https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Hamidreza 2026-07-12T13:10:05Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90255 2026-07-12T07:12:06Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> [[پیام‌های مسعود رجوی|پیام مسعود رجوی]]:<br /> کینگ‌ مجتبی‌ حاصل همهٔ تجمعات و جنازه‌گردانی با شعارهای انتقام، انتقام را برای تنور جنگ و حفظ هژمونی خودش می‌خواست - تکرار می‌کنیم که بچه خامنه‌ای مثل بچه شاه ادامهٔ جنگ را می‌خواهد. اینان خوب می‌دانند که بدون جنگ آینده و شانسی ندارند - هر بلایی بر سر [[ایران]] و مردم ایران بیاید برای آنها هیچ اهمیتی ندارد.(۲۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> درگذشت استاد هنرمند [[رضا اولیا]] در ایتالیا و تسلیت خانم مریم رجوی<br /> <br /> ۲۵پراتیک انقلابی در اعتراض به دفن خامنه‌ای در [[استان خراسان رضوی|مشهد]] پخش شعار در جریان تشییع جنازه خامنه‌ای در مشهد بازار رضا و خیابان خرمشهر- ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - فعالیت جوانان شورشگر در زاهدان و۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]]در شهرهای میهن، همزمان با دفـن خامنه‌ای(۱۹ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> مراسم دفن خامنه‌ای در تاریخ ۱۸ تیر در مشهد- مجتبی خامنه‌ای، در مراسم دفن سیدعلی خامنه‌ای حضور پیدا نکرد. (۱۹ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> جیمز کارافانو(مشاور ارشد بیناد هریتیج): بزرگ‌ترین خطر برای جمهوری اسلامی، نارضایتی رو به افزایش مردم ایران است -ژنرال کیت کلاگ: رژیم ایران باید با بازرسی کامل، توقف حمایت از نیروهای نیابتی و باز نگه‌داشتن تنگه هرمز موافقت کند (۲۰ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> حساب x [[محمدباقر قالیباف|قالیباف]]: زمانه توافق‌های یک‌طرفه به پایان رسیده است - سنتکام از حمله به ۱۴۰ هدف نظامی جمهوری اسلامی در سومین دور حملات آمریکا خبر داد- خبرگزاری تسنیم گزارش داد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در پاسخ به حملات ایالات متحده، پایگاه‌ها و تاسیسات نظامی آمریکا در اردن، قطر، کویت، بحرین و عمان را هدف قرار دادند.- نیروی دریایی [[سپاه پاسداران]] اعلام کرد [[تنگه هرمز]] از این پس تا اطلاع ثانوی و تا پایان آنچه «مداخلات آمریکا» در منطقه خواند، به روی همه شناورها بسته خواهد بود.(۲۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90253 2026-07-11T08:39:10Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1222/ یونسکو — بیستون]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kermanshah دانشنامه بریتانیکا — کرمانشاه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/kermanshah-01-geography/ دانشنامه ایرانیکا — کرمانشاه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bisotun-i/ دانشنامه ایرانیکا — بیستون]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون (Bisotun Inscription): ===<br /> کتیبه بیستون مهم‌ترین سند تاریخی هخامنشی است که توسط داریوش بزرگ در کوه بیستون (بغستان، محل مقدس خدایان) حک شده است. این کتیبه سه‌زبانه (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) پیروزی‌های داریوش بر شورش‌ها و غاصبان از جمله گوماتا را روایت می‌کند.<br /> <br /> این بنا شامل نقش برجسته داریوش با پای بر سینه غاصب و اسیران است و حدود ۱۰۰ متر بالاتر از جاده قرار دارد. کتیبه بیستون، مشابه سنگ روزتا برای مصر، کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> داریوش این مکان را به دلیل اهمیت مقدس آن و پیروزی‌هایش انتخاب کرد و کتیبه را پس از سرکوب شورش‌ها (حدود ۵۲۰ ق.م.) حک کرد.<br /> <br /> متن شامل شرح نسب داریوش، عناوین سلطنتی و ۱۹ نبرد است. نسخه فارسی باستان زیر نقش برجسته و نسخه‌های دیگر در اطراف آن قرار دارد. این کتیبه تنها سند روایی از شاهان هخامنشی است و اهمیت عظیمی برای درک تمدن‌های باستانی دارد.<br /> <br /> نام بیستون از بغستان (محل خدایان) گرفته شده و مکان از دوران پیش از تاریخ مقدس بوده است.<br /> <br /> '''چند جمله از کتیبه بیستون (نسخه فارسی باستان داریوش):'''<br /> <br /> ۱. «من داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه در سرزمین‌ها، پسر هیستاسپ، نوه آرشام، هخامنشی.»<br /> <br /> ۲. «به لطف اهورامزدا من شاه شدم. اهورامزدا این پادشاهی را به من بخشید.»<br /> <br /> ۳. «در ماه بگایادیس، روز دهم، سپس من با مردان اندک آن گوماتای مغ را کشتم. او را از پادشاهی محروم کردم.»