انتقال مکرر زندانی بدون اطلاع خانواده؛<br /> * بازداشت مجدد افراد پس از آزادی؛<br /> * اعمال فشار بر وکلا و خانواده‌های زندانیان.<br /> <br /> ممکن است برای بازداشت فرد پس از دستگیری حکمی قضایی صادر شود، اما صدور حکم پسینی، خودسرانه‌بودن دستگیری اولیه یا ادامه نامتناسب بازداشت را برطرف نمی‌کند.<br /> <br /> == بازداشت‌های دهه ۱۳۶۰ ==<br /> پس از آغاز سرکوب گسترده مخالفان جمهوری اسلامی در دهه ۱۳۶۰، هزاران نفر از اعضا و هواداران سازمان‌های سیاسی، به‌ویژه سازمان مجاهدین خلق ایران، بازداشت شدند. بر پایه شهادت زندانیان آزادشده و گزارش‌های مقاومت ایران، بسیاری بدون ارائه حکم، در خیابان، محل کار، دانشگاه یا منزل دستگیر و به بازداشتگاه‌های سپاه، کمیته‌ها و دادستانی انقلاب منتقل شدند.<br /> <br /> شماری از بازداشت‌شدگان نوجوان بودند و خانواده‌ها برای مدتی از محل نگهداری آنان اطلاع نداشتند. بازداشت‌ها در بسیاری موارد با شکنجه برای گرفتن اطلاعات، اعلام ندامت یا شناسایی دیگر هواداران همراه بود.<br /> <br /> گروهی از زندانیانی که دوران محکومیت خود را می‌گذراندند یا حتی مدت حکم آنان پایان یافته بود، در [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] در برابر [[هیئت مرگ]] قرار گرفتند و اعدام شدند. ادامه حبس پس از پایان حکم یا قتل زندانی در بازداشت، نقض آشکار حق آزادی و امنیت شخصی محسوب می‌شود.<br /> <br /> == بازداشت‌های سیاسی و صنفی ==<br /> در دهه‌های بعد، دامنه بازداشت‌ها به گروه‌های گوناگون اجتماعی گسترش یافت. منابع مقاومت ایران از بازداشت فعالان کارگری، معلمان، روزنامه‌نگاران، هنرمندان، فعالان محیط زیست، دانشجویان، وبلاگ‌نویسان، دراویش، بهائیان و شهروندان کرد، بلوچ، عرب، آذری، لر و ترکمن گزارش داده‌اند.&lt;ref name=&quot;NCRI-35&quot; /&gt;<br /> <br /> اتهام‌های امنیتی در بسیاری از این پرونده‌ها به فعالیت‌هایی چون انتشار بیانیه، عضویت در گروه‌های مدنی، حضور در تجمع، دفاع از حقوق زندانیان، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی یا ارتباط با رسانه‌های خارج از کشور مربوط بوده است.<br /> <br /> == اعتراضات ۱۳۸۸ ==<br /> پس از اعتراضات انتخابات سال ۱۳۸۸، هزاران معترض، روزنامه‌نگار، فعال دانشجویی و سیاسی بازداشت شدند. شماری از بازداشت‌شدگان در بازداشتگاه کهریزک و بندهای امنیتی زندان اوین نگهداری شدند.<br /> <br /> گزارش‌هایی از شکنجه، خشونت جنسی، مرگ در بازداشت و پخش اعترافات تلویزیونی منتشر شد. این بازداشت‌ها به الگویی برای استفاده گسترده از بازداشت موقت، سلول انفرادی و اعتراف‌گیری در اعتراضات بعدی تبدیل شد.<br /> <br /> == اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ==<br /> در جریان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]، نیروهای امنیتی هزاران نفر را بازداشت کردند. بازداشت‌ها در خیابان، منازل، بیمارستان‌ها و محل کار انجام شد. منابع حقوق‌بشری از انتقال بازداشت‌شدگان به زندان‌ها، پادگان‌ها و بازداشتگاه‌های موقت و مخفی خبر دادند.<br /> <br /> برخی بازداشت‌شدگان برای روزها یا هفته‌ها از تماس با خانواده محروم بودند. گزارش‌هایی از شکنجه، اعدام مصنوعی، اعتراف‌گیری اجباری و تهدید به صدور احکام اعدام منتشر شد.<br /> <br /> == اعتراضات ۱۴۰۱ ==<br /> در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]، دانش‌آموزان، دانشجویان، زنان، وکلا، روزنامه‌نگاران، هنرمندان و ورزشکاران در شمار بازداشت‌شدگان بودند. بازداشت زخمی‌ها از بیمارستان، یورش به مدارس و خوابگاه‌ها و بازداشت اعضای خانواده معترضان از موارد گزارش‌شده بود.<br /> <br /> شماری از بازداشت‌شدگان در محاکمه‌های شتاب‌زده با اتهام‌هایی مانند محاربه و افساد فی‌الارض روبه‌رو شدند. استفاده از اعترافات اجباری و محدودیت دسترسی به وکیل، مشروعیت این محاکمه‌ها را با اعتراض گسترده حقوق‌بشری مواجه کرد.<br /> <br /> == بازداشت‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ ==<br /> سازمان مجاهدین خلق ایران اعلام کرد از ۷ تا ۲۴ دی ۱۴۰۴ بیش از ۵۰ هزار نفر در ارتباط با اعتراضات سراسری بازداشت شدند. این سازمان گفت آمار خود را بر پایه تحقیقات در ۱۴۴ شهر، پرس‌وجو از ۷۶ شهر و اطلاعات شاهدان، خانواده‌ها، کارکنان محلی و زندانیان به دست آورده است.&lt;ref name=&quot;MEK-50K&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/سازمان-مجاهدین-آمار-بازداشتی-دستگیریهای-قیام-سراسر-کشور-۷-۲۴-۵۰-هزار-نفر-است آمار کل بازداشتی‌ها و دستگیری‌های قیام از ۷ تا ۲۴ دی ۵۰ هزار نفر است]، ۲۵ دی ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به‌دلیل محدودیت دسترسی مستقل به زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها، امکان تأیید کامل این آمار وجود نداشت. سازمان مجاهدین نیز دستیابی به آمار دقیق را مستلزم اعزام هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی به همه زندان‌ها و بازداشتگاه‌های ایران دانست.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی جداگانه از «سونامی» بازداشت‌های خودسرانه و ناپدیدسازی‌های قهری پس از اعتراضات دی‌ماه خبر داد. این گزارش از بازداشت معترضان، کودکان، دانشجویان، پزشکان، وکلا، روزنامه‌نگاران، ورزشکاران و اعضای اقلیت‌های قومی و مذهبی سخن گفت.&lt;ref name=&quot;HRW-Tsunami&quot; /&gt;<br /> <br /> == بازداشت اقلیت‌های قومی و مذهبی ==<br /> کارشناسان سازمان ملل متحد در مرداد ۱۴۰۵ درباره تشدید بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و اعدام شهروندان کرد و بلوچ هشدار دادند. بر اساس این گزارش‌ها، شهروندان اقلیت‌های قومی اغلب با اتهام‌های کلی امنیتی بازداشت و برای گرفتن اعتراف تحت فشار قرار می‌گیرند.&lt;ref name=&quot;UN-Minorities&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/کارشناسان-سازمان-ملل-سرکوب-اقلیت-های-قومی-ایران-تشدید-شده-خواستار-توقف-بازداشت-های-خودسرانه-شکنجه گزارش کارشناسان سازمان ملل درباره تشدید سرکوب اقلیت‌های قومی در ایران]، ۱۵ مرداد ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بهائیان، دراویش، مسیحیان نوکیش و پیروان اهل سنت نیز به‌دلیل فعالیت مذهبی، برگزاری مراسم یا اداره نهادهای اجتماعی خود با بازداشت و زندان روبه‌رو شده‌اند. اگر بازداشت تنها بر پایه مذهب یا اعمال مسالمت‌آمیز دینی صورت گیرد، در گروه بازداشت‌های تبعیض‌آمیز و خودسرانه قرار می‌گیرد.<br /> <br /> == بازداشت وکلا و دادخواهان ==<br /> بازداشت وکیل به‌دلیل دفاع از موکل یا اعتراض به نقض دادرسی عادلانه، حق دفاع همه متهمان را تضعیف می‌کند. در ایران، وکلایی که درباره شکنجه، اعتراف اجباری یا محرومیت موکل از حقوق قانونی اطلاع‌رسانی کرده‌اند، با احضار، بازداشت یا تشکیل پرونده روبه‌رو شده‌اند.<br /> <br /> خانواده‌های اعدام‌شدگان و قربانیان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] نیز هنگام برگزاری مراسم، مراجعه به گورستان‌ها یا مطالبه پاسخگویی بازداشت شده‌اند. مقاومت ایران این بازداشت‌ها را تلاشی برای خاموش‌کردن [[جنبش دادخواهی]] دانسته است.<br /> <br /> == بازداشت خانواده مخالفان ==<br /> بازداشت بستگان مخالفان سیاسی یا فعالان خارج از کشور، اگر صرفاً برای اعمال فشار بر شخص دیگری انجام شود، فاقد مسئولیت کیفری فردی و مصداق مجازات جمعی است.<br /> <br /> این روش ممکن است با تهدید به ضبط اموال، ممنوعیت خروج، احضارهای مکرر یا گرفتن تعهد همراه شود. هدف آن می‌تواند مجبورکردن فعال خارج از کشور به قطع همکاری با رسانه‌ها، توقف فعالیت سیاسی یا بازگشت به ایران باشد.<br /> <br /> == پیامدهای فردی و اجتماعی ==<br /> بازداشت اجباری می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد:<br /> <br /> * آسیب جسمی و روانی به بازداشت‌شده؛<br /> * از دست‌رفتن شغل یا تحصیل؛<br /> * قطع درآمد خانواده؛<br /> * فشار مالی ناشی از وثیقه و هزینه وکیل؛<br /> * ایجاد ترس در اعضای خانواده؛<br /> * خودداری شهروندان از شرکت در تجمعات؛<br /> * محدودشدن فعالیت رسانه‌ها و جامعه مدنی؛<br /> * افزایش مهاجرت فعالان؛<br /> * عادی‌شدن حضور نیروهای امنیتی در زندگی اجتماعی؛<br /> * کاهش اعتماد عمومی به دادگستری؛<br /> * گسترش [[بی‌کیفرمانی]]؛<br /> * فراهم‌شدن زمینه شکنجه، اعتراف اجباری و اعدام.<br /> <br /> بازداشت گسترده ممکن است به جای تعقیب فردی، کل یک محله، دانشگاه، صنف یا گروه اجتماعی را هدف قرار دهد. در چنین شرایطی، بازداشت به ابزار کنترل جمعی تبدیل می‌شود.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و سازمان مجاهدین خلق ایران، بازداشت‌های گسترده و خودسرانه را بخشی از سیاست سرکوب جمهوری اسلامی می‌دانند. این منابع معتقدند حکومت در دوره‌های گسترش اعتراضات، با دستگیری‌های فله‌ای می‌کوشد شبکه‌های اجتماعی معترضان را از هم بگسلد و جامعه را مرعوب کند.<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در واکنش به بازداشت‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، دستگیری گسترده جوانان را نشانه نگرانی حکومت از ادامه قیام توصیف کرد و خواستار آزادی فوری بازداشت‌شدگان و اعزام هیئت تحقیق بین‌المللی برای بازدید از زندان‌ها شد.&lt;ref name=&quot;Maryam-Arrests&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/ncri-arrests-and-detentions-of-the-uprising-across-the-country/ آمار بازداشت‌شدگان قیام و فراخوان برای بازدید از زندان‌های ایران]، ۲۵ دی ۱۴۰۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مطالبات مقاومت ایران درباره بازداشت‌شدگان شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * آزادی فوری زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات؛<br /> * انتشار اسامی و محل نگهداری همه بازداشت‌شدگان؛<br /> * دسترسی خانواده‌ها و وکلا به زندانیان؛<br /> * ممنوعیت بازداشتگاه‌های مخفی؛<br /> * اعزام هیئت‌های بین‌المللی به زندان‌ها؛<br /> * تحقیق مستقل درباره شکنجه و مرگ در بازداشت؛<br /> * توقف محاکمه‌های مبتنی بر اعتراف اجباری؛<br /> * ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]؛<br /> * پاسخگوکردن آمران و عاملان بازداشت‌های خودسرانه بر پایه اصل [[صلاحیت جهانی قضایی]].<br /> <br /> در [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] بر آزادی بیان، اجتماعات، احزاب، مطبوعات و فضای مجازی، استقلال دستگاه قضایی، اصل برائت، حق دفاع، حق دادخواهی و ممنوعیت شکنجه تأکید شده است. تحقق این اصول مستلزم منع بازداشت به‌دلیل فعالیت سیاسی، مدنی، صنفی یا مذهبی مسالمت‌آمیز است.<br /> <br /> == مسئولیت آمران و عاملان ==<br /> مسئولیت بازداشت خودسرانه تنها متوجه مأمور دستگیرکننده نیست. مقام امنیتی صادرکننده دستور، بازجویی که بازداشت را ادامه می‌دهد، دادستان یا قاضی‌ای که بدون دلیل قرار بازداشت صادر یا تمدید می‌کند و مسئول بازداشتگاهی که محل نگهداری فرد را پنهان می‌سازد نیز ممکن است مسئول باشد.<br /> <br /> اگر بازداشت‌های خودسرانه در چارچوب حمله گسترده یا سازمان‌یافته علیه جمعیت غیرنظامی انجام شوند و با زندان، شکنجه، ناپدیدسازی یا آزار سیاسی همراه باشند، امکان بررسی آنها در قالب [[جنایت علیه بشریت]] وجود دارد.<br /> <br /> اصل «دستور مافوق» مأمور را از مسئولیت اعمال آشکارا غیرقانونی معاف نمی‌کند. مقام‌های ارشد نیز در صورت اطلاع از الگوی بازداشت‌ها و خودداری از جلوگیری یا مجازات عاملان ممکن است مسئول شناخته شوند.<br /> <br /> == راه‌های پیشگیری ==<br /> اقدامات لازم برای جلوگیری از بازداشت اجباری و خودسرانه عبارت‌اند از:<br /> <br /> * تعریف دقیق جرائم و حذف عنوان‌های مبهم امنیتی؛<br /> * الزام مأموران به معرفی خود و ارائه حکم؛<br /> * ثبت فوری زمان، مکان و علت دستگیری؛<br /> * اطلاع‌رسانی بی‌درنگ به خانواده؛<br /> * دسترسی فوری به وکیل انتخابی؛<br /> * انتقال متهم نزد قاضی مستقل در کوتاه‌ترین زمان؛<br /> * استفاده از قرارهای جایگزین بازداشت؛<br /> * بررسی دوره‌ای ضرورت ادامه بازداشت؛<br /> * منع نگهداری در بازداشتگاه‌های مخفی؛<br /> * انتشار فهرست رسمی همه مراکز بازداشت؛<br /> * دسترسی نهادهای مستقل به زندان‌ها؛<br /> * ثبت صوتی و تصویری بازجویی‌ها؛<br /> * تحقیق درباره هر ادعای شکنجه؛<br /> * آزادی فوری افرادی که به‌دلیل استفاده از حقوق اساسی بازداشت شده‌اند؛<br /> * پرداخت غرامت و اعاده حیثیت قربانیان؛<br /> * محاکمه مسئولان بازداشت‌های غیرقانونی؛<br /> * تضمین استقلال قضات و وکلا.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[اعدام مصنوعی]]<br /> * [[سلول انفرادی]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[آزادی اجتماعات]]<br /> * [[آزادی بیان]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]<br /> * [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> * [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> * [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۴ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:بازداشت خودسرانه]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:سرکوب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:آیین دادرسی کیفری]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94807 2026-11-05T09:18:33Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> # [[بازداشت اجباری]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%B5%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C&diff=94806 2026-11-05T09:13:22Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = اعدام مصنوعی | نام اصلی = Mock Execution | نام‌های دیگر = اعدام نمایشی، اعدام ساختگی، اعدام صوری، شبیه‌سازی اعدام | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = حقوق بشر، شکنجه،...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = اعدام مصنوعی<br /> | نام اصلی = Mock Execution<br /> | نام‌های دیگر = اعدام نمایشی، اعدام ساختگی، اعدام صوری، شبیه‌سازی اعدام<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[شکنجه]]، حقوق کیفری، روان‌شناسی شکنجه، علوم سیاسی و مطالعات سرکوب<br /> | دوره = دارای پیشینه تاریخی؛ شناسایی صریح به‌عنوان شکنجه روانی در حقوق بین‌الملل معاصر<br /> | خاستگاه = زندان‌ها، بازداشتگاه‌های نظامی و امنیتی و نظام‌های بازجویی مبتنی بر ارعاب و شکنجه<br /> | تاریخ شکل‌گیری = فاقد تاریخ شکل‌گیری مشخص؛ ممنوعیت حقوقی آن به‌ویژه از نیمه دوم سده بیستم گسترش یافت<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار؛ روشی در بازجویی و سرکوب دولتی<br /> | چهره‌های شاخص = قربانیان شکنجه، مدافعان حقوق‌بشر، گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد و اعضای هیئت‌های حقیقت‌یاب<br /> | پیشگامان فکری = جنبش جهانی منع شکنجه، حقوقدانان حقوق‌بشر و سازمان‌های حمایت از زندانیان<br /> | جریان‌های مرتبط = [[شکنجه]]، [[اعتراف اجباری]]، [[ناپدیدسازی قهری]]، [[بازداشت خودسرانه]]، سلول انفرادی، مجازات اعدام و [[دادرسی عادلانه]]<br /> | در واکنش به = استفاده حکومت‌ها و نهادهای امنیتی از ترس مرگ برای شکستن مقاومت روانی زندانی، گرفتن اطلاعات یا وادارکردن او به اعتراف<br /> | مفاهیم کلیدی = تهدید به مرگ، شبیه‌سازی چوبه‌دار، جوخه آتش مصنوعی، شلیک ساختگی، نوشتن وصیت‌نامه، آخرین ملاقات، چشم‌بند، اعتراف اجباری، شکنجه روانی و اختلال پس از سانحه<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = اظهارات یا اعترافاتی که پس از مواجه‌کردن فرد با مرگ ساختگی به دست آیند، محصول اراده آزاد نیستند و فاقد اعتبار قضایی‌اند<br /> | دیدگاه اجتماعی = اعدام مصنوعی افزون بر آسیب شدید به قربانی، می‌تواند برای ایجاد ترس در میان زندانیان، خانواده‌ها، مخالفان سیاسی و جامعه به کار رود<br /> | تأثیرپذیرفته از = نظام‌های بازجویی امنیتی، مجازات اعدام، شکنجه روانی، انزوای زندانی، فقدان نظارت مستقل و بی‌کیفرمانی مأموران<br /> | تأثیرگذار بر = سلامت روانی و جسمی قربانی، اعترافات اجباری، احکام قضایی، افکار عمومی، روابط خانوادگی زندانیان و حافظه جمعی جامعه<br /> | منتقدان شاخص = سازمان ملل متحد، عفو بین‌الملل، دیدبان حقوق بشر، سازمان‌های حقوق‌بشری ایرانی، [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]]<br /> | آثار شاخص = پروتکل استانبول؛ کنوانسیون منع شکنجه؛ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛ گزارش‌های هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران<br /> }}<br /> <br /> '''اعدام مصنوعی'''، '''اعدام نمایشی''' یا '''اعدام ساختگی''' نوعی [[شکنجه]] جسمی و روانی است که در آن مأموران به قربانی القا می‌کنند اعدام او قطعی و بلافاصله در حال اجراست، اما صحنه اعدام را در آخرین لحظه متوقف می‌کنند یا از ابتدا قصد اجرای واقعی حکم را ندارند. در این روش، زندانی ممکن است به پای چوبه‌دار، برابر جوخه آتش، کنار یک گودال یا به محل نامعلومی منتقل شود؛ از او خواسته شود وصیت‌نامه بنویسد، شهادتین بگوید یا با خانواده و هم‌بندان خود خداحافظی کند؛ سپس با گذاشتن طناب بر گردن، شلیک تیر، قرار دادن اسلحه در دهان یا تهدید به پرتاب از ارتفاع، احساس نزدیک‌بودن مرگ در او ایجاد شود.<br /> <br /> هدف اعدام مصنوعی معمولاً گرفتن اطلاعات، وادارکردن زندانی به [[اعتراف اجباری]]، شکستن مقاومت روانی، مجبورکردن او به همکاری با بازجویان، اعلام ندامت یا ایجاد ترس پایدار است. این عمل ممکن است بارها علیه یک زندانی تکرار شود. قربانی تا آخرین لحظه نمی‌داند که با اعدام واقعی یا صحنه‌ای ساختگی روبه‌روست؛ ازاین‌رو رنج روانی ناشی از آن می‌تواند با تجربه قریب‌الوقوع مرگ برابری کند.<br /> <br /> اعدام مصنوعی در اسناد حقوق‌بشری از مصادیق شکنجه یا رفتار ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز شناخته می‌شود. [[پروتکل استانبول]]، که راهنمای سازمان ملل متحد برای تحقیق و مستندسازی شکنجه است، تهدید به مرگ و اعدام نمایشی را در شمار روش‌های شکنجه روانی قرار می‌دهد.&lt;ref name=&quot;Istanbul&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/publications/2022-06-29/Istanbul-Protocol_Rev2_EN.pdf پروتکل استانبول؛ راهنمای تحقیق و مستندسازی مؤثر شکنجه و رفتارهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز]، ویرایش ۲۰۲۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در ایران، گزارش‌های متعددی از اجرای اعدام مصنوعی علیه زندانیان سیاسی، هواداران [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، بازداشت‌شدگان اعتراضات و متهمان پرونده‌های منتهی به اعدام منتشر شده است. منابع مقاومت ایران، خاطرات زندانیان آزادشده و گزارش‌های سازمان‌های حقوق‌بشری، استفاده از این روش را از دهه ۱۳۶۰ تا دوره کنونی ثبت کرده‌اند.<br /> <br /> == اصطلاح‌شناسی ==<br /> اصطلاح انگلیسی ''Mock Execution'' در زبان فارسی به «اعدام نمایشی»، «اعدام ساختگی»، «اعدام صوری» و «اعدام مصنوعی» ترجمه شده است. در منابع [[مقاومت ایران]] اصطلاح «اعدام مصنوعی» کاربرد گسترده‌تری دارد، در حالی که بسیاری از سازمان‌های حقوق‌بشری از عبارت «اعدام نمایشی» یا «شبیه‌سازی اعدام» استفاده می‌کنند.<br /> <br /> واژه «نمایشی» در این اصطلاح به معنای کم‌اهمیت یا غیرواقعی‌بودن رنج قربانی نیست. تنها اجرای نهایی مجازات ساختگی است؛ اما ترس، فشار عصبی، انتظار مرگ و آسیب‌های روانی و جسمی آن واقعی است.<br /> <br /> اعدام مصنوعی با «محاکمه نمایشی» تفاوت دارد. محاکمه نمایشی به دادرسی‌ای گفته می‌شود که نتیجه آن از پیش تعیین شده و تضمین‌های محاکمه عادلانه در آن رعایت نمی‌شود. اعدام مصنوعی شیوه‌ای از شکنجه است که در آن صحنه مرگ فرد بازسازی می‌شود. با این حال، هر دو ممکن است در یک پرونده سیاسی به‌صورت مکمل به کار روند.<br /> <br /> == ماهیت اعدام مصنوعی ==<br /> اعدام مصنوعی بر ایجاد یقین یا احتمال بسیار قوی مرگ فوری استوار است. مأموران محیط و نشانه‌هایی را فراهم می‌کنند که قربانی تصور کند زمان اجرای حکم فرا رسیده است. این نشانه‌ها ممکن است شامل انتقال شبانه، پوشاندن چشم، بستن دست‌ها، خواندن حکم، حضور مأمور مذهبی، درخواست نوشتن وصیت‌نامه و شنیدن صدای تیراندازی یا اعدام دیگران باشد.<br /> <br /> در بسیاری از موارد، زندانی از وجود حکم اعدام واقعی یا وضعیت قضایی خود اطلاع ندارد. در موارد دیگر، فرد اصلاً به اعدام محکوم نشده، اما بازجویان به دروغ از صدور حکم خبر می‌دهند. گاه نیز زندانی دارای حکم اعدام است و مأموران با اعلام چندباره زمان‌های دروغین اجرای حکم، او را در حالت انتظار مرگ نگه می‌دارند.<br /> <br /> این روش می‌تواند بدون واردکردن جراحت مستقیم، رنج شدید روانی ایجاد کند. از نظر حقوق‌بشری، نبود زخم جسمی مانع از شناخته‌شدن آن به‌عنوان شکنجه نیست؛ زیرا تعریف شکنجه، تحمیل عمدی درد یا رنج شدید جسمی یا روانی را در بر می‌گیرد.<br /> <br /> == اهداف ==<br /> اعدام مصنوعی ممکن است با یک یا چند هدف انجام شود:<br /> <br /> * وادارکردن زندانی به اعتراف علیه خود؛<br /> * گرفتن نام، نشانی یا اطلاعات مربوط به دیگران؛<br /> * مجبورکردن فرد به شهادت علیه هم‌پرونده‌ای‌ها؛<br /> * وادارکردن زندانی به مصاحبه یا اعتراف تلویزیونی؛<br /> * شکستن مقاومت روانی و سیاسی؛<br /> * مجبورکردن زندانی به اعلام ندامت؛<br /> * جذب زندانی به همکاری با نهاد امنیتی؛<br /> * تنبیه او به‌دلیل اعتراض، اعتصاب غذا یا خودداری از همکاری؛<br /> * ایجاد وحشت در میان سایر زندانیان؛<br /> * انتقام‌گیری از زندانی یا خانواده او؛<br /> * آزمایش واکنش روانی و میزان اطلاعات فرد؛<br /> * تحمیل احساس بی‌قدرتی و تسلط مطلق بازجو بر سرنوشت زندانی.<br /> <br /> در برخی موارد، بازجویان پس از پایان نمایش اعدام به قربانی می‌گویند زنده‌ماندن او به همکاری، اعتراف یا پذیرش خواسته‌های آنان وابسته است. بدین‌ترتیب، ترس از تکرار صحنه به ابزار کنترل دائمی زندانی تبدیل می‌شود.<br /> <br /> == شیوه‌های اجرا ==<br /> اعدام مصنوعی به شکل‌های متفاوتی اجرا می‌شود.<br /> <br /> === شبیه‌سازی دار زدن ===<br /> در این روش، زندانی را با چشم‌بند به محلی شبیه محل اعدام می‌برند، طناب را بر گردن او می‌اندازند و او را روی چهارپایه قرار می‌دهند. گاه چهارپایه حرکت داده می‌شود، طناب کشیده می‌شود یا فرد برای چند لحظه در وضعیت خفگی قرار می‌گیرد. مأموران ممکن است در آخرین لحظه او را پایین بیاورند و به سلول بازگردانند.<br /> <br /> عفو بین‌الملل گزارش داده است که مجید کاظمی، از متهمان [[پرونده خانه اصفهان]]، دست‌کم ۱۵ بار در معرض اعدام مصنوعی قرار گرفت. بنا بر این گزارش، او را روی صندلی قرار می‌دادند، طناب را بر گردنش می‌انداختند و در آخرین لحظه پایین می‌آوردند. وی سپس همراه با صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۲ اعدام شد.&lt;ref name=&quot;Kazemi&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/05/iran-executions-of-tortured-protesters-must-trigger-a-robust-reaction-from-the-international-community/ اعدام معترضان شکنجه‌شده باید با واکنش قاطع جامعه بین‌المللی روبه‌رو شود]، ۱۹ مه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جوخه آتش ساختگی ===<br /> زندانی را برابر دیوار یا کنار گودالی قرار می‌دهند و مأموران سلاح‌های خود را به سوی او نشانه می‌روند. سپس تیرهای مشقی شلیک می‌شود یا گلوله‌ها در کنار سر و بدن زندانی به دیوار یا زمین اصابت می‌کنند.<br /> <br /> در گزارشی درباره بازداشت‌شدگان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]] آمده است که یکی از زندانیان را در صندوق عقب خودرو به محل دیگری منتقل کردند، از او خواستند شهادتین بگوید و برای مرگ آماده شود و سپس در اطراف و کنار گوشش تیراندازی کردند.&lt;ref name=&quot;NCRI-Aban&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2020/09/20/5149/ زندانیان قیام در شکنجه‌گاه‌های اطلاعات، سپاه و نیروی انتظامی]، ۳۰ شهریور ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قرار دادن اسلحه در دهان یا کنار سر ===<br /> بازجو ممکن است سلاحی را در دهان زندانی یا بر شقیقه او بگذارد، ماشه را بکشد یا اعلام کند با پاسخ‌ندادن به پرسش بعدی شلیک خواهد کرد. زندانی نمی‌داند سلاح پر یا خالی است. عفو بین‌الملل قرار دادن اسلحه در دهان و شبیه‌سازی شلیک را از روش‌های مستند شکنجه در بازداشتگاه‌های ایران دانسته است.&lt;ref name=&quot;Amnesty-2026&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/iran-mass-arbitrary-arrests-and-political-executions-mark-intensifying-repression/ بازداشت‌های خودسرانه گسترده و اعدام‌های سیاسی در ایران]، مه ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تهدید به پرتاب از ارتفاع ===<br /> در برخی گزارش‌ها آمده است که زندانی را به بام، لبه پرتگاه یا محل مرتفع می‌برند و وانمود می‌کنند قصد دارند او را به پایین پرتاب کنند. چشم‌بند، بستن دست‌ها و حرکت ناگهانی بدن می‌تواند این تصور را ایجاد کند که سقوط آغاز شده است.&lt;ref name=&quot;NCRI-Aban&quot; /&gt;<br /> <br /> === اعلام دروغین زمان اعدام ===<br /> گاه بدون برپا کردن چوبه‌دار یا جوخه آتش، به زندانی اعلام می‌شود حکم او در ساعتی معین اجرا خواهد شد. از او می‌خواهند وصیت‌نامه بنویسد، غسل کند، آخرین وعده غذا را بخورد یا با هم‌بندانش خداحافظی کند. سپس اجرای حکم به‌ظاهر متوقف می‌شود.<br /> <br /> در سال ۱۳۸۹، پسر سکینه محمدی آشتیانی اعلام کرد مأموران زندان به مادرش گفته بودند بامداد روز بعد اعدام خواهد شد. او وصیت‌نامه نوشت و با هم‌بندان خود خداحافظی کرد، اما حکم در زمان اعلام‌شده اجرا نشد. این رویداد در منابع مقاومت ایران به‌عنوان اعدام مصنوعی گزارش شد.&lt;ref name=&quot;Sakineh&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/66142 اعدام مصنوعی سکینه محمدی آشتیانی توسط مأموران زندان]، ۲ شهریور ۱۳۸۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تکرار اعدام مصنوعی ===<br /> تکرار این شکنجه یکی از عوامل تشدید رنج روانی است. قربانی پس از نخستین تجربه ممکن است تصور کند هر انتقال شبانه، صدای کلید، بازشدن در سلول یا حضور مأموران مقدمه اجرای واقعی حکم است.<br /> <br /> کمیته دوستان ایران آزاد در پارلمان اروپا گزارش داد که سعید سنگر، زندانی سیاسی متهم به ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران، طی سال‌های حبس و بازجویی ۱۳ بار در معرض اعدام مصنوعی قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;Sangar&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/پارلمان-اروپا-کمیته-دوستان-ایران-آزاد؛-بیانیه-درباره-وضعیت-حقوق-بشر-زندانی-سیاسی-سعید-سنگر بیانیه کمیته دوستان ایران آزاد درباره وضعیت سعید سنگر]، ۲۸ آذر ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آثار روانی و جسمی ==<br /> اعدام مصنوعی می‌تواند آثار فوری و بلندمدتی بر قربانی بر جای بگذارد. واکنش‌های فوری ممکن است شامل لرزش، تپش قلب، اختلال تنفس، بی‌اختیاری، بی‌هوشی، درد قفسه سینه، تشنج یا فروپاشی روانی باشد.<br /> <br /> پیامدهای بلندمدت گزارش‌شده عبارت‌اند از:<br /> <br /> * [[اختلال اضطراب پس از سانحه]]؛<br /> * کابوس و بازگشت مکرر صحنه مرگ؛<br /> * ترس از تاریکی، صدای تیراندازی یا بازشدن در؛<br /> * بی‌خوابی و حملات اضطرابی؛<br /> * افسردگی و احساس ناامنی دائمی؛<br /> * اختلال تمرکز و حافظه؛<br /> * احساس گناه بازماندگی؛<br /> * افکار خودکشی یا خودآزاری؛<br /> * اختلال در روابط خانوادگی و اجتماعی؛<br /> * واکنش‌های شدید جسمی به یادآوری تجربه.<br /> <br /> شدت آثار به شرایط قربانی، مدت و دفعات شکنجه، همراهی آن با ضرب‌وشتم یا تجاوز، وجود حکم واقعی اعدام و میزان حمایت پزشکی و روانی پس از آزادی بستگی دارد.<br /> <br /> پروتکل استانبول تأکید می‌کند که شکنجه روانی می‌تواند بدون آثار ظاهری جسمی، آسیب‌های عمیق و ماندگار ایجاد کند و ارزیابی قربانی باید توسط متخصصانی مستقل و آموزش‌دیده انجام شود.&lt;ref name=&quot;Istanbul&quot; /&gt;<br /> <br /> == اعدام مصنوعی و اعتراف اجباری ==<br /> اعدام مصنوعی در بسیاری از موارد برای گرفتن [[اعتراف اجباری]] به کار می‌رود. زندانی پس از تجربه نزدیک مرگ ممکن است برای متوقف‌کردن شکنجه، هر متن یا اتهامی را بپذیرد. چنین اعترافی محصول اراده آزاد نیست و از نظر حقوقی نباید به‌عنوان دلیل استفاده شود.<br /> <br /> در مواردی، مأموران ابتدا صحنه اعدام را اجرا و سپس به زندانی پیشنهاد می‌کنند در صورت امضای بازجویی، معرفی دیگران یا حضور مقابل دوربین زنده خواهد ماند. بدین‌ترتیب، ترس از مرگ به ابزار تولید پرونده قضایی یا تبلیغاتی تبدیل می‌شود.<br /> <br /> عفو بین‌الملل و دیده‌بان حقوق بشر در گزارش‌های خود درباره ایران، میان اعدام مصنوعی، شکنجه، اعترافات اجباری و صدور احکام اعدام ارتباط مستقیم ثبت کرده‌اند. دیده‌بان حقوق بشر گزارش داده است که شماری از متهمان اعتراضات با شوک الکتریکی، تهدید به تجاوز، سلول انفرادی، محرومیت از غذا و خواب و اعدام مصنوعی روبه‌رو شده‌اند و سپس اعترافات آنان در محاکمه مورد استفاده قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;HRW-2026&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/news/2026/09/10/iran-ongoing-unlawful-execution-campaign-against-protesters کارزار ادامه‌دار اعدام‌های غیرقانونی علیه معترضان در ایران]، ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه در حقوق بین‌الملل ==<br /> ماده ۷ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] مقرر می‌کند هیچ‌کس نباید تحت شکنجه یا رفتار و مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار گیرد. ایران از دولت‌های عضو این میثاق است و موظف به رعایت آن است.<br /> <br /> کنوانسیون منع شکنجه، شکنجه را تحمیل عمدی درد یا رنج شدید جسمی یا روانی برای گرفتن اطلاعات یا اعتراف، مجازات، ارعاب یا اعمال تبعیض تعریف می‌کند؛ مشروط بر آن‌که این اقدام توسط مأمور دولتی یا با رضایت و آگاهی او انجام شود. اعدام مصنوعی، هنگامی که برای بازجویی، مجازات یا ارعاب انجام شود، با عناصر این تعریف انطباق دارد.<br /> <br /> ممنوعیت شکنجه مطلق است و جنگ، وضعیت اضطراری، ناآرامی داخلی، دستور مقام مافوق یا اتهام سنگین زندانی نمی‌تواند آن را توجیه کند. اگرچه جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون منع شکنجه نپیوسته است، ممنوعیت شکنجه در حقوق بین‌الملل از قواعد بنیادین و تخطی‌ناپذیر به شمار می‌رود.<br /> <br /> ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز اجبار متهم به شهادت علیه خود یا اعتراف به گناه را ممنوع می‌کند. بنابراین، اظهاراتی که پس از اعدام مصنوعی گرفته شده‌اند، با تضمین‌های [[دادرسی عادلانه]] ناسازگارند.<br /> <br /> == قوانین ایران ==<br /> اصل ۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی، شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع و اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند را ممنوع می‌داند. بر اساس همین اصل، اظهاراتی که با اجبار به دست آمده باشند فاقد اعتبارند.<br /> <br /> ماده ۱۶۹ قانون مجازات اسلامی نیز اقراری را که بر اثر اکراه، اجبار، شکنجه یا آزار جسمی و روانی گرفته شده باشد فاقد ارزش می‌داند. ماده ۶۰ قانون آیین دادرسی کیفری استفاده از اجبار، اکراه، توهین، پرسش‌های تلقینی و روش‌های فریبنده در بازجویی را منع می‌کند.<br /> <br /> اعدام مصنوعی، با توجه به تهدید فوری جان و تحمیل رنج شدید روانی، با این مقررات ناسازگار است. با این حال، نبود دسترسی فوری به وکیل، انجام بازجویی در مکان‌های امنیتی، جلوگیری از معاینه پزشکی مستقل و مصونیت عملی مأموران، اثبات و پیگیری این شکنجه را دشوار می‌کند.<br /> <br /> == اعدام مصنوعی در دهه ۱۳۶۰ ==<br /> بر پایه خاطرات زندانیان سیاسی و زندگی‌نامه‌های منتشرشده در منابع مجاهدین، اعدام مصنوعی از روش‌های شکنجه زندانیان سیاسی در دهه ۱۳۶۰ بوده است. زندانیان را شبانه از سلول بیرون می‌بردند، حکم اعدام را به آنان اعلام می‌کردند و می‌خواستند وصیت‌نامه بنویسند. سپس آنان را برابر دیوار یا در محل تیراندازی قرار می‌دادند و با شلیک تیرهای ساختگی یا تیراندازی در کنار بدن، صحنه اعدام را اجرا می‌کردند.<br /> <br /> پروین پوراقبال که در سال ۱۳۶۰ و در ۱۵سالگی بازداشت شده بود، در شهادت خود از شکنجه و ترتیب‌دادن صحنه اعدام مصنوعی سخن گفته است.&lt;ref name=&quot;PourEghbal&quot;&gt;کمیسیون قضایی شورای ملی مقاومت ایران، [https://image.mojahedin.org/VideoAttach/8b6656b9-c9af-426a-b830-06fa82b902de.pdf شهادت زندانیان سیاسی درباره شکنجه و اعدام‌های مصنوعی در دهه ۱۳۶۰]، ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در زندگی‌نامه محمدعلی توتونچیان آمده است که مأموران چند بار برای او صحنه اعدام مصنوعی ترتیب دادند و با گلوله‌های پلاستیکی به بدن و پاهایش شلیک کردند. او پس از حدود هفت سال حبس، در [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اعدام شد.&lt;ref name=&quot;Tootonchian&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/19891 با یاد مجاهد شهید محمدعلی توتونچیان].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> زندگی‌نامه‌های احمد مقدم، شاهرخ نوری، پوران نصوری و شماری دیگر از هواداران مجاهدین نیز شامل گزارش‌هایی از اعدام مصنوعی در زندان‌های اوین، گوهردشت، دیزل‌آباد کرمانشاه، دستگرد اصفهان و بازداشتگاه‌های سپاه است.&lt;ref name=&quot;Ahmad-Moghaddam&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/12049 با یاد مجاهد شهید احمد مقدم].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pouran&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/13032 با یاد مجاهد شهید پوران نصوری].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بازداشتگاه‌های قیام آبان ۱۳۹۸ ==<br /> شورای ملی مقاومت ایران در گزارشی درباره وضعیت بازداشت‌شدگان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]، اعدام مصنوعی را یکی از روش‌های مورد استفاده در بازداشتگاه‌های وزارت اطلاعات، اطلاعات سپاه و نیروی انتظامی معرفی کرد.<br /> <br /> در این گزارش آمده است که برخی بازداشت‌شدگان به محل‌های نامعلوم منتقل، به نوشتن وصیت‌نامه و گفتن شهادتین وادار و سپس در معرض شلیک ساختگی یا صحنه دار زدن قرار گرفتند. درباره یک زندانی در بند ۲۴۰ اوین گزارش شد که او را با چشم‌بند به محل دیگری بردند، اعلام کردند زمان اعدام فرا رسیده و برای مدتی طولانی روی چهارپایه زیر طناب نگه داشتند.&lt;ref name=&quot;NCRI-Aban&quot; /&gt;<br /> <br /> همین گزارش از بازداشتگاهی وابسته به اطلاعات سپاه در شیراز با عنوان «عبرت» نام برد که بازداشت‌شدگان در آن با شکنجه‌های جسمی و روانی، از جمله اعدام مصنوعی، مواجه بودند.<br /> <br /> == محمدمهدی کرمی و سیدمحمد حسینی ==<br /> [[محمدمهدی کرمی]] و [[سیدمحمد حسینی]] از بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۱ بودند که در ارتباط با پرونده کشته‌شدن یک بسیجی در کرج به اعدام محکوم و در ۱۷ دی ۱۴۰۱ اعدام شدند.<br /> <br /> به گفته منابع نزدیک به هم‌پرونده‌ای‌های آنان، این دو زندانی در طول بازجویی بارها با شکنجه‌های شدید و اعدام مصنوعی مواجه شدند. مأموران آنان را با چشم‌بند به حیاط می‌بردند، اعلام می‌کردند برای اعدام منتقل شده‌اند و از آنان می‌خواستند زانو بزنند؛ سپس پس از مدتی آنان را به سلول بازمی‌گرداندند.&lt;ref name=&quot;Karami-Hosseini&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/جزئیات-جدیدی-از-شکنجه-محمدمهدی-کرمی-و-محمد-حسینی-به-آنها-گفته-بودند-عفو-شده-اید جزئیات جدید از شکنجه محمدمهدی کرمی و سیدمحمد حسینی]، ۲۲ دی ۱۴۰۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سعید سنگر ==<br /> سعید سنگر، زندانی سیاسی متهم به هواداری و ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران، سال‌های طولانی در زندان ارومیه محبوس بود. بنا بر بیانیه کمیته دوستان ایران آزاد در پارلمان اروپا، او سه سال در سلول انفرادی نگهداری شد و ۱۳ بار در معرض اعدام مصنوعی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;Sangar&quot; /&gt;<br /> <br /> این کمیته، اعدام مصنوعی، شلاق، غرق مصنوعی، خشونت جنسی و محرومیت از درمان را از روش‌های اعمال‌شده علیه زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات معرفی کرد و خواستار آزادی زندانیان سیاسی و اعزام هیئتی بین‌المللی برای بازدید از زندان‌های ایران شد.<br /> <br /> == عبدالرضا رجبی ==<br /> عبدالرضا رجبی، زندانی سیاسی و هوادار سازمان مجاهدین، در سال ۱۳۸۰ بازداشت و به اعدام محکوم شد. سازمان مجاهدین گزارش داد که مأموران برای وادارکردن او به ندامت و همکاری، بارها صحنه اعدام مصنوعی ترتیب دادند. او در آبان ۱۳۸۷ در زندان گوهردشت جان باخت. سازمان مجاهدین مرگ او را نتیجه شکنجه و فشارهای زندان دانست و خواستار تحقیق بین‌المللی شد.&lt;ref name=&quot;Rajabi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/34988 جان‌باختن عبدالرضا رجبی در زیر شکنجه]، ۸ آبان ۱۳۸۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نقش اعدام مصنوعی در سرکوب سیاسی ==<br /> اعدام مصنوعی تنها شکنجه یک فرد نیست، بلکه می‌تواند بخشی از سیاست گسترده‌تر سرکوب باشد. هنگامی که خبر این شکنجه به زندانیان دیگر یا جامعه منتقل می‌شود، حکومت می‌تواند از آن برای ایجاد احساس ناامنی و نشان‌دادن قدرت نامحدود دستگاه امنیتی استفاده کند.<br /> <br /> در نظام‌هایی که مجازات اعدام به‌طور گسترده اعمال می‌شود، تهدید به اجرای فوری حکم باورپذیری بیشتری دارد. زندانی سیاسی می‌داند که افراد دیگری با اتهام‌هایی مشابه اعدام شده‌اند و نمی‌تواند مطمئن باشد صحنه‌ای که با آن روبه‌روست ساختگی است.<br /> <br /> تکرار اعدام مصنوعی همچنین مرز میان حکم قضایی و تصمیم بازجو را از بین می‌برد. مأمور امنیتی خود را قادر نشان می‌دهد که بدون دادگاه، زندانی را بکشد یا زنده نگه دارد. این وضعیت می‌تواند زمینه [[ناپدیدسازی قهری]]، قتل در بازداشت و [[اعدام فراقضایی]] را نیز فراهم کند.<br /> <br /> == مستندسازی ==<br /> مستندسازی اعدام مصنوعی به‌دلیل نبود آثار جسمی آشکار دشوار است. با این حال، قربانی، وکیل، پزشک یا نهاد تحقیق‌کننده می‌تواند اطلاعات زیر را ثبت کند:<br /> <br /> * تاریخ، زمان و محل تقریبی واقعه؛<br /> * نام یا مشخصات مأموران حاضر؛<br /> * نحوه انتقال از سلول؛<br /> * کلمات و تهدیدهای مأموران؛<br /> * استفاده از طناب، سلاح، چشم‌بند یا چهارپایه؛<br /> * صدای تیراندازی یا حضور زندانیان دیگر؛<br /> * مدت باقی‌ماندن در محل؛<br /> * آسیب‌های جسمی و روانی پس از واقعه؛<br /> * درخواست‌های بازجویان پیش و پس از شکنجه؛<br /> * اعتراف، امضا یا مصاحبه‌ای که در نتیجه شکنجه گرفته شده است؛<br /> * مشخصات شاهدان یا هم‌بندانی که وضعیت قربانی را دیده‌اند.<br /> <br /> معاینه مستقل پزشکی و روان‌شناختی، ثبت سریع خاطرات، نگهداری اسناد زندان و مصاحبه بر اساس پروتکل استانبول می‌تواند به اثبات این نوع شکنجه کمک کند.<br /> <br /> == مسئولیت آمران و عاملان ==<br /> مسئولیت اعدام مصنوعی تنها متوجه مأموری نیست که طناب را بر گردن زندانی می‌اندازد یا ماشه را می‌کشد. بازجو، رئیس بازداشتگاه، مقام قضایی آگاه از شکنجه و مقام بالاتری که دستور یا سیاست آن را تصویب کرده نیز ممکن است مسئول شناخته شود.<br /> <br /> اگر مقام قضایی با وجود اطلاع از شکنجه، اعتراف حاصل از آن را بپذیرد یا از تحقیق درباره ادعای زندانی خودداری کند، در استمرار نقض حقوق متهم نقش دارد. همچنین پزشک یا مسئول زندانی که آثار شکنجه را پنهان کند یا زندانی را برای ادامه بازجویی آماده سازد، می‌تواند در این تخلف مشارکت داشته باشد.<br /> <br /> در صورتی که اعدام مصنوعی بخشی از حمله گسترده یا سازمان‌یافته علیه جمعیت غیرنظامی باشد، بررسی آن در چارچوب [[جنایت علیه بشریت]] نیز ممکن است مطرح شود.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و سازمان مجاهدین خلق ایران، اعدام مصنوعی را یکی از روش‌های شناخته‌شده دستگاه‌های امنیتی و زندان‌های جمهوری اسلامی برای درهم‌شکستن زندانیان سیاسی دانسته‌اند. منابع مقاومت ایران استفاده از این شکنجه را از سال‌های نخست دهه ۱۳۶۰ تا اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و قیام‌های بعدی ثبت کرده‌اند.<br /> <br /> مقاومت ایران در واکنش به گزارش‌های شکنجه زندانیان خواستار اقدامات زیر شده است:<br /> <br /> * توقف فوری شکنجه و اعدام؛<br /> * آزادی زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات؛<br /> * اعزام هیئت بین‌المللی به زندان‌ها و بازداشتگاه‌های ایران؛<br /> * دیدار بدون حضور مأموران با زندانیان؛<br /> * تحقیق مستقل درباره مرگ‌ها و شکنجه‌های داخل زندان؛<br /> * ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]؛<br /> * اعمال مجازات علیه آمران و عاملان شکنجه؛<br /> * محاکمه مسئولان بر پایه اصل [[صلاحیت جهانی قضایی]].<br /> <br /> [[مریم رجوی]] شکنجه و مجازات اعدام را از ابزارهای بقای حکومت جمهوری اسلامی توصیف کرده و بر ممنوعیت شکنجه، لغو حکم اعدام و تأسیس دستگاه قضایی مستقل در ایران آینده تأکید کرده است. در [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]، ممنوعیت شکنجه، رعایت اصل برائت، حق دفاع، استقلال قضات و [[لغو مجازات اعدام]] از اصول نظام قضایی آینده معرفی شده‌اند.<br /> <br /> == پیشگیری ==<br /> اقدامات لازم برای پیشگیری از اعدام مصنوعی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * دسترسی فوری بازداشت‌شده به وکیل انتخابی؛<br /> * اطلاع‌رسانی فوری محل نگهداری به خانواده؛<br /> * ممنوعیت بازداشتگاه‌های مخفی و سلول‌های غیررسمی؛<br /> * ثبت صوتی و تصویری همه بازجویی‌ها؛<br /> * معاینه پزشکی و روان‌شناختی مستقل؛<br /> * تحقیق فوری درباره هر ادعای شکنجه؛<br /> * کنارگذاشتن اعترافات حاصل از شکنجه؛<br /> * حفاظت از قربانیان، شاهدان و خانواده‌های آنان؛<br /> * بازدید بدون اعلام قبلی نهادهای مستقل از زندان‌ها؛<br /> * مجازات مأموران و مقام‌های مسئول؛<br /> * جبران خسارت و ارائه خدمات درمانی به قربانیان؛<br /> * پیوستن ایران به کنوانسیون منع شکنجه و پروتکل اختیاری آن؛<br /> * لغو مجازات اعدام، که زمینه باورپذیری و تأثیرگذاری اعدام مصنوعی را تقویت می‌کند.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[اعترافات تلویزیونی]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[مجازات اعدام]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[سلول انفرادی]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> * [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۴ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:شکنجه]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:سرکوب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:مجازات اعدام]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81_%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=94805 2026-11-05T09:12:07Z