<br /> <br /> ۴. «من در یک سال، نوزده نبرد کردم. به لطف اهورامزدا آنها را سرکوب کردم و نه شاه را اسیر کردم.»<br /> <br /> ۵. «تو که پس از من شاه خواهی شد، از دروغ بپرهیز. مردی که دروغگو باشد، او را سخت مجازات کن.» &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Darius-I دانشنامه بریتانیکا — داریوش بزرگ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === طاق بستان (Taq-e Bostan): ===<br /> طاق بستان مجموعه‌ای از نقش‌برجسته‌های صخره‌ای ساسانی و شاهکاری از هنر سنگ تراشی این دوره، در نزدیکی کرمانشاه است که آخرین آثار مهم این دوره محسوب می‌شود. <br /> <br /> این بناها عمدتاً به دوره خسرو دوم (۵۹۱-۶۲۸ م.) نسبت داده می‌شوند و صحنه‌هایی از شکار و تاج‌گذاری خسرو پرویز و سوارکار ساسانی را نشان می‌دهند که از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی می‌باشد. <br /> <br /> در طاق بستان، نقش تاج‌گذاری خسرو دوم با حضور آناهیتا (الهه آب) و اهورامزدا دیده می‌شود و الهه آناهیتا در لباس سلطنتی تصویر شده است. این مکان بیانگر اقتدار شاهانه ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار گراز و صحنه‌های شکار در طاق بستان جزئیات لباس زنان و الهه‌ها را نشان می‌دهد.<br /> <br /> طاق بستان پس از دوره چهارم ساسانی، یکی از معدود بناهای صخره‌ای باقی‌مانده است و سبک هنری متفاوتی نسبت به آثار فارس دارد. این مجموعه شامل غارها و نقش‌های بزرگ است و اهمیت آن در نمایش قدرت سلطنتی و مذهبی ساسانیان نهفته است.<br /> <br /> === معبد آناهیتا (Anahita Temple)- کنگاور: ===<br /> معبد آناهیتا عمدتاً به سایت باستانی کنگاور در استان کرمانشاه اشاره دارد که یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی پیش از اسلام در ایران است. این بنا به الهه آب، باروری و wisdom آناهیتا اختصاص داشته و در دوره هخامنشی یا سلوکی ساخته شده است.<br /> <br /> معبد آناهیتا در کنگاور بر روی سکوی سنگی قرار دارد و عناصر معماری هلنیستی و ایرانی را ترکیب کرده است. برخی آن را به اردشیر دوم هخامنشی نسبت می‌دهند. در هنر ساسانی، آناهیتا در نقش‌برجسته‌هایی مانند طاق بستان و نقش رستم به عنوان الهه سرمایه‌گذار ظاهر شده و با لباس سلطنتی تصویر می‌شود. این معبد بخشی از پرستش گسترده آناهیتا در دوران باستان بوده و اردشیر دوم (Artaxerxes II)، مجسمه آناهیتا را در این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم کرد. <br /> <br /> معبد کنگاور به عنوان یکی آثار ملی ایران ثبت شده و اهمیت آن در مطالعه مذهب ایرانی باستان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.&lt;ref&gt;[https://www.ostan-ks.ir/home/news/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%82-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%B2%DB%B6%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/ محصولات کشاورزی استان، ۱۰۰ هزار تن افزایش داشته‌ است]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب ([[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد. <br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱]] ([[مهسا امینی|ژینا امینی]] )، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بسیاری از مردان و زنان و جوانان این دیار در اعتراض به وضعیت بدمعیشتی و ظلم و ستم رژیم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نشان دادند. اما نیروهای سرکوبگر رژیم پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با گلوله جنگی دادند و بسیاری از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> از میان این شهدا، مجاهدان شهید [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، [[رضا قنبری]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، [[رضا کدیوریان]] (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی) و برادر او [[رسول کدیوریان]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و [[پویا قبادی بیستونی|پویا قبادی]] و فرماندهان مجاهد [[نعیم عبداللهی]] (دکترای حقوق و علوم سیاسی و استادیار در دانشگاه) و [[وحید بنی عامریان]] (فارغ‌التحصیل رشته مدیریت از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی تهران) و بسیاری شهید دیگر از استان کرمانشاه نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]] نام ۹۵تن از این قهرمانان را به‌ثبت رسانده‌است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/list-of-martyrs/ سازمان مجاهدین — فهرست شهدای قیام سراسری]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90252 2026-07-11T08:11:47Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> درگذشت