<p>Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = اعتراف اجباری<br /> | نام اصلی = Coerced Confession<br /> | نام‌های دیگر = اقرار اجباری، اعتراف تحت فشار، اعتراف تحت شکنجه، اعتراف تحمیلی<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق کیفری]]، [[آیین دادرسی کیفری]]، [[جرم‌شناسی]]، علوم سیاسی و مطالعات سرکوب<br /> | دوره = دارای پیشینه تاریخی؛ ممنوعیت حقوقی آن در اسناد معاصر حقوق‌بشر به‌ویژه از سده بیستم تثبیت شد<br /> | خاستگاه = نظام‌های بازجویی و دادرسی مبتنی بر اقرار؛ توسعه مفهوم حقوقی آن در واکنش به شکنجه و محاکمه‌های ناعادلانه<br /> | تاریخ شکل‌گیری = دارای پیشینه کهن؛ صورت‌بندی جدید حقوقی پس از تصویب [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = حقوقدانان حقوق‌بشر، گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد، مدافعان زندانیان سیاسی و قربانیان شکنجه<br /> | پیشگامان فکری = جنبش‌های منع شکنجه، حقوقدانان دادرسی عادلانه و سازمان‌های بین‌المللی حقوق‌بشر<br /> | جریان‌های مرتبط = [[شکنجه]]، [[اعترافات تلویزیونی]]، [[دادرسی عادلانه]]، [[اصل برائت]]، حق سکوت، [[بازداشت خودسرانه]]، [[ناپدیدسازی قهری]] و مجازات اعدام<br /> | در واکنش به = شکنجه و فشار جسمی یا روانی برای وادارکردن متهم به پذیرش اتهام، شهادت علیه خود یا دیگران و تکرار روایت دستگاه امنیتی<br /> | مفاهیم کلیدی = اراده آزاد، اکراه، اجبار، شکنجه، حق سکوت، ممنوعیت خوداتهام‌زنی، اعتبار ادله، اصل برائت، وکیل مستقل، اعتراف تلویزیونی و دادرسی عادلانه<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = اعترافی که تحت فشار جسمی یا روانی به دست آمده باشد، منبع قابل اعتماد برای کشف حقیقت محسوب نمی‌شود و باید از مجموعه ادله قضایی کنار گذاشته شود<br /> | دیدگاه اجتماعی = اعتراف اجباری افزون بر نقض حقوق فردی متهم، می‌تواند برای ایجاد ترس، مشروعیت‌بخشی به سرکوب و ساختن روایت رسمی از رویدادهای سیاسی به کار رود<br /> | تأثیرپذیرفته از = نظام‌های تفتیشی، بازجویی امنیتی، شکنجه، فقدان استقلال قضایی، محرومیت از وکیل و تبلیغات حکومتی<br /> | تأثیرگذار بر = صدور احکام کیفری، مجازات اعدام، افکار عمومی، تبلیغات دولتی، سرکوب مخالفان و تضعیف اعتماد عمومی به دستگاه قضایی<br /> | منتقدان شاخص = سازمان ملل متحد، عفو بین‌الملل، دیدبان حقوق بشر، سازمان حقوق بشر ایران، مدافعان حقوق‌بشر، [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]]<br /> | آثار شاخص = [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛ کنوانسیون منع شکنجه؛ گزارش‌های گزارشگر ویژه حقوق‌بشر در ایران؛ گزارش‌های هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران<br /> }}<br /> <br /> '''اعتراف اجباری''' یا '''اقرار اجباری''' به اظهاراتی گفته می‌شود که شخص بر اثر شکنجه، تهدید، فشار روانی، نگهداری طولانی‌مدت در سلول انفرادی، محرومیت از نیازهای اساسی، تهدید اعضای خانواده، وعده تخفیف مجازات یا دیگر روش‌های سلب اراده آزاد، ناچار به بیان، تأیید یا امضای آن می‌شود. اعتراف اجباری ممکن است علیه خود فرد، متهمان دیگر، اعضای خانواده، یک سازمان سیاسی یا گروه اجتماعی به کار گرفته شود.<br /> <br /> در حقوق کیفری معاصر، اعتبار اقرار به آزادانه و آگاهانه‌بودن آن وابسته است. اعترافی که بر اثر فشار مستقیم یا غیرمستقیم جسمی و روانی به دست آمده باشد، با [[اصل برائت]]، حق سکوت، ممنوعیت خوداتهام‌زنی و الزامات [[دادرسی عادلانه]] تعارض دارد. ماده ۱۴ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] تصریح می‌کند که هیچ متهمی نباید به شهادت علیه خود یا اعتراف به مجرم‌بودن مجبور شود.&lt;ref name=&quot;ICCPR&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/ProfessionalInterest/ccpr.pdf میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]، ماده ۱۴، بند ۳ (ز).&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعتراف اجباری در جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه در پرونده‌های سیاسی، امنیتی، اعتراضات مردمی، اتهام‌های جاسوسی و پرونده‌های منتهی به مجازات اعدام گزارش شده است. رسانه‌های حکومتی در موارد متعدد اظهارات بازداشت‌شدگان را پیش از برگزاری دادگاه یا صدور حکم قطعی منتشر کرده‌اند. سازمان‌های حقوق‌بشری این برنامه‌ها را بخشی از سازوکار تبلیغاتی حکومت برای نقض اصل برائت، توجیه احکام سنگین و ایجاد رعب در جامعه دانسته‌اند.&lt;ref name=&quot;IHR-confessions&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/8677/ اعترافات اجباری تلویزیونی]، گزارش سالانه ۲۰۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[شورای ملی مقاومت ایران]] اعتراف‌گیری اجباری را یکی از روش‌های مستمر دستگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی برای سرکوب مخالفان، زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات معرفی کرده‌اند. مریم رجوی نیز در موضع‌گیری‌های خود خواستار اعزام هیئت‌های بین‌المللی به زندان‌های ایران، توقف شکنجه و اعدام و محاکمه مسئولان این اقدامات شده است.&lt;ref name=&quot;NCRI-2019&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2019/11/28/4656/ دستور پخش اعترافات اجباری و تحت شکنجه از دستگیرشدگان قیام]، ۷ آذر ۱۳۹۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف ==<br /> اعتراف در مفهوم حقوقی، پذیرش ارتکاب جرم یا قبول واقعیتی زیان‌بار برای شخص است. برای آن‌که چنین اظهاراتی اعتبار قضایی داشته باشد، باید با اراده آزاد، آگاهی از حقوق قانونی و بدون شکنجه، تهدید، فریب یا وعده غیرقانونی بیان شده باشد.<br /> <br /> اعتراف اجباری تنها به اظهاراتی محدود نمی‌شود که در اثر ضرب‌وشتم به دست آمده‌اند. فشار روانی، تهدید به اعدام، تهدید اعضای خانواده، بازداشت نزدیکان، محرومیت از خواب، حبس انفرادی طولانی، محرومیت از درمان، تهدید جنسی، ایجاد ترس از ناپدیدشدن یا وعده آزادی و کاهش مجازات نیز می‌تواند اراده فرد را سلب کند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر سازمان ملل، اجبار را شامل هر نوع فشار مستقیم یا غیرمستقیم جسمی یا روانی از سوی مقام‌های تحقیق با هدف گرفتن اعتراف دانسته است. در پرونده‌هایی که متهم ادعا می‌کند اعتراف تحت اجبار گرفته شده، دولت موظف است آزادانه‌بودن آن را اثبات کند.&lt;ref name=&quot;HRC-coercion&quot;&gt;کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=fGsJTLsZkwzQ4Ps2qyKvBZR8%2B0dIiKe6qQ%2FiNAYgckjz6RGbeBzqkgnYSKTBNu7MkN8IwUW74wNowtOphW%2BdF39nZDJeEaJt9wg5yf663Sk%3D نظریه درباره ممنوعیت اجبار به اعتراف بر اساس ماده ۱۴ میثاق]، بند ۷٫۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تفاوت اعتراف اجباری با اقرار داوطلبانه ==<br /> اقرار داوطلبانه هنگامی شکل می‌گیرد که متهم:<br /> <br /> * از ماهیت اتهام آگاه باشد؛<br /> * حق سکوت و حق برخورداری از وکیل را بشناسد؛<br /> * بدون تهدید، شکنجه، اکراه یا وعده فریبنده سخن بگوید؛<br /> * امکان اصلاح یا توضیح اظهارات خود را داشته باشد؛<br /> * در برابر مرجعی قانونی و بی‌طرف اظهاراتش را بیان کند؛<br /> * بداند که گفته‌های او ممکن است در دادگاه مورد استفاده قرار گیرد.<br /> <br /> در مقابل، اعتراف اجباری محصول شرایطی است که توان تصمیم‌گیری آزادانه متهم را از بین می‌برد. حتی اگر متن اعتراف ظاهراً منظم باشد یا فرد آن را در برابر دوربین تکرار کند، وجود فشار پیشین می‌تواند اعتبار آن را از میان ببرد.<br /> <br /> حضور فرد در برابر دوربین یا امضای یک صورت‌جلسه، به‌تنهایی داوطلبانه‌بودن اعتراف را اثبات نمی‌کند. بازداشتگاه امنیتی، فقدان وکیل، انزوای طولانی و تهدیدهای قبلی می‌توانند شخص را وادار کنند متنی از پیش تنظیم‌شده را تکرار کند.<br /> <br /> == روش‌های گرفتن اعتراف اجباری ==<br /> روش‌های گزارش‌شده برای اعتراف‌گیری اجباری را می‌توان در چند گروه بررسی کرد.<br /> <br /> === شکنجه جسمی ===<br /> ضرب‌وشتم، شلاق، شوک الکتریکی، آویزان‌کردن، قرار دادن بدن در وضعیت‌های دردناک، محرومیت از درمان و تهدید یا اعمال خشونت جنسی از شیوه‌هایی است که در گزارش‌های زندانیان و سازمان‌های حقوق‌بشری ذکر شده است.<br /> <br /> زانیار مرادی در روایتی که رسانه‌های مجاهدین منتشر کردند، گفت بازجویان وزارت اطلاعات او و لقمان مرادی را با ضرب‌وشتم، تهدید جنسی و فشار بر اعضای خانواده وادار کردند اتهام‌هایی را بپذیرند و در برابر دوربین مطالب تعیین‌شده از سوی بازجویان را تکرار کنند.&lt;ref name=&quot;Zaniar&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/75757 شکنجه‌های بازجویان وزارت اطلاعات برای گرفتن اعتراف تلویزیونی از یک زندانی سیاسی]، ۲۷ دی ۱۳۸۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فشار روانی ===<br /> فشار روانی ممکن است بدون برجای‌گذاشتن آثار آشکار جسمی اعمال شود. تهدید به اعدام، تهدید به تجاوز، بازداشت اعضای خانواده، تهدید به آسیب‌رساندن به فرزندان، اعدام نمایشی، شنیدن صدای شکنجه دیگران و ایجاد بی‌خبری از زمان و مکان از جمله این روش‌هاست.<br /> <br /> عفو بین‌الملل در گزارش‌های خود مواردی از اعدام نمایشی، قرار دادن اسلحه در دهان، سلول انفرادی طولانی، محرومیت از غذا و درمان و تهدید بازداشت‌شدگان را ثبت کرده است. این سازمان همچنین گزارش داده است که برخی اعترافات پیش از آغاز روند قضایی یا هم‌زمان با اجرای احکام اعدام از رسانه‌های دولتی پخش شده‌اند.&lt;ref name=&quot;Amnesty-2026&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/iran-mass-arbitrary-arrests-and-political-executions-mark-intensifying-repression/ بازداشت‌های خودسرانه گسترده و اعدام‌های سیاسی در ایران]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === حبس انفرادی و محرومیت حسی ===<br /> نگهداری طولانی در سلول انفرادی، قطع ارتباط با خانواده، بی‌خبری از اتهام و محرومیت از نور، خواب یا تماس انسانی می‌تواند مقاومت روانی فرد را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بازجو ممکن است پایان انفرادی، ملاقات با خانواده یا دسترسی به درمان را به پذیرش متن اعتراف مشروط کند.<br /> <br /> === تهدید اعضای خانواده ===<br /> در برخی پرونده‌ها، بازجویان متهم را تهدید می‌کنند که همسر، فرزندان، والدین یا خواهر و برادر او را بازداشت یا آزار خواهند داد. گاه اعضای خانواده نیز برای ادای شهادت علیه متهم تحت فشار قرار می‌گیرند. این روش در پرونده‌های سیاسی و امنیتی به‌عنوان وسیله‌ای برای درهم‌شکستن مقاومت متهم گزارش شده است.<br /> <br /> === وعده آزادی یا تخفیف مجازات ===<br /> بازجو ممکن است به متهم وعده دهد که در صورت اعتراف، آزاد خواهد شد یا حکم سبک‌تری خواهد گرفت. فشار بر [[علی یونسی]] برای شرکت در مصاحبه تلویزیونی از نمونه‌های گزارش‌شده است. خانواده او اعلام کردند که مقام‌های قضایی از وی خواسته بودند اتهام‌ها را در برابر دوربین بپذیرد تا مجازات احتمالی اعدام به حبس ابد تبدیل شود.&lt;ref name=&quot;Ali-Younesi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/id/811d74cb-16f5-4150-abf6-eeb104bcc3d3 فشار قضائیه بر علی یونسی برای انجام اعترافات تلویزیونی]، ۱۶ شهریور ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعترافات تلویزیونی ==<br /> '''اعتراف تلویزیونی''' شکلی از اعتراف اجباری است که در آن بازداشت‌شده در برابر دوربین، روایتی را درباره فعالیت‌های خود یا دیگران بیان می‌کند. این تصاویر معمولاً توسط نهادهای امنیتی ضبط و از صداوسیمای جمهوری اسلامی یا خبرگزاری‌های وابسته به دستگاه قضایی پخش می‌شوند.<br /> <br /> اعترافات تلویزیونی می‌توانند اهداف متفاوتی داشته باشند:<br /> <br /> * مجرم جلوه‌دادن متهم پیش از محاکمه؛<br /> * توجیه بازداشت، شکنجه یا صدور حکم اعدام؛<br /> * بی‌اعتبارکردن مخالفان سیاسی و جنبش‌های اعتراضی؛<br /> * ایجاد اختلاف و بی‌اعتمادی در میان اعضای یک گروه؛<br /> * تولید روایت رسمی درباره اعتراضات و رویدادهای سیاسی؛<br /> * ایجاد ترس در جامعه و بازداشت‌شدگان دیگر؛<br /> * کاهش اعتراض عمومی به یک حکم سنگین.<br /> <br /> پخش اعتراف پیش از محاکمه با [[اصل برائت]] در تعارض است، زیرا مخاطب را پیش از بررسی مستقل ادله به مجرم‌بودن فرد هدایت می‌کند. هنگامی که نهاد بازداشت‌کننده، بازجو، تولیدکننده برنامه و رسانه پخش‌کننده همگی به ساختار حکومتی وابسته باشند، امکان بررسی مستقل شرایط ضبط اعتراف نیز وجود ندارد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران گزارش کرده است که جمهوری اسلامی از ابتدای استقرار خود از اعترافات تلویزیونی برای توجیه مجازات مخالفان استفاده کرده است. این اعترافات گاه پس از شکنجه جسمی یا روانی، حبس انفرادی، تهدید خانواده یا وعده کاهش مجازات گرفته و پیش یا پس از اجرای حکم اعدام منتشر می‌شوند.&lt;ref name=&quot;IHR-2024&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://www.iranhr.net/fa/print/5/7410/ اعترافات اجباری تلویزیونی در سال ۲۰۲۴]، ۲۳ اسفند ۱۴۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراف اجباری در حقوق بین‌الملل ==<br /> ممنوعیت اجبار به اعتراف از اجزای اصلی حق برخورداری از محاکمه عادلانه است. بند ۳ ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مقرر می‌کند که هیچ‌کس نباید به شهادت علیه خود یا اعتراف به گناه مجبور شود.&lt;ref name=&quot;ICCPR&quot; /&gt;<br /> <br /> ماده ۷ همین میثاق، شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند. ایران از دولت‌های عضو میثاق است و از نظر حقوق بین‌الملل موظف به رعایت این مقررات است.<br /> <br /> ماده ۱۵ کنوانسیون منع شکنجه نیز دولت‌ها را موظف می‌کند اظهاراتی را که بر اثر شکنجه به دست آمده‌اند، به‌عنوان دلیل در هیچ دادرسی به کار نبرند؛ مگر علیه شخص متهم به شکنجه و برای اثبات گرفتن همان اظهارات.&lt;ref name=&quot;CAT15&quot;&gt;کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=yGqjgB3vvakAPydUBDnVFAk9TmUJKm5B%2FfbetNTXmg5AqW%2FDNYdmz5Lo9n8UBiBG384S3%2FnBc3SVJVYIu1IIiw%3D%3D دستورالعمل اجرای ماده ۱۵ کنوانسیون منع شکنجه].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون منع شکنجه نپیوسته است؛ با این حال، ممنوعیت شکنجه در حقوق بین‌الملل دارای جایگاهی بنیادین است و نمی‌توان آن را حتی در شرایط اضطراری، جنگ یا بحران سیاسی تعلیق کرد.<br /> <br /> == رابطه با حق سکوت ==<br /> حق سکوت به متهم اجازه می‌دهد از پاسخ‌دادن به پرسش‌هایی که ممکن است علیه او استفاده شود، خودداری کند. این حق مانع آن است که سکوت متهم به‌عنوان نشانه مجرم‌بودن تلقی شود.<br /> <br /> اعتراف اجباری عملاً حق سکوت را از میان می‌برد. بازداشت‌شده ممکن است به‌دلیل شکنجه، تهدید یا وعده آزادی ناچار شود نه‌تنها سکوت خود را بشکند، بلکه روایتی را بیان کند که بازجو از پیش تنظیم کرده است. حضور وکیل مستقل از آغاز بازداشت یکی از مهم‌ترین تضمین‌های جلوگیری از چنین وضعیتی است.<br /> <br /> == رابطه با اصل برائت ==<br /> [[اصل برائت]] به این معناست که هر شخص تا زمانی که جرم او در دادگاهی مستقل و بر پایه ادله معتبر اثبات نشده، بی‌گناه محسوب می‌شود. نمایش اعترافات متهمان از تلویزیون پیش از محاکمه، این اصل را نقض می‌کند و می‌تواند بر افکار عمومی و حتی تصمیم قضات اثر بگذارد.<br /> <br /> در پرونده‌هایی که اعتراف تلویزیونی به‌عنوان اصلی‌ترین دلیل ارائه می‌شود، بار اثبات جرم عملاً از دادستان به متهم منتقل می‌شود؛ به این معنا که متهم باید ثابت کند اعتراف او زیر شکنجه گرفته شده است. کمیته حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده است که در صورت طرح ادعای معتبر درباره اجبار، اثبات داوطلبانه‌بودن اعتراف بر عهده دولت است.&lt;ref name=&quot;HRC-coercion&quot; /&gt;<br /> <br /> == کاربرد در صدور حکم اعدام ==<br /> استفاده از اعتراف اجباری در پرونده‌های منتهی به اعدام، پیامد جبران‌ناپذیری دارد. اگر حکم مرگ بر پایه اظهارات حاصل از شکنجه صادر شود، امکان جبران اشتباه پس از اجرای حکم وجود ندارد.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر گزارش کرده است که نقض تضمین‌های ماده ۱۴ میثاق، از جمله استفاده از اعتراف اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و نقض اصل برائت، می‌تواند اعدام را به محرومیت خودسرانه از حق حیات تبدیل کند.&lt;ref name=&quot;HRW-execution&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/fa/news/2026/09/10/iran-ongoing-unlawful-execution-campaign-against-protesters کمپین ادامه‌دار اعدام غیرقانونی علیه معترضان در ایران]، ۱۹ شهریور ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در پرونده‌هایی مانند [[نوید افکاری]]، زانیار و لقمان مرادی، جاوید دهقان و شماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات، خانواده‌ها، وکلا یا سازمان‌های حقوق‌بشری اعلام کرده‌اند که اعترافات مورد استناد دادگاه زیر شکنجه یا فشار گرفته شده است.<br /> <br /> == پرونده نوید افکاری ==<br /> [[نوید افکاری]]، کشتی‌گیر و معترض شیرازی، در شهریور ۱۳۹۹ اعدام شد. او در فایل‌های صوتی منتشرشده گفته بود برای اعتراف به ارتکاب قتل شکنجه شده است. قوه قضائیه این ادعا را رد کرد و اعترافات او را داوطلبانه خواند.<br /> <br /> شاهین ناصری که مدتی همراه نوید افکاری در بازداشتگاه اداره آگاهی شیراز نگهداری می‌شد، شهادت داد که آثار شکنجه را بر بدن او دیده و صدای فریادهایش را شنیده است. ناصری یک سال پس از اعدام نوید افکاری در زندان تهران بزرگ به‌طور مشکوکی درگذشت.&lt;ref name=&quot;Nasseri&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/جان-باختن-شاهین-ناصری-در-زندان-تهران-بزرگ-از-شاهدان-شکنجه-نوید-افکاری جان‌باختن شاهین ناصری، شاهد شکنجه نوید افکاری]، ۳۰ شهریور ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فشار برای اعتراف تلویزیونی ==<br /> در برخی پرونده‌ها، هدف بازجویان تنها به‌دست‌آوردن سند قضایی نیست، بلکه تولید برنامه تلویزیونی است. زندانی باید روایت مورد نظر نهاد امنیتی را حفظ و در مقابل دوربین تکرار کند.<br /> <br /> در سال ۱۳۹۰ گزارش شد که صدیقه مرادی، زندانی سیاسی، در بند ۲۰۹ زندان اوین تحت فشار قرار گرفته بود تا در یک برنامه اعتراف تلویزیونی شرکت کند. بنا بر این گزارش، بازجویان او را تهدید کرده بودند در صورت خودداری از مصاحبه، با حکم سنگین‌تری روبه‌رو خواهد شد.&lt;ref name=&quot;Sedigheh-Moradi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/90504 فشار بر صدیقه مرادی برای اعتراف‌گیری تلویزیونی]، ۴ مرداد ۱۳۹۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در پرونده سکینه محمدی آشتیانی نیز شورای ملی مقاومت ایران اعلام کرد او پس از فشار و شکنجه، به حضور در یک برنامه تلویزیونی و اعتراف علیه خود و وکیلش وادار شد.&lt;ref name=&quot;Sakineh&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2010/08/14/3407/ اعترافات اجباری تلویزیونی یک زن زندانی محکوم به سنگسار]، ۲۳ مرداد ۱۳۸۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراف اجباری در اعتراضات مردمی ==<br /> پس از اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴، تصاویر شماری از بازداشت‌شدگان از رسانه‌های حکومتی پخش شد. در این برنامه‌ها، معترضان به ارتباط با کشورهای خارجی، دریافت پول، آموزش برای ایجاد آشوب یا تخریب اموال متهم می‌شدند.<br /> <br /> در جریان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]، حسن روحانی و عبدالرضا رحمانی فضلی، رئیس‌جمهور و وزیر کشور وقت، علناً خواستار توضیح بازداشت‌شدگان و پخش اعترافات آنان از تلویزیون شدند. شورای ملی مقاومت ایران این سخنان را نشانه دستور حکومتی برای تولید اعترافات تحت فشار توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;NCRI-2019&quot; /&gt;<br /> <br /> هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران نیز در بررسی اعتراضات سراسری، الگوهایی از بازداشت خودسرانه، شکنجه، ناپدیدسازی قهری، محرومیت از وکیل و محاکمه‌های مبتنی بر اعترافات آلوده به شکنجه را ثبت کرده است.&lt;ref name=&quot;FFMI&quot;&gt;هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل درباره ایران، [https://www.iranrights.org/library/document/5359 گزارش درباره نقض حقوق‌بشر در اعتراضات سراسری ایران]، سپتامبر ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پیامدهای قضایی و اجتماعی ==<br /> اعتراف اجباری پیامدهایی فراتر از پرونده فرد بازداشت‌شده دارد. این پیامدها عبارت‌اند از:<br /> <br /> * افزایش احتمال محکومیت افراد بی‌گناه؛<br /> * انحراف تحقیقات از عاملان واقعی جرم؛<br /> * فراهم‌کردن زمینه صدور احکام سنگین یا اعدام؛<br /> * تخریب حیثیت اجتماعی متهم و خانواده او؛<br /> * نقض اعتماد عمومی به دستگاه قضایی و رسانه‌ها؛<br /> * ایجاد ترس در میان فعالان سیاسی و مدنی؛<br /> * تثبیت [[بی‌کیفرمانی]] بازجویان و مأموران شکنجه؛<br /> * تبدیل دستگاه قضایی به ابزار تبلیغات سیاسی؛<br /> * تحریف حافظه تاریخی درباره اعتراضات و سرکوب‌های حکومتی.<br /> <br /> اعتراف اجباری همچنین می‌تواند روابط میان زندانیان و گروه‌های مخالف را هدف قرار دهد. وادارکردن یک زندانی به متهم‌کردن دیگران، زمینه بدبینی، اختلاف و آسیب روانی طولانی‌مدت را فراهم می‌کند.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> مقاومت ایران، شکنجه و اعتراف‌گیری اجباری را از اجزای ساختاری حکومت جمهوری اسلامی می‌داند. در اطلاعیه‌ها و گزارش‌های سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت، اعترافات تلویزیونی نه یک اقدام موردی، بلکه روشی برای توجیه سرکوب، تخریب مخالفان و آماده‌سازی افکار عمومی برای صدور احکام سنگین معرفی شده است.<br /> <br /> [[مریم رجوی]] بارها خواستار اقدامات زیر شده است:<br /> <br /> * توقف فوری شکنجه و اعدام؛<br /> * اعزام هیئت‌های حقیقت‌یاب بین‌المللی به زندان‌های ایران؛<br /> * دیدار هیئت‌های بین‌المللی با زندانیان سیاسی؛<br /> * ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛<br /> * محاکمه آمران و عاملان شکنجه و اعدام؛<br /> * لغو مجازات اعدام در ایران آینده.<br /> <br /> مریم رجوی در واکنش به اعدام زندانیانی که بنا بر گزارش‌ها زیر شکنجه به اعتراف وادار شده بودند، تأکید کرده است که حکومت جمهوری اسلامی برای حفظ قدرت به شکنجه و اعدام متکی است و جامعه جهانی باید برای نجات زندانیان محکوم به مرگ اقدام کند.&lt;ref name=&quot;Maryam-Javid&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/maryam-rajavi-iran-prisoners-executed-javid-dehghan/ فراخوان برای اقدام فوری پس از اعدام جاوید دهقان]، ۱۲ بهمن ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] بر ممنوعیت شکنجه، لغو مجازات اعدام، استقلال دستگاه قضایی، رعایت اصل برائت، حق دفاع و برخورداری متهمان از محاکمه علنی تأکید شده است. اجرای این اصول مستلزم حذف اعترافات اجباری از دادرسی و پاسخگوکردن مأمورانی است که در شکنجه یا جعل اعتراف مشارکت داشته‌اند.<br /> <br /> == راه‌های پیشگیری ==<br /> اقدامات حقوقی و نهادی لازم برای جلوگیری از اعتراف اجباری شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * دسترسی فوری متهم به وکیل انتخابی از لحظه بازداشت؛<br /> * ثبت صوتی و تصویری همه مراحل بازجویی؛<br /> * ممنوعیت نگهداری طولانی در سلول انفرادی؛<br /> * انجام معاینه مستقل پزشکی پس از بازداشت و پیش از دادگاه؛<br /> * تحقیق مستقل درباره هر ادعای شکنجه؛<br /> * کنارگذاشتن کامل اعتراف حاصل از اجبار از مجموعه ادله؛<br /> * انتقال بار اثبات داوطلبانه‌بودن اعتراف به دادستان؛<br /> * ممنوعیت پخش اعترافات پیش از پایان قطعی دادرسی؛<br /> * استقلال قضات از نهادهای امنیتی و سیاسی؛<br /> * مجازات مأموران، بازجویان و مقام‌هایی که در شکنجه یا انتشار اعتراف اجباری مشارکت دارند؛<br /> * جبران خسارت مادی و معنوی قربانیان؛<br /> * پیوستن ایران به کنوانسیون منع شکنجه و پذیرش سازوکارهای نظارتی آن.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[اعترافات تلویزیونی]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[حق سکوت]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[مجازات اعدام]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[نوید افکاری]]<br /> * [[علی یونسی]]<br /> * [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۴ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:شکنجه در ایران]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:حقوق کیفری]]<br /> [[رده:آیین دادرسی کیفری]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:سرکوب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:اعترافات اجباری]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81_%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=94804 2026-11-05T09:07:13Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = اعتراف اجباری | نام اصلی = Coerced Confession | نام‌های دیگر = اقرار اجباری، اعتراف تحت فشار، اعتراف تحت شکنجه، اعتراف تحمیلی | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = حقوق بشر،...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = اعتراف اجباری<br /> | نام اصلی = Coerced Confession<br /> | نام‌های دیگر = اقرار اجباری، اعتراف تحت فشار، اعتراف تحت شکنجه، اعتراف تحمیلی<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق کیفری]]، [[آیین دادرسی کیفری]]، [[جرم‌شناسی]]، علوم سیاسی و مطالعات سرکوب<br /> | دوره = دارای پیشینه تاریخی؛ ممنوعیت حقوقی آن در اسناد معاصر حقوق‌بشر به‌ویژه از سده بیستم تثبیت شد<br /> | خاستگاه = نظام‌های بازجویی و دادرسی مبتنی بر اقرار؛ توسعه مفهوم حقوقی آن در واکنش به شکنجه و محاکمه‌های ناعادلانه<br /> | تاریخ شکل‌گیری = دارای پیشینه کهن؛ صورت‌بندی جدید حقوقی پس از تصویب [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = حقوقدانان حقوق‌بشر، گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد، مدافعان زندانیان سیاسی و قربانیان شکنجه<br /> | پیشگامان فکری = جنبش‌های منع شکنجه، حقوقدانان دادرسی عادلانه و سازمان‌های بین‌المللی حقوق‌بشر<br /> | جریان‌های مرتبط = [[شکنجه]]، [[اعترافات تلویزیونی]]، [[دادرسی عادلانه]]، [[اصل برائت]]، حق سکوت، [[بازداشت خودسرانه]]، [[ناپدیدسازی قهری]] و مجازات اعدام<br /> | در واکنش به = شکنجه و فشار جسمی یا روانی برای وادارکردن متهم به پذیرش اتهام، شهادت علیه خود یا دیگران و تکرار روایت دستگاه امنیتی<br /> | مفاهیم کلیدی = اراده آزاد، اکراه، اجبار، شکنجه، حق سکوت، ممنوعیت خوداتهام‌زنی، اعتبار ادله، اصل برائت، وکیل مستقل، اعتراف تلویزیونی و دادرسی عادلانه<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = اعترافی که تحت فشار جسمی یا روانی به دست آمده باشد، منبع قابل اعتماد برای کشف حقیقت محسوب نمی‌شود و باید از مجموعه ادله قضایی کنار گذاشته شود<br /> | دیدگاه اجتماعی = اعتراف اجباری افزون بر نقض حقوق فردی متهم، می‌تواند برای ایجاد ترس، مشروعیت‌بخشی به سرکوب و ساختن روایت رسمی از رویدادهای سیاسی به کار رود<br /> | تأثیرپذیرفته از = نظام‌های تفتیشی، بازجویی امنیتی، شکنجه، فقدان استقلال قضایی، محرومیت از وکیل و تبلیغات حکومتی<br /> | تأثیرگذار بر = صدور احکام کیفری، مجازات اعدام، افکار عمومی، تبلیغات دولتی، سرکوب مخالفان و تضعیف اعتماد عمومی به دستگاه قضایی<br /> | منتقدان شاخص = سازمان ملل متحد، عفو بین‌الملل، دیدبان حقوق بشر، سازمان حقوق بشر ایران، مدافعان حقوق‌بشر، [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]]<br /> | آثار شاخص = [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]؛ کنوانسیون منع شکنجه؛ گزارش‌های گزارشگر ویژه حقوق‌بشر در ایران؛ گزارش‌های هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران<br /> }}<br /> <br /> '''اعتراف اجباری''' یا '''اقرار اجباری''' به اظهاراتی گفته می‌شود که شخص بر اثر شکنجه، تهدید، فشار روانی، نگهداری طولانی‌مدت در سلول انفرادی، محرومیت از نیازهای اساسی، تهدید اعضای خانواده، وعده تخفیف مجازات یا دیگر روش‌های سلب اراده آزاد، ناچار به بیان، تأیید یا امضای آن می‌شود. اعتراف اجباری ممکن است علیه خود فرد، متهمان دیگر، اعضای خانواده، یک سازمان سیاسی یا گروه اجتماعی به کار گرفته شود.<br /> <br /> در حقوق کیفری معاصر، اعتبار اقرار به آزادانه و آگاهانه‌بودن آن وابسته است. اعترافی که بر اثر فشار مستقیم یا غیرمستقیم جسمی و روانی به دست آمده باشد، با [[اصل برائت]]، حق سکوت، ممنوعیت خوداتهام‌زنی و الزامات [[دادرسی عادلانه]] تعارض دارد. ماده ۱۴ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] تصریح می‌کند که هیچ متهمی نباید به شهادت علیه خود یا اعتراف به مجرم‌بودن مجبور شود.&lt;ref name=&quot;ICCPR&quot;&gt;دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/ProfessionalInterest/ccpr.pdf میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]، ماده ۱۴، بند ۳ (ز).&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعتراف اجباری در جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه در پرونده‌های سیاسی، امنیتی، اعتراضات مردمی، اتهام‌های جاسوسی و پرونده‌های منتهی به مجازات اعدام گزارش شده است. رسانه‌های حکومتی در موارد متعدد اظهارات بازداشت‌شدگان را پیش از برگزاری دادگاه یا صدور حکم قطعی منتشر کرده‌اند. سازمان‌های حقوق‌بشری این برنامه‌ها را بخشی از سازوکار تبلیغاتی حکومت برای نقض اصل برائت، توجیه احکام سنگین و ایجاد رعب در جامعه دانسته‌اند.&lt;ref name=&quot;IHR-confessions&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/8677/ اعترافات اجباری تلویزیونی]، گزارش سالانه ۲۰۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[شورای ملی مقاومت ایران]] اعتراف‌گیری اجباری را یکی از روش‌های مستمر دستگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی برای سرکوب مخالفان، زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات معرفی کرده‌اند. مریم رجوی نیز در موضع‌گیری‌های خود خواستار اعزام هیئت‌های بین‌المللی به زندان‌های ایران، توقف شکنجه و اعدام و محاکمه مسئولان این اقدامات شده است.&lt;ref name=&quot;NCRI-2019&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2019/11/28/4656/ دستور پخش اعترافات اجباری و تحت شکنجه از دستگیرشدگان قیام]، ۷ آذر ۱۳۹۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف ==<br /> اعتراف در مفهوم حقوقی، پذیرش ارتکاب جرم یا قبول واقعیتی زیان‌بار برای شخص است. برای آن‌که چنین اظهاراتی اعتبار قضایی داشته باشد، باید با اراده آزاد، آگاهی از حقوق قانونی و بدون شکنجه، تهدید، فریب یا وعده غیرقانونی بیان شده باشد.<br /> <br /> اعتراف اجباری تنها به اظهاراتی محدود نمی‌شود که در اثر ضرب‌وشتم به دست آمده‌اند. فشار روانی، تهدید به اعدام، تهدید اعضای خانواده، بازداشت نزدیکان، محرومیت از خواب، حبس انفرادی طولانی، محرومیت از درمان، تهدید جنسی، ایجاد ترس از ناپدیدشدن یا وعده آزادی و کاهش مجازات نیز می‌تواند اراده فرد را سلب کند.<br /> <br /> کمیته حقوق بشر سازمان ملل، اجبار را شامل هر نوع فشار مستقیم یا غیرمستقیم جسمی یا روانی از سوی مقام‌های تحقیق با هدف گرفتن اعتراف دانسته است. در پرونده‌هایی که متهم ادعا می‌کند اعتراف تحت اجبار گرفته شده، دولت موظف است آزادانه‌بودن آن را اثبات کند.&lt;ref name=&quot;HRC-coercion&quot;&gt;کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=fGsJTLsZkwzQ4Ps2qyKvBZR8%2B0dIiKe6qQ%2FiNAYgckjz6RGbeBzqkgnYSKTBNu7MkN8IwUW74wNowtOphW%2BdF39nZDJeEaJt9wg5yf663Sk%3D نظریه درباره ممنوعیت اجبار به اعتراف بر اساس ماده ۱۴ میثاق]، بند ۷٫۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تفاوت اعتراف اجباری با اقرار داوطلبانه ==<br /> اقرار داوطلبانه هنگامی شکل می‌گیرد که متهم:<br /> <br /> * از ماهیت اتهام آگاه باشد؛<br /> * حق سکوت و حق برخورداری از وکیل را بشناسد؛<br /> * بدون تهدید، شکنجه، اکراه یا وعده فریبنده سخن بگوید؛<br /> * امکان اصلاح یا توضیح اظهارات خود را داشته باشد؛<br /> * در برابر مرجعی قانونی و بی‌طرف اظهاراتش را بیان کند؛<br /> * بداند که گفته‌های او ممکن است در دادگاه مورد استفاده قرار گیرد.<br /> <br /> در مقابل، اعتراف اجباری محصول شرایطی است که توان تصمیم‌گیری آزادانه متهم را از بین می‌برد. حتی اگر متن اعتراف ظاهراً منظم باشد یا فرد آن را در برابر دوربین تکرار کند، وجود فشار پیشین می‌تواند اعتبار آن را از میان ببرد.<br /> <br /> حضور فرد در برابر دوربین یا امضای یک صورت‌جلسه، به‌تنهایی داوطلبانه‌بودن اعتراف را اثبات نمی‌کند. بازداشتگاه امنیتی، فقدان وکیل، انزوای طولانی و تهدیدهای قبلی می‌توانند شخص را وادار کنند متنی از پیش تنظیم‌شده را تکرار کند.<br /> <br /> == روش‌های گرفتن اعتراف اجباری ==<br /> روش‌های گزارش‌شده برای اعتراف‌گیری اجباری را می‌توان در چند گروه بررسی کرد.<br /> <br /> === شکنجه جسمی ===<br /> ضرب‌وشتم، شلاق، شوک الکتریکی، آویزان‌کردن، قرار دادن بدن در وضعیت‌های دردناک، محرومیت از درمان و تهدید یا اعمال خشونت جنسی از شیوه‌هایی است که در گزارش‌های زندانیان و سازمان‌های حقوق‌بشری ذکر شده است.<br /> <br /> زانیار مرادی در روایتی که رسانه‌های مجاهدین منتشر کردند، گفت بازجویان وزارت اطلاعات او و لقمان مرادی را با ضرب‌وشتم، تهدید جنسی و فشار بر اعضای خانواده وادار کردند اتهام‌هایی را بپذیرند و در برابر دوربین مطالب تعیین‌شده از سوی بازجویان را تکرار کنند.&lt;ref name=&quot;Zaniar&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/75757 شکنجه‌های بازجویان وزارت اطلاعات برای گرفتن اعتراف تلویزیونی از یک زندانی سیاسی]، ۲۷ دی ۱۳۸۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فشار روانی ===<br /> فشار روانی ممکن است بدون برجای‌گذاشتن آثار آشکار جسمی اعمال شود. تهدید به اعدام، تهدید به تجاوز، بازداشت اعضای خانواده، تهدید به آسیب‌رساندن به فرزندان، اعدام نمایشی، شنیدن صدای شکنجه دیگران و ایجاد بی‌خبری از زمان و مکان از جمله این روش‌هاست.<br /> <br /> عفو بین‌الملل در گزارش‌های خود مواردی از اعدام نمایشی، قرار دادن اسلحه در دهان، سلول انفرادی طولانی، محرومیت از غذا و درمان و تهدید بازداشت‌شدگان را ثبت کرده است. این سازمان همچنین گزارش داده است که برخی اعترافات پیش از آغاز روند قضایی یا هم‌زمان با اجرای احکام اعدام از رسانه‌های دولتی پخش شده‌اند.&lt;ref name=&quot;Amnesty-2026&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/iran-mass-arbitrary-arrests-and-political-executions-mark-intensifying-repression/ بازداشت‌های خودسرانه گسترده و اعدام‌های سیاسی در ایران]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === حبس انفرادی و محرومیت حسی ===<br /> نگهداری طولانی در سلول انفرادی، قطع ارتباط با خانواده، بی‌خبری از اتهام و محرومیت از نور، خواب یا تماس انسانی می‌تواند مقاومت روانی فرد را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بازجو ممکن است پایان انفرادی، ملاقات با خانواده یا دسترسی به درمان را به پذیرش متن اعتراف مشروط کند.<br /> <br /> === تهدید اعضای خانواده ===<br /> در برخی پرونده‌ها، بازجویان متهم را تهدید می‌کنند که همسر، فرزندان، والدین یا خواهر و برادر او را بازداشت یا آزار خواهند داد. گاه اعضای خانواده نیز برای ادای شهادت علیه متهم تحت فشار قرار می‌گیرند. این روش در پرونده‌های سیاسی و امنیتی به‌عنوان وسیله‌ای برای درهم‌شکستن مقاومت متهم گزارش شده است.<br /> <br /> === وعده آزادی یا تخفیف مجازات ===<br /> بازجو ممکن است به متهم وعده دهد که در صورت اعتراف، آزاد خواهد شد یا حکم سبک‌تری خواهد گرفت. فشار بر [[علی یونسی]] برای شرکت در مصاحبه تلویزیونی از نمونه‌های گزارش‌شده است. خانواده او اعلام کردند که مقام‌های قضایی از وی خواسته بودند اتهام‌ها را در برابر دوربین بپذیرد تا مجازات احتمالی اعدام به حبس ابد تبدیل شود.&lt;ref name=&quot;Ali-Younesi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/id/811d74cb-16f5-4150-abf6-eeb104bcc3d3 فشار قضائیه بر علی یونسی برای انجام اعترافات تلویزیونی]، ۱۶ شهریور ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعترافات تلویزیونی ==<br /> '''اعتراف تلویزیونی''' شکلی از اعتراف اجباری است که در آن بازداشت‌شده در برابر دوربین، روایتی را درباره فعالیت‌های خود یا دیگران بیان می‌کند. این تصاویر معمولاً توسط نهادهای امنیتی ضبط و از صداوسیمای جمهوری اسلامی یا خبرگزاری‌های وابسته به دستگاه قضایی پخش می‌شوند.<br /> <br /> اعترافات تلویزیونی می‌توانند اهداف متفاوتی داشته باشند:<br /> <br /> * مجرم جلوه‌دادن متهم پیش از محاکمه؛<br /> * توجیه بازداشت، شکنجه یا صدور حکم اعدام؛<br /> * بی‌اعتبارکردن مخالفان سیاسی و جنبش‌های اعتراضی؛<br /> * ایجاد اختلاف و بی‌اعتمادی در میان اعضای یک گروه؛<br /> * تولید روایت رسمی درباره اعتراضات و رویدادهای سیاسی؛<br /> * ایجاد ترس در جامعه و بازداشت‌شدگان دیگر؛<br /> * کاهش اعتراض عمومی به یک حکم سنگین.<br /> <br /> پخش اعتراف پیش از محاکمه با [[اصل برائت]] در تعارض است، زیرا مخاطب را پیش از بررسی مستقل ادله به مجرم‌بودن فرد هدایت می‌کند. هنگامی که نهاد بازداشت‌کننده، بازجو، تولیدکننده برنامه و رسانه پخش‌کننده همگی به ساختار حکومتی وابسته باشند، امکان بررسی مستقل شرایط ضبط اعتراف نیز وجود ندارد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران گزارش کرده است که جمهوری اسلامی از ابتدای استقرار خود از اعترافات تلویزیونی برای توجیه مجازات مخالفان استفاده کرده است. این اعترافات گاه پس از شکنجه جسمی یا روانی، حبس انفرادی، تهدید خانواده یا وعده کاهش مجازات گرفته و پیش یا پس از اجرای حکم اعدام منتشر می‌شوند.&lt;ref name=&quot;IHR-2024&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://www.iranhr.net/fa/print/5/7410/ اعترافات اجباری تلویزیونی در سال ۲۰۲۴]، ۲۳ اسفند ۱۴۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراف اجباری در قوانین ایران ==<br /> با وجود گزارش‌های متعدد درباره استفاده از اعتراف اجباری، قوانین جمهوری اسلامی ایران آن را به‌صراحت ممنوع کرده‌اند.<br /> <br /> === قانون اساسی ===<br /> اصل ۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی مقرر می‌کند که هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع ممنوع است. این اصل، اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند را غیرمجاز و اظهارات حاصل از آن را فاقد ارزش و اعتبار می‌داند.&lt;ref name=&quot;Constitution38&quot;&gt;[https://lawlex.ir/laws/asasi/38 اصل ۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]، پایگاه قوانین لالکس.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قانون مجازات اسلامی ===<br /> ماده ۱۶۸ قانون مجازات اسلامی، عقل، بلوغ، قصد و اختیار را از شرایط اعتبار اقرار می‌داند. ماده ۱۶۹ نیز تصریح می‌کند اقراری که تحت اکراه، اجبار، شکنجه یا آزار جسمی و روانی گرفته شده باشد، فاقد اعتبار است و دادگاه باید تحقیقات را از نو انجام دهد.&lt;ref name=&quot;Penal-Code&quot;&gt;مرکز پژوهش‌های مجلس، [https://natlex.ilo.org/dyn/natlex2/natlex2/files/download/103202/penal%20code.pdf قانون مجازات اسلامی]، مواد ۱۶۸ و ۱۶۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قانون آیین دادرسی کیفری ===<br /> ماده ۶۰ قانون آیین دادرسی کیفری، اجبار یا اکراه متهم، استفاده از کلمات توهین‌آمیز، طرح پرسش‌های تلقینی یا فریبنده و پرسش‌های خارج از موضوع اتهام را ممنوع می‌کند. اظهارات ناشی از چنین روش‌هایی نباید معتبر شناخته شوند.&lt;ref name=&quot;Criminal-Procedure&quot;&gt;[https://lawlex.ir/laws/aeen-keyfari/60 ماده ۶۰ قانون آیین دادرسی کیفری]، پایگاه قوانین لالکس.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اختلاف میان ممنوعیت قانونی و گزارش‌های مستمر از اعتراف‌گیری اجباری، به فقدان نظارت مستقل بر بازداشتگاه‌های امنیتی، محدودیت دسترسی به وکیل، استقلال‌نداشتن دستگاه قضایی و مصونیت بازجویان و ضابطان نسبت داده شده است.<br /> <br /> == اعتراف اجباری در حقوق بین‌الملل ==<br /> ممنوعیت اجبار به اعتراف از اجزای اصلی حق برخورداری از محاکمه عادلانه است. بند ۳ ماده ۱۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مقرر می‌کند که هیچ‌کس نباید به شهادت علیه خود یا اعتراف به گناه مجبور شود.&lt;ref name=&quot;ICCPR&quot; /&gt;<br /> <br /> ماده ۷ همین میثاق، شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند. ایران از دولت‌های عضو میثاق است و از نظر حقوق بین‌الملل موظف به رعایت این مقررات است.<br /> <br /> ماده ۱۵ کنوانسیون منع شکنجه نیز دولت‌ها را موظف می‌کند اظهاراتی را که بر اثر شکنجه به دست آمده‌اند، به‌عنوان دلیل در هیچ دادرسی به کار نبرند؛ مگر علیه شخص متهم به شکنجه و برای اثبات گرفتن همان اظهارات.&lt;ref name=&quot;CAT15&quot;&gt;کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=yGqjgB3vvakAPydUBDnVFAk9TmUJKm5B%2FfbetNTXmg5AqW%2FDNYdmz5Lo9n8UBiBG384S3%2FnBc3SVJVYIu1IIiw%3D%3D دستورالعمل اجرای ماده ۱۵ کنوانسیون منع شکنجه].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون منع شکنجه نپیوسته است؛ با این حال، ممنوعیت شکنجه در حقوق بین‌الملل دارای جایگاهی بنیادین است و نمی‌توان آن را حتی در شرایط اضطراری، جنگ یا بحران سیاسی تعلیق کرد.<br /> <br /> == رابطه با حق سکوت ==<br /> حق سکوت به متهم اجازه می‌دهد از پاسخ‌دادن به پرسش‌هایی که ممکن است علیه او استفاده شود، خودداری کند. این حق مانع آن است که سکوت متهم به‌عنوان نشانه مجرم‌بودن تلقی شود.<br /> <br /> اعتراف اجباری عملاً حق سکوت را از میان می‌برد. بازداشت‌شده ممکن است به‌دلیل شکنجه، تهدید یا وعده آزادی ناچار شود نه‌تنها سکوت خود را بشکند، بلکه روایتی را بیان کند که بازجو از پیش تنظیم کرده است. حضور وکیل مستقل از آغاز بازداشت یکی از مهم‌ترین تضمین‌های جلوگیری از چنین وضعیتی است.<br /> <br /> == رابطه با اصل برائت ==<br /> [[اصل برائت]] به این معناست که هر شخص تا زمانی که جرم او در دادگاهی مستقل و بر پایه ادله معتبر اثبات نشده، بی‌گناه محسوب می‌شود. نمایش اعترافات متهمان از تلویزیون پیش از محاکمه، این اصل را نقض می‌کند و می‌تواند بر افکار عمومی و حتی تصمیم قضات اثر بگذارد.<br /> <br /> در پرونده‌هایی که اعتراف تلویزیونی به‌عنوان اصلی‌ترین دلیل ارائه می‌شود، بار اثبات جرم عملاً از دادستان به متهم منتقل می‌شود؛ به این معنا که متهم باید ثابت کند اعتراف او زیر شکنجه گرفته شده است. کمیته حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده است که در صورت طرح ادعای معتبر درباره اجبار، اثبات داوطلبانه‌بودن اعتراف بر عهده دولت است.&lt;ref name=&quot;HRC-coercion&quot; /&gt;<br /> <br /> == کاربرد در صدور حکم اعدام ==<br /> استفاده از اعتراف اجباری در پرونده‌های منتهی به اعدام، پیامد جبران‌ناپذیری دارد. اگر حکم مرگ بر پایه اظهارات حاصل از شکنجه صادر شود، امکان جبران اشتباه پس از اجرای حکم وجود ندارد.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر گزارش کرده است که نقض تضمین‌های ماده ۱۴ میثاق، از جمله استفاده از اعتراف اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و نقض اصل برائت، می‌تواند اعدام را به محرومیت خودسرانه از حق حیات تبدیل کند.&lt;ref name=&quot;HRW-execution&quot;&gt;دیده‌بان حقوق بشر، [https://www.hrw.org/fa/news/2026/09/10/iran-ongoing-unlawful-execution-campaign-against-protesters کمپین ادامه‌دار اعدام غیرقانونی علیه معترضان در ایران]، ۱۹ شهریور ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در پرونده‌هایی مانند [[نوید افکاری]]، زانیار و لقمان مرادی، جاوید دهقان و شماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات، خانواده‌ها، وکلا یا سازمان‌های حقوق‌بشری اعلام کرده‌اند که اعترافات مورد استناد دادگاه زیر شکنجه یا فشار گرفته شده است.<br /> <br /> == پرونده نوید افکاری ==<br /> [[نوید افکاری]]، کشتی‌گیر و معترض شیرازی، در شهریور ۱۳۹۹ اعدام شد. او در فایل‌های صوتی منتشرشده گفته بود برای اعتراف به ارتکاب قتل شکنجه شده است. قوه قضائیه این ادعا را رد کرد و اعترافات او را داوطلبانه خواند.<br /> <br /> شاهین ناصری که مدتی همراه نوید افکاری در بازداشتگاه اداره آگاهی شیراز نگهداری می‌شد، شهادت داد که آثار شکنجه را بر بدن او دیده و صدای فریادهایش را شنیده است. ناصری یک سال پس از اعدام نوید افکاری در زندان تهران بزرگ به‌طور مشکوکی درگذشت.&lt;ref name=&quot;Nasseri&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/جان-باختن-شاهین-ناصری-در-زندان-تهران-بزرگ-از-شاهدان-شکنجه-نوید-افکاری جان‌باختن شاهین ناصری، شاهد شکنجه نوید افکاری]، ۳۰ شهریور ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فشار برای اعتراف تلویزیونی ==<br /> در برخی پرونده‌ها، هدف بازجویان تنها به‌دست‌آوردن سند قضایی نیست، بلکه تولید برنامه تلویزیونی است. زندانی باید روایت مورد نظر نهاد امنیتی را حفظ و در مقابل دوربین تکرار کند.<br /> <br /> در سال ۱۳۹۰ گزارش شد که صدیقه مرادی، زندانی سیاسی، در بند ۲۰۹ زندان اوین تحت فشار قرار گرفته بود تا در یک برنامه اعتراف تلویزیونی شرکت کند. بنا بر این گزارش، بازجویان او را تهدید کرده بودند در صورت خودداری از مصاحبه، با حکم سنگین‌تری روبه‌رو خواهد شد.&lt;ref name=&quot;Sedigheh-Moradi&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/90504 فشار بر صدیقه مرادی برای اعتراف‌گیری تلویزیونی]، ۴ مرداد ۱۳۹۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در پرونده سکینه محمدی آشتیانی نیز شورای ملی مقاومت ایران اعلام کرد او پس از فشار و شکنجه، به حضور در یک برنامه تلویزیونی و اعتراف علیه خود و وکیلش وادار شد.&lt;ref name=&quot;Sakineh&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2010/08/14/3407/ اعترافات اجباری تلویزیونی یک زن زندانی محکوم به سنگسار]، ۲۳ مرداد ۱۳۸۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراف اجباری در اعتراضات مردمی ==<br /> پس از اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴، تصاویر شماری از بازداشت‌شدگان از رسانه‌های حکومتی پخش شد. در این برنامه‌ها، معترضان به ارتباط با کشورهای خارجی، دریافت پول، آموزش برای ایجاد آشوب یا تخریب اموال متهم می‌شدند.<br /> <br /> در جریان [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]، حسن روحانی و عبدالرضا رحمانی فضلی، رئیس‌جمهور و وزیر کشور وقت، علناً خواستار توضیح بازداشت‌شدگان و پخش اعترافات آنان از تلویزیون شدند. شورای ملی مقاومت ایران این سخنان را نشانه دستور حکومتی برای تولید اعترافات تحت فشار توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;NCRI-2019&quot; /&gt;<br /> <br /> هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی درباره ایران نیز در بررسی اعتراضات سراسری، الگوهایی از بازداشت خودسرانه، شکنجه، ناپدیدسازی قهری، محرومیت از وکیل و محاکمه‌های مبتنی بر اعترافات آلوده به شکنجه را ثبت کرده است.&lt;ref name=&quot;FFMI&quot;&gt;هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل درباره ایران، [https://www.iranrights.org/library/document/5359 گزارش درباره نقض حقوق‌بشر در اعتراضات سراسری ایران]، سپتامبر ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پیامدهای قضایی و اجتماعی ==<br /> اعتراف اجباری پیامدهایی فراتر از پرونده فرد بازداشت‌شده دارد. این پیامدها عبارت‌اند از:<br /> <br /> * افزایش احتمال محکومیت افراد بی‌گناه؛<br /> * انحراف تحقیقات از عاملان واقعی جرم؛<br /> * فراهم‌کردن زمینه صدور احکام سنگین یا اعدام؛<br /> * تخریب حیثیت اجتماعی متهم و خانواده او؛<br /> * نقض اعتماد عمومی به دستگاه قضایی و رسانه‌ها؛<br /> * ایجاد ترس در میان فعالان سیاسی و مدنی؛<br /> * تثبیت [[بی‌کیفرمانی]] بازجویان و مأموران شکنجه؛<br /> * تبدیل دستگاه قضایی به ابزار تبلیغات سیاسی؛<br /> * تحریف حافظه تاریخی درباره اعتراضات و سرکوب‌های حکومتی.<br /> <br /> اعتراف اجباری همچنین می‌تواند روابط میان زندانیان و گروه‌های مخالف را هدف قرار دهد. وادارکردن یک زندانی به متهم‌کردن دیگران، زمینه بدبینی، اختلاف و آسیب روانی طولانی‌مدت را فراهم می‌کند.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> مقاومت ایران، شکنجه و اعتراف‌گیری اجباری را از اجزای ساختاری حکومت جمهوری اسلامی می‌داند. در اطلاعیه‌ها و گزارش‌های سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت، اعترافات تلویزیونی نه یک اقدام موردی، بلکه روشی برای توجیه سرکوب، تخریب مخالفان و آماده‌سازی افکار عمومی برای صدور احکام سنگین معرفی شده است.<br /> <br /> [[مریم رجوی]] بارها خواستار اقدامات زیر شده است:<br /> <br /> * توقف فوری شکنجه و اعدام؛<br /> * اعزام هیئت‌های حقیقت‌یاب بین‌المللی به زندان‌های ایران؛<br /> * دیدار هیئت‌های بین‌المللی با زندانیان سیاسی؛<br /> * ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد؛<br /> * محاکمه آمران و عاملان شکنجه و اعدام؛<br /> * لغو مجازات اعدام در ایران آینده.<br /> <br /> مریم رجوی در واکنش به اعدام زندانیانی که بنا بر گزارش‌ها زیر شکنجه به اعتراف وادار شده بودند، تأکید کرده است که حکومت جمهوری اسلامی برای حفظ قدرت به شکنجه و اعدام متکی است و جامعه جهانی باید برای نجات زندانیان محکوم به مرگ اقدام کند.&lt;ref name=&quot;Maryam-Javid&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/maryam-rajavi-iran-prisoners-executed-javid-dehghan/ فراخوان برای اقدام فوری پس از اعدام جاوید دهقان]، ۱۲ بهمن ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] بر ممنوعیت شکنجه، لغو مجازات اعدام، استقلال دستگاه قضایی، رعایت اصل برائت، حق دفاع و برخورداری متهمان از محاکمه علنی تأکید شده است. اجرای این اصول مستلزم حذف اعترافات اجباری از دادرسی و پاسخگوکردن مأمورانی است که در شکنجه یا جعل اعتراف مشارکت داشته‌اند.<br /> <br /> == راه‌های پیشگیری ==<br /> اقدامات حقوقی و نهادی لازم برای جلوگیری از اعتراف اجباری شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * دسترسی فوری متهم به وکیل انتخابی از لحظه بازداشت؛<br /> * ثبت صوتی و تصویری همه مراحل بازجویی؛<br /> * ممنوعیت نگهداری طولانی در سلول انفرادی؛<br /> * انجام معاینه مستقل پزشکی پس از بازداشت و پیش از دادگاه؛<br /> * تحقیق مستقل درباره هر ادعای شکنجه؛<br /> * کنارگذاشتن کامل اعتراف حاصل از اجبار از مجموعه ادله؛<br /> * انتقال بار اثبات داوطلبانه‌بودن اعتراف به دادستان؛<br /> * ممنوعیت پخش اعترافات پیش از پایان قطعی دادرسی؛<br /> * استقلال قضات از نهادهای امنیتی و سیاسی؛<br /> * مجازات مأموران، بازجویان و مقام‌هایی که در شکنجه یا انتشار اعتراف اجباری مشارکت دارند؛<br /> * جبران خسارت مادی و معنوی قربانیان؛<br /> * پیوستن ایران به کنوانسیون منع شکنجه و پذیرش سازوکارهای نظارتی آن.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[اعترافات تلویزیونی]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[حق سکوت]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[مجازات اعدام]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[نوید افکاری]]<br /> * [[علی یونسی]]<br /> * [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۴ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:شکنجه در ایران]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:حقوق کیفری]]<br /> [[رده:آیین دادرسی کیفری]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:سرکوب سیاسی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:اعترافات اجباری]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94803 2026-11-05T09:06:30Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> # [[اعتراف اجباری]]<br /> # [[اعدام مصنوعی]]<br /> # [[شکنجه در ایران]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94799 2026-11-04T21:28:26Z

<p>Alireza k h: تغییرمسیر به بی‌کیفرمانی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[بی‌کیفرمانی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%AB%D8%A7%D9%82_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=94798 2026-11-04T21:27:13Z