استاد هنرمند [[رضا اولیا]] در ایتالیا و تسلیت خانم مریم رجوی<br /> <br /> ۲۵پراتیک انقلابی در اعتراض به دفن خامنه‌ای در [[استان خراسان رضوی|مشهد]] پخش شعار در جریان تشییع جنازه خامنه‌ای در مشهد بازار رضا و خیابان خرمشهر- ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - فعالیت جوانان شورشگر در زاهدان و۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]]در شهرهای میهن، همزمان با دفـن خامنه‌ای(۱۹ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> مراسم دفن خامنه‌ای در تاریخ ۱۸ تیر در مشهد- مجتبی خامنه‌ای، در مراسم دفن سیدعلی خامنه‌ای حضور پیدا نکرد. (۱۹ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> جیمز کارافانو(مشاور ارشد بیناد هریتیج): بزرگ‌ترین خطر برای جمهوری اسلامی، نارضایتی رو به افزایش مردم ایران است -ژنرال کیت کلاگ: رژیم ایران باید با بازرسی کامل، توقف حمایت از نیروهای نیابتی و باز نگه‌داشتن تنگه هرمز موافقت کند (۲۰ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> مهلت یک‌روزه آمریکا به ایران درباره تنگه هرمز؛ عباس عراقچی به عمان رفت -خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران خواستار حمله جمهوری اسلامی به اسرائیل و امارات متحده عربی شد-وزیران خارجه آمریکا و عربستان سعودی بر اهمیت هماهنگی برای تامین امنیت در خلیج فارس تاکید کردند.(۲۰ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90250 2026-07-10T18:12:17Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> درگذشت استاد هنرمند [[رضا اولیا]] در ایتالیا و تسلیت خانم مریم رجوی<br /> <br /> ۲۵پراتیک انقلابی در اعتراض به دفن خامنه‌ای در [[استان خراسان رضوی|مشهد]] پخش شعار در جریان تشییع جنازه خامنه‌ای در مشهد بازار رضا و خیابان خرمشهر- پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - همزمان با دفـن خامنه‌ای، مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد. مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح سه‌شنبه۱۶ تیرماه در قم آغاز شد- رویترز: نمایش قدرت در مراسم خامنه‌ای، نارضایتی عمیق اقتصادی و سیاسی در ایران را پنهان نمی‌کند(۱۸ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> الجزیره، با ازسرگیری درگیری‌ها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تردد کشتی‌ها در [[تنگه هرمز]] به شدت کاهش یافته است - نیویورک‌ تایمز گزارش داد حملات متقابل آمریکا و جمهوری اسلامی برای دو روز پیاپی، امیدها را برای دستیابی به یک توافق بلندمدت، کم‌رنگ کرده است. [[سپاه پاسداران]] در میان مراسم تشییع جنازه [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] به ۲ کشتی در تنگه هرمز حمله کرد- (۱۹ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90243 2026-07-10T14:19:12Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1222/ یونسکو — بیستون]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kermanshah دانشنامه بریتانیکا — کرمانشاه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/kermanshah-01-geography/ دانشنامه ایرانیکا — کرمانشاه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bisotun-i/ دانشنامه ایرانیکا — بیستون]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Darius-I دانشنامه بریتانیکا — داریوش بزرگ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.&lt;ref&gt;[https://www.ostan-ks.ir/home/news/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%82-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%B2%DB%B6%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/ محصولات کشاورزی استان، ۱۰۰ هزار تن افزایش داشته‌ است]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب ([[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد. <br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱]] ([[مهسا امینی|ژینا امینی]] )، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بسیاری از مردان و زنان و جوانان این دیار در اعتراض به وضعیت بدمعیشتی و ظلم و ستم رژیم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نشان دادند. اما نیروهای سرکوبگر رژیم پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با گلوله جنگی دادند و بسیاری از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> از میان این شهدا، مجاهدان شهید [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، [[رضا قنبری]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، [[رضا کدیوریان]] (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی) و برادر او [[رسول کدیوریان]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و [[پویا قبادی بیستونی|پویا قبادی]] و فرماندهان مجاهد [[نعیم عبداللهی]] (دکترای حقوق و علوم سیاسی و استادیار در دانشگاه) و [[وحید بنی عامریان]] (فارغ‌التحصیل رشته مدیریت از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی تهران) و بسیاری شهید دیگر از استان کرمانشاه نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]] نام ۹۵تن از این قهرمانان را به‌ثبت رسانده‌است.