<p>Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی<br /> | نام اصلی = International Covenant on Civil and Political Rights<br /> | نام‌های دیگر = میثاق حقوق مدنی و سیاسی؛ ICCPR<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق بین‌الملل عمومی]]، حقوق مدنی، حقوق سیاسی<br /> | دوره = تدوین پس از [[جنگ جهانی دوم]]؛ تصویب در ۱۹۶۶ و لازم‌الاجرا از ۱۹۷۶<br /> | خاستگاه = [[سازمان ملل متحد]] و روند تبدیل اصول [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] به تعهدهای حقوقی الزام‌آور<br /> | تاریخ شکل‌گیری = تصویب در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶؛ لازم‌الاجراشدن در ۲۳ مارس ۱۹۷۶<br /> | بنیان‌گذاران = مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دولت‌های مشارکت‌کننده در تدوین میثاق<br /> | چهره‌های شاخص = اعضای [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]، حقوقدانان بین‌المللی و گزارشگران حقوق بشر<br /> | پیشگامان فکری = مدافعان کرامت انسانی، آزادی‌های مدنی، حاکمیت قانون، برابری و حق تعیین سرنوشت<br /> | جریان‌های مرتبط = حقوق بشر جهانی، [[دموکراسی]]، [[حاکمیت قانون]]، [[پلورالیسم سیاسی]]، مبارزه با تبعیض و دفاع از آزادی‌های بنیادین<br /> | در واکنش به = خودکامگی، سرکوب سیاسی، کشتار دولتی، بازداشت خودسرانه، شکنجه، تبعیض و فقدان تضمین‌های بین‌المللی الزام‌آور برای حقوق مدنی و سیاسی<br /> | مفاهیم کلیدی = حق حیات، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، دادرسی عادلانه، حریم خصوصی، آزادی عقیده و بیان، آزادی اجتماعات، انتخابات آزاد و برابری در برابر قانون<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = حقوق مدنی و سیاسی از کرامت ذاتی انسان سرچشمه می‌گیرند و دولت‌ها مکلف‌اند آنها را محترم شمرده، تضمین و در صورت نقض جبران کنند<br /> | دیدگاه اجتماعی = ایجاد چارچوبی بین‌المللی برای حفاظت از فرد در برابر قدرت خودسرانهٔ حکومت و تأمین مشارکت آزاد و برابر مردم در زندگی سیاسی<br /> | تأثیرپذیرفته از = منشور ملل متحد، [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]، تجربهٔ جنگ جهانی دوم و تحول حقوق بین‌الملل بشر<br /> | تأثیرگذار بر = قوانین اساسی، دادگاه‌های ملی و منطقه‌ای، رویهٔ نهادهای حقوق بشری، جنبش‌های مدنی و اسناد بین‌المللی بعدی<br /> | منتقدان شاخص = منتقدان ضعف ضمانت اجرایی بین‌المللی، حق شرط‌های گسترده، گزارش‌دهی نامنظم دولت‌ها و نبود امکان شکایت فردی در کشورهایی که پروتکل نخست را نپذیرفته‌اند<br /> | آثار شاخص = متن میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ پروتکل اختیاری نخست؛ پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام؛ تفسیرهای عمومی کمیتهٔ حقوق بشر<br /> }}<br /> <br /> '''میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی''' با نام اختصاری '''ICCPR''' یکی از مهم‌ترین معاهدات الزام‌آور بین‌المللی در زمینهٔ [[حقوق بشر]] است. این میثاق مجموعه‌ای از حقوق بنیادین، از جمله [[حق حیات]]، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، رفتار انسانی با زندانیان، [[دادرسی عادلانه]]، آزادی اندیشه و مذهب، [[آزادی بیان]]، [[آزادی اجتماعات]]، آزادی تشکل، حق مشارکت در حکومت، [[انتخابات آزاد]] و برابری در برابر قانون را به‌رسمیت می‌شناسد.&lt;ref name=&quot;ICCPRText&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html International Covenant on Civil and Political Rights].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مجمع عمومی [[سازمان ملل متحد]] میثاق را در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶ با قطعنامهٔ ۲۲۰۰ الف تصویب و برای امضا و تصویب دولت‌ها گشود. این سند در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;ICCPRText&quot; /&gt; میثاق همراه با [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]] بخش اصلی مجموعه‌ای را تشکیل می‌دهد که «منشور بین‌المللی حقوق بشر» نامیده می‌شود.<br /> <br /> اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر به‌خودی‌خود معاهده نیست، اما میثاق حقوق مدنی و سیاسی برای دولت‌های عضو تعهد حقوقی ایجاد می‌کند. دولت عضو باید حقوق مندرج در میثاق را محترم بشمارد، برای همهٔ افراد در قلمرو یا تحت صلاحیت خود تضمین کند، قوانین ناسازگار را اصلاح کند و برای قربانیان نقض حقوق، راه جبران مؤثر فراهم آورد.<br /> <br /> ایران در ۴ آوریل ۱۹۶۸ میثاق را امضا و در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵، در دورهٔ حکومت پهلوی، بدون اعلام حق شرط تصویب کرد. میثاق از ۲۳ مارس ۱۹۷۶ برای ایران لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;IranRatification&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/TreatyBodyExternal/Treaty.aspx?CountryID=81&amp;Lang=EN Ratification Status for Iran].&lt;/ref&gt; تغییر حکومت در سال ۱۳۵۷ تعهد حقوقی ایران را از میان نبرد و جمهوری اسلامی همچنان دولت عضو میثاق محسوب می‌شود.<br /> <br /> نظارت بر اجرای میثاق بر عهدهٔ [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]] است. این کمیته گزارش‌های ادواری دولت‌ها را بررسی، ملاحظات پایانی منتشر و از طریق «تفسیرهای عمومی» دامنهٔ مواد میثاق را توضیح می‌دهد. ایران به پروتکل اختیاری نخست، که امکان شکایت افراد به کمیته را فراهم می‌کند، و پروتکل اختیاری دوم، که هدف آن لغو مجازات اعدام است، نپیوسته است.<br /> <br /> == پیشینه ==<br /> پس از جنگ جهانی دوم و افشای جنایت‌های حکومت‌های فاشیستی، جامعهٔ بین‌المللی به تدوین معیارهایی برای محدودکردن قدرت دولت‌ها و حمایت از حقوق افراد روی آورد. منشور ملل متحد در سال ۱۹۴۵ بر احترام به حقوق بشر تأکید کرد و مجمع عمومی در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر را تصویب کرد.<br /> <br /> اعلامیهٔ جهانی از نظر رسمی معاهده‌ای الزام‌آور نبود. ازاین‌رو، تدوین اسنادی که اصول آن را به تعهدهای قراردادی دولت‌ها تبدیل کند در دستور کار سازمان ملل قرار گرفت.<br /> <br /> در آغاز، تدوین یک میثاق واحد برای همهٔ حقوق مطرح بود؛ اما اختلاف دولت‌ها دربارهٔ ماهیت حقوق، شیوهٔ اجرا و نقش حکومت باعث شد حقوق مندرج در اعلامیه در دو معاهده تنظیم شود:<br /> <br /> * میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛<br /> * میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.<br /> <br /> هر دو میثاق در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶ تصویب شدند. میثاق حقوق مدنی و سیاسی در ۲۳ مارس ۱۹۷۶، پس از رسیدن شمار تصویب‌ها به حد مقرر، لازم‌الاجرا شد.<br /> <br /> == جایگاه در منشور بین‌المللی حقوق بشر ==<br /> اصطلاح «منشور بین‌المللی حقوق بشر» معمولاً به مجموعهٔ اسناد زیر اشاره دارد:<br /> <br /> # اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر؛<br /> # میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛<br /> # میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛<br /> # پروتکل‌های اختیاری مرتبط با دو میثاق.<br /> <br /> اعلامیه اصول کلی را بیان می‌کند؛ میثاق‌ها این اصول را به تعهدهای معاهده‌ای تبدیل کرده‌اند و پروتکل‌ها سازوکارهای تکمیلی، مانند شکایت فردی یا حرکت به‌سوی لغو مجازات اعدام، ایجاد می‌کنند.<br /> <br /> حقوق مدنی و سیاسی از حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جدا و مستقل نیستند. مقدمهٔ میثاق تصریح می‌کند آرمان انسان آزاد تنها هنگامی تحقق می‌یابد که شرایط برخورداری هم‌زمان از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فراهم شود.<br /> <br /> == ساختار میثاق ==<br /> میثاق دارای یک مقدمه، ۶ بخش و ۵۳ ماده است.<br /> <br /> === بخش نخست ===<br /> مادهٔ ۱ حق تعیین سرنوشت ملت‌ها را به‌رسمیت می‌شناسد. ملت‌ها بر پایهٔ این حق می‌توانند وضعیت سیاسی خود را آزادانه تعیین و توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش را دنبال کنند.<br /> <br /> === بخش دوم ===<br /> مواد ۲ تا ۵ تعهدهای عمومی دولت‌ها، منع تبعیض، برابری زنان و مردان، قواعد وضعیت اضطراری و منع سوءاستفاده از حقوق را بیان می‌کنند.<br /> <br /> === بخش سوم ===<br /> مواد ۶ تا ۲۷ حقوق ماهوی افراد را مقرر می‌کنند؛ از جمله حق حیات، منع شکنجه، آزادی شخصی، دادرسی عادلانه، حریم خصوصی، آزادی مذهب و بیان، آزادی تجمع و تشکل و مشارکت سیاسی.<br /> <br /> === بخش چهارم ===<br /> مواد ۲۸ تا ۴۵ [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]، ترکیب آن، گزارش‌دهی دولت‌ها و سازوکار ارتباط میان دولت‌ها را تنظیم می‌کنند.<br /> <br /> === بخش پنجم ===<br /> مواد ۴۶ و ۴۷ رابطهٔ میثاق با منشور ملل متحد و حق ملت‌ها بر منابع طبیعی را توضیح می‌دهند.<br /> <br /> === بخش ششم ===<br /> مواد ۴۸ تا ۵۳ به امضا، تصویب، الحاق، لازم‌الاجراشدن، اصلاح و زبان‌های رسمی میثاق اختصاص دارند.<br /> <br /> == تعهدهای دولت‌های عضو ==<br /> مادهٔ ۲ دولت‌های عضو را ملزم می‌کند حقوق شناخته‌شده در میثاق را برای همهٔ افراد در قلمرو و تحت صلاحیت خود، بدون تبعیض، محترم شمرده و تضمین کنند.<br /> <br /> این ماده سه نوع تعهد اصلی ایجاد می‌کند:<br /> <br /> === تعهد به احترام ===<br /> حکومت و مأموران آن نباید مستقیماً حقوق افراد را نقض کنند. برای نمونه، مأموران نباید شخصی را خودسرانه بازداشت، شکنجه یا از حق حیات محروم کنند.<br /> <br /> === تعهد به حمایت ===<br /> دولت باید افراد را در برابر نقض حقوق توسط اشخاص، گروه‌ها یا مؤسسات غیردولتی نیز حمایت کند. اگر حکومت از خطر واقعی علیه جان یا امنیت فرد آگاه باشد، نمی‌تواند با بی‌عملی مسئولیت خود را نادیده بگیرد.<br /> <br /> === تعهد به تحقق و تضمین ===<br /> دولت باید قوانین، نهادها و سازوکارهایی ایجاد کند که استفادهٔ عملی از حقوق را ممکن سازند. وجود حق در قانون اساسی کافی نیست؛ افراد باید بتوانند آن را در عمل اجرا و در صورت نقض، به مرجع مستقل شکایت کنند.<br /> <br /> == منع تبعیض ==<br /> مادهٔ ۲ اعمال حقوق میثاق را بدون تمایز بر پایهٔ نژاد، رنگ، جنس، زبان، دین، عقیدهٔ سیاسی یا دیگر عقاید، منشأ ملی یا اجتماعی، ثروت، تولد یا وضعیت‌های دیگر تضمین می‌کند.<br /> <br /> مادهٔ ۳ دولت‌ها را به تضمین حق برابر زنان و مردان در برخورداری از حقوق مدنی و سیاسی ملزم می‌سازد. مادهٔ ۲۶ نیز برابری همه در برابر قانون و حمایت برابر و بدون تبعیض را به‌عنوان حقی مستقل به‌رسمیت می‌شناسد.<br /> <br /> ممنوعیت تبعیض تنها به قوانین صریحاً تبعیض‌آمیز محدود نیست. قانونی که ظاهراً برای همه یکسان است، اما در عمل یک گروه را به‌طور نامتناسب محروم می‌کند، می‌تواند تبعیض‌آمیز باشد؛ مگر اینکه تفاوت رفتار هدفی مشروع و توجیهی معقول و متناسب داشته باشد.<br /> <br /> == حق تعیین سرنوشت ==<br /> مادهٔ ۱ میثاق اعلام می‌کند همهٔ ملت‌ها حق تعیین سرنوشت دارند. آنان بر پایهٔ این حق وضعیت سیاسی خود را آزادانه تعیین می‌کنند و توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش را پیش می‌برند.<br /> <br /> حق تعیین سرنوشت دارای دو جنبه است:<br /> <br /> * '''جنبهٔ خارجی:''' آزادی ملت‌ها از سلطهٔ استعماری یا اشغال خارجی؛<br /> * '''جنبهٔ داخلی:''' حق مردم برای مشارکت آزادانه در تعیین نظام سیاسی و ادارهٔ کشور.<br /> <br /> انتخابات واقعی، مشارکت سیاسی، نمایندگی برابر و پاسخگویی حکومت از عناصر تحقق داخلی حق تعیین سرنوشت‌اند. حکومت نمی‌تواند صرفاً با برگزاری انتخاباتی فاقد رقابت آزاد یا حذف سازمان‌یافتهٔ مخالفان، مدعی تحقق این حق شود.<br /> <br /> == حق برخورداری از راه جبران مؤثر ==<br /> مادهٔ ۲ دولت‌ها را موظف می‌کند برای شخصی که حقوقش نقض شده است راه جبران مؤثر فراهم کنند؛ حتی اگر نقض توسط مأمور رسمی انجام شده باشد.<br /> <br /> جبران مؤثر ممکن است شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * توقف نقض؛<br /> * آزادی فرد بازداشت‌شده؛<br /> * تحقیق مستقل؛<br /> * محاکمهٔ مسئولان؛<br /> * پرداخت غرامت؛<br /> * اعادهٔ حیثیت؛<br /> * بازگرداندن شغل یا موقعیت؛<br /> * اصلاح قانون؛<br /> * تضمین عدم تکرار.<br /> <br /> مرجعی که شکایت را بررسی می‌کند باید مستقل، بی‌طرف و دارای اختیار اجرای تصمیم باشد. سازوکاری که تنها شکایت را ثبت کند اما نتواند نقض را متوقف یا جبران کند، الزام مادهٔ ۲ را برآورده نمی‌سازد.<br /> <br /> == حق حیات ==<br /> مادهٔ ۶ حق حیات را حقی ذاتی می‌داند و سلب خودسرانهٔ آن را ممنوع می‌کند. دولت باید از قتل غیرقانونی توسط مأموران خود جلوگیری و دربارهٔ همهٔ مرگ‌های بالقوه غیرقانونی تحقیق کند.<br /> <br /> حق حیات تنها ممنوعیت قتل عمدی نیست. حکومت باید در برابر خطرهای واقعی و قابل پیش‌بینی برای جان افراد نیز اقدامات معقول انجام دهد. مرگ در بازداشت، استفادهٔ مرگبار از زور، [[اعدام فراقضایی]] و محرومیت عمدی زندانی از درمان می‌تواند در محدودهٔ مادهٔ ۶ قرار گیرد.<br /> <br /> در کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، میثاق آن را تنها برای «جدی‌ترین جرایم»، بر اساس قانون زمان ارتکاب جرم و پس از حکم قطعی دادگاه صالح مجاز می‌داند. کمیتهٔ حقوق بشر «جدی‌ترین جرایم» را به جرایم دارای قتل عمد محدود تفسیر کرده است.&lt;ref name=&quot;GeneralComment36&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/CCPR/CCPR_C_GC_36.pdf General Comment No. 36 on Article 6: Right to Life]، ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> صدور حکم مرگ پس از محاکمهٔ ناعادلانه، برای جرایم سیاسی یا عقیدتی، جرایم مبهم امنیتی، جرایم مواد مخدر فاقد قتل عمد یا فعالیت مسالمت‌آمیز، می‌تواند سلب خودسرانهٔ حیات باشد.<br /> <br /> == منع شکنجه ==<br /> مادهٔ ۷ شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند. همچنین انجام آزمایش پزشکی یا علمی بدون رضایت آزادانهٔ فرد را منع می‌کند.<br /> <br /> ممنوعیت شکنجه مطلق است. جنگ، وضعیت اضطراری، تهدید امنیت ملی، دستور مقام بالاتر یا ادعای ضرورت بازجویی نمی‌تواند آن را توجیه کند.<br /> <br /> دولت باید:<br /> <br /> * شکنجه را جرم‌انگاری کند؛<br /> * دربارهٔ ادعاهای شکنجه مستقلاً تحقیق کند؛<br /> * اعتراف حاصل از شکنجه را از دادرسی کنار بگذارد؛<br /> * قربانیان را جبران کند؛<br /> * عاملان و آمران را محاکمه کند؛<br /> * فردی را به کشوری که در آن با خطر واقعی شکنجه روبه‌روست مسترد نکند.<br /> <br /> == منع بردگی و کار اجباری ==<br /> مادهٔ ۸ بردگی، برده‌داری، بندگی و کار اجباری را ممنوع می‌کند. برخی خدمات عمومی عادی، خدمت نظامی مقرر در قانون و کار متعارف زندانی بر اساس حکم قانونی، با شرایط معین، از مفهوم کار اجباری مستثنا هستند.<br /> <br /> قاچاق انسان، بهره‌کشی جنسی، بیگاری و برخی اشکال کار تحمیلی می‌توانند با مادهٔ ۸ تعارض داشته باشند.<br /> <br /> == آزادی و امنیت شخصی ==<br /> مادهٔ ۹ حق آزادی و امنیت شخصی را تضمین و [[بازداشت خودسرانه]] را ممنوع می‌کند. هر فرد بازداشت‌شده باید:<br /> <br /> * هنگام بازداشت از دلایل آن آگاه شود؛<br /> * سریعاً از اتهام‌های خود مطلع شود؛<br /> * بدون تأخیر نزد قاضی یا مقام قضایی مستقل حاضر شود؛<br /> * در مدت معقول محاکمه یا آزاد شود؛<br /> * بتواند قانونی‌بودن بازداشت را به چالش بکشد؛<br /> * در صورت بازداشت غیرقانونی از حق جبران برخوردار باشد.<br /> <br /> ثبت‌نکردن بازداشت، نگهداری در بازداشتگاه مخفی، محرومیت طولانی از ارتباط و بازداشت صرفاً به‌سبب فعالیت مسالمت‌آمیز سیاسی از موارد مهم نقض مادهٔ ۹ هستند.<br /> <br /> == رفتار با زندانیان ==<br /> مادهٔ ۱۰ مقرر می‌کند با همهٔ افراد محروم از آزادی باید انسانی و با احترام به کرامت ذاتی آنان رفتار شود.<br /> <br /> متهمان باید، جز در شرایط استثنایی، از محکومان جدا نگهداری شوند. هدف اصلی نظام زندان نیز باید اصلاح و بازگشت اجتماعی زندانی باشد، نه تحقیر یا انتقام.<br /> <br /> ازدحام شدید، محرومیت از درمان، سلول انفرادی طولانی، بی‌خوابی اجباری، غذای ناکافی و جلوگیری از تماس با خانواده می‌تواند ناقض مواد ۷ و ۱۰ باشد.<br /> <br /> == منع زندان به‌دلیل ناتوانی در اجرای تعهد قراردادی ==<br /> مادهٔ ۱۱ مقرر می‌کند هیچ‌کس نباید تنها به این دلیل که توانایی اجرای یک تعهد قراردادی را ندارد زندانی شود. این ماده ورشکستگی یا ناتوانی واقعی مالی را از کلاهبرداری و خودداری عمدی از اجرای حکم قانونی متمایز می‌کند.<br /> <br /> == آزادی رفت‌وآمد ==<br /> مادهٔ ۱۲ حق رفت‌وآمد آزادانه در داخل کشور، انتخاب محل اقامت، ترک هر کشور و ورود به کشور خود را تضمین می‌کند.<br /> <br /> محدودیت‌ها تنها هنگامی مجازند که:<br /> <br /> * در قانون پیش‌بینی شده باشند؛<br /> * برای امنیت ملی، نظم عمومی، سلامت، اخلاق عمومی یا حقوق دیگران ضرورت داشته باشند؛<br /> * با دیگر حقوق میثاق سازگار باشند؛<br /> * متناسب و غیرتبعیض‌آمیز باشند.<br /> <br /> ممنوع‌الخروج‌کردن خودسرانهٔ فعالان، تبعید داخلی و جلوگیری بدون دلیل قانونی از بازگشت شهروند به کشور می‌تواند ناقض مادهٔ ۱۲ باشد.<br /> <br /> == اخراج اتباع خارجی ==<br /> مادهٔ ۱۳ مقرر می‌کند تبعهٔ خارجی که به‌طور قانونی در قلمرو یک دولت عضو حضور دارد، تنها بر اساس تصمیم قانونی اخراج شود. فرد باید، جز در موارد استثنایی امنیت ملی، بتواند دلایل مخالفت خود را ارائه و تصمیم اخراج را نزد مرجع صالح بازبینی کند.<br /> <br /> == دادرسی عادلانه ==<br /> مادهٔ ۱۴ از مفصل‌ترین مواد میثاق است و اصول [[دادرسی عادلانه]] را بیان می‌کند:<br /> <br /> * برابری در برابر دادگاه‌ها؛<br /> * رسیدگی توسط دادگاه صالح، مستقل، بی‌طرف و تأسیس‌شده به‌موجب قانون؛<br /> * علنی‌بودن دادرسی؛<br /> * [[اصل برائت]]؛<br /> * اطلاع سریع و دقیق از اتهام؛<br /> * وقت و امکانات کافی برای دفاع؛<br /> * دسترسی به وکیل؛<br /> * محاکمه بدون تأخیر ناموجه؛<br /> * حضور متهم در محاکمه؛<br /> * امکان پرسش از شاهدان؛<br /> * برخورداری رایگان از مترجم در صورت نیاز؛<br /> * منع اجبار به اقرار یا شهادت علیه خود؛<br /> * حق تجدیدنظر؛<br /> * جبران محکومیت قضایی نادرست؛<br /> * منع محاکمه و مجازات دوباره برای همان جرم.<br /> <br /> دادگاه‌های ویژه یا انقلاب نیز باید تمام تضمین‌های مادهٔ ۱۴ را رعایت کنند. نام دادگاه یا استناد آن به امنیت ملی نمی‌تواند استقلال، علنی‌بودن، حق وکیل یا اصل برائت را کنار بگذارد.<br /> <br /> == اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات ==<br /> مادهٔ ۱۵ مقرر می‌کند هیچ‌کس را نمی‌توان به‌دلیل عملی مجازات کرد که هنگام ارتکاب، بر اساس حقوق داخلی یا بین‌المللی جرم نبوده است. مجازات شدیدتر نیز نمی‌تواند به گذشته تسری یابد.<br /> <br /> اگر پس از ارتکاب جرم، قانون مجازات سبک‌تری مقرر کند، متهم باید از آن برخوردار شود. این ماده مانع رسیدگی به اعمالی نیست که هنگام ارتکاب بر اساس اصول عمومی حقوق شناخته‌شده در جامعهٔ بین‌المللی جرم محسوب می‌شدند.<br /> <br /> == شناسایی شخصیت حقوقی ==<br /> مادهٔ ۱۶ حق هر انسان برای شناخته‌شدن به‌عنوان شخص در برابر قانون را تضمین می‌کند. [[ناپدیدسازی قهری]]، سلب اسناد هویتی یا قرار دادن انسان خارج از حمایت قانون می‌تواند این حق را نقض کند.<br /> <br /> == حریم خصوصی ==<br /> مادهٔ ۱۷ دخالت خودسرانه یا غیرقانونی در زندگی خصوصی، خانواده، خانه و مکاتبات و نیز حملهٔ غیرقانونی به حیثیت و آبروی افراد را ممنوع می‌کند.<br /> <br /> نظارت دیجیتال، شنود، جمع‌آوری اطلاعات شخصی، بازرسی خانه و دسترسی به تلفن یا حساب‌های اینترنتی باید دارای مبنای قانونی، هدف مشروع، ضرورت و تناسب باشد.<br /> <br /> == آزادی اندیشه، وجدان و مذهب ==<br /> مادهٔ ۱۸ حق آزادی اندیشه، وجدان و مذهب را تضمین می‌کند. این حق شامل داشتن، پذیرفتن یا تغییر دین یا عقیده و ابراز فردی یا جمعی آن در عبادت، آموزش و عمل است.<br /> <br /> هیچ‌کس نباید برای پذیرش، ترک یا تغییر دین تحت اجبار قرار گیرد. آزادی داشتن عقیدهٔ درونی حتی در وضعیت اضطراری قابل تعلیق نیست. ابراز خارجی دین تنها با شرایط دقیق قانونی، ضروری و متناسب قابل محدودشدن است.<br /> <br /> مجازات ارتداد، اجبار مذهبی، محرومیت پیروان ادیان به‌رسمیت‌نشناخته‌شده و تبعیض حکومتی می‌تواند با مادهٔ ۱۸ تعارض داشته باشد.<br /> <br /> == آزادی بیان ==<br /> مادهٔ ۱۹ حق داشتن عقیده بدون مداخله و حق جست‌وجو، دریافت و انتشار اطلاعات و اندیشه‌ها را از هر طریق و بدون توجه به مرزها تضمین می‌کند.<br /> <br /> محدودیت آزادی بیان باید هم‌زمان سه شرط داشته باشد:<br /> <br /> # به‌طور روشن در قانون مقرر شده باشد؛<br /> # یکی از هدف‌های مشروع مذکور در میثاق را دنبال کند؛<br /> # ضروری و متناسب باشد.<br /> <br /> انتقاد از حکومت، دفاع از تغییر سیاسی، گزارش نقض حقوق بشر و فعالیت روزنامه‌نگاری اصولاً در محدودهٔ حمایت مادهٔ ۱۹ قرار دارند. عنوان‌های مبهمی مانند «تبلیغ علیه نظام» یا «تشویش اذهان عمومی» نباید برای خاموش‌کردن بیان مسالمت‌آمیز به‌کار روند.<br /> <br /> == منع تبلیغ جنگ و نفرت‌پراکنی ==<br /> مادهٔ ۲۰ تبلیغ جنگ و دعوت به نفرت ملی، نژادی یا مذهبی را هنگامی که محرک تبعیض، دشمنی یا خشونت باشد، ممنوع می‌کند.<br /> <br /> این ماده به دولت اجازه نمی‌دهد هر دیدگاه تند یا مخالفی را جرم‌انگاری کند. برای محدودیت باید زمینه، جایگاه گوینده، قصد، محتوا، دامنهٔ انتشار و احتمال واقعی ایجاد تبعیض یا خشونت بررسی شود.<br /> <br /> == آزادی اجتماعات ==<br /> مادهٔ ۲۱ حق [[آزادی اجتماعات]] مسالمت‌آمیز را به‌رسمیت می‌شناسد. تظاهرات، راهپیمایی، تحصن، گردهمایی و تجمع سیاسی در این حق قرار می‌گیرند.<br /> <br /> محدودیت تنها هنگامی مجاز است که در قانون مقرر، برای یک هدف مشروع ضروری و در جامعه‌ای دموکراتیک متناسب باشد. اصل بر تسهیل تجمع است، نه منع آن.<br /> <br /> ندادن مجوز نباید به‌خودی‌خود تجمع مسالمت‌آمیز را به عملی خشونت‌آمیز تبدیل کند. استفاده از نیروی مرگبار فقط برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع قابل توجیه است.<br /> <br /> == آزادی تشکل ==<br /> مادهٔ ۲۲ حق تشکیل و عضویت در انجمن‌ها، اتحادیه‌ها، احزاب سیاسی، سازمان‌های مدنی و سندیکاها را تضمین می‌کند.<br /> <br /> انحلال حزب، ممنوعیت اتحادیه، بازداشت اعضا یا اجبار افراد به عضویت در سازمان حکومتی باید بر اساس قانون و با معیار ضرورت و تناسب بررسی شود. وجود نظام تک‌حزبی یا محروم‌کردن مخالفان مسالمت‌آمیز از تشکل با ماهیت این حق سازگار نیست.<br /> <br /> == حمایت از خانواده و حقوق کودک ==<br /> مادهٔ ۲۳ خانواده را واحد طبیعی و اساسی جامعه می‌داند و حق ازدواج با رضایت آزادانه و کامل طرفین را به‌رسمیت می‌شناسد. دولت‌ها باید برابری حقوق و مسئولیت‌های زوجین را تضمین کنند.<br /> <br /> مادهٔ ۲۴ برای هر کودک، بدون تبعیض، حق برخورداری از حمایت لازم، ثبت فوری پس از تولد، داشتن نام و کسب تابعیت را مقرر می‌کند.<br /> <br /> ازدواج اجباری، ازدواج کودک، تبعیض حقوقی میان زن و مرد و محرومیت کودکان از هویت قانونی ممکن است مواد ۲۳ و ۲۴ را نقض کند.<br /> <br /> == مشارکت سیاسی و انتخابات آزاد ==<br /> مادهٔ ۲۵ به هر شهروند حق می‌دهد:<br /> <br /> * مستقیماً یا از طریق نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده در ادارهٔ امور عمومی مشارکت کند؛<br /> * در انتخابات واقعی، ادواری، عمومی، برابر و با رأی مخفی رأی دهد و انتخاب شود؛<br /> * با شرایط برابر به خدمات عمومی دسترسی داشته باشد.<br /> <br /> انتخابات باید امکان بیان آزادانهٔ ارادهٔ رأی‌دهندگان را فراهم کند. حذف گستردهٔ نامزدها بر اساس عقیده، وابستگی سیاسی، جنسیت یا مذهب، محدودکردن رسانه‌ها و سرکوب رأی‌دهندگان می‌تواند با مادهٔ ۲۵ ناسازگار باشد.<br /> <br /> == حقوق اقلیت‌ها ==<br /> مادهٔ ۲۷ مقرر می‌کند اشخاص متعلق به اقلیت‌های قومی، دینی یا زبانی نباید از حق برخورداری از فرهنگ خود، عمل به دین یا استفاده از زبان خویش محروم شوند.<br /> <br /> این ماده حقی فردی است که معمولاً به‌صورت جمعی اعمال می‌شود. ممنوعیت آموزش زبان، تخریب اماکن مذهبی، جلوگیری از آیین‌های فرهنگی یا تبعیض علیه اقلیت‌ها می‌تواند ناقض آن باشد.<br /> <br /> == محدودیت حقوق ==<br /> برخی حقوق می‌توانند در شرایط مشخص محدود شوند؛ اما محدودیت باید:<br /> <br /> * بر پایهٔ قانون روشن و قابل‌دسترسی باشد؛<br /> * هدف مشروع داشته باشد؛<br /> * برای دستیابی به آن هدف ضروری باشد؛<br /> * کمترین آسیب را به حق وارد کند؛<br /> * متناسب باشد؛<br /> * تبعیض‌آمیز نباشد؛<br /> * ماهیت اصلی حق را از میان نبرد.<br /> <br /> استناد کلی به امنیت ملی یا نظم عمومی کافی نیست. دولت باید ضرورت محدودیت را در هر مورد توضیح دهد و امکان نظارت قضایی مستقل وجود داشته باشد.<br /> <br /> == وضعیت اضطراری و تعلیق حقوق ==<br /> مادهٔ ۴ اجازه می‌دهد دولت در وضعیت اضطراری عمومی که حیات ملت را تهدید می‌کند و رسماً اعلام شده است، برخی تعهدهای خود را موقتاً تعلیق کند.<br /> <br /> تعلیق باید:<br /> <br /> * فقط به اندازه‌ای باشد که وضعیت ضرورت دارد؛<br /> * با دیگر تعهدهای بین‌المللی سازگار باشد؛<br /> * تبعیض‌آمیز نباشد؛<br /> * رسماً اعلام و به دبیرکل سازمان ملل اطلاع داده شود؛<br /> * موقت و قابل بازبینی باشد.<br /> <br /> برخی حقوق حتی در وضعیت اضطراری قابل تعلیق نیستند، از جمله:<br /> <br /> * منع سلب خودسرانهٔ حیات؛<br /> * منع شکنجه؛<br /> * منع بردگی و بندگی؛<br /> * منع زندان صرفاً به‌سبب ناتوانی در اجرای تعهد قراردادی؛<br /> * اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات؛<br /> * شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * آزادی اندیشه، وجدان و مذهب در بعد درونی.<br /> <br /> نا‌آرامی سیاسی، تظاهرات یا تهدید امنیتی مجوزی نامحدود برای بازداشت خودسرانه، شکنجه یا کشتار ایجاد نمی‌کند.<br /> <br /> == کمیتهٔ حقوق بشر ==<br /> [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]] نهاد ناظر بر اجرای میثاق است. این کمیته از ۱۸ کارشناس مستقل تشکیل می‌شود که با رأی دولت‌های عضو انتخاب می‌شوند، اما در مقام شخصی فعالیت می‌کنند و نمایندهٔ دولت خود نیستند.<br /> <br /> وظایف کمیته عبارت‌اند از:<br /> <br /> * بررسی گزارش‌های ادواری دولت‌ها؛<br /> * طرح پرسش و گفت‌وگو با هیئت‌های دولتی؛<br /> * انتشار ملاحظات پایانی؛<br /> * صدور تفسیرهای عمومی؛<br /> * بررسی شکایت‌های فردی علیه دولت‌های عضو پروتکل نخست؛<br /> * بررسی ارتباطات میان دولت‌ها در شرایط مقرر؛<br /> * پیگیری اجرای نظرها و توصیه‌ها.<br /> <br /> کمیته دادگاه بین‌المللی نیست، اما تفسیرهای آن مرجع تخصصی مهمی برای فهم تعهدهای میثاق به‌شمار می‌روند.<br /> <br /> == گزارش‌دهی دولت‌ها ==<br /> دولت‌های عضو باید دربارهٔ اقدام‌های قانونی و عملی خود برای اجرای میثاق گزارش ارائه کنند. کمیته پیش از بررسی، فهرستی از مسائل و پرسش‌ها منتشر می‌کند. دولت پاسخ کتبی می‌دهد و سپس در جلسه‌ای عمومی با اعضای کمیته گفت‌وگو می‌کند.<br /> <br /> سازمان‌های غیردولتی، نهادهای ملی حقوق بشر و مدافعان حقوق بشر نیز می‌توانند گزارش‌های جایگزین ارائه کنند. کمیته پس از پایان بررسی، ملاحظات پایانی شامل نکات مثبت، نگرانی‌ها و توصیه‌ها را منتشر می‌کند.<br /> <br /> گزارش‌دهی جایگزین مسئولیت تحقیق و جبران نقض‌ها نیست؛ اما ابزاری برای نظارت عمومی و بین‌المللی بر عملکرد دولت است.<br /> <br /> == تفسیرهای عمومی ==<br /> کمیته برای توضیح مواد میثاق «تفسیر عمومی» صادر می‌کند. این اسناد موضوع‌هایی مانند حق حیات، دادرسی عادلانه، آزادی بیان، تجمع مسالمت‌آمیز، حریم خصوصی و تعهد عمومی دولت‌ها را تشریح می‌کنند.<br /> <br /> تفسیرهای عمومی معاهدهٔ جداگانه نیستند، اما به‌عنوان تفسیر تخصصی نهاد مسئول نظارت بر میثاق، در دادگاه‌ها، گزارش‌های حقوق بشری و مطالعات حقوقی مورد استناد قرار می‌گیرند.<br /> <br /> از تفسیرهای مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۱ دربارهٔ تعهدهای دولت‌ها؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۲ دربارهٔ دادرسی عادلانه؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۴ دربارهٔ آزادی عقیده و بیان؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۶ دربارهٔ حق حیات؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۷ دربارهٔ تجمع مسالمت‌آمیز.<br /> <br /> == پروتکل اختیاری نخست ==<br /> پروتکل اختیاری نخست هم‌زمان با میثاق در سال ۱۹۶۶ تصویب و در سال ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد. این پروتکل به افرادی که مدعی‌اند حقوقشان توسط یک دولت عضو نقض شده است اجازه می‌دهد، پس از طی راه‌های مؤثر داخلی، شکایت خود را به کمیتهٔ حقوق بشر ارائه کنند.<br /> <br /> شرایط اصلی پذیرش شکایت عبارت‌اند از:<br /> <br /> * دولت مورد شکایت عضو پروتکل باشد؛<br /> * شاکی قربانی نقض یکی از حقوق میثاق باشد؛<br /> * راه‌های مؤثر داخلی طی شده باشند، مگر اینکه طولانی یا بی‌اثر باشند؛<br /> * همان موضوع هم‌زمان در سازوکار بین‌المللی دیگری بررسی نشود؛<br /> * شکایت ناشناس یا سوءاستفاده‌آمیز نباشد.<br /> <br /> ایران به این پروتکل نپیوسته است؛ ازاین‌رو کمیته نمی‌تواند شکایت فردی علیه جمهوری اسلامی را بر پایهٔ این سازوکار بررسی کند.&lt;ref name=&quot;OptionalProtocolStatus&quot;&gt;مجموعه معاهدات سازمان ملل متحد، [https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?chapter=4&amp;mtdsg_no=IV-5&amp;src=TREATY Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پروتکل اختیاری دوم ==<br /> پروتکل اختیاری دوم در سال ۱۹۸۹ تصویب و در سال ۱۹۹۱ لازم‌الاجرا شد. هدف آن [[لغو مجازات اعدام]] است. دولت‌های عضو متعهد می‌شوند هیچ فردی را در حوزهٔ صلاحیت خود اعدام نکنند و برای لغو این مجازات اقدام کنند.<br /> <br /> پروتکل تنها حق شرط بسیار محدودی را هنگام تصویب و برای جرایم بسیار سنگین نظامی در زمان جنگ به‌رسمیت می‌شناسد.<br /> <br /> جمهوری اسلامی ایران عضو پروتکل دوم نیست و همچنان مجازات اعدام را در دامنه‌ای گسترده اجرا می‌کند.<br /> <br /> == وضعیت حقوقی میثاق در ایران ==<br /> ایران میثاق را پیش از انقلاب ۱۳۵۷ و بدون حق شرط تصویب کرده است. مطابق مادهٔ ۹ قانون مدنی ایران، مقررات معاهداتی که بر اساس قانون اساسی میان دولت ایران و دیگر دولت‌ها منعقد شده‌اند، در حکم قانون‌اند.<br /> <br /> بااین‌حال، اجرای مستقیم میثاق در دادگاه‌های جمهوری اسلامی با موانع متعددی روبه‌روست. اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی همهٔ قوانین و مقررات را ملزم به انطباق با «موازین اسلامی» می‌داند و تشخیص آن را بر عهدهٔ فقهای شورای نگهبان گذاشته است. این ساختار در مواردی به تصویب یا استمرار قوانینی منجر شده که نهادهای سازمان ملل آنها را مغایر میثاق دانسته‌اند.<br /> <br /> حقوق داخلی یا تفسیر مذهبی قانون نمی‌تواند در حقوق بین‌الملل به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن تعهدهای معاهده‌ای مورد استناد قرار گیرد. کمیتهٔ حقوق بشر نیز از جمهوری اسلامی خواسته است اطمینان دهد قواعد داخلی مانع اجرای میثاق نمی‌شوند.&lt;ref name=&quot;IranListIssues&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=u3ip7Yo7vq9xV1yQXA2hNzhD7FJgfCys9cLXxSZYgb5UqvnqpZ3jTSTFJamIOWpMZF3EQ7GAjCNjMpRh5A56Cg%3D%3D List of Issues in Relation to the Fourth Periodic Report of the Islamic Republic of Iran].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گزارش‌های ایران به کمیته ==<br /> ایران موظف است گزارش‌های دوره‌ای خود را دربارهٔ اجرای میثاق به کمیته ارائه کند. تأخیرهای طولانی در گزارش‌دهی یکی از مشکلات روند نظارت بوده است.<br /> <br /> کمیتهٔ حقوق بشر در ۹ و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ چهارمین گزارش ادواری جمهوری اسلامی را بررسی و در ۲۶ اکتبر ملاحظات پایانی خود را تصویب کرد. این سند در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;IranCO2023&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://uhri.ohchr.org/Document/File/8862edc6-f29a-4fe9-ad9b-26abae191a7f/F1B9997C-FBD7-47AC-912F-E04E075A12DF Concluding Observations on the Fourth Periodic Report of the Islamic Republic of Iran]، ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته ضمن استقبال از ارائهٔ گزارش و گفت‌وگو با هیئت ایرانی، نگرانی‌های متعددی دربارهٔ چارچوب قانونی و عملکرد حکومت مطرح کرد.<br /> <br /> == نگرانی‌های کمیته دربارهٔ ایران ==<br /> در ملاحظات پایانی ۲۰۲۳، کمیته موضوع‌های متعددی را بررسی کرد، از جمله:<br /> <br /> * جایگاه میثاق در حقوق داخلی؛<br /> * استقلال قوهٔ قضائیه؛<br /> * تبعیض علیه زنان و دختران؛<br /> * تبعیض علیه اقلیت‌های قومی و مذهبی؛<br /> * مجازات اعدام؛<br /> * اعدام افرادی که هنگام ارتکاب جرم کودک بوده‌اند؛<br /> * استفادهٔ غیرقانونی از نیروی مرگبار؛<br /> * شکنجه و بدرفتاری؛<br /> * مرگ در بازداشت؛<br /> * بازداشت خودسرانه؛<br /> * ناپدیدسازی قهری؛<br /> * شرایط زندان‌ها؛<br /> * حق دادرسی عادلانه؛<br /> * آزادی مذهب؛<br /> * آزادی بیان و دسترسی به اینترنت؛<br /> * آزادی اجتماعات و تشکل‌ها؛<br /> * حقوق مدافعان حقوق بشر و وکلا؛<br /> * مشارکت سیاسی و انتخابات؛<br /> * حقوق اقلیت‌ها.<br /> <br /> کمیته از ایران خواست قوانین و رویه‌های خود را با تعهدهای میثاق هماهنگ، تحقیقات مستقل دربارهٔ نقض‌ها انجام و دسترسی قربانیان به جبران مؤثر را تضمین کند.&lt;ref name=&quot;IranCO2023&quot; /&gt;<br /> <br /> == مجازات اعدام در جمهوری اسلامی ==<br /> مادهٔ ۶ میثاق برای کشورهایی که هنوز مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای مقرر می‌کند. جمهوری اسلامی اعدام را برای مجموعه‌ای از جرایم، از جمله برخی جرایم مواد مخدر، امنیتی، مذهبی و جرایمی با عناوین مبهم اجرا کرده است.<br /> <br /> نهادهای سازمان ملل بارها اعلام کرده‌اند که جرایمی که به قتل عمد منتهی نشده‌اند در مفهوم «جدی‌ترین جرایم» مادهٔ ۶ قرار نمی‌گیرند. اعدام بر پایهٔ اتهام‌های کلی امنیتی، فعالیت سیاسی یا اعتراف حاصل از شکنجه می‌تواند مواد ۶، ۷ و ۱۴ را هم‌زمان نقض کند.<br /> <br /> گزارگر ویژهٔ سازمان ملل در موارد مربوط به زندانیان سیاسی یادآوری کرده است که ایران عضو میثاق است و حکم مرگ نباید بر اساس تعریف‌های مبهم و گستردهٔ جرایم امنیتی صادر شود.&lt;ref name=&quot;UNPoliticalPrisoners&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%DB%B3%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 هشدار گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره اعدام قریب‌الوقوع سه زندانی سیاسی در ایران].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هشت گزارشگر سازمان ملل نیز در بررسی پرونده‌های محکومان سیاسی، استفاده از مجازات مرگ برای جرایم مبهم امنیت ملی را انحراف جدی از تعهدهای ایران بر پایهٔ میثاق توصیف کردند.&lt;ref name=&quot;EightRapporteurs&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%DB%B8-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF بیانیه هشت گزارشگر ملل متحد درباره نقض تضمین‌های محاکمه عادلانه و استفاده از مجازات اعدام].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دادرسی عادلانه در ایران ==<br /> دادگاه‌های انقلاب بخش بزرگی از پرونده‌های سیاسی و امنیتی را رسیدگی می‌کنند. گزارش‌های حقوق بشری از مشکلاتی مانند موارد زیر سخن گفته‌اند:<br /> <br /> * محرومیت متهم از وکیل انتخابی؛<br /> * دسترسی‌نداشتن وکیل به پرونده؛<br /> * محاکمه‌های کوتاه و غیرعلنی؛<br /> * اتکا به اعتراف‌های اجباری؛<br /> * اتهام‌های کلی و مبهم؛<br /> * نبود فرصت کافی برای دفاع؛<br /> * محدودیت در احضار و پرسش از شاهدان؛<br /> * بی‌توجهی دادگاه به ادعای شکنجه؛<br /> * صدور حکم مرگ پس از فرایندهای شتاب‌زده.<br /> <br /> اگر حکم اعدام در چنین فرایندی صادر شود، اجرای آن افزون بر نقض مادهٔ ۱۴، سلب خودسرانهٔ حیات بر اساس مادهٔ ۶ نیز محسوب می‌شود.<br /> <br /> مای ساتو، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، در بررسی پروندهٔ شماری از زندانیان سیاسی، حبس طولانی انفرادی و محرومیت از حقوق دادرسی عادلانه را مغایر میثاق دانسته است.&lt;ref name=&quot;MaiSato&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%85%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AA%D9%88-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%A7 ابراز نگرانی مای ساتو نسبت به پرونده‌ها و احکام زندانیان سیاسی].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندانیان سیاسی ==<br /> رفتار با [[زندانی سیاسی|زندانیان سیاسی]] در ایران با چند مادهٔ میثاق ارتباط دارد:<br /> <br /> * مادهٔ ۷؛ منع شکنجه و بدرفتاری؛<br /> * مادهٔ ۹؛ منع بازداشت خودسرانه؛<br /> * مادهٔ ۱۰؛ رفتار انسانی با زندانی؛<br /> * مادهٔ ۱۴؛ دادرسی عادلانه؛<br /> * مادهٔ ۱۹؛ آزادی بیان؛<br /> * مواد ۲۱ و ۲۲؛ آزادی تجمع و تشکل.<br /> <br /> وزارت خارجهٔ آلمان در سال ۱۳۹۶ وضعیت زندانیان سیاسی اعتصابی در زندان گوهردشت و شرایط غیرانسانی حبس آنان را نقض میثاق حقوق مدنی و سیاسی توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;GermanForeignOffice&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/204877 وزارت خارجه آلمان: رفتار رژیم ایران با زندانیان نقض میثاق‌های بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است]، ۱۳۹۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بازداشت فرد صرفاً به‌سبب عضویت در یک گروه مخالف یا ابراز مسالمت‌آمیز عقیده با مواد ۹، ۱۹ و ۲۲ میثاق تعارض دارد. ادعای امنیت ملی باید بر تهدیدی مشخص و قابل اثبات استوار باشد و نمی‌تواند برای جرم‌انگاری کلی مخالفت سیاسی استفاده شود.<br /> <br /> == آزادی بیان و اینترنت ==<br /> جمهوری اسلامی با استفاده از مقرراتی مانند «تبلیغ علیه نظام»، «توهین به رهبری»، «نشر اکاذیب» و «تشویش اذهان عمومی» روزنامه‌نگاران، فعالان و کاربران شبکه‌های اجتماعی را تعقیب کرده است.<br /> <br /> محدودیت دسترسی به اینترنت، فیلترینگ و قطع گستردهٔ ارتباطات نیز در ارزیابی مادهٔ ۱۹ اهمیت دارند. حکومت باید نشان دهد هر محدودیت مشخص، قانونی، ضروری و متناسب است. قطع سراسری یا گستردهٔ اینترنت برای جلوگیری از انتشار اخبار اعتراضات معمولاً این معیارها را برآورده نمی‌کند.<br /> <br /> آزادی بیان از سخنانی حمایت می‌کند که ممکن است حکومت را ناراحت، آزرده یا با مخالفت روبه‌رو کند. حمایت از تغییر نظام سیاسی، انتقاد از رهبر یا افشای نقض حقوق بشر، تا زمانی که دعوت واقعی به خشونت نباشد، اصولاً در محدودهٔ آزادی بیان قرار دارد.<br /> <br /> == آزادی اجتماعات و سرکوب اعتراضات ==<br /> تجمع مسالمت‌آمیز تحت حمایت مادهٔ ۲۱ است. وظیفهٔ حکومت تسهیل تجمع و حفاظت از شرکت‌کنندگان است. بازداشت گسترده، تیراندازی به معترضان، استفادهٔ بی‌ضابطه از نیروی مرگبار و تعقیب قضایی افراد صرفاً به‌سبب شرکت در تظاهرات می‌تواند مواد ۶، ۹، ۱۹ و ۲۱ را نقض کند.<br /> <br /> در قطعنامه‌ها و گزارش‌های بین‌المللی دربارهٔ اعتراضات ایران، استفادهٔ مرگبار از زور، بازداشت‌های گسترده و محاکمه‌های شتاب‌زده از جمله موارد مغایر تعهدهای ایران بر اساس میثاق معرفی شده‌اند.&lt;ref name=&quot;EuropeanParliamentIran&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%A8-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF تصویب قطعنامهٔ سرکوب بی‌رحمانه علیه معترضان در ایران در پارلمان اروپا].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> خشونت محدود برخی افراد، حمایت میثاق از همهٔ شرکت‌کنندگان مسالمت‌آمیز را از میان نمی‌برد. نیروهای انتظامی باید میان افراد خشونت‌ورز و دیگر شرکت‌کنندگان تمایز قائل شوند.<br /> <br /> == آزادی مذهب و تبعیض دینی ==<br /> قانون اساسی جمهوری اسلامی برخی ادیان را به‌رسمیت می‌شناسد، اما پیروان ادیان و مذاهب دیگر، نوکیشان مسیحی، بهائیان، اهل سنت و دراویش با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده‌اند.<br /> <br /> مادهٔ ۱۸ حق داشتن، پذیرفتن و تغییر دین یا عقیده را تضمین می‌کند. مجازات فرد به‌سبب ترک دین، تغییر مذهب یا فعالیت مسالمت‌آمیز مذهبی با این ماده ناسازگار است.<br /> <br /> شرط التزام عملی به مذهب رسمی برای تصدی برخی مناصب و محرومیت افراد از حقوق مدنی به‌سبب دین یا عقیده نیز باید بر اساس مواد ۲، ۱۸، ۲۵، ۲۶ و ۲۷ بررسی شود.<br /> <br /> == حقوق زنان ==<br /> قوانین جمهوری اسلامی در زمینه‌هایی مانند ارث، شهادت، ازدواج، طلاق، حضانت، پوشش و دسترسی به برخی مناصب میان زنان و مردان تفاوت می‌گذارند.<br /> <br /> مواد ۲، ۳ و ۲۶ میثاق دولت را به تضمین برابری و منع تبعیض ملزم می‌کنند. دولت نمی‌تواند با استناد کلی به سنت یا مذهب، تبعیضی را که مانع برخورداری برابر زنان از حقوق میثاق است توجیه کند.<br /> <br /> [[حجاب اجباری]] نیز با حق حریم خصوصی، آزادی بیان، آزادی عقیده، برابری و آزادی شخصی ارتباط دارد. اعمال مجازات کیفری، خشونت یا محرومیت اجتماعی برای پوشش می‌تواند چند حق مندرج در میثاق را هم‌زمان محدود کند.<br /> <br /> == انتخابات در جمهوری اسلامی ==<br /> مادهٔ ۲۵ حق شرکت در انتخابات واقعی و دسترسی برابر به مناصب عمومی را تضمین می‌کند. در جمهوری اسلامی، شورای نگهبان نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری و مجلس را بر اساس معیارهای سیاسی، مذهبی و عقیدتی بررسی و شمار زیادی را رد صلاحیت می‌کند.<br /> <br /> محدودیت نامزدی باید بر معیارهای عینی، معقول و غیرتبعیض‌آمیز استوار باشد. حذف مخالفان نظام، زنان یا پیروان ادیان بر پایهٔ معیارهای عقیدتی با مفهوم انتخابات آزاد و عمومی سازگار نیست.<br /> <br /> وجود مقام [[ولایت فقیه]] با اختیارات گسترده و غیرپاسخگو و نهادهای انتصابی که بر نهادهای انتخابی برتری دارند، تحقق کامل [[حاکمیت مردم]] و مادهٔ ۲۵ را با مانع روبه‌رو می‌کند.<br /> <br /> == قتل‌عام ۱۳۶۷ و میثاق ==<br /> [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] با چند حق بنیادین میثاق ارتباط دارد:<br /> <br /> * مادهٔ ۶؛ حق حیات؛<br /> * مادهٔ ۷؛ منع شکنجه؛<br /> * مادهٔ ۹؛ منع بازداشت خودسرانه؛<br /> * مادهٔ ۱۴؛ دادرسی عادلانه؛<br /> * مادهٔ ۱۶؛ شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * مواد ۱۸ و ۱۹؛ آزادی عقیده و بیان.<br /> <br /> بسیاری از قربانیان پیش‌تر محاکمه شده و در حال گذراندن حکم بودند. آنان در برابر [[هیئت مرگ]] از اتهام روشن، وکیل، فرصت دفاع و تجدیدنظر برخوردار نبودند. اعدام مخفیانه و دفن قربانیان در [[گور جمعی|گورهای جمعی]] نقض حق حیات و، در پیوند با پنهان‌کردن سرنوشت آنان، [[ناپدیدسازی قهری]] محسوب شده است.<br /> <br /> تعهد ایران به تحقیق و جبران با گذشت زمان از میان نمی‌رود. حکومت باید سرنوشت قربانیان، محل دفن و هویت مسئولان را روشن و دسترسی خانواده‌ها به حقیقت و عدالت را تضمین کند.<br /> <br /> == مواضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]] در برنامه‌ها و مواضع خود بر التزام ایران آینده به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر و میثاق‌های بین‌المللی، از جمله میثاق حقوق مدنی و سیاسی، تأکید کرده‌اند.<br /> <br /> در بیانیه‌ها و برنامه‌های مقاومت ایران، تعهد به میثاق با محورهای زیر پیوند خورده است:<br /> <br /> * [[جمهوری دموکراتیک]] مبتنی بر رأی آزاد؛<br /> * انتخابات آزاد و عمومی؛<br /> * [[پلورالیسم سیاسی]]؛<br /> * آزادی احزاب و مطبوعات؛<br /> * آزادی اجتماعات؛<br /> * جدایی دین و دولت؛<br /> * برابری زنان و مردان؛<br /> * برابری اقوام و پیروان ادیان؛<br /> * استقلال دستگاه قضایی؛<br /> * منع شکنجه؛<br /> * لغو مجازات اعدام؛<br /> * حق دفاع و دادرسی علنی؛<br /> * احترام به حاکمیت قانون.<br /> <br /> مریم رجوی در معرفی برنامهٔ خود برای ایران آینده اعلام کرده است مقاومت ایران به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر، میثاق حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسیون منع شکنجه و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان متعهد است.&lt;ref name=&quot;MaryamProgram&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مریم رجوی و برنامه فردای ایران].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این تعهد در مواضع شورای ملی مقاومت نیز به‌عنوان بخشی از چارچوب حقوقی حکومت انتقالی و ایران پس از جمهوری اسلامی مطرح شده است.&lt;ref name=&quot;NCRICommitment&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2013/02/02/3180/ کنفرانس بین‌المللی در پاریس؛ سالگرد انقلاب، تغییر در سال ۲۰۱۳]، ۱۴ بهمن ۱۳۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == میثاق و طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی ==<br /> بخش عمده‌ای از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] با حقوق مندرج در میثاق ارتباط دارد:<br /> <br /> * حاکمیت مبتنی بر رأی مردم با مادهٔ ۲۵؛<br /> * آزادی بیان و احزاب با مواد ۱۹ و ۲۲؛<br /> * آزادی اجتماعات با مادهٔ ۲۱؛<br /> * منع شکنجه با مادهٔ ۷؛<br /> * لغو مجازات اعدام با حق حیات و پروتکل اختیاری دوم؛<br /> * جدایی دین و دولت و آزادی ادیان با مادهٔ ۱۸؛<br /> * برابری زنان و مردان با مواد ۳ و ۲۶؛<br /> * دستگاه قضایی مستقل با مادهٔ ۱۴؛<br /> * حقوق اقوام و اقلیت‌ها با مواد ۲، ۲۶ و ۲۷؛<br /> * انتخابات آزاد با مواد ۱ و ۲۵.<br /> <br /> طرح ده‌ماده‌ای از لغو کامل مجازات اعدام فراتر از حداقل مقرر در متن اصلی میثاق می‌رود و با هدف پروتکل اختیاری دوم هماهنگ است.<br /> <br /> == محدودیت‌های سازوکار میثاق ==<br /> با وجود اهمیت میثاق، اجرای آن با محدودیت‌هایی روبه‌روست:<br /> <br /> * کمیتهٔ حقوق بشر نیروی اجرایی یا پلیس ندارد؛<br /> * اجرای توصیه‌ها به همکاری دولت‌ها وابسته است؛<br /> * دولت‌ها ممکن است گزارش‌های خود را با تأخیر ارائه کنند؛<br /> * افراد تنها علیه دولت‌های عضو پروتکل نخست می‌توانند شکایت کنند؛<br /> * برخی دولت‌ها حق شرط‌های گسترده اعلام کرده‌اند؛<br /> * اجرای داخلی میثاق در نظام‌های حقوقی مختلف یکسان نیست؛<br /> * فشار سیاسی ممکن است بر همکاری دولت‌ها اثر بگذارد.<br /> <br /> بااین‌حال، گزارش‌های کمیته، تفسیرهای عمومی و نظرهای آن معیارهای مهمی برای دادگاه‌ها، نهادهای مدنی، گزارشگران سازمان ملل و جنبش‌های دادخواهی فراهم می‌کنند.<br /> <br /> == اهمیت ==<br /> میثاق حقوق مدنی و سیاسی قدرت حکومت را در برابر فرد محدود می‌کند. دولت عضو نمی‌تواند رفتار با شهروندان را صرفاً «امر داخلی» بداند و از نظارت بین‌المللی کنار بگذارد.<br /> <br /> اهمیت میثاق در چند زمینه است:<br /> <br /> * تبدیل آزادی‌های بنیادین به تعهد حقوقی؛<br /> * تعیین معیار مشترک برای قوانین ملی؛<br /> * ایجاد سازوکار نظارت بین‌المللی؛<br /> * فراهم‌کردن زبان حقوقی مشترک برای قربانیان و مدافعان؛<br /> * پیوند حق حیات و آزادی‌های فردی با مشارکت سیاسی؛<br /> * الزام دولت‌ها به تحقیق و جبران؛<br /> * تقویت حاکمیت قانون و جلوگیری از خودکامگی.<br /> <br /> برای ایران، اهمیت میثاق در آن است که جمهوری اسلامی بدون حق شرط به تعهدهای آن ادامه داده است. در نتیجه، استناد به قوانین داخلی، موازین حکومتی یا عنوان امنیت ملی نمی‌تواند به‌طور کلی نقض حق حیات، شکنجه، بازداشت خودسرانه یا سرکوب آزادی‌های سیاسی را توجیه کند.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> * [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[حق حیات]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[آزادی بیان]]<br /> * [[آزادی اجتماعات]]<br /> * [[آزادی مذهب]]<br /> * [[انتخابات آزاد]]<br /> * [[حاکمیت مردم]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اسناد بین‌المللی حقوق بشر]]<br /> [[رده:معاهدات سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:آزادی‌های مدنی]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۲ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%AB%D8%A7%D9%82_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C_%D9%88_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=94797 2026-11-04T21:21:17Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی | نام اصلی = International Covenant on Civil and Political Rights | نام‌های دیگر = میثاق حقوق مدنی و سیاسی؛ ICCPR | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = حقوق ب...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی<br /> | نام اصلی = International Covenant on Civil and Political Rights<br /> | نام‌های دیگر = میثاق حقوق مدنی و سیاسی؛ ICCPR<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق بین‌الملل عمومی]]، حقوق مدنی، حقوق سیاسی<br /> | دوره = تدوین پس از [[جنگ جهانی دوم]]؛ تصویب در ۱۹۶۶ و لازم‌الاجرا از ۱۹۷۶<br /> | خاستگاه = [[سازمان ملل متحد]] و روند تبدیل اصول [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] به تعهدهای حقوقی الزام‌آور<br /> | تاریخ شکل‌گیری = تصویب در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶؛ لازم‌الاجراشدن در ۲۳ مارس ۱۹۷۶<br /> | بنیان‌گذاران = مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دولت‌های مشارکت‌کننده در تدوین میثاق<br /> | چهره‌های شاخص = اعضای [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]، حقوقدانان بین‌المللی و گزارشگران حقوق بشر<br /> | پیشگامان فکری = مدافعان کرامت انسانی، آزادی‌های مدنی، حاکمیت قانون، برابری و حق تعیین سرنوشت<br /> | جریان‌های مرتبط = حقوق بشر جهانی، [[دموکراسی]]، [[حاکمیت قانون]]، [[پلورالیسم سیاسی]]، مبارزه با تبعیض و دفاع از آزادی‌های بنیادین<br /> | در واکنش به = خودکامگی، سرکوب سیاسی، کشتار دولتی، بازداشت خودسرانه، شکنجه، تبعیض و فقدان تضمین‌های بین‌المللی الزام‌آور برای حقوق مدنی و سیاسی<br /> | مفاهیم کلیدی = حق حیات، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، دادرسی عادلانه، حریم خصوصی، آزادی عقیده و بیان، آزادی اجتماعات، انتخابات آزاد و برابری در برابر قانون<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = حقوق مدنی و سیاسی از کرامت ذاتی انسان سرچشمه می‌گیرند و دولت‌ها مکلف‌اند آنها را محترم شمرده، تضمین و در صورت نقض جبران کنند<br /> | دیدگاه اجتماعی = ایجاد چارچوبی بین‌المللی برای حفاظت از فرد در برابر قدرت خودسرانهٔ حکومت و تأمین مشارکت آزاد و برابر مردم در زندگی سیاسی<br /> | تأثیرپذیرفته از = منشور ملل متحد، [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]، تجربهٔ جنگ جهانی دوم و تحول حقوق بین‌الملل بشر<br /> | تأثیرگذار بر = قوانین اساسی، دادگاه‌های ملی و منطقه‌ای، رویهٔ نهادهای حقوق بشری، جنبش‌های مدنی و اسناد بین‌المللی بعدی<br /> | منتقدان شاخص = منتقدان ضعف ضمانت اجرایی بین‌المللی، حق شرط‌های گسترده، گزارش‌دهی نامنظم دولت‌ها و نبود امکان شکایت فردی در کشورهایی که پروتکل نخست را نپذیرفته‌اند<br /> | آثار شاخص = متن میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛ پروتکل اختیاری نخست؛ پروتکل اختیاری دوم با هدف لغو مجازات اعدام؛ تفسیرهای عمومی کمیتهٔ حقوق بشر<br /> }}<br /> <br /> '''میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی''' با نام اختصاری '''ICCPR''' یکی از مهم‌ترین معاهدات الزام‌آور بین‌المللی در زمینهٔ [[حقوق بشر]] است. این میثاق مجموعه‌ای از حقوق بنیادین، از جمله [[حق حیات]]، منع شکنجه، آزادی و امنیت شخصی، رفتار انسانی با زندانیان، [[دادرسی عادلانه]]، آزادی اندیشه و مذهب، [[آزادی بیان]]، [[آزادی اجتماعات]]، آزادی تشکل، حق مشارکت در حکومت، [[انتخابات آزاد]] و برابری در برابر قانون را به‌رسمیت می‌شناسد.&lt;ref name=&quot;ICCPRText&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html International Covenant on Civil and Political Rights].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مجمع عمومی [[سازمان ملل متحد]] میثاق را در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶ با قطعنامهٔ ۲۲۰۰ الف تصویب و برای امضا و تصویب دولت‌ها گشود. این سند در ۲۳ مارس ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;ICCPRText&quot; /&gt; میثاق همراه با [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]] بخش اصلی مجموعه‌ای را تشکیل می‌دهد که «منشور بین‌المللی حقوق بشر» نامیده می‌شود.<br /> <br /> اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر به‌خودی‌خود معاهده نیست، اما میثاق حقوق مدنی و سیاسی برای دولت‌های عضو تعهد حقوقی ایجاد می‌کند. دولت عضو باید حقوق مندرج در میثاق را محترم بشمارد، برای همهٔ افراد در قلمرو یا تحت صلاحیت خود تضمین کند، قوانین ناسازگار را اصلاح کند و برای قربانیان نقض حقوق، راه جبران مؤثر فراهم آورد.<br /> <br /> ایران در ۴ آوریل ۱۹۶۸ میثاق را امضا و در ۲۴ ژوئن ۱۹۷۵، در دورهٔ حکومت پهلوی، بدون اعلام حق شرط تصویب کرد. میثاق از ۲۳ مارس ۱۹۷۶ برای ایران لازم‌الاجرا شد.&lt;ref name=&quot;IranRatification&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/TreatyBodyExternal/Treaty.aspx?CountryID=81&amp;Lang=EN Ratification Status for Iran].&lt;/ref&gt; تغییر حکومت در سال ۱۳۵۷ تعهد حقوقی ایران را از میان نبرد و جمهوری اسلامی همچنان دولت عضو میثاق محسوب می‌شود.<br /> <br /> نظارت بر اجرای میثاق بر عهدهٔ [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]] است. این کمیته گزارش‌های ادواری دولت‌ها را بررسی، ملاحظات پایانی منتشر و از طریق «تفسیرهای عمومی» دامنهٔ مواد میثاق را توضیح می‌دهد. ایران به پروتکل اختیاری نخست، که امکان شکایت افراد به کمیته را فراهم می‌کند، و پروتکل اختیاری دوم، که هدف آن لغو مجازات اعدام است، نپیوسته است.<br /> <br /> == پیشینه ==<br /> پس از جنگ جهانی دوم و افشای جنایت‌های حکومت‌های فاشیستی، جامعهٔ بین‌المللی به تدوین معیارهایی برای محدودکردن قدرت دولت‌ها و حمایت از حقوق افراد روی آورد. منشور ملل متحد در سال ۱۹۴۵ بر احترام به حقوق بشر تأکید کرد و مجمع عمومی در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر را تصویب کرد.<br /> <br /> اعلامیهٔ جهانی از نظر رسمی معاهده‌ای الزام‌آور نبود. ازاین‌رو، تدوین اسنادی که اصول آن را به تعهدهای قراردادی دولت‌ها تبدیل کند در دستور کار سازمان ملل قرار گرفت.<br /> <br /> در آغاز، تدوین یک میثاق واحد برای همهٔ حقوق مطرح بود؛ اما اختلاف دولت‌ها دربارهٔ ماهیت حقوق، شیوهٔ اجرا و نقش حکومت باعث شد حقوق مندرج در اعلامیه در دو معاهده تنظیم شود:<br /> <br /> * میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛<br /> * میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.<br /> <br /> هر دو میثاق در ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶ تصویب شدند. میثاق حقوق مدنی و سیاسی در ۲۳ مارس ۱۹۷۶، پس از رسیدن شمار تصویب‌ها به حد مقرر، لازم‌الاجرا شد.<br /> <br /> == جایگاه در منشور بین‌المللی حقوق بشر ==<br /> اصطلاح «منشور بین‌المللی حقوق بشر» معمولاً به مجموعهٔ اسناد زیر اشاره دارد:<br /> <br /> # اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر؛<br /> # میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی؛<br /> # میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛<br /> # پروتکل‌های اختیاری مرتبط با دو میثاق.<br /> <br /> اعلامیه اصول کلی را بیان می‌کند؛ میثاق‌ها این اصول را به تعهدهای معاهده‌ای تبدیل کرده‌اند و پروتکل‌ها سازوکارهای تکمیلی، مانند شکایت فردی یا حرکت به‌سوی لغو مجازات اعدام، ایجاد می‌کنند.<br /> <br /> حقوق مدنی و سیاسی از حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جدا و مستقل نیستند. مقدمهٔ میثاق تصریح می‌کند آرمان انسان آزاد تنها هنگامی تحقق می‌یابد که شرایط برخورداری هم‌زمان از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فراهم شود.<br /> <br /> == ساختار میثاق ==<br /> میثاق دارای یک مقدمه، ۶ بخش و ۵۳ ماده است.<br /> <br /> === بخش نخست ===<br /> مادهٔ ۱ حق تعیین سرنوشت ملت‌ها را به‌رسمیت می‌شناسد. ملت‌ها بر پایهٔ این حق می‌توانند وضعیت سیاسی خود را آزادانه تعیین و توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش را دنبال کنند.<br /> <br /> === بخش دوم ===<br /> مواد ۲ تا ۵ تعهدهای عمومی دولت‌ها، منع تبعیض، برابری زنان و مردان، قواعد وضعیت اضطراری و منع سوءاستفاده از حقوق را بیان می‌کنند.<br /> <br /> === بخش سوم ===<br /> مواد ۶ تا ۲۷ حقوق ماهوی افراد را مقرر می‌کنند؛ از جمله حق حیات، منع شکنجه، آزادی شخصی، دادرسی عادلانه، حریم خصوصی، آزادی مذهب و بیان، آزادی تجمع و تشکل و مشارکت سیاسی.<br /> <br /> === بخش چهارم ===<br /> مواد ۲۸ تا ۴۵ [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]، ترکیب آن، گزارش‌دهی دولت‌ها و سازوکار ارتباط میان دولت‌ها را تنظیم می‌کنند.<br /> <br /> === بخش پنجم ===<br /> مواد ۴۶ و ۴۷ رابطهٔ میثاق با منشور ملل متحد و حق ملت‌ها بر منابع طبیعی را توضیح می‌دهند.<br /> <br /> === بخش ششم ===<br /> مواد ۴۸ تا ۵۳ به امضا، تصویب، الحاق، لازم‌الاجراشدن، اصلاح و زبان‌های رسمی میثاق اختصاص دارند.<br /> <br /> == تعهدهای دولت‌های عضو ==<br /> مادهٔ ۲ دولت‌های عضو را ملزم می‌کند حقوق شناخته‌شده در میثاق را برای همهٔ افراد در قلمرو و تحت صلاحیت خود، بدون تبعیض، محترم شمرده و تضمین کنند.<br /> <br /> این ماده سه نوع تعهد اصلی ایجاد می‌کند:<br /> <br /> === تعهد به احترام ===<br /> حکومت و مأموران آن نباید مستقیماً حقوق افراد را نقض کنند. برای نمونه، مأموران نباید شخصی را خودسرانه بازداشت، شکنجه یا از حق حیات محروم کنند.<br /> <br /> === تعهد به حمایت ===<br /> دولت باید افراد را در برابر نقض حقوق توسط اشخاص، گروه‌ها یا مؤسسات غیردولتی نیز حمایت کند. اگر حکومت از خطر واقعی علیه جان یا امنیت فرد آگاه باشد، نمی‌تواند با بی‌عملی مسئولیت خود را نادیده بگیرد.<br /> <br /> === تعهد به تحقق و تضمین ===<br /> دولت باید قوانین، نهادها و سازوکارهایی ایجاد کند که استفادهٔ عملی از حقوق را ممکن سازند. وجود حق در قانون اساسی کافی نیست؛ افراد باید بتوانند آن را در عمل اجرا و در صورت نقض، به مرجع مستقل شکایت کنند.<br /> <br /> == منع تبعیض ==<br /> مادهٔ ۲ اعمال حقوق میثاق را بدون تمایز بر پایهٔ نژاد، رنگ، جنس، زبان، دین، عقیدهٔ سیاسی یا دیگر عقاید، منشأ ملی یا اجتماعی، ثروت، تولد یا وضعیت‌های دیگر تضمین می‌کند.<br /> <br /> مادهٔ ۳ دولت‌ها را به تضمین حق برابر زنان و مردان در برخورداری از حقوق مدنی و سیاسی ملزم می‌سازد. مادهٔ ۲۶ نیز برابری همه در برابر قانون و حمایت برابر و بدون تبعیض را به‌عنوان حقی مستقل به‌رسمیت می‌شناسد.<br /> <br /> ممنوعیت تبعیض تنها به قوانین صریحاً تبعیض‌آمیز محدود نیست. قانونی که ظاهراً برای همه یکسان است، اما در عمل یک گروه را به‌طور نامتناسب محروم می‌کند، می‌تواند تبعیض‌آمیز باشد؛ مگر اینکه تفاوت رفتار هدفی مشروع و توجیهی معقول و متناسب داشته باشد.<br /> <br /> == حق تعیین سرنوشت ==<br /> مادهٔ ۱ میثاق اعلام می‌کند همهٔ ملت‌ها حق تعیین سرنوشت دارند. آنان بر پایهٔ این حق وضعیت سیاسی خود را آزادانه تعیین می‌کنند و توسعهٔ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش را پیش می‌برند.<br /> <br /> حق تعیین سرنوشت دارای دو جنبه است:<br /> <br /> * '''جنبهٔ خارجی:''' آزادی ملت‌ها از سلطهٔ استعماری یا اشغال خارجی؛<br /> * '''جنبهٔ داخلی:''' حق مردم برای مشارکت آزادانه در تعیین نظام سیاسی و ادارهٔ کشور.<br /> <br /> انتخابات واقعی، مشارکت سیاسی، نمایندگی برابر و پاسخگویی حکومت از عناصر تحقق داخلی حق تعیین سرنوشت‌اند. حکومت نمی‌تواند صرفاً با برگزاری انتخاباتی فاقد رقابت آزاد یا حذف سازمان‌یافتهٔ مخالفان، مدعی تحقق این حق شود.<br /> <br /> == حق برخورداری از راه جبران مؤثر ==<br /> مادهٔ ۲ دولت‌ها را موظف می‌کند برای شخصی که حقوقش نقض شده است راه جبران مؤثر فراهم کنند؛ حتی اگر نقض توسط مأمور رسمی انجام شده باشد.<br /> <br /> جبران مؤثر ممکن است شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * توقف نقض؛<br /> * آزادی فرد بازداشت‌شده؛<br /> * تحقیق مستقل؛<br /> * محاکمهٔ مسئولان؛<br /> * پرداخت غرامت؛<br /> * اعادهٔ حیثیت؛<br /> * بازگرداندن شغل یا موقعیت؛<br /> * اصلاح قانون؛<br /> * تضمین عدم تکرار.<br /> <br /> مرجعی که شکایت را بررسی می‌کند باید مستقل، بی‌طرف و دارای اختیار اجرای تصمیم باشد. سازوکاری که تنها شکایت را ثبت کند اما نتواند نقض را متوقف یا جبران کند، الزام مادهٔ ۲ را برآورده نمی‌سازد.<br /> <br /> == حق حیات ==<br /> مادهٔ ۶ حق حیات را حقی ذاتی می‌داند و سلب خودسرانهٔ آن را ممنوع می‌کند. دولت باید از قتل غیرقانونی توسط مأموران خود جلوگیری و دربارهٔ همهٔ مرگ‌های بالقوه غیرقانونی تحقیق کند.<br /> <br /> حق حیات تنها ممنوعیت قتل عمدی نیست. حکومت باید در برابر خطرهای واقعی و قابل پیش‌بینی برای جان افراد نیز اقدامات معقول انجام دهد. مرگ در بازداشت، استفادهٔ مرگبار از زور، [[اعدام فراقضایی]] و محرومیت عمدی زندانی از درمان می‌تواند در محدودهٔ مادهٔ ۶ قرار گیرد.<br /> <br /> در کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، میثاق آن را تنها برای «جدی‌ترین جرایم»، بر اساس قانون زمان ارتکاب جرم و پس از حکم قطعی دادگاه صالح مجاز می‌داند. کمیتهٔ حقوق بشر «جدی‌ترین جرایم» را به جرایم دارای قتل عمد محدود تفسیر کرده است.&lt;ref name=&quot;GeneralComment36&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/CCPR/CCPR_C_GC_36.pdf General Comment No. 36 on Article 6: Right to Life]، ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> صدور حکم مرگ پس از محاکمهٔ ناعادلانه، برای جرایم سیاسی یا عقیدتی، جرایم مبهم امنیتی، جرایم مواد مخدر فاقد قتل عمد یا فعالیت مسالمت‌آمیز، می‌تواند سلب خودسرانهٔ حیات باشد.<br /> <br /> == منع شکنجه ==<br /> مادهٔ ۷ شکنجه و رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را ممنوع می‌کند. همچنین انجام آزمایش پزشکی یا علمی بدون رضایت آزادانهٔ فرد را منع می‌کند.<br /> <br /> ممنوعیت شکنجه مطلق است. جنگ، وضعیت اضطراری، تهدید امنیت ملی، دستور مقام بالاتر یا ادعای ضرورت بازجویی نمی‌تواند آن را توجیه کند.<br /> <br /> دولت باید:<br /> <br /> * شکنجه را جرم‌انگاری کند؛<br /> * دربارهٔ ادعاهای شکنجه مستقلاً تحقیق کند؛<br /> * اعتراف حاصل از شکنجه را از دادرسی کنار بگذارد؛<br /> * قربانیان را جبران کند؛<br /> * عاملان و آمران را محاکمه کند؛<br /> * فردی را به کشوری که در آن با خطر واقعی شکنجه روبه‌روست مسترد نکند.<br /> <br /> == منع بردگی و کار اجباری ==<br /> مادهٔ ۸ بردگی، برده‌داری، بندگی و کار اجباری را ممنوع می‌کند. برخی خدمات عمومی عادی، خدمت نظامی مقرر در قانون و کار متعارف زندانی بر اساس حکم قانونی، با شرایط معین، از مفهوم کار اجباری مستثنا هستند.<br /> <br /> قاچاق انسان، بهره‌کشی جنسی، بیگاری و برخی اشکال کار تحمیلی می‌توانند با مادهٔ ۸ تعارض داشته باشند.<br /> <br /> == آزادی و امنیت شخصی ==<br /> مادهٔ ۹ حق آزادی و امنیت شخصی را تضمین و [[بازداشت خودسرانه]] را ممنوع می‌کند. هر فرد بازداشت‌شده باید:<br /> <br /> * هنگام بازداشت از دلایل آن آگاه شود؛<br /> * سریعاً از اتهام‌های خود مطلع شود؛<br /> * بدون تأخیر نزد قاضی یا مقام قضایی مستقل حاضر شود؛<br /> * در مدت معقول محاکمه یا آزاد شود؛<br /> * بتواند قانونی‌بودن بازداشت را به چالش بکشد؛<br /> * در صورت بازداشت غیرقانونی از حق جبران برخوردار باشد.<br /> <br /> ثبت‌نکردن بازداشت، نگهداری در بازداشتگاه مخفی، محرومیت طولانی از ارتباط و بازداشت صرفاً به‌سبب فعالیت مسالمت‌آمیز سیاسی از موارد مهم نقض مادهٔ ۹ هستند.<br /> <br /> == رفتار با زندانیان ==<br /> مادهٔ ۱۰ مقرر می‌کند با همهٔ افراد محروم از آزادی باید انسانی و با احترام به کرامت ذاتی آنان رفتار شود.<br /> <br /> متهمان باید، جز در شرایط استثنایی، از محکومان جدا نگهداری شوند. هدف اصلی نظام زندان نیز باید اصلاح و بازگشت اجتماعی زندانی باشد، نه تحقیر یا انتقام.<br /> <br /> ازدحام شدید، محرومیت از درمان، سلول انفرادی طولانی، بی‌خوابی اجباری، غذای ناکافی و جلوگیری از تماس با خانواده می‌تواند ناقض مواد ۷ و ۱۰ باشد.<br /> <br /> == منع زندان به‌دلیل ناتوانی در اجرای تعهد قراردادی ==<br /> مادهٔ ۱۱ مقرر می‌کند هیچ‌کس نباید تنها به این دلیل که توانایی اجرای یک تعهد قراردادی را ندارد زندانی شود. این ماده ورشکستگی یا ناتوانی واقعی مالی را از کلاهبرداری و خودداری عمدی از اجرای حکم قانونی متمایز می‌کند.<br /> <br /> == آزادی رفت‌وآمد ==<br /> مادهٔ ۱۲ حق رفت‌وآمد آزادانه در داخل کشور، انتخاب محل اقامت، ترک هر کشور و ورود به کشور خود را تضمین می‌کند.<br /> <br /> محدودیت‌ها تنها هنگامی مجازند که:<br /> <br /> * در قانون پیش‌بینی شده باشند؛<br /> * برای امنیت ملی، نظم عمومی، سلامت، اخلاق عمومی یا حقوق دیگران ضرورت داشته باشند؛<br /> * با دیگر حقوق میثاق سازگار باشند؛<br /> * متناسب و غیرتبعیض‌آمیز باشند.<br /> <br /> ممنوع‌الخروج‌کردن خودسرانهٔ فعالان، تبعید داخلی و جلوگیری بدون دلیل قانونی از بازگشت شهروند به کشور می‌تواند ناقض مادهٔ ۱۲ باشد.<br /> <br /> == اخراج اتباع خارجی ==<br /> مادهٔ ۱۳ مقرر می‌کند تبعهٔ خارجی که به‌طور قانونی در قلمرو یک دولت عضو حضور دارد، تنها بر اساس تصمیم قانونی اخراج شود. فرد باید، جز در موارد استثنایی امنیت ملی، بتواند دلایل مخالفت خود را ارائه و تصمیم اخراج را نزد مرجع صالح بازبینی کند.<br /> <br /> == دادرسی عادلانه ==<br /> مادهٔ ۱۴ از مفصل‌ترین مواد میثاق است و اصول [[دادرسی عادلانه]] را بیان می‌کند:<br /> <br /> * برابری در برابر دادگاه‌ها؛<br /> * رسیدگی توسط دادگاه صالح، مستقل، بی‌طرف و تأسیس‌شده به‌موجب قانون؛<br /> * علنی‌بودن دادرسی؛<br /> * [[اصل برائت]]؛<br /> * اطلاع سریع و دقیق از اتهام؛<br /> * وقت و امکانات کافی برای دفاع؛<br /> * دسترسی به وکیل؛<br /> * محاکمه بدون تأخیر ناموجه؛<br /> * حضور متهم در محاکمه؛<br /> * امکان پرسش از شاهدان؛<br /> * برخورداری رایگان از مترجم در صورت نیاز؛<br /> * منع اجبار به اقرار یا شهادت علیه خود؛<br /> * حق تجدیدنظر؛<br /> * جبران محکومیت قضایی نادرست؛<br /> * منع محاکمه و مجازات دوباره برای همان جرم.<br /> <br /> دادگاه‌های ویژه یا انقلاب نیز باید تمام تضمین‌های مادهٔ ۱۴ را رعایت کنند. نام دادگاه یا استناد آن به امنیت ملی نمی‌تواند استقلال، علنی‌بودن، حق وکیل یا اصل برائت را کنار بگذارد.<br /> <br /> == اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات ==<br /> مادهٔ ۱۵ مقرر می‌کند هیچ‌کس را نمی‌توان به‌دلیل عملی مجازات کرد که هنگام ارتکاب، بر اساس حقوق داخلی یا بین‌المللی جرم نبوده است. مجازات شدیدتر نیز نمی‌تواند به گذشته تسری یابد.<br /> <br /> اگر پس از ارتکاب جرم، قانون مجازات سبک‌تری مقرر کند، متهم باید از آن برخوردار شود. این ماده مانع رسیدگی به اعمالی نیست که هنگام ارتکاب بر اساس اصول عمومی حقوق شناخته‌شده در جامعهٔ بین‌المللی جرم محسوب می‌شدند.<br /> <br /> == شناسایی شخصیت حقوقی ==<br /> مادهٔ ۱۶ حق هر انسان برای شناخته‌شدن به‌عنوان شخص در برابر قانون را تضمین می‌کند. [[ناپدیدسازی قهری]]، سلب اسناد هویتی یا قرار دادن انسان خارج از حمایت قانون می‌تواند این حق را نقض کند.<br /> <br /> == حریم خصوصی ==<br /> مادهٔ ۱۷ دخالت خودسرانه یا غیرقانونی در زندگی خصوصی، خانواده، خانه و مکاتبات و نیز حملهٔ غیرقانونی به حیثیت و آبروی افراد را ممنوع می‌کند.<br /> <br /> نظارت دیجیتال، شنود، جمع‌آوری اطلاعات شخصی، بازرسی خانه و دسترسی به تلفن یا حساب‌های اینترنتی باید دارای مبنای قانونی، هدف مشروع، ضرورت و تناسب باشد.<br /> <br /> == آزادی اندیشه، وجدان و مذهب ==<br /> مادهٔ ۱۸ حق آزادی اندیشه، وجدان و مذهب را تضمین می‌کند. این حق شامل داشتن، پذیرفتن یا تغییر دین یا عقیده و ابراز فردی یا جمعی آن در عبادت، آموزش و عمل است.<br /> <br /> هیچ‌کس نباید برای پذیرش، ترک یا تغییر دین تحت اجبار قرار گیرد. آزادی داشتن عقیدهٔ درونی حتی در وضعیت اضطراری قابل تعلیق نیست. ابراز خارجی دین تنها با شرایط دقیق قانونی، ضروری و متناسب قابل محدودشدن است.<br /> <br /> مجازات ارتداد، اجبار مذهبی، محرومیت پیروان ادیان به‌رسمیت‌نشناخته‌شده و تبعیض حکومتی می‌تواند با مادهٔ ۱۸ تعارض داشته باشد.<br /> <br /> == آزادی بیان ==<br /> مادهٔ ۱۹ حق داشتن عقیده بدون مداخله و حق جست‌وجو، دریافت و انتشار اطلاعات و اندیشه‌ها را از هر طریق و بدون توجه به مرزها تضمین می‌کند.<br /> <br /> محدودیت آزادی بیان باید هم‌زمان سه شرط داشته باشد:<br /> <br /> # به‌طور روشن در قانون مقرر شده باشد؛<br /> # یکی از هدف‌های مشروع مذکور در میثاق را دنبال کند؛<br /> # ضروری و متناسب باشد.<br /> <br /> انتقاد از حکومت، دفاع از تغییر سیاسی، گزارش نقض حقوق بشر و فعالیت روزنامه‌نگاری اصولاً در محدودهٔ حمایت مادهٔ ۱۹ قرار دارند. عنوان‌های مبهمی مانند «تبلیغ علیه نظام» یا «تشویش اذهان عمومی» نباید برای خاموش‌کردن بیان مسالمت‌آمیز به‌کار روند.<br /> <br /> == منع تبلیغ جنگ و نفرت‌پراکنی ==<br /> مادهٔ ۲۰ تبلیغ جنگ و دعوت به نفرت ملی، نژادی یا مذهبی را هنگامی که محرک تبعیض، دشمنی یا خشونت باشد، ممنوع می‌کند.<br /> <br /> این ماده به دولت اجازه نمی‌دهد هر دیدگاه تند یا مخالفی را جرم‌انگاری کند. برای محدودیت باید زمینه، جایگاه گوینده، قصد، محتوا، دامنهٔ انتشار و احتمال واقعی ایجاد تبعیض یا خشونت بررسی شود.<br /> <br /> == آزادی اجتماعات ==<br /> مادهٔ ۲۱ حق [[آزادی اجتماعات]] مسالمت‌آمیز را به‌رسمیت می‌شناسد. تظاهرات، راهپیمایی، تحصن، گردهمایی و تجمع سیاسی در این حق قرار می‌گیرند.<br /> <br /> محدودیت تنها هنگامی مجاز است که در قانون مقرر، برای یک هدف مشروع ضروری و در جامعه‌ای دموکراتیک متناسب باشد. اصل بر تسهیل تجمع است، نه منع آن.<br /> <br /> ندادن مجوز نباید به‌خودی‌خود تجمع مسالمت‌آمیز را به عملی خشونت‌آمیز تبدیل کند. استفاده از نیروی مرگبار فقط برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع قابل توجیه است.<br /> <br /> == آزادی تشکل ==<br /> مادهٔ ۲۲ حق تشکیل و عضویت در انجمن‌ها، اتحادیه‌ها، احزاب سیاسی، سازمان‌های مدنی و سندیکاها را تضمین می‌کند.<br /> <br /> انحلال حزب، ممنوعیت اتحادیه، بازداشت اعضا یا اجبار افراد به عضویت در سازمان حکومتی باید بر اساس قانون و با معیار ضرورت و تناسب بررسی شود. وجود نظام تک‌حزبی یا محروم‌کردن مخالفان مسالمت‌آمیز از تشکل با ماهیت این حق سازگار نیست.<br /> <br /> == حمایت از خانواده و حقوق کودک ==<br /> مادهٔ ۲۳ خانواده را واحد طبیعی و اساسی جامعه می‌داند و حق ازدواج با رضایت آزادانه و کامل طرفین را به‌رسمیت می‌شناسد. دولت‌ها باید برابری حقوق و مسئولیت‌های زوجین را تضمین کنند.<br /> <br /> مادهٔ ۲۴ برای هر کودک، بدون تبعیض، حق برخورداری از حمایت لازم، ثبت فوری پس از تولد، داشتن نام و کسب تابعیت را مقرر می‌کند.<br /> <br /> ازدواج اجباری، ازدواج کودک، تبعیض حقوقی میان زن و مرد و محرومیت کودکان از هویت قانونی ممکن است مواد ۲۳ و ۲۴ را نقض کند.<br /> <br /> == مشارکت سیاسی و انتخابات آزاد ==<br /> مادهٔ ۲۵ به هر شهروند حق می‌دهد:<br /> <br /> * مستقیماً یا از طریق نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده در ادارهٔ امور عمومی مشارکت کند؛<br /> * در انتخابات واقعی، ادواری، عمومی، برابر و با رأی مخفی رأی دهد و انتخاب شود؛<br /> * با شرایط برابر به خدمات عمومی دسترسی داشته باشد.<br /> <br /> انتخابات باید امکان بیان آزادانهٔ ارادهٔ رأی‌دهندگان را فراهم کند. حذف گستردهٔ نامزدها بر اساس عقیده، وابستگی سیاسی، جنسیت یا مذهب، محدودکردن رسانه‌ها و سرکوب رأی‌دهندگان می‌تواند با مادهٔ ۲۵ ناسازگار باشد.<br /> <br /> == حقوق اقلیت‌ها ==<br /> مادهٔ ۲۷ مقرر می‌کند اشخاص متعلق به اقلیت‌های قومی، دینی یا زبانی نباید از حق برخورداری از فرهنگ خود، عمل به دین یا استفاده از زبان خویش محروم شوند.<br /> <br /> این ماده حقی فردی است که معمولاً به‌صورت جمعی اعمال می‌شود. ممنوعیت آموزش زبان، تخریب اماکن مذهبی، جلوگیری از آیین‌های فرهنگی یا تبعیض علیه اقلیت‌ها می‌تواند ناقض آن باشد.<br /> <br /> == محدودیت حقوق ==<br /> برخی حقوق می‌توانند در شرایط مشخص محدود شوند؛ اما محدودیت باید:<br /> <br /> * بر پایهٔ قانون روشن و قابل‌دسترسی باشد؛<br /> * هدف مشروع داشته باشد؛<br /> * برای دستیابی به آن هدف ضروری باشد؛<br /> * کمترین آسیب را به حق وارد کند؛<br /> * متناسب باشد؛<br /> * تبعیض‌آمیز نباشد؛<br /> * ماهیت اصلی حق را از میان نبرد.<br /> <br /> استناد کلی به امنیت ملی یا نظم عمومی کافی نیست. دولت باید ضرورت محدودیت را در هر مورد توضیح دهد و امکان نظارت قضایی مستقل وجود داشته باشد.<br /> <br /> == وضعیت اضطراری و تعلیق حقوق ==<br /> مادهٔ ۴ اجازه می‌دهد دولت در وضعیت اضطراری عمومی که حیات ملت را تهدید می‌کند و رسماً اعلام شده است، برخی تعهدهای خود را موقتاً تعلیق کند.<br /> <br /> تعلیق باید:<br /> <br /> * فقط به اندازه‌ای باشد که وضعیت ضرورت دارد؛<br /> * با دیگر تعهدهای بین‌المللی سازگار باشد؛<br /> * تبعیض‌آمیز نباشد؛<br /> * رسماً اعلام و به دبیرکل سازمان ملل اطلاع داده شود؛<br /> * موقت و قابل بازبینی باشد.<br /> <br /> برخی حقوق حتی در وضعیت اضطراری قابل تعلیق نیستند، از جمله:<br /> <br /> * منع سلب خودسرانهٔ حیات؛<br /> * منع شکنجه؛<br /> * منع بردگی و بندگی؛<br /> * منع زندان صرفاً به‌سبب ناتوانی در اجرای تعهد قراردادی؛<br /> * اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات؛<br /> * شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * آزادی اندیشه، وجدان و مذهب در بعد درونی.<br /> <br /> نا‌آرامی سیاسی، تظاهرات یا تهدید امنیتی مجوزی نامحدود برای بازداشت خودسرانه، شکنجه یا کشتار ایجاد نمی‌کند.<br /> <br /> == کمیتهٔ حقوق بشر ==<br /> [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]] نهاد ناظر بر اجرای میثاق است. این کمیته از ۱۸ کارشناس مستقل تشکیل می‌شود که با رأی دولت‌های عضو انتخاب می‌شوند، اما در مقام شخصی فعالیت می‌کنند و نمایندهٔ دولت خود نیستند.<br /> <br /> وظایف کمیته عبارت‌اند از:<br /> <br /> * بررسی گزارش‌های ادواری دولت‌ها؛<br /> * طرح پرسش و گفت‌وگو با هیئت‌های دولتی؛<br /> * انتشار ملاحظات پایانی؛<br /> * صدور تفسیرهای عمومی؛<br /> * بررسی شکایت‌های فردی علیه دولت‌های عضو پروتکل نخست؛<br /> * بررسی ارتباطات میان دولت‌ها در شرایط مقرر؛<br /> * پیگیری اجرای نظرها و توصیه‌ها.<br /> <br /> کمیته دادگاه بین‌المللی نیست، اما تفسیرهای آن مرجع تخصصی مهمی برای فهم تعهدهای میثاق به‌شمار می‌روند.<br /> <br /> == گزارش‌دهی دولت‌ها ==<br /> دولت‌های عضو باید دربارهٔ اقدام‌های قانونی و عملی خود برای اجرای میثاق گزارش ارائه کنند. کمیته پیش از بررسی، فهرستی از مسائل و پرسش‌ها منتشر می‌کند. دولت پاسخ کتبی می‌دهد و سپس در جلسه‌ای عمومی با اعضای کمیته گفت‌وگو می‌کند.<br /> <br /> سازمان‌های غیردولتی، نهادهای ملی حقوق بشر و مدافعان حقوق بشر نیز می‌توانند گزارش‌های جایگزین ارائه کنند. کمیته پس از پایان بررسی، ملاحظات پایانی شامل نکات مثبت، نگرانی‌ها و توصیه‌ها را منتشر می‌کند.<br /> <br /> گزارش‌دهی جایگزین مسئولیت تحقیق و جبران نقض‌ها نیست؛ اما ابزاری برای نظارت عمومی و بین‌المللی بر عملکرد دولت است.<br /> <br /> == تفسیرهای عمومی ==<br /> کمیته برای توضیح مواد میثاق «تفسیر عمومی» صادر می‌کند. این اسناد موضوع‌هایی مانند حق حیات، دادرسی عادلانه، آزادی بیان، تجمع مسالمت‌آمیز، حریم خصوصی و تعهد عمومی دولت‌ها را تشریح می‌کنند.<br /> <br /> تفسیرهای عمومی معاهدهٔ جداگانه نیستند، اما به‌عنوان تفسیر تخصصی نهاد مسئول نظارت بر میثاق، در دادگاه‌ها، گزارش‌های حقوق بشری و مطالعات حقوقی مورد استناد قرار می‌گیرند.<br /> <br /> از تفسیرهای مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۱ دربارهٔ تعهدهای دولت‌ها؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۲ دربارهٔ دادرسی عادلانه؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۴ دربارهٔ آزادی عقیده و بیان؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۶ دربارهٔ حق حیات؛<br /> * تفسیر عمومی شمارهٔ ۳۷ دربارهٔ تجمع مسالمت‌آمیز.<br /> <br /> == پروتکل اختیاری نخست ==<br /> پروتکل اختیاری نخست هم‌زمان با میثاق در سال ۱۹۶۶ تصویب و در سال ۱۹۷۶ لازم‌الاجرا شد. این پروتکل به افرادی که مدعی‌اند حقوقشان توسط یک دولت عضو نقض شده است اجازه می‌دهد، پس از طی راه‌های مؤثر داخلی، شکایت خود را به کمیتهٔ حقوق بشر ارائه کنند.<br /> <br /> شرایط اصلی پذیرش شکایت عبارت‌اند از:<br /> <br /> * دولت مورد شکایت عضو پروتکل باشد؛<br /> * شاکی قربانی نقض یکی از حقوق میثاق باشد؛<br /> * راه‌های مؤثر داخلی طی شده باشند، مگر اینکه طولانی یا بی‌اثر باشند؛<br /> * همان موضوع هم‌زمان در سازوکار بین‌المللی دیگری بررسی نشود؛<br /> * شکایت ناشناس یا سوءاستفاده‌آمیز نباشد.<br /> <br /> ایران به این پروتکل نپیوسته است؛ ازاین‌رو کمیته نمی‌تواند شکایت فردی علیه جمهوری اسلامی را بر پایهٔ این سازوکار بررسی کند.&lt;ref name=&quot;OptionalProtocolStatus&quot;&gt;مجموعه معاهدات سازمان ملل متحد، [https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?chapter=4&amp;mtdsg_no=IV-5&amp;src=TREATY Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پروتکل اختیاری دوم ==<br /> پروتکل اختیاری دوم در سال ۱۹۸۹ تصویب و در سال ۱۹۹۱ لازم‌الاجرا شد. هدف آن [[لغو مجازات اعدام]] است. دولت‌های عضو متعهد می‌شوند هیچ فردی را در حوزهٔ صلاحیت خود اعدام نکنند و برای لغو این مجازات اقدام کنند.<br /> <br /> پروتکل تنها حق شرط بسیار محدودی را هنگام تصویب و برای جرایم بسیار سنگین نظامی در زمان جنگ به‌رسمیت می‌شناسد.<br /> <br /> جمهوری اسلامی ایران عضو پروتکل دوم نیست و همچنان مجازات اعدام را در دامنه‌ای گسترده اجرا می‌کند.<br /> <br /> == وضعیت حقوقی میثاق در ایران ==<br /> ایران میثاق را پیش از انقلاب ۱۳۵۷ و بدون حق شرط تصویب کرده است. مطابق مادهٔ ۹ قانون مدنی ایران، مقررات معاهداتی که بر اساس قانون اساسی میان دولت ایران و دیگر دولت‌ها منعقد شده‌اند، در حکم قانون‌اند.<br /> <br /> بااین‌حال، اجرای مستقیم میثاق در دادگاه‌های جمهوری اسلامی با موانع متعددی روبه‌روست. اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی همهٔ قوانین و مقررات را ملزم به انطباق با «موازین اسلامی» می‌داند و تشخیص آن را بر عهدهٔ فقهای شورای نگهبان گذاشته است. این ساختار در مواردی به تصویب یا استمرار قوانینی منجر شده که نهادهای سازمان ملل آنها را مغایر میثاق دانسته‌اند.<br /> <br /> حقوق داخلی یا تفسیر مذهبی قانون نمی‌تواند در حقوق بین‌الملل به‌عنوان توجیهی برای اجرا نکردن تعهدهای معاهده‌ای مورد استناد قرار گیرد. کمیتهٔ حقوق بشر نیز از جمهوری اسلامی خواسته است اطمینان دهد قواعد داخلی مانع اجرای میثاق نمی‌شوند.&lt;ref name=&quot;IranListIssues&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=u3ip7Yo7vq9xV1yQXA2hNzhD7FJgfCys9cLXxSZYgb5UqvnqpZ3jTSTFJamIOWpMZF3EQ7GAjCNjMpRh5A56Cg%3D%3D List of Issues in Relation to the Fourth Periodic Report of the Islamic Republic of Iran].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گزارش‌های ایران به کمیته ==<br /> ایران موظف است گزارش‌های دوره‌ای خود را دربارهٔ اجرای میثاق به کمیته ارائه کند. تأخیرهای طولانی در گزارش‌دهی یکی از مشکلات روند نظارت بوده است.<br /> <br /> کمیتهٔ حقوق بشر در ۹ و ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ چهارمین گزارش ادواری جمهوری اسلامی را بررسی و در ۲۶ اکتبر ملاحظات پایانی خود را تصویب کرد. این سند در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;IranCO2023&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://uhri.ohchr.org/Document/File/8862edc6-f29a-4fe9-ad9b-26abae191a7f/F1B9997C-FBD7-47AC-912F-E04E075A12DF Concluding Observations on the Fourth Periodic Report of the Islamic Republic of Iran]، ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمیته ضمن استقبال از ارائهٔ گزارش و گفت‌وگو با هیئت ایرانی، نگرانی‌های متعددی دربارهٔ چارچوب قانونی و عملکرد حکومت مطرح کرد.<br /> <br /> == نگرانی‌های کمیته دربارهٔ ایران ==<br /> در ملاحظات پایانی ۲۰۲۳، کمیته موضوع‌های متعددی را بررسی کرد، از جمله:<br /> <br /> * جایگاه میثاق در حقوق داخلی؛<br /> * استقلال قوهٔ قضائیه؛<br /> * تبعیض علیه زنان و دختران؛<br /> * تبعیض علیه اقلیت‌های قومی و مذهبی؛<br /> * مجازات اعدام؛<br /> * اعدام افرادی که هنگام ارتکاب جرم کودک بوده‌اند؛<br /> * استفادهٔ غیرقانونی از نیروی مرگبار؛<br /> * شکنجه و بدرفتاری؛<br /> * مرگ در بازداشت؛<br /> * بازداشت خودسرانه؛<br /> * ناپدیدسازی قهری؛<br /> * شرایط زندان‌ها؛<br /> * حق دادرسی عادلانه؛<br /> * آزادی مذهب؛<br /> * آزادی بیان و دسترسی به اینترنت؛<br /> * آزادی اجتماعات و تشکل‌ها؛<br /> * حقوق مدافعان حقوق بشر و وکلا؛<br /> * مشارکت سیاسی و انتخابات؛<br /> * حقوق اقلیت‌ها.<br /> <br /> کمیته از ایران خواست قوانین و رویه‌های خود را با تعهدهای میثاق هماهنگ، تحقیقات مستقل دربارهٔ نقض‌ها انجام و دسترسی قربانیان به جبران مؤثر را تضمین کند.&lt;ref name=&quot;IranCO2023&quot; /&gt;<br /> <br /> == مجازات اعدام در جمهوری اسلامی ==<br /> مادهٔ ۶ میثاق برای کشورهایی که هنوز مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای مقرر می‌کند. جمهوری اسلامی اعدام را برای مجموعه‌ای از جرایم، از جمله برخی جرایم مواد مخدر، امنیتی، مذهبی و جرایمی با عناوین مبهم اجرا کرده است.<br /> <br /> نهادهای سازمان ملل بارها اعلام کرده‌اند که جرایمی که به قتل عمد منتهی نشده‌اند در مفهوم «جدی‌ترین جرایم» مادهٔ ۶ قرار نمی‌گیرند. اعدام بر پایهٔ اتهام‌های کلی امنیتی، فعالیت سیاسی یا اعتراف حاصل از شکنجه می‌تواند مواد ۶، ۷ و ۱۴ را هم‌زمان نقض کند.<br /> <br /> گزارگر ویژهٔ سازمان ملل در موارد مربوط به زندانیان سیاسی یادآوری کرده است که ایران عضو میثاق است و حکم مرگ نباید بر اساس تعریف‌های مبهم و گستردهٔ جرایم امنیتی صادر شود.&lt;ref name=&quot;UNPoliticalPrisoners&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%DB%B3%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 هشدار گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره اعدام قریب‌الوقوع سه زندانی سیاسی در ایران].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هشت گزارشگر سازمان ملل نیز در بررسی پرونده‌های محکومان سیاسی، استفاده از مجازات مرگ برای جرایم مبهم امنیت ملی را انحراف جدی از تعهدهای ایران بر پایهٔ میثاق توصیف کردند.&lt;ref name=&quot;EightRapporteurs&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%DB%B8-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF بیانیه هشت گزارشگر ملل متحد درباره نقض تضمین‌های محاکمه عادلانه و استفاده از مجازات اعدام].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دادرسی عادلانه در ایران ==<br /> دادگاه‌های انقلاب بخش بزرگی از پرونده‌های سیاسی و امنیتی را رسیدگی می‌کنند. گزارش‌های حقوق بشری از مشکلاتی مانند موارد زیر سخن گفته‌اند:<br /> <br /> * محرومیت متهم از وکیل انتخابی؛<br /> * دسترسی‌نداشتن وکیل به پرونده؛<br /> * محاکمه‌های کوتاه و غیرعلنی؛<br /> * اتکا به اعتراف‌های اجباری؛<br /> * اتهام‌های کلی و مبهم؛<br /> * نبود فرصت کافی برای دفاع؛<br /> * محدودیت در احضار و پرسش از شاهدان؛<br /> * بی‌توجهی دادگاه به ادعای شکنجه؛<br /> * صدور حکم مرگ پس از فرایندهای شتاب‌زده.<br /> <br /> این رویه‌ها ممکن است مادهٔ ۱۴ میثاق را نقض کنند. اگر حکم اعدام در چنین فرایندی صادر شود، اجرای آن افزون بر نقض مادهٔ ۱۴، سلب خودسرانهٔ حیات بر اساس مادهٔ ۶ نیز محسوب می‌شود.<br /> <br /> مای ساتو، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، در بررسی پروندهٔ شماری از زندانیان سیاسی، حبس طولانی انفرادی و محرومیت از حقوق دادرسی عادلانه را مغایر میثاق دانسته است.&lt;ref name=&quot;MaiSato&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%85%DB%8C%D9%82-%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AA%D9%88-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%A7 ابراز نگرانی مای ساتو نسبت به پرونده‌ها و احکام زندانیان سیاسی].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندانیان سیاسی ==<br /> رفتار با [[زندانی سیاسی|زندانیان سیاسی]] در ایران با چند مادهٔ میثاق ارتباط دارد:<br /> <br /> * مادهٔ ۷؛ منع شکنجه و بدرفتاری؛<br /> * مادهٔ ۹؛ منع بازداشت خودسرانه؛<br /> * مادهٔ ۱۰؛ رفتار انسانی با زندانی؛<br /> * مادهٔ ۱۴؛ دادرسی عادلانه؛<br /> * مادهٔ ۱۹؛ آزادی بیان؛<br /> * مواد ۲۱ و ۲۲؛ آزادی تجمع و تشکل.<br /> <br /> وزارت خارجهٔ آلمان در سال ۱۳۹۶ وضعیت زندانیان سیاسی اعتصابی در زندان گوهردشت و شرایط غیرانسانی حبس آنان را نقض میثاق حقوق مدنی و سیاسی توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;GermanForeignOffice&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/204877 وزارت خارجه آلمان: رفتار رژیم ایران با زندانیان نقض میثاق‌های بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است]، ۱۳۹۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بازداشت فرد صرفاً به‌سبب عضویت در یک گروه مخالف یا ابراز مسالمت‌آمیز عقیده با مواد ۹، ۱۹ و ۲۲ میثاق تعارض دارد. ادعای امنیت ملی باید بر تهدیدی مشخص و قابل اثبات استوار باشد و نمی‌تواند برای جرم‌انگاری کلی مخالفت سیاسی استفاده شود.<br /> <br /> == آزادی بیان و اینترنت ==<br /> جمهوری اسلامی با استفاده از مقرراتی مانند «تبلیغ علیه نظام»، «توهین به رهبری»، «نشر اکاذیب» و «تشویش اذهان عمومی» روزنامه‌نگاران، فعالان و کاربران شبکه‌های اجتماعی را تعقیب کرده است.<br /> <br /> محدودیت دسترسی به اینترنت، فیلترینگ و قطع گستردهٔ ارتباطات نیز در ارزیابی مادهٔ ۱۹ اهمیت دارند. حکومت باید نشان دهد هر محدودیت مشخص، قانونی، ضروری و متناسب است. قطع سراسری یا گستردهٔ اینترنت برای جلوگیری از انتشار اخبار اعتراضات معمولاً این معیارها را برآورده نمی‌کند.<br /> <br /> آزادی بیان از سخنانی حمایت می‌کند که ممکن است حکومت را ناراحت، آزرده یا با مخالفت روبه‌رو کند. حمایت از تغییر نظام سیاسی، انتقاد از رهبر یا افشای نقض حقوق بشر، تا زمانی که دعوت واقعی به خشونت نباشد، اصولاً در محدودهٔ آزادی بیان قرار دارد.<br /> <br /> == آزادی اجتماعات و سرکوب اعتراضات ==<br /> تجمع مسالمت‌آمیز تحت حمایت مادهٔ ۲۱ است. وظیفهٔ حکومت تسهیل تجمع و حفاظت از شرکت‌کنندگان است. بازداشت گسترده، تیراندازی به معترضان، استفادهٔ بی‌ضابطه از نیروی مرگبار و تعقیب قضایی افراد صرفاً به‌سبب شرکت در تظاهرات می‌تواند مواد ۶، ۹، ۱۹ و ۲۱ را نقض کند.<br /> <br /> در قطعنامه‌ها و گزارش‌های بین‌المللی دربارهٔ اعتراضات ایران، استفادهٔ مرگبار از زور، بازداشت‌های گسترده و محاکمه‌های شتاب‌زده از جمله موارد مغایر تعهدهای ایران بر اساس میثاق معرفی شده‌اند.&lt;ref name=&quot;EuropeanParliamentIran&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%A8-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF تصویب قطعنامهٔ سرکوب بی‌رحمانه علیه معترضان در ایران در پارلمان اروپا].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> خشونت محدود برخی افراد، حمایت میثاق از همهٔ شرکت‌کنندگان مسالمت‌آمیز را از میان نمی‌برد. نیروهای انتظامی باید میان افراد خشونت‌ورز و دیگر شرکت‌کنندگان تمایز قائل شوند.<br /> <br /> == آزادی مذهب و تبعیض دینی ==<br /> قانون اساسی جمهوری اسلامی برخی ادیان را به‌رسمیت می‌شناسد، اما پیروان ادیان و مذاهب دیگر، نوکیشان مسیحی، بهائیان، اهل سنت و دراویش با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده‌اند.<br /> <br /> مادهٔ ۱۸ حق داشتن، پذیرفتن و تغییر دین یا عقیده را تضمین می‌کند. مجازات فرد به‌سبب ترک دین، تغییر مذهب یا فعالیت مسالمت‌آمیز مذهبی با این ماده ناسازگار است.<br /> <br /> شرط التزام عملی به مذهب رسمی برای تصدی برخی مناصب و محرومیت افراد از حقوق مدنی به‌سبب دین یا عقیده نیز باید بر اساس مواد ۲، ۱۸، ۲۵، ۲۶ و ۲۷ بررسی شود.<br /> <br /> == حقوق زنان ==<br /> قوانین جمهوری اسلامی در زمینه‌هایی مانند ارث، شهادت، ازدواج، طلاق، حضانت، پوشش و دسترسی به برخی مناصب میان زنان و مردان تفاوت می‌گذارند.<br /> <br /> مواد ۲، ۳ و ۲۶ میثاق دولت را به تضمین برابری و منع تبعیض ملزم می‌کنند. دولت نمی‌تواند با استناد کلی به سنت یا مذهب، تبعیضی را که مانع برخورداری برابر زنان از حقوق میثاق است توجیه کند.<br /> <br /> [[حجاب اجباری]] نیز با حق حریم خصوصی، آزادی بیان، آزادی عقیده، برابری و آزادی شخصی ارتباط دارد. اعمال مجازات کیفری، خشونت یا محرومیت اجتماعی برای پوشش می‌تواند چند حق مندرج در میثاق را هم‌زمان محدود کند.<br /> <br /> == انتخابات در جمهوری اسلامی ==<br /> مادهٔ ۲۵ حق شرکت در انتخابات واقعی و دسترسی برابر به مناصب عمومی را تضمین می‌کند. در جمهوری اسلامی، شورای نگهبان نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری و مجلس را بر اساس معیارهای سیاسی، مذهبی و عقیدتی بررسی و شمار زیادی را رد صلاحیت می‌کند.<br /> <br /> محدودیت نامزدی باید بر معیارهای عینی، معقول و غیرتبعیض‌آمیز استوار باشد. حذف مخالفان نظام، زنان یا پیروان ادیان بر پایهٔ معیارهای عقیدتی با مفهوم انتخابات آزاد و عمومی سازگار نیست.<br /> <br /> وجود مقام [[ولایت فقیه]] با اختیارات گسترده و غیرپاسخگو و نهادهای انتصابی که بر نهادهای انتخابی برتری دارند، تحقق کامل [[حاکمیت مردم]] و مادهٔ ۲۵ را با مانع روبه‌رو می‌کند.<br /> <br /> == قتل‌عام ۱۳۶۷ و میثاق ==<br /> [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] با چند حق بنیادین میثاق ارتباط دارد:<br /> <br /> * مادهٔ ۶؛ حق حیات؛<br /> * مادهٔ ۷؛ منع شکنجه؛<br /> * مادهٔ ۹؛ منع بازداشت خودسرانه؛<br /> * مادهٔ ۱۴؛ دادرسی عادلانه؛<br /> * مادهٔ ۱۶؛ شناسایی شخصیت حقوقی؛<br /> * مواد ۱۸ و ۱۹؛ آزادی عقیده و بیان.<br /> <br /> بسیاری از قربانیان پیش‌تر محاکمه شده و در حال گذراندن حکم بودند. آنان در برابر [[هیئت مرگ]] از اتهام روشن، وکیل، فرصت دفاع و تجدیدنظر برخوردار نبودند. اعدام مخفیانه و دفن قربانیان در [[گور جمعی|گورهای جمعی]] نقض حق حیات و، در پیوند با پنهان‌کردن سرنوشت آنان، [[ناپدیدسازی قهری]] محسوب شده است.<br /> <br /> تعهد ایران به تحقیق و جبران با گذشت زمان از میان نمی‌رود. حکومت باید سرنوشت قربانیان، محل دفن و هویت مسئولان را روشن و دسترسی خانواده‌ها به حقیقت و عدالت را تضمین کند.<br /> <br /> == مواضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]] در برنامه‌ها و مواضع خود بر التزام ایران آینده به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر و میثاق‌های بین‌المللی، از جمله میثاق حقوق مدنی و سیاسی، تأکید کرده‌اند.<br /> <br /> در بیانیه‌ها و برنامه‌های مقاومت ایران، تعهد به میثاق با محورهای زیر پیوند خورده است:<br /> <br /> * [[جمهوری دموکراتیک]] مبتنی بر رأی آزاد؛<br /> * انتخابات آزاد و عمومی؛<br /> * [[پلورالیسم سیاسی]]؛<br /> * آزادی احزاب و مطبوعات؛<br /> * آزادی اجتماعات؛<br /> * جدایی دین و دولت؛<br /> * برابری زنان و مردان؛<br /> * برابری اقوام و پیروان ادیان؛<br /> * استقلال دستگاه قضایی؛<br /> * منع شکنجه؛<br /> * لغو مجازات اعدام؛<br /> * حق دفاع و دادرسی علنی؛<br /> * احترام به حاکمیت قانون.<br /> <br /> مریم رجوی در معرفی برنامهٔ خود برای ایران آینده اعلام کرده است مقاومت ایران به اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر، میثاق حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسیون منع شکنجه و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان متعهد است.&lt;ref name=&quot;MaryamProgram&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مریم رجوی و برنامه فردای ایران].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این تعهد در مواضع شورای ملی مقاومت نیز به‌عنوان بخشی از چارچوب حقوقی حکومت انتقالی و ایران پس از جمهوری اسلامی مطرح شده است.&lt;ref name=&quot;NCRICommitment&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2013/02/02/3180/ کنفرانس بین‌المللی در پاریس؛ سالگرد انقلاب، تغییر در سال ۲۰۱۳]، ۱۴ بهمن ۱۳۹۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == میثاق و طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی ==<br /> بخش عمده‌ای از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] با حقوق مندرج در میثاق ارتباط دارد:<br /> <br /> * حاکمیت مبتنی بر رأی مردم با مادهٔ ۲۵؛<br /> * آزادی بیان و احزاب با مواد ۱۹ و ۲۲؛<br /> * آزادی اجتماعات با مادهٔ ۲۱؛<br /> * منع شکنجه با مادهٔ ۷؛<br /> * لغو مجازات اعدام با حق حیات و پروتکل اختیاری دوم؛<br /> * جدایی دین و دولت و آزادی ادیان با مادهٔ ۱۸؛<br /> * برابری زنان و مردان با مواد ۳ و ۲۶؛<br /> * دستگاه قضایی مستقل با مادهٔ ۱۴؛<br /> * حقوق اقوام و اقلیت‌ها با مواد ۲، ۲۶ و ۲۷؛<br /> * انتخابات آزاد با مواد ۱ و ۲۵.<br /> <br /> طرح ده‌ماده‌ای از لغو کامل مجازات اعدام فراتر از حداقل مقرر در متن اصلی میثاق می‌رود و با هدف پروتکل اختیاری دوم هماهنگ است.<br /> <br /> == محدودیت‌های سازوکار میثاق ==<br /> با وجود اهمیت میثاق، اجرای آن با محدودیت‌هایی روبه‌روست:<br /> <br /> * کمیتهٔ حقوق بشر نیروی اجرایی یا پلیس ندارد؛<br /> * اجرای توصیه‌ها به همکاری دولت‌ها وابسته است؛<br /> * دولت‌ها ممکن است گزارش‌های خود را با تأخیر ارائه کنند؛<br /> * افراد تنها علیه دولت‌های عضو پروتکل نخست می‌توانند شکایت کنند؛<br /> * برخی دولت‌ها حق شرط‌های گسترده اعلام کرده‌اند؛<br /> * اجرای داخلی میثاق در نظام‌های حقوقی مختلف یکسان نیست؛<br /> * فشار سیاسی ممکن است بر همکاری دولت‌ها اثر بگذارد.<br /> <br /> بااین‌حال، گزارش‌های کمیته، تفسیرهای عمومی و نظرهای آن معیارهای مهمی برای دادگاه‌ها، نهادهای مدنی، گزارشگران سازمان ملل و جنبش‌های دادخواهی فراهم می‌کنند.<br /> <br /> == اهمیت ==<br /> میثاق حقوق مدنی و سیاسی قدرت حکومت را در برابر فرد محدود می‌کند. دولت عضو نمی‌تواند رفتار با شهروندان را صرفاً «امر داخلی» بداند و از نظارت بین‌المللی کنار بگذارد.<br /> <br /> اهمیت میثاق در چند زمینه است:<br /> <br /> * تبدیل آزادی‌های بنیادین به تعهد حقوقی؛<br /> * تعیین معیار مشترک برای قوانین ملی؛<br /> * ایجاد سازوکار نظارت بین‌المللی؛<br /> * فراهم‌کردن زبان حقوقی مشترک برای قربانیان و مدافعان؛<br /> * پیوند حق حیات و آزادی‌های فردی با مشارکت سیاسی؛<br /> * الزام دولت‌ها به تحقیق و جبران؛<br /> * تقویت حاکمیت قانون و جلوگیری از خودکامگی.<br /> <br /> برای ایران، اهمیت میثاق در آن است که جمهوری اسلامی بدون حق شرط به تعهدهای آن ادامه داده است. در نتیجه، استناد به قوانین داخلی، موازین حکومتی یا عنوان امنیت ملی نمی‌تواند به‌طور کلی نقض حق حیات، شکنجه، بازداشت خودسرانه یا سرکوب آزادی‌های سیاسی را توجیه کند.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> * [[کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد]]<br /> * [[حق حیات]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[آزادی بیان]]<br /> * [[آزادی اجتماعات]]<br /> * [[آزادی مذهب]]<br /> * [[انتخابات آزاد]]<br /> * [[حاکمیت مردم]]<br /> * [[بازداشت خودسرانه]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اسناد بین‌المللی حقوق بشر]]<br /> [[رده:معاهدات سازمان ملل متحد]]<br /> [[رده:حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:آزادی‌های مدنی]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۲ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94796 2026-11-04T21:20:50Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفرمانی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94795 2026-11-04T21:18:20Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفر‌مانی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94794 2026-11-04T21:17:48Z

<p>Alireza k h: تغییرمسیر به بی‌کیفر مانی حذف شد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = بی‌کیفرمانی<br /> | نام اصلی = Impunity<br /> | نام‌های دیگر = مصونیت از مجازات، معافیت از مجازات، فرهنگ بی‌کیفری، فرهنگ مصونیت<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق بین‌الملل کیفری]]، [[عدالت انتقالی]]، حقوق کیفری، جامعه‌شناسی سیاسی<br /> | دوره = دارای پیشینهٔ تاریخی؛ صورت‌بندی جدید حقوقی عمدتاً پس از [[جنگ جهانی دوم]]<br /> | خاستگاه = ضرورت پاسخگوکردن عاملان نقض‌های فاحش حقوق بشر و جنایت‌های بین‌المللی و جلوگیری از تکرار آنها<br /> | تاریخ شکل‌گیری = گسترش مفهوم در حقوق بین‌الملل نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم؛ تدوین اصول سازمان ملل در ۱۹۹۷ و به‌روزرسانی در ۲۰۰۵<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = لوئی ژوئنه، دیان اورنتلیچر، گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل در زمینهٔ حقیقت، عدالت، جبران خسارت و تضمین عدم تکرار<br /> | پیشگامان فکری = حقوقدانان حقوق بشر، مدافعان دادخواهی، خانواده‌های قربانیان و جنبش‌های مبارزه با بی‌کیفرمانی<br /> | جریان‌های مرتبط = [[جنبش دادخواهی]]، [[عدالت انتقالی]]، مبارزه با فساد، حاکمیت قانون، حقوق قربانیان و مبارزه با جنایت‌های بین‌المللی<br /> | در واکنش به = تحقیق‌نکردن، محاکمه‌نکردن یا مجازات‌نکردن عاملان نقض حقوق بشر و حمایت سیاسی یا قانونی از آنان<br /> | مفاهیم کلیدی = حق حقیقت، حق عدالت، جبران خسارت، پاسخگویی، تحقیق مستقل، مسئولیت فرماندهی، صلاحیت جهانی و تضمین عدم تکرار<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = حقیقت‌یابی و پاسخگویی قضایی شرط شناخت کامل نقض‌ها و جلوگیری از انکار، تحریف و تکرار آنهاست<br /> | دیدگاه اجتماعی = بی‌کیفرمانی اعتماد عمومی به قانون را از میان می‌برد، خشونت را عادی می‌کند و به عاملان پیام می‌دهد که نقض حقوق هزینه‌ای ندارد<br /> | تأثیرپذیرفته از = حقوق بین‌الملل بشر، حقوق بشردوستانه، دادگاه‌های کیفری بین‌المللی، جنبش‌های دادخواهی و تجربهٔ گذار از حکومت‌های دیکتاتوری<br /> | تأثیرگذار بر = کمیسیون‌های حقیقت، برنامه‌های جبران خسارت، اصلاح نهادهای امنیتی، پالایش اداری، دادگاه‌های ملی و بین‌المللی و صلاحیت جهانی قضایی<br /> | منتقدان شاخص = منتقدان عدالت کیفری گزینشی، سیاسی‌شدن محاکمه‌ها، قربانی‌شدن آشتی ملی و تمرکز بیش از اندازه بر مجازات بدون اصلاح ساختاری<br /> | آثار شاخص = ''مجموعه اصول به‌روزشده برای حمایت و ارتقای حقوق بشر از طریق اقدام برای مبارزه با بی‌کیفرمانی''؛ ''اصول اساسی و رهنمودهای حق جبران و غرامت''<br /> }}<br /> <br /> '''بی‌کیفرمانی''' وضعیتی است که در آن عاملان نقض حقوق بشر، جرایم حکومتی یا جنایت‌های بین‌المللی، در عمل یا به‌موجب قانون، از تحقیق، تعقیب، محاکمه، مجازات و دیگر اشکال پاسخگویی مصون می‌مانند. بی‌کیفرمانی ممکن است ناشی از حمایت سیاسی، وابستگی دستگاه قضایی، قوانین مصونیت‌بخش، عفو گسترده، تهدید شاهدان، نابودی اسناد، ناتوانی نهادهای تحقیق یا خودداری آگاهانهٔ حکومت از اجرای قانون باشد.<br /> <br /> «مجموعه اصول به‌روزشده برای حمایت و ارتقای حقوق بشر از طریق اقدام برای مبارزه با بی‌کیفرمانی» بی‌کیفرمانی را ناتوانی حقوقی یا عملی در پاسخگوکردن عاملان نقض‌ها در رسیدگی‌های کیفری، مدنی، اداری یا انضباطی تعریف می‌کند؛ وضعیتی که در آن آنان موضوع تحقیق مؤثر قرار نمی‌گیرند یا، در صورت وجود شواهد کافی، متهم، بازداشت، محاکمه و مجازات نمی‌شوند و قربانیان نیز به جبران خسارت دسترسی ندارند.&lt;ref name=&quot;UNPrinciples&quot;&gt;سازمان ملل متحد، [https://digitallibrary.un.org/record/541829/files/E_CN.4_2005_102_Add.1-EN.pdf Updated Set of Principles for the Protection and Promotion of Human Rights through Action to Combat Impunity]، سند E/CN.4/2005/102/Add.1، ۸ فوریهٔ ۲۰۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بی‌کیفرمانی با برائت قانونی یک متهم پس از محاکمهٔ مستقل و عادلانه یکسان نیست. اگر دادگاه پس از بررسی واقعی و بی‌طرفانهٔ ادله به نبود دلیل کافی برسد، صدور حکم برائت بخشی از [[دادرسی عادلانه]] است. بی‌کیفرمانی هنگامی مطرح می‌شود که تحقیق واقعی صورت نگیرد، دادگاه استقلال نداشته باشد، رسیدگی عمداً محدود شود، متهمان قدرتمند از دسترس قانون خارج بمانند یا نتیجه از پیش تعیین شده باشد.<br /> <br /> در ایران، موضوع بی‌کیفرمانی بیش از همه در ارتباط با اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]، [[قتل‌های زنجیره‌ای ایران]]، سرکوب اعتراضات، شکنجه و مرگ در بازداشت و تخریب [[گور جمعی|گورهای جمعی]] مطرح شده است. سازمان‌های حقوق بشری و [[مقاومت ایران]] گفته‌اند برخی از افراد متهم به مشارکت در این نقض‌ها نه‌تنها محاکمه نشده‌اند، بلکه در دستگاه قضایی، امنیتی یا اجرایی جمهوری اسلامی به مقام‌های بالاتر رسیده‌اند.&lt;ref name=&quot;AmnestyRaisi&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2021/06/iran-ebrahim-raisi-must-be-investigated-for-crimes-against-humanity/ Iran: Ebrahim Raisi Must Be Investigated for Crimes against Humanity]، ۱۹ ژوئن ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی ==<br /> واژهٔ انگلیسی ''Impunity'' از ریشهٔ لاتین ''impunitas'' به معنای رهایی از مجازات آمده است. برابرهای فارسی آن عبارت‌اند از:<br /> <br /> * بی‌کیفرمانی؛<br /> * مصونیت از مجازات؛<br /> * معافیت از مجازات؛<br /> * بی‌کیفری؛<br /> * فرهنگ مصونیت؛<br /> * فرهنگ بی‌پاسخگویی.<br /> <br /> «بی‌کیفرمانی» صورت فشرده‌تر و رایج‌تر در متون حقوق بشری فارسی است. این اصطلاح تنها نبود مجازات کیفری را بیان نمی‌کند، بلکه مجموعه‌ای از ناکامی‌ها در حقیقت‌یابی، تحقیق، رسیدگی قضایی، جبران خسارت و اصلاح ساختارهای مسئول را دربر می‌گیرد.<br /> <br /> ترکیب «فرهنگ بی‌کیفرمانی» به وضعیتی اشاره دارد که مصون‌ماندن عاملان به رفتاری تکراری و نهادینه تبدیل شده است. در چنین محیطی، مأموران و مقام‌ها انتظار دارند که ارتکاب نقض حقوق بشر برای آنان پیامد جدی نداشته باشد.<br /> <br /> == تعریف حقوقی ==<br /> بر اساس اصول سازمان ملل، بی‌کیفرمانی می‌تواند دو شکل اصلی داشته باشد:<br /> <br /> === بی‌کیفرمانی قانونی ===<br /> بی‌کیفرمانی قانونی یا ''de jure'' هنگامی پدید می‌آید که قوانین یا تصمیم‌های رسمی مانع پاسخگویی شوند. نمونه‌های آن عبارت‌اند از:<br /> <br /> * قانون عفو گسترده برای عاملان جنایت‌های سنگین؛<br /> * مصونیت مطلق مقام‌ها؛<br /> * مرور زمان نامتناسب؛<br /> * جلوگیری قانونی از تحقیق دربارهٔ نیروهای امنیتی؛<br /> * انتقال پروندهٔ نقض حقوق بشر به دادگاه فاقد استقلال؛<br /> * جرم‌زدایی گذشته‌نگر از رفتار مجرمانه؛<br /> * منع دسترسی قربانیان به دادگاه.<br /> <br /> === بی‌کیفرمانی عملی ===<br /> بی‌کیفرمانی عملی یا ''de facto'' زمانی رخ می‌دهد که قانون ظاهراً امکان تحقیق و محاکمه را فراهم می‌کند، اما ساختارهای حکومتی از اجرای آن جلوگیری می‌کنند. نمونه‌های آن شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * وابستگی دادستان و قاضی؛<br /> * تهدید یا قتل شاهدان؛<br /> * تخریب ادله؛<br /> * ناپدیدکردن پرونده‌ها؛<br /> * خودداری پلیس از اجرای حکم؛<br /> * محدودکردن تحقیق به مأموران رده‌پایین؛<br /> * فراری‌دادن متهم؛<br /> * فشار سیاسی بر دادگاه؛<br /> * تأخیر عمدی تا از میان رفتن اسناد یا شاهدان.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی عملی در حکومت‌هایی که نهاد متهم به نقض، مسئول تحقیق دربارهٔ خود نیز هست، بیشتر دیده می‌شود.<br /> <br /> == تفاوت با مفاهیم مرتبط ==<br /> === مصونیت حقوقی ===<br /> مصونیت، مانعی حقوقی و معمولاً موقت یا محدود برای اعمال صلاحیت دادگاه است؛ مانند برخی مصونیت‌های دیپلماتیک یا مصونیت شخصی مقام‌های عالی‌رتبه در برابر دادگاه‌های خارجی. مصونیت لزوماً به معنای از میان رفتن مسئولیت نیست و ممکن است پس از پایان سمت یا در مرجع صلاحیت‌دار دیگری قابل پیگیری باشد.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی نتیجه‌ای گسترده‌تر است: مسئول هیچ‌گاه به‌طور واقعی پاسخگو نمی‌شود. مصونیت ممکن است یکی از عوامل بی‌کیفرمانی باشد، اما این دو مترادف نیستند.<br /> <br /> === برائت ===<br /> برائت پس از تحقیق و محاکمهٔ مستقل، حقی اساسی و نتیجهٔ ممکن دادرسی عادلانه است. بی‌کیفرمانی زمانی مطرح می‌شود که رسیدگی واقعی انجام نشده، دادگاه نمایشی بوده یا ادله عمداً نادیده گرفته شده باشند.<br /> <br /> === عفو ===<br /> عفو ممکن است مجازات فرد محکوم را کاهش دهد یا از میان ببرد. عفو در برخی جرایم عادی یا فرایندهای صلح ممکن است مشروع باشد؛ اما عفو گسترده‌ای که تحقیق و محاکمهٔ عاملان نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت، شکنجه، ناپدیدسازی قهری یا جنایت جنگی را ناممکن کند، با تعهدهای بین‌المللی دولت ناسازگار است.<br /> <br /> === بخشودگی ===<br /> بخشودگی معمولاً پس از محکومیت اعمال می‌شود و ممکن است مجازات را کاهش دهد، اما حکم و اثبات مسئولیت را از میان نمی‌برد. در مقابل، بی‌کیفرمانی غالباً مانع رسیدن پرونده به مرحلهٔ تعیین مسئولیت می‌شود.<br /> <br /> === مرور زمان ===<br /> مرور زمان پس از گذشت مدت معین امکان تعقیب جرم را محدود می‌کند. در حقوق بین‌الملل، اعمال مرور زمان بر جنایت‌های بسیار سنگین بین‌المللی محدود یا ممنوع است. دولت نمی‌تواند با تأخیر عمدی و سپس استناد به مرور زمان، خود از تعهد پاسخگویی فرار کند.<br /> <br /> === مصالحه و آشتی ===<br /> آشتی اجتماعی می‌تواند یکی از اهداف عدالت انتقالی باشد، اما آشتی تحمیلی بدون حقیقت، عدالت و مشارکت قربانیان ممکن است به تثبیت بی‌کیفرمانی بینجامد. بخشش شخصی قربانی نیز تعهد دولت به تحقیق دربارهٔ جنایت‌های عمومی و سازمان‌یافته را لزوماً از میان نمی‌برد.<br /> <br /> == زمینه‌های شکل‌گیری ==<br /> بی‌کیفرمانی معمولاً محصول یک عامل واحد نیست و از تعامل ساختارهای سیاسی، حقوقی و اجتماعی پدید می‌آید.<br /> <br /> === نبود استقلال قضایی ===<br /> اگر قاضی و دادستان تحت فرمان رهبر سیاسی، نهاد امنیتی یا متهمان باشند، امکان تحقیق واقعی کاهش می‌یابد. دستگاه قضایی ممکن است به‌جای تعقیب عاملان، قربانیان و خانواده‌های دادخواه را تحت پیگرد قرار دهد.<br /> <br /> === تمرکز قدرت ===<br /> تمرکز قدرت در دست یک فرد، حزب، نهاد نظامی یا دستگاه امنیتی نظارت مستقل را تضعیف می‌کند. نبود تفکیک قوا سبب می‌شود نهادهای مسئول نقض، بر تحقیق و رسیدگی نیز کنترل داشته باشند.<br /> <br /> === قوانین مبهم یا مصونیت‌بخش ===<br /> قوانین می‌توانند با اعطای اختیارات گسترده به نیروهای امنیتی، تعریف مبهم «وظیفه»، محدودکردن شکایت علیه مأموران یا واگذاری پرونده‌ها به دادگاه‌های نظامی، امکان پاسخگویی را کاهش دهند.<br /> <br /> === انکار و پنهان‌کاری ===<br /> انکار وقوع جنایت، محرمانه‌کردن اسناد، تحریف علت مرگ، دفن مخفیانهٔ قربانیان و تخریب محل‌های دفن از ابزارهای ایجاد بی‌کیفرمانی‌اند.<br /> <br /> === تهدید قربانیان و شاهدان ===<br /> اگر شاهدان از بازداشت، قتل، اخراج از کار یا آزار خانواده بترسند، ادلهٔ لازم برای تحقیق در دسترس قرار نمی‌گیرد. حمایت از شاهدان یکی از شروط اصلی مبارزه با بی‌کیفرمانی است.<br /> <br /> === تبعیض ===<br /> بی‌اعتنایی به جنایت علیه اقلیت‌های قومی، مذهبی، سیاسی یا جنسیتی می‌تواند عاملان را از پاسخگویی معاف کند. اگر ارزش جان و حقوق قربانیان بر اساس هویت آنان متفاوت تلقی شود، نظام عدالت به بازتولید تبعیض کمک می‌کند.<br /> <br /> === ضعف جامعهٔ مدنی و رسانه‌ها ===<br /> محدودکردن رسانه‌ها، وکلا، سازمان‌های حقوق بشری و خانواده‌های قربانیان امکان مستندسازی و مطالبهٔ پاسخگویی را کاهش می‌دهد.<br /> <br /> == پیامدهای بی‌کیفرمانی ==<br /> === تکرار نقض‌ها ===<br /> وقتی عاملان می‌بینند همکاران پیشین آنان مجازات نشده یا ارتقا یافته‌اند، احتمال تکرار جرم افزایش می‌یابد. بی‌کیفرمانی این پیام را منتقل می‌کند که خشونت حکومتی هزینه‌ای ندارد.<br /> <br /> === عادی‌شدن خشونت ===<br /> تداوم قتل، شکنجه و بازداشت خودسرانه بدون پاسخگویی می‌تواند خشونت را به بخشی عادی از حکمرانی تبدیل کند. در چنین وضعیتی، نقض حقوق نه استثنا، بلکه ابزار ادارهٔ جامعه می‌شود.<br /> <br /> === نابودی اعتماد عمومی ===<br /> جامعه‌ای که قانون تنها علیه افراد ضعیف اجرا می‌شود و صاحبان قدرت از آن معاف‌اند، اعتماد خود را به دادگاه، پلیس و دیگر نهادهای عمومی از دست می‌دهد.<br /> <br /> === رنج مستمر قربانیان ===<br /> بی‌اطلاعی از سرنوشت مفقودان، نبود محل دفن، انکار رسمی و مشاهدهٔ پیشرفت شغلی عاملان، رنج قربانیان و خانواده‌ها را ادامه می‌دهد.<br /> <br /> === تحریف تاریخ ===<br /> اگر تحقیق رسمی صورت نگیرد، عاملان می‌توانند جنایت را انکار، کوچک یا توجیه کنند. حفظ اسناد و حق دسترسی به حقیقت برای مقابله با این تحریف ضروری است.<br /> <br /> === تضعیف حاکمیت قانون ===<br /> [[حاکمیت قانون]] مستلزم آن است که همه، از جمله مقام‌های حکومتی، در برابر قانون پاسخگو باشند. بی‌کیفرمانی این اصل را با امتیازدادن به صاحبان قدرت نقض می‌کند.<br /> <br /> == حق دانستن حقیقت ==<br /> اصل دوم مجموعه اصول سازمان ملل، حق مردم برای دانستن حقیقت دربارهٔ جنایت‌های فجیع گذشته و شرایط و دلایلی را که به نقض‌های گسترده یا سازمان‌یافته انجامیده است به‌رسمیت می‌شناسد. اعمال کامل این حق از تضمین‌های مهم جلوگیری از تکرار است.&lt;ref name=&quot;OHCHRTruth&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/training9add1.pdf Rule-of-Law Tools for Post-Conflict States: Truth Commissions].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حق حقیقت دارای دو بعد است:<br /> <br /> * '''بعد فردی:''' قربانی و خانواده حق دارند بدانند چه اتفاقی افتاده، چه کسی مسئول بوده و فرد مفقود در کجا قرار دارد؛<br /> * '''بعد جمعی:''' جامعه حق دارد از ساختار، سیاست و گسترهٔ نقض‌ها آگاه شود.<br /> <br /> حقیقت‌یابی جای عدالت را نمی‌گیرد. انتشار گزارش دربارهٔ جنایت بدون پیگیری مسئولیت عاملان، برای پایان‌دادن به بی‌کیفرمانی کافی نیست.&lt;ref name=&quot;UNRightTruth&quot;&gt;سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=NAmPAmLiln0V1WQMTg80RjkGFuxHlkZq89v3NXRsap%2BAm6ndz%2F4D4nN2J7rkx%2F4l%2BRxB3LVXFBFbM49M3aMn0LJ5F0V28kYqKTEKxT2B%2BQc%3D Study on the Right to the Truth].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == حق عدالت ==<br /> دولت‌ها موظف‌اند دربارهٔ نقض‌های فاحش حقوق بشر و نقض‌های جدی حقوق بشردوستانه، تحقیق سریع، کامل، مستقل و بی‌طرفانه انجام دهند. اگر ادلهٔ کافی وجود داشته باشد، متهم باید در دادگاهی صالح، مستقل و منصف محاکمه شود.<br /> <br /> حق عدالت شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * دسترسی قربانی به مرجع قضایی؛<br /> * تحقیق مستقل؛<br /> * شناسایی عاملان مستقیم و آمران؛<br /> * بررسی زنجیرهٔ فرماندهی؛<br /> * محاکمهٔ عادلانه؛<br /> * مجازات متناسب؛<br /> * اجرای حکم؛<br /> * امکان تجدیدنظر؛<br /> * انتشار نتیجهٔ رسیدگی.<br /> <br /> مبارزه با بی‌کیفرمانی نباید خود به محاکمهٔ نمایشی، انتقام‌جویی یا نقض حقوق متهم تبدیل شود. [[اصل برائت]]، حق وکیل، حق دفاع و استقلال دادگاه باید دربارهٔ متهمان جنایت‌های سنگین نیز رعایت شود.<br /> <br /> == حق جبران خسارت ==<br /> قربانیان حق برخورداری از جبران مؤثر و متناسب دارند. جبران ممکن است شامل چند شکل باشد:<br /> <br /> === اعادهٔ وضع ===<br /> بازگرداندن قربانی، تا حد امکان، به وضعیت پیش از نقض؛ مانند آزادی، بازگشت به شغل، بازگرداندن تابعیت یا اموال.<br /> <br /> === غرامت ===<br /> پرداخت خسارت بابت آسیب جسمی، روانی، مادی، از دست‌دادن درآمد، هزینه‌های درمان و آسیب به آبرو.<br /> <br /> === توان‌بخشی ===<br /> ارائهٔ خدمات پزشکی، روانی، اجتماعی و حقوقی.<br /> <br /> === رضایت‌بخشی ===<br /> کشف حقیقت، یافتن مفقودان، تحویل بقایا، عذرخواهی رسمی، اصلاح گواهی مرگ، بزرگداشت قربانیان و مجازات عاملان.<br /> <br /> === تضمین عدم تکرار ===<br /> اصلاح قوانین، دستگاه قضایی، نیروهای امنیتی، آموزش مأموران، نظارت مدنی و دیگر اقداماتی که از تکرار نقض جلوگیری می‌کنند.<br /> <br /> غرامت مالی بدون حقیقت‌یابی و پاسخگویی ممکن است به‌عنوان تلاش برای خرید سکوت قربانیان تلقی شود.<br /> <br /> == تضمین عدم تکرار ==<br /> پایان پایدار بی‌کیفرمانی تنها با محاکمهٔ چند فرد حاصل نمی‌شود. ساختارهایی که امکان نقض را فراهم کرده‌اند نیز باید تغییر کنند.<br /> <br /> تضمین‌های عدم تکرار می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * استقلال قوهٔ قضائیه؛<br /> * تفکیک قوا؛<br /> * کنترل غیرنظامی نهادهای مسلح؛<br /> * انحلال یا اصلاح نهادهای سرکوبگر؛<br /> * منع بازداشتگاه مخفی؛<br /> * ثبت همهٔ بازداشت‌ها؛<br /> * دسترسی بازداشت‌شده به وکیل؛<br /> * جرم‌انگاری شکنجه و ناپدیدسازی قهری؛<br /> * حفاظت از شاهدان؛<br /> * آزادی رسانه‌ها؛<br /> * اصلاح قوانین تبعیض‌آمیز؛<br /> * آموزش حقوق بشر؛<br /> * نظارت پارلمانی و عمومی؛<br /> * انتشار آرشیوهای حکومتی؛<br /> * پالایش مسئولان دخیل در نقض‌های سنگین.<br /> <br /> == ارکان مبارزه با بی‌کیفرمانی ==<br /> سازوکارهای [[عدالت انتقالی]] معمولاً چهار محور مکمل دارند:<br /> <br /> # حقیقت؛<br /> # عدالت؛<br /> # جبران خسارت؛<br /> # تضمین عدم تکرار.<br /> <br /> این محورها جایگزین یکدیگر نیستند. کمیسیون حقیقت بدون دسترسی به عدالت، محاکمه بدون اصلاح نهادها و غرامت بدون شناسایی مسئولیت، پاسخ ناقصی به نقض‌های گسترده است.<br /> <br /> شورای حقوق بشر سازمان ملل بر رویکردی جامع شامل تعقیب کیفری، جبران خسارت، حقیقت‌یابی، اصلاح نهادی، پالایش مقام‌ها و یادمان‌سازی تأکید کرده است.&lt;ref name=&quot;UNComprehensive&quot;&gt;شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=gEI1ZAw1rDEclWEK%2B2j%2FwQORgptMxxJH8GgVF53jaXl4b8Rd0R9nBuz0lXmhMC7Qis0Kn0y0%2BNujY%2FkqNSfl0w%3D%3D Truth, Justice, Reparation and Guarantees of Non-Recurrence].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تحقیق مستقل ==<br /> تحقیق مؤثر باید:<br /> <br /> * سریع باشد؛<br /> * صلاحیت قانونی و منابع کافی داشته باشد؛<br /> * از نهاد متهم مستقل باشد؛<br /> * همهٔ فرضیه‌های معقول را بررسی کند؛<br /> * آمران و مسئولان بالاتر را نیز دربر گیرد؛<br /> * از روش‌های علمی و پزشکی قانونی استفاده کند؛<br /> * قربانیان را در جریان قرار دهد؛<br /> * شاهدان را حفاظت کند؛<br /> * نتیجهٔ خود را تا حد ممکن منتشر کند.<br /> <br /> تحقیقی که فقط مأموران رده‌پایین را بررسی کند و از زنجیرهٔ فرماندهی عبور نکند، ممکن است خود به ابزار بی‌کیفرمانی تبدیل شود.<br /> <br /> == مسئولیت فرماندهی ==<br /> مقام مافوق ممکن است به‌دلیل صدور دستور، مشارکت، کمک، تحریک یا خودداری از جلوگیری و مجازات نقض‌های زیردستان مسئول باشد.<br /> <br /> در مسئولیت فرماندهی بررسی می‌شود که مقام:<br /> <br /> * کنترل مؤثر بر عاملان داشته است؛<br /> * از جرم آگاه بوده یا باید آگاه می‌بود؛<br /> * برای جلوگیری، توقف یا گزارش جرم اقدام لازم نکرده است؛<br /> * پس از وقوع، عاملان را به مرجع صالح معرفی نکرده است.<br /> <br /> معرفی نقض به‌عنوان اقدام «خودسرانه» مأموران، بدون تحقیق دربارهٔ ساختار فرماندهی، برای رفع مسئولیت مقام‌های بالاتر کافی نیست.<br /> <br /> == نقش اسناد و آرشیوها ==<br /> آرشیوهای پلیس، زندان، دادستانی، ارتش، نهادهای اطلاعاتی و قبرستان‌ها برای حقیقت‌یابی و محاکمه اهمیت دارند. حکومت‌ها ممکن است برای حفظ بی‌کیفرمانی این اسناد را نابود، جعل یا محرمانه کنند.<br /> <br /> اقدامات ضروری عبارت‌اند از:<br /> <br /> * جلوگیری از نابودی اسناد؛<br /> * تهیهٔ نسخه‌های امن؛<br /> * ثبت زنجیرهٔ نگهداری؛<br /> * حفاظت از داده‌های شخصی؛<br /> * دسترسی قضایی و پژوهشی مسئولانه؛<br /> * انتشار تدریجی اسناد؛<br /> * جرم‌انگاری تخریب عمدی ادله.<br /> <br /> در مورد [[ناپدیدسازی قهری]] و [[گور جمعی|گورهای جمعی]]، فهرست زندانیان، انتقال‌ها، دستورهای اعدام، گواهی‌های مرگ و ثبت دفن می‌توانند نقش تعیین‌کننده داشته باشند.<br /> <br /> == کمیسیون حقیقت ==<br /> کمیسیون حقیقت نهادی موقت و غیرقضایی است که الگوهای گستردهٔ نقض حقوق بشر را بررسی می‌کند. این کمیسیون می‌تواند شهادت‌ها را گردآوری، ساختارهای مسئول را شناسایی و پیشنهادهای اصلاحی ارائه کند.<br /> <br /> کمیسیون حقیقت جای دادگاه را نمی‌گیرد. اگر اطلاعات مربوط به جنایت‌های سنگین به‌دست آورد، باید سازوکاری قانونی برای انتقال ادله به نهادهای قضایی وجود داشته باشد.<br /> <br /> اعطای مصونیت در برابر شهادت می‌تواند در شرایط محدود برای کشف حقیقت مطرح شود؛ اما مصونیت کامل عاملان جنایت‌های سنگین با حق قربانیان به عدالت تعارض دارد.<br /> <br /> == پالایش اداری ==<br /> پالایش اداری یا ''Vetting'' فرایند بررسی صلاحیت و سابقهٔ مسئولان برای ادامهٔ خدمت در نهادهای عمومی است. فردی که دلایل معتبر دربارهٔ مشارکت او در شکنجه، قتل یا سرکوب گسترده وجود دارد نباید پیش از بررسی مستقل در مقام قضایی، نظامی یا امنیتی باقی بماند.<br /> <br /> پالایش باید فردی، مستند و قابل اعتراض باشد. اخراج جمعی افراد صرفاً بر اساس عضویت سازمانی، بدون بررسی مسئولیت شخصی، می‌تواند به بی‌عدالتی تازه‌ای منجر شود.<br /> <br /> == عفو و محدودیت‌های آن ==<br /> عفو ممکن است در پایان درگیری یا گذار سیاسی برای برخی جرایم عادی به‌کار رود، اما نباید:<br /> <br /> * مانع تحقیق دربارهٔ حقیقت شود؛<br /> * جنایت‌های بین‌المللی را بپوشاند؛<br /> * حق قربانیان به جبران را از میان ببرد؛<br /> * دربارهٔ شکنجه، ناپدیدسازی قهری، نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت یا جنایت جنگی مصونیت مطلق ایجاد کند؛<br /> * بدون مشارکت قربانیان و نظارت قضایی تصویب شود.<br /> <br /> اصول سازمان ملل از دولت‌ها می‌خواهد عاملان جنایت‌های جدی بین‌المللی را تحقیق، محاکمه و در صورت اثبات جرم مجازات کنند.&lt;ref name=&quot;UNPrinciples&quot; /&gt;<br /> <br /> == صلاحیت جهانی قضایی ==<br /> هنگامی که کشور محل وقوع جنایت نمی‌خواهد یا نمی‌تواند عاملان را محاکمه کند، [[صلاحیت جهانی قضایی]] می‌تواند بخشی از شکاف پاسخگویی را پوشش دهد.<br /> <br /> بر پایهٔ قوانین برخی کشورها، دادگاه‌های ملی می‌توانند دربارهٔ جنایت‌هایی مانند شکنجه، جنایت جنگی، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت، حتی اگر خارج از قلمرو و علیه اتباع خارجی رخ داده باشند، تحقیق کنند.<br /> <br /> صلاحیت جهانی جایگزین مسئولیت اصلی کشور محل جنایت نیست، اما مانع از آن می‌شود که عاملان با سفر یا اقامت در کشور دیگر از پاسخگویی کامل فرار کنند.<br /> <br /> == دیوان کیفری بین‌المللی ==<br /> [[دیوان کیفری بین‌المللی]] بر پایهٔ اصل تکمیلی‌بودن عمل می‌کند؛ یعنی مسئولیت نخست رسیدگی با دادگاه‌های ملی است و دیوان زمانی وارد می‌شود که دولت صلاحیت‌دار واقعاً نخواهد یا نتواند تحقیق و محاکمه کند.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی داخلی می‌تواند یکی از زمینه‌های بررسی قابلیت پذیرش پرونده در دیوان باشد. بااین‌حال، صلاحیت دیوان به شرایط اساسنامهٔ رم، قلمرو، تابعیت، زمان وقوع جرم و ارجاع احتمالی [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]] وابسته است.<br /> <br /> ایران عضو اساسنامهٔ رم نیست و اعمال صلاحیت دیوان دربارهٔ جرایم واقع‌شده در ایران به وجود مبنای صلاحیتی دیگری نیاز دارد.<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی در جمهوری اسلامی ==<br /> منابع حقوق بشری بی‌کیفرمانی در جمهوری اسلامی را پدیده‌ای ساختاری توصیف کرده‌اند. در این ارزیابی، دستگاه‌های متهم به نقض، از جمله نهادهای امنیتی، سپاه پاسداران، پلیس و دادگاه‌های انقلاب، در فرایند تحقیق یا رسیدگی نیز نفوذ دارند.<br /> <br /> عوامل مطرح‌شده در شکل‌گیری این وضعیت عبارت‌اند از:<br /> <br /> * استقلال‌نداشتن قوهٔ قضائیه؛<br /> * انتصاب مقام‌های قضایی توسط ساختار ولایت فقیه؛<br /> * محرمانه‌بودن نهادهای اطلاعاتی؛<br /> * جرم‌انگاری دادخواهی و افشاگری؛<br /> * تهدید و بازداشت خانواده‌ها؛<br /> * مصونیت فرماندهان و مقام‌های عالی؛<br /> * ترفیع افراد متهم به نقض حقوق بشر؛<br /> * تخریب گورهای جمعی و اسناد؛<br /> * فقدان تحقیق مستقل دربارهٔ کشتار معترضان؛<br /> * استفاده از اعتراف اجباری و دادگاه‌های غیرعلنی.<br /> <br /> هیئت حقیقت‌یاب مستقل بین‌المللی دربارهٔ ایران در گزارش‌های خود از نبود تحقیقات کیفری معنادار و مؤثر دربارهٔ مسئولیت مقام‌های عالی‌رتبه و وجود بی‌کیفرمانی نظام‌مند سخن گفته است.&lt;ref name=&quot;FFMIran&quot;&gt;هیئت حقیقت‌یاب مستقل بین‌المللی دربارهٔ جمهوری اسلامی ایران، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/ffmi-iran/FFM-Iran-Update-13-September-2024.pdf Update of the Independent International Fact-Finding Mission on the Islamic Republic of Iran]، ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰ ==<br /> در سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷، هزاران مخالف سیاسی بازداشت، شکنجه یا اعدام شدند. بسیاری از اعدام‌ها پس از محاکمه‌های چنددقیقه‌ای یا بدون دادرسی منطبق با معیارهای بین‌المللی انجام شد.<br /> <br /> رسیدگی مستقلی دربارهٔ ساختار تصمیم‌گیری، نقش دادگاه‌های انقلاب، شکنجه در زندان‌ها و اعدام نوجوانان انجام نشده است. شماری از قضات، دادستان‌ها و مقام‌های امنیتی آن دوره در سال‌های بعد در ساختار حکومتی باقی ماندند یا به مقام‌های بالاتر رسیدند.<br /> <br /> نبود تحقیق دربارهٔ این دوره از عوامل زمینه‌ساز تکرار کشتار در سال ۱۳۶۷ و سرکوب‌های بعدی دانسته شده است.<br /> <br /> == قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ ==<br /> در تابستان ۱۳۶۷، هزاران زندانی سیاسی پس از بازجویی‌های کوتاه توسط هیئت‌هایی که به [[هیئت مرگ]] مشهور شدند، اعدام شدند. بخش بزرگی از قربانیان اعضا و هواداران [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] بودند و گروهی از زندانیان وابسته به سازمان‌های چپ نیز کشته شدند.<br /> <br /> پیکر بسیاری از قربانیان به خانواده‌ها تحویل داده نشد و آنان در گورهای جمعی و بی‌نام‌ونشان دفن شدند. حکومت هیچ تحقیق مستقل و جامعی دربارهٔ این اعدام‌ها انجام نداده و هیچ‌یک از آمران اصلی در ایران محاکمه نشده‌اند.<br /> <br /> عفو بین‌الملل پنهان‌کردن سرنوشت و محل دفن قربانیان را ادامهٔ [[ناپدیدسازی قهری]] و بخشی از جنایت علیه بشریت دانسته است.&lt;ref name=&quot;BloodSoakedSecrets&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/9421/2018/en/ Blood-Soaked Secrets: Why Iran’s 1988 Prison Massacres Are Ongoing Crimes against Humanity]، ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از دیدگاه خانواده‌ها و مقاومت ایران، انتصاب یا ارتقای افراد متهم به عضویت در هیئت‌های مرگ یا مشارکت در کشتار، نمونه‌ای از تبدیل بی‌کیفرمانی به سیاست حکومتی است.<br /> <br /> == ترفیع متهمان به نقض حقوق بشر ==<br /> یکی از نشانه‌های بی‌کیفرمانی ساختاری، ارتقای افراد متهم به نقض‌های سنگین است. در چنین وضعیتی، حکومت تنها از تحقیق خودداری نمی‌کند، بلکه به عاملان احتمالی پاداش سیاسی یا اداری می‌دهد.<br /> <br /> ابراهیم رئیسی، عضو هیئت مرگ تهران در سال ۱۳۶۷، در سال‌های بعد مقام‌هایی از جمله دادستان کل، رئیس قوهٔ قضائیه و ریاست‌جمهوری را بر عهده گرفت. عفو بین‌الملل انتخاب او به ریاست‌جمهوری را نشانه‌ای از «بحران بی‌کیفرمانی نظام‌مند» در ایران توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;AmnestyRaisi&quot; /&gt;<br /> <br /> عفو بین‌الملل پس از مرگ رئیسی نیز اعلام کرد مرگ او نباید حق قربانیان برای حقیقت و پاسخگویی دربارهٔ میراث حقوق بشری‌اش را از میان ببرد.&lt;ref name=&quot;RaisiDeath&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/05/iran-president-raisis-death-must-not-deny-victims-of-his-grim-human-rights-legacy-their-right-to-accountability/ Iran: President Raisi’s Death Must Not Deny Victims Their Right to Accountability]، ۲۲ مهٔ ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تخریب گورهای جمعی ==<br /> تخریب یا تغییر کاربری [[گور جمعی|گورهای جمعی]] می‌تواند ادلهٔ هویت قربانیان، علت مرگ و نحوهٔ دفن را از میان ببرد و بی‌کیفرمانی را تثبیت کند.<br /> <br /> عفو بین‌الملل با بررسی تصاویر ماهواره‌ای و دیگر اسناد، تخریب یا تهدید محل‌های مرتبط با قتل‌عام ۱۳۶۷ در خاوران، اهواز، مشهد، تبریز، رشت، قروه و سنندج را گزارش کرده است.&lt;ref name=&quot;MassGraves&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/04/iran-new-evidence-reveals-deliberate-desecration-and-destruction-of-multiple-mass-gravesites/ Iran: New Evidence Reveals Deliberate Desecration and Destruction of Multiple Mass Gravesites]، ۳۰ آوریل ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حفاظت از این محل‌ها برای شناسایی قربانیان، تحقیق پزشکی قانونی و محاکمهٔ احتمالی عاملان ضروری است.<br /> <br /> == سرکوب خانواده‌های دادخواه ==<br /> خانواده‌های قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر نقض‌ها با تهدید، احضار، بازداشت یا منع برگزاری مراسم روبه‌رو شده‌اند. تعقیب دادخواهان دو اثر دارد:<br /> <br /> * مانع گردآوری و انتشار حقیقت می‌شود؛<br /> * به عاملان نشان می‌دهد ساختار حکومتی از آنان حفاظت می‌کند.<br /> <br /> پروندهٔ [[مریم اکبری منفرد]] از نمونه‌های مرتبط با دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ است. گزارشگران سازمان ملل دربارهٔ فشار بر او به‌دلیل درخواست تحقیق دربارهٔ سرنوشت و محل دفن اعضای خانواده‌اش ابراز نگرانی کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;MaryamAkbari&quot;&gt;گزارگران ویژهٔ سازمان ملل متحد، [https://spcommreports.ohchr.org/TmSearch/RelCom?code=IRN+21%2F2017 Communication IRN 21/2017]، ۱۴ ژوئن ۲۰۱۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == قتل‌های زنجیره‌ای ==<br /> در [[قتل‌های زنجیره‌ای ایران]]، وزارت اطلاعات دخالت شماری از کارکنان خود را پذیرفت، اما رسیدگی رسمی پرونده را به چند مأمور موسوم به «عناصر خودسر» محدود کرد.<br /> <br /> خانواده‌ها و وکلا خواستار روشن‌شدن نقش آمران و مقام‌های بالاتر بودند. محدودماندن تحقیق به عاملان اجرایی و علنی‌نشدن کامل اسناد، به‌عنوان نمونه‌ای از پاسخگویی ناقص و تداوم بی‌کیفرمانی مطرح شده است.<br /> <br /> == سرکوب اعتراضات ==<br /> پس از اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، تحقیقات مستقل و علنی دربارهٔ مسئولیت فرماندهان و مقام‌های عالی انجام نشد.<br /> <br /> در بررسی بی‌کیفرمانی مربوط به سرکوب اعتراضات، موارد زیر اهمیت دارند:<br /> <br /> * دستور استفاده از نیروی مرگبار؛<br /> * شلیک به معترضان غیرمسلح؛<br /> * مرگ در بازداشت؛<br /> * شکنجه و خشونت جنسی؛<br /> * بازداشت‌های گسترده؛<br /> * تهدید خانواده‌ها؛<br /> * تحریف علت مرگ؛<br /> * جلوگیری از کالبدشکافی مستقل؛<br /> * محاکمه‌نکردن فرماندهان.<br /> <br /> هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی دربارهٔ ایران، نبود پاسخگویی داخلی مؤثر و مصون‌ماندن مقام‌های عالی‌رتبه را از موانع تحقق حقیقت، عدالت و جبران دانسته است.&lt;ref name=&quot;FFMIran&quot; /&gt;<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی و ناپدیدسازی قهری ==<br /> در [[ناپدیدسازی قهری]]، خودداری حکومت از اعلام سرنوشت و محل فرد بخشی از جرم است. تا هنگامی که سرنوشت قربانی روشن نشده باشد، نقض می‌تواند ادامه داشته باشد.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی در این موارد از راه‌های زیر استمرار می‌یابد:<br /> <br /> * انکار بازداشت؛<br /> * ثبت‌نکردن نام زندانی؛<br /> * صدور گواهی مرگ ناقص یا دروغین؛<br /> * دفن مخفیانه؛<br /> * خودداری از تحویل جسد؛<br /> * تخریب گور؛<br /> * تعقیب خانواده‌های جست‌وجوگر.<br /> <br /> عفو بین‌الملل گفته است پنهان‌کردن سرنوشت قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ و آزار خانواده‌ها، بحران ناپدیدسازی قهری و بی‌کیفرمانی را در ایران ادامه داده است.&lt;ref name=&quot;DisappearanceCrisis&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2019/08/iran-world-turning-blind-eye-to-crisis-of-mass-enforced-disappearance-2/ Iran: World Turning a Blind Eye to Crisis of Mass Enforced Disappearance]، ۲۸ اوت ۲۰۱۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پروندهٔ حمید نوری ==<br /> [[حمید نوری]]، از کارکنان پیشین دستگاه قضایی و زندان گوهردشت، در سال ۱۳۹۸ هنگام ورود به سوئد بازداشت شد. دادگاه منطقه‌ای استکهلم در سال ۱۴۰۱ او را به‌دلیل مشارکت در اعدام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ به حبس ابد محکوم کرد و دادگاه استیناف حکم را تأیید کرد.<br /> <br /> این پرونده نمونه‌ای از استفاده از [[صلاحیت جهانی قضایی]] برای شکستن بخشی از بی‌کیفرمانی مربوط به قتل‌عام ۱۳۶۷ بود. شهادت زندانیان سیاسی سابق، اسناد و اطلاعات گردآوری‌شده در چند دههٔ دادخواهی در روند قضایی مورد بررسی قرار گرفت.<br /> <br /> آزادی نوری در خرداد ۱۴۰۳ در چارچوب مبادلهٔ زندانیان، حکم قطعی دادگاه را لغو نکرد؛ اما مقاومت ایران آن را امتیازی سیاسی به جمهوری اسلامی و لطمه‌ای به مبارزه با بی‌کیفرمانی توصیف کرد.<br /> <br /> == مواضع مقاومت ایران ==<br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[شورای ملی مقاومت ایران]] مبارزه با بی‌کیفرمانی را یکی از محورهای [[جنبش دادخواهی قتل‌عام ۶۷]] معرفی کرده‌اند.<br /> <br /> مطالبات مطرح‌شده از سوی مقاومت ایران عبارت‌اند از:<br /> <br /> * تشکیل هیئت مستقل بین‌المللی تحقیق؛<br /> * شناسایی همهٔ قربانیان؛<br /> * حفاظت از گورهای جمعی؛<br /> * انتشار اسناد حکومتی؛<br /> * محاکمهٔ آمران و عاملان؛<br /> * استفاده از صلاحیت جهانی؛<br /> * ارجاع پرونده به شورای امنیت؛<br /> * ایجاد سازوکار بین‌المللی گردآوری و حفظ ادله؛<br /> * دسترسی گزارشگران سازمان ملل به زندان‌ها؛<br /> * مشروط‌کردن روابط با جمهوری اسلامی به رعایت حقوق بشر؛<br /> * حمایت از خانواده‌ها و شاهدان؛<br /> * لغو مجازات اعدام.<br /> <br /> در بیانیه‌ای که از سوی ۲۱ سازمان حقوق بشری در شورای حقوق بشر ثبت شد، از سازمان ملل خواسته شد با حمایت از تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷، مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی از مجازات را به چالش بکشد.&lt;ref name=&quot;NGOs1988&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87%D9%94-%DB%B2%DB%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B7 اجلاس شورای حقوق بشر؛ ثبت رسمی بیانیهٔ ۲۱ سازمان حقوق بشری دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷]، ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مواضع مریم رجوی ==<br /> [[مریم رجوی]] بارها از سازمان ملل و دولت‌ها خواسته است برای پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی اقدام کنند. او در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل خواستار ایجاد سازوکار مستقل بین‌المللی عدالت کیفری، استفاده از صلاحیت جهانی و ارجاع پروندهٔ نقض‌های شدید حقوق بشر در ایران به مراجع بین‌المللی شد.&lt;ref name=&quot;MaryamUNLetter&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/letter-un-secretary-general-world-day-against-the-death-penalty/ نامه به دبیرکل ملل متحد در آستانه روز جهانی علیه حکم اعدام]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> او جنبش دادخواهی را بخشی از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی دانسته و گفته است سکوت و بی‌عملی بین‌المللی در برابر قتل‌عام ۱۳۶۷ به استمرار مصونیت آمران و عاملان کمک کرده است.&lt;ref name=&quot;MaryamJustice&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/conference-seeking-justice-for-victims-of-the-1988-massacre/ پیام به کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مقاومت ایران محاکمهٔ مسئولان را نه انتقام، بلکه اجرای عدالت در دادگاه مستقل و همراه با رعایت حقوق متهم می‌داند و هم‌زمان بر لغو مجازات اعدام تأکید می‌کند.<br /> <br /> == نقش جنبش دادخواهی ==<br /> [[جنبش دادخواهی]] با حفظ نام قربانیان، ثبت شهادت‌ها، گردآوری اسناد، شناسایی گورها و طرح شکایت، مانع فراموشی و انکار می‌شود.<br /> <br /> کارکردهای جنبش دادخواهی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ثبت هویت قربانیان؛<br /> * حفظ اسناد؛<br /> * انتقال حافظه به نسل‌های بعد؛<br /> * حمایت از خانواده‌ها؛<br /> * جلب توجه بین‌المللی؛<br /> * پیگیری شکایت در کشورهای مختلف؛<br /> * مقابله با روایت رسمی؛<br /> * مطالبهٔ حقیقت، عدالت و جبران.<br /> <br /> مریم رجوی افشای قتل‌عام ۱۳۶۷ از هفته‌های نخست و فعالیت خانواده‌ها، زندانیان بازمانده و مقاومت ایران را از عوامل اصلی زنده‌ماندن پرونده دانسته است.&lt;ref name=&quot;JusticeMovement&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/execution-massacre-victims-iran-1988-political-prisoners/ جنبش دادخواهی قتل‌عام‌شدگان ۱۳۶۷ از ابتدا تا امروز].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی بین‌المللی ==<br /> بی‌کیفرمانی تنها نتیجهٔ عملکرد حکومت محل جنایت نیست. بی‌عملی جامعهٔ بین‌المللی، اولویت‌دادن به منافع سیاسی و اقتصادی، معامله بر سر زندانیان، بی‌توجهی به حکم دادگاه‌ها یا نپذیرفتن صلاحیت نیز می‌تواند به تداوم آن کمک کند.<br /> <br /> راه‌های مقابله در سطح بین‌المللی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ایجاد کمیسیون تحقیق یا هیئت حقیقت‌یاب؛<br /> * سازوکار مستقل حفظ ادله؛<br /> * تحریم هدفمند عاملان؛<br /> * اجرای صلاحیت جهانی؛<br /> * محدودیت سفر؛<br /> * همکاری در استرداد؛<br /> * ارجاع به دیوان کیفری بین‌المللی؛<br /> * حمایت از قربانیان و شاهدان؛<br /> * جلوگیری از تخریب اسناد؛<br /> * مشروط‌کردن همکاری‌های رسمی به پاسخگویی.<br /> <br /> اقدامات سیاسی نباید جای محاکمهٔ عادلانه را بگیرند، اما می‌توانند امکان فرار عاملان از رسیدگی را کاهش دهند.<br /> <br /> == نقدهای وارد بر مبارزه با بی‌کیفرمانی ==<br /> برخی منتقدان هشدار می‌دهند که برنامه‌های پاسخگویی ممکن است:<br /> <br /> * به عدالت پیروزان تبدیل شوند؛<br /> * فقط یک طرف درگیری را هدف قرار دهند؛<br /> * برای حذف سیاسی مخالفان استفاده شوند؛<br /> * فرایند صلح را دشوار کنند؛<br /> * بر مجازات تمرکز و اصلاح اجتماعی را فراموش کنند؛<br /> * انتظاراتی ایجاد کنند که نظام قضایی توان پاسخ به آنها را ندارد.<br /> <br /> برای کاهش این خطرها، رسیدگی باید مستقل، مبتنی بر ادله، غیرگزینشی و منطبق با دادرسی عادلانه باشد. مسئولیت باید فردی تعیین شود و تعلق سیاسی، قومی یا مذهبی جای اثبات جرم را نگیرد.<br /> <br /> مبارزه با بی‌کیفرمانی به معنای انتقام جمعی یا مجازات خانواده و وابستگان متهم نیست.<br /> <br /> == ارتباط با عدالت انتقالی ==<br /> [[عدالت انتقالی]] مجموعه‌ای از سازوکارهای قضایی و غیرقضایی برای مواجهه با میراث نقض‌های گسترده است. مبارزه با بی‌کیفرمانی یکی از اهداف اصلی آن است.<br /> <br /> این سازوکارها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * محاکمه‌های کیفری؛<br /> * کمیسیون حقیقت؛<br /> * برنامهٔ جبران خسارت؛<br /> * جست‌وجوی مفقودان؛<br /> * نبش و شناسایی بقایا؛<br /> * اصلاح دستگاه قضایی و امنیتی؛<br /> * پالایش مقام‌ها؛<br /> * حفظ آرشیوها؛<br /> * یادمان‌سازی؛<br /> * آموزش عمومی.<br /> <br /> ترکیب این ابزارها باید با توجه به شرایط هر جامعه و با مشارکت قربانیان طراحی شود.<br /> <br /> == اهمیت ==<br /> مبارزه با بی‌کیفرمانی تنها به گذشته مربوط نیست. پاسخگویی به نقض‌های گذشته می‌تواند مانع تکرار آنها در آینده شود.<br /> <br /> جامعه‌ای که حقیقت را روشن، مسئولان را در دادگاه مستقل محاکمه، قربانیان را جبران و نهادهای ناقض را اصلاح می‌کند، زمینهٔ حاکمیت قانون را فراهم می‌سازد. در مقابل، جامعه‌ای که عاملان جنایت را ارتقا می‌دهد و دادخواهان را مجازات می‌کند، چرخهٔ خشونت را بازتولید می‌کند.<br /> <br /> در ایران، پایان‌دادن به بی‌کیفرمانی با روشن‌شدن حقیقت اعدام‌های سیاسی، تعیین سرنوشت ناپدیدشدگان، حفاظت از گورهای جمعی، محاکمهٔ آمران و عاملان، جبران قربانیان و اصلاح بنیادی نهادهای قضایی و امنیتی پیوند دارد.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[حق حقیقت]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[هیئت مرگ]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[گور جمعی]]<br /> * [[جنایت علیه بشریت]]<br /> * [[نسل‌کشی]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[حاکمیت قانون]]<br /> * [[حمید نوری]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:بی‌کیفرمانی]]<br /> [[رده:عدالت انتقالی]]<br /> [[رده:جنبش دادخواهی]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۲ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%82%D8%AA%D9%84%E2%80%8C%D8%B9%D8%A7%D9%85_%DB%B6%DB%B7&diff=94793 2026-11-04T21:16:46Z

<p>Alireza k h: تغییرمسیر به جنبش دادخواهی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[جنبش دادخواهی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94792 2026-11-04T21:12:27Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = بی‌کیفرمانی | نام اصلی = Impunity | نام‌های دیگر = مصونیت از مجازات، معافیت از مجازات، فرهنگ بی‌کیفری، فرهنگ مصونیت | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = حقوق بشر، حق...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = بی‌کیفرمانی<br /> | نام اصلی = Impunity<br /> | نام‌های دیگر = مصونیت از مجازات، معافیت از مجازات، فرهنگ بی‌کیفری، فرهنگ مصونیت<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق بین‌الملل کیفری]]، [[عدالت انتقالی]]، حقوق کیفری، جامعه‌شناسی سیاسی<br /> | دوره = دارای پیشینهٔ تاریخی؛ صورت‌بندی جدید حقوقی عمدتاً پس از [[جنگ جهانی دوم]]<br /> | خاستگاه = ضرورت پاسخگوکردن عاملان نقض‌های فاحش حقوق بشر و جنایت‌های بین‌المللی و جلوگیری از تکرار آنها<br /> | تاریخ شکل‌گیری = گسترش مفهوم در حقوق بین‌الملل نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم؛ تدوین اصول سازمان ملل در ۱۹۹۷ و به‌روزرسانی در ۲۰۰۵<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = لوئی ژوئنه، دیان اورنتلیچر، گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل در زمینهٔ حقیقت، عدالت، جبران خسارت و تضمین عدم تکرار<br /> | پیشگامان فکری = حقوقدانان حقوق بشر، مدافعان دادخواهی، خانواده‌های قربانیان و جنبش‌های مبارزه با بی‌کیفرمانی<br /> | جریان‌های مرتبط = [[جنبش دادخواهی]]، [[عدالت انتقالی]]، مبارزه با فساد، حاکمیت قانون، حقوق قربانیان و مبارزه با جنایت‌های بین‌المللی<br /> | در واکنش به = تحقیق‌نکردن، محاکمه‌نکردن یا مجازات‌نکردن عاملان نقض حقوق بشر و حمایت سیاسی یا قانونی از آنان<br /> | مفاهیم کلیدی = حق حقیقت، حق عدالت، جبران خسارت، پاسخگویی، تحقیق مستقل، مسئولیت فرماندهی، صلاحیت جهانی و تضمین عدم تکرار<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = حقیقت‌یابی و پاسخگویی قضایی شرط شناخت کامل نقض‌ها و جلوگیری از انکار، تحریف و تکرار آنهاست<br /> | دیدگاه اجتماعی = بی‌کیفرمانی اعتماد عمومی به قانون را از میان می‌برد، خشونت را عادی می‌کند و به عاملان پیام می‌دهد که نقض حقوق هزینه‌ای ندارد<br /> | تأثیرپذیرفته از = حقوق بین‌الملل بشر، حقوق بشردوستانه، دادگاه‌های کیفری بین‌المللی، جنبش‌های دادخواهی و تجربهٔ گذار از حکومت‌های دیکتاتوری<br /> | تأثیرگذار بر = کمیسیون‌های حقیقت، برنامه‌های جبران خسارت، اصلاح نهادهای امنیتی، پالایش اداری، دادگاه‌های ملی و بین‌المللی و صلاحیت جهانی قضایی<br /> | منتقدان شاخص = منتقدان عدالت کیفری گزینشی، سیاسی‌شدن محاکمه‌ها، قربانی‌شدن آشتی ملی و تمرکز بیش از اندازه بر مجازات بدون اصلاح ساختاری<br /> | آثار شاخص = ''مجموعه اصول به‌روزشده برای حمایت و ارتقای حقوق بشر از طریق اقدام برای مبارزه با بی‌کیفرمانی''؛ ''اصول اساسی و رهنمودهای حق جبران و غرامت''<br /> }}<br /> <br /> '''بی‌کیفرمانی''' وضعیتی است که در آن عاملان نقض حقوق بشر، جرایم حکومتی یا جنایت‌های بین‌المللی، در عمل یا به‌موجب قانون، از تحقیق، تعقیب، محاکمه، مجازات و دیگر اشکال پاسخگویی مصون می‌مانند. بی‌کیفرمانی ممکن است ناشی از حمایت سیاسی، وابستگی دستگاه قضایی، قوانین مصونیت‌بخش، عفو گسترده، تهدید شاهدان، نابودی اسناد، ناتوانی نهادهای تحقیق یا خودداری آگاهانهٔ حکومت از اجرای قانون باشد.<br /> <br /> «مجموعه اصول به‌روزشده برای حمایت و ارتقای حقوق بشر از طریق اقدام برای مبارزه با بی‌کیفرمانی» بی‌کیفرمانی را ناتوانی حقوقی یا عملی در پاسخگوکردن عاملان نقض‌ها در رسیدگی‌های کیفری، مدنی، اداری یا انضباطی تعریف می‌کند؛ وضعیتی که در آن آنان موضوع تحقیق مؤثر قرار نمی‌گیرند یا، در صورت وجود شواهد کافی، متهم، بازداشت، محاکمه و مجازات نمی‌شوند و قربانیان نیز به جبران خسارت دسترسی ندارند.&lt;ref name=&quot;UNPrinciples&quot;&gt;سازمان ملل متحد، [https://digitallibrary.un.org/record/541829/files/E_CN.4_2005_102_Add.1-EN.pdf Updated Set of Principles for the Protection and Promotion of Human Rights through Action to Combat Impunity]، سند E/CN.4/2005/102/Add.1، ۸ فوریهٔ ۲۰۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بی‌کیفرمانی با برائت قانونی یک متهم پس از محاکمهٔ مستقل و عادلانه یکسان نیست. اگر دادگاه پس از بررسی واقعی و بی‌طرفانهٔ ادله به نبود دلیل کافی برسد، صدور حکم برائت بخشی از [[دادرسی عادلانه]] است. بی‌کیفرمانی هنگامی مطرح می‌شود که تحقیق واقعی صورت نگیرد، دادگاه استقلال نداشته باشد، رسیدگی عمداً محدود شود، متهمان قدرتمند از دسترس قانون خارج بمانند یا نتیجه از پیش تعیین شده باشد.<br /> <br /> در ایران، موضوع بی‌کیفرمانی بیش از همه در ارتباط با اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]، [[قتل‌های زنجیره‌ای ایران]]، سرکوب اعتراضات، شکنجه و مرگ در بازداشت و تخریب [[گور جمعی|گورهای جمعی]] مطرح شده است. سازمان‌های حقوق بشری و [[مقاومت ایران]] گفته‌اند برخی از افراد متهم به مشارکت در این نقض‌ها نه‌تنها محاکمه نشده‌اند، بلکه در دستگاه قضایی، امنیتی یا اجرایی جمهوری اسلامی به مقام‌های بالاتر رسیده‌اند.&lt;ref name=&quot;AmnestyRaisi&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2021/06/iran-ebrahim-raisi-must-be-investigated-for-crimes-against-humanity/ Iran: Ebrahim Raisi Must Be Investigated for Crimes against Humanity]، ۱۹ ژوئن ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه‌شناسی ==<br /> واژهٔ انگلیسی ''Impunity'' از ریشهٔ لاتین ''impunitas'' به معنای رهایی از مجازات آمده است. برابرهای فارسی آن عبارت‌اند از:<br /> <br /> * بی‌کیفرمانی؛<br /> * مصونیت از مجازات؛<br /> * معافیت از مجازات؛<br /> * بی‌کیفری؛<br /> * فرهنگ مصونیت؛<br /> * فرهنگ بی‌پاسخگویی.<br /> <br /> «بی‌کیفرمانی» صورت فشرده‌تر و رایج‌تر در متون حقوق بشری فارسی است. این اصطلاح تنها نبود مجازات کیفری را بیان نمی‌کند، بلکه مجموعه‌ای از ناکامی‌ها در حقیقت‌یابی، تحقیق، رسیدگی قضایی، جبران خسارت و اصلاح ساختارهای مسئول را دربر می‌گیرد.<br /> <br /> ترکیب «فرهنگ بی‌کیفرمانی» به وضعیتی اشاره دارد که مصون‌ماندن عاملان به رفتاری تکراری و نهادینه تبدیل شده است. در چنین محیطی، مأموران و مقام‌ها انتظار دارند که ارتکاب نقض حقوق بشر برای آنان پیامد جدی نداشته باشد.<br /> <br /> == تعریف حقوقی ==<br /> بر اساس اصول سازمان ملل، بی‌کیفرمانی می‌تواند دو شکل اصلی داشته باشد:<br /> <br /> === بی‌کیفرمانی قانونی ===<br /> بی‌کیفرمانی قانونی یا ''de jure'' هنگامی پدید می‌آید که قوانین یا تصمیم‌های رسمی مانع پاسخگویی شوند. نمونه‌های آن عبارت‌اند از:<br /> <br /> * قانون عفو گسترده برای عاملان جنایت‌های سنگین؛<br /> * مصونیت مطلق مقام‌ها؛<br /> * مرور زمان نامتناسب؛<br /> * جلوگیری قانونی از تحقیق دربارهٔ نیروهای امنیتی؛<br /> * انتقال پروندهٔ نقض حقوق بشر به دادگاه فاقد استقلال؛<br /> * جرم‌زدایی گذشته‌نگر از رفتار مجرمانه؛<br /> * منع دسترسی قربانیان به دادگاه.<br /> <br /> === بی‌کیفرمانی عملی ===<br /> بی‌کیفرمانی عملی یا ''de facto'' زمانی رخ می‌دهد که قانون ظاهراً امکان تحقیق و محاکمه را فراهم می‌کند، اما ساختارهای حکومتی از اجرای آن جلوگیری می‌کنند. نمونه‌های آن شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * وابستگی دادستان و قاضی؛<br /> * تهدید یا قتل شاهدان؛<br /> * تخریب ادله؛<br /> * ناپدیدکردن پرونده‌ها؛<br /> * خودداری پلیس از اجرای حکم؛<br /> * محدودکردن تحقیق به مأموران رده‌پایین؛<br /> * فراری‌دادن متهم؛<br /> * فشار سیاسی بر دادگاه؛<br /> * تأخیر عمدی تا از میان رفتن اسناد یا شاهدان.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی عملی در حکومت‌هایی که نهاد متهم به نقض، مسئول تحقیق دربارهٔ خود نیز هست، بیشتر دیده می‌شود.<br /> <br /> == تفاوت با مفاهیم مرتبط ==<br /> === مصونیت حقوقی ===<br /> مصونیت، مانعی حقوقی و معمولاً موقت یا محدود برای اعمال صلاحیت دادگاه است؛ مانند برخی مصونیت‌های دیپلماتیک یا مصونیت شخصی مقام‌های عالی‌رتبه در برابر دادگاه‌های خارجی. مصونیت لزوماً به معنای از میان رفتن مسئولیت نیست و ممکن است پس از پایان سمت یا در مرجع صلاحیت‌دار دیگری قابل پیگیری باشد.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی نتیجه‌ای گسترده‌تر است: مسئول هیچ‌گاه به‌طور واقعی پاسخگو نمی‌شود. مصونیت ممکن است یکی از عوامل بی‌کیفرمانی باشد، اما این دو مترادف نیستند.<br /> <br /> === برائت ===<br /> برائت پس از تحقیق و محاکمهٔ مستقل، حقی اساسی و نتیجهٔ ممکن دادرسی عادلانه است. بی‌کیفرمانی زمانی مطرح می‌شود که رسیدگی واقعی انجام نشده، دادگاه نمایشی بوده یا ادله عمداً نادیده گرفته شده باشند.<br /> <br /> === عفو ===<br /> عفو ممکن است مجازات فرد محکوم را کاهش دهد یا از میان ببرد. عفو در برخی جرایم عادی یا فرایندهای صلح ممکن است مشروع باشد؛ اما عفو گسترده‌ای که تحقیق و محاکمهٔ عاملان نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت، شکنجه، ناپدیدسازی قهری یا جنایت جنگی را ناممکن کند، با تعهدهای بین‌المللی دولت ناسازگار است.<br /> <br /> === بخشودگی ===<br /> بخشودگی معمولاً پس از محکومیت اعمال می‌شود و ممکن است مجازات را کاهش دهد، اما حکم و اثبات مسئولیت را از میان نمی‌برد. در مقابل، بی‌کیفرمانی غالباً مانع رسیدن پرونده به مرحلهٔ تعیین مسئولیت می‌شود.<br /> <br /> === مرور زمان ===<br /> مرور زمان پس از گذشت مدت معین امکان تعقیب جرم را محدود می‌کند. در حقوق بین‌الملل، اعمال مرور زمان بر جنایت‌های بسیار سنگین بین‌المللی محدود یا ممنوع است. دولت نمی‌تواند با تأخیر عمدی و سپس استناد به مرور زمان، خود از تعهد پاسخگویی فرار کند.<br /> <br /> === مصالحه و آشتی ===<br /> آشتی اجتماعی می‌تواند یکی از اهداف عدالت انتقالی باشد، اما آشتی تحمیلی بدون حقیقت، عدالت و مشارکت قربانیان ممکن است به تثبیت بی‌کیفرمانی بینجامد. بخشش شخصی قربانی نیز تعهد دولت به تحقیق دربارهٔ جنایت‌های عمومی و سازمان‌یافته را لزوماً از میان نمی‌برد.<br /> <br /> == زمینه‌های شکل‌گیری ==<br /> بی‌کیفرمانی معمولاً محصول یک عامل واحد نیست و از تعامل ساختارهای سیاسی، حقوقی و اجتماعی پدید می‌آید.<br /> <br /> === نبود استقلال قضایی ===<br /> اگر قاضی و دادستان تحت فرمان رهبر سیاسی، نهاد امنیتی یا متهمان باشند، امکان تحقیق واقعی کاهش می‌یابد. دستگاه قضایی ممکن است به‌جای تعقیب عاملان، قربانیان و خانواده‌های دادخواه را تحت پیگرد قرار دهد.<br /> <br /> === تمرکز قدرت ===<br /> تمرکز قدرت در دست یک فرد، حزب، نهاد نظامی یا دستگاه امنیتی نظارت مستقل را تضعیف می‌کند. نبود تفکیک قوا سبب می‌شود نهادهای مسئول نقض، بر تحقیق و رسیدگی نیز کنترل داشته باشند.<br /> <br /> === قوانین مبهم یا مصونیت‌بخش ===<br /> قوانین می‌توانند با اعطای اختیارات گسترده به نیروهای امنیتی، تعریف مبهم «وظیفه»، محدودکردن شکایت علیه مأموران یا واگذاری پرونده‌ها به دادگاه‌های نظامی، امکان پاسخگویی را کاهش دهند.<br /> <br /> === انکار و پنهان‌کاری ===<br /> انکار وقوع جنایت، محرمانه‌کردن اسناد، تحریف علت مرگ، دفن مخفیانهٔ قربانیان و تخریب محل‌های دفن از ابزارهای ایجاد بی‌کیفرمانی‌اند.<br /> <br /> === تهدید قربانیان و شاهدان ===<br /> اگر شاهدان از بازداشت، قتل، اخراج از کار یا آزار خانواده بترسند، ادلهٔ لازم برای تحقیق در دسترس قرار نمی‌گیرد. حمایت از شاهدان یکی از شروط اصلی مبارزه با بی‌کیفرمانی است.<br /> <br /> === تبعیض ===<br /> بی‌اعتنایی به جنایت علیه اقلیت‌های قومی، مذهبی، سیاسی یا جنسیتی می‌تواند عاملان را از پاسخگویی معاف کند. اگر ارزش جان و حقوق قربانیان بر اساس هویت آنان متفاوت تلقی شود، نظام عدالت به بازتولید تبعیض کمک می‌کند.<br /> <br /> === ضعف جامعهٔ مدنی و رسانه‌ها ===<br /> محدودکردن رسانه‌ها، وکلا، سازمان‌های حقوق بشری و خانواده‌های قربانیان امکان مستندسازی و مطالبهٔ پاسخگویی را کاهش می‌دهد.<br /> <br /> == پیامدهای بی‌کیفرمانی ==<br /> === تکرار نقض‌ها ===<br /> وقتی عاملان می‌بینند همکاران پیشین آنان مجازات نشده یا ارتقا یافته‌اند، احتمال تکرار جرم افزایش می‌یابد. بی‌کیفرمانی این پیام را منتقل می‌کند که خشونت حکومتی هزینه‌ای ندارد.<br /> <br /> === عادی‌شدن خشونت ===<br /> تداوم قتل، شکنجه و بازداشت خودسرانه بدون پاسخگویی می‌تواند خشونت را به بخشی عادی از حکمرانی تبدیل کند. در چنین وضعیتی، نقض حقوق نه استثنا، بلکه ابزار ادارهٔ جامعه می‌شود.<br /> <br /> === نابودی اعتماد عمومی ===<br /> جامعه‌ای که قانون تنها علیه افراد ضعیف اجرا می‌شود و صاحبان قدرت از آن معاف‌اند، اعتماد خود را به دادگاه، پلیس و دیگر نهادهای عمومی از دست می‌دهد.<br /> <br /> === رنج مستمر قربانیان ===<br /> بی‌اطلاعی از سرنوشت مفقودان، نبود محل دفن، انکار رسمی و مشاهدهٔ پیشرفت شغلی عاملان، رنج قربانیان و خانواده‌ها را ادامه می‌دهد.<br /> <br /> === تحریف تاریخ ===<br /> اگر تحقیق رسمی صورت نگیرد، عاملان می‌توانند جنایت را انکار، کوچک یا توجیه کنند. حفظ اسناد و حق دسترسی به حقیقت برای مقابله با این تحریف ضروری است.<br /> <br /> === تضعیف حاکمیت قانون ===<br /> [[حاکمیت قانون]] مستلزم آن است که همه، از جمله مقام‌های حکومتی، در برابر قانون پاسخگو باشند. بی‌کیفرمانی این اصل را با امتیازدادن به صاحبان قدرت نقض می‌کند.<br /> <br /> == حق دانستن حقیقت ==<br /> اصل دوم مجموعه اصول سازمان ملل، حق مردم برای دانستن حقیقت دربارهٔ جنایت‌های فجیع گذشته و شرایط و دلایلی را که به نقض‌های گسترده یا سازمان‌یافته انجامیده است به‌رسمیت می‌شناسد. اعمال کامل این حق از تضمین‌های مهم جلوگیری از تکرار است.&lt;ref name=&quot;OHCHRTruth&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/training9add1.pdf Rule-of-Law Tools for Post-Conflict States: Truth Commissions].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حق حقیقت دارای دو بعد است:<br /> <br /> * '''بعد فردی:''' قربانی و خانواده حق دارند بدانند چه اتفاقی افتاده، چه کسی مسئول بوده و فرد مفقود در کجا قرار دارد؛<br /> * '''بعد جمعی:''' جامعه حق دارد از ساختار، سیاست و گسترهٔ نقض‌ها آگاه شود.<br /> <br /> حقیقت‌یابی جای عدالت را نمی‌گیرد. انتشار گزارش دربارهٔ جنایت بدون پیگیری مسئولیت عاملان، برای پایان‌دادن به بی‌کیفرمانی کافی نیست.&lt;ref name=&quot;UNRightTruth&quot;&gt;سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=NAmPAmLiln0V1WQMTg80RjkGFuxHlkZq89v3NXRsap%2BAm6ndz%2F4D4nN2J7rkx%2F4l%2BRxB3LVXFBFbM49M3aMn0LJ5F0V28kYqKTEKxT2B%2BQc%3D Study on the Right to the Truth].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == حق عدالت ==<br /> دولت‌ها موظف‌اند دربارهٔ نقض‌های فاحش حقوق بشر و نقض‌های جدی حقوق بشردوستانه، تحقیق سریع، کامل، مستقل و بی‌طرفانه انجام دهند. اگر ادلهٔ کافی وجود داشته باشد، متهم باید در دادگاهی صالح، مستقل و منصف محاکمه شود.<br /> <br /> حق عدالت شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * دسترسی قربانی به مرجع قضایی؛<br /> * تحقیق مستقل؛<br /> * شناسایی عاملان مستقیم و آمران؛<br /> * بررسی زنجیرهٔ فرماندهی؛<br /> * محاکمهٔ عادلانه؛<br /> * مجازات متناسب؛<br /> * اجرای حکم؛<br /> * امکان تجدیدنظر؛<br /> * انتشار نتیجهٔ رسیدگی.<br /> <br /> مبارزه با بی‌کیفرمانی نباید خود به محاکمهٔ نمایشی، انتقام‌جویی یا نقض حقوق متهم تبدیل شود. [[اصل برائت]]، حق وکیل، حق دفاع و استقلال دادگاه باید دربارهٔ متهمان جنایت‌های سنگین نیز رعایت شود.<br /> <br /> == حق جبران خسارت ==<br /> قربانیان حق برخورداری از جبران مؤثر و متناسب دارند. جبران ممکن است شامل چند شکل باشد:<br /> <br /> === اعادهٔ وضع ===<br /> بازگرداندن قربانی، تا حد امکان، به وضعیت پیش از نقض؛ مانند آزادی، بازگشت به شغل، بازگرداندن تابعیت یا اموال.<br /> <br /> === غرامت ===<br /> پرداخت خسارت بابت آسیب جسمی، روانی، مادی، از دست‌دادن درآمد، هزینه‌های درمان و آسیب به آبرو.<br /> <br /> === توان‌بخشی ===<br /> ارائهٔ خدمات پزشکی، روانی، اجتماعی و حقوقی.<br /> <br /> === رضایت‌بخشی ===<br /> کشف حقیقت، یافتن مفقودان، تحویل بقایا، عذرخواهی رسمی، اصلاح گواهی مرگ، بزرگداشت قربانیان و مجازات عاملان.<br /> <br /> === تضمین عدم تکرار ===<br /> اصلاح قوانین، دستگاه قضایی، نیروهای امنیتی، آموزش مأموران، نظارت مدنی و دیگر اقداماتی که از تکرار نقض جلوگیری می‌کنند.<br /> <br /> غرامت مالی بدون حقیقت‌یابی و پاسخگویی ممکن است به‌عنوان تلاش برای خرید سکوت قربانیان تلقی شود.<br /> <br /> == تضمین عدم تکرار ==<br /> پایان پایدار بی‌کیفرمانی تنها با محاکمهٔ چند فرد حاصل نمی‌شود. ساختارهایی که امکان نقض را فراهم کرده‌اند نیز باید تغییر کنند.<br /> <br /> تضمین‌های عدم تکرار می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * استقلال قوهٔ قضائیه؛<br /> * تفکیک قوا؛<br /> * کنترل غیرنظامی نهادهای مسلح؛<br /> * انحلال یا اصلاح نهادهای سرکوبگر؛<br /> * منع بازداشتگاه مخفی؛<br /> * ثبت همهٔ بازداشت‌ها؛<br /> * دسترسی بازداشت‌شده به وکیل؛<br /> * جرم‌انگاری شکنجه و ناپدیدسازی قهری؛<br /> * حفاظت از شاهدان؛<br /> * آزادی رسانه‌ها؛<br /> * اصلاح قوانین تبعیض‌آمیز؛<br /> * آموزش حقوق بشر؛<br /> * نظارت پارلمانی و عمومی؛<br /> * انتشار آرشیوهای حکومتی؛<br /> * پالایش مسئولان دخیل در نقض‌های سنگین.<br /> <br /> == ارکان مبارزه با بی‌کیفرمانی ==<br /> سازوکارهای [[عدالت انتقالی]] معمولاً چهار محور مکمل دارند:<br /> <br /> # حقیقت؛<br /> # عدالت؛<br /> # جبران خسارت؛<br /> # تضمین عدم تکرار.<br /> <br /> این محورها جایگزین یکدیگر نیستند. کمیسیون حقیقت بدون دسترسی به عدالت، محاکمه بدون اصلاح نهادها و غرامت بدون شناسایی مسئولیت، پاسخ ناقصی به نقض‌های گسترده است.<br /> <br /> شورای حقوق بشر سازمان ملل بر رویکردی جامع شامل تعقیب کیفری، جبران خسارت، حقیقت‌یابی، اصلاح نهادی، پالایش مقام‌ها و یادمان‌سازی تأکید کرده است.&lt;ref name=&quot;UNComprehensive&quot;&gt;شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=gEI1ZAw1rDEclWEK%2B2j%2FwQORgptMxxJH8GgVF53jaXl4b8Rd0R9nBuz0lXmhMC7Qis0Kn0y0%2BNujY%2FkqNSfl0w%3D%3D Truth, Justice, Reparation and Guarantees of Non-Recurrence].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تحقیق مستقل ==<br /> تحقیق مؤثر باید:<br /> <br /> * سریع باشد؛<br /> * صلاحیت قانونی و منابع کافی داشته باشد؛<br /> * از نهاد متهم مستقل باشد؛<br /> * همهٔ فرضیه‌های معقول را بررسی کند؛<br /> * آمران و مسئولان بالاتر را نیز دربر گیرد؛<br /> * از روش‌های علمی و پزشکی قانونی استفاده کند؛<br /> * قربانیان را در جریان قرار دهد؛<br /> * شاهدان را حفاظت کند؛<br /> * نتیجهٔ خود را تا حد ممکن منتشر کند.<br /> <br /> تحقیقی که فقط مأموران رده‌پایین را بررسی کند و از زنجیرهٔ فرماندهی عبور نکند، ممکن است خود به ابزار بی‌کیفرمانی تبدیل شود.<br /> <br /> == مسئولیت فرماندهی ==<br /> مقام مافوق ممکن است به‌دلیل صدور دستور، مشارکت، کمک، تحریک یا خودداری از جلوگیری و مجازات نقض‌های زیردستان مسئول باشد.<br /> <br /> در مسئولیت فرماندهی بررسی می‌شود که مقام:<br /> <br /> * کنترل مؤثر بر عاملان داشته است؛<br /> * از جرم آگاه بوده یا باید آگاه می‌بود؛<br /> * برای جلوگیری، توقف یا گزارش جرم اقدام لازم نکرده است؛<br /> * پس از وقوع، عاملان را به مرجع صالح معرفی نکرده است.<br /> <br /> معرفی نقض به‌عنوان اقدام «خودسرانه» مأموران، بدون تحقیق دربارهٔ ساختار فرماندهی، برای رفع مسئولیت مقام‌های بالاتر کافی نیست.<br /> <br /> == نقش اسناد و آرشیوها ==<br /> آرشیوهای پلیس، زندان، دادستانی، ارتش، نهادهای اطلاعاتی و قبرستان‌ها برای حقیقت‌یابی و محاکمه اهمیت دارند. حکومت‌ها ممکن است برای حفظ بی‌کیفرمانی این اسناد را نابود، جعل یا محرمانه کنند.<br /> <br /> اقدامات ضروری عبارت‌اند از:<br /> <br /> * جلوگیری از نابودی اسناد؛<br /> * تهیهٔ نسخه‌های امن؛<br /> * ثبت زنجیرهٔ نگهداری؛<br /> * حفاظت از داده‌های شخصی؛<br /> * دسترسی قضایی و پژوهشی مسئولانه؛<br /> * انتشار تدریجی اسناد؛<br /> * جرم‌انگاری تخریب عمدی ادله.<br /> <br /> در مورد [[ناپدیدسازی قهری]] و [[گور جمعی|گورهای جمعی]]، فهرست زندانیان، انتقال‌ها، دستورهای اعدام، گواهی‌های مرگ و ثبت دفن می‌توانند نقش تعیین‌کننده داشته باشند.<br /> <br /> == کمیسیون حقیقت ==<br /> کمیسیون حقیقت نهادی موقت و غیرقضایی است که الگوهای گستردهٔ نقض حقوق بشر را بررسی می‌کند. این کمیسیون می‌تواند شهادت‌ها را گردآوری، ساختارهای مسئول را شناسایی و پیشنهادهای اصلاحی ارائه کند.<br /> <br /> کمیسیون حقیقت جای دادگاه را نمی‌گیرد. اگر اطلاعات مربوط به جنایت‌های سنگین به‌دست آورد، باید سازوکاری قانونی برای انتقال ادله به نهادهای قضایی وجود داشته باشد.<br /> <br /> اعطای مصونیت در برابر شهادت می‌تواند در شرایط محدود برای کشف حقیقت مطرح شود؛ اما مصونیت کامل عاملان جنایت‌های سنگین با حق قربانیان به عدالت تعارض دارد.<br /> <br /> == پالایش اداری ==<br /> پالایش اداری یا ''Vetting'' فرایند بررسی صلاحیت و سابقهٔ مسئولان برای ادامهٔ خدمت در نهادهای عمومی است. فردی که دلایل معتبر دربارهٔ مشارکت او در شکنجه، قتل یا سرکوب گسترده وجود دارد نباید پیش از بررسی مستقل در مقام قضایی، نظامی یا امنیتی باقی بماند.<br /> <br /> پالایش باید فردی، مستند و قابل اعتراض باشد. اخراج جمعی افراد صرفاً بر اساس عضویت سازمانی، بدون بررسی مسئولیت شخصی، می‌تواند به بی‌عدالتی تازه‌ای منجر شود.<br /> <br /> == عفو و محدودیت‌های آن ==<br /> عفو ممکن است در پایان درگیری یا گذار سیاسی برای برخی جرایم عادی به‌کار رود، اما نباید:<br /> <br /> * مانع تحقیق دربارهٔ حقیقت شود؛<br /> * جنایت‌های بین‌المللی را بپوشاند؛<br /> * حق قربانیان به جبران را از میان ببرد؛<br /> * دربارهٔ شکنجه، ناپدیدسازی قهری، نسل‌کشی، جنایت علیه بشریت یا جنایت جنگی مصونیت مطلق ایجاد کند؛<br /> * بدون مشارکت قربانیان و نظارت قضایی تصویب شود.<br /> <br /> اصول سازمان ملل از دولت‌ها می‌خواهد عاملان جنایت‌های جدی بین‌المللی را تحقیق، محاکمه و در صورت اثبات جرم مجازات کنند.&lt;ref name=&quot;UNPrinciples&quot; /&gt;<br /> <br /> == صلاحیت جهانی قضایی ==<br /> هنگامی که کشور محل وقوع جنایت نمی‌خواهد یا نمی‌تواند عاملان را محاکمه کند، [[صلاحیت جهانی قضایی]] می‌تواند بخشی از شکاف پاسخگویی را پوشش دهد.<br /> <br /> بر پایهٔ قوانین برخی کشورها، دادگاه‌های ملی می‌توانند دربارهٔ جنایت‌هایی مانند شکنجه، جنایت جنگی، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت، حتی اگر خارج از قلمرو و علیه اتباع خارجی رخ داده باشند، تحقیق کنند.<br /> <br /> صلاحیت جهانی جایگزین مسئولیت اصلی کشور محل جنایت نیست، اما مانع از آن می‌شود که عاملان با سفر یا اقامت در کشور دیگر از پاسخگویی کامل فرار کنند.<br /> <br /> == دیوان کیفری بین‌المللی ==<br /> [[دیوان کیفری بین‌المللی]] بر پایهٔ اصل تکمیلی‌بودن عمل می‌کند؛ یعنی مسئولیت نخست رسیدگی با دادگاه‌های ملی است و دیوان زمانی وارد می‌شود که دولت صلاحیت‌دار واقعاً نخواهد یا نتواند تحقیق و محاکمه کند.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی داخلی می‌تواند یکی از زمینه‌های بررسی قابلیت پذیرش پرونده در دیوان باشد. بااین‌حال، صلاحیت دیوان به شرایط اساسنامهٔ رم، قلمرو، تابعیت، زمان وقوع جرم و ارجاع احتمالی [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]] وابسته است.<br /> <br /> ایران عضو اساسنامهٔ رم نیست و اعمال صلاحیت دیوان دربارهٔ جرایم واقع‌شده در ایران به وجود مبنای صلاحیتی دیگری نیاز دارد.<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی در جمهوری اسلامی ==<br /> منابع حقوق بشری بی‌کیفرمانی در جمهوری اسلامی را پدیده‌ای ساختاری توصیف کرده‌اند. در این ارزیابی، دستگاه‌های متهم به نقض، از جمله نهادهای امنیتی، سپاه پاسداران، پلیس و دادگاه‌های انقلاب، در فرایند تحقیق یا رسیدگی نیز نفوذ دارند.<br /> <br /> عوامل مطرح‌شده در شکل‌گیری این وضعیت عبارت‌اند از:<br /> <br /> * استقلال‌نداشتن قوهٔ قضائیه؛<br /> * انتصاب مقام‌های قضایی توسط ساختار ولایت فقیه؛<br /> * محرمانه‌بودن نهادهای اطلاعاتی؛<br /> * جرم‌انگاری دادخواهی و افشاگری؛<br /> * تهدید و بازداشت خانواده‌ها؛<br /> * مصونیت فرماندهان و مقام‌های عالی؛<br /> * ترفیع افراد متهم به نقض حقوق بشر؛<br /> * تخریب گورهای جمعی و اسناد؛<br /> * فقدان تحقیق مستقل دربارهٔ کشتار معترضان؛<br /> * استفاده از اعتراف اجباری و دادگاه‌های غیرعلنی.<br /> <br /> هیئت حقیقت‌یاب مستقل بین‌المللی دربارهٔ ایران در گزارش‌های خود از نبود تحقیقات کیفری معنادار و مؤثر دربارهٔ مسئولیت مقام‌های عالی‌رتبه و وجود بی‌کیفرمانی نظام‌مند سخن گفته است.&lt;ref name=&quot;FFMIran&quot;&gt;هیئت حقیقت‌یاب مستقل بین‌المللی دربارهٔ جمهوری اسلامی ایران، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/ffmi-iran/FFM-Iran-Update-13-September-2024.pdf Update of the Independent International Fact-Finding Mission on the Islamic Republic of Iran]، ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰ ==<br /> در سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷، هزاران مخالف سیاسی بازداشت، شکنجه یا اعدام شدند. بسیاری از اعدام‌ها پس از محاکمه‌های چنددقیقه‌ای یا بدون دادرسی منطبق با معیارهای بین‌المللی انجام شد.<br /> <br /> رسیدگی مستقلی دربارهٔ ساختار تصمیم‌گیری، نقش دادگاه‌های انقلاب، شکنجه در زندان‌ها و اعدام نوجوانان انجام نشده است. شماری از قضات، دادستان‌ها و مقام‌های امنیتی آن دوره در سال‌های بعد در ساختار حکومتی باقی ماندند یا به مقام‌های بالاتر رسیدند.<br /> <br /> نبود تحقیق دربارهٔ این دوره از عوامل زمینه‌ساز تکرار کشتار در سال ۱۳۶۷ و سرکوب‌های بعدی دانسته شده است.<br /> <br /> == قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ ==<br /> در تابستان ۱۳۶۷، هزاران زندانی سیاسی پس از بازجویی‌های کوتاه توسط هیئت‌هایی که به [[هیئت مرگ]] مشهور شدند، اعدام شدند. بخش بزرگی از قربانیان اعضا و هواداران [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] بودند و گروهی از زندانیان وابسته به سازمان‌های چپ نیز کشته شدند.<br /> <br /> پیکر بسیاری از قربانیان به خانواده‌ها تحویل داده نشد و آنان در گورهای جمعی و بی‌نام‌ونشان دفن شدند. حکومت هیچ تحقیق مستقل و جامعی دربارهٔ این اعدام‌ها انجام نداده و هیچ‌یک از آمران اصلی در ایران محاکمه نشده‌اند.<br /> <br /> عفو بین‌الملل پنهان‌کردن سرنوشت و محل دفن قربانیان را ادامهٔ [[ناپدیدسازی قهری]] و بخشی از جنایت علیه بشریت دانسته است.&lt;ref name=&quot;BloodSoakedSecrets&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/9421/2018/en/ Blood-Soaked Secrets: Why Iran’s 1988 Prison Massacres Are Ongoing Crimes against Humanity]، ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از دیدگاه خانواده‌ها و مقاومت ایران، انتصاب یا ارتقای افراد متهم به عضویت در هیئت‌های مرگ یا مشارکت در کشتار، نمونه‌ای از تبدیل بی‌کیفرمانی به سیاست حکومتی است.<br /> <br /> == ترفیع متهمان به نقض حقوق بشر ==<br /> یکی از نشانه‌های بی‌کیفرمانی ساختاری، ارتقای افراد متهم به نقض‌های سنگین است. در چنین وضعیتی، حکومت تنها از تحقیق خودداری نمی‌کند، بلکه به عاملان احتمالی پاداش سیاسی یا اداری می‌دهد.<br /> <br /> ابراهیم رئیسی، عضو هیئت مرگ تهران در سال ۱۳۶۷، در سال‌های بعد مقام‌هایی از جمله دادستان کل، رئیس قوهٔ قضائیه و ریاست‌جمهوری را بر عهده گرفت. عفو بین‌الملل انتخاب او به ریاست‌جمهوری را نشانه‌ای از «بحران بی‌کیفرمانی نظام‌مند» در ایران توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;AmnestyRaisi&quot; /&gt;<br /> <br /> عفو بین‌الملل پس از مرگ رئیسی نیز اعلام کرد مرگ او نباید حق قربانیان برای حقیقت و پاسخگویی دربارهٔ میراث حقوق بشری‌اش را از میان ببرد.&lt;ref name=&quot;RaisiDeath&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/05/iran-president-raisis-death-must-not-deny-victims-of-his-grim-human-rights-legacy-their-right-to-accountability/ Iran: President Raisi’s Death Must Not Deny Victims Their Right to Accountability]، ۲۲ مهٔ ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تخریب گورهای جمعی ==<br /> تخریب یا تغییر کاربری [[گور جمعی|گورهای جمعی]] می‌تواند ادلهٔ هویت قربانیان، علت مرگ و نحوهٔ دفن را از میان ببرد و بی‌کیفرمانی را تثبیت کند.<br /> <br /> عفو بین‌الملل با بررسی تصاویر ماهواره‌ای و دیگر اسناد، تخریب یا تهدید محل‌های مرتبط با قتل‌عام ۱۳۶۷ در خاوران، اهواز، مشهد، تبریز، رشت، قروه و سنندج را گزارش کرده است.&lt;ref name=&quot;MassGraves&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/04/iran-new-evidence-reveals-deliberate-desecration-and-destruction-of-multiple-mass-gravesites/ Iran: New Evidence Reveals Deliberate Desecration and Destruction of Multiple Mass Gravesites]، ۳۰ آوریل ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حفاظت از این محل‌ها برای شناسایی قربانیان، تحقیق پزشکی قانونی و محاکمهٔ احتمالی عاملان ضروری است.<br /> <br /> == سرکوب خانواده‌های دادخواه ==<br /> خانواده‌های قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ و دیگر نقض‌ها با تهدید، احضار، بازداشت یا منع برگزاری مراسم روبه‌رو شده‌اند. تعقیب دادخواهان دو اثر دارد:<br /> <br /> * مانع گردآوری و انتشار حقیقت می‌شود؛<br /> * به عاملان نشان می‌دهد ساختار حکومتی از آنان حفاظت می‌کند.<br /> <br /> پروندهٔ [[مریم اکبری منفرد]] از نمونه‌های مرتبط با دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ است. گزارشگران سازمان ملل دربارهٔ فشار بر او به‌دلیل درخواست تحقیق دربارهٔ سرنوشت و محل دفن اعضای خانواده‌اش ابراز نگرانی کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;MaryamAkbari&quot;&gt;گزارگران ویژهٔ سازمان ملل متحد، [https://spcommreports.ohchr.org/TmSearch/RelCom?code=IRN+21%2F2017 Communication IRN 21/2017]، ۱۴ ژوئن ۲۰۱۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == قتل‌های زنجیره‌ای ==<br /> در [[قتل‌های زنجیره‌ای ایران]]، وزارت اطلاعات دخالت شماری از کارکنان خود را پذیرفت، اما رسیدگی رسمی پرونده را به چند مأمور موسوم به «عناصر خودسر» محدود کرد.<br /> <br /> خانواده‌ها و وکلا خواستار روشن‌شدن نقش آمران و مقام‌های بالاتر بودند. محدودماندن تحقیق به عاملان اجرایی و علنی‌نشدن کامل اسناد، به‌عنوان نمونه‌ای از پاسخگویی ناقص و تداوم بی‌کیفرمانی مطرح شده است.<br /> <br /> == سرکوب اعتراضات ==<br /> پس از اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، تحقیقات مستقل و علنی دربارهٔ مسئولیت فرماندهان و مقام‌های عالی انجام نشد.<br /> <br /> در بررسی بی‌کیفرمانی مربوط به سرکوب اعتراضات، موارد زیر اهمیت دارند:<br /> <br /> * دستور استفاده از نیروی مرگبار؛<br /> * شلیک به معترضان غیرمسلح؛<br /> * مرگ در بازداشت؛<br /> * شکنجه و خشونت جنسی؛<br /> * بازداشت‌های گسترده؛<br /> * تهدید خانواده‌ها؛<br /> * تحریف علت مرگ؛<br /> * جلوگیری از کالبدشکافی مستقل؛<br /> * محاکمه‌نکردن فرماندهان.<br /> <br /> هیئت حقیقت‌یاب بین‌المللی دربارهٔ ایران، نبود پاسخگویی داخلی مؤثر و مصون‌ماندن مقام‌های عالی‌رتبه را از موانع تحقق حقیقت، عدالت و جبران دانسته است.&lt;ref name=&quot;FFMIran&quot; /&gt;<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی و ناپدیدسازی قهری ==<br /> در [[ناپدیدسازی قهری]]، خودداری حکومت از اعلام سرنوشت و محل فرد بخشی از جرم است. تا هنگامی که سرنوشت قربانی روشن نشده باشد، نقض می‌تواند ادامه داشته باشد.<br /> <br /> بی‌کیفرمانی در این موارد از راه‌های زیر استمرار می‌یابد:<br /> <br /> * انکار بازداشت؛<br /> * ثبت‌نکردن نام زندانی؛<br /> * صدور گواهی مرگ ناقص یا دروغین؛<br /> * دفن مخفیانه؛<br /> * خودداری از تحویل جسد؛<br /> * تخریب گور؛<br /> * تعقیب خانواده‌های جست‌وجوگر.<br /> <br /> عفو بین‌الملل گفته است پنهان‌کردن سرنوشت قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ و آزار خانواده‌ها، بحران ناپدیدسازی قهری و بی‌کیفرمانی را در ایران ادامه داده است.&lt;ref name=&quot;DisappearanceCrisis&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2019/08/iran-world-turning-blind-eye-to-crisis-of-mass-enforced-disappearance-2/ Iran: World Turning a Blind Eye to Crisis of Mass Enforced Disappearance]، ۲۸ اوت ۲۰۱۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پروندهٔ حمید نوری ==<br /> [[حمید نوری]]، از کارکنان پیشین دستگاه قضایی و زندان گوهردشت، در سال ۱۳۹۸ هنگام ورود به سوئد بازداشت شد. دادگاه منطقه‌ای استکهلم در سال ۱۴۰۱ او را به‌دلیل مشارکت در اعدام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ به حبس ابد محکوم کرد و دادگاه استیناف حکم را تأیید کرد.<br /> <br /> این پرونده نمونه‌ای از استفاده از [[صلاحیت جهانی قضایی]] برای شکستن بخشی از بی‌کیفرمانی مربوط به قتل‌عام ۱۳۶۷ بود. شهادت زندانیان سیاسی سابق، اسناد و اطلاعات گردآوری‌شده در چند دههٔ دادخواهی در روند قضایی مورد بررسی قرار گرفت.<br /> <br /> آزادی نوری در خرداد ۱۴۰۳ در چارچوب مبادلهٔ زندانیان، حکم قطعی دادگاه را لغو نکرد؛ اما مقاومت ایران آن را امتیازی سیاسی به جمهوری اسلامی و لطمه‌ای به مبارزه با بی‌کیفرمانی توصیف کرد.<br /> <br /> == مواضع مقاومت ایران ==<br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[شورای ملی مقاومت ایران]] مبارزه با بی‌کیفرمانی را یکی از محورهای [[جنبش دادخواهی قتل‌عام ۶۷]] معرفی کرده‌اند.<br /> <br /> مطالبات مطرح‌شده از سوی مقاومت ایران عبارت‌اند از:<br /> <br /> * تشکیل هیئت مستقل بین‌المللی تحقیق؛<br /> * شناسایی همهٔ قربانیان؛<br /> * حفاظت از گورهای جمعی؛<br /> * انتشار اسناد حکومتی؛<br /> * محاکمهٔ آمران و عاملان؛<br /> * استفاده از صلاحیت جهانی؛<br /> * ارجاع پرونده به شورای امنیت؛<br /> * ایجاد سازوکار بین‌المللی گردآوری و حفظ ادله؛<br /> * دسترسی گزارشگران سازمان ملل به زندان‌ها؛<br /> * مشروط‌کردن روابط با جمهوری اسلامی به رعایت حقوق بشر؛<br /> * حمایت از خانواده‌ها و شاهدان؛<br /> * لغو مجازات اعدام.<br /> <br /> در بیانیه‌ای که از سوی ۲۱ سازمان حقوق بشری در شورای حقوق بشر ثبت شد، از سازمان ملل خواسته شد با حمایت از تحقیق بین‌المللی دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷، مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی از مجازات را به چالش بکشد.&lt;ref name=&quot;NGOs1988&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87%D9%94-%DB%B2%DB%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B7 اجلاس شورای حقوق بشر؛ ثبت رسمی بیانیهٔ ۲۱ سازمان حقوق بشری دربارهٔ قتل‌عام ۱۳۶۷]، ۱۴۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مواضع مریم رجوی ==<br /> [[مریم رجوی]] بارها از سازمان ملل و دولت‌ها خواسته است برای پایان‌دادن به مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی اقدام کنند. او در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل خواستار ایجاد سازوکار مستقل بین‌المللی عدالت کیفری، استفاده از صلاحیت جهانی و ارجاع پروندهٔ نقض‌های شدید حقوق بشر در ایران به مراجع بین‌المللی شد.&lt;ref name=&quot;MaryamUNLetter&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/letter-un-secretary-general-world-day-against-the-death-penalty/ نامه به دبیرکل ملل متحد در آستانه روز جهانی علیه حکم اعدام]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> او جنبش دادخواهی را بخشی از مبارزهٔ مردم ایران برای آزادی دانسته و گفته است سکوت و بی‌عملی بین‌المللی در برابر قتل‌عام ۱۳۶۷ به استمرار مصونیت آمران و عاملان کمک کرده است.&lt;ref name=&quot;MaryamJustice&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/conference-seeking-justice-for-victims-of-the-1988-massacre/ پیام به کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷]، ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مقاومت ایران محاکمهٔ مسئولان را نه انتقام، بلکه اجرای عدالت در دادگاه مستقل و همراه با رعایت حقوق متهم می‌داند و هم‌زمان بر لغو مجازات اعدام تأکید می‌کند.<br /> <br /> == نقش جنبش دادخواهی ==<br /> [[جنبش دادخواهی]] با حفظ نام قربانیان، ثبت شهادت‌ها، گردآوری اسناد، شناسایی گورها و طرح شکایت، مانع فراموشی و انکار می‌شود.<br /> <br /> کارکردهای جنبش دادخواهی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ثبت هویت قربانیان؛<br /> * حفظ اسناد؛<br /> * انتقال حافظه به نسل‌های بعد؛<br /> * حمایت از خانواده‌ها؛<br /> * جلب توجه بین‌المللی؛<br /> * پیگیری شکایت در کشورهای مختلف؛<br /> * مقابله با روایت رسمی؛<br /> * مطالبهٔ حقیقت، عدالت و جبران.<br /> <br /> مریم رجوی افشای قتل‌عام ۱۳۶۷ از هفته‌های نخست و فعالیت خانواده‌ها، زندانیان بازمانده و مقاومت ایران را از عوامل اصلی زنده‌ماندن پرونده دانسته است.&lt;ref name=&quot;JusticeMovement&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/execution-massacre-victims-iran-1988-political-prisoners/ جنبش دادخواهی قتل‌عام‌شدگان ۱۳۶۷ از ابتدا تا امروز].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی بین‌المللی ==<br /> بی‌کیفرمانی تنها نتیجهٔ عملکرد حکومت محل جنایت نیست. بی‌عملی جامعهٔ بین‌المللی، اولویت‌دادن به منافع سیاسی و اقتصادی، معامله بر سر زندانیان، بی‌توجهی به حکم دادگاه‌ها یا نپذیرفتن صلاحیت نیز می‌تواند به تداوم آن کمک کند.<br /> <br /> راه‌های مقابله در سطح بین‌المللی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * ایجاد کمیسیون تحقیق یا هیئت حقیقت‌یاب؛<br /> * سازوکار مستقل حفظ ادله؛<br /> * تحریم هدفمند عاملان؛<br /> * اجرای صلاحیت جهانی؛<br /> * محدودیت سفر؛<br /> * همکاری در استرداد؛<br /> * ارجاع به دیوان کیفری بین‌المللی؛<br /> * حمایت از قربانیان و شاهدان؛<br /> * جلوگیری از تخریب اسناد؛<br /> * مشروط‌کردن همکاری‌های رسمی به پاسخگویی.<br /> <br /> اقدامات سیاسی نباید جای محاکمهٔ عادلانه را بگیرند، اما می‌توانند امکان فرار عاملان از رسیدگی را کاهش دهند.<br /> <br /> == نقدهای وارد بر مبارزه با بی‌کیفرمانی ==<br /> برخی منتقدان هشدار می‌دهند که برنامه‌های پاسخگویی ممکن است:<br /> <br /> * به عدالت پیروزان تبدیل شوند؛<br /> * فقط یک طرف درگیری را هدف قرار دهند؛<br /> * برای حذف سیاسی مخالفان استفاده شوند؛<br /> * فرایند صلح را دشوار کنند؛<br /> * بر مجازات تمرکز و اصلاح اجتماعی را فراموش کنند؛<br /> * انتظاراتی ایجاد کنند که نظام قضایی توان پاسخ به آنها را ندارد.<br /> <br /> برای کاهش این خطرها، رسیدگی باید مستقل، مبتنی بر ادله، غیرگزینشی و منطبق با دادرسی عادلانه باشد. مسئولیت باید فردی تعیین شود و تعلق سیاسی، قومی یا مذهبی جای اثبات جرم را نگیرد.<br /> <br /> مبارزه با بی‌کیفرمانی به معنای انتقام جمعی یا مجازات خانواده و وابستگان متهم نیست.<br /> <br /> == ارتباط با عدالت انتقالی ==<br /> [[عدالت انتقالی]] مجموعه‌ای از سازوکارهای قضایی و غیرقضایی برای مواجهه با میراث نقض‌های گسترده است. مبارزه با بی‌کیفرمانی یکی از اهداف اصلی آن است.<br /> <br /> این سازوکارها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * محاکمه‌های کیفری؛<br /> * کمیسیون حقیقت؛<br /> * برنامهٔ جبران خسارت؛<br /> * جست‌وجوی مفقودان؛<br /> * نبش و شناسایی بقایا؛<br /> * اصلاح دستگاه قضایی و امنیتی؛<br /> * پالایش مقام‌ها؛<br /> * حفظ آرشیوها؛<br /> * یادمان‌سازی؛<br /> * آموزش عمومی.<br /> <br /> ترکیب این ابزارها باید با توجه به شرایط هر جامعه و با مشارکت قربانیان طراحی شود.<br /> <br /> == اهمیت ==<br /> مبارزه با بی‌کیفرمانی تنها به گذشته مربوط نیست. پاسخگویی به نقض‌های گذشته می‌تواند مانع تکرار آنها در آینده شود.<br /> <br /> جامعه‌ای که حقیقت را روشن، مسئولان را در دادگاه مستقل محاکمه، قربانیان را جبران و نهادهای ناقض را اصلاح می‌کند، زمینهٔ حاکمیت قانون را فراهم می‌سازد. در مقابل، جامعه‌ای که عاملان جنایت را ارتقا می‌دهد و دادخواهان را مجازات می‌کند، چرخهٔ خشونت را بازتولید می‌کند.<br /> <br /> در ایران، پایان‌دادن به بی‌کیفرمانی با روشن‌شدن حقیقت اعدام‌های سیاسی، تعیین سرنوشت ناپدیدشدگان، حفاظت از گورهای جمعی، محاکمهٔ آمران و عاملان، جبران قربانیان و اصلاح بنیادی نهادهای قضایی و امنیتی پیوند دارد.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[حق حقیقت]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[هیئت مرگ]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[گور جمعی]]<br /> * [[جنایت علیه بشریت]]<br /> * [[نسل‌کشی]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[حاکمیت قانون]]<br /> * [[حمید نوری]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:بی‌کیفرمانی]]<br /> [[رده:عدالت انتقالی]]<br /> [[رده:جنبش دادخواهی]]<br /> [[رده:حقوق بشر]]<br /> [[رده:حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۲ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94791 2026-11-04T21:10:41Z

<p>Alireza k h: تغییرمسیر به بی‌کیفر مانی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[بی‌کیفر مانی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94790 2026-11-04T21:10:12Z

<p>Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید</p> <hr /> <div>{{Infobox civil conflict<br /> | title = پرونده میدان علیخانی<br /> | subtitle = پرونده قضایی بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۸ دی ۱۴۰۴ اصفهان<br /> | partof = [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> | image =<br /> | caption =<br /> | date = ۱۸ دی ۱۴۰۴ تاکنون<br /> | place = میدان علیخانی، ملک‌شهر، [[اصفهان]]؛ دادگاه انقلاب اصفهان و زندان دستگرد<br /> | coordinates =<br /> | causes = اعتراضات ضدحکومتی در اصفهان و کشته‌شدن چهار مأمور حکومتی در میدان علیخانی<br /> | goals =<br /> | methods = بازداشت گسترده، بازجویی، پخش اعترافات تلویزیونی، محاکمه گروهی و صدور احکام اعدام و حبس<br /> | status = ادامه خطر اجرای حکم اعدام برای سه زندانی تا ۱۳ آبان ۱۴۰۵<br /> | result = صدور دست‌کم ۱۲ حکم اعدام؛ اجرای حکم ۹ نفر؛ صدور احکام زندان برای شماری دیگر از متهمان<br /> | side1 = معترضان و بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴<br /> | side2 = قوه قضائیه، نیروهای امنیتی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران<br /> | side3 =<br /> | leadfigures1 =<br /> | leadfigures2 =<br /> | leadfigures3 =<br /> | howmany1 = بین ۵۹ تا ۶۲ بازداشت‌شده بر پایه گزارش‌های حقوق‌بشری؛ ۳۴ متهم بزرگسال بر پایه گزارش رسمی<br /> | howmany2 =<br /> | howmany3 =<br /> | casualties1 = ۹ اعدام تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵؛ دست‌کم سه زندانی دیگر محکوم به اعدام<br /> | casualties2 = کشته‌شدن چهار مأمور حکومتی بر پایه روایت رسمی<br /> | casualties3 =<br /> | fatalities =<br /> | injuries =<br /> | arrests = دست‌کم ۵۹ تا ۶۲ نفر<br /> | detentions =<br /> | charged = محاربه، افساد فی‌الارض، بغی، اقدام علیه امنیت ملی، حمل سلاح، تخریب و اخلال در نظم عمومی<br /> | fined =<br /> | casualties_label =<br /> | notes = نهادهای حقوق‌بشری از شکنجه، اعتراف اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و محاکمه‌های شتاب‌زده در این پرونده گزارش داده‌اند.<br /> | sidebox =<br /> }}<br /> <br /> '''پرونده میدان علیخانی''' عنوان پرونده‌ای قضایی و امنیتی مربوط به شماری از بازداشت‌شدگان [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]] در اصفهان است. این پرونده پس از رویدادهای ۱۸ دی ۱۴۰۴ در میدان علیخانی ملک‌شهر تشکیل شد؛ رویدادهایی که در جریان آن، بنا بر روایت رسمی حکومت ایران، چهار مأمور اعزامی به محل اعتراضات کشته شدند. قوه قضائیه جمهوری اسلامی شماری از بازداشت‌شدگان را به «محاربه»، «افساد فی‌الارض»، «بغی»، حمل سلاح، تخریب اموال عمومی و اقدام علیه امنیت ملی متهم کرد.&lt;ref name=&quot;BBC-background&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cz7d08y3500o از روایت شاهدان تا مکالمات بی‌سیم پلیس؛ از پرونده میدان علیخانی اصفهان چه می‌دانیم؟]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آمار منتشرشده درباره شمار بازداشت‌شدگان و متهمان پرونده یکسان نیست. قوه قضائیه از تعقیب قضایی ۴۷ نفر و محاکمه ۳۴ متهم بزرگسال سخن گفته است، در حالی که منابع حقوق‌بشری شمار بازداشت‌شدگان را بین ۵۹ تا ۶۲ نفر اعلام کرده‌اند. خبرگزاری هرانا از محاکمه ۵۹ نفر و صدور ۱۴ حکم اعدام گزارش داده است، اما سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو، رسانه‌های مقاومت ایران و گزارش‌های رسمی، هویت دست‌کم ۱۲ محکوم به اعدام را منتشر کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;&gt;خبرگزاری هرانا، [https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-bd45f024/ تشدید برخورد قضایی با معترضان؛ مرور پرونده‌های شاخص دو هفته اخیر]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9178/ اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی؛ شمار اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی به ۹ نفر رسید]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ حکم اعدام ۹ تن از متهمان پرونده اجرا شده بود. دو تن از آنان، [[ابوالفضل سپاهی بادجانی|ابوالفضل سپاهی]] و [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی|امیرحسین صفری]]، در میدان علیخانی و در ملأعام اعدام شدند. سه محکوم دیگر، شروین باقریان، علی دشتی و ابوالفضل ابراهیمی، همچنان در معرض اجرای حکم اعدام قرار داشتند.&lt;ref name=&quot;Mojahed-latest&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/اعدام-امیرحسین-ابراهیمی-امیرحسین-ملکی-دو-جوان-۲۰-ساله-زندانیان-قیام-دیماه-اصفهان اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو جوان زندانی قیام دی‌ماه اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نهادهای حقوق‌بشری روند رسیدگی به پرونده را مغایر با معیارهای [[دادرسی عادلانه]] دانسته‌اند. گزارش‌هایی از شکنجه متهمان، تهدید اعضای خانواده، اجرای اعدام نمایشی، گرفتن اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل انتخابی و برگزاری محاکمه‌های گروهی و شتاب‌زده منتشر شده است. قوه قضائیه جمهوری اسلامی این اتهام‌ها را نپذیرفته و اعترافات پخش‌شده از رسانه‌های حکومتی را از مستندات پرونده معرفی کرده است.<br /> <br /> == زمینه شکل‌گیری پرونده ==<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ اعتراضاتی در اصفهان و شماری دیگر از شهرهای ایران شکل گرفت. روز ۱۸ دی، گروهی از معترضان در محدوده میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان تجمع کردند. نیروهای انتظامی و یگان ویژه برای مقابله با اعتراضات به محل اعزام شدند.<br /> <br /> رسانه‌های حکومتی محمد همتی، ولی‌الله صفری، حسین رمضانی و سیدعلی خشوعی را چهار مأموری معرفی کردند که در جریان درگیری‌های میدان علیخانی کشته شدند. روایت رسمی مدعی بود این مأموران پس از محاصره‌شدن، مورد حمله معترضان قرار گرفتند.&lt;ref name=&quot;BBC-background&quot; /&gt;<br /> <br /> در مقابل، گزارش‌های منتشرشده از سوی منابع حقوق‌بشری و شاهدان، از تیراندازی نیروهای حکومتی به سوی معترضان و کشته یا زخمی‌شدن شماری از شهروندان خبر داده‌اند. اطلاعات کامل و مستقلی درباره شمار معترضان کشته‌شده در این رویداد منتشر نشده و برای رسیدگی به تیراندازی نیروهای امنیتی نیز پرونده علنی و مستقلی تشکیل نشد.<br /> <br /> == بازداشت‌ها ==<br /> پس از رویدادهای ۱۸ دی، نیروهای امنیتی شمار زیادی از جوانان ساکن اصفهان و مناطق اطراف میدان علیخانی را بازداشت کردند. منابع مختلف آمارهای متفاوتی ارائه داده‌اند:<br /> <br /> * سازمان حقوق بشر ایران شمار بازداشت‌شدگان مرتبط با پرونده را ۶۲ نفر اعلام کرد.&lt;ref name=&quot;IHR-7&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9083/ علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی، معترضان دی‌ماه، در اصفهان اعدام شدند]، ۱۳ مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> * هه‌نگاو از بازداشت دست‌کم ۵۹ نفر گزارش داد.&lt;ref name=&quot;Hengaw-Raisi&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-43111 اجرای حکم اعدام علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> * رسانه‌های حکومتی ابتدا از صدور کیفرخواست برای ۱۶ نفر سخن گفتند.<br /> * بنا بر گزارشی منتسب به قوه قضائیه، ۴۷ نفر تحت تعقیب قرار گرفتند و پرونده متهمان زیر ۱۸ سال به دادگاه اطفال فرستاده شد. ۳۴ متهم بزرگسال نیز در دادگاه‌های انقلاب و کیفری محاکمه شدند.&lt;ref name=&quot;BBC-execution&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cw80zn1v395ro قوه قضائیه ایران از اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی خبر داد]، ۱۳ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این تفاوت آماری می‌تواند ناشی از تفکیک بازداشت‌شدگان، متهمان دارای کیفرخواست، افراد زیر ۱۸ سال و کسانی باشد که در دادگاه‌های مختلف محاکمه شدند. با این حال، به‌دلیل عدم انتشار پرونده کامل، اسامی همه بازداشت‌شدگان و احکام صادرشده مشخص نیست.<br /> <br /> == اتهام‌ها ==<br /> اتهام‌های مطرح‌شده علیه متهمان پرونده شامل موارد زیر بود:<br /> <br /> * محاربه؛<br /> * افساد فی‌الارض؛<br /> * بغی یا قیام مسلحانه؛<br /> * اقدام علیه امنیت ملی؛<br /> * حمل یا استفاده از سلاح؛<br /> * تخریب و آتش‌زدن اموال عمومی؛<br /> * اخلال در نظم عمومی؛<br /> * مشارکت در حمله به مأموران انتظامی.<br /> <br /> اتهام‌های هر یک از متهمان یکسان نبود. برخی منابع رسمی آنان را در کشته‌شدن چهار مأمور دخیل معرفی کردند. با این حال، شهرزاد شهبازی، از وکلای مرتبط با پرونده، اعلام کرد که اتهام قتل عمد به هیچ‌یک از ۱۲ محکوم به اعدام تفهیم نشده و موضوع کشته‌شدن مأموران در دادگاه آنان مورد رسیدگی قرار نگرفته است.&lt;ref name=&quot;IranWire-lawyer&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/158726-وکیل-پرونده-علیخانی-اتهام-قتل-به-هیچیک-از-۱۲-معترض-تفهیم-نشده/ وکیل پرونده علیخانی: اتهام قتل به هیچ‌یک از ۱۲ معترض تفهیم نشده است]، ۱۸ مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعترافات تلویزیونی ==<br /> رسانه‌های حکومتی پیش از پایان روند قضایی، تصاویری از بازجویی، بازسازی صحنه و اظهارات برخی متهمان منتشر کردند. برنامه‌ای با عنوان «مستند شوک» نیز شامل اظهارات شماری از بازداشت‌شدگان پخش شد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران و دیگر نهادهای حقوق‌بشری این اظهارات را اعترافات اجباری دانستند. بر پایه این گزارش‌ها، چهره برخی متهمان در تصاویر پوشانده و برای آنان نام‌های مستعار انتخاب شده بود. فعالان حقوق‌بشر پخش اعترافات پیش از محاکمه را نقض اصل برائت و زمینه‌سازی تبلیغاتی برای صدور احکام سنگین توصیف کردند.&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot; /&gt;<br /> <br /> در گزارش‌های حقوق‌بشری آمده است که برخی متهمان تحت شکنجه جسمی و روانی قرار گرفتند. درباره امیرحسین ملکی گزارش شد که پس از پس‌گرفتن اظهاراتی علیه یکی دیگر از متهمان، با اعدام نمایشی روبه‌رو شد. درباره امیرحسین ابراهیمی نیز گزارش‌هایی از تحت فشار قرارگرفتن برادر نوجوان او برای ادای شهادت علیه وی منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot; /&gt;<br /> <br /> == روند محاکمه ==<br /> پرونده متهمان میان دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک استان اصفهان تقسیم شد. اتهام‌های امنیتی و شرعی مانند محاربه و افساد فی‌الارض در دادگاه انقلاب و اتهام‌های مرتبط با قتل یا آسیب‌های جسمی در دادگاه کیفری بررسی می‌شد.<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های منتشرشده، محاکمه ۳۴ متهم بزرگسال در مدت پنج روز برگزار شد و جلسات هر روز از صبح تا شب ادامه داشت. این زمان کوتاه، با توجه به شمار متهمان، تعدد اتهام‌ها و احتمال صدور مجازات مرگ، از محورهای انتقاد گزارشگر ویژه سازمان ملل و نهادهای حقوق‌بشری بود.&lt;ref name=&quot;BBC-execution&quot; /&gt;<br /> <br /> گزارش‌های حقوق‌بشری همچنین از محدودیت دسترسی متهمان به وکیل انتخابی، فرصت ناکافی برای مطالعه پرونده و تکیه دادگاه بر اعترافات دوره بازجویی خبر داده‌اند. امیرسالار داودی، وکیل دادگستری که وکالت شماری از متهمان را برعهده داشت، پس از اعدام علیرضا سپاهی در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ بازداشت شد.&lt;ref name=&quot;IHR-risk&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9177/ خطر اعدام قریب‌الوقوع امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == صدور و تأیید احکام اعدام ==<br /> در تیرماه ۱۴۰۵ گزارش شد که احکام اعدام ۱۲ متهم در دیوان عالی کشور تأیید و پرونده‌ها برای اجرای حکم فرستاده شده است.&lt;ref name=&quot;IranWire-verdict&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/154795-تایید-احکام-اعدام-۱۲-متهم-پرونده-میدان-علیخانی-اصفهان-در-دیوان-عالی/ تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان در دیوان عالی]، ۲۰ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برخی متهمان به بیش از یک بار اعدام محکوم شدند. صدور چند حکم اعدام برای یک متهم، ناشی از محکومیت هم‌زمان بر پایه چند عنوان اتهامی بود. منابع حقوق‌بشری این شیوه را نشانه‌ای از شدت برخورد قضایی و استفاده ابزاری از مجازات مرگ برای ایجاد رعب در جامعه دانستند.<br /> <br /> هرانا شمار محکومان به اعدام را ۱۴ نفر اعلام کرده است، اما نام‌های منتشرشده و گزارش‌های مربوط به تأیید دیوان عالی عمدتاً به ۱۲ نفر اشاره دارند. به‌دلیل عدم انتشار متن کامل آرا، علت این اختلاف روشن نیست.&lt;ref name=&quot;HRANA&quot; /&gt;<br /> <br /> == محکومان به اعدام ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ وضعیت ۱۲ محکوم شناخته‌شده پرونده میدان علیخانی تا ۱۳ آبان ۱۴۰۵<br /> ! نام<br /> ! وضعیت<br /> ! تاریخ و محل اجرای حکم<br /> |-<br /> | [[عرفان اسفندیاری]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۲۸ تیر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | گل‌محمد محمدی<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۲۸ تیر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[ابوالفضل سپاهی بادجانی|ابوالفضل سپاهی]]<br /> | اعدام‌شده در ملأعام<br /> | ۶ مرداد ۱۴۰۵، میدان علیخانی<br /> |-<br /> | [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی|امیرحسین صفری]]<br /> | اعدام‌شده در ملأعام<br /> | ۶ مرداد ۱۴۰۵، میدان علیخانی<br /> |-<br /> | قائم حسینی<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۲۹ مرداد ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[علیرضا سپاهی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۳ مهر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[علیرضا رئیسی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۳ مهر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[امیرحسین ملکی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | شروین باقریان<br /> | محکوم به اعدام<br /> | در معرض اجرای حکم<br /> |-<br /> | علی دشتی<br /> | محکوم به اعدام<br /> | در معرض اجرای حکم<br /> |-<br /> | ابوالفضل ابراهیمی<br /> | محکوم به اعدام<br /> | در معرض اجرای حکم<br /> |}<br /> <br /> == اجرای نخستین احکام ==<br /> در ۲۸ تیر ۱۴۰۵، عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی در زندان دستگرد اصفهان اعدام شدند. گل‌محمد محمدی تبعه افغانستان بود. هه‌نگاو گزارش داد که این دو زندانی پس از انتقالی که با عنوان ملاقات با قاضی انجام شده بود، بدون اطلاع قبلی خانواده‌ها به محل اجرای حکم برده شدند.&lt;ref name=&quot;Hengaw-first&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-41800 عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی، دو معترض پرونده میدان علیخانی، اعدام شدند]، ۲۸ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در ۶ مرداد، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در میدان علیخانی و در ملأعام اجرا شد. انتخاب محل اعتراضات برای اجرای حکم، از سوی سازمان‌های حقوق‌بشری اقدامی با هدف ایجاد رعب عمومی توصیف شد.&lt;ref name=&quot;Hengaw-public&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-41984 حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ملأعام اجرا شد]، ۶ مرداد ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قائم حسینی، معروف به آرین و از اتباع افغانستان، در ۲۹ مرداد در زندان دستگرد اعدام شد.&lt;ref name=&quot;Hengaw-Ghaem&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-42382 اجرای حکم اعدام قائم حسینی، پنجمین متهم پرونده میدان علیخانی]، ۲۹ مرداد ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعدام علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی ==<br /> علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ در زندان دستگرد اعدام شدند. سازمان حقوق بشر ایران گزارش داد که با اجرای این دو حکم، شمار اعدام‌شدگان پرونده به هفت نفر رسید.&lt;ref name=&quot;IHR-7&quot; /&gt;<br /> <br /> گزارش‌هایی درباره اعمال فشار بر اعضای خانواده علیرضا سپاهی و صدور حکم زندان برای مادر او منتشر شد. همچنین امیرسالار داودی، یکی از وکلای پرونده، چند روز پس از اجرای حکم علیرضا سپاهی بازداشت گردید.<br /> <br /> == اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی ==<br /> بامداد ۱۲ آبان ۱۴۰۵، امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی در زندان دستگرد اصفهان اعدام شدند. هر دو متولد سال ۱۳۸۵ بودند و در زمان اعدام حدود ۱۹ یا ۲۰ سال داشتند. امیرحسین ابراهیمی دانشجوی پزشکی معرفی شده است.&lt;ref name=&quot;Hengaw-latest&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/news-execution-2026-11-03-18124 اجرای حکم اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی از متهمان پرونده میدان علیخانی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوه قضائیه آنان را به مشارکت در اقدامات مسلحانه و حمله به مأموران متهم کرد. سازمان حقوق بشر ایران و رسانه‌های مقاومت ایران، با اشاره به ادعاهای شکنجه، اعترافات اجباری و محاکمه شتاب‌زده، اجرای احکام را قتل حکومتی و اقدامی با هدف انتقام‌گیری از معترضان توصیف کردند.&lt;ref name=&quot;Mojahed-latest&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot; /&gt;<br /> <br /> == احکام زندان ==<br /> علاوه بر احکام اعدام، برای شماری از بازداشت‌شدگان احکام زندان صادر شد. رسانه‌های مقاومت ایران گزارش داده‌اند که ۲۳ متهم به حبس‌های پنج تا ده ساله محکوم شدند.&lt;ref name=&quot;NCRI&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/11/03/14909/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو زندانی قیام دی‌ماه اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، برخی گزارش‌ها از تبرئه ۲۳ نفر سخن گفته‌اند. احتمال دارد این آمار به گروه‌های متفاوتی از بازداشت‌شدگان یا مراحل مختلف پرونده مربوط باشد. نبود دسترسی عمومی به فهرست کامل متهمان، متن کیفرخواست‌ها و احکام، امکان رفع این اختلاف را محدود کرده است.<br /> <br /> == انتقادهای حقوق‌بشری ==<br /> سازمان‌های حقوق‌بشری مهم‌ترین ایرادهای واردشده به پرونده را چنین برشمرده‌اند:<br /> <br /> * بازداشت گسترده و نگهداری طولانی در بازداشتگاه‌های امنیتی؛<br /> * شکنجه و بدرفتاری جسمی و روانی؛<br /> * تهدید و تحت فشار قرار دادن اعضای خانواده متهمان؛<br /> * گرفتن اعترافات اجباری؛<br /> * پخش اعترافات پیش از صدور حکم قطعی؛<br /> * محرومیت از وکیل انتخابی و مستقل؛<br /> * محاکمه گروهی و شتاب‌زده؛<br /> * عدم انتشار عمومی متن احکام و مستندات پرونده؛<br /> * صدور مجازات مرگ بر پایه اتهام‌های مبهم امنیتی؛<br /> * اجرای حکم در ملأعام؛<br /> * بازداشت یکی از وکلای پرونده.<br /> <br /> مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق‌بشر ایران، با اشاره به محاکمه ۳۴ متهم بزرگسال و صدور ۱۲ حکم اعدام، درباره کاهش تضمین‌های دادرسی عادلانه در محاکمه‌های گروهی هشدار داد.&lt;ref name=&quot;BBC-execution&quot; /&gt;<br /> <br /> بر اساس ماده ۶ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]، در کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، این مجازات تنها می‌تواند برای «جدی‌ترین جرائم» و پس از محاکمه‌ای منطبق با همه تضمین‌های دادرسی عادلانه اعمال شود. نهادهای حقوق‌بشری معتقدند ابهام اتهام‌ها، تکیه بر اعترافات مورد مناقشه و محدودیت دسترسی به وکیل، احکام این پرونده را با تعهدات بین‌المللی ایران ناسازگار می‌کند.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] صدور و اجرای احکام پرونده میدان علیخانی را بخشی از سیاست سرکوب اعتراضات و ایجاد وحشت در جامعه دانسته‌اند. این منابع، متهمان پرونده را از شرکت‌کنندگان در قیام دی‌ماه معرفی کرده و خواستار مداخله فوری جامعه بین‌المللی برای توقف اعدام‌ها شده‌اند.&lt;ref name=&quot;Mojahed-latest&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NCRI&quot; /&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] اعدام متهمان این پرونده را محکوم کرد و از سازمان ملل متحد، شورای امنیت، اتحادیه اروپا و نهادهای بین‌المللی حقوق‌بشر خواست برای نجات زندانیان محکوم به اعدام و پاسخگوکردن عاملان و آمران اعدام‌ها اقدام کنند.<br /> <br /> در روایت مقاومت ایران، اعدام‌های میدان علیخانی نشان‌دهنده استفاده حکومت جمهوری اسلامی از مجازات مرگ برای مقابله با اعتراضات اجتماعی است. شورای ملی مقاومت همچنین بر ضرورت ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به شورای امنیت و محاکمه مسئولان اعدام‌ها بر پایه اصل [[صلاحیت جهانی قضایی]] تأکید کرده است.<br /> <br /> == اختلاف روایت‌ها ==<br /> روایت حکومت ایران، کشته‌شدن چهار مأمور را نتیجه حمله سازمان‌یافته و مسلحانه معترضان معرفی می‌کند. در این روایت، متهمان پرونده در حمل سلاح، تخریب اموال و حمله به نیروهای انتظامی نقش داشته‌اند.&lt;ref name=&quot;Official&quot;&gt;خبرگزاری تسنیم، [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/08/12/3738901/عوامل-مسلح-شهادت-مظلومانه-مأموران-پلیس-در-اصفهان-اعدام-شدند عوامل مسلح کشته‌شدن مأموران پلیس در اصفهان اعدام شدند]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، وکلای پرونده و نهادهای حقوق‌بشری گفته‌اند که انتساب مسئولیت فردی قتل مأموران به محکومان به‌طور شفاف اثبات نشده است. آنان همچنین اعلام کرده‌اند اتهام قتل عمد به ۱۲ محکوم به اعدام تفهیم نشده بود.&lt;ref name=&quot;IranWire-lawyer&quot; /&gt;<br /> <br /> انتشار اعترافات تلویزیونی، نبود گزارش مستقل از صحنه رویداد، محاکمه غیرعلنی و خودداری قوه قضائیه از انتشار متن کامل احکام، ارزیابی مستقل ادعاهای دو طرف را دشوار کرده است.<br /> <br /> == گاه‌شمار ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار پرونده میدان علیخانی<br /> ! تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | برگزاری اعتراضات در میدان علیخانی اصفهان و کشته‌شدن چهار مأمور حکومتی بر پایه روایت رسمی<br /> |-<br /> | دی ۱۴۰۴<br /> | آغاز بازداشت‌های گسترده و تشکیل پرونده امنیتی و قضایی<br /> |-<br /> | بهار ۱۴۰۵<br /> | برگزاری محاکمه‌های گروهی در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری اصفهان<br /> |-<br /> | تیر ۱۴۰۵<br /> | تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم در دیوان عالی کشور<br /> |-<br /> | ۲۸ تیر ۱۴۰۵<br /> | اعدام عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی<br /> |-<br /> | ۶ مرداد ۱۴۰۵<br /> | اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ملأعام<br /> |-<br /> | ۲۹ مرداد ۱۴۰۵<br /> | اعدام قائم حسینی<br /> |-<br /> | ۱۳ مهر ۱۴۰۵<br /> | اعدام علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی<br /> |-<br /> | ۱۹ مهر ۱۴۰۵<br /> | بازداشت امیرسالار داودی، وکیل شماری از متهمان<br /> |-<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی؛ افزایش شمار اعدام‌شدگان به ۹ نفر<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> * [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> * [[امیرحسین ملکی]]<br /> * [[علیرضا سپاهی]]<br /> * [[علیرضا رئیسی]]<br /> * [[مجازات اعدام در ایران]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[شکنجه در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۳ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> [[رده:پرونده‌های قضایی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان اعتراضات ایران]]<br /> [[رده:اعدام در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:اصفهان]]<br /> [[رده:محکومان به محاربه در ایران]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87_%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94789 2026-11-04T21:06:42Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox civil conflict | title = پرونده میدان علیخانی | subtitle = پرونده قضایی بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۸ دی ۱۴۰۴ اصفهان | partof = اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ | image = | caption = | date = ۱۸ دی ۱۴۰۴ تاکنون | place = میدان علیخانی، م...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{Infobox civil conflict<br /> | title = پرونده میدان علیخانی<br /> | subtitle = پرونده قضایی بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۸ دی ۱۴۰۴ اصفهان<br /> | partof = [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> | image =<br /> | caption =<br /> | date = ۱۸ دی ۱۴۰۴ تاکنون<br /> | place = میدان علیخانی، ملک‌شهر، [[اصفهان]]؛ دادگاه انقلاب اصفهان و زندان دستگرد<br /> | coordinates =<br /> | causes = اعتراضات ضدحکومتی در اصفهان و کشته‌شدن چهار مأمور حکومتی در میدان علیخانی<br /> | goals =<br /> | methods = بازداشت گسترده، بازجویی، پخش اعترافات تلویزیونی، محاکمه گروهی و صدور احکام اعدام و حبس<br /> | status = ادامه خطر اجرای حکم اعدام برای سه زندانی تا ۱۳ آبان ۱۴۰۵<br /> | result = صدور دست‌کم ۱۲ حکم اعدام؛ اجرای حکم ۹ نفر؛ صدور احکام زندان برای شماری دیگر از متهمان<br /> | side1 = معترضان و بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴<br /> | side2 = قوه قضائیه، نیروهای امنیتی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران<br /> | side3 =<br /> | leadfigures1 =<br /> | leadfigures2 =<br /> | leadfigures3 =<br /> | howmany1 = بین ۵۹ تا ۶۲ بازداشت‌شده بر پایه گزارش‌های حقوق‌بشری؛ ۳۴ متهم بزرگسال بر پایه گزارش رسمی<br /> | howmany2 =<br /> | howmany3 =<br /> | casualties1 = ۹ اعدام تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵؛ دست‌کم سه زندانی دیگر محکوم به اعدام<br /> | casualties2 = کشته‌شدن چهار مأمور حکومتی بر پایه روایت رسمی<br /> | casualties3 =<br /> | fatalities =<br /> | injuries =<br /> | arrests = دست‌کم ۵۹ تا ۶۲ نفر<br /> | detentions =<br /> | charged = محاربه، افساد فی‌الارض، بغی، اقدام علیه امنیت ملی، حمل سلاح، تخریب و اخلال در نظم عمومی<br /> | fined =<br /> | casualties_label =<br /> | notes = نهادهای حقوق‌بشری از شکنجه، اعتراف اجباری، محرومیت از وکیل مستقل و محاکمه‌های شتاب‌زده در این پرونده گزارش داده‌اند.<br /> | sidebox =<br /> }}<br /> <br /> '''پرونده میدان علیخانی''' عنوان پرونده‌ای قضایی و امنیتی مربوط به شماری از بازداشت‌شدگان [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]] در اصفهان است. این پرونده پس از رویدادهای ۱۸ دی ۱۴۰۴ در میدان علیخانی ملک‌شهر تشکیل شد؛ رویدادهایی که در جریان آن، بنا بر روایت رسمی حکومت ایران، چهار مأمور اعزامی به محل اعتراضات کشته شدند. قوه قضائیه جمهوری اسلامی شماری از بازداشت‌شدگان را به «محاربه»، «افساد فی‌الارض»، «بغی»، حمل سلاح، تخریب اموال عمومی و اقدام علیه امنیت ملی متهم کرد.&lt;ref name=&quot;BBC-background&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cz7d08y3500o از روایت شاهدان تا مکالمات بی‌سیم پلیس؛ از پرونده میدان علیخانی اصفهان چه می‌دانیم؟]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آمار منتشرشده درباره شمار بازداشت‌شدگان و متهمان پرونده یکسان نیست. قوه قضائیه از تعقیب قضایی ۴۷ نفر و محاکمه ۳۴ متهم بزرگسال سخن گفته است، در حالی که منابع حقوق‌بشری شمار بازداشت‌شدگان را بین ۵۹ تا ۶۲ نفر اعلام کرده‌اند. خبرگزاری هرانا از محاکمه ۵۹ نفر و صدور ۱۴ حکم اعدام گزارش داده است، اما سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو، رسانه‌های مقاومت ایران و گزارش‌های رسمی، هویت دست‌کم ۱۲ محکوم به اعدام را منتشر کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;&gt;خبرگزاری هرانا، [https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-bd45f024/ تشدید برخورد قضایی با معترضان؛ مرور پرونده‌های شاخص دو هفته اخیر]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9178/ اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی؛ شمار اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی به ۹ نفر رسید]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ حکم اعدام ۹ تن از متهمان پرونده اجرا شده بود. دو تن از آنان، ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، در میدان علیخانی و در ملأعام اعدام شدند. سه محکوم دیگر، شروین باقریان، علی دشتی و ابوالفضل ابراهیمی، همچنان در معرض اجرای حکم اعدام قرار داشتند.&lt;ref name=&quot;Mojahed-latest&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/اعدام-امیرحسین-ابراهیمی-امیرحسین-ملکی-دو-جوان-۲۰-ساله-زندانیان-قیام-دیماه-اصفهان اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو جوان زندانی قیام دی‌ماه اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نهادهای حقوق‌بشری روند رسیدگی به پرونده را مغایر با معیارهای [[دادرسی عادلانه]] دانسته‌اند. گزارش‌هایی از شکنجه متهمان، تهدید اعضای خانواده، اجرای اعدام نمایشی، گرفتن اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل انتخابی و برگزاری محاکمه‌های گروهی و شتاب‌زده منتشر شده است. قوه قضائیه جمهوری اسلامی این اتهام‌ها را نپذیرفته و اعترافات پخش‌شده از رسانه‌های حکومتی را از مستندات پرونده معرفی کرده است.<br /> <br /> == زمینه شکل‌گیری پرونده ==<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ اعتراضاتی در اصفهان و شماری دیگر از شهرهای ایران شکل گرفت. روز ۱۸ دی، گروهی از معترضان در محدوده میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان تجمع کردند. نیروهای انتظامی و یگان ویژه برای مقابله با اعتراضات به محل اعزام شدند.<br /> <br /> رسانه‌های حکومتی محمد همتی، ولی‌الله صفری، حسین رمضانی و سیدعلی خشوعی را چهار مأموری معرفی کردند که در جریان درگیری‌های میدان علیخانی کشته شدند. روایت رسمی مدعی بود این مأموران پس از محاصره‌شدن، مورد حمله معترضان قرار گرفتند.&lt;ref name=&quot;BBC-background&quot; /&gt;<br /> <br /> در مقابل، گزارش‌های منتشرشده از سوی منابع حقوق‌بشری و شاهدان، از تیراندازی نیروهای حکومتی به سوی معترضان و کشته یا زخمی‌شدن شماری از شهروندان خبر داده‌اند. اطلاعات کامل و مستقلی درباره شمار معترضان کشته‌شده در این رویداد منتشر نشده و برای رسیدگی به تیراندازی نیروهای امنیتی نیز پرونده علنی و مستقلی تشکیل نشد.<br /> <br /> == بازداشت‌ها ==<br /> پس از رویدادهای ۱۸ دی، نیروهای امنیتی شمار زیادی از جوانان ساکن اصفهان و مناطق اطراف میدان علیخانی را بازداشت کردند. منابع مختلف آمارهای متفاوتی ارائه داده‌اند:<br /> <br /> * سازمان حقوق بشر ایران شمار بازداشت‌شدگان مرتبط با پرونده را ۶۲ نفر اعلام کرد.&lt;ref name=&quot;IHR-7&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9083/ علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی، معترضان دی‌ماه، در اصفهان اعدام شدند]، ۱۳ مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> * هه‌نگاو از بازداشت دست‌کم ۵۹ نفر گزارش داد.&lt;ref name=&quot;Hengaw-Raisi&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-43111 اجرای حکم اعدام علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> * رسانه‌های حکومتی ابتدا از صدور کیفرخواست برای ۱۶ نفر سخن گفتند.<br /> * بنا بر گزارشی منتسب به قوه قضائیه، ۴۷ نفر تحت تعقیب قرار گرفتند و پرونده متهمان زیر ۱۸ سال به دادگاه اطفال فرستاده شد. ۳۴ متهم بزرگسال نیز در دادگاه‌های انقلاب و کیفری محاکمه شدند.&lt;ref name=&quot;BBC-execution&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cw80zn1v395ro قوه قضائیه ایران از اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی خبر داد]، ۱۳ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این تفاوت آماری می‌تواند ناشی از تفکیک بازداشت‌شدگان، متهمان دارای کیفرخواست، افراد زیر ۱۸ سال و کسانی باشد که در دادگاه‌های مختلف محاکمه شدند. با این حال، به‌دلیل عدم انتشار پرونده کامل، اسامی همه بازداشت‌شدگان و احکام صادرشده مشخص نیست.<br /> <br /> == اتهام‌ها ==<br /> اتهام‌های مطرح‌شده علیه متهمان پرونده شامل موارد زیر بود:<br /> <br /> * محاربه؛<br /> * افساد فی‌الارض؛<br /> * بغی یا قیام مسلحانه؛<br /> * اقدام علیه امنیت ملی؛<br /> * حمل یا استفاده از سلاح؛<br /> * تخریب و آتش‌زدن اموال عمومی؛<br /> * اخلال در نظم عمومی؛<br /> * مشارکت در حمله به مأموران انتظامی.<br /> <br /> اتهام‌های هر یک از متهمان یکسان نبود. برخی منابع رسمی آنان را در کشته‌شدن چهار مأمور دخیل معرفی کردند. با این حال، شهرزاد شهبازی، از وکلای مرتبط با پرونده، اعلام کرد که اتهام قتل عمد به هیچ‌یک از ۱۲ محکوم به اعدام تفهیم نشده و موضوع کشته‌شدن مأموران در دادگاه آنان مورد رسیدگی قرار نگرفته است.&lt;ref name=&quot;IranWire-lawyer&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/158726-وکیل-پرونده-علیخانی-اتهام-قتل-به-هیچیک-از-۱۲-معترض-تفهیم-نشده/ وکیل پرونده علیخانی: اتهام قتل به هیچ‌یک از ۱۲ معترض تفهیم نشده است]، ۱۸ مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعترافات تلویزیونی ==<br /> رسانه‌های حکومتی پیش از پایان روند قضایی، تصاویری از بازجویی، بازسازی صحنه و اظهارات برخی متهمان منتشر کردند. برنامه‌ای با عنوان «مستند شوک» نیز شامل اظهارات شماری از بازداشت‌شدگان پخش شد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران و دیگر نهادهای حقوق‌بشری این اظهارات را اعترافات اجباری دانستند. بر پایه این گزارش‌ها، چهره برخی متهمان در تصاویر پوشانده و برای آنان نام‌های مستعار انتخاب شده بود. فعالان حقوق‌بشر پخش اعترافات پیش از محاکمه را نقض اصل برائت و زمینه‌سازی تبلیغاتی برای صدور احکام سنگین توصیف کردند.&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot; /&gt;<br /> <br /> در گزارش‌های حقوق‌بشری آمده است که برخی متهمان تحت شکنجه جسمی و روانی قرار گرفتند. درباره امیرحسین ملکی گزارش شد که پس از پس‌گرفتن اظهاراتی علیه یکی دیگر از متهمان، با اعدام نمایشی روبه‌رو شد. درباره امیرحسین ابراهیمی نیز گزارش‌هایی از تحت فشار قرارگرفتن برادر نوجوان او برای ادای شهادت علیه وی منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot; /&gt;<br /> <br /> == روند محاکمه ==<br /> پرونده متهمان میان دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک استان اصفهان تقسیم شد. اتهام‌های امنیتی و شرعی مانند محاربه و افساد فی‌الارض در دادگاه انقلاب و اتهام‌های مرتبط با قتل یا آسیب‌های جسمی در دادگاه کیفری بررسی می‌شد.<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های منتشرشده، محاکمه ۳۴ متهم بزرگسال در مدت پنج روز برگزار شد و جلسات هر روز از صبح تا شب ادامه داشت. این زمان کوتاه، با توجه به شمار متهمان، تعدد اتهام‌ها و احتمال صدور مجازات مرگ، از محورهای انتقاد گزارشگر ویژه سازمان ملل و نهادهای حقوق‌بشری بود.&lt;ref name=&quot;BBC-execution&quot; /&gt;<br /> <br /> گزارش‌های حقوق‌بشری همچنین از محدودیت دسترسی متهمان به وکیل انتخابی، فرصت ناکافی برای مطالعه پرونده و تکیه دادگاه بر اعترافات دوره بازجویی خبر داده‌اند. امیرسالار داودی، وکیل دادگستری که وکالت شماری از متهمان را برعهده داشت، پس از اعدام علیرضا سپاهی در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ بازداشت شد.&lt;ref name=&quot;IHR-risk&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9177/ خطر اعدام قریب‌الوقوع امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == صدور و تأیید احکام اعدام ==<br /> در تیرماه ۱۴۰۵ گزارش شد که احکام اعدام ۱۲ متهم در دیوان عالی کشور تأیید و پرونده‌ها برای اجرای حکم فرستاده شده است.&lt;ref name=&quot;IranWire-verdict&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/154795-تایید-احکام-اعدام-۱۲-متهم-پرونده-میدان-علیخانی-اصفهان-در-دیوان-عالی/ تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان در دیوان عالی]، ۲۰ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برخی متهمان به بیش از یک بار اعدام محکوم شدند. صدور چند حکم اعدام برای یک متهم، ناشی از محکومیت هم‌زمان بر پایه چند عنوان اتهامی بود. منابع حقوق‌بشری این شیوه را نشانه‌ای از شدت برخورد قضایی و استفاده ابزاری از مجازات مرگ برای ایجاد رعب در جامعه دانستند.<br /> <br /> هرانا شمار محکومان به اعدام را ۱۴ نفر اعلام کرده است، اما نام‌های منتشرشده و گزارش‌های مربوط به تأیید دیوان عالی عمدتاً به ۱۲ نفر اشاره دارند. به‌دلیل عدم انتشار متن کامل آرا، علت این اختلاف روشن نیست.&lt;ref name=&quot;HRANA&quot; /&gt;<br /> <br /> == محکومان به اعدام ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ وضعیت ۱۲ محکوم شناخته‌شده پرونده میدان علیخانی تا ۱۳ آبان ۱۴۰۵<br /> ! نام<br /> ! وضعیت<br /> ! تاریخ و محل اجرای حکم<br /> |-<br /> | [[عرفان اسفندیاری]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۲۸ تیر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | گل‌محمد محمدی<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۲۸ تیر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[ابوالفضل سپاهی]]<br /> | اعدام‌شده در ملأعام<br /> | ۶ مرداد ۱۴۰۵، میدان علیخانی<br /> |-<br /> | [[امیرحسین صفری]]<br /> | اعدام‌شده در ملأعام<br /> | ۶ مرداد ۱۴۰۵، میدان علیخانی<br /> |-<br /> | قائم حسینی<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۲۹ مرداد ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[علیرضا سپاهی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۳ مهر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[علیرضا رئیسی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۳ مهر ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[امیرحسین ملکی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> | اعدام‌شده<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵، زندان دستگرد اصفهان<br /> |-<br /> | شروین باقریان<br /> | محکوم به اعدام<br /> | در معرض اجرای حکم<br /> |-<br /> | علی دشتی<br /> | محکوم به اعدام<br /> | در معرض اجرای حکم<br /> |-<br /> | ابوالفضل ابراهیمی<br /> | محکوم به اعدام<br /> | در معرض اجرای حکم<br /> |}<br /> <br /> == اجرای نخستین احکام ==<br /> در ۲۸ تیر ۱۴۰۵، عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی در زندان دستگرد اصفهان اعدام شدند. گل‌محمد محمدی تبعه افغانستان بود. هه‌نگاو گزارش داد که این دو زندانی پس از انتقالی که با عنوان ملاقات با قاضی انجام شده بود، بدون اطلاع قبلی خانواده‌ها به محل اجرای حکم برده شدند.&lt;ref name=&quot;Hengaw-first&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-41800 عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی، دو معترض پرونده میدان علیخانی، اعدام شدند]، ۲۸ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در ۶ مرداد، حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در میدان علیخانی و در ملأعام اجرا شد. انتخاب محل اعتراضات برای اجرای حکم، از سوی سازمان‌های حقوق‌بشری اقدامی با هدف ایجاد رعب عمومی توصیف شد.&lt;ref name=&quot;Hengaw-public&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-41984 حکم اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ملأعام اجرا شد]، ۶ مرداد ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قائم حسینی، معروف به آرین و از اتباع افغانستان، در ۲۹ مرداد در زندان دستگرد اعدام شد.&lt;ref name=&quot;Hengaw-Ghaem&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-42382 اجرای حکم اعدام قائم حسینی، پنجمین متهم پرونده میدان علیخانی]، ۲۹ مرداد ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعدام علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی ==<br /> علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ در زندان دستگرد اعدام شدند. سازمان حقوق بشر ایران گزارش داد که با اجرای این دو حکم، شمار اعدام‌شدگان پرونده به هفت نفر رسید.&lt;ref name=&quot;IHR-7&quot; /&gt;<br /> <br /> گزارش‌هایی درباره اعمال فشار بر اعضای خانواده علیرضا سپاهی و صدور حکم زندان برای مادر او منتشر شد. همچنین امیرسالار داودی، یکی از وکلای پرونده، چند روز پس از اجرای حکم علیرضا سپاهی بازداشت گردید.<br /> <br /> == اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی ==<br /> بامداد ۱۲ آبان ۱۴۰۵، امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی در زندان دستگرد اصفهان اعدام شدند. هر دو متولد سال ۱۳۸۵ بودند و در زمان اعدام حدود ۱۹ یا ۲۰ سال داشتند. امیرحسین ابراهیمی دانشجوی پزشکی معرفی شده است.&lt;ref name=&quot;Hengaw-latest&quot;&gt;هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/news-execution-2026-11-03-18124 اجرای حکم اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی از متهمان پرونده میدان علیخانی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوه قضائیه آنان را به مشارکت در اقدامات مسلحانه و حمله به مأموران متهم کرد. سازمان حقوق بشر ایران و رسانه‌های مقاومت ایران، با اشاره به ادعاهای شکنجه، اعترافات اجباری و محاکمه شتاب‌زده، اجرای احکام را قتل حکومتی و اقدامی با هدف انتقام‌گیری از معترضان توصیف کردند.&lt;ref name=&quot;Mojahed-latest&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHR-latest&quot; /&gt;<br /> <br /> == احکام زندان ==<br /> علاوه بر احکام اعدام، برای شماری از بازداشت‌شدگان احکام زندان صادر شد. رسانه‌های مقاومت ایران گزارش داده‌اند که ۲۳ متهم به حبس‌های پنج تا ده ساله محکوم شدند.&lt;ref name=&quot;NCRI&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/11/03/14909/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو زندانی قیام دی‌ماه اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، برخی گزارش‌ها از تبرئه ۲۳ نفر سخن گفته‌اند. احتمال دارد این آمار به گروه‌های متفاوتی از بازداشت‌شدگان یا مراحل مختلف پرونده مربوط باشد. نبود دسترسی عمومی به فهرست کامل متهمان، متن کیفرخواست‌ها و احکام، امکان رفع این اختلاف را محدود کرده است.<br /> <br /> == انتقادهای حقوق‌بشری ==<br /> سازمان‌های حقوق‌بشری مهم‌ترین ایرادهای واردشده به پرونده را چنین برشمرده‌اند:<br /> <br /> * بازداشت گسترده و نگهداری طولانی در بازداشتگاه‌های امنیتی؛<br /> * شکنجه و بدرفتاری جسمی و روانی؛<br /> * تهدید و تحت فشار قرار دادن اعضای خانواده متهمان؛<br /> * گرفتن اعترافات اجباری؛<br /> * پخش اعترافات پیش از صدور حکم قطعی؛<br /> * محرومیت از وکیل انتخابی و مستقل؛<br /> * محاکمه گروهی و شتاب‌زده؛<br /> * عدم انتشار عمومی متن احکام و مستندات پرونده؛<br /> * صدور مجازات مرگ بر پایه اتهام‌های مبهم امنیتی؛<br /> * اجرای حکم در ملأعام؛<br /> * بازداشت یکی از وکلای پرونده.<br /> <br /> مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق‌بشر ایران، با اشاره به محاکمه ۳۴ متهم بزرگسال و صدور ۱۲ حکم اعدام، درباره کاهش تضمین‌های دادرسی عادلانه در محاکمه‌های گروهی هشدار داد.&lt;ref name=&quot;BBC-execution&quot; /&gt;<br /> <br /> بر اساس ماده ۶ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]، در کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، این مجازات تنها می‌تواند برای «جدی‌ترین جرائم» و پس از محاکمه‌ای منطبق با همه تضمین‌های دادرسی عادلانه اعمال شود. نهادهای حقوق‌بشری معتقدند ابهام اتهام‌ها، تکیه بر اعترافات مورد مناقشه و محدودیت دسترسی به وکیل، احکام این پرونده را با تعهدات بین‌المللی ایران ناسازگار می‌کند.<br /> <br /> == موضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] صدور و اجرای احکام پرونده میدان علیخانی را بخشی از سیاست سرکوب اعتراضات و ایجاد وحشت در جامعه دانسته‌اند. این منابع، متهمان پرونده را از شرکت‌کنندگان در قیام دی‌ماه معرفی کرده و خواستار مداخله فوری جامعه بین‌المللی برای توقف اعدام‌ها شده‌اند.&lt;ref name=&quot;Mojahed-latest&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NCRI&quot; /&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] اعدام متهمان این پرونده را محکوم کرد و از سازمان ملل متحد، شورای امنیت، اتحادیه اروپا و نهادهای بین‌المللی حقوق‌بشر خواست برای نجات زندانیان محکوم به اعدام و پاسخگوکردن عاملان و آمران اعدام‌ها اقدام کنند.<br /> <br /> در روایت مقاومت ایران، اعدام‌های میدان علیخانی نشان‌دهنده استفاده حکومت جمهوری اسلامی از مجازات مرگ برای مقابله با اعتراضات اجتماعی است. شورای ملی مقاومت همچنین بر ضرورت ارجاع پرونده نقض حقوق‌بشر در ایران به شورای امنیت و محاکمه مسئولان اعدام‌ها بر پایه اصل [[صلاحیت جهانی قضایی]] تأکید کرده است.<br /> <br /> == اختلاف روایت‌ها ==<br /> روایت حکومت ایران، کشته‌شدن چهار مأمور را نتیجه حمله سازمان‌یافته و مسلحانه معترضان معرفی می‌کند. در این روایت، متهمان پرونده در حمل سلاح، تخریب اموال و حمله به نیروهای انتظامی نقش داشته‌اند.&lt;ref name=&quot;Official&quot;&gt;خبرگزاری تسنیم، [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/08/12/3738901/عوامل-مسلح-شهادت-مظلومانه-مأموران-پلیس-در-اصفهان-اعدام-شدند عوامل مسلح کشته‌شدن مأموران پلیس در اصفهان اعدام شدند]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، وکلای پرونده و نهادهای حقوق‌بشری گفته‌اند که انتساب مسئولیت فردی قتل مأموران به محکومان به‌طور شفاف اثبات نشده است. آنان همچنین اعلام کرده‌اند اتهام قتل عمد به ۱۲ محکوم به اعدام تفهیم نشده بود.&lt;ref name=&quot;IranWire-lawyer&quot; /&gt;<br /> <br /> انتشار اعترافات تلویزیونی، نبود گزارش مستقل از صحنه رویداد، محاکمه غیرعلنی و خودداری قوه قضائیه از انتشار متن کامل احکام، ارزیابی مستقل ادعاهای دو طرف را دشوار کرده است.<br /> <br /> == گاه‌شمار ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار پرونده میدان علیخانی<br /> ! تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | برگزاری اعتراضات در میدان علیخانی اصفهان و کشته‌شدن چهار مأمور حکومتی بر پایه روایت رسمی<br /> |-<br /> | دی ۱۴۰۴<br /> | آغاز بازداشت‌های گسترده و تشکیل پرونده امنیتی و قضایی<br /> |-<br /> | بهار ۱۴۰۵<br /> | برگزاری محاکمه‌های گروهی در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری اصفهان<br /> |-<br /> | تیر ۱۴۰۵<br /> | تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم در دیوان عالی کشور<br /> |-<br /> | ۲۸ تیر ۱۴۰۵<br /> | اعدام عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی<br /> |-<br /> | ۶ مرداد ۱۴۰۵<br /> | اعدام ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ملأعام<br /> |-<br /> | ۲۹ مرداد ۱۴۰۵<br /> | اعدام قائم حسینی<br /> |-<br /> | ۱۳ مهر ۱۴۰۵<br /> | اعدام علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی<br /> |-<br /> | ۱۹ مهر ۱۴۰۵<br /> | بازداشت امیرسالار داودی، وکیل شماری از متهمان<br /> |-<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی؛ افزایش شمار اعدام‌شدگان به ۹ نفر<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> * [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> * [[امیرحسین ملکی]]<br /> * [[علیرضا سپاهی]]<br /> * [[علیرضا رئیسی]]<br /> * [[مجازات اعدام در ایران]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[شکنجه در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[بی‌کیفرمانی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۳ آبان ۱۴۰۵}}<br /> <br /> [[رده:اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]<br /> [[رده:پرونده‌های قضایی در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان اعتراضات ایران]]<br /> [[رده:اعدام در جمهوری اسلامی ایران]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی در ایران]]<br /> [[رده:اصفهان]]<br /> [[رده:محکومان به محاربه در ایران]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%84%DA%A9%DB%8C&diff=94787 2026-11-04T21:03:50Z

<p>Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = <br /> | نام = امیرحسین ملکی<br /> | تصویر =امیرحسین ملکی.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = امیرحسین ملکی<br /> | نام اصلی =<br /> | زادروز = حدود ۱۳۸۵<br /> | زادگاه = اصفهان<br /> | تاریخ مرگ = ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | مکان مرگ = [[زندان دستگرد اصفهان]]، اصفهان<br /> | علت مرگ = اجرای حکم اعدام<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = اصفهان<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر = امیرحسین ملکی دائی‌چی<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت = ایرانی<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ و اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی اصفهان<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی = اصفهان<br /> | دستمزد =<br /> | Net worth =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش = اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴<br /> | مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی ایران<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = محاربه، افساد فی‌الارض، اقدام علیه امنیت ملی، حمل سلاح سرد و مشارکت در کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی<br /> | مجازات = اعدام<br /> | وضعیت گناهکاری = محکوم‌شده در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری جمهوری اسلامی؛ روند دادرسی مورد اعتراض نهادهای حقوق بشری<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان =<br /> | والدین = ابوالفضل ملکی<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''امیرحسین ملکی''' (حدود ۱۳۸۵ – ۱۲ آبان ۱۴۰۵) جوان ۱۹ یا ۲۰سالهٔ اهل اصفهان و از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ بود که در ارتباط با پروندهٔ موسوم به «میدان علیخانی» به اعدام محکوم شد. حکم او بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در [[زندان دستگرد اصفهان]] اجرا شد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/11/03/14909/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو جوان ۲۰ساله از زندانیان قیام دی‌ماه در اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://www.iranhr.net/fa/articles/9178/ اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه؛ شمار اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی به ۹ نفر رسید]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی، ملکی و [[امیرحسین ابراهیمی]] را به «محاربه و افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی» و ایجاد ناامنی گسترده از طریق کشیدن سلاح متهم کرد. حکومت مدعی شد ملکی در رویدادهای ۱۸ دی ۱۴۰۴ در میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان سلاح سرد حمل کرده و در کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی نقش داشته است.&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cw80zn1v395ro قوه قضائیه ایران از اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو بازداشتی میدان علیخانی اصفهان، خبر داد]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، نهادهای حقوق بشری روند پروندهٔ میدان علیخانی را به‌دلیل گزارش‌های شکنجه، اعتراف اجباری، دسترسی محدود به وکیل مستقل، محاکمهٔ گروهی و نبود فرصت کافی برای دفاع، ناقض معیارهای [[دادرسی عادلانه]] دانستند. بنابر گزارشی که پس از اعدام منتشر شد، ملکی پس از پس‌گرفتن اظهاراتی که تحت فشار علیه یکی دیگر از متهمان داده بود، با شکنجه‌های شدیدتر و «اعدام مصنوعی» روبه‌رو شد.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot;&gt;ایران‌اینترنشنال، [https://www.iranintl.com/fa/202611032219 منبع مطلع: امیرحسین ملکی در دوران بازداشت با اعدام مصنوعی شکنجه شده بود]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی ==<br /> اطلاعات اندکی دربارهٔ زندگی شخصی، تحصیلات و فعالیت‌های امیرحسین ملکی پیش از بازداشت منتشر شده است. منابع حقوق بشری او را جوانی اهل اصفهان معرفی کرده‌اند.<br /> <br /> سن او در منابع مختلف ۱۹ یا ۲۰ سال ذکر شده است. سازمان حقوق بشر ایران در گزارش پس از اجرای حکم نوشت ملکی و امیرحسین ابراهیمی هر دو ۱۹ سال داشتند؛ اما گزارش‌های پیشین همین سازمان، هه‌نگاو، اطلس زندان‌های ایران و [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]]، سن ملکی را ۲۰ سال ثبت کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/news-execution-2026-11-03-18124 اصفهان؛ اجرای حکم اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، از متهمان پرونده میدان علیخانی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کانون حقوق بشر ایران در فهرست زندانیان محکوم به اعدام، سال تولد او را ۱۳۸۵ نوشته است.&lt;ref name=&quot;NoExecutionCampaign&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/%DB%8C%DA%A9%D8%B5%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%87/ یک‌صد و بیست‌ونهمین هفتهٔ کارزار سه‌شنبه‌های نه به اعدام در ۵۸ زندان]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یک منبع حقوق بشری نام کامل او را «امیرحسین ملکی دائی‌چی» و نام پدرش را ابوالفضل ثبت کرده است.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot;&gt;حقوق بشر در ایران، [https://humanrightsinir.org/execution-877/ احکام اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی اجرا شد]، ۱۳ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt; اطلاعاتی دربارهٔ شغل، تحصیلات، وضعیت خانوادگی و محل دقیق تولد او در منابع مورد استفاده انتشار نیافته است.<br /> <br /> == اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ اعتراضاتی در شهرهای مختلف ایران، از جمله اصفهان، برگزار شد. در روز ۱۸ دی، میدان علیخانی در منطقهٔ ملک‌شهر اصفهان یکی از مراکز تجمع و درگیری میان معترضان و نیروهای حکومتی بود.<br /> <br /> رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی اعلام کردند چهار مأمور به نام‌های حسین رمضانی، محمد همتی، سیدعلی خشوعی و ولی‌الله صفری در جریان رویدادهای آن شب کشته شدند.&lt;ref name=&quot;RadioFarda&quot;&gt;رادیو فردا، [https://www.radiofarda.com/a/amirhossein-maleki-amirhossein-ebrahimi-protesters-in-isfahan-were-executed/33889426.html امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو معترض دیگر دی‌ماه در اصفهان، اعدام شدند]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حکومت مدعی شد مأموران در محاصرهٔ گروهی از معترضان قرار گرفته و با سلاح‌های سرد، مواد آتش‌زا و در برخی روایت‌ها سلاح گرم مورد حمله قرار گرفتند.<br /> <br /> در همان روزها شماری از معترضان و شهروندان اصفهانی نیز بر اثر شلیک نیروهای حکومتی جان باختند. ایران‌وایر گزارش کرد دربارهٔ نحوه و عاملان کشته‌شدن این شهروندان پروندهٔ قضایی علنی و مستقلی تشکیل نشد.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/154795-تایید-احکام-اعدام-۱۲-متهم-پرونده-میدان-علیخانی-اصفهان-در-دیوان-عالی/ تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان در دیوان عالی]، ۲۰ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بازداشت ==<br /> امیرحسین ملکی پس از رویدادهای ۱۸ دی بازداشت شد. تاریخ، محل و چگونگی دقیق بازداشت او در گزارش‌های در دسترس مشخص نشده است.<br /> <br /> پس از بازداشت، او در بازداشتگاه‌های تحت نظارت نهادهای انتظامی و امنیتی اصفهان مورد بازجویی قرار گرفت. حقوق بشر در ایران نوشته است متهمان این پرونده پس از بازداشت به بازداشتگاه حفاظت اطلاعات فرماندهی انتظامی منتقل و سپس در شعبهٔ بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب اصفهان تفهیم اتهام شدند.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> یک گزارش جداگانه می‌گوید ملکی در دوره‌ای از بازداشت در بازداشتگاه «سروش» اصفهان نگهداری شد. این مرکز در خیابان رودکی و زیر نظر فرماندهی انتظامی استان و پلیس اطلاعات و امنیت عمومی فعالیت می‌کند.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> ملکی به‌دلیل سن پایین در بند جوانان سیاسی نگهداری می‌شد.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == پرونده میدان علیخانی ==<br /> پروندهٔ میدان علیخانی پس از کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی تشکیل شد. دربارهٔ شمار بازداشت‌شدگان و متهمان آن گزارش‌های متفاوتی وجود دارد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران به نقل از منابع خود شمار بازداشت‌شدگان را ۶۲ نفر ذکر کرد. منابع رسمی بعداً اعلام کردند برای ۱۶ نفر کیفرخواست صادر شده است. گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل نیز به اطلاعات حکومتی دربارهٔ تعقیب ۴۷ نفر اشاره کرده است که پروندهٔ متهمان زیر ۱۸ سال به دادگاه اطفال و نوجوانان فرستاده شد.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در نهایت:<br /> <br /> * ۱۲ متهم بزرگسال به اعدام محکوم شدند؛<br /> * شماری از متهمان به حبس‌های پنج تا ۱۰ سال محکوم شدند؛<br /> * تعدادی تبرئه شدند؛<br /> * برخی پرونده‌ها در دادگاه اطفال مورد رسیدگی قرار گرفت؛<br /> * اتهام‌های متهمان در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک بررسی شد.<br /> <br /> تا زمان اعدام امیرحسین ملکی، ۹ تن از محکومان پرونده اعدام شده بودند.<br /> <br /> == اتهام‌ها ==<br /> اتهام‌های اعلام‌شده علیه امیرحسین ملکی شامل موارد زیر بود:<br /> <br /> * محاربه؛<br /> * افساد فی‌الارض؛<br /> * اقدام علیه امنیت ملی؛<br /> * ایجاد اخلال شدید در نظم عمومی؛<br /> * کشیدن سلاح و ایجاد رعب و ناامنی؛<br /> * حمل سلاح سرد؛<br /> * مشارکت در تخریب اموال عمومی؛<br /> * مشارکت در حمله به مأموران انتظامی؛<br /> * مشارکت در قتل عمد چهار مأمور.<br /> <br /> کانون حقوق بشر ایران در یکی از فهرست‌های پیش از اعدام، اتهام‌های او را «محاربه از طریق حمل سلاح سرد، تخریب اموال عمومی، اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام» ثبت کرده بود.&lt;ref name=&quot;IranHRSList&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/زندانیان-سیاسی-محکوم-به-اعدام-ایران-زن زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ محکوم به اعدام]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیه پس از اجرای حکم اعلام کرد ملکی هنگام اعتراضات سلاح سرد همراه داشته و اظهارات دیگر متهمان حضور و نقش او در کشته‌شدن مأموران را نشان می‌داد.&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در اطلاعیهٔ رسمی مشخص نشد چه اقدام معینی از سوی ملکی به مرگ کدام مأمور منجر شده و ادلهٔ فیزیکی مربوط به مسئولیت فردی او چه بوده است. نام شعبهٔ دیوان عالی، قاضی فرجام و وکلای او نیز در اطلاعیهٔ قوهٔ قضائیه اعلام نشد.<br /> <br /> == اعتراف‌های تلویزیونی ==<br /> رسانه‌های حکومتی در ۳ بهمن ۱۴۰۴ ویدئویی با عنوان «مستند شوک؛ وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴ در اصفهان» یا «آتش‌افروز» پخش کردند. در این برنامه، بخش‌هایی از بازجویی، اعتراف و بازسازی صحنه توسط متهمان پرونده منتشر شد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران گزارش داد در این تصاویر چهرهٔ متهمان تار و نام‌های آنان تغییر داده شده بود و اعتراف‌ها تحت شکنجه به‌دست آمده بودند.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9177/ خطر اعدام قریب‌الوقوع امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه]، ۱۱ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیه در مقابل به اعتراف متهمان علیه یکدیگر استناد کرد و گفت ۲۰ متهم در بازسازی صحنه حضور یافته و ماجرا را شرح داده‌اند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> پخش اعتراف متهم پیش از پایان رسیدگی قضایی می‌تواند [[اصل برائت]] را نقض کند. همچنین مطابق [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]، هیچ‌کس نباید به اعتراف علیه خود مجبور شود و هر ادعای شکنجه باید توسط مرجعی مستقل بررسی شود.<br /> <br /> == گزارش شکنجه ==<br /> گزارش‌های حقوق بشری از شکنجهٔ جسمی، روانی و در مواردی جنسی شماری از متهمان پروندهٔ میدان علیخانی برای اخذ اعتراف حکایت دارد.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> دربارهٔ امیرحسین ملکی، یک منبع مطلع پس از اعدام گزارش داد مأموران او را ابتدا وادار کردند علیه [[علیرضا سپاهی]]، دیگر متهم پرونده، اظهاراتی ارائه کند. ملکی هنگام انتقال به دادگاه گفته بود اظهارات قبلی تحت شکنجه گرفته شده و آنها را پس گرفت.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> بنابر همین گزارش، پس‌گرفتن اعتراف به تشدید فشار بر او انجامید. مأموران با بستن چشم‌هایش، انداختن طناب دار به گردن و کنارزدن صندلی زیر پای او، صحنهٔ اعدام را چند بار شبیه‌سازی کردند.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اعدام مصنوعی از مصادیق شناخته‌شدهٔ شکنجهٔ روانی است. ایران به‌عنوان عضو میثاق حقوق مدنی و سیاسی موظف بود دربارهٔ این ادعا تحقیق سریع، مستقل و بی‌طرفانه انجام دهد. گزارشی از تشکیل چنین تحقیقی پیش از اجرای حکم منتشر نشد.<br /> <br /> == پس‌گرفتن اظهارات علیه علیرضا سپاهی ==<br /> یکی از ویژگی‌های اختصاصی پروندهٔ امیرحسین ملکی، گزارش مربوط به پس‌گرفتن اظهارات علیه علیرضا سپاهی است.<br /> <br /> بر پایهٔ اطلاعات منتشرشده، ملکی در دورهٔ بازجویی تحت فشار مجبور به ارائهٔ مطالبی علیه سپاهی شد. او بعداً در مسیر یا هنگام حضور در دادگاه اعلام کرد اعترافاتش تحت شکنجه گرفته شده و آنها را نمی‌پذیرد.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اگر شهادت یک متهم علیه متهم دیگر تحت شکنجه گرفته شده باشد، استفاده از آن در پروندهٔ هر دو فرد ناقض اصول دادرسی عادلانه است. منع استفاده از اظهارات حاصل از شکنجه تنها به اعتراف فرد علیه خودش محدود نیست و شهادت اجباری علیه اشخاص دیگر را نیز دربر می‌گیرد.<br /> <br /> مشخص نیست دادگاه چه تحقیقی دربارهٔ پس‌گرفتن اظهارات ملکی انجام داد و آیا این اعتراف‌ها از مجموعهٔ ادله کنار گذاشته شدند یا خیر.<br /> <br /> == بازجویی و بازداشتگاه سروش ==<br /> بازداشتگاه سروش در خیابان رودکی اصفهان از مراکز وابسته به فرماندهی انتظامی استان و پلیس اطلاعات و امنیت عمومی معرفی شده است.<br /> <br /> بر اساس گزارش منبع مطلع، امیرحسین ملکی در دورهٔ بازداشت به این مرکز منتقل شد و اعدام مصنوعی و شکنجه‌های شدیدتر در همان دوره صورت گرفت.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعات عمومی دربارهٔ ساختار، مسئولان و نظارت قضایی بر این بازداشتگاه محدود است. محل‌های بازداشت تحت مدیریت نهاد متهم به اخذ اعتراف، در صورت نبود نظارت مستقل، خطر شکنجه و دست‌کاری ادله را افزایش می‌دهند.<br /> <br /> == محاکمه ==<br /> پروندهٔ متهمان در دو بخش مورد رسیدگی قرار گرفت:<br /> <br /> * دادگاه انقلاب اصفهان، دربارهٔ اتهام‌هایی مانند محاربه و افساد فی‌الارض؛<br /> * دادگاه کیفری یک استان، دربارهٔ اتهام مشارکت در قتل عمد.<br /> <br /> حقوق بشر در ایران نوشته است برای ملکی و ابراهیمی دو کیفرخواست صادر و پرونده‌های آنان به دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک فرستاده شد.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو، پیش از اجرای حکم، امیرحسین ملکی را از محکومان شعبهٔ یک دادگاه انقلاب اصفهان معرفی کرده بود. شورای ملی مقاومت نیز مرتضی براتی درچه و محمدرضا توکلی را از قضات صادرکنندهٔ احکام پرونده دانست.&lt;ref name=&quot;HengawList&quot;&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-43187 گزارش آماری به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام؛ صدور حکم اعدام برای بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه]، مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> دربارهٔ نام دقیق شعبه، ترکیب قضات و اینکه هر یک کدام بخش از حکم ملکی را صادر کرده‌اند، گزارش‌های کاملاً یکسانی منتشر نشده است.<br /> <br /> == مدت رسیدگی گروهی ==<br /> گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، محاکمهٔ گروهی متهمان پروندهٔ میدان علیخانی را یکی از نشانه‌های تضعیف تضمین‌های دادرسی عادلانه دانست.<br /> <br /> بر اساس اطلاعات نقل‌شده از گزارش او، جلسات رسیدگی به اتهام‌های ۳۴ متهم بزرگسال در مجموع طی پنج روز، از ساعت ۹ صبح تا ۸ شب برگزار شد. بدین‌ترتیب، برای هر متهمی که با اتهام مستوجب اعدام روبه‌رو بود تنها چند ساعت فرصت رسیدگی وجود داشت.&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در پرونده‌ای که ممکن است به سلب حیات منجر شود، دادگاه باید زمان کافی برای بررسی جداگانهٔ نقش هر متهم، ادلهٔ پزشکی قانونی، تصاویر، شهادت‌ها و ادعاهای شکنجه اختصاص دهد. محاکمهٔ گروهی نباید موجب جایگزین‌شدن مسئولیت جمعی به‌جای مسئولیت کیفری فردی شود.<br /> <br /> == حق دسترسی به وکیل ==<br /> پرونده‌های امنیتی در جمهوری اسلامی مشمول محدودیت‌های تبصرهٔ مادهٔ ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری هستند. در مرحلهٔ تحقیقات، متهمان ناچارند وکیل خود را از فهرست وکلای مورد تأیید رئیس قوهٔ قضائیه انتخاب کنند.<br /> <br /> نهادهای حقوق بشری این محدودیت را ناقض حق انتخاب آزادانهٔ وکیل و دفاع مؤثر دانسته‌اند. اطلاعات شفافی دربارهٔ زمان دسترسی ملکی به وکیل، مدت ملاقات با وکیل و دسترسی وکیل به همهٔ پرونده منتشر نشده است.<br /> <br /> امیرسالار داودی، وکیل حقوق بشر که وکالت شماری از متهمان میدان علیخانی را برعهده داشت، پس از اعدام علیرضا سپاهی بازداشت شد. سازمان حقوق بشر ایران این اقدام را بخشی از فشار بر وکلای پرونده دانست.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> == صدور و تأیید حکم ==<br /> امیرحسین ملکی در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک به اعدام محکوم شد. قوهٔ قضائیه اعلام کرد حکم پس از فرجام‌خواهی در دیوان عالی کشور تأیید شده است.<br /> <br /> ایران‌وایر در ۲۰ تیر ۱۴۰۵ گزارش داد احکام اعدام ۱۲ متهم پروندهٔ میدان علیخانی در دیوان عالی تأیید و به اجرای احکام دادگاه انقلاب اصفهان ارسال شده است.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعاتی دربارهٔ متن کامل رأی، استدلال دادگاه، نظر مخالف احتمالی قضات و پاسخ دادگاه به ادعاهای شکنجه در دسترس عمومی قرار نگرفت.<br /> <br /> == آخرین ملاقات ==<br /> روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵، خانوادهٔ امیرحسین ملکی برای آخرین ملاقات به زندان دستگرد فراخوانده شد. این اقدام نشانهٔ انتقال او به مرحلهٔ اجرای حکم بود.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> در گزارش اولیه، خانواده‌های امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی به‌عنوان خانواده‌های فراخوانده‌شده معرفی شدند؛ اما اطلاعیهٔ رسمی روز بعد اعلام کرد حکم ملکی و امیرحسین ابراهیمی اجرا شده است. سازمان حقوق بشر ایران پس از انتشار اطلاعیهٔ قوهٔ قضائیه، هویت دو اعدام‌شده را تأیید کرد.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> جزئیات ملاقات، آخرین گفته‌های ملکی و زمان انتقال او به سلول انفرادی منتشر نشده است.<br /> <br /> == اعدام ==<br /> حکم امیرحسین ملکی بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۶، همراه با حکم امیرحسین ابراهیمی اجرا شد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعیهٔ قوهٔ قضائیه محل اجرای حکم را مشخص نکرد؛ اما سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو، کانون حقوق بشر ایران و منابع مقاومت ایران اجرای حکم در زندان مرکزی اصفهان، معروف به زندان دستگرد، را تأیید کردند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> منابع مقاومت ایران از اجرای حکم با عنوان به دار آویختن یا «سربه‌دارکردن» یاد کرده‌اند. اطلاعاتی دربارهٔ تحویل پیکر به خانواده و محل دفن او منتشر نشده است.<br /> <br /> با اعدام ملکی و ابراهیمی، شمار اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی تا آن تاریخ به ۹ نفر رسید.<br /> <br /> == اختلاف دربارهٔ سن ==<br /> سن امیرحسین ملکی در منابع متفاوت ثبت شده است:<br /> <br /> * سازمان حقوق بشر ایران در گزارش پیش از اعدام او را ۲۰ساله معرفی کرد؛<br /> * همین سازمان در گزارش پس از اعدام، سن هر دو اعدام‌شده را ۱۹ سال نوشت؛<br /> * هه‌نگاو و شورای ملی مقاومت سن او را ۲۰ سال اعلام کردند؛<br /> * کانون حقوق بشر ایران سال تولد او را ۱۳۸۵ ثبت کرده است.<br /> <br /> با توجه به نبود تاریخ کامل تولد، می‌توان گفت او هنگام اعدام ۱۹ یا ۲۰ سال داشت. در جعبهٔ زندگینامه، سال تولد به‌صورت تقریبی درج شده است.<br /> <br /> == نام کامل ==<br /> نام او در اغلب منابع «امیرحسین ملکی» آمده است. حقوق بشر در ایران نام کامل او را «امیرحسین ملکی دائی‌چی» و نام پدرش را ابوالفضل نوشته است.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> به‌دلیل نبود تصویر سند هویتی یا تأیید این پسوند در چند منبع مستقل، عنوان مقاله بر همان نام رایج «امیرحسین ملکی» تنظیم شده است.<br /> <br /> == دیگر اعدام‌شدگان پرونده ==<br /> پیش از اجرای حکم امیرحسین ملکی، هفت تن دیگر از محکومان پرونده اعدام شده بودند:<br /> <br /> * عرفان اسفندیاری؛<br /> * گل‌محمد محمدی؛<br /> * امیرحسین صفری؛<br /> * ابوالفضل سپاهی؛<br /> * قائم حسینی؛<br /> * [[علیرضا سپاهی]]؛<br /> * [[علیرضا رئیسی]].<br /> <br /> عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ در زندان اصفهان اعدام شدند. ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ۶ مرداد در میدان علیخانی و در ملأعام به دار آویخته شدند. قائم حسینی در ۲۹ مرداد و علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی در ۱۳ مهر در زندان دستگرد اعدام شدند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> پس از اعدام ملکی و ابراهیمی، شروین باقریان، علی دشتی و ابوالفضل ابراهیمی همچنان در معرض خطر اجرای حکم قرار داشتند.<br /> <br /> == واکنش شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] در اطلاعیه‌ای اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی را محکوم و آنان را از زندانیان اعتراضات دی‌ماه معرفی کرد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در این اطلاعیه آمده بود جمهوری اسلامی با افزایش اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات در پی ایجاد رعب و جلوگیری از اعتراضات بعدی است.<br /> <br /> [[مریم رجوی]] گفت حکومت با این اعدام‌ها تلاش می‌کند از قیام مردم جلوگیری کند، اما به گفتهٔ او این اقدامات عزم جوانان برای مبارزه را افزایش خواهد داد. او از سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و دولت‌ها خواست برای توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان و لغو احکام مرگ اقدام فوری و مؤثر انجام دهند.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> [[سیمای آزادی]] نیز اعدام این دو جوان را در چارچوب سیاست حکومت برای انتقام‌گیری از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ارزیابی کرد.&lt;ref name=&quot;IranNTV&quot;&gt;سیمای آزادی، [https://www.iranntv.com/1002873-اعدام-دو-جوان-۲۰-ساله-در-اصفهان-چرا-رژیم-از-زندانیان-قیام-دیماه-انتقام-میگیرد اعدام دو جوان ۲۰ساله در اصفهان؛ چرا رژیم از زندانیان قیام دی‌ماه انتقام می‌گیرد؟]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واکنش نهادهای حقوق بشری ==<br /> سازمان حقوق بشر ایران اجرای حکم را محکوم و پروندهٔ میدان علیخانی را نمونه‌ای از نقض گستردهٔ دادرسی عادلانه توصیف کرد.<br /> <br /> محمود امیری‌مقدم، مدیر این سازمان، گفت ابعاد شکنجه و نقض حقوق متهمان پرونده تکان‌دهنده است و از جامعهٔ جهانی خواست برای توقف اعدام‌های باقی‌مانده اقدام کند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو نیز ملکی را از جوانان بازداشت‌شده در اعتراضات دی‌ماه معرفی و اجرای حکم او را گزارش کرد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> کانون حقوق بشر ایران، ادعاهای مربوط به شکنجه، اعتراف اجباری و محدودیت دسترسی به وکیل را موجب ایجاد پرسش‌های جدی دربارهٔ اعتبار محکومیت‌ها دانست.&lt;ref name=&quot;IranHRSExecution&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/amirhossein-ebrahimi-amirhossein-maleki-execution-isfahan/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی در اصفهان؛ شمار اعدام‌های پرونده میدان علیخانی به ۹ تن افزایش یافت]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی حقوقی ==<br /> ایران عضو [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] است. مادهٔ ۶ این میثاق، در کشورهایی که هنوز مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، حکم مرگ را به «جدی‌ترین جرایم» و رعایت کامل دادرسی عادلانه محدود می‌کند.<br /> <br /> کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده است هر حکم مرگ صادرشده پس از محاکمهٔ ناعادلانه، سلب خودسرانهٔ حیات محسوب می‌شود.<br /> <br /> در پروندهٔ امیرحسین ملکی، موضوع‌های زیر نیازمند بررسی مستقل بود:<br /> <br /> * چگونگی بازداشت و بازجویی؛<br /> * ادعای شکنجه و اعدام مصنوعی؛<br /> * پس‌گرفتن اظهارات علیه علیرضا سپاهی؛<br /> * اعتبار اعتراف‌های تلویزیونی؛<br /> * دسترسی واقعی به وکیل انتخابی؛<br /> * نقش فردی او در مرگ هر یک از مأموران؛<br /> * ادلهٔ فیزیکی مربوط به سلاح منتسب؛<br /> * زمان محدود محاکمهٔ گروهی؛<br /> * استقلال قضات و دادستان؛<br /> * تناسب عنوان محاربه و افساد فی‌الارض با رفتار منتسب.<br /> <br /> اطلاعاتی از انجام تحقیق مستقل دربارهٔ شکنجه یا کنارگذاشتن اعتراف‌های مورد مناقشه منتشر نشد.<br /> <br /> == جایگاه در پرونده میدان علیخانی ==<br /> پروندهٔ میدان علیخانی به‌دلیل شمار بالای احکام اعدام، سن پایین متهمان، اجرای دو حکم در ملأعام و گزارش‌های گسترده از شکنجه و اعتراف‌گیری اجباری، به یکی از پرونده‌های شاخص سرکوب قضایی اعتراضات دی ۱۴۰۴ تبدیل شد.<br /> <br /> امیرحسین ملکی از جوان‌ترین اعدام‌شدگان این پرونده بود. گزارش مربوط به پس‌گرفتن شهادت اجباری علیه متهم دیگر و سپس اعدام مصنوعی، پروندهٔ او را به نمونه‌ای از مسئلهٔ استفاده از اعتراف‌های تحت فشار در محاکمات منتهی به اعدام تبدیل کرد.<br /> <br /> اطلاعات اندک دربارهٔ زندگی شخصی او نیز نشان می‌دهد بخش عمدهٔ آنچه در منابع باقی مانده، نه زندگی پیش از بازداشت، بلکه بازجویی، دادگاه و اجرای حکم در فاصله‌ای کمتر از یک سال پس از اعتراضات است.<br /> <br /> == گاه‌شمار ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار زندگی و پروندهٔ امیرحسین ملکی<br /> ! تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | حدود ۱۳۸۵<br /> | تولد در اصفهان؛ تاریخ دقیق منتشر نشده است<br /> |-<br /> | ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | اعتراضات و درگیری‌های میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان<br /> |-<br /> | پس از ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | بازداشت و انتقال به بازداشتگاه‌های انتظامی و امنیتی اصفهان<br /> |-<br /> | دورهٔ بازجویی<br /> | بنا بر گزارش یک منبع مطلع، اجبار به ارائهٔ اظهارات علیه علیرضا سپاهی و سپس پس‌گرفتن آن<br /> |-<br /> | پس از پس‌گرفتن اظهارات<br /> | بنا بر گزارش منتشرشده، تشدید شکنجه و اجرای اعدام مصنوعی<br /> |-<br /> | ۱۴۰۵<br /> | محاکمه در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک اصفهان و صدور حکم اعدام<br /> |-<br /> | ۲۰ تیر ۱۴۰۵<br /> | انتشار گزارش تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده در دیوان عالی<br /> |-<br /> | ۱۱ آبان ۱۴۰۵<br /> | آخرین ملاقات خانواده در زندان دستگرد<br /> |-<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | اجرای حکم اعدام در زندان دستگرد اصفهان<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]]<br /> * [[پرونده میدان علیخانی]]<br /> * [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> * [[علیرضا سپاهی]]<br /> * [[علیرضا رئیسی]]<br /> * [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> * [[علی همتی]]<br /> * [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> * [[محاربه]]<br /> * [[افساد فی‌الارض]]<br /> * [[اعدام مصنوعی]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[مجازات اعدام در ایران]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اعدام‌شدگان اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان در زندان دستگرد اصفهان]]<br /> [[رده:قربانیان شکنجه در ایران]]<br /> [[رده:زادگان دهه ۱۳۸۰]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۴۰۵]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۳ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%84%DA%A9%DB%8C&diff=94786 2026-11-04T21:00:50Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه زندگینامه | اندازه جعبه = | عنوان = | نام = امیرحسین ملکی | تصویر =امیرحسین ملکی.png | اندازه تصویر = | عنوان تصویر = امیرحسین ملکی | نام اصلی = | زادروز = حدود ۱۳۸۵ | زادگاه = اصفهان | تاریخ مرگ = ۱۲...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = <br /> | نام = امیرحسین ملکی<br /> | تصویر =امیرحسین ملکی.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = امیرحسین ملکی<br /> | نام اصلی =<br /> | زادروز = حدود ۱۳۸۵<br /> | زادگاه = اصفهان<br /> | تاریخ مرگ = ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | مکان مرگ = [[زندان دستگرد اصفهان]]، اصفهان<br /> | علت مرگ = اجرای حکم اعدام<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = اصفهان<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر = امیرحسین ملکی دائی‌چی<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت = ایرانی<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ و اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی اصفهان<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی = اصفهان<br /> | دستمزد =<br /> | Net worth =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش = اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴<br /> | مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی ایران<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = محاربه، افساد فی‌الارض، اقدام علیه امنیت ملی، حمل سلاح سرد و مشارکت در کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی<br /> | مجازات = اعدام<br /> | وضعیت گناهکاری = محکوم‌شده در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری جمهوری اسلامی؛ روند دادرسی مورد اعتراض نهادهای حقوق بشری<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان =<br /> | والدین = ابوالفضل ملکی<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''امیرحسین ملکی''' (حدود ۱۳۸۵ – ۱۲ آبان ۱۴۰۵) جوان ۱۹ یا ۲۰سالهٔ اهل اصفهان و از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ بود که در ارتباط با پروندهٔ موسوم به «میدان علیخانی» به اعدام محکوم شد. حکم او بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در [[زندان دستگرد اصفهان]] اجرا شد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/11/03/14909/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو جوان ۲۰ساله از زندانیان قیام دی‌ماه در اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://www.iranhr.net/fa/articles/9178/ اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه؛ شمار اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی به ۹ نفر رسید]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی، ملکی و [[امیرحسین ابراهیمی]] را به «محاربه و افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی» و ایجاد ناامنی گسترده از طریق کشیدن سلاح متهم کرد. حکومت مدعی شد ملکی در رویدادهای ۱۸ دی ۱۴۰۴ در میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان سلاح سرد حمل کرده و در کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی نقش داشته است.&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cw80zn1v395ro قوه قضائیه ایران از اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو بازداشتی میدان علیخانی اصفهان، خبر داد]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، نهادهای حقوق بشری روند پروندهٔ میدان علیخانی را به‌دلیل گزارش‌های شکنجه، اعتراف اجباری، دسترسی محدود به وکیل مستقل، محاکمهٔ گروهی و نبود فرصت کافی برای دفاع، ناقض معیارهای [[دادرسی عادلانه]] دانستند. بنابر گزارشی که پس از اعدام منتشر شد، ملکی پس از پس‌گرفتن اظهاراتی که تحت فشار علیه یکی دیگر از متهمان داده بود، با شکنجه‌های شدیدتر و «اعدام مصنوعی» روبه‌رو شد.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot;&gt;ایران‌اینترنشنال، [https://www.iranintl.com/fa/202611032219 منبع مطلع: امیرحسین ملکی در دوران بازداشت با اعدام مصنوعی شکنجه شده بود]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی ==<br /> اطلاعات اندکی دربارهٔ زندگی شخصی، تحصیلات و فعالیت‌های امیرحسین ملکی پیش از بازداشت منتشر شده است. منابع حقوق بشری او را جوانی اهل اصفهان معرفی کرده‌اند.<br /> <br /> سن او در منابع مختلف ۱۹ یا ۲۰ سال ذکر شده است. سازمان حقوق بشر ایران در گزارش پس از اجرای حکم نوشت ملکی و امیرحسین ابراهیمی هر دو ۱۹ سال داشتند؛ اما گزارش‌های پیشین همین سازمان، هه‌نگاو، اطلس زندان‌های ایران و شورای ملی مقاومت، سن ملکی را ۲۰ سال ثبت کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/news-execution-2026-11-03-18124 اصفهان؛ اجرای حکم اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، از متهمان پرونده میدان علیخانی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کانون حقوق بشر ایران در فهرست زندانیان محکوم به اعدام، سال تولد او را ۱۳۸۵ نوشته است.&lt;ref name=&quot;NoExecutionCampaign&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/%DB%8C%DA%A9%D8%B5%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%87/ یک‌صد و بیست‌ونهمین هفتهٔ کارزار سه‌شنبه‌های نه به اعدام در ۵۸ زندان]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یک منبع حقوق بشری نام کامل او را «امیرحسین ملکی دائی‌چی» و نام پدرش را ابوالفضل ثبت کرده است.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot;&gt;حقوق بشر در ایران، [https://humanrightsinir.org/execution-877/ احکام اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی اجرا شد]، ۱۳ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt; اطلاعاتی دربارهٔ شغل، تحصیلات، وضعیت خانوادگی و محل دقیق تولد او در منابع مورد استفاده انتشار نیافته است.<br /> <br /> == اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ اعتراضاتی در شهرهای مختلف ایران، از جمله اصفهان، برگزار شد. در روز ۱۸ دی، میدان علیخانی در منطقهٔ ملک‌شهر اصفهان یکی از مراکز تجمع و درگیری میان معترضان و نیروهای حکومتی بود.<br /> <br /> رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی اعلام کردند چهار مأمور به نام‌های حسین رمضانی، محمد همتی، سیدعلی خشوعی و ولی‌الله صفری در جریان رویدادهای آن شب کشته شدند.&lt;ref name=&quot;RadioFarda&quot;&gt;رادیو فردا، [https://www.radiofarda.com/a/amirhossein-maleki-amirhossein-ebrahimi-protesters-in-isfahan-were-executed/33889426.html امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو معترض دیگر دی‌ماه در اصفهان، اعدام شدند]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حکومت مدعی شد مأموران در محاصرهٔ گروهی از معترضان قرار گرفته و با سلاح‌های سرد، مواد آتش‌زا و در برخی روایت‌ها سلاح گرم مورد حمله قرار گرفتند.<br /> <br /> در همان روزها شماری از معترضان و شهروندان اصفهانی نیز بر اثر شلیک نیروهای حکومتی جان باختند. ایران‌وایر گزارش کرد دربارهٔ نحوه و عاملان کشته‌شدن این شهروندان پروندهٔ قضایی علنی و مستقلی تشکیل نشد.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/154795-تایید-احکام-اعدام-۱۲-متهم-پرونده-میدان-علیخانی-اصفهان-در-دیوان-عالی/ تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان در دیوان عالی]، ۲۰ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بازداشت ==<br /> امیرحسین ملکی پس از رویدادهای ۱۸ دی بازداشت شد. تاریخ، محل و چگونگی دقیق بازداشت او در گزارش‌های در دسترس مشخص نشده است.<br /> <br /> پس از بازداشت، او در بازداشتگاه‌های تحت نظارت نهادهای انتظامی و امنیتی اصفهان مورد بازجویی قرار گرفت. حقوق بشر در ایران نوشته است متهمان این پرونده پس از بازداشت به بازداشتگاه حفاظت اطلاعات فرماندهی انتظامی منتقل و سپس در شعبهٔ بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب اصفهان تفهیم اتهام شدند.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> یک گزارش جداگانه می‌گوید ملکی در دوره‌ای از بازداشت در بازداشتگاه «سروش» اصفهان نگهداری شد. این مرکز در خیابان رودکی و زیر نظر فرماندهی انتظامی استان و پلیس اطلاعات و امنیت عمومی فعالیت می‌کند.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> ملکی به‌دلیل سن پایین در بند جوانان سیاسی نگهداری می‌شد.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == پرونده میدان علیخانی ==<br /> پروندهٔ میدان علیخانی پس از کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی تشکیل شد. دربارهٔ شمار بازداشت‌شدگان و متهمان آن گزارش‌های متفاوتی وجود دارد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران به نقل از منابع خود شمار بازداشت‌شدگان را ۶۲ نفر ذکر کرد. منابع رسمی بعداً اعلام کردند برای ۱۶ نفر کیفرخواست صادر شده است. گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل نیز به اطلاعات حکومتی دربارهٔ تعقیب ۴۷ نفر اشاره کرده است که پروندهٔ متهمان زیر ۱۸ سال به دادگاه اطفال و نوجوانان فرستاده شد.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در نهایت:<br /> <br /> * ۱۲ متهم بزرگسال به اعدام محکوم شدند؛<br /> * شماری از متهمان به حبس‌های پنج تا ۱۰ سال محکوم شدند؛<br /> * تعدادی تبرئه شدند؛<br /> * برخی پرونده‌ها در دادگاه اطفال مورد رسیدگی قرار گرفت؛<br /> * اتهام‌های متهمان در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک بررسی شد.<br /> <br /> تا زمان اعدام امیرحسین ملکی، ۹ تن از محکومان پرونده اعدام شده بودند.<br /> <br /> == اتهام‌ها ==<br /> اتهام‌های اعلام‌شده علیه امیرحسین ملکی شامل موارد زیر بود:<br /> <br /> * محاربه؛<br /> * افساد فی‌الارض؛<br /> * اقدام علیه امنیت ملی؛<br /> * ایجاد اخلال شدید در نظم عمومی؛<br /> * کشیدن سلاح و ایجاد رعب و ناامنی؛<br /> * حمل سلاح سرد؛<br /> * مشارکت در تخریب اموال عمومی؛<br /> * مشارکت در حمله به مأموران انتظامی؛<br /> * مشارکت در قتل عمد چهار مأمور.<br /> <br /> کانون حقوق بشر ایران در یکی از فهرست‌های پیش از اعدام، اتهام‌های او را «محاربه از طریق حمل سلاح سرد، تخریب اموال عمومی، اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام» ثبت کرده بود.&lt;ref name=&quot;IranHRSList&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/زندانیان-سیاسی-محکوم-به-اعدام-ایران-زن زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ محکوم به اعدام]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیه پس از اجرای حکم اعلام کرد ملکی هنگام اعتراضات سلاح سرد همراه داشته و اظهارات دیگر متهمان حضور و نقش او در کشته‌شدن مأموران را نشان می‌داد.&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در اطلاعیهٔ رسمی مشخص نشد چه اقدام معینی از سوی ملکی به مرگ کدام مأمور منجر شده و ادلهٔ فیزیکی مربوط به مسئولیت فردی او چه بوده است. نام شعبهٔ دیوان عالی، قاضی فرجام و وکلای او نیز در اطلاعیهٔ قوهٔ قضائیه اعلام نشد.<br /> <br /> == اعتراف‌های تلویزیونی ==<br /> رسانه‌های حکومتی در ۳ بهمن ۱۴۰۴ ویدئویی با عنوان «مستند شوک؛ وقایع دی‌ماه ۱۴۰۴ در اصفهان» یا «آتش‌افروز» پخش کردند. در این برنامه، بخش‌هایی از بازجویی، اعتراف و بازسازی صحنه توسط متهمان پرونده منتشر شد.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران گزارش داد در این تصاویر چهرهٔ متهمان تار و نام‌های آنان تغییر داده شده بود و اعتراف‌ها تحت شکنجه به‌دست آمده بودند.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9177/ خطر اعدام قریب‌الوقوع امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه]، ۱۱ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیه در مقابل به اعتراف متهمان علیه یکدیگر استناد کرد و گفت ۲۰ متهم در بازسازی صحنه حضور یافته و ماجرا را شرح داده‌اند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> پخش اعتراف متهم پیش از پایان رسیدگی قضایی می‌تواند [[اصل برائت]] را نقض کند. همچنین مطابق [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]، هیچ‌کس نباید به اعتراف علیه خود مجبور شود و هر ادعای شکنجه باید توسط مرجعی مستقل بررسی شود.<br /> <br /> == گزارش شکنجه ==<br /> گزارش‌های حقوق بشری از شکنجهٔ جسمی، روانی و در مواردی جنسی شماری از متهمان پروندهٔ میدان علیخانی برای اخذ اعتراف حکایت دارد.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> دربارهٔ امیرحسین ملکی، یک منبع مطلع پس از اعدام گزارش داد مأموران او را ابتدا وادار کردند علیه [[علیرضا سپاهی]]، دیگر متهم پرونده، اظهاراتی ارائه کند. ملکی هنگام انتقال به دادگاه گفته بود اظهارات قبلی تحت شکنجه گرفته شده و آنها را پس گرفت.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> بنابر همین گزارش، پس‌گرفتن اعتراف به تشدید فشار بر او انجامید. مأموران با بستن چشم‌هایش، انداختن طناب دار به گردن و کنارزدن صندلی زیر پای او، صحنهٔ اعدام را چند بار شبیه‌سازی کردند.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اعدام مصنوعی از مصادیق شناخته‌شدهٔ شکنجهٔ روانی است. ایران به‌عنوان عضو میثاق حقوق مدنی و سیاسی موظف بود دربارهٔ این ادعا تحقیق سریع، مستقل و بی‌طرفانه انجام دهد. گزارشی از تشکیل چنین تحقیقی پیش از اجرای حکم منتشر نشد.<br /> <br /> == پس‌گرفتن اظهارات علیه علیرضا سپاهی ==<br /> یکی از ویژگی‌های اختصاصی پروندهٔ امیرحسین ملکی، گزارش مربوط به پس‌گرفتن اظهارات علیه علیرضا سپاهی است.<br /> <br /> بر پایهٔ اطلاعات منتشرشده، ملکی در دورهٔ بازجویی تحت فشار مجبور به ارائهٔ مطالبی علیه سپاهی شد. او بعداً در مسیر یا هنگام حضور در دادگاه اعلام کرد اعترافاتش تحت شکنجه گرفته شده و آنها را نمی‌پذیرد.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اگر شهادت یک متهم علیه متهم دیگر تحت شکنجه گرفته شده باشد، استفاده از آن در پروندهٔ هر دو فرد ناقض اصول دادرسی عادلانه است. منع استفاده از اظهارات حاصل از شکنجه تنها به اعتراف فرد علیه خودش محدود نیست و شهادت اجباری علیه اشخاص دیگر را نیز دربر می‌گیرد.<br /> <br /> مشخص نیست دادگاه چه تحقیقی دربارهٔ پس‌گرفتن اظهارات ملکی انجام داد و آیا این اعتراف‌ها از مجموعهٔ ادله کنار گذاشته شدند یا خیر.<br /> <br /> == بازجویی و بازداشتگاه سروش ==<br /> بازداشتگاه سروش در خیابان رودکی اصفهان از مراکز وابسته به فرماندهی انتظامی استان و پلیس اطلاعات و امنیت عمومی معرفی شده است.<br /> <br /> بر اساس گزارش منبع مطلع، امیرحسین ملکی در دورهٔ بازداشت به این مرکز منتقل شد و اعدام مصنوعی و شکنجه‌های شدیدتر در همان دوره صورت گرفت.&lt;ref name=&quot;MockExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعات عمومی دربارهٔ ساختار، مسئولان و نظارت قضایی بر این بازداشتگاه محدود است. محل‌های بازداشت تحت مدیریت نهاد متهم به اخذ اعتراف، در صورت نبود نظارت مستقل، خطر شکنجه و دست‌کاری ادله را افزایش می‌دهند.<br /> <br /> == محاکمه ==<br /> پروندهٔ متهمان در دو بخش مورد رسیدگی قرار گرفت:<br /> <br /> * دادگاه انقلاب اصفهان، دربارهٔ اتهام‌هایی مانند محاربه و افساد فی‌الارض؛<br /> * دادگاه کیفری یک استان، دربارهٔ اتهام مشارکت در قتل عمد.<br /> <br /> حقوق بشر در ایران نوشته است برای ملکی و ابراهیمی دو کیفرخواست صادر و پرونده‌های آنان به دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک فرستاده شد.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو، پیش از اجرای حکم، امیرحسین ملکی را از محکومان شعبهٔ یک دادگاه انقلاب اصفهان معرفی کرده بود. شورای ملی مقاومت نیز مرتضی براتی درچه و محمدرضا توکلی را از قضات صادرکنندهٔ احکام پرونده دانست.&lt;ref name=&quot;HengawList&quot;&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/article-43187 گزارش آماری به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام؛ صدور حکم اعدام برای بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه]، مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> دربارهٔ نام دقیق شعبه، ترکیب قضات و اینکه هر یک کدام بخش از حکم ملکی را صادر کرده‌اند، گزارش‌های کاملاً یکسانی منتشر نشده است.<br /> <br /> == مدت رسیدگی گروهی ==<br /> گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، محاکمهٔ گروهی متهمان پروندهٔ میدان علیخانی را یکی از نشانه‌های تضعیف تضمین‌های دادرسی عادلانه دانست.<br /> <br /> بر اساس اطلاعات نقل‌شده از گزارش او، جلسات رسیدگی به اتهام‌های ۳۴ متهم بزرگسال در مجموع طی پنج روز، از ساعت ۹ صبح تا ۸ شب برگزار شد. بدین‌ترتیب، برای هر متهمی که با اتهام مستوجب اعدام روبه‌رو بود تنها چند ساعت فرصت رسیدگی وجود داشت.&lt;ref name=&quot;BBCExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در پرونده‌ای که ممکن است به سلب حیات منجر شود، دادگاه باید زمان کافی برای بررسی جداگانهٔ نقش هر متهم، ادلهٔ پزشکی قانونی، تصاویر، شهادت‌ها و ادعاهای شکنجه اختصاص دهد. محاکمهٔ گروهی نباید موجب جایگزین‌شدن مسئولیت جمعی به‌جای مسئولیت کیفری فردی شود.<br /> <br /> == حق دسترسی به وکیل ==<br /> پرونده‌های امنیتی در جمهوری اسلامی مشمول محدودیت‌های تبصرهٔ مادهٔ ۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری هستند. در مرحلهٔ تحقیقات، متهمان ناچارند وکیل خود را از فهرست وکلای مورد تأیید رئیس قوهٔ قضائیه انتخاب کنند.<br /> <br /> نهادهای حقوق بشری این محدودیت را ناقض حق انتخاب آزادانهٔ وکیل و دفاع مؤثر دانسته‌اند. اطلاعات شفافی دربارهٔ زمان دسترسی ملکی به وکیل، مدت ملاقات با وکیل و دسترسی وکیل به همهٔ پرونده منتشر نشده است.<br /> <br /> امیرسالار داودی، وکیل حقوق بشر که وکالت شماری از متهمان میدان علیخانی را برعهده داشت، پس از اعدام علیرضا سپاهی بازداشت شد. سازمان حقوق بشر ایران این اقدام را بخشی از فشار بر وکلای پرونده دانست.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> == صدور و تأیید حکم ==<br /> امیرحسین ملکی در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک به اعدام محکوم شد. قوهٔ قضائیه اعلام کرد حکم پس از فرجام‌خواهی در دیوان عالی کشور تأیید شده است.<br /> <br /> ایران‌وایر در ۲۰ تیر ۱۴۰۵ گزارش داد احکام اعدام ۱۲ متهم پروندهٔ میدان علیخانی در دیوان عالی تأیید و به اجرای احکام دادگاه انقلاب اصفهان ارسال شده است.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعاتی دربارهٔ متن کامل رأی، استدلال دادگاه، نظر مخالف احتمالی قضات و پاسخ دادگاه به ادعاهای شکنجه در دسترس عمومی قرار نگرفت.<br /> <br /> == آخرین ملاقات ==<br /> روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵، خانوادهٔ امیرحسین ملکی برای آخرین ملاقات به زندان دستگرد فراخوانده شد. این اقدام نشانهٔ انتقال او به مرحلهٔ اجرای حکم بود.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> در گزارش اولیه، خانواده‌های امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی به‌عنوان خانواده‌های فراخوانده‌شده معرفی شدند؛ اما اطلاعیهٔ رسمی روز بعد اعلام کرد حکم ملکی و امیرحسین ابراهیمی اجرا شده است. سازمان حقوق بشر ایران پس از انتشار اطلاعیهٔ قوهٔ قضائیه، هویت دو اعدام‌شده را تأیید کرد.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> جزئیات ملاقات، آخرین گفته‌های ملکی و زمان انتقال او به سلول انفرادی منتشر نشده است.<br /> <br /> == اعدام ==<br /> حکم امیرحسین ملکی بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۶، همراه با حکم امیرحسین ابراهیمی اجرا شد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعیهٔ قوهٔ قضائیه محل اجرای حکم را مشخص نکرد؛ اما سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو، کانون حقوق بشر ایران و منابع مقاومت ایران اجرای حکم در زندان مرکزی اصفهان، معروف به زندان دستگرد، را تأیید کردند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> منابع مقاومت ایران از اجرای حکم با عنوان به دار آویختن یا «سربه‌دارکردن» یاد کرده‌اند. اطلاعاتی دربارهٔ تحویل پیکر به خانواده و محل دفن او منتشر نشده است.<br /> <br /> با اعدام ملکی و ابراهیمی، شمار اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی تا آن تاریخ به ۹ نفر رسید.<br /> <br /> == اختلاف دربارهٔ سن ==<br /> سن امیرحسین ملکی در منابع متفاوت ثبت شده است:<br /> <br /> * سازمان حقوق بشر ایران در گزارش پیش از اعدام او را ۲۰ساله معرفی کرد؛<br /> * همین سازمان در گزارش پس از اعدام، سن هر دو اعدام‌شده را ۱۹ سال نوشت؛<br /> * هه‌نگاو و شورای ملی مقاومت سن او را ۲۰ سال اعلام کردند؛<br /> * کانون حقوق بشر ایران سال تولد او را ۱۳۸۵ ثبت کرده است.<br /> <br /> با توجه به نبود تاریخ کامل تولد، می‌توان گفت او هنگام اعدام ۱۹ یا ۲۰ سال داشت. در جعبهٔ زندگینامه، سال تولد به‌صورت تقریبی درج شده است.<br /> <br /> == نام کامل ==<br /> نام او در اغلب منابع «امیرحسین ملکی» آمده است. حقوق بشر در ایران نام کامل او را «امیرحسین ملکی دائی‌چی» و نام پدرش را ابوالفضل نوشته است.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> به‌دلیل نبود تصویر سند هویتی یا تأیید این پسوند در چند منبع مستقل، عنوان مقاله بر همان نام رایج «امیرحسین ملکی» تنظیم شده است.<br /> <br /> == دیگر اعدام‌شدگان پرونده ==<br /> پیش از اجرای حکم امیرحسین ملکی، هفت تن دیگر از محکومان پرونده اعدام شده بودند:<br /> <br /> * عرفان اسفندیاری؛<br /> * گل‌محمد محمدی؛<br /> * امیرحسین صفری؛<br /> * ابوالفضل سپاهی؛<br /> * قائم حسینی؛<br /> * [[علیرضا سپاهی]]؛<br /> * [[علیرضا رئیسی]].<br /> <br /> عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ در زندان اصفهان اعدام شدند. ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری در ۶ مرداد در میدان علیخانی و در ملأعام به دار آویخته شدند. قائم حسینی در ۲۹ مرداد و علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی در ۱۳ مهر در زندان دستگرد اعدام شدند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> پس از اعدام ملکی و ابراهیمی، شروین باقریان، علی دشتی و ابوالفضل ابراهیمی همچنان در معرض خطر اجرای حکم قرار داشتند.<br /> <br /> == واکنش شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] در اطلاعیه‌ای اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی را محکوم و آنان را از زندانیان اعتراضات دی‌ماه معرفی کرد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در این اطلاعیه آمده بود جمهوری اسلامی با افزایش اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات در پی ایجاد رعب و جلوگیری از اعتراضات بعدی است.<br /> <br /> [[مریم رجوی]] گفت حکومت با این اعدام‌ها تلاش می‌کند از قیام مردم جلوگیری کند، اما به گفتهٔ او این اقدامات عزم جوانان برای مبارزه را افزایش خواهد داد. او از سازمان ملل، نهادهای حقوق بشری و دولت‌ها خواست برای توقف اعدام زندانیان سیاسی و معترضان و لغو احکام مرگ اقدام فوری و مؤثر انجام دهند.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> [[سیمای آزادی]] نیز اعدام این دو جوان را در چارچوب سیاست حکومت برای انتقام‌گیری از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ارزیابی کرد.&lt;ref name=&quot;IranNTV&quot;&gt;سیمای آزادی، [https://www.iranntv.com/1002873-اعدام-دو-جوان-۲۰-ساله-در-اصفهان-چرا-رژیم-از-زندانیان-قیام-دیماه-انتقام-میگیرد اعدام دو جوان ۲۰ساله در اصفهان؛ چرا رژیم از زندانیان قیام دی‌ماه انتقام می‌گیرد؟]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واکنش نهادهای حقوق بشری ==<br /> سازمان حقوق بشر ایران اجرای حکم را محکوم و پروندهٔ میدان علیخانی را نمونه‌ای از نقض گستردهٔ دادرسی عادلانه توصیف کرد.<br /> <br /> محمود امیری‌مقدم، مدیر این سازمان، گفت ابعاد شکنجه و نقض حقوق متهمان پرونده تکان‌دهنده است و از جامعهٔ جهانی خواست برای توقف اعدام‌های باقی‌مانده اقدام کند.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو نیز ملکی را از جوانان بازداشت‌شده در اعتراضات دی‌ماه معرفی و اجرای حکم او را گزارش کرد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> کانون حقوق بشر ایران، ادعاهای مربوط به شکنجه، اعتراف اجباری و محدودیت دسترسی به وکیل را موجب ایجاد پرسش‌های جدی دربارهٔ اعتبار محکومیت‌ها دانست.&lt;ref name=&quot;IranHRSExecution&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/amirhossein-ebrahimi-amirhossein-maleki-execution-isfahan/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی در اصفهان؛ شمار اعدام‌های پرونده میدان علیخانی به ۹ تن افزایش یافت]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی حقوقی ==<br /> ایران عضو [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] است. مادهٔ ۶ این میثاق، در کشورهایی که هنوز مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، حکم مرگ را به «جدی‌ترین جرایم» و رعایت کامل دادرسی عادلانه محدود می‌کند.<br /> <br /> کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده است هر حکم مرگ صادرشده پس از محاکمهٔ ناعادلانه، سلب خودسرانهٔ حیات محسوب می‌شود.<br /> <br /> در پروندهٔ امیرحسین ملکی، موضوع‌های زیر نیازمند بررسی مستقل بود:<br /> <br /> * چگونگی بازداشت و بازجویی؛<br /> * ادعای شکنجه و اعدام مصنوعی؛<br /> * پس‌گرفتن اظهارات علیه علیرضا سپاهی؛<br /> * اعتبار اعتراف‌های تلویزیونی؛<br /> * دسترسی واقعی به وکیل انتخابی؛<br /> * نقش فردی او در مرگ هر یک از مأموران؛<br /> * ادلهٔ فیزیکی مربوط به سلاح منتسب؛<br /> * زمان محدود محاکمهٔ گروهی؛<br /> * استقلال قضات و دادستان؛<br /> * تناسب عنوان محاربه و افساد فی‌الارض با رفتار منتسب.<br /> <br /> اطلاعاتی از انجام تحقیق مستقل دربارهٔ شکنجه یا کنارگذاشتن اعتراف‌های مورد مناقشه منتشر نشد.<br /> <br /> == جایگاه در پرونده میدان علیخانی ==<br /> پروندهٔ میدان علیخانی به‌دلیل شمار بالای احکام اعدام، سن پایین متهمان، اجرای دو حکم در ملأعام و گزارش‌های گسترده از شکنجه و اعتراف‌گیری اجباری، به یکی از پرونده‌های شاخص سرکوب قضایی اعتراضات دی ۱۴۰۴ تبدیل شد.<br /> <br /> امیرحسین ملکی از جوان‌ترین اعدام‌شدگان این پرونده بود. گزارش مربوط به پس‌گرفتن شهادت اجباری علیه متهم دیگر و سپس اعدام مصنوعی، پروندهٔ او را به نمونه‌ای از مسئلهٔ استفاده از اعتراف‌های تحت فشار در محاکمات منتهی به اعدام تبدیل کرد.<br /> <br /> اطلاعات اندک دربارهٔ زندگی شخصی او نیز نشان می‌دهد بخش عمدهٔ آنچه در منابع باقی مانده، نه زندگی پیش از بازداشت، بلکه بازجویی، دادگاه و اجرای حکم در فاصله‌ای کمتر از یک سال پس از اعتراضات است.<br /> <br /> == گاه‌شمار ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار زندگی و پروندهٔ امیرحسین ملکی<br /> ! تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | حدود ۱۳۸۵<br /> | تولد در اصفهان؛ تاریخ دقیق منتشر نشده است<br /> |-<br /> | ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | اعتراضات و درگیری‌های میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان<br /> |-<br /> | پس از ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | بازداشت و انتقال به بازداشتگاه‌های انتظامی و امنیتی اصفهان<br /> |-<br /> | دورهٔ بازجویی<br /> | بنا بر گزارش یک منبع مطلع، اجبار به ارائهٔ اظهارات علیه علیرضا سپاهی و سپس پس‌گرفتن آن<br /> |-<br /> | پس از پس‌گرفتن اظهارات<br /> | بنا بر گزارش منتشرشده، تشدید شکنجه و اجرای اعدام مصنوعی<br /> |-<br /> | ۱۴۰۵<br /> | محاکمه در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک اصفهان و صدور حکم اعدام<br /> |-<br /> | ۲۰ تیر ۱۴۰۵<br /> | انتشار گزارش تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده در دیوان عالی<br /> |-<br /> | ۱۱ آبان ۱۴۰۵<br /> | آخرین ملاقات خانواده در زندان دستگرد<br /> |-<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | اجرای حکم اعدام در زندان دستگرد اصفهان<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]]<br /> * [[پرونده میدان علیخانی]]<br /> * [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> * [[علیرضا سپاهی]]<br /> * [[علیرضا رئیسی]]<br /> * [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> * [[علی همتی]]<br /> * [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> * [[محاربه]]<br /> * [[افساد فی‌الارض]]<br /> * [[اعدام مصنوعی]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اصل برائت]]<br /> * [[مجازات اعدام در ایران]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اعدام‌شدگان اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان در زندان دستگرد اصفهان]]<br /> [[رده:قربانیان شکنجه در ایران]]<br /> [[رده:زادگان دهه ۱۳۸۰]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۴۰۵]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۳ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%84%DA%A9%DB%8C.png&diff=94785 2026-11-04T21:00:29Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div></div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C&diff=94784 2026-11-04T20:57:08Z

<p>Alireza k h: نوشتن یک مقاله جدید</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = <br /> | نام = امیرحسین ابراهیمی<br /> | تصویر =امیرحسین ابراهیمی.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = امیرحسین ابراهیمی<br /> | نام اصلی =<br /> | زادروز = حدود ۱۳۸۵<br /> | زادگاه =<br /> | تاریخ مرگ = ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | مکان مرگ = [[زندان دستگرد اصفهان]]، اصفهان<br /> | علت مرگ = اجرای حکم اعدام<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = اصفهان<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر = امیرحسین ابراهیمی پزوه؛ در برخی فهرست‌ها امیرحسین ابراهیمی انالوچه<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت = ایرانی<br /> | تحصیلات = دانشجوی پزشکی<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه = دانشجو<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ و اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی اصفهان<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی = اصفهان<br /> | دستمزد =<br /> | Net worth =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش = اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴<br /> | مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی ایران<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = محاربه، افساد فی‌الارض، اقدام علیه امنیت ملی، ایجاد ناامنی گسترده از طریق کشیدن سلاح<br /> | مجازات = اعدام<br /> | وضعیت گناهکاری = محکوم‌شده در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری جمهوری اسلامی؛ روند رسیدگی مورد اعتراض نهادهای حقوق بشری<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان =<br /> | والدین = رسول ابراهیمی<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''امیرحسین ابراهیمی''' (حدود ۱۳۸۵ – ۱۲ آبان ۱۴۰۵) دانشجوی ۲۰سالهٔ پزشکی و از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ در اصفهان بود که در ارتباط با پروندهٔ موسوم به «میدان علیخانی» به اعدام محکوم شد. حکم او بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در [[زندان دستگرد اصفهان]] اجرا شد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/11/03/14909/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو جوان ۲۰ساله از زندانیان قیام دی‌ماه در اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9178/ اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه؛ شمار اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی به ۹ نفر رسید]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی، امیرحسین ابراهیمی و [[امیرحسین ملکی]] را به «محاربه و افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی» و ایجاد ناامنی گسترده از طریق کشیدن سلاح متهم کرد. پرونده به رویدادهای ۱۸ دی ۱۴۰۴ در میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان مربوط بود؛ رویدادی که در جریان آن چهار مأمور انتظامی جان باختند. رسانه‌های حکومتی مدعی شدند ابراهیمی در محل رویداد یک قداره به همراه داشته و در تخریب اموال و ضرب‌وجرح مأموران مشارکت کرده است.&lt;ref name=&quot;Tasnim&quot;&gt;خبرگزاری تسنیم، [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/08/12/3738901/ عوامل مسلح شهادت مأموران پلیس در اصفهان اعدام شدند]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، نهادهای حقوق بشری از شکنجهٔ جسمی و روانی متهمان، اخذ اعتراف‌های اجباری، محرومیت از تضمین‌های [[دادرسی عادلانه]] و فشار بر وکلای پرونده خبر دادند. سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرد روند رسیدگی پروندهٔ میدان علیخانی با نقض آشکار حقوق متهمان همراه بوده است.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/print/5/9177/ خطر اعدام قریب‌الوقوع امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به گزارش هه‌نگاو، امیرحسین ابراهیمی هنگام رفتن با موتورسیکلت به منزل مادربزرگش با جمعیت معترضان روبه‌رو شد و بعداً از طریق ردیابی تلفن همراه شناسایی و بازداشت گردید. این سازمان او را دانشجوی ممتاز پزشکی معرفی کرده و نوشته است که برای گرفتن اعتراف اجباری تحت شکنجه‌های جسمی و روانی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/news-execution-2026-11-03-18124 اصفهان؛ اجرای حکم اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، از متهمان پرونده میدان علیخانی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی و تحصیل ==<br /> اطلاعات مستقلی دربارهٔ تاریخ و محل تولد، دوران کودکی و خانوادهٔ امیرحسین ابراهیمی در منابع منتشرشده وجود ندارد. منابع حقوق بشری سن او را هنگام اعدام ۲۰ سال ذکر کرده‌اند؛ بر این اساس، او احتمالاً در سال ۱۳۸۴ یا ۱۳۸۵ متولد شده بود.<br /> <br /> هه‌نگاو و کانون حقوق بشر ایران، ابراهیمی را دانشجوی رشتهٔ پزشکی معرفی کرده‌اند. هه‌نگاو از او با عنوان «دانشجوی ممتاز پزشکی» یاد کرده است.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IranHRS&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/amirhossein-ebrahimi-amirhossein-maleki-execution-isfahan/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی در اصفهان؛ شمار اعدام‌های پرونده میدان علیخانی به ۹ تن افزایش یافت]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یکی از منابع حقوق بشری نام پدر او را رسول ذکر کرده است.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot;&gt;حقوق بشر در ایران، [https://humanrightsinir.org/execution-877/ احکام اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی اجرا شد]، ۱۳ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt; دربارهٔ دانشگاه محل تحصیل، محل دقیق سکونت و دیگر اعضای خانوادهٔ او اطلاعات تأییدشده‌ای منتشر نشده است.<br /> <br /> == اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴، اعتراضاتی در شهرهای مختلف ایران، از جمله اصفهان، برگزار شد. نیروهای انتظامی، امنیتی و یگان ویژه برای مقابله با معترضان در نقاط مختلف شهر مستقر شدند.<br /> <br /> میدان علیخانی در منطقهٔ ملک‌شهر اصفهان یکی از محل‌های اعتراض در روز ۱۸ دی بود. بر اساس روایت رسمی حکومت، چهار مأمور به نام‌های محمد همتی، ولی‌الله صفری، حسین رمضانی و علی خشوعی در جریان درگیری‌های این میدان جان باختند. حکومت مدعی شد معترضان مأموران را محاصره کرده و با سلاح‌های سرد، مواد آتش‌زا و سلاح گرم به آنان حمله کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;BBCBackground&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cz7d08y3500o از روایت شاهدان تا مکالمات بی‌سیم پلیس؛ از پرونده میدان علیخانی اصفهان چه می‌دانیم؟]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نهادهای حقوق بشری گزارش کردند در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی شماری از شهروندان اصفهانی نیز بر اثر شلیک نیروهای حکومتی جان باختند؛ اما دربارهٔ چگونگی کشته‌شدن آنان پروندهٔ قضایی علنی و مستقلی تشکیل نشد.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/154795-تایید-احکام-اعدام-۱۲-متهم-پرونده-میدان-علیخانی-اصفهان-در-دیوان-عالی/ تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان در دیوان عالی]، ۲۰ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بازداشت ==<br /> امیرحسین ابراهیمی پس از رویدادهای میدان علیخانی بازداشت شد. زمان دقیق بازداشت او در منابع منتشرشده مشخص نشده است.<br /> <br /> هه‌نگاو، به نقل از منابع خود، گزارش داد ابراهیمی با موتورسیکلت در مسیر منزل مادربزرگش بود و پس از گرفتارشدن در ازدحام جمعیت، از طریق موقعیت تلفن همراه شناسایی و بازداشت شد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در مقابل، روایت قوهٔ قضائیه این بود که او در محل درگیری حضور فعال داشته و سلاح سرد حمل می‌کرده است. رسانه‌های رسمی حکومت ویدئوهایی با عنوان اعتراف و بازسازی صحنه منتشر کردند. نهادهای حقوق بشری اعتبار این اعتراف‌ها را به‌دلیل گزارش‌های مربوط به شکنجه و نبود دسترسی آزاد متهمان به وکیل مورد تردید قرار دادند.<br /> <br /> پس از بازداشت، ابراهیمی برای بازجویی به بازداشتگاه حفاظت اطلاعات فرماندهی انتظامی منتقل شد و سپس پروندهٔ او در دادسرای عمومی و انقلاب اصفهان مورد رسیدگی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> == پرونده میدان علیخانی ==<br /> پروندهٔ میدان علیخانی پس از کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی در ۱۸ دی ۱۴۰۴ تشکیل شد. دربارهٔ شمار بازداشت‌شدگان این پرونده گزارش‌های متفاوتی وجود دارد.<br /> <br /> خبرگزاری میزان ابتدا از صدور کیفرخواست برای ۱۶ نفر خبر داد. کمیتهٔ پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان شمار بازداشت‌شدگان اولیه را ۵۹ نفر و سازمان حقوق بشر ایران این شمار را ۶۲ نفر گزارش کرد.&lt;ref name=&quot;BBCBackground&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های منتشرشده:<br /> <br /> * ۱۲ متهم به اعدام محکوم شدند؛<br /> * شماری از متهمان به حبس‌های پنج تا ۱۰ سال محکوم شدند؛<br /> * برخی متهمان تبرئه شدند؛<br /> * پرونده در دو مرجع، دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک، مورد رسیدگی قرار گرفت؛<br /> * احکام اعدام به تأیید دیوان عالی کشور رسید.<br /> <br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] گفته است احکام اعدام این پرونده توسط مرتضی براتی درچه و محمدرضا توکلی، از قضات دادگاه‌های اصفهان، صادر شده است.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == اتهام‌ها ==<br /> قوهٔ قضائیه اتهام‌های امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی را چنین اعلام کرد:<br /> <br /> &lt;blockquote&gt;<br /> «محاربه و افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی، به‌نحوی‌که موجب اخلال شدید در نظم عمومی و ایجاد ناامنی در حد وسیع شده و از طریق کشیدن سلاح و ایجاد رعب و وحشت و ناامنی در محیط.»&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> مقامات قضایی مدعی شدند گروهی از متهمان سلاح گرم، سلاح سرد، مواد آتش‌زا و کوکتل مولوتوف در اختیار داشته و به نیروهای انتظامی و یک کلانتری حمله کرده‌اند.<br /> <br /> رسانه‌های حکومتی دربارهٔ ابراهیمی به اظهارات متهمان دیگر استناد کردند و مدعی شدند او در محل رویداد قداره حمل کرده، اموال عمومی را تخریب و مأموران را مضروب کرده است.&lt;ref name=&quot;Tasnim&quot; /&gt;<br /> <br /> منابع مستقل امکان بررسی آزادانهٔ پرونده، ادلهٔ فیزیکی و بازجویی‌ها را نداشتند. مشخص نیست آیا سلاح منتسب به ابراهیمی کشف و در دادگاهی علنی بررسی شده یا ادعای مشارکت او عمدتاً بر اعتراف‌های متهمان استوار بوده است.<br /> <br /> == اتهام شکنجه و اعتراف اجباری ==<br /> سازمان‌های حقوق بشری دربارهٔ شکنجهٔ جسمی، روانی و در مواردی جنسی متهمان پروندهٔ میدان علیخانی گزارش‌هایی منتشر کردند. به گفتهٔ سازمان حقوق بشر ایران، هدف از این رفتارها گرفتن اعتراف اجباری علیه خود متهمان و دیگر افراد پرونده بود.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو نیز گزارش داد امیرحسین ابراهیمی در دورهٔ بازجویی برای اخذ اعتراف اجباری تحت شکنجه‌های شدید جسمی و روانی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> مطابق مادهٔ ۱۴ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]، هیچ‌کس نباید مجبور شود علیه خود شهادت دهد یا به جرم اعتراف کند. مادهٔ ۷ این میثاق نیز شکنجه و رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را به‌طور مطلق ممنوع می‌کند.<br /> <br /> اعتراف حاصل از شکنجه نباید به‌عنوان دلیل محکومیت پذیرفته شود. مقام قضایی نیز موظف است هر ادعای قابل‌قبول شکنجه را توسط نهادی مستقل بررسی کند. اطلاعاتی دربارهٔ تشکیل تحقیق مستقل پیرامون ادعاهای شکنجهٔ امیرحسین ابراهیمی منتشر نشده است.<br /> <br /> == روند محاکمه ==<br /> پروندهٔ امیرحسین ابراهیمی دارای دو بخش کیفری و امنیتی بود و در دادگاه کیفری یک و دادگاه انقلاب اصفهان مورد رسیدگی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> نهادهای حقوق بشری از چند مشکل در روند محاکمه سخن گفته‌اند:<br /> <br /> * دسترسی محدود متهمان به وکیل مستقل؛<br /> * اتکای پرونده به اعتراف‌های مورد مناقشه؛<br /> * پخش اعتراف‌ها پیش از پایان قطعی روند قضایی؛<br /> * نبود شفافیت دربارهٔ ادلهٔ انتسابی به هر متهم؛<br /> * محاکمهٔ جمعی افراد با نقش‌های متفاوت؛<br /> * فشار بر وکلای مدافع؛<br /> * صدور حکم اعدام با استفاده از عناوین گستردهٔ «محاربه» و «افساد فی‌الارض».<br /> <br /> ایران‌وایر گزارش کرد روند رسیدگی از آغاز با اعتراض نهادهای حقوق بشری دربارهٔ حق دسترسی به وکیل و نحوهٔ برگزاری جلسات دادگاه روبه‌رو بود.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> محمدرضا توکلی، از قضات ذکرشده در این پرونده، پیش‌تر در پروندهٔ موسوم به «خانه اصفهان» نیز نقش داشت؛ پرونده‌ای که به اعدام مجید کاظمی، صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی انجامید و به‌دلیل اتهام شکنجه و نقض دادرسی عادلانه مورد انتقاد قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> == حکم اعدام ==<br /> امیرحسین ابراهیمی در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری به اعدام محکوم شد. حکم در دیوان عالی کشور تأیید و پرونده به اجرای احکام اصفهان فرستاده شد.<br /> <br /> دربارهٔ تاریخ دقیق صدور حکم بدوی و زمان تأیید آن اطلاعات یکسانی منتشر نشده است. ایران‌وایر در ۲۰ تیر ۱۴۰۵ گزارش داد احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده در دیوان عالی کشور تأیید و به اجرای احکام ارسال شده است.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> در گزارش سازمان حقوق بشر ایران که یک روز پیش از اعدام منتشر شد، آمده بود دیوان عالی کشور درخواست فرجام‌خواهی امیرحسین ابراهیمی، علی دشتی و شروین باقریان را رد کرده است.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> == آخرین ملاقات ==<br /> خانواده‌های دو زندانی در ۱۱ آبان ۱۴۰۵ برای آخرین ملاقات به زندان دستگرد فراخوانده شدند. گزارش‌های اولیهٔ حقوق بشری، افراد منتقل‌شده برای اجرای حکم را امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی معرفی کردند.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> یک روز بعد، خبرگزاری قوهٔ قضائیه اعلام کرد افراد اعدام‌شده امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی بوده‌اند. سازمان حقوق بشر ایران پس از انتشار اطلاعیهٔ رسمی، اعدام امیرحسین ابراهیمی را احراز کرد.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> ابهام موجود در گزارش پیش از اجرای حکم نشان‌دهندهٔ آشفتگی اطلاعاتی پیرامون هویت چند متهم هم‌نام این پرونده است.<br /> <br /> == اعدام ==<br /> حکم امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۶، در زندان مرکزی اصفهان، معروف به زندان دستگرد، اجرا شد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیه محل اجرای حکم را در اطلاعیهٔ نخست مشخص نکرد؛ اما سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو و منابع مقاومت ایران اجرای حکم در زندان دستگرد را گزارش و تأیید کردند.<br /> <br /> اجرای حکم یک روز پس از آخرین ملاقات خانواده‌ها انجام شد. اطلاعاتی دربارهٔ زمان تحویل پیکر، محل دفن و شرایط برگزاری مراسم خاکسپاری در منابع مورد استفاده منتشر نشده است.<br /> <br /> با اعدام این دو جوان، شمار اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ به ۹ نفر رسید.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == ابهام در نام خانوادگی ==<br /> نام امیرحسین ابراهیمی در منابع مختلف به چند صورت ثبت شده است:<br /> <br /> * امیرحسین ابراهیمی؛<br /> * امیرحسین ابراهیمی پزوه؛<br /> * امیرحسین ابراهیمی انالوچه یا انالوجه.<br /> <br /> سامانهٔ «اطلس زندان‌های ایران» نام او را «امیرحسین ابراهیمی انالوجه» ثبت کرده و سن او را ۲۰ سال نوشته است.&lt;ref name=&quot;PrisonAtlas&quot;&gt;اطلس زندان‌های ایران، [https://ipa.united4iran.org/fa/prisoner/12213 امیرحسین ابراهیمی انالوجه].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران در گزارش پس از اجرای حکم از نام «امیرحسین ابراهیمی پزوه» استفاده کرده است.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt; روشن نیست این تفاوت ناشی از نام کامل، نسبت مکانی، خطای ثبت یا تفاوت میان اسناد پرونده است.<br /> <br /> == تمایز از ابوالفضل ابراهیمی ==<br /> در پروندهٔ میدان علیخانی فرد دیگری به نام '''ابوالفضل ابراهیمی''' نیز به اعدام محکوم شده است. او در زمان گزارش‌ها ۱۸ سال داشت و نباید با امیرحسین ابراهیمی اشتباه گرفته شود.<br /> <br /> گزارش اولیهٔ سازمان حقوق بشر ایران در ۱۱ آبان، امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی را فراخوانده‌شده برای آخرین ملاقات معرفی کرد؛ اما اطلاعیهٔ رسمی روز بعد، فرد اعدام‌شده را امیرحسین ابراهیمی نامید.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعیهٔ شورای ملی مقاومت نیز پس از اعدام، ابوالفضل ابراهیمی را در شمار زندانیانی قرار داد که همچنان در معرض اجرای حکم قرار داشتند.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == دیگر اعدام‌شدگان پرونده ==<br /> پیش از اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، هفت تن دیگر از محکومان پروندهٔ میدان علیخانی در تیر، مرداد و مهر ۱۴۰۵ اعدام شده بودند:<br /> <br /> * [[عرفان اسفندیاری]]؛<br /> * [[گل‌محمد محمدی]]؛<br /> * [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی|امیرحسین صفری]]؛<br /> * [[ابوالفضل سپاهی بادجانی|ابوالفضل سپاهی]]؛<br /> * [[قائم حسینی]]؛<br /> * [[علیرضا رئیسی]]؛<br /> * [[علیرضا سپاهی]].<br /> <br /> با اجرای حکم امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، شمار اعدام‌شدگان این پرونده به ۹ تن رسید. شماری دیگر، از جمله شروین باقریان، علی دشتی و ابوالفضل ابراهیمی، همچنان با خطر اجرای حکم روبه‌رو بودند.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == واکنش شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۱۲ آبان ۱۴۰۵ با انتشار اطلاعیه‌ای اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی را محکوم کرد. این شورا آنان را از «زندانیان قیام دی‌ماه» معرفی و صدور و اجرای احکام را بخشی از سیاست حکومت برای ایجاد رعب در جامعه توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در واکنش به این اعدام‌ها گفت جمهوری اسلامی با اجرای احکام مرگ در پی جلوگیری از قیام است، اما این اقدامات به گفتهٔ او عزم جوانان برای مبارزه را افزایش می‌دهد. او از سازمان ملل خواست برای توقف اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات و لغو احکام مرگ اقدامی فوری و مؤثر انجام دهد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> [[سیمای آزادی]] نیز اعدام این دو جوان را در چارچوب ادامهٔ اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه بررسی کرد و آن را سیاست انتقام‌گیری از معترضان خواند.&lt;ref name=&quot;IranNTV&quot;&gt;سیمای آزادی، [https://www.iranntv.com/1002873-اعدام-دو-جوان-۲۰-ساله-در-اصفهان-چرا-رژیم-از-زندانیان-قیام-دیماه-انتقام-میگیرد اعدام دو جوان ۲۰ساله در اصفهان؛ چرا رژیم از زندانیان قیام دی‌ماه انتقام می‌گیرد؟]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واکنش نهادهای حقوق بشری ==<br /> سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو و دیگر نهادهای حقوق بشری اعدام امیرحسین ابراهیمی را گزارش و روند قضایی پرونده را مورد انتقاد قرار دادند.<br /> <br /> محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، پیش از اجرای احکام گفته بود پرونده با شکنجه، اعتراف اجباری و نقض آشکار اصول دادرسی عادلانه همراه بوده و اجرای احکام بخشی از کارزار ایجاد وحشت و خاموش‌کردن مخالفان است.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو نیز با اشاره به اتهام شکنجه و اعتراف اجباری، ابراهیمی و ملکی را از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری معرفی کرد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> این نهادها از جامعهٔ جهانی و دولت‌های دارای روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی خواستند برای توقف احکام اعدام باقی‌مانده اقدام کنند.<br /> <br /> == ارزیابی حقوقی ==<br /> ایران عضو [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] است. بر اساس مادهٔ ۶ این میثاق، در کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، حکم مرگ تنها برای «جدی‌ترین جرایم» و پس از دادرسی کاملاً منطبق با مادهٔ ۱۴ قابل اعمال است.<br /> <br /> کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل «جدی‌ترین جرایم» را به جرایم دارای قتل عمد محدود تفسیر کرده است. حتی در چنین پرونده‌هایی، محکومیت باید بر مسئولیت فردی اثبات‌شده و محاکمه‌ای مستقل استوار باشد. اجرای حکم پس از محاکمهٔ ناعادلانه، سلب خودسرانهٔ حیات محسوب می‌شود.<br /> <br /> در پروندهٔ امیرحسین ابراهیمی، چند موضوع نیازمند تحقیق مستقل بود:<br /> <br /> * ادعای شکنجه برای گرفتن اعتراف؛<br /> * میزان دسترسی واقعی به وکیل؛<br /> * ادلهٔ انتساب نقش فردی در مرگ مأموران؛<br /> * اعتبار اعتراف‌های تلویزیونی؛<br /> * تفاوت میان حضور در محل و مشارکت در قتل؛<br /> * استفاده از اتهام‌های کلی محاربه و افساد فی‌الارض؛<br /> * فشار بر وکلای پرونده؛<br /> * نبود شفافیت در رسیدگی.<br /> <br /> هیچ تحقیق مستقلی دربارهٔ این ادعاها پیش از اجرای حکم منتشر نشد.<br /> <br /> == جایگاه در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ==<br /> اعدام امیرحسین ابراهیمی در شرایطی انجام شد که شمار دیگری از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ نیز اعدام یا به مرگ محکوم شده بودند. منابع مقاومت ایران این اعدام‌ها را تلاشی برای ایجاد ترس و جلوگیری از شکل‌گیری اعتراضات تازه می‌دانند.<br /> <br /> پروندهٔ میدان علیخانی به‌دلیل شمار بالای احکام مرگ، سن پایین متهمان، ادعاهای شکنجه و محاکمهٔ گروهی، به یکی از نمادهای برخورد قضایی جمهوری اسلامی با بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه تبدیل شد.<br /> <br /> زندگی امیرحسین ابراهیمی در منابع منتشرشده در سه مقطع بازتاب یافته است: دانشجویی پزشکی، بازداشت پس از اعتراضات دی‌ماه و اعدام در ۲۰سالگی. اطلاعات موجود دربارهٔ زندگی او محدود است و بیشتر گزارش‌ها بر پرونده، اتهام شکنجه و اجرای حکم تمرکز دارند.<br /> <br /> == گاه‌شمار ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار زندگی و پروندهٔ امیرحسین ابراهیمی<br /> ! تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | حدود ۱۳۸۵<br /> | تولد؛ تاریخ و محل دقیق تولد منتشر نشده است<br /> |-<br /> | پیش از بازداشت<br /> | تحصیل در رشتهٔ پزشکی<br /> |-<br /> | ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | اعتراضات و درگیری‌های میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان<br /> |-<br /> | پس از ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | شناسایی و بازداشت توسط نیروهای امنیتی<br /> |-<br /> | ۱۴۰۵<br /> | محاکمه در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری اصفهان و صدور حکم اعدام<br /> |-<br /> | ۲۰ تیر ۱۴۰۵<br /> | انتشار گزارش تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده در دیوان عالی کشور<br /> |-<br /> | ۱۱ آبان ۱۴۰۵<br /> | فراخوان خانواده‌ها برای آخرین ملاقات<br /> |-<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | اجرای حکم در زندان دستگرد اصفهان<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]]<br /> * [[پرونده میدان علیخانی]]<br /> * [[امیرحسین ملکی]]<br /> * [[علیرضا رئیسی]]<br /> * [[علیرضا سپاهی]]<br /> * [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> * [[علی همتی]]<br /> * [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> * [[محاربه]]<br /> * [[افساد فی‌الارض]]<br /> * [[مجازات اعدام در ایران]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اعدام‌شدگان اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی اهل ایران]]<br /> [[رده:دانشجویان اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان در زندان دستگرد اصفهان]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۴۰۵]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۳ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C&diff=94782 2026-11-04T20:52:10Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه زندگینامه | اندازه جعبه = | عنوان = | نام = امیرحسین ابراهیمی | تصویر =امیرحسین ابراهیمی.png | اندازه تصویر = | عنوان تصویر = امیرحسین ابراهیمی | نام اصلی = | زادروز = حدود ۱۳۸۵ | زادگاه = | تاریخ مرگ...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = <br /> | نام = امیرحسین ابراهیمی<br /> | تصویر =امیرحسین ابراهیمی.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = امیرحسین ابراهیمی<br /> | نام اصلی =<br /> | زادروز = حدود ۱۳۸۵<br /> | زادگاه =<br /> | تاریخ مرگ = ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | مکان مرگ = [[زندان دستگرد اصفهان]]، اصفهان<br /> | علت مرگ = اجرای حکم اعدام<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = اصفهان<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر = امیرحسین ابراهیمی پزوه؛ در برخی فهرست‌ها امیرحسین ابراهیمی انالوچه<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت = ایرانی<br /> | تحصیلات = دانشجوی پزشکی<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه = دانشجو<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ و اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی اصفهان<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی = اصفهان<br /> | دستمزد =<br /> | Net worth =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش = اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴<br /> | مخالفان = حکومت جمهوری اسلامی ایران<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = محاربه، افساد فی‌الارض، اقدام علیه امنیت ملی، ایجاد ناامنی گسترده از طریق کشیدن سلاح<br /> | مجازات = اعدام<br /> | وضعیت گناهکاری = محکوم‌شده در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری جمهوری اسلامی؛ روند رسیدگی مورد اعتراض نهادهای حقوق بشری<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان =<br /> | والدین = رسول ابراهیمی<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''امیرحسین ابراهیمی''' (حدود ۱۳۸۵ – ۱۲ آبان ۱۴۰۵) دانشجوی ۲۰سالهٔ پزشکی و از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ در اصفهان بود که در ارتباط با پروندهٔ موسوم به «میدان علیخانی» به اعدام محکوم شد. حکم او بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ در [[زندان دستگرد اصفهان]] اجرا شد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/11/03/14909/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، دو جوان ۲۰ساله از زندانیان قیام دی‌ماه در اصفهان]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/articles/9178/ اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه؛ شمار اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی به ۹ نفر رسید]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیهٔ جمهوری اسلامی، امیرحسین ابراهیمی و [[امیرحسین ملکی]] را به «محاربه و افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی» و ایجاد ناامنی گسترده از طریق کشیدن سلاح متهم کرد. پرونده به رویدادهای ۱۸ دی ۱۴۰۴ در میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان مربوط بود؛ رویدادی که در جریان آن چهار مأمور انتظامی جان باختند. رسانه‌های حکومتی مدعی شدند ابراهیمی در محل رویداد یک قداره به همراه داشته و در تخریب اموال و ضرب‌وجرح مأموران مشارکت کرده است.&lt;ref name=&quot;Tasnim&quot;&gt;خبرگزاری تسنیم، [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/08/12/3738901/ عوامل مسلح شهادت مأموران پلیس در اصفهان اعدام شدند]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مقابل، نهادهای حقوق بشری از شکنجهٔ جسمی و روانی متهمان، اخذ اعتراف‌های اجباری، محرومیت از تضمین‌های [[دادرسی عادلانه]] و فشار بر وکلای پرونده خبر دادند. سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرد روند رسیدگی پروندهٔ میدان علیخانی با نقض آشکار حقوق متهمان همراه بوده است.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot;&gt;سازمان حقوق بشر ایران، [https://iranhr.net/fa/print/5/9177/ خطر اعدام قریب‌الوقوع امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی، دو معترض دی‌ماه]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به گزارش هه‌نگاو، امیرحسین ابراهیمی هنگام رفتن با موتورسیکلت به منزل مادربزرگش با جمعیت معترضان روبه‌رو شد و بعداً از طریق ردیابی تلفن همراه شناسایی و بازداشت گردید. این سازمان او را دانشجوی ممتاز پزشکی معرفی کرده و نوشته است که برای گرفتن اعتراف اجباری تحت شکنجه‌های جسمی و روانی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot;&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، [https://hengaw.org/fa/content/news-execution-2026-11-03-18124 اصفهان؛ اجرای حکم اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی، از متهمان پرونده میدان علیخانی]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی و تحصیل ==<br /> اطلاعات مستقلی دربارهٔ تاریخ و محل تولد، دوران کودکی و خانوادهٔ امیرحسین ابراهیمی در منابع منتشرشده وجود ندارد. منابع حقوق بشری سن او را هنگام اعدام ۲۰ سال ذکر کرده‌اند؛ بر این اساس، او احتمالاً در سال ۱۳۸۴ یا ۱۳۸۵ متولد شده بود.<br /> <br /> هه‌نگاو و کانون حقوق بشر ایران، ابراهیمی را دانشجوی رشتهٔ پزشکی معرفی کرده‌اند. هه‌نگاو از او با عنوان «دانشجوی ممتاز پزشکی» یاد کرده است.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IranHRS&quot;&gt;کانون حقوق بشر ایران، [https://iranhrs.org/amirhossein-ebrahimi-amirhossein-maleki-execution-isfahan/ اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی در اصفهان؛ شمار اعدام‌های پرونده میدان علیخانی به ۹ تن افزایش یافت]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یکی از منابع حقوق بشری نام پدر او را رسول ذکر کرده است.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot;&gt;حقوق بشر در ایران، [https://humanrightsinir.org/execution-877/ احکام اعدام امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی اجرا شد]، ۱۳ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt; دربارهٔ دانشگاه محل تحصیل، محل دقیق سکونت و دیگر اعضای خانوادهٔ او اطلاعات تأییدشده‌ای منتشر نشده است.<br /> <br /> == اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ==<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴، اعتراضاتی در شهرهای مختلف ایران، از جمله اصفهان، برگزار شد. نیروهای انتظامی، امنیتی و یگان ویژه برای مقابله با معترضان در نقاط مختلف شهر مستقر شدند.<br /> <br /> میدان علیخانی در منطقهٔ ملک‌شهر اصفهان یکی از محل‌های اعتراض در روز ۱۸ دی بود. بر اساس روایت رسمی حکومت، چهار مأمور به نام‌های محمد همتی، ولی‌الله صفری، حسین رمضانی و علی خشوعی در جریان درگیری‌های این میدان جان باختند. حکومت مدعی شد معترضان مأموران را محاصره کرده و با سلاح‌های سرد، مواد آتش‌زا و سلاح گرم به آنان حمله کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;BBCBackground&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/articles/cz7d08y3500o از روایت شاهدان تا مکالمات بی‌سیم پلیس؛ از پرونده میدان علیخانی اصفهان چه می‌دانیم؟]، ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نهادهای حقوق بشری گزارش کردند در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی شماری از شهروندان اصفهانی نیز بر اثر شلیک نیروهای حکومتی جان باختند؛ اما دربارهٔ چگونگی کشته‌شدن آنان پروندهٔ قضایی علنی و مستقلی تشکیل نشد.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot;&gt;ایران‌وایر، [https://iranwire.com/fa/news-1/154795-تایید-احکام-اعدام-۱۲-متهم-پرونده-میدان-علیخانی-اصفهان-در-دیوان-عالی/ تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان در دیوان عالی]، ۲۰ تیر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بازداشت ==<br /> امیرحسین ابراهیمی پس از رویدادهای میدان علیخانی بازداشت شد. زمان دقیق بازداشت او در منابع منتشرشده مشخص نشده است.<br /> <br /> هه‌نگاو، به نقل از منابع خود، گزارش داد ابراهیمی با موتورسیکلت در مسیر منزل مادربزرگش بود و پس از گرفتارشدن در ازدحام جمعیت، از طریق موقعیت تلفن همراه شناسایی و بازداشت شد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> در مقابل، روایت قوهٔ قضائیه این بود که او در محل درگیری حضور فعال داشته و سلاح سرد حمل می‌کرده است. رسانه‌های رسمی حکومت ویدئوهایی با عنوان اعتراف و بازسازی صحنه منتشر کردند. نهادهای حقوق بشری اعتبار این اعتراف‌ها را به‌دلیل گزارش‌های مربوط به شکنجه و نبود دسترسی آزاد متهمان به وکیل مورد تردید قرار دادند.<br /> <br /> پس از بازداشت، ابراهیمی برای بازجویی به بازداشتگاه حفاظت اطلاعات فرماندهی انتظامی منتقل شد و سپس پروندهٔ او در دادسرای عمومی و انقلاب اصفهان مورد رسیدگی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> == پرونده میدان علیخانی ==<br /> پروندهٔ میدان علیخانی پس از کشته‌شدن چهار مأمور انتظامی در ۱۸ دی ۱۴۰۴ تشکیل شد. دربارهٔ شمار بازداشت‌شدگان این پرونده گزارش‌های متفاوتی وجود دارد.<br /> <br /> خبرگزاری میزان ابتدا از صدور کیفرخواست برای ۱۶ نفر خبر داد. کمیتهٔ پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان شمار بازداشت‌شدگان اولیه را ۵۹ نفر و سازمان حقوق بشر ایران این شمار را ۶۲ نفر گزارش کرد.&lt;ref name=&quot;BBCBackground&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های منتشرشده:<br /> <br /> * ۱۲ متهم به اعدام محکوم شدند؛<br /> * شماری از متهمان به حبس‌های پنج تا ۱۰ سال محکوم شدند؛<br /> * برخی متهمان تبرئه شدند؛<br /> * پرونده در دو مرجع، دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری یک، مورد رسیدگی قرار گرفت؛<br /> * احکام اعدام به تأیید دیوان عالی کشور رسید.<br /> <br /> شورای ملی مقاومت ایران گفته است احکام اعدام این پرونده توسط مرتضی براتی درچه و محمدرضا توکلی، از قضات دادگاه‌های اصفهان، صادر شده است.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == اتهام‌ها ==<br /> قوهٔ قضائیه اتهام‌های امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی را چنین اعلام کرد:<br /> <br /> &lt;blockquote&gt;<br /> «محاربه و افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی، به‌نحوی‌که موجب اخلال شدید در نظم عمومی و ایجاد ناامنی در حد وسیع شده و از طریق کشیدن سلاح و ایجاد رعب و وحشت و ناامنی در محیط.»&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> مقامات قضایی مدعی شدند گروهی از متهمان سلاح گرم، سلاح سرد، مواد آتش‌زا و کوکتل مولوتوف در اختیار داشته و به نیروهای انتظامی و یک کلانتری حمله کرده‌اند.<br /> <br /> رسانه‌های حکومتی دربارهٔ ابراهیمی به اظهارات متهمان دیگر استناد کردند و مدعی شدند او در محل رویداد قداره حمل کرده، اموال عمومی را تخریب و مأموران را مضروب کرده است.&lt;ref name=&quot;Tasnim&quot; /&gt;<br /> <br /> منابع مستقل امکان بررسی آزادانهٔ پرونده، ادلهٔ فیزیکی و بازجویی‌ها را نداشتند. مشخص نیست آیا سلاح منتسب به ابراهیمی کشف و در دادگاهی علنی بررسی شده یا ادعای مشارکت او عمدتاً بر اعتراف‌های متهمان استوار بوده است.<br /> <br /> == اتهام شکنجه و اعتراف اجباری ==<br /> سازمان‌های حقوق بشری دربارهٔ شکنجهٔ جسمی، روانی و در مواردی جنسی متهمان پروندهٔ میدان علیخانی گزارش‌هایی منتشر کردند. به گفتهٔ سازمان حقوق بشر ایران، هدف از این رفتارها گرفتن اعتراف اجباری علیه خود متهمان و دیگر افراد پرونده بود.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو نیز گزارش داد امیرحسین ابراهیمی در دورهٔ بازجویی برای اخذ اعتراف اجباری تحت شکنجه‌های شدید جسمی و روانی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> مطابق مادهٔ ۱۴ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]، هیچ‌کس نباید مجبور شود علیه خود شهادت دهد یا به جرم اعتراف کند. مادهٔ ۷ این میثاق نیز شکنجه و رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را به‌طور مطلق ممنوع می‌کند.<br /> <br /> اعتراف حاصل از شکنجه نباید به‌عنوان دلیل محکومیت پذیرفته شود. مقام قضایی نیز موظف است هر ادعای قابل‌قبول شکنجه را توسط نهادی مستقل بررسی کند. اطلاعاتی دربارهٔ تشکیل تحقیق مستقل پیرامون ادعاهای شکنجهٔ امیرحسین ابراهیمی منتشر نشده است.<br /> <br /> == روند محاکمه ==<br /> پروندهٔ امیرحسین ابراهیمی دارای دو بخش کیفری و امنیتی بود و در دادگاه کیفری یک و دادگاه انقلاب اصفهان مورد رسیدگی قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;HRIran&quot; /&gt;<br /> <br /> نهادهای حقوق بشری از چند مشکل در روند محاکمه سخن گفته‌اند:<br /> <br /> * دسترسی محدود متهمان به وکیل مستقل؛<br /> * اتکای پرونده به اعتراف‌های مورد مناقشه؛<br /> * پخش اعتراف‌ها پیش از پایان قطعی روند قضایی؛<br /> * نبود شفافیت دربارهٔ ادلهٔ انتسابی به هر متهم؛<br /> * محاکمهٔ جمعی افراد با نقش‌های متفاوت؛<br /> * فشار بر وکلای مدافع؛<br /> * صدور حکم اعدام با استفاده از عناوین گستردهٔ «محاربه» و «افساد فی‌الارض».<br /> <br /> ایران‌وایر گزارش کرد روند رسیدگی از آغاز با اعتراض نهادهای حقوق بشری دربارهٔ حق دسترسی به وکیل و نحوهٔ برگزاری جلسات دادگاه روبه‌رو بود.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> محمدرضا توکلی، از قضات ذکرشده در این پرونده، پیش‌تر در پروندهٔ موسوم به «خانه اصفهان» نیز نقش داشت؛ پرونده‌ای که به اعدام مجید کاظمی، صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی انجامید و به‌دلیل اتهام شکنجه و نقض دادرسی عادلانه مورد انتقاد قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> == حکم اعدام ==<br /> امیرحسین ابراهیمی در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری به اعدام محکوم شد. حکم در دیوان عالی کشور تأیید و پرونده به اجرای احکام اصفهان فرستاده شد.<br /> <br /> دربارهٔ تاریخ دقیق صدور حکم بدوی و زمان تأیید آن اطلاعات یکسانی منتشر نشده است. ایران‌وایر در ۲۰ تیر ۱۴۰۵ گزارش داد احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده در دیوان عالی کشور تأیید و به اجرای احکام ارسال شده است.&lt;ref name=&quot;IranWireVerdicts&quot; /&gt;<br /> <br /> در گزارش سازمان حقوق بشر ایران که یک روز پیش از اعدام منتشر شد، آمده بود دیوان عالی کشور درخواست فرجام‌خواهی امیرحسین ابراهیمی، علی دشتی و شروین باقریان را رد کرده است.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> == آخرین ملاقات ==<br /> خانواده‌های دو زندانی در ۱۱ آبان ۱۴۰۵ برای آخرین ملاقات به زندان دستگرد فراخوانده شدند. گزارش‌های اولیهٔ حقوق بشری، افراد منتقل‌شده برای اجرای حکم را امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی معرفی کردند.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> یک روز بعد، خبرگزاری قوهٔ قضائیه اعلام کرد افراد اعدام‌شده امیرحسین ملکی و امیرحسین ابراهیمی بوده‌اند. سازمان حقوق بشر ایران پس از انتشار اطلاعیهٔ رسمی، اعدام امیرحسین ابراهیمی را احراز کرد.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> ابهام موجود در گزارش پیش از اجرای حکم نشان‌دهندهٔ آشفتگی اطلاعاتی پیرامون هویت چند متهم هم‌نام این پرونده است.<br /> <br /> == اعدام ==<br /> حکم امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی بامداد سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۶، در زندان مرکزی اصفهان، معروف به زندان دستگرد، اجرا شد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> قوهٔ قضائیه محل اجرای حکم را در اطلاعیهٔ نخست مشخص نکرد؛ اما سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو و منابع مقاومت ایران اجرای حکم در زندان دستگرد را گزارش و تأیید کردند.<br /> <br /> اجرای حکم یک روز پس از آخرین ملاقات خانواده‌ها انجام شد. اطلاعاتی دربارهٔ زمان تحویل پیکر، محل دفن و شرایط برگزاری مراسم خاکسپاری در منابع مورد استفاده منتشر نشده است.<br /> <br /> با اعدام این دو جوان، شمار اعدام‌شدگان پروندهٔ میدان علیخانی تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ به ۹ نفر رسید.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == ابهام در نام خانوادگی ==<br /> نام امیرحسین ابراهیمی در منابع مختلف به چند صورت ثبت شده است:<br /> <br /> * امیرحسین ابراهیمی؛<br /> * امیرحسین ابراهیمی پزوه؛<br /> * امیرحسین ابراهیمی انالوچه یا انالوجه.<br /> <br /> سامانهٔ «اطلس زندان‌های ایران» نام او را «امیرحسین ابراهیمی انالوجه» ثبت کرده و سن او را ۲۰ سال نوشته است.&lt;ref name=&quot;PrisonAtlas&quot;&gt;اطلس زندان‌های ایران، [https://ipa.united4iran.org/fa/prisoner/12213 امیرحسین ابراهیمی انالوجه].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران در گزارش پس از اجرای حکم از نام «امیرحسین ابراهیمی پزوه» استفاده کرده است.&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt; روشن نیست این تفاوت ناشی از نام کامل، نسبت مکانی، خطای ثبت یا تفاوت میان اسناد پرونده است.<br /> <br /> == تمایز از ابوالفضل ابراهیمی ==<br /> در پروندهٔ میدان علیخانی فرد دیگری به نام '''ابوالفضل ابراهیمی''' نیز به اعدام محکوم شده است. او در زمان گزارش‌ها ۱۸ سال داشت و نباید با امیرحسین ابراهیمی اشتباه گرفته شود.<br /> <br /> گزارش اولیهٔ سازمان حقوق بشر ایران در ۱۱ آبان، امیرحسین ملکی و ابوالفضل ابراهیمی را فراخوانده‌شده برای آخرین ملاقات معرفی کرد؛ اما اطلاعیهٔ رسمی روز بعد، فرد اعدام‌شده را امیرحسین ابراهیمی نامید.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IHRExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> اطلاعیهٔ شورای ملی مقاومت نیز پس از اعدام، ابوالفضل ابراهیمی را در شمار زندانیانی قرار داد که همچنان در معرض اجرای حکم قرار داشتند.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == دیگر اعدام‌شدگان پرونده ==<br /> پیش از اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، هفت تن دیگر از محکومان پروندهٔ میدان علیخانی در تیر، مرداد و مهر ۱۴۰۵ اعدام شده بودند:<br /> <br /> * عرفان اسفندیاری؛<br /> * گل‌محمد محمدی؛<br /> * امیرحسین صفری؛<br /> * ابوالفضل سپاهی؛<br /> * قائم حسینی؛<br /> * [[علیرضا رئیسی]]؛<br /> * [[علیرضا سپاهی]].<br /> <br /> با اجرای حکم امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی، شمار اعدام‌شدگان این پرونده به ۹ تن رسید. شماری دیگر، از جمله شروین باقریان، علی دشتی و ابوالفضل ابراهیمی، همچنان با خطر اجرای حکم روبه‌رو بودند.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> == واکنش شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۱۲ آبان ۱۴۰۵ با انتشار اطلاعیه‌ای اعدام امیرحسین ابراهیمی و امیرحسین ملکی را محکوم کرد. این شورا آنان را از «زندانیان قیام دی‌ماه» معرفی و صدور و اجرای احکام را بخشی از سیاست حکومت برای ایجاد رعب در جامعه توصیف کرد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] در واکنش به این اعدام‌ها گفت جمهوری اسلامی با اجرای احکام مرگ در پی جلوگیری از قیام است، اما این اقدامات به گفتهٔ او عزم جوانان برای مبارزه را افزایش می‌دهد. او از سازمان ملل خواست برای توقف اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات و لغو احکام مرگ اقدامی فوری و مؤثر انجام دهد.&lt;ref name=&quot;NCRIExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> سیمای آزادی نیز اعدام این دو جوان را در چارچوب ادامهٔ اعدام بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه بررسی کرد و آن را سیاست انتقام‌گیری از معترضان خواند.&lt;ref name=&quot;IranNTV&quot;&gt;سیمای آزادی، [https://www.iranntv.com/1002873-اعدام-دو-جوان-۲۰-ساله-در-اصفهان-چرا-رژیم-از-زندانیان-قیام-دیماه-انتقام-میگیرد اعدام دو جوان ۲۰ساله در اصفهان؛ چرا رژیم از زندانیان قیام دی‌ماه انتقام می‌گیرد؟]، ۱۲ آبان ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واکنش نهادهای حقوق بشری ==<br /> سازمان حقوق بشر ایران، هه‌نگاو و دیگر نهادهای حقوق بشری اعدام امیرحسین ابراهیمی را گزارش و روند قضایی پرونده را مورد انتقاد قرار دادند.<br /> <br /> محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، پیش از اجرای احکام گفته بود پرونده با شکنجه، اعتراف اجباری و نقض آشکار اصول دادرسی عادلانه همراه بوده و اجرای احکام بخشی از کارزار ایجاد وحشت و خاموش‌کردن مخالفان است.&lt;ref name=&quot;IHRWarning&quot; /&gt;<br /> <br /> هه‌نگاو نیز با اشاره به اتهام شکنجه و اعتراف اجباری، ابراهیمی و ملکی را از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری معرفی کرد.&lt;ref name=&quot;HengawExecution&quot; /&gt;<br /> <br /> این نهادها از جامعهٔ جهانی و دولت‌های دارای روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی خواستند برای توقف احکام اعدام باقی‌مانده اقدام کنند.<br /> <br /> == ارزیابی حقوقی ==<br /> ایران عضو [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] است. بر اساس مادهٔ ۶ این میثاق، در کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکرده‌اند، حکم مرگ تنها برای «جدی‌ترین جرایم» و پس از دادرسی کاملاً منطبق با مادهٔ ۱۴ قابل اعمال است.<br /> <br /> کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل «جدی‌ترین جرایم» را به جرایم دارای قتل عمد محدود تفسیر کرده است. حتی در چنین پرونده‌هایی، محکومیت باید بر مسئولیت فردی اثبات‌شده و محاکمه‌ای مستقل استوار باشد. اجرای حکم پس از محاکمهٔ ناعادلانه، سلب خودسرانهٔ حیات محسوب می‌شود.<br /> <br /> در پروندهٔ امیرحسین ابراهیمی، چند موضوع نیازمند تحقیق مستقل بود:<br /> <br /> * ادعای شکنجه برای گرفتن اعتراف؛<br /> * میزان دسترسی واقعی به وکیل؛<br /> * ادلهٔ انتساب نقش فردی در مرگ مأموران؛<br /> * اعتبار اعتراف‌های تلویزیونی؛<br /> * تفاوت میان حضور در محل و مشارکت در قتل؛<br /> * استفاده از اتهام‌های کلی محاربه و افساد فی‌الارض؛<br /> * فشار بر وکلای پرونده؛<br /> * نبود شفافیت در رسیدگی.<br /> <br /> هیچ تحقیق مستقلی دربارهٔ این ادعاها پیش از اجرای حکم منتشر نشد.<br /> <br /> == جایگاه در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ==<br /> اعدام امیرحسین ابراهیمی در شرایطی انجام شد که شمار دیگری از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ نیز اعدام یا به مرگ محکوم شده بودند. منابع مقاومت ایران این اعدام‌ها را تلاشی برای ایجاد ترس و جلوگیری از شکل‌گیری اعتراضات تازه می‌دانند.<br /> <br /> پروندهٔ میدان علیخانی به‌دلیل شمار بالای احکام مرگ، سن پایین متهمان، ادعاهای شکنجه و محاکمهٔ گروهی، به یکی از نمادهای برخورد قضایی جمهوری اسلامی با بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه تبدیل شد.<br /> <br /> زندگی امیرحسین ابراهیمی در منابع منتشرشده در سه مقطع بازتاب یافته است: دانشجویی پزشکی، بازداشت پس از اعتراضات دی‌ماه و اعدام در ۲۰سالگی. اطلاعات موجود دربارهٔ زندگی او محدود است و بیشتر گزارش‌ها بر پرونده، اتهام شکنجه و اجرای حکم تمرکز دارند.<br /> <br /> == گاه‌شمار ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار زندگی و پروندهٔ امیرحسین ابراهیمی<br /> ! تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | حدود ۱۳۸۵<br /> | تولد؛ تاریخ و محل دقیق تولد منتشر نشده است<br /> |-<br /> | پیش از بازداشت<br /> | تحصیل در رشتهٔ پزشکی<br /> |-<br /> | ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | اعتراضات و درگیری‌های میدان علیخانی ملک‌شهر اصفهان<br /> |-<br /> | پس از ۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> | شناسایی و بازداشت توسط نیروهای امنیتی<br /> |-<br /> | ۱۴۰۵<br /> | محاکمه در دادگاه انقلاب و دادگاه کیفری اصفهان و صدور حکم اعدام<br /> |-<br /> | ۲۰ تیر ۱۴۰۵<br /> | انتشار گزارش تأیید احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده در دیوان عالی کشور<br /> |-<br /> | ۱۱ آبان ۱۴۰۵<br /> | فراخوان خانواده‌ها برای آخرین ملاقات<br /> |-<br /> | ۱۲ آبان ۱۴۰۵<br /> | اجرای حکم در زندان دستگرد اصفهان<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]]<br /> * [[پرونده میدان علیخانی]]<br /> * [[امیرحسین ملکی]]<br /> * [[علیرضا رئیسی]]<br /> * [[علیرضا سپاهی]]<br /> * [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> * [[علی همتی]]<br /> * [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> * [[محاربه]]<br /> * [[افساد فی‌الارض]]<br /> * [[مجازات اعدام در ایران]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[اعتراف اجباری]]<br /> * [[شکنجه]]<br /> * [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اعدام‌شدگان اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی]]<br /> [[رده:زندانیان سیاسی اهل ایران]]<br /> [[رده:دانشجویان اهل ایران]]<br /> [[رده:اعدام‌شدگان در زندان دستگرد اصفهان]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۴۰۵]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۳ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C.png&diff=94781 2026-11-04T20:51:50Z

<p>Alireza k h: </p> <hr /> <div></div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94780 2026-11-04T20:48:52Z

<p>Alireza k h: /* اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> # [[امیرحسین ابراهیمی]]<br /> # [[امیرحسین ملکی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود دالوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژیلا طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میترا باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود مرشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهیلا ضیاء]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدیه مددزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره ربیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفر مانی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94730 2026-11-03T10:28:28Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]<br /> # [[مسعود دالوند]]<br /> # [[مریم حسینی]]<br /> # [[ژیلا طلوع]]<br /> # [[میترا باقرزاده]]<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]<br /> # [[محمود مرشد]]<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]<br /> # [[سهیلا صادق]]<br /> # [[سهیلا ضیاء]]<br /> # [[مهدیه مددزاده]]<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]<br /> # [[حمید دهقان]]<br /> # [[نیره ربیعی]]<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[بی‌کیفر مانی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA_%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94729 2026-11-03T10:19:59Z

<p>Alireza k h: تغییرمسیر به صلاحیت جهانی قضایی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[صلاحیت جهانی قضایی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=94728 2026-11-03T10:19:25Z

<p>Alireza k h: تغییرمسیر به اعدام فراقضایی</p> <hr /> <div>#تغییرمسیر [[اعدام فراقضایی]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=94727 2026-11-03T10:18:39Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = اعدام فراقضایی | نام اصلی = Extrajudicial execution | نام‌های دیگر = کشتار فراقضایی، قتل فراقضایی، اعدام بدون محاکمه، سلب فراقانونی حیات | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = ح...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = اعدام فراقضایی<br /> | نام اصلی = Extrajudicial execution<br /> | نام‌های دیگر = کشتار فراقضایی، قتل فراقضایی، اعدام بدون محاکمه، سلب فراقانونی حیات<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق بین‌الملل کیفری]]، حقوق کیفری، [[عدالت انتقالی]]<br /> | دوره = دارای پیشینهٔ تاریخی؛ صورت‌بندی جدید حقوقی عمدتاً پس از [[جنگ جهانی دوم]]<br /> | خاستگاه = ممنوعیت سلب خودسرانهٔ حیات و ضرورت مهار کشتار توسط حکومت‌ها و نیروهای وابسته به آنها<br /> | تاریخ شکل‌گیری = تثبیت در اسناد بین‌المللی پس از ۱۹۴۵؛ توسعهٔ معیارهای تحقیق در سده‌های بیستم و بیست‌ویکم<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ اعدام‌های فراقضایی، شتاب‌زده یا خودسرانه؛ مدافعان حقوق بشر و حقوقدانان بین‌المللی<br /> | پیشگامان فکری = نظریه‌پردازان حق حیات، حقوق بشر، حاکمیت قانون و پاسخگویی کیفری<br /> | جریان‌های مرتبط = [[جنبش دادخواهی]]، [[عدالت انتقالی]]، مبارزه با بی‌کیفرمانی، دفاع از حق حیات و [[لغو مجازات اعدام]]<br /> | در واکنش به = قتل مخالفان سیاسی، اعدام بدون دادرسی، محاکمه‌های نمایشی، استفادهٔ مرگبار غیرقانونی از زور و کشتار زندانیان<br /> | مفاهیم کلیدی = حق حیات، سلب خودسرانهٔ حیات، دادرسی عادلانه، محاکمهٔ شتاب‌زده، مسئولیت فرماندهی، تحقیق مستقل، بی‌کیفرمانی<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = هیچ حکومت یا مأمور حکومتی نمی‌تواند خارج از یک فرایند قانونی و منطبق با معیارهای حقوق بشر، فردی را از حق حیات محروم کند<br /> | دیدگاه اجتماعی = حمایت از مخالفان، زندانیان، معترضان، اقلیت‌ها و دیگر گروه‌های در معرض کشتار حکومتی و تضمین حق خانواده‌ها برای حقیقت و عدالت<br /> | تأثیرپذیرفته از = اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، حقوق بشردوستانه و اصول دادرسی عادلانه<br /> | تأثیرگذار بر = تحقیقات حقوق بشری، پزشکی قانونی، صلاحیت جهانی قضایی، محاکمهٔ عاملان جنایت‌های بین‌المللی و سازوکارهای عدالت انتقالی<br /> | منتقدان شاخص = اختلاف‌نظر دربارهٔ دامنهٔ اصطلاح، مرز عملیات قانونی پلیسی با قتل فراقضایی و کاربرد سیاسی یا گزینشی عنوان<br /> | آثار شاخص = ''اصول پیشگیری مؤثر و تحقیق دربارهٔ اعدام‌های فراقانونی، خودسرانه و شتاب‌زده''؛ ''پروتکل مینه‌سوتا دربارهٔ تحقیق در مرگ‌های بالقوه غیرقانونی''<br /> }}<br /> <br /> '''اعدام فراقضایی''' یا '''کشتار فراقضایی''' به سلب عمدی حیات یک انسان توسط حکومت، مأموران آن، گروه‌های وابسته یا اشخاصی گفته می‌شود که با دستور، حمایت، رضایت یا چشم‌پوشی حکومت عمل می‌کنند، بی‌آنکه مرگ نتیجهٔ حکم معتبر یک دادگاه مستقل و بی‌طرف و فرایندی منطبق با معیارهای اساسی [[دادرسی عادلانه]] باشد. قتل زندانی بدون محاکمه، اعدام پس از بازجویی چنددقیقه‌ای فاقد حق دفاع، تیراندازی غیرضروری به معترض غیرمسلح و ترور سازمان‌یافتهٔ مخالفان سیاسی می‌تواند، با توجه به شرایط، در این مفهوم قرار گیرد.<br /> <br /> در اسناد سازمان ملل معمولاً از ترکیب «اعدام‌های فراقضایی، شتاب‌زده یا خودسرانه» استفاده می‌شود. این سه اصطلاح هم‌پوشانی دارند، اما دقیقاً یکسان نیستند. اعدام فراقضایی بر نبود فرایند قضایی معتبر تأکید دارد؛ اعدام شتاب‌زده معمولاً پس از رسیدگی ظاهری و بسیار کوتاهی انجام می‌شود که تضمین‌های بنیادین دادرسی را ندارد؛ و اعدام خودسرانه مفهومی گسترده‌تر است و هرگونه سلب حیات مغایر قانون داخلی یا حقوق بین‌الملل را دربر می‌گیرد.&lt;ref name=&quot;UNResolution&quot;&gt;مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [https://mandates.un.org/mandate/A/RES/79/176 Extrajudicial, Summary or Arbitrary Executions]، قطعنامهٔ ۱۷۶/۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حق حیات در مادهٔ ۳ [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] و مادهٔ ۶ [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]] به‌رسمیت شناخته شده است. مادهٔ ۶ میثاق تصریح می‌کند که هیچ‌کس نباید خودسرانه از حق حیات محروم شود.&lt;ref name=&quot;ICCPR&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://2covenants.ohchr.org/About-ICCPR.html International Covenant on Civil and Political Rights].&lt;/ref&gt; ممنوعیت سلب خودسرانهٔ حیات در وضعیت اضطراری، بی‌ثباتی سیاسی، ناآرامی داخلی و جنگ نیز اعتبار خود را حفظ می‌کند.<br /> <br /> در ایران، اصطلاح اعدام فراقضایی بیش از همه دربارهٔ اعدام‌های گستردهٔ مخالفان سیاسی در دههٔ ۱۳۶۰، [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]، قتل مخالفان در داخل و خارج کشور، مرگ زندانیان زیر شکنجه و تیراندازی مرگبار به معترضان به‌کار رفته است. گزارش جاوید رحمان، گزارشگر ویژهٔ وقت سازمان ملل دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، اعدام‌های گستردهٔ سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱ و ۱۳۶۷ را از منظر اعدام‌های فراقضایی، شتاب‌زده و خودسرانه بررسی کرده است.&lt;ref name=&quot;RehmanAtrocity&quot;&gt;جاوید رحمان، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران، [https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/countries/iran/20240717-SR-Iran-Findings.pdf “Atrocity Crimes” and Grave Violations of Human Rights Committed by the Islamic Republic of Iran (1981–1982 and 1988)]، ۱۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف ==<br /> اعدام فراقضایی معمولاً دارای چند عنصر اصلی است:<br /> <br /> * فردی به‌طور عمدی یا با استفادهٔ آگاهانه از نیروی مرگبار کشته شده است؛<br /> * عامل، مأمور حکومت یا شخصی است که با دستور، حمایت، رضایت یا چشم‌پوشی مقامات عمل کرده است؛<br /> * مرگ نتیجهٔ یک حکم قانونی صادرشده توسط دادگاهی مستقل و بی‌طرف نیست؛<br /> * استفاده از نیروی مرگبار برای حفاظت فوری از جان انسان ضرورت نداشته است؛<br /> * حکومت دربارهٔ مرگ تحقیق مستقل و مؤثر انجام نمی‌دهد یا در پنهان‌کردن آن مشارکت می‌کند.<br /> <br /> استفاده از واژهٔ «اعدام» در این اصطلاح لزوماً به معنای وجود حکم رسمی اعدام نیست. قتل هدفمند یک مخالف سیاسی در خیابان یا خارج از کشور، مرگ عمدی یک زندانی در بازداشت و شلیک غیرقانونی نیروهای امنیتی به معترضان نیز ممکن است در صلاحیت گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل دربارهٔ اعدام‌های فراقضایی قرار گیرد.<br /> <br /> همهٔ قتل‌هایی که مأموران حکومت در آنها نقش دارند لزوماً فراقضایی نیستند. برای نمونه، استفادهٔ مرگبار از زور ممکن است تنها هنگامی قانونی باشد که برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع کاملاً ضروری و متناسب باشد. اگر امکان بازداشت، خلع سلاح یا استفاده از روش کم‌خطرتر وجود داشته باشد، کشتن فرد نمی‌تواند صرفاً با عنوان «عملیات امنیتی» توجیه شود.<br /> <br /> == اصطلاح‌شناسی ==<br /> در منابع فارسی، اصطلاح‌های زیر دیده می‌شوند:<br /> <br /> * اعدام فراقضایی؛<br /> * اعدام فراقانونی؛<br /> * قتل فراقضایی؛<br /> * کشتار فراقضایی؛<br /> * اعدام بدون محاکمه؛<br /> * سلب خودسرانهٔ حیات؛<br /> * اعدام شتاب‌زده یا صحرایی.<br /> <br /> ترکیب «اعدام فراقضایی» ترجمهٔ ''Extrajudicial execution'' است. «فراقضایی» در اینجا به معنای بیرون از یک روند قضایی معتبر است، نه صرفاً بیرون از ساختمان دادگاه.<br /> <br /> اصطلاح ''Extralegal execution'' گاهی «اعدام فراقانونی» ترجمه می‌شود. در عمل، سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری این اصطلاح‌ها را در کنار «اعدام خودسرانه» و «اعدام شتاب‌زده» به‌کار می‌برند.<br /> <br /> == تفاوت مفاهیم مرتبط ==<br /> === اعدام فراقضایی ===<br /> اعدام فراقضایی بدون حکم معتبر دادگاه یا بیرون از یک روند واقعی قضایی انجام می‌شود. قتل مخفیانهٔ زندانی یا مخالف سیاسی نمونهٔ روشن آن است.<br /> <br /> === اعدام شتاب‌زده ===<br /> اعدام شتاب‌زده ممکن است پس از جلسه‌ای ظاهراً قضایی انجام شود، اما رسیدگی آن‌چنان کوتاه، یک‌جانبه و ناقض اصول دادرسی است که نمی‌توان آن را محاکمه‌ای واقعی دانست. محرومیت از وکیل، نامشخص‌بودن اتهام، نبود فرصت دفاع و اجرای فوری حکم از ویژگی‌های آن است.<br /> <br /> === اعدام خودسرانه ===<br /> سلب حیات ممکن است حتی پس از صدور حکم دادگاه خودسرانه باشد. کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل موارد زیر را از جمله شرایطی می‌داند که می‌تواند اجرای حکم مرگ را به سلب خودسرانهٔ حیات تبدیل کند:<br /> <br /> * صدور حکم پس از محاکمهٔ ناعادلانه؛<br /> * اعدام برای جرمی که در شمار «جدی‌ترین جرایم» نیست؛<br /> * مجازات فعالیت مسالمت‌آمیز سیاسی، عقیدتی یا مذهبی؛<br /> * استناد به اعتراف گرفته‌شده زیر شکنجه؛<br /> * صدور حکم اجباری مرگ بدون بررسی شرایط فردی؛<br /> * اجرای حکم دربارهٔ فردی که هنگام ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشته است؛<br /> * اجرای حکم پیش از پایان فرایند تجدیدنظر یا عفو؛<br /> * عطف‌به‌ماسبق‌کردن قانون کیفری.<br /> <br /> بنابراین، وجود حکم دادگاه به‌تنهایی مانع توصیف یک اعدام به‌عنوان خودسرانه نیست.&lt;ref name=&quot;GeneralComment36&quot;&gt;کمیتهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/CCPR/CCPR_C_GC_36.pdf General Comment No. 36 on Article 6 of the International Covenant on Civil and Political Rights]، ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === اعدام صحرایی ===<br /> اعدام صحرایی معمولاً به کشتن فوری فرد دستگیرشده یا تسلیم‌شده در میدان جنگ یا عملیات نظامی، بدون محاکمه، گفته می‌شود. این عمل ممکن است افزون بر اعدام فراقضایی، جنایت جنگی نیز محسوب شود.<br /> <br /> === قتل هدفمند ===<br /> قتل هدفمند به استفادهٔ برنامه‌ریزی‌شده از نیروی مرگبار علیه فردی معین اشاره دارد. قانونی یا غیرقانونی‌بودن آن به زمینه، وجود مخاصمهٔ مسلحانه، وضعیت فرد هدف، ضرورت و تناسب عملیات و امکان بازداشت بستگی دارد. ترور مخالف سیاسی در شرایط عادی معمولاً نمی‌تواند به‌عنوان عملیات نظامی قانونی توجیه شود.<br /> <br /> == مبنای حقوقی ==<br /> === حق حیات ===<br /> حق حیات حق بنیادینی است که برخورداری از دیگر حقوق به آن وابسته است. دولت نه‌تنها نباید خودسرانه انسان‌ها را بکشد، بلکه باید برای حفاظت از جان افراد در برابر تهدیدهای قابل پیش‌بینی نیز اقدام کند.<br /> <br /> تعهد دولت در زمینهٔ حق حیات سه بعد دارد:<br /> <br /> # '''تعهد به احترام:''' مأموران حکومت نباید به‌طور غیرقانونی جان افراد را بگیرند؛<br /> # '''تعهد به حمایت:''' حکومت باید از جان افراد در برابر اشخاص یا گروه‌های غیردولتی حفاظت کند؛<br /> # '''تعهد به تحقیق و پاسخگویی:''' هر مرگ بالقوه غیرقانونی باید مستقلاً بررسی شود.<br /> <br /> === اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر ===<br /> مادهٔ ۳ اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر مقرر می‌کند که هر فرد حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد. اعدام فراقضایی نقض مستقیم این حق است.<br /> <br /> === میثاق حقوق مدنی و سیاسی ===<br /> مادهٔ ۶ میثاق، حق ذاتی حیات را به‌رسمیت می‌شناسد و سلب خودسرانهٔ آن را ممنوع می‌کند. ایران در سال ۱۳۵۴ به این میثاق پیوست و از نظر حقوق بین‌الملل متعهد به رعایت آن است.<br /> <br /> === حقوق بشردوستانه ===<br /> در مخاصمات مسلحانه نیز قتل اشخاصی که مستقیماً در درگیری شرکت ندارند یا دیگر در نبرد مشارکت ندارند، از جمله مجروحان، اسیران و افراد تسلیم‌شده، ممنوع است. قتل عمدی اشخاص حمایت‌شده می‌تواند [[جنایت جنگی]] باشد.<br /> <br /> == ارتباط با مجازات اعدام ==<br /> «اعدام فراقضایی» با «مجازات اعدام» یکسان نیست. مجازات اعدام حکمی است که یک دستگاه قضایی بر اساس قانون داخلی صادر می‌کند؛ اما اعدام فراقضایی بیرون از روند قضایی معتبر صورت می‌گیرد.<br /> <br /> بااین‌حال، یک اعدام رسمی نیز ممکن است در حقوق بین‌الملل خودسرانه باشد. حتی در کشورهایی که مجازات مرگ را لغو نکرده‌اند، حکم باید تنها برای جدی‌ترین جرایم، بر اساس قانون زمان ارتکاب جرم و پس از محاکمه‌ای کاملاً منطبق با معیارهای دادرسی عادلانه صادر شود.<br /> <br /> در دیدگاه کمیتهٔ حقوق بشر، نقض تضمین‌های دادرسی در پرونده‌ای که به حکم مرگ منتهی می‌شود، اجرای آن حکم را به سلب خودسرانهٔ حیات تبدیل می‌کند.&lt;ref name=&quot;GeneralComment36&quot; /&gt;<br /> <br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]] خواهان [[لغو مجازات اعدام]] در ایران هستند. این موضع از ممنوعیت اعدام فراقضایی گسترده‌تر است و حذف کامل مجازات مرگ از قوانین آیندهٔ ایران را نیز دربر می‌گیرد.<br /> <br /> == شکل‌های اعدام فراقضایی ==<br /> اعدام فراقضایی ممکن است به شکل‌های گوناگون انجام شود:<br /> <br /> === قتل در بازداشت ===<br /> زندانی ممکن است مستقیماً کشته شود یا بر اثر شکنجه، محرومیت عمدی از درمان، گرسنگی، تشنگی یا شرایطی که آگاهانه برای مرگ او ایجاد شده است جان ببازد. ثبت مرگ با عنوان‌هایی مانند بیماری، خودکشی یا درگیری، مسئولیت حکومت را از میان نمی‌برد.<br /> <br /> === اعدام مخفیانهٔ زندانیان ===<br /> قتل زندانیان بدون اطلاع خانواده، بدون محاکمه یا پس از محاکمهٔ نمایشی از شناخته‌شده‌ترین اشکال اعدام فراقضایی است. دفن مخفیانهٔ اجساد در [[گور جمعی]] ممکن است بخشی از تلاش برای پنهان‌کردن جنایت باشد.<br /> <br /> === تیراندازی به معترضان ===<br /> نیروهای انتظامی تنها در برابر تهدید قریب‌الوقوع مرگ یا آسیب شدید می‌توانند به‌عنوان آخرین راه از نیروی مرگبار استفاده کنند. تیراندازی عمدی به معترضان غیرمسلح، افراد در حال فرار یا کسانی که تهدید جانی ایجاد نمی‌کنند ممکن است اعدام فراقضایی یا سلب خودسرانهٔ حیات باشد.<br /> <br /> === ترور مخالفان ===<br /> اگر مأموران حکومت یا شبکه‌های وابسته به آن مخالفی را در داخل یا خارج کشور به قتل برسانند، این عمل می‌تواند اعدام فراقضایی باشد. استفاده از واسطه یا گروه نیابتی مسئولیت حکومت را در صورت اثبات دستور، کنترل، حمایت یا رضایت از میان نمی‌برد.<br /> <br /> === قتل پس از تسلیم یا بازداشت ===<br /> کشتن فردی که تسلیم شده، مجروح است یا در کنترل کامل مأموران قرار دارد، معمولاً با ادعای دفاع مشروع قابل توجیه نیست.<br /> <br /> === مرگ ناشی از ناپدیدسازی قهری ===<br /> در بسیاری از موارد، فرد ابتدا ربوده یا بازداشت مخفیانه و سپس کشته می‌شود. ترکیب [[ناپدیدسازی قهری]] و اعدام فراقضایی، خانواده را برای مدتی طولانی از سرنوشت قربانی بی‌خبر نگه می‌دارد.<br /> <br /> == مسئولیت حکومت ==<br /> دولت در چند وضعیت ممکن است مسئول اعدام فراقضایی باشد:<br /> <br /> * مأمور دولتی مستقیماً فرد را کشته است؛<br /> * مقام مافوق دستور قتل داده است؛<br /> * حکومت برای قتل، امکانات، سلاح یا اطلاعات فراهم کرده است؛<br /> * گروهی با رضایت یا چشم‌پوشی حکومت عمل کرده است؛<br /> * حکومت از تهدید واقعی علیه جان فرد آگاه بوده و عمداً از حفاظت او خودداری کرده است؛<br /> * حکومت پس از قتل از تحقیق، شناسایی عاملان و مجازات آنان جلوگیری کرده است.<br /> <br /> حکومت نمی‌تواند صرفاً با معرفی عاملان به‌عنوان «خودسر» یا «ناشناخته» از مسئولیت رها شود. اگر ساختار امنیتی از قتل حمایت کرده، آن را تسهیل کرده یا به‌طور سازمان‌یافته مانع تحقیق شده باشد، مسئولیت مقامات بالاتر نیز باید بررسی شود.<br /> <br /> == مسئولیت آمران و فرماندهان ==<br /> مسئولیت کیفری تنها به فردی که ماشه را می‌کشد یا طناب دار را می‌اندازد محدود نیست. اشخاص زیر نیز ممکن است مسئول باشند:<br /> <br /> * صادرکنندهٔ دستور؛<br /> * طراح عملیات؛<br /> * مقام تأییدکنندهٔ فهرست قربانیان؛<br /> * فرمانده‌ای که از جنایت زیردستان آگاه بوده و مانع آن نشده است؛<br /> * بازجو یا قاضی‌ای که آگاهانه زمینهٔ قتل را فراهم کرده است؛<br /> * مأموری که در انتقال، نگهداری یا پنهان‌کردن جسد مشارکت داشته است؛<br /> * مقام مسئولی که به‌طور عمدی تحقیق را متوقف یا ادله را نابود کرده است.<br /> <br /> در حقوق بین‌الملل کیفری، مقام رسمی مصونیت ماهوی در برابر مسئولیت جنایت‌های بین‌المللی ایجاد نمی‌کند؛ هرچند قواعد مصونیت در برابر دادگاه‌های داخلی خارجی و دادگاه‌های بین‌المللی یکسان نیست.<br /> <br /> == اعدام فراقضایی به‌عنوان جنایت علیه بشریت ==<br /> یک مورد منفرد اعدام فراقضایی نقض حق حیات و جرم محسوب می‌شود. اگر قتل‌ها بخشی از حمله‌ای گسترده یا سازمان‌یافته علیه جمعیت غیرنظامی و با آگاهی از آن حمله باشند، می‌توانند عنصر «قتل» یا «نابودسازی» در [[جنایت علیه بشریت]] را تشکیل دهند.<br /> <br /> عوامل مهم در این ارزیابی عبارت‌اند از:<br /> <br /> * شمار و گسترهٔ جغرافیایی قتل‌ها؛<br /> * وجود سیاست یا برنامهٔ حکومتی؛<br /> * تکرار یک شیوهٔ مشترک؛<br /> * وجود فهرست، دستور یا زنجیرهٔ فرماندهی؛<br /> * هدف‌گرفتن گروه سیاسی، قومی، مذهبی یا اجتماعی مشخص؛<br /> * سازمان‌دهی بازداشت، انتقال، کشتن و دفن قربانیان؛<br /> * تلاش هماهنگ برای انکار و از میان بردن ادله.<br /> <br /> گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل، اعدام‌های گستردهٔ سال‌های ۱۳۶۰–۱۳۶۱ و ۱۳۶۷ در ایران را واجد عناصر جنایت علیه بشریت شامل قتل و نابودسازی ارزیابی کرده است.&lt;ref name=&quot;RehmanAtrocity&quot; /&gt;<br /> <br /> == وظیفهٔ تحقیق ==<br /> هرگاه مقام‌ها بدانند یا باید بدانند مرگی ممکن است غیرقانونی بوده باشد، مکلف به انجام تحقیق‌اند. تحقیق باید:<br /> <br /> * سریع؛<br /> * مؤثر؛<br /> * کامل؛<br /> * مستقل؛<br /> * بی‌طرفانه؛<br /> * شفاف؛<br /> * دارای توان شناسایی عاملان و آمران باشد.<br /> <br /> مجمع عمومی سازمان ملل از دولت‌ها خواسته است همهٔ موارد مشکوک اعدام فراقضایی، شتاب‌زده یا خودسرانه را مطابق معیارهای بین‌المللی و روش‌های علمی پزشکی قانونی تحقیق کنند، مسئولان را به دادگاه بسپارند و برای قربانیان یا خانواده‌ها جبران مؤثر فراهم آورند.&lt;ref name=&quot;UNResolution&quot; /&gt;<br /> <br /> تحقیقی که توسط همان نهاد متهم به قتل انجام شود یا از نظر سازمانی و سلسله‌مراتبی به متهمان وابسته باشد، استقلال لازم را ندارد.<br /> <br /> == پروتکل مینه‌سوتا ==<br /> ''پروتکل مینه‌سوتا دربارهٔ تحقیق در مرگ‌های بالقوه غیرقانونی'' راهنمای سازمان ملل برای بررسی مرگ‌های مشکوک است. نسخهٔ بازنگری‌شدهٔ آن در سال ۲۰۱۶ منتشر شد.&lt;ref name=&quot;Minnesota&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/Documents/Publications/MinnesotaProtocol.pdf The Minnesota Protocol on the Investigation of Potentially Unlawful Death]، ۲۰۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این پروتکل دربارهٔ موارد زیر راهنمایی ارائه می‌کند:<br /> <br /> * حفاظت از صحنهٔ مرگ؛<br /> * ثبت عکس، فیلم و نقشه؛<br /> * گردآوری و نگهداری ادله؛<br /> * مصاحبه با شاهدان؛<br /> * کالبدشکافی مستقل؛<br /> * نبش قبر؛<br /> * تحلیل بقایای اسکلتی؛<br /> * بررسی اسناد و ارتباطات؛<br /> * تعیین علت، زمان و نحوهٔ مرگ؛<br /> * بررسی مسئولیت فرماندهان؛<br /> * اطلاع‌رسانی به خانواده‌ها؛<br /> * انتشار نتایج تحقیق.<br /> <br /> هدف تحقیق تنها تعیین علت جسمانی مرگ نیست. تحقیق باید مشخص کند چه کسی، با چه دستوری، در چه ساختاری و با چه انگیزه‌ای مسئول بوده است.<br /> <br /> == حفاظت از صحنه و ادله ==<br /> در یک مرگ مشکوک، باید محل فوراً حفاظت شود. جابه‌جایی جسد، شست‌وشوی محل، تغییر لباس، حذف تصاویر دوربین، دست‌کاری سلاح یا دفن شتاب‌زده می‌تواند ادله را از میان ببرد.<br /> <br /> ادله ممکن است شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * جسد و بقایای انسانی؛<br /> * پوکه و گلوله؛<br /> * آثار خون؛<br /> * لباس و وسایل شخصی؛<br /> * فیلم و عکس؛<br /> * تصاویر دوربین‌های نظارتی؛<br /> * داده‌های تلفن و موقعیت مکانی؛<br /> * اسناد بازداشتگاه؛<br /> * دستورهای کتبی یا شفاهی؛<br /> * فهرست مأموران؛<br /> * مکالمات و پیام‌های سازمانی؛<br /> * شهادت شاهدان و هم‌بندیان.<br /> <br /> برای هر مدرک باید زنجیرهٔ نگهداری ثبت شود تا معلوم باشد چه کسی آن را یافته، منتقل، آزمایش یا نگهداری کرده است.<br /> <br /> == کالبدشکافی و پزشکی قانونی ==<br /> کالبدشکافی باید توسط متخصص مستقل انجام شود. خانواده یا نمایندهٔ قانونی آنان باید بتواند، در حدود قانون، از روند بررسی آگاه شود و در موارد ضروری کارشناس مستقل معرفی کند.<br /> <br /> معاینه باید مواردی مانند آثار گلوله، ضربه، شکنجه، خفگی، بستن دست‌ها، شوک الکتریکی، مسمومیت و محرومیت از درمان را بررسی کند. نبود اثر ظاهری شکنجه، وقوع آن را منتفی نمی‌کند.<br /> <br /> گواهی مرگ مبهم یا نادرست، مانند ثبت «ایست قلبی» بدون ذکر عامل ایجادکننده، نمی‌تواند جای تحقیق دربارهٔ علت واقعی و نحوهٔ مرگ را بگیرد.<br /> <br /> == حقوق خانواده‌ها ==<br /> خانوادهٔ قربانی حق دارد:<br /> <br /> * از مرگ و محل نگهداری جسد آگاه شود؛<br /> * به اطلاعات معتبر دربارهٔ علت و شرایط مرگ دسترسی داشته باشد؛<br /> * در تحقیقات مشارکت کند؛<br /> * وکیل و کارشناس مستقل داشته باشد؛<br /> * از تهدید و انتقام‌جویی مصون بماند؛<br /> * جسد یا بقایای شناسایی‌شده را تحویل بگیرد؛<br /> * آزادانه سوگواری و یادبود برگزار کند؛<br /> * به دادگاه مستقل دسترسی داشته باشد؛<br /> * جبران خسارت دریافت کند؛<br /> * از اقدامات پیشگیرانه برای عدم تکرار برخوردار شود.<br /> <br /> پنهان‌کردن محل دفن و منع عزاداری می‌تواند رنج خانواده را ادامه دهد و در مواردی با ناپدیدسازی قهری یا رفتار غیرانسانی ارتباط پیدا کند.<br /> <br /> == اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰ در ایران ==<br /> پس از استقرار جمهوری اسلامی، سرکوب مخالفان سیاسی به‌ویژه از سال ۱۳۶۰ گسترش یافت. هزاران عضو و هوادار گروه‌های مخالف، به‌ویژه [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، بازداشت شدند.<br /> <br /> بر اساس گزارش جاوید رحمان، از خرداد تا آذر ۱۳۶۰ چندین هزار نفر بدون محاکمه یا پس از محاکمه‌هایی چنددقیقه‌ای و آشکارا ناعادلانه اعدام شدند. متهمان غالباً از اتهام مشخص، وکیل و امکان تجدیدنظر محروم بودند و برخی در جلسهٔ محاکمه چشم‌بند داشتند. در میان اعدام‌شدگان نوجوانان نیز حضور داشتند.&lt;ref name=&quot;RehmanAtrocity&quot; /&gt;<br /> <br /> در بسیاری از موارد، خانواده‌ها پیشاپیش از اجرای حکم مطلع نمی‌شدند و خبر مرگ بستگان خود را از رسانه‌ها یا با تحویل وسایل شخصی آنان دریافت می‌کردند. اجساد نیز در موارد متعدد به خانواده تحویل داده نشد.<br /> <br /> گزارشگر ویژه این اعدام‌ها را در چارچوب حملهٔ سازمان‌یافته به مخالفان سیاسی و نقض گستردهٔ حق حیات بررسی کرده است.<br /> <br /> == قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ ==<br /> در تابستان ۱۳۶۷، هزاران زندانی سیاسی در زندان‌های سراسر ایران پس از بازجویی توسط هیئت‌هایی که بعدها به [[هیئت مرگ]] مشهور شدند، اعدام شدند. بخش بزرگی از قربانیان اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق ایران بودند و گروهی از زندانیان وابسته به سازمان‌های چپ نیز اعدام شدند.<br /> <br /> بسیاری از زندانیان پیش‌تر محاکمه شده و در حال گذراندن محکومیت بودند. برخی دورهٔ محکومیتشان پایان یافته بود یا در انتظار آزادی بودند. بنابراین، اعدام آنان اجرای یک حکم قبلی نبود، بلکه تصمیم جدیدی بود که در روندی مخفیانه و فاقد معیارهای دادرسی اتخاذ شد.<br /> <br /> پرسش‌های هیئت‌ها بر موضع سیاسی، عقیدتی و مذهبی زندانیان متمرکز بود. زندانیان از اینکه پاسخ آنها ممکن است به مرگشان منتهی شود آگاه نبودند، به وکیل دسترسی نداشتند و امکان تجدیدنظر وجود نداشت.<br /> <br /> عفو بین‌الملل این رویداد را ناپدیدسازی قهری و اعدام فراقضایی هزاران مخالف سیاسی توصیف کرده است.&lt;ref name=&quot;Amnesty1988&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%86%D8%AC-%D9%88-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D9%84 عفو بین‌الملل؛ ناپدیدسازی قهری، رنج و آزار روانی ادامه‌دار ـ اشاره به قتل‌عام سال ۶۷]، ۱۴۰۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل نیز این کشتار را مجموعه‌ای از اعدام‌های فراقضایی، خودسرانه و شتاب‌زده دانسته و نتیجه گرفته است که این اعمال واجد عناصر جنایت علیه بشریت بوده‌اند.&lt;ref name=&quot;RehmanAtrocity&quot; /&gt;<br /> <br /> == گورهای جمعی و پنهان‌کردن قربانیان ==<br /> اجساد بسیاری از قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ مخفیانه در [[گور جمعی|گورهای جمعی]] و بی‌نام‌ونشان دفن شد. خانواده‌ها از محل دقیق دفن نزدیکان خود محروم ماندند.<br /> <br /> در مکاتبات گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل از گزارش‌های مربوط به تخریب گورهای جمعی در اهواز و مشهد و دفن قربانیان اعدام‌شده در این محل‌ها یاد شده است.&lt;ref name=&quot;UNCommunication2017&quot;&gt;گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل متحد، [https://spcommreports.ohchr.org/TmSearch/RelCom?code=IRN+21%2F2017 Communication IRN 21/2017]، ۱۴ ژوئن ۲۰۱۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مخفی‌کردن جسد می‌تواند بخشی از ناپدیدسازی قهری و تلاش برای نابودی ادلهٔ اعدام فراقضایی باشد. وظیفهٔ حکومت تنها اعلام مرگ نیست؛ باید هویت، علت مرگ، محل دفن و شرایط آن نیز روشن شود.<br /> <br /> == قتل مخالفان در خارج از کشور ==<br /> در دهه‌های نخست جمهوری اسلامی شماری از مخالفان حکومت در خارج از ایران ترور شدند. در صورت اثبات دخالت مأموران یا مقام‌های جمهوری اسلامی، این قتل‌ها می‌توانند اعدام‌های فراقضایی و همچنین نقض حاکمیت کشور محل وقوع باشند.<br /> <br /> در پرونده‌های برون‌مرزی باید موارد زیر بررسی شود:<br /> <br /> * تصمیم یا دستور مقام‌های حکومتی؛<br /> * ارتباط عاملان با نهادهای امنیتی یا دیپلماتیک؛<br /> * تأمین مالی و تدارکات؛<br /> * انتخاب و مراقبت از هدف؛<br /> * استفاده از گروه‌های واسطه؛<br /> * تلاش برای خروج عاملان یا پنهان‌کردن ادله.<br /> <br /> محاکمهٔ عامل مستقیم، مسئولیت آمران و طراحان را منتفی نمی‌کند.<br /> <br /> == کشتار معترضان ==<br /> استفاده از سلاح گرم علیه تجمعات باید تابع اصول قانونی‌بودن، ضرورت، احتیاط، تناسب و پاسخگویی باشد. نیروی مرگبار عمدی فقط هنگامی قابل‌استفاده است که برای حفاظت از جان در برابر تهدید قریب‌الوقوع اجتناب‌ناپذیر باشد.&lt;ref name=&quot;UNUseOfForce&quot;&gt;مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [https://mandates.un.org/mandate/A/RES/79/176 Extrajudicial, Summary or Arbitrary Executions]، بخش مربوط به استفاده از زور توسط مأموران اجرای قانون.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> موارد زیر می‌تواند نشانهٔ سلب خودسرانهٔ حیات باشد:<br /> <br /> * شلیک به سر، سینه یا پشت معترض غیرمسلح؛<br /> * تیراندازی به فرد در حال فرار؛<br /> * استفاده از تک‌تیرانداز علیه تجمع؛<br /> * شلیک بدون هشدار؛<br /> * جلوگیری از انتقال مجروح به بیمارستان؛<br /> * بازداشت مجروح و پنهان‌کردن سرنوشت او؛<br /> * تهدید خانواده برای اعلام علت دروغین مرگ؛<br /> * تحویل جسد مشروط به دفن شبانه یا سکوت.<br /> <br /> هر مورد باید جداگانه بررسی شود؛ اما هنگامی که الگوی مشابهی در چند شهر و توسط نیروهای مختلف دیده می‌شود، مسئولیت فرماندهی و وجود سیاست سازمان‌یافته نیز باید موضوع تحقیق قرار گیرد.<br /> <br /> == مرگ در بازداشت ==<br /> هر مرگ در بازداشت نیازمند بررسی دقیق است، زیرا فرد تحت کنترل حکومت قرار دارد. اگر شخص سالم بازداشت شود و سپس جان ببازد، حکومت باید توضیحی مستند و قابل‌بررسی دربارهٔ مرگ ارائه کند.<br /> <br /> تحقیق باید مستقل از زندان، پلیس، سپاه، بسیج یا نهادی باشد که مأموران آن احتمالاً در مرگ نقش داشته‌اند. خودکشی اعلام‌کردن مرگ، بدون کالبدشکافی مستقل و بررسی شرایط بازداشت، پاسخ کافی نیست.<br /> <br /> مرگ ناشی از شکنجه، محرومیت عمدی از دارو یا تأخیر آگاهانه در درمان ممکن است سلب خودسرانهٔ حیات باشد، حتی اگر مأمور مستقیماً قصد کشتن فرد را نداشته باشد.<br /> <br /> == قتل‌های زنجیره‌ای ==<br /> [[قتل‌های زنجیره‌ای ایران]] به مجموعه‌ای از ربایش‌ها و قتل نویسندگان، روشنفکران و مخالفان سیاسی در دههٔ ۱۳۷۰ گفته می‌شود. وزارت اطلاعات در دی ۱۳۷۷ دخالت شماری از کارکنان خود را پذیرفت، اما تحقیقات رسمی مسئولیت را به چند مأمور موسوم به «عناصر خودسر» محدود کرد.<br /> <br /> از دیدگاه حقوقی، اگر قتل‌ها توسط مأموران حکومتی و به‌سبب فعالیت سیاسی یا فکری قربانیان انجام شده باشد، در شمار اعدام‌های فراقضایی قرار می‌گیرد. تحقیق مؤثر باید علاوه بر عاملان مستقیم، سلسله‌مراتب صدور دستور و مقام‌های آگاه از عملیات را بررسی کند.<br /> <br /> == مواضع مقاومت ایران ==<br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[شورای ملی مقاومت ایران]] اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰، قتل‌عام ۱۳۶۷، ترور مخالفان و کشتار معترضان را بخشی از سیاست سازمان‌یافتهٔ جمهوری اسلامی برای حذف مخالفان می‌دانند.<br /> <br /> مقاومت ایران خواسته‌های زیر را مطرح کرده است:<br /> <br /> * تشکیل هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب؛<br /> * حفظ اسناد زندان‌ها و گورهای جمعی؛<br /> * شناسایی همهٔ قربانیان؛<br /> * انتشار اسامی آمران و عاملان؛<br /> * ارجاع پرونده‌های جنایت علیه بشریت به مراجع بین‌المللی؛<br /> * استفادهٔ کشورها از [[صلاحیت جهانی قضایی]]؛<br /> * محاکمهٔ مقام‌های مسئول؛<br /> * حفاظت از خانواده‌ها و شاهدان؛<br /> * لغو کامل مجازات اعدام در ایران آینده.<br /> <br /> مریم رجوی در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل، با استناد به گزارش جاوید رحمان، اعدام‌های سال‌های ۱۳۶۰–۱۳۶۱ و ۱۳۶۷ را اعدام‌های فراقضایی، خودسرانه و شتاب‌زده خواند و خواستار ایجاد سازوکار مستقل بین‌المللی تحقیق و پاسخگویی شد.&lt;ref name=&quot;MaryamUNLetter&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2026/10/09/14857/ نامه مریم رجوی به دبیرکل ملل متحد در آستانه روز جهانی علیه حکم اعدام]، ۱۷ مهر ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در یک بیانیهٔ مشترک نهادهای حقوق‌بشری که در منابع سازمان مجاهدین منتشر شد، قتل‌عام ۱۳۶۷ حمله‌ای گسترده و سازمان‌یافته علیه جمعیت غیرنظامی و شامل اعدام‌های خودسرانه و فراقضایی و ناپدیدسازی قهری توصیف شده است.&lt;ref name=&quot;NGOStatement&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%DB%B9%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%DB%B1%DB%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B5%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 بیانیه مشترک سازمان‌ها و انجمن‌های مدافع حقوق بشر؛ ضرورت مقابله با مصونیت در ایران]، ۱۴۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بی‌کیفرمانی ==<br /> [[بی‌کیفرمانی]] هنگامی شکل می‌گیرد که عاملان نقض حق حیات از تحقیق، محاکمه و مجازات مصون بمانند. این وضعیت ممکن است از راه‌های زیر ایجاد شود:<br /> <br /> * انکار رسمی قتل؛<br /> * معرفی قربانی به‌عنوان مهاجم یا مجرم بدون ارائهٔ دلیل؛<br /> * دفن مخفیانهٔ جسد؛<br /> * تهدید خانواده و شاهدان؛<br /> * خودداری از کالبدشکافی مستقل؛<br /> * دست‌کاری پروندهٔ پزشکی؛<br /> * حذف فیلم و اسناد؛<br /> * واگذاری تحقیق به نهاد متهم؛<br /> * محدودکردن پرونده به مأموران رده‌پایین؛<br /> * اعطای عفو یا مصونیت؛<br /> * مرور زمان یا بستن اداری پرونده.<br /> <br /> تحقیق‌نکردن دربارهٔ یک قتل مشکوک خود می‌تواند نقض مستقل حق حیات باشد. بی‌کیفرمانی همچنین خطر تکرار قتل‌ها را افزایش می‌دهد.<br /> <br /> == راه‌های پاسخگویی ==<br /> پاسخگویی دربارهٔ اعدام‌های فراقضایی ممکن است از چند مسیر دنبال شود:<br /> <br /> === دادگاه‌های داخلی ===<br /> مسیر اصلی، تحقیق و محاکمه در کشور محل وقوع جنایت است؛ مشروط بر اینکه دادگاه‌ها مستقل و قادر به رسیدگی واقعی باشند.<br /> <br /> === صلاحیت جهانی ===<br /> کشورهای دیگر ممکن است بر اساس [[صلاحیت جهانی قضایی]] برخی جنایت‌های بین‌المللی را بررسی کنند. پروندهٔ [[حمید نوری]] در سوئد نمونه‌ای از رسیدگی خارجی به مشارکت یک مقام پیشین در اعدام‌های سال ۱۳۶۷ بود.<br /> <br /> === سازوکارهای سازمان ملل ===<br /> گزارشگر ویژه، هیئت حقیقت‌یاب، کمیسیون تحقیق و نهادهای معاهده‌ای می‌توانند اسناد را گردآوری، الگوهای نقض را بررسی و توصیه‌هایی برای پاسخگویی ارائه کنند.<br /> <br /> === دیوان کیفری بین‌المللی ===<br /> اگر اعدام‌های فراقضایی بخشی از جنایت علیه بشریت یا جنایت جنگی باشند، ممکن است در شرایط مقرر در صلاحیت [[دیوان کیفری بین‌المللی]] قرار گیرند. ایران عضو اساسنامهٔ رم نیست؛ ازاین‌رو اعمال صلاحیت دیوان نیازمند مبنایی مانند ارجاع شورای امنیت یا وقوع بخشی از جرم در قلمرو یک دولت عضو است.<br /> <br /> === عدالت انتقالی ===<br /> پس از گذار سیاسی، کمیسیون حقیقت، دادگاه مستقل، برنامهٔ شناسایی مفقودان، نبش علمی گورهای جمعی، جبران خسارت و اصلاح نهادهای امنیتی می‌تواند بخشی از [[عدالت انتقالی]] باشد.<br /> <br /> == جبران خسارت ==<br /> جبران خسارت تنها پرداخت پول نیست و می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * شناسایی رسمی نقض؛<br /> * اعلام حقیقت؛<br /> * عذرخواهی رسمی؛<br /> * تحویل جسد یا بقایا؛<br /> * اصلاح گواهی مرگ؛<br /> * بازگرداندن آبرو و حقوق قربانی؛<br /> * پرداخت غرامت؛<br /> * ارائهٔ خدمات درمانی و روانی؛<br /> * ساخت یادمان؛<br /> * اصلاح قوانین و نهادها؛<br /> * تضمین عدم تکرار.<br /> <br /> خانواده‌ها حق دارند بدون اجبار به چشم‌پوشی از تعقیب کیفری از جبران خسارت برخوردار شوند.<br /> <br /> == تضمین عدم تکرار ==<br /> جلوگیری از تکرار اعدام‌های فراقضایی به اقدامات ساختاری نیاز دارد:<br /> <br /> * استقلال قوهٔ قضائیه؛<br /> * پاسخگویی نیروهای امنیتی؛<br /> * ثبت همهٔ بازداشت‌ها؛<br /> * ممنوعیت بازداشتگاه مخفی؛<br /> * دسترسی فوری بازداشت‌شده به وکیل و خانواده؛<br /> * معاینهٔ پزشکی مستقل؛<br /> * ثبت صوتی و تصویری بازجویی؛<br /> * کنترل قانونی استفاده از سلاح؛<br /> * حفاظت از افشاگران و شاهدان؛<br /> * لغو قوانین ناقض حق حیات؛<br /> * آموزش حقوق بشر به مأموران؛<br /> * نظارت عمومی و پارلمانی بر نهادهای امنیتی؛<br /> * حفظ آرشیوها و منع تخریب اسناد؛<br /> * لغو مجازات اعدام.<br /> <br /> == اهمیت در جنبش دادخواهی ایران ==<br /> موضوع اعدام‌های فراقضایی یکی از محورهای [[جنبش دادخواهی]] در ایران است. خانواده‌های قربانیان با حفظ نام‌ها، گردآوری اسناد، شناسایی [[گور جمعی|گورهای جمعی]] و برگزاری مراسم یادبود، در برابر سیاست انکار و فراموشی ایستاده‌اند.<br /> <br /> دادخواهی در این زمینه شامل سه سطح است:<br /> <br /> # روشن‌شدن حقیقت دربارهٔ هر قربانی؛<br /> # تعیین مسئولیت فردی آمران و عاملان؛<br /> # شناسایی ساختارها و سیاست‌هایی که امکان کشتار را فراهم کرده‌اند.<br /> <br /> بدون بررسی ساختار فرماندهی، قوانین سرکوبگر، نقش دادگاه‌های انقلاب و نهادهای امنیتی، محاکمهٔ چند عامل اجرایی نمی‌تواند پاسخ کاملی به اعدام‌های سازمان‌یافته باشد.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[حق حیات]]<br /> * [[لغو مجازات اعدام]]<br /> * [[دادرسی عادلانه]]<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[هیئت مرگ]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[گور جمعی]]<br /> * [[جنایت علیه بشریت]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[حمید نوری]]<br /> * [[قتل‌های زنجیره‌ای ایران]]<br /> * [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اعدام‌های فراقضایی]]<br /> [[رده:نقض حقوق بشر]]<br /> [[رده:حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:حق حیات]]<br /> [[رده:جنبش دادخواهی]]<br /> [[رده:عدالت انتقالی]]<br /> [[رده:قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۲ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94726 2026-11-03T10:18:16Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]<br /> # [[مسعود دالوند]]<br /> # [[مریم حسینی]]<br /> # [[ژیلا طلوع]]<br /> # [[میترا باقرزاده]]<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]<br /> # [[محمود مرشد]]<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]<br /> # [[سهیلا صادق]]<br /> # [[سهیلا ضیاء]]<br /> # [[مهدیه مددزاده]]<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]<br /> # [[حمید دهقان]]<br /> # [[نیره ربیعی]]<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94725 2026-11-03T10:17:55Z

<p>Alireza k h: /* تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]<br /> # [[مسعود دالوند]]<br /> # [[مریم حسینی]]<br /> # [[ژیلا طلوع]]<br /> # [[میترا باقرزاده]]<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]<br /> # [[محمود مرشد]]<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]<br /> # [[سهیلا صادق]]<br /> # [[سهیلا ضیاء]]<br /> # [[مهدیه مددزاده]]<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]<br /> # [[حمید دهقان]]<br /> # [[نیره ربیعی]]<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94724 2026-11-03T10:17:29Z

<p>Alireza k h: /* قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]<br /> # [[مسعود دالوند]]<br /> # [[مریم حسینی]]<br /> # [[ژیلا طلوع]]<br /> # [[میترا باقرزاده]]<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]<br /> # [[محمود مرشد]]<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]<br /> # [[سهیلا صادق]]<br /> # [[سهیلا ضیاء]]<br /> # [[مهدیه مددزاده]]<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]<br /> # [[حمید دهقان]]<br /> # [[نیره ربیعی]]<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94723 2026-11-03T10:16:17Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]<br /> # [[مسعود دالوند]]<br /> # [[مریم حسینی]]<br /> # [[ژیلا طلوع]]<br /> # [[میترا باقرزاده]]<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]<br /> # [[محمود مرشد]]<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]<br /> # [[سهیلا صادق]]<br /> # [[سهیلا ضیاء]]<br /> # [[مهدیه مددزاده]]<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]<br /> # [[حمید دهقان]]<br /> # [[نیره ربیعی]]<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=94722 2026-11-03T10:14:59Z

<p>Alireza k h: /* اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی */</p> <hr /> <div>این صفحه، نقشهٔ موضوعی مقاله‌های پایه و حیاتی [[ایران‌پدیا]] است. مقاله‌ها بر اساس موضوع غالب، رابطهٔ معنایی و نقش آن‌ها در معماری محتوای دانشنامه طبقه‌بندی شده‌اند. این ساختار به کاربران و موتورهای جست‌وجو کمک می‌کند مسیر میان مقاله‌های مادر، زیرموضوع‌ها و مقاله‌های تخصصی را بهتر بشناسند.<br /> <br /> * پیوندهای قرمز، مقاله‌هایی هستند که هنوز ایجاد نشده‌اند؛ پیوندهای آبی به مقاله‌های موجود یا در حال تکمیل می‌رسند.<br /> * [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند.<br /> * برخی مقاله‌های چندموضوعی یا تکرارشده در فهرست مبدأ، برای حفظ تمام مدخل‌ها در این نسخه نیز نگه داشته شده‌اند.<br /> <br /> __TOC__<br /> <br /> == انقلاب‌ها، اعتراضات و جنبش‌های اعتراضی ==<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ فهرست‌های استانی ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)]]<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان نظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا گروهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی قربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ستایش شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال سبزیکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیار پورچهریق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیامک راشد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هولاکو ایوانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم لقمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلاله محمودی‌آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی باباخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ مقاله‌های اصلی و رویدادها ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱؛ جان‌باختگان ===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعتراضات سراسری؛ اعدام‌شدگان ===<br /> # [[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آروین خیرخواهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> # [[علی همتی]]<br /> # [[مجید نیک‌اندیش]]<br /> # [[سیاوش جمشیدی خیرآبادی]]<br /> # [[علیرضا سپاهی]]<br /> # [[علیرضا رئیسی]]<br /> <br /> === دیگر اعتراضات، اعتصاب‌ها و جنبش‌ها ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان‌باختگان دیگر اعتراضات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == مقاومت و اپوزیسیون ایران ==<br /> <br /> === سازمان‌ها، شوراها و ساختارهای مقاومت ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افشای طرح کویر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راه‌حل سوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دوران انتقال]]<br /> # [[مجلس مؤسسان و قانون‌گذاری ملی]]<br /> # [[انتخابات آزاد]]<br /> # [[حاکمیت مردم]]<br /> # [[آزادی اجتماعات]]<br /> <br /> === رهبری، مسئولان و تشکیلات مجاهدین خلق ===<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخچه و رویدادهای سازمان مجاهدین خلق ===<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی]]<br /> # [[رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران]]<br /> # [[جنبش دادخواهی]]<br /> <br /> === عملیات و فعالیت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران ===<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> <br /> === قرارگاه اشرف، لیبرتی و انتقال به آلبانی ===<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> <br /> === گردهمایی‌ها، تظاهرات و کنفرانس‌های مقاومت ===<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷ ـ ۱۴ شهریور]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس ـ ۲۱ شهریور ۱۴۰۵]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک ـ ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === حمایت‌های بین‌المللی، بیانیه‌ها و قطعنامه‌ها ===<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[اهدای جایزه شجاعت فِنیکس ۲۰۲۶ به سروناز چیت‌ساز]]<br /> <br /> === رسانه‌ها، منابع مالی و پایگاه اجتماعی مقاومت ===<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> # [[سیمای آزادی]]<br /> # [[پیک شادی]]<br /> # [[ایران‌پدیا]]<br /> <br /> === احزاب و سازمان‌های اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[ارتش آزادیبخش ملی الجزایر]]<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> <br /> === نظامیان و پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> == حقوق بشر، سرکوب و زندان ==<br /> <br /> === اعدام، کشتار و شکنجه ===<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> <br /> === قتل‌عام زندانیان سیاسی و جنبش دادخواهی ===<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> <br /> === حقوق بشر و حقوق بین‌الملل ===<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[لغو مجازات اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی ===<br /> # [[دولت موقت]]<br /> # [[حجاب اجباری]]<br /> # [[آلترناتیو دموکراتیک]]<br /> # [[نه شاه نه شیخ]]<br /> # [[نئوفاشیسم سلطنتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === شعارها ===<br /> # [[مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر]]<br /> # [[زن مقاومت آزادی]]<br /> <br /> === زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اشخاص و زندگی‌نامه‌ها ==<br /> <br /> === کنشگران، زندانیان سیاسی و چهره‌های اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن کاظمی]]<br /> # [[سپهر امام‌جمعه]]<br /> <br /> === انقلابیون و اعضای مقاومت ایران ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[عباس داوری]]<br /> # [[مهدی براعی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[محمد سادات دربندی]]<br /> # [[مهدی خدایی‌صفت]]<br /> # [[علی خدایی‌صفت]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله ربیعی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> # [[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین حبیبی]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین شهرابی فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اختر مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود میمنت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه فرشچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد افضلیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال فرخندی]]<br /> # [[مسعود دالوند]]<br /> # [[مریم حسینی]]<br /> # [[ژیلا طلوع]]<br /> # [[میترا باقرزاده]]<br /> # [[صدرالله سیاه‌منصوری]]<br /> # [[صفی‌قلی اشرفی]]<br /> # [[مریم خدایی‌صفت]]<br /> # [[محمود مرشد]]<br /> # [[سروناز چیت‌ساز]]<br /> # [[سهیلا صادق]]<br /> # [[سهیلا ضیاء]]<br /> # [[مهدیه مددزاده]]<br /> # [[آسیه رخشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر براتی]]<br /> # [[حمید دهقان]]<br /> # [[نیره ربیعی]]<br /> # [[حسین ابریشم‌چی]]<br /> <br /> ===عاملان ضربه‌ی سال ۱۳۵۴ به سازمان مجاهدین===<br /> # [[تقی شهرام]]<br /> # [[بهرام آرام]]<br /> # [[وحید افراخته]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ایرانی ===<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> === مقام‌ها و مسئولان جمهوری اسلامی ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا رادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین سلامی]]<br /> # [[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایمان افشاری]]<br /> # [[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی عموزاد]]<br /> # [[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> # [[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهشتی]]<br /> # [[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> # [[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا عسگری]]<br /> # [[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالک رحمتی]]<br /> # [[حسین طائب]]<br /> # [[سعید جلیلی]]<br /> # [[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا زاکانی]]<br /> # [[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید امامی]]<br /> # [[حسین همدانی]]<br /> # [[صادق خلخالی]]<br /> # [[حسین موسوی تبریزی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> # [[روح‌الله حسینیان]]<br /> # [[علی قدوسی]]<br /> # [[تریتا پارسی]]<br /> # [[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خطیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان سرکوب و کشتار ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های تاریخی ایران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === رهبران و سیاست‌مداران جهان ===<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> # [[اریک داوید]]<br /> # [[آلخو ویدال کوادراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبه پیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> # [[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانری لکلرک]]<br /> # [[ناپلئون بناپارت]]<br /> # [[نیکلای چائوشسکو]]<br /> # [[سون یات سن]]<br /> # [[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جاوید رحمان]]<br /> # [[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> # [[رینالدو گالیندو پل]]<br /> # [[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> # [[احمد شهید]]<br /> # [[عاصمه جهانگیر]]<br /> # [[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === انقلابیون و کنشگران بین‌المللی ===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویکتور خارا]]<br /> # [[وو نگوین جیاپ]]<br /> # [[بابی ساندز]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> # [[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> <br /> === دانشمندان و استادان دانشگاه ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === برندگان جایزهٔ نوبل؛ حامیان مقاومت ایران ===<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن جی. هیگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سر جان ارنست واکر]]<br /> # [[الیاس جیمز کوری]]<br /> # [[رودلف آرتور مارکوس]]<br /> # [[جان ارنست واکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریچارد شراک]]<br /> # [[راجر دی. کورنبرگ]]<br /> # [[آوراهام هرشکو]]<br /> # [[آرون چخانوور]]<br /> # [[پیتر آگره]]<br /> # [[گرهارد ارتل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دن شختمن]]<br /> # [[ونکاترامان رامکریشنان]]<br /> # [[برایان کنت کوبیلکا]]<br /> # [[رابرت جوزف لفکوویتز]]<br /> <br /> === حامیان بین‌المللی مقاومت ایران ===<br /> # [[استرون استیونسون]]<br /> # [[پائولو کازاکا]]<br /> # [[اینگرید بتانکور]]<br /> # [[شارل میشل]]<br /> <br /> === دیگر چهره‌های شناخته‌شده ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == تاریخ معاصر ایران ==<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ رخدادها و نهادها ===<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلاب مشروطه؛ مفاهیم، مطبوعات و نمادها ===<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> # [[امیرخیز]]<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> === اواخر قاجار و دورهٔ پهلوی ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملکه اعتضادی]]<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> # [[حسنعلی خان ضرغامی]]<br /> # [[کمیته مشترک ضد خرابکاری]]<br /> <br /> === جمهوری اسلامی؛ رویدادها و تحولات تاریخی ===<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> <br /> === جنگ ایران و عراق و رویدادهای نظامی ===<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> <br /> == حکومت، سیاست و روابط بین‌الملل ایران ==<br /> <br /> === ساختار حکومت و نهادهای جمهوری اسلامی ===<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مدرسه حقانی]]<br /> <br /> === سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و امنیتی ===<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> <br /> === سیاست خارجی، تحریم‌ها و روابط بین‌الملل ایران ===<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[تحریم‌های اقتصادی وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === برنامهٔ هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی ===<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> === مفاهیم سیاسی، انقلاب و دموکراسی ===<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> == جامعه و اقتصاد ایران ==<br /> <br /> === اقتصاد، فساد و نابرابری ===<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> # [[شبکهٔ مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[شبکه مالی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> <br /> === زنان، آموزش و مسائل فرهنگی‌ـ‌اجتماعی ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> <br /> === کار، بیکاری، فقر و آسیب‌های اجتماعی ===<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> <br /> === مهاجرت، جمعیت و فرار مغزها ===<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]<br /> <br /> === رسانه، فناوری و مسائل روز جامعه ===<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> <br /> == جغرافیا، محیط زیست و منابع ایران ==<br /> <br /> === ایران، استان‌ها و شهرها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> # [[استان زنجان]]<br /> # [[استان اردبیل]]<br /> # [[استان بوشهر]]<br /> <br /> === محیط زیست و بحران‌های زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> <br /> === دریاها، دریاچه‌ها، رودها و تالاب‌ها ===<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود کرخه]]<br /> # [[رود دز]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === سدها و منابع آب ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> === کوه‌ها، دره‌ها، غارها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> <br /> === جزیره‌ها و تنگه‌ها ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انرژی، نفت و گاز ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> <br /> === زمین‌شناسی، گسل‌ها، معادن و زمین‌لرزه‌ها ===<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == فرهنگ، هنر، ادبیات و میراث ایران ==<br /> <br /> === فرهنگ، آیین‌ها و هنرهای ایرانی ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> <br /> === هنرمندان ایرانی و غیرایرانی ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ادبیات و گونه‌های ادبی ===<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ایرانی ===<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> # [[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> # [[عاطفه گرگین]]<br /> # [[محمدعلی سپانلو]]<br /> # [[عباس یمینی شریف]]<br /> # [[محمود کیانوش]]<br /> # [[پروین دولت‌آبادی]]<br /> # [[هوشنگ ایرانی]]<br /> # [[محمد حقوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام صادقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد میرعلایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر سعیدی سیرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز ناتل خانلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بدیع‌الزمان فروزانفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی مینوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران جهان ===<br /> # [[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> # [[ژان پل سارتر]]<br /> # [[هانس کریستیان آندرسن]]<br /> <br /> === آثار ادبی فارسی ===<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> === اساطیر و حماسه‌های ایرانی ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === ورزش، ورزشکاران و سرگرمی ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> <br /> == فلسفه، اندیشه و علوم انسانی ==<br /> <br /> === فیلسوفان و نظریه‌پردازان ===<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[ادموند گوستاو آلبرشت هوسرل]]<br /> # [[ایمانوئل کانت]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === مکاتب و مفاهیم فلسفی ===<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[آتئیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[پدیدارشناسی]]<br /> # [[مدرنیسم]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[اگزیستانسیالیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جامعه‌شناسی، ایدئولوژی و اندیشهٔ سیاسی ===<br /> # [[استثمار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لائیسیته]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اپورتونیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[سکولاریزاسیون]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[عصر روشنگری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمهوری‌خواهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رنسانس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تفکیک قوا]]<br /> # [[نظام پارلمانی]]<br /> # [[پساسکولاریسم]]<br /> # [[الیگارشی]]<br /> # [[تمامیت‌خواهی]]<br /> # [[پروپاگاندا]]<br /> # [[نظام تک‌حزبی]]<br /> # [[نظام چندحزبی]]<br /> # [[پلورالیسم سیاسی]]<br /> # [[نظام حزب مسلط]]<br /> # [[جامعه‌شناسی سیاسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی تاریخی]]<br /> # [[اقتدارگرایی]]<br /> # [[دیکتاتوری]]<br /> # [[استعمار]]<br /> # [[استعمار نو]]<br /> # [[امپریالیسم]]<br /> # [[جهانی‌شدن]]<br /> # [[نئولیبرالیسم]]<br /> # [[انقلاب صنعتی]]<br /> # [[چلبی‌سازی]]<br /> <br /> === علم و فناوری ===<br /> <br /> == علوم رایانه ==<br /> == هوش مصنوعی ==<br /> # [[هوش مصنوعی]]<br /> # [[مدل زبانی بزرگ]]<br /> # [[هوش مصنوعی مولد]]<br /> # [[یادگیری ماشینی]]<br /> # [[یادگیری عمیق]]<br /> # [[پرامپت]]<br /> # [[توکن]]<br /> # [[سوگیری الگوریتمی]]<br /> # [[توهم هوش مصنوعی]]<br /> # [[ترنسفورمر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه عصبی مصنوعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الگوریتم]]<br /> # [[پردازش زبان طبیعی]]<br /> # [[علم داده]]<br /> # [[داده‌کاوی]]<br /> # [[ساختار داده]]<br /> # [[تحلیل داده]]<br /> # [[پایگاه داده]]<br /> # [[علوم رایانه]]<br /> # [[دریاچه داده]]<br /> # [[فلوچارت]]<br /> # [[گراف]]<br /> # [[مدیا ویکی]]<br /> # [[اخلاق هوش مصنوعی]]<br /> # [[هوش مصنوعی محدود]]<br /> # [[ابرهوش مصنوعی]]<br /> <br /> == انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان ==<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهار عربی]]<br /> # [[انقلاب آمریکا]]<br /> # [[انقلاب هائیتی]]<br /> # [[انقلاب مکزیک]]<br /> <br /> == مطالعات جنگ و امنیت ==<br /> <br /> === انواع جنگ ===<br /> # [[کودتا]]<br /> # [[جنگ داخلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنگ نامتقارن]]<br /> # [[جنگ منظم]]<br /> # [[جنگ روانی]]<br /> # [[عملیات روانی]]<br /> # [[حکومت نظامی]]<br /> <br /> === جنگ‌های جهانی و منطقه‌ای ===<br /> # [[جنگ جهانی اول]]<br /> # [[جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[هولوکاست]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> <br /> === خاورمیانه، فلسطین و تحولات منطقه ===<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الحشد الشعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تروریسم و پرونده‌های بین‌المللی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> <br /> <br /> == سازمان‌ها و حقوق بین‌الملل ==<br /> <br /> === سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی ===<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اسناد، مفاهیم و اصطلاحات حقوقی ===<br /> # [[کنوانسیون اروپایی حقوق بشر]]<br /> # [[اصل برائت]]<br /> # [[دادرسی عادلانه]]<br /> # [[آزادی تجمع]]<br /> # [[حق حیات]]<br /> # [[آزادی مذهب]]<br /> # [[آزادی اندیشه]]<br /> # [[حاکمیت قانون]]<br /> # [[کرامت انسانی]]<br /> # [[استقلال قوه قضائیه]]<br /> # [[عدالت انتقالی]]<br /> # [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> # [[گور جمعی]]<br /> # [[اعدام فراقضایی]]<br /> # [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> <br /> == کتاب‌شناسی و معرفی کتاب ==<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ایران ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[زنان در رهبری سیاسی]]<br /> # [[کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران]]<br /> # [[به‌سوی ایران آزاد]]<br /> # [[به‌سوی جمهوری دموکراتیک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایران در آستانه انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی، دمکراسی و برابری]]<br /> # [[تعهد ما]]<br /> # [[راهپیمایی بزرگ به‌سوی آزادی]]<br /> # [[ایران فردا؛ دیدگاه‌های مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی گوهر حقیقی اسلام]]<br /> # [[ایران بدون اعدام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رژیم آخوندها در ایران کانون بنیادگرایی و تروریسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[همه برای آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[به‌سوی آزادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسلام، زنان و برابری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی مجاهدین؛ قتل عام ۶۷ در شهرستان‌ها]]<br /> <br /> <br /> === کتاب‌های تاریخ و سیاست ===<br /> # [[مرگ کسب و کار من است]]<br /> # [[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> # [[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === کتاب‌های فلسفه و علوم اجتماعی ===<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> === رمان‌ها و آثار ادبی ===<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> [[رده:مقاله‌های ایران‌پدیا]]</div>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%AF%D9%88%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C&diff=94721 2026-11-03T10:09:20Z

<p>Alireza k h: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مفهوم | نام = گور جمعی | نام اصلی = Mass grave | نام‌های دیگر = گور دسته‌جمعی، قبر جمعی، مدفن دسته‌جمعی | تصویر = | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | حوزه = حقوق بشر، حقوق بین‌الملل بشردوستانه،...» ایجاد کرد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مفهوم<br /> | نام = گور جمعی<br /> | نام اصلی = Mass grave<br /> | نام‌های دیگر = گور دسته‌جمعی، قبر جمعی، مدفن دسته‌جمعی<br /> | تصویر =<br /> | اندازه تصویر =<br /> | توضیح تصویر =<br /> | حوزه = [[حقوق بشر]]، [[حقوق بین‌الملل بشردوستانه]]، پزشکی قانونی، باستان‌شناسی قانونی، [[عدالت انتقالی]]<br /> | دوره = دارای پیشینه از دوران باستان؛ گسترش کاربرد حقوقی و پزشکی قانونی در سده‌های بیستم و بیست‌ویکم<br /> | خاستگاه = دفن هم‌زمان یا پنهانی چندین جسد در جنگ‌ها، کشتارها، اعدام‌های فراقضایی، همه‌گیری‌ها و بلایای بزرگ<br /> | تاریخ شکل‌گیری = فاقد تاریخ واحد؛ تدوین معیارهای جدید تحقیق و حفاظت پس از جنگ جهانی دوم و گسترش حقوق بین‌الملل کیفری<br /> | بنیان‌گذاران = فاقد بنیان‌گذار واحد<br /> | چهره‌های شاخص = پزشکان قانونی، باستان‌شناسان قانونی، انسان‌شناسان قانونی، حقوقدانان حقوق بشر و فعالان دادخواهی<br /> | پیشگامان فکری = متخصصان پزشکی قانونی، نهادهای جست‌وجوی مفقودان و مدافعان حق دانستن حقیقت<br /> | جریان‌های مرتبط = [[جنبش دادخواهی]]، [[عدالت انتقالی]]، مبارزه با [[ناپدیدسازی قهری]]، حقوق قربانیان و مبارزه با بی‌کیفرمانی<br /> | در واکنش به = دفن مخفیانه قربانیان، ناپدیدسازی قهری، اعدام فراقضایی، کشتار جمعی و تلاش برای از میان بردن آثار جنایت<br /> | مفاهیم کلیدی = محل دفن، بقایای انسانی، نبش قبر، شناسایی هویت، آزمایش دی‌ان‌ای، زنجیرهٔ نگهداری ادله، حق حقیقت، حق دادخواهی<br /> | دیدگاه معرفت‌شناختی = گور جمعی هم محل نگهداری بقایای انسانی و هم منبعی برای کشف حقیقت، شناسایی قربانیان و اثبات احتمالی جنایت است<br /> | دیدگاه اجتماعی = حفظ کرامت جان‌باختگان، پاسخ به حق خانواده‌ها برای آگاهی از سرنوشت عزیزان و جلوگیری از انکار یا تحریف جنایت<br /> | تأثیرپذیرفته از = حقوق بین‌الملل بشر، حقوق بشردوستانه، پزشکی قانونی، باستان‌شناسی قانونی و تجربهٔ تحقیقات پس از جنگ‌ها و حکومت‌های سرکوبگر<br /> | تأثیرگذار بر = تحقیقات کیفری، شناسایی مفقودان، محاکمهٔ عاملان جنایت، جبران خسارت، یادمان‌سازی و سیاست‌های حافظهٔ جمعی<br /> | منتقدان شاخص = اختلاف نظر دربارهٔ حداقل شمار اجساد، شیوهٔ انتشار مختصات گورها، نبش قبر بدون رضایت خانواده‌ها و سیاسی‌شدن تحقیقات<br /> | آثار شاخص = ''پروتکل مینه‌سوتا دربارهٔ تحقیق در مرگ‌های بالقوه غیرقانونی''؛ ''پروتکل بورنموث دربارهٔ حفاظت و تحقیق گورهای جمعی''<br /> }}<br /> <br /> '''گور جمعی''' یا '''گور دسته‌جمعی''' محل یا محدوده‌ای است که بقایای بیش از یک انسان، به‌صورت دفن‌شده، پراکنده بر سطح زمین یا غوطه‌ور در آب، در آن قرار گرفته و شرایط مرگ یا شیوهٔ انتقال و دفن اجساد به‌گونه‌ای است که قانونی‌بودن آن نیازمند تحقیق است.&lt;ref name=&quot;Bournemouth&quot;&gt;دانشگاه بورنموث و کمیسیون بین‌المللی اشخاص مفقودشده، [https://icmp.int/wp-content/uploads/2022/02/mass_graves_project_english-4.pdf The Bournemouth Protocol on Mass Grave Protection and Investigation]، ۲۰۲۰.&lt;/ref&gt; گور جمعی ممکن است حاصل جنگ، کشتار جمعی، اعدام‌های فراقضایی، [[ناپدیدسازی قهری]]، پاک‌سازی قومی، نسل‌کشی، بلایای طبیعی، همه‌گیری یا ضرورت‌های بهداشتی باشد. از این رو، وجود چند جسد در یک محل به‌تنهایی وقوع جنایت را اثبات نمی‌کند؛ اما دفن مخفیانه، ناشناس‌ماندن قربانیان، جلوگیری از دسترسی خانواده‌ها، آثار خشونت بر اجساد یا تلاش برای تخریب محل می‌تواند ضرورت تحقیق مستقل کیفری و پزشکی قانونی را نشان دهد.<br /> <br /> گورهای جمعی در حقوق بشر و [[عدالت انتقالی]] دارای چند کارکرد هم‌زمان‌اند: محل نگهداری بقایای قربانیان، منبع احتمالی ادلهٔ جرم، وسیله‌ای برای شناسایی مفقودان، مکانی برای سوگواری خانواده‌ها و بخشی از حافظهٔ تاریخی جامعه. حفاظت از آنها با حق خانواده‌ها برای دانستن حقیقت، تعیین سرنوشت مفقودان، تحویل محترمانهٔ بقایا، برگزاری مراسم سوگواری، دسترسی به عدالت و دریافت جبران خسارت ارتباط دارد.<br /> <br /> در ایران، اصطلاح گور جمعی بیش از همه دربارهٔ محل دفن زندانیان سیاسی اعدام‌شده در دههٔ ۱۳۶۰ و به‌ویژه قربانیان [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] به‌کار رفته است. حکومت جمهوری اسلامی محل دفن بسیاری از قربانیان را به خانواده‌ها اعلام نکرد و آنان را عمدتاً در گورهای بی‌نام‌ونشان یا جمعی دفن کرد. [[خاوران]] در تهران شناخته‌شده‌ترین محل از این نوع است. گزارش‌های حقوق‌بشری از شناسایی یا احتمال وجود گورهای جمعی دیگری در اهواز، مشهد، تبریز، رشت، قروه و سنندج خبر داده‌اند.&lt;ref name=&quot;AmnestyDestruction&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/04/iran-new-evidence-reveals-deliberate-desecration-and-destruction-of-multiple-mass-gravesites/ Iran: New Evidence Reveals Deliberate Desecration and Destruction of Multiple Mass Gravesites]، ۳۰ آوریل ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تعریف ==<br /> تعریف واحدی که در همهٔ نظام‌های حقوقی پذیرفته شده باشد برای گور جمعی وجود ندارد. برخی تعریف‌های قدیمی بر حداقل شمار اجساد تأکید داشتند و برای نمونه از سه، شش یا شمار بیشتری جسد سخن می‌گفتند. معیارهای جدید به‌جای تعیین یک عدد ثابت، مجموعه‌ای از عوامل را در نظر می‌گیرند:<br /> <br /> * وجود بقایای بیش از یک انسان؛<br /> * قرارگرفتن اجساد یا بقایا در یک محل یا محدودهٔ مشخص؛<br /> * دفن، رهاسازی، پراکندگی یا غوطه‌ورشدن بقایا؛<br /> * شرایط مشکوک مرگ؛<br /> * شیوهٔ غیرقانونی، پنهانی یا تحقیرآمیز دفع اجساد؛<br /> * ضرورت تحقیق دربارهٔ قانونی‌بودن مرگ یا دفن.<br /> <br /> پروتکل بورنموث گور جمعی را محل یا محدوده‌ای تعریف می‌کند که شمار متعددی، یعنی بیش از یک مورد، از بقایای انسانی دفن‌شده، غوطه‌ور یا پراکنده بر سطح را دربر دارد و شرایط مرگ یا روش دفع اجساد، تحقیق دربارهٔ قانونی‌بودن آنها را ضروری می‌سازد.&lt;ref name=&quot;Bournemouth&quot; /&gt;<br /> <br /> بر پایهٔ این تعریف، یک محل دفن اضطراری قربانیان بلایای طبیعی لزوماً محل جنایت نیست. در مقابل، گوری با دو جسد نیز ممکن است به‌دلیل نشانه‌های اعدام، شکنجه یا تلاش برای پنهان‌کردن هویت قربانیان، گور جمعی قابل تحقیق محسوب شود.<br /> <br /> == اصطلاح‌شناسی ==<br /> در فارسی، اصطلاح‌های «گور جمعی» و «گور دسته‌جمعی» بیش از دیگر ترکیب‌ها کاربرد دارند. «قبر جمعی»، «مدفن دسته‌جمعی» و «گور بی‌نام‌ونشان» نیز به‌کار می‌روند؛ اما این اصطلاح‌ها کاملاً هم‌معنا نیستند.<br /> <br /> '''گور بی‌نام‌ونشان''' ممکن است تنها یک جسد را دربر داشته باشد، در حالی که گور جمعی حاوی بقایای بیش از یک نفر است. از سوی دیگر، ممکن است گور جمعی دارای علامت و محل مشخص باشد، اما هویت افراد دفن‌شده در آن معلوم نباشد.<br /> <br /> اصطلاح '''گور مخفی''' یا '''گور پنهانی''' بر تلاش عاملان برای پوشاندن محل دفن تأکید دارد. بسیاری از گورهای مربوط به اعدام‌های فراقضایی هم‌زمان جمعی، پنهانی و فاقد مشخصات قربانیان هستند.<br /> <br /> == انواع گورهای جمعی ==<br /> گورهای جمعی را می‌توان بر اساس علت ایجاد، شیوهٔ دفن و وضعیت قانونی به چند گروه تقسیم کرد.<br /> <br /> === گورهای ناشی از کشتار و اعدام ===<br /> این نوع گورها پس از اعدام‌های فراقضایی، کشتار زندانیان، نسل‌کشی، پاک‌سازی قومی یا حمله به غیرنظامیان ایجاد می‌شوند. عاملان ممکن است اجساد را برای پنهان‌کردن جنایت، جلوگیری از شناسایی قربانیان یا محروم‌کردن خانواده‌ها از سوگواری، مخفیانه دفن کنند.<br /> <br /> این گورها می‌توانند حاوی اطلاعاتی دربارهٔ شمار قربانیان، علت مرگ، نوع سلاح، شیوهٔ بستن دست‌ها، آثار شکنجه، زمان تقریبی مرگ و چگونگی انتقال اجساد باشند.<br /> <br /> === گورهای جنگی ===<br /> در جریان مخاصمات مسلحانه ممکن است اجساد نظامیان یا غیرنظامیان به‌طور دسته‌جمعی دفن شوند. اگر دفن با ثبت هویت، علامت‌گذاری محل، احترام به اجساد و امکان بازیابی بعدی همراه باشد، وجود گور جمعی به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ جنایت جنگی نیست.<br /> <br /> پنهان‌کردن اجساد، مثله‌کردن آنها، دفن بدون ثبت مشخصات یا ایجاد گور پس از کشتار غیرنظامیان ممکن است نقض حقوق بشردوستانه یا بخشی از ادلهٔ یک [[جنایت جنگی]] باشد.<br /> <br /> === گورهای بلایا و همه‌گیری‌ها ===<br /> زمین‌لرزه، سیل، سونامی، همه‌گیری، قحطی یا دیگر بحران‌های بزرگ ممکن است دفن جمعی قربانیان را ضروری کند. در این موارد نیز باید تا حد امکان مشخصات اجساد ثبت، نمونه‌های لازم برای شناسایی گرفته، محل گور علامت‌گذاری و اطلاعات آن برای خانواده‌ها حفظ شود.<br /> <br /> دفن شتاب‌زده و بدون ثبت اطلاعات می‌تواند افراد را در عمل به مفقود تبدیل کند و رنج خانواده‌ها را برای سال‌ها ادامه دهد.&lt;ref name=&quot;ICRCDignity&quot;&gt;کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، [https://www.icrc.org/en/document/humanity-after-life-respect-and-protection-dead Humanity after Life: Respecting and Protecting the Dead].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === گورهای زندان‌ها و مراکز بازداشت ===<br /> در حکومت‌های سرکوبگر، قربانیان اعدام، شکنجه یا مرگ در بازداشت ممکن است در محوطهٔ زندان‌ها، قبرستان‌های دورافتاده، زمین‌های نظامی یا محل‌های نامشخص دفن شوند. خودداری حکومت از اعلام مرگ و محل دفن می‌تواند با [[ناپدیدسازی قهری]] ارتباط پیدا کند.<br /> <br /> === گورهای ثانویه ===<br /> گاهی عاملان پس از دفن اولیه، اجساد را خارج کرده و به محل دیگری انتقال می‌دهند تا آثار جنایت را پنهان کنند. محل دوم «گور ثانویه» نامیده می‌شود. جابه‌جایی اجساد می‌تواند ترتیب بقایا و ادلهٔ صحنه را مختل کند، اما خاک، بقایای لباس، اشیای شخصی و آثار زیستی ممکن است همچنان اطلاعات قابل‌استفاده‌ای در اختیار محققان قرار دهد.<br /> <br /> == تفاوت گور جمعی با محل جنایت ==<br /> هر گور جمعی ممکن است محل جنایت نباشد و هر محل جنایت نیز الزاماً گور جمعی نیست. برای نمونه، قربانیان ممکن است در محلی کشته و سپس در مکانی دیگر دفن شده باشند. در چنین حالتی:<br /> <br /> * محل قتل، صحنهٔ اصلی جنایت است؛<br /> * وسیلهٔ انتقال اجساد می‌تواند صحنهٔ مرتبط باشد؛<br /> * محل دفن، صحنهٔ ثانویه و مخزن ادله محسوب می‌شود.<br /> <br /> تحقیق کامل باید ارتباط میان محل دستگیری، بازداشت، قتل، انتقال و دفن را بررسی کند. تمرکز صرف بر گور ممکن است اطلاعات مربوط به آمران، زنجیرهٔ فرماندهی و سازمان‌دهی جنایت را نادیده بگذارد.<br /> <br /> == اهمیت حقوقی ==<br /> گور جمعی می‌تواند در اثبات جرایم مختلف نقش داشته باشد، از جمله:<br /> <br /> * قتل عمد و اعدام فراقضایی؛<br /> * [[جنایت علیه بشریت]]؛<br /> * [[نسل‌کشی]]؛<br /> * جنایت جنگی؛<br /> * شکنجه؛<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]؛<br /> * اخفای جسد و تخریب ادله؛<br /> * رفتار تحقیرآمیز با اجساد.<br /> <br /> وجود گور جمعی به‌تنهایی نوع جرم و مسئولیت اشخاص را ثابت نمی‌کند. برای اثبات مسئولیت کیفری باید هویت قربانیان، علت و زمان مرگ، نحوهٔ دفن، ارتباط متهم با اعمال ارتکابی و، در جرایم بین‌المللی، زمینهٔ گسترده یا سازمان‌یافتهٔ جنایت بررسی شود.<br /> <br /> گورها ممکن است اطلاعاتی دربارهٔ الگوی کشتار فراهم کنند. شباهت در جراحت‌ها، نحوهٔ بستن دست‌ها، جهت اصابت گلوله، زمان مرگ و شیوهٔ قرارگرفتن اجساد می‌تواند نشان دهد مرگ‌ها تصادفی یا پراکنده نبوده‌اند.<br /> <br /> == حق دانستن حقیقت ==<br /> خانواده‌های مفقودان و قربانیان حق دارند از سرنوشت و محل دفن نزدیکان خود آگاه شوند. [[حق حقیقت]] تنها به دریافت یک نام یا گواهی فوت محدود نیست و می‌تواند شامل آگاهی از موارد زیر باشد:<br /> <br /> * زمان، مکان و علت مرگ؛<br /> * چگونگی دستگیری و انتقال؛<br /> * هویت عاملان و آمران؛<br /> * محل نگهداری بقایا؛<br /> * روند شناسایی و تحقیق؛<br /> * نتیجهٔ تحقیقات قضایی؛<br /> * چگونگی تحویل و دفن محترمانهٔ بقایا.<br /> <br /> سازمان ملل حق حقیقت را در زمینهٔ نقض‌های فاحش حقوق بشر و نقض‌های جدی حقوق بشردوستانه به‌رسمیت شناخته است.&lt;ref name=&quot;UNTruth&quot;&gt;سازمان ملل متحد، [https://www.un.org/en/observances/right-to-truth-day International Day for the Right to the Truth concerning Gross Human Rights Violations and for the Dignity of Victims].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> امتناع مداوم از اعلام سرنوشت قربانیان، علاوه بر نقض حقوق فرد ناپدیدشده، خانواده را در وضعیتی از بلاتکلیفی دائمی قرار می‌دهد. این وضعیت می‌تواند نوعی رنج مستمر و نقض مستقل حقوق اعضای خانواده تلقی شود.<br /> <br /> == گور جمعی و ناپدیدسازی قهری ==<br /> [[ناپدیدسازی قهری]] هنگامی رخ می‌دهد که مأموران حکومت یا اشخاص وابسته به آن فردی را بازداشت، ربوده یا از آزادی محروم کنند و سپس این اقدام یا سرنوشت و محل او را انکار یا پنهان کنند.<br /> <br /> اگر فرد ناپدیدشده کشته و مخفیانه در گور جمعی دفن شود، ناپدیدسازی تا زمانی که حکومت سرنوشت و محل بقایای او را روشن نکرده باشد، می‌تواند جنایتی مستمر به‌شمار رود. کشف یک گور نیز به‌خودی‌خود ناپدیدسازی را خاتمه نمی‌دهد؛ بقایا باید شناسایی، نتیجه به خانواده اعلام و امکان تحویل محترمانه فراهم شود.<br /> <br /> عفو بین‌الملل پنهان‌کردن سرنوشت و محل دفن قربانیان قتل‌عام ۱۳۶۷ را مصداق ادامهٔ ناپدیدسازی قهری دانسته است.&lt;ref name=&quot;BloodSoaked&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/9421/2018/en/ Blood-Soaked Secrets: Why Iran’s 1988 Prison Massacres Are Ongoing Crimes against Humanity]، ۲۰۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وظیفهٔ حفاظت از محل ==<br /> پس از شناسایی یک گور احتمالی، نخستین وظیفه حفاظت از محل است. اقدامات اولیه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> # تعیین محدودهٔ اولیه؛<br /> # جلوگیری از ورود افراد غیرمجاز؛<br /> # ثبت وضعیت محل با عکس، فیلم، نقشه و مختصات؛<br /> # ثبت هرگونه تغییر، حفاری یا ساخت‌وساز؛<br /> # تعیین نگهبانی بی‌طرف؛<br /> # جلوگیری از جابه‌جایی اشیا و بقایا؛<br /> # ارزیابی خطر سیل، فرسایش، آتش‌سوزی یا تخریب عمدی؛<br /> # اطلاع‌رسانی محدود و مسئولانه برای جلوگیری از غارت یا دست‌کاری.<br /> <br /> انتشار عمومی مختصات دقیق همیشه مناسب نیست. اگر حکومت، گروه مسلح یا افراد دیگر احتمالاً قصد تخریب محل را داشته باشند، انتشار زودهنگام اطلاعات می‌تواند گور را در معرض خطر قرار دهد. تصمیم دربارهٔ اعلام مکان باید با ارزیابی امنیتی، خواست خانواده‌ها و نیازهای تحقیق هماهنگ شود.<br /> <br /> == تحقیق در گور جمعی ==<br /> تحقیق باید مستقل، بی‌طرفانه، علمی و مطابق قانون انجام شود. «پروتکل مینه‌سوتا دربارهٔ تحقیق در مرگ‌های بالقوه غیرقانونی» راهنمای سازمان ملل برای بررسی صحنهٔ مرگ، نبش قبر، کالبدشکافی و تحلیل بقایای اسکلتی است.&lt;ref name=&quot;Minnesota&quot;&gt;دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، [https://www.ohchr.org/Documents/Publications/MinnesotaProtocol.pdf The Minnesota Protocol on the Investigation of Potentially Unlawful Death]، نسخهٔ بازنگری‌شدهٔ ۲۰۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تیم تحقیق ممکن است از متخصصان زیر تشکیل شود:<br /> <br /> * بازپرس و دادستان؛<br /> * پزشک قانونی؛<br /> * انسان‌شناس قانونی؛<br /> * باستان‌شناس قانونی؛<br /> * متخصص ژنتیک و دی‌ان‌ای؛<br /> * دندان‌پزشک قانونی؛<br /> * کارشناس مهمات و سلاح؛<br /> * نقشه‌بردار و متخصص تصویربرداری؛<br /> * کارشناس اسناد و بایگانی؛<br /> * روان‌شناس و مسئول ارتباط با خانواده‌ها.<br /> <br /> پیش از حفاری باید هدف تحقیق، اختیار قانونی، محل نگهداری بقایا، روش نمونه‌برداری، نحوهٔ اطلاع‌رسانی به خانواده‌ها و سرنوشت نهایی اجساد روشن شود.<br /> <br /> == شناسایی و مستندسازی محل ==<br /> شناسایی گورهای جمعی ممکن است از راه‌های گوناگون انجام شود:<br /> <br /> * شهادت بازماندگان و شاهدان؛<br /> * اظهارات کارکنان زندان، قبرستان یا نیروهای نظامی؛<br /> * اسناد اداری، فهرست انتقال و گواهی‌های مرگ؛<br /> * عکس‌ها و تصاویر ماهواره‌ای؛<br /> * تغییرات خاک و پوشش گیاهی؛<br /> * نقشه‌های قدیمی و مقایسهٔ زمانی آنها؛<br /> * رادار نفوذی زمین؛<br /> * تصویربرداری هوایی و پهپادی؛<br /> * بررسی بقایای لباس، پوکه یا وسایل شخصی؛<br /> * شهادت خانواده‌هایی که دفن شبانه یا جابه‌جایی اجساد را مشاهده کرده‌اند.<br /> <br /> تصویر ماهواره‌ای می‌تواند حفاری، تسطیح زمین، ساخت جاده، دیوارکشی یا انباشت زباله را ثبت کند؛ اما معمولاً به‌تنهایی برای اثبات وجود اجساد کافی نیست و باید با شواهد دیگر تطبیق داده شود.<br /> <br /> == نبش قبر ==<br /> نبش قبر اقدامی تخصصی است و حفاری خودسرانه ممکن است بقایا، ترتیب قرارگرفتن اجساد و ادلهٔ جرم را برای همیشه از میان ببرد. در یک نبش قبر علمی:<br /> <br /> # محدوده شبکه‌بندی و نقشه‌برداری می‌شود؛<br /> # لایه‌های خاک به‌ترتیب ثبت می‌شوند؛<br /> # هر قطعه استخوان یا شیء شمارهٔ مستقل دریافت می‌کند؛<br /> # وضعیت و جهت قرارگرفتن اجساد مستند می‌شود؛<br /> # نمونه‌های خاک و مواد زیستی جمع‌آوری می‌شود؛<br /> # بقایا با روش‌های استاندارد خارج می‌شوند؛<br /> # زنجیرهٔ نگهداری ادله ثبت می‌شود؛<br /> # بقایا برای بررسی پزشکی قانونی منتقل می‌شوند.<br /> <br /> حضور خانواده‌ها یا نمایندگان مورد اعتماد آنان می‌تواند شفافیت تحقیقات را افزایش دهد؛ بااین‌حال، حفاظت روانی و جلوگیری از مشاهدهٔ ناخواستهٔ صحنه‌های آسیب‌زا ضروری است.<br /> <br /> == شناسایی هویت قربانیان ==<br /> شناسایی معتبر معمولاً بر تطبیق اطلاعات پیش از مرگ و پس از مرگ استوار است. اطلاعات پیش از مرگ می‌تواند شامل سن، قد، سابقهٔ پزشکی، شکستگی‌ها، درمان‌های دندان‌پزشکی، عکس‌ها، لباس، وسایل شخصی و نمونهٔ ژنتیکی بستگان باشد.<br /> <br /> اطلاعات پس از مرگ از بررسی اسکلت، دندان‌ها، دی‌ان‌ای، آثار جراحت و اشیای همراه به‌دست می‌آید. تطبیق دی‌ان‌ای ابزار مهمی است، اما تنها روش شناسایی نیست و نتیجه باید همراه با دیگر داده‌ها تفسیر شود.&lt;ref name=&quot;ICRCIdentification&quot;&gt;کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، [https://www.icrc.org/en/publication/4154-forensic-identification-human-remains Forensic Identification of Human Remains].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در نمونه‌گیری از خانواده‌ها باید رضایت آگاهانه، محرمانگی داده‌های ژنتیکی، هدف استفاده، مدت نگهداری نمونه‌ها و منع استفادهٔ امنیتی یا تبعیض‌آمیز از اطلاعات رعایت شود.<br /> <br /> == تعیین علت و نحوهٔ مرگ ==<br /> پزشکی قانونی ممکن است علت مرگ را بر پایهٔ آثار باقی‌مانده تعیین کند؛ برای نمونه:<br /> <br /> * جراحت گلوله؛<br /> * شکستگی ناشی از ضربه؛<br /> * بریدگی؛<br /> * آثار بستن دست‌ها؛<br /> * صدمه به جمجمه؛<br /> * آثار سوختگی؛<br /> * جراحت ناشی از انفجار.<br /> <br /> نبود آثار مشخص روی اسکلت به معنای طبیعی‌بودن مرگ نیست. خفگی، مسمومیت، برخی روش‌های شکنجه و بسیاری از بیماری‌ها ممکن است اثر قابل‌تشخیصی بر استخوان باقی نگذارند.<br /> <br /> تعیین «علت مرگ» با «نحوهٔ مرگ» تفاوت دارد. علت مرگ می‌تواند جراحت گلوله باشد، در حالی که نحوهٔ مرگ از نظر حقوقی قتل، خودکشی، حادثه یا نامعین طبقه‌بندی شود.<br /> <br /> == زنجیرهٔ نگهداری ادله ==<br /> زنجیرهٔ نگهداری ادله، سابقهٔ کامل کشف، جابه‌جایی، آزمایش و نگهداری هر مدرک است. برای هر قطعه باید مشخص باشد:<br /> <br /> * چه کسی آن را یافت؛<br /> * در چه زمان و مکانی کشف شد؛<br /> * چگونه بسته‌بندی شد؛<br /> * چه کسانی آن را تحویل گرفتند؛<br /> * چه آزمایش‌هایی بر آن انجام شد؛<br /> * اکنون در کجا نگهداری می‌شود.<br /> <br /> گسست در این زنجیره ممکن است اعتبار مدرک را در دادگاه کاهش دهد. حفاظت از ادله نه‌تنها برای محاکمهٔ عاملان، بلکه برای جلوگیری از انکار تاریخی جنایت اهمیت دارد.<br /> <br /> == حقوق خانواده‌ها ==<br /> خانواده‌ها صرفاً منابع اطلاعاتی تحقیق نیستند، بلکه صاحبان حق‌اند. حقوق آنان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:<br /> <br /> * دریافت اطلاعات منظم و قابل‌فهم؛<br /> * مشارکت در تصمیم‌های مربوط به شناسایی و تحویل بقایا؛<br /> * احترام به باورهای دینی و فرهنگی؛<br /> * حفاظت از اطلاعات شخصی و ژنتیکی؛<br /> * برخورداری از حمایت روانی و حقوقی؛<br /> * دریافت گواهی معتبر مرگ؛<br /> * انتخاب محل و شیوهٔ دفن مجدد؛<br /> * برگزاری آزادانهٔ مراسم یادبود؛<br /> * دسترسی به اسناد و نتایج تحقیق؛<br /> * دادخواهی و دریافت جبران خسارت.<br /> <br /> اختلاف میان اعضای خانواده، خواست‌های مذهبی متفاوت یا دشواری تفکیک بقایای درهم‌آمیخته می‌تواند تصمیم‌گیری را پیچیده کند. در چنین مواردی، گفت‌وگوی شفاف و پرهیز از تحمیل تصمیم دولتی ضروری است.<br /> <br /> == تخریب گور جمعی ==<br /> تخریب گور جمعی ممکن است به شکل‌های مختلف صورت گیرد:<br /> <br /> * بولدوزرزدن و تسطیح زمین؛<br /> * ساخت جاده، ساختمان یا پارکینگ؛<br /> * بتن‌ریزی؛<br /> * دفن اجساد جدید روی گورها؛<br /> * انباشت زباله؛<br /> * انتقال مخفیانهٔ بقایا؛<br /> * شکستن نشانه‌ها و یادمان‌ها؛<br /> * تغییر کاربری زمین؛<br /> * دیوارکشی و جلوگیری از دسترسی خانواده‌ها؛<br /> * حفاری غیرعلمی و آمیختن بقایا.<br /> <br /> تخریب عمدی می‌تواند حق حقیقت و عدالت را نقض کند و ادلهٔ لازم برای شناسایی قربانیان یا محاکمهٔ عاملان را از میان ببرد. بسته به شرایط، این اقدام ممکن است اخفای جرم، ممانعت از اجرای عدالت یا ادامهٔ رفتار غیرانسانی با خانواده‌ها محسوب شود.<br /> <br /> == گورهای جمعی قتل‌عام ۱۳۶۷ ==<br /> در تابستان ۱۳۶۷، هزاران زندانی سیاسی در زندان‌های مختلف ایران پس از بازجویی‌های کوتاه توسط هیئت‌هایی که بعدها به [[هیئت مرگ]] مشهور شدند، اعدام شدند. بسیاری از قربانیان از اعضا و هواداران [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] بودند.<br /> <br /> اعدام‌ها مخفیانه انجام شد. خانواده‌ها از زمان اجرای حکم، محل دفن و در مواردی حتی علت رسمی مرگ مطلع نشدند. پیکرها به آنان تحویل داده نشد و مأموران حکومتی در شماری از شهرها تنها وسایل شخصی یا خبر مرگ را اعلام کردند.<br /> <br /> عفو بین‌الملل برآورد کرده است که دست‌کم چهار تا پنج هزار زندانی در جریان کشتار سال ۱۳۶۷ اعدام و بسیاری از آنان مخفیانه در گورهای جمعی دفن شدند.&lt;ref name=&quot;AmnestyDestruction&quot; /&gt; سازمان مجاهدین خلق ایران و شورای ملی مقاومت شمار قربانیان را بیش از ۳۰ هزار نفر اعلام کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;Maryam35&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/35th-anniversary-1988massacre/ سخنرانی در کنفرانس چهار دهه جنایت علیه بشریت و مصونیت از مجازات]، ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt; تفاوت این ارقام ناشی از محدودیت دسترسی به اسناد رسمی، پنهان‌کاری حکومت و تفاوت روش‌های برآورد است.<br /> <br /> عفو بین‌الملل و سازمان عدالت برای ایران در گزارشی مشترک، با استفاده از شهادت خانواده‌ها، مصاحبه با زندانیان سابق و تحلیل عکس‌ها و تصاویر ماهواره‌ای، تخریب یا تهدید هفت محل مظنون یا تأییدشدهٔ گور جمعی را مستند کردند.&lt;ref name=&quot;AmnestyDestruction&quot; /&gt;<br /> <br /> == خاوران ==<br /> [[خاوران]] در جنوب‌شرقی تهران شناخته‌شده‌ترین محل دفن جمعی شماری از قربانیان اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰ و قتل‌عام ۱۳۶۷ است. خانواده‌ها این منطقه را پس از جست‌وجو در قبرستان‌ها و مشاهدهٔ نشانه‌های دفن‌های تازه شناسایی کردند.<br /> <br /> خاوران برای خانواده‌های قربانیان به محل سوگواری، گردهمایی و حفظ حافظهٔ جمعی تبدیل شد. نیروهای امنیتی در سال‌های مختلف از برگزاری مراسم جلوگیری کرده، خانواده‌ها را بازداشت یا احضار کرده و گل‌ها و نشانه‌های یادبود را از بین برده‌اند.<br /> <br /> در سال ۱۳۸۷ گزارش‌هایی دربارهٔ تسطیح و تخریب بخش‌هایی از خاوران منتشر شد. عفو بین‌الملل خواستار توقف اقدامات عمرانی و حفاظت از محل برای انجام تحقیق مستقل شد.&lt;ref name=&quot;Khavaran2009&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/37942 سازمان عفو بین‌الملل تخریب گورستان خاوران را محکوم کرد]، ۲ بهمن ۱۳۸۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سال ۱۴۰۱ عفو بین‌الملل اعلام کرد دیوارهای بتنی دو متری پیرامون گورهای خاوران ساخته شده است. این سازمان دیوارکشی و محدودکردن دید و دسترسی را نشانه‌ای از ضرورت تحقیق فوری بین‌المللی دانست.&lt;ref name=&quot;KhavaranWalls&quot;&gt;عفو بین‌الملل، [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/09/iran-walls-erected-around-graves-of-massacre-victims-show-urgent-need-for-international-investigation/ Iran: Walls Erected around Graves of Massacre Victims Show Urgent Need for International Investigation]، ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مریم رجوی نیز با اشاره به گزارش‌های مربوط به دفن افراد جدید در محدودهٔ خاوران، خواستار اقدام سازمان ملل برای جلوگیری از تخریب گورها و از میان رفتن آثار جنایت شد.&lt;ref name=&quot;MaryamKhavaran&quot;&gt;مریم رجوی، [https://www.maryam-rajavi.com/destroying-khavaran-1988-massacre-mass-graves/ فراخوان بین‌المللی برای جلوگیری از تخریب مزار شهیدان قتل‌عام در خاوران]، ۲۰۲۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گورهای جمعی اهواز ==<br /> بهشت‌آباد و پادادشهر اهواز از محل‌هایی هستند که در گزارش‌های مربوط به دفن قربانیان اعدام‌های دههٔ ۱۳۶۰ و قتل‌عام ۱۳۶۷ ذکر شده‌اند. گورها با قطعات سیمانی مشخص شده بودند؛ اما اقدامات عمرانی، احداث بلوار و عبور جاده از محدوده، بخش‌هایی از محل را تخریب کرد.<br /> <br /> شورای ملی مقاومت ایران در شهریور ۱۳۹۹ اعلام کرد ساخت بلواری در محدودهٔ پادادشهر از روی محل گورهای جمعی عبور کرده است. این شورا اقدام مزبور را تلاشی برای از بین بردن آثار جنایت علیه بشریت توصیف کرد و خواستار دخالت نهادهای بین‌المللی شد.&lt;ref name=&quot;NCRIAhvaz&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.iranncr.org/2020/09/14/5136/ تخریب مزار شهیدان مجاهد خلق در اهواز به بهانه احداث اتوبان برای از بین بردن آثار جنایت علیه بشریت]، ۲۴ شهریور ۱۳۹۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> عفو بین‌الملل نیز انباشت زباله و طرح‌های راه‌سازی را از عوامل تهدیدکنندهٔ گورهای بهشت‌آباد اهواز معرفی کرده است.&lt;ref name=&quot;AmnestyDestruction&quot; /&gt;<br /> <br /> == دیگر محل‌های گزارش‌شده ==<br /> گزارش عفو بین‌الملل و عدالت برای ایران از هفت محل مظنون یا تأییدشده نام برده است:<br /> <br /> * گورستان خاوران در تهران؛<br /> * گورستان بهشت‌آباد در اهواز؛<br /> * گورستان بهشت رضا در مشهد؛<br /> * گورستان وادی رحمت در تبریز؛<br /> * گورستان تازه‌آباد در رشت؛<br /> * گورستان بهائیان در قروه؛<br /> * محوطهٔ ساختمان پیشین دادگاه انقلاب در سنندج.<br /> <br /> در قروه، سنگ‌ها و نشانه‌هایی که خانواده‌ها برای یادبود قربانیان نصب کرده بودند با بولدوزر تخریب شد. در سنندج، محل احتمالی دفن در جریان توسعهٔ شهری تغییر یافت. در مشهد و تبریز نیز گزارش‌هایی از تخریب، تسطیح یا تغییر کاربری محل‌ها منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;AmnestyDestruction&quot; /&gt;<br /> <br /> هر یک از این محل‌ها پیش از نتیجه‌گیری قطعی به تحقیق مستقل، حفاظت فیزیکی، بررسی اسناد و کاوش علمی نیاز دارد. عبارت «گور احتمالی» به معنای وجود شواهد اولیه است و نباید با اثبات نهایی وجود و هویت بقایا یکسان گرفته شود.<br /> <br /> == سیاست جمهوری اسلامی در قبال گورها ==<br /> بر اساس گزارش‌های سازمان‌های حقوق‌بشری و خانواده‌های قربانیان، مقام‌های جمهوری اسلامی وجود گورهای جمعی قتل‌عام ۱۳۶۷ را به‌طور رسمی و جامع به‌رسمیت نشناخته‌اند. اقداماتی که به حکومت نسبت داده شده است عبارت‌اند از:<br /> <br /> * خودداری از تحویل پیکرها؛<br /> * اعلام‌نکردن محل دقیق دفن؛<br /> * منع نصب سنگ مزار؛<br /> * جلوگیری از مراسم سالگرد؛<br /> * بازداشت یا تهدید خانواده‌ها؛<br /> * نظارت امنیتی بر محل‌ها؛<br /> * تخریب یا تغییر کاربری زمین؛<br /> * ساخت جاده و بنا روی گورها؛<br /> * دفن اجساد جدید در محل‌های مورد اختلاف؛<br /> * جلوگیری از تحقیقات مستقل پزشکی قانونی.<br /> <br /> عفو بین‌الملل این اقدامات را تلاشی برای محو ادله و محروم‌کردن خانواده‌ها از حقوق حقیقت، عدالت و جبران خسارت توصیف کرده است.&lt;ref name=&quot;AmnestyDestruction&quot; /&gt;<br /> <br /> == مواضع مقاومت ایران ==<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[مریم رجوی]] حفاظت از گورهای جمعی و شناسایی قربانیان را بخشی از [[جنبش دادخواهی قتل‌عام ۶۷]] دانسته‌اند. مطالبات مطرح‌شده از سوی مقاومت ایران شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * توقف فوری تخریب و ساخت‌وساز در محل‌ها؛<br /> * اعزام هیئت تحقیق بین‌المللی؛<br /> * شناسایی و ثبت همهٔ گورهای جمعی؛<br /> * تعیین هویت قربانیان؛<br /> * اعلام محل دفن به خانواده‌ها؛<br /> * حفاظت از شاهدان و خانواده‌های دادخواه؛<br /> * انتشار اسناد زندان‌ها و قبرستان‌ها؛<br /> * محاکمهٔ آمران و عاملان قتل‌عام؛<br /> * ارجاع پرونده به سازوکارهای بین‌المللی.<br /> <br /> مریم رجوی در سخنرانی سی‌وپنجمین سالگرد قتل‌عام ۱۳۶۷ گفت شمار زیادی از قربانیان در گورهای جمعی دفن شده‌اند و خانواده‌ها از محل دفن آنان اطلاع ندارند. او همچنین حکومت را متهم کرد که در پی تخریب گورها، از جمله در خاوران، و از میان بردن آثار جنایت است.&lt;ref name=&quot;Maryam35&quot; /&gt;<br /> <br /> == گور جمعی و جنبش دادخواهی ==<br /> برای خانواده‌ها، گور جمعی تنها محل نگهداری بقایا نیست؛ نشانه‌ای از وجود قربانی، سندی در برابر انکار و مکانی برای سوگواری است. گردهمایی خانواده‌ها در خاوران و دیگر محل‌ها بخشی از [[جنبش دادخواهی]] در ایران را شکل داده است.<br /> <br /> دادخواهی دربارهٔ گورها چند خواسته را به هم پیوند می‌دهد:<br /> <br /> * حق دانستن حقیقت؛<br /> * حق شناسایی و تحویل بقایا؛<br /> * حق سوگواری آزادانه؛<br /> * حق تحقیق مستقل؛<br /> * حق محاکمهٔ عاملان؛<br /> * حق جبران خسارت؛<br /> * تضمین عدم تکرار.<br /> <br /> حفظ گورها همچنین برای تاریخ‌نگاری اهمیت دارد. تخریب یک محل می‌تواند علاوه بر از میان بردن ادلهٔ کیفری، امکان ثبت دقیق شمار قربانیان و بازسازی رویدادها را کاهش دهد.<br /> <br /> == نقش تصاویر ماهواره‌ای ==<br /> در کشورهایی که دسترسی به گورها ممنوع است، تصاویر ماهواره‌ای می‌توانند تغییرات محل را در دوره‌های مختلف نشان دهند. این تصاویر برای ثبت موارد زیر به‌کار می‌روند:<br /> <br /> * ایجاد گودال یا خاک‌برداری تازه؛<br /> * تغییر شکل زمین؛<br /> * احداث جاده یا ساختمان؛<br /> * دیوارکشی؛<br /> * تخریب نشانه‌ها؛<br /> * انباشت زباله؛<br /> * پوشاندن محل با بتن یا آسفالت.<br /> <br /> گزارش سال ۲۰۱۸ عفو بین‌الملل دربارهٔ گورهای قتل‌عام ۱۳۶۷ از تصاویر ماهواره‌ای، عکس‌ها، فیلم‌ها و مصاحبه با ۲۸ زندانی سابق و ۲۳ تن از اعضای خانواده‌های قربانیان استفاده کرد.&lt;ref name=&quot;MojahedinAmnesty&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B7-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA مدارک جدید از تخریب عامدانه گورهای جمعی کشته‌شدگان قتل‌عام ۱۳۶۷]، ۱۳۹۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تصاویر ماهواره‌ای باید با شهادت شاهدان، اسناد محلی و بررسی‌های زمینی مقایسه شوند. تغییر خاک یا ساخت‌وساز به‌تنهایی وجود گور یا هویت افراد دفن‌شده را اثبات نمی‌کند.<br /> <br /> == رابطه با عدالت انتقالی ==<br /> در دوران گذار از یک حکومت سرکوبگر، رسیدگی به گورهای جمعی یکی از مهم‌ترین وظایف [[عدالت انتقالی]] است. دولت انتقالی یا نهادهای حقیقت‌یاب ممکن است اقدامات زیر را انجام دهند:<br /> <br /> # تصویب قانون حفاظت از گورها؛<br /> # ایجاد بانک اطلاعات ملی مفقودان؛<br /> # تشکیل تیم مستقل پزشکی قانونی؛<br /> # گردآوری اطلاعات پیش از مرگ قربانیان؛<br /> # نمونه‌گیری ژنتیکی با رضایت خانواده‌ها؛<br /> # نبش قبر و شناسایی علمی؛<br /> # تحویل بقایا؛<br /> # محاکمهٔ مسئولان؛<br /> # جبران خسارت خانواده‌ها؛<br /> # ایجاد یادمان و آرشیو عمومی.<br /> <br /> نبش همهٔ گورها همیشه نخستین یا تنها راه نیست. برخی خانواده‌ها ممکن است با نبش قبر مخالف باشند یا خواهان حفظ محل به‌عنوان یادمان شوند. تصمیم‌گیری باید بر گفت‌وگو، ارزیابی علمی، حقوق خانواده‌ها و نیازهای قضایی استوار باشد.<br /> <br /> == اصول حفاظت و تحقیق ==<br /> پروتکل بورنموث برای برخورد با گورهای جمعی مجموعه‌ای از اصول را مطرح می‌کند:<br /> <br /> * آسیب‌نرساندن؛<br /> * حفظ کرامت مردگان؛<br /> * توجه به حقوق و امنیت خانواده‌ها؛<br /> * استقلال و بی‌طرفی تحقیق؛<br /> * حفاظت فوری از محل؛<br /> * مستندسازی کامل؛<br /> * حفظ زنجیرهٔ نگهداری ادله؛<br /> * هماهنگی میان نهادها؛<br /> * شفافیت در برابر خانواده‌ها؛<br /> * برنامه‌ریزی برای سرنوشت بقایا پس از تحقیق؛<br /> * رعایت معیارهای فرهنگی و مذهبی؛<br /> * حفاظت بلندمدت از محل و حافظهٔ قربانیان.<br /> <br /> حفاظت نباید تنها تا پایان نبش قبر ادامه یابد. محل ممکن است پس از تحقیق نیز برای خانواده‌ها و جامعه ارزش یادمانی و تاریخی داشته باشد.<br /> <br /> == چالش‌های تحقیق در ایران ==<br /> تحقیق دربارهٔ گورهای جمعی ایران با موانع متعددی روبه‌رو است:<br /> <br /> * انکار یا سکوت رسمی؛<br /> * نبود دسترسی آزاد به محل‌ها؛<br /> * تخریب و تغییر کاربری؛<br /> * گذشت چند دهه و فرسایش بقایا؛<br /> * درگذشت شاهدان؛<br /> * پراکندگی خانواده‌ها در داخل و خارج کشور؛<br /> * نبود بانک ژنتیکی مستقل؛<br /> * نگرانی خانواده‌ها از تعقیب امنیتی؛<br /> * احتمال انتقال ثانویهٔ اجساد؛<br /> * نبود دستگاه قضایی مستقل؛<br /> * محرمانه‌بودن اسناد زندان‌ها و نهادهای امنیتی.<br /> <br /> با وجود این موانع، شهادت زندانیان سابق، اسناد خانواده‌ها، تصاویر ماهواره‌ای، گزارش‌های حقوق‌بشری و اطلاعات کارکنان پیشین می‌تواند برای حفاظت فوری و تحقیقات آینده ثبت و دسته‌بندی شود.<br /> <br /> == ملاحظات اخلاقی ==<br /> انتشار عکس اجساد، نام قربانیان یا مختصات گورها می‌تواند به تحقیق کمک کند، اما ممکن است به کرامت جان‌باختگان، حریم خصوصی خانواده‌ها یا امنیت محل آسیب برساند. رسانه‌ها و پژوهشگران باید میان حق عمومی برای دانستن و حقوق خانواده‌ها توازن برقرار کنند.<br /> <br /> اصول اخلاقی مهم عبارت‌اند از:<br /> <br /> * پرهیز از نمایش تحقیرآمیز بقایا؛<br /> * دریافت رضایت برای انتشار اطلاعات شخصی؛<br /> * خودداری از اعلام هویت پیش از تأیید علمی؛<br /> * پرهیز از ادعاهای قطعی دربارهٔ محل‌های تأییدنشده؛<br /> * حفاظت از شاهدان؛<br /> * تفکیک میان دادهٔ علمی، شهادت و برآورد؛<br /> * جلوگیری از بهره‌برداری تجاری یا تبلیغاتی از بقایا؛<br /> * احترام به خواست خانواده‌ها در دفن مجدد و یادمان‌سازی.<br /> <br /> == اهمیت تاریخی و اجتماعی ==<br /> گورهای جمعی محل تلاقی مرگ فردی و خشونت سازمان‌یافته‌اند. هر مجموعه استخوان به فردی با نام، خانواده و زندگی مشخص تعلق دارد. استفاده از شمار کلی قربانیان نباید هویت فردی آنان را محو کند.<br /> <br /> حفاظت از این مکان‌ها سه هدف اساسی دارد: بازگرداندن نام و هویت قربانیان، فراهم‌کردن امکان پاسخگویی قضایی و جلوگیری از انکار تاریخی. از میان بردن گور، تنها تخریب یک قطعه زمین نیست؛ بلکه می‌تواند تلاش برای حذف قربانیان از حافظهٔ عمومی باشد.<br /> <br /> در ایران، گورهای جمعی قتل‌عام ۱۳۶۷ بخشی از منازعه میان سیاست رسمی سکوت و انکار از یک سو و کوشش خانواده‌ها و [[مقاومت ایران]] برای حقیقت‌یابی و دادخواهی از سوی دیگر است. حفاظت از این محل‌ها شرط ضروری برای شناسایی قربانیان، روشن‌شدن ابعاد کشتار و اجرای عدالت در آینده به‌شمار می‌رود.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> * [[خاوران]]<br /> * [[جنبش دادخواهی]]<br /> * [[عدالت انتقالی]]<br /> * [[ناپدیدسازی قهری]]<br /> * [[هیئت مرگ]]<br /> * [[جنایت علیه بشریت]]<br /> * [[نسل‌کشی]]<br /> * [[اعدام فراقضایی]]<br /> * [[حق حقیقت]]<br /> * [[صلاحیت جهانی قضایی]]<br /> * [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:گورهای جمعی]]<br /> [[رده:قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]<br /> [[رده:جنبش دادخواهی]]<br /> [[رده:عدالت انتقالی]]<br /> [[رده:ناپدیدشدگان قهری]]<br /> [[رده:جنایت علیه بشریت]]<br /> [[رده:حقوق بشر در ایران]]<br /> [[رده:مفاهیم حقوقی]]<br /> {{تاریخ آخرین ویرایش|۱۲ آبان ۱۴۰۵}}</div>

Alireza k h