&lt;ref&gt;[https://english.mojahedin.org/list-of-martyrs/ سازمان مجاهدین — فهرست شهدای قیام سراسری]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90229 2026-07-10T07:10:21Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1222/ یونسکو — بیستون]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kermanshah دانشنامه بریتانیکا — کرمانشاه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/kermanshah-01-geography/ دانشنامه ایرانیکا — کرمانشاه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب ([[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد. <br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱]] ([[مهسا امینی|ژینا امینی]] )، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بسیاری از مردان و زنان و جوانان این دیار در اعتراض به وضعیت بدمعیشتی و ظلم و ستم رژیم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نشان دادند. اما نیروهای سرکوبگر رژیم پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با گلوله جنگی دادند و بسیاری از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> از میان این شهدا، مجاهدان شهید [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، [[رضا قنبری]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، [[رضا کدیوریان]] (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی) و برادر او [[رسول کدیوریان]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و [[پویا قبادی بیستونی|پویا قبادی]] و فرماندهان مجاهد [[نعیم عبداللهی]] (دکترای حقوق و علوم سیاسی و استادیار در دانشگاه) و [[وحید بنی عامریان]] (فارغ‌التحصیل رشته مدیریت از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی تهران) و بسیاری شهید دیگر از استان کرمانشاه نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]] نام ۹۵تن از این قهرمانان را به‌ثبت رسانده‌است.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90228 2026-07-10T07:01:50Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب ([[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد. <br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱]] ([[مهسا امینی|ژینا امینی]] )، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بسیاری از مردان و زنان و جوانان این دیار در اعتراض به وضعیت بدمعیشتی و ظلم و ستم رژیم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نشان دادند. اما نیروهای سرکوبگر رژیم پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با گلوله جنگی دادند و بسیاری از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> از میان این شهدا، مجاهدان شهید [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، [[رضا قنبری]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، [[رضا کدیوریان]] (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی) و برادر او [[رسول کدیوریان]] (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و [[پویا قبادی بیستونی|پویا قبادی]] و فرماندهان مجاهد [[نعیم عبداللهی]] (دکترای حقوق و علوم سیاسی و استادیار در دانشگاه) و [[وحید بنی عامریان]] (فارغ‌التحصیل رشته مدیریت از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی تهران) و بسیاری شهید دیگر از استان کرمانشاه نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]] نام ۹۵تن از این قهرمانان را به‌ثبت رسانده‌است.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90227 2026-07-10T06:51:09Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> درگذشت استاد هنرمند رضا اولیا در ایتالیا و تسلیت خانم مریم رجوی<br /> <br /> ۲۵پراتیک انقلابی در اعتراض به دفن خامنه‌ای در [[استان خراسان رضوی|مشهد]] پخش شعار در جریان تشییع جنازه خامنه‌ای در مشهد بازار رضا و خیابان خرمشهر- پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - همزمان با دفـن خامنه‌ای، مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد. مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح سه‌شنبه۱۶ تیرماه در قم آغاز شد- رویترز: نمایش قدرت در مراسم خامنه‌ای، نارضایتی عمیق اقتصادی و سیاسی در ایران را پنهان نمی‌کند(۱۸ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> الجزیره، با ازسرگیری درگیری‌ها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تردد کشتی‌ها در [[تنگه هرمز]] به شدت کاهش یافته است - نیویورک‌ تایمز گزارش داد حملات متقابل آمریکا و جمهوری اسلامی برای دو روز پیاپی، امیدها را برای دستیابی به یک توافق بلندمدت، کم‌رنگ کرده است. [[سپاه پاسداران]] در میان مراسم تشییع جنازه [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] به ۲ کشتی در تنگه هرمز حمله کرد- (۱۹ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90217 2026-07-08T09:35:34Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع '''(۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)'''<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب ([[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد. <br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام ۱۴۰۱]] ([[مهسا امینی|ژینا امینی]] )، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بسیاری از مردان و زنان و جوانان این دیار در اعتراض به وضعیت بدمعیشتی و ظلم و ستم رژیم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نشان دادند. اما نیروهای سرکوبگر رژیم پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با گلوله جنگی داد و بسیاری از آن‌ها را به شهادت رساند. از میان این شهدا، مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی)- مجاهد شهید نعیم عبداللهی (دکترای حقوق و علوم سیاسی و استادیار در دانشگاه) و ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند. ایران‌پدیا در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]] نام ۹۵تن از این قهرمانان را به‌ثبت رسانده‌است.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90215 2026-07-08T09:26:37Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع '''(۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)'''<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب ([[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد. <br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=90214 2026-07-08T09:18:00Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = کردستان ۲.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان - سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله - پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) - ثبت ۱۴۰۰ - معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز - از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد. این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد. تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جنبش [[قاضی محمد]] بوده است. کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت مردم بوده است.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود. در تاریخ ایران، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جنبش آزادی‌خواهانه به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه‌ی جمهوری خودمختار در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری مانند بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا - مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان به شمار می‌روند. <br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> '''جنگل‌ها و مراتع:'''<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند و استان کردستان بیشترین تنوع بلوط را میان استان‌های زاگرس‌نشین دارد، اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt;[[پرونده:قلعه زیویه.jpg|جایگزین=قلعه زیویه - سقز|بندانگشتی|قلعه زیویه - سقز]]<br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو - هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا - کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان'''<br /> [[پرونده:هورامانات-استان کردستان.jpg|جایگزین=هورامانات-استان کردستان|بندانگشتی|'''هورامانات-استان کردستان''']]<br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> [[پرونده:جنگل بلوط- استان کردستان.jpg|جایگزین=جنگل‌های بلوط- استان کردستان|بندانگشتی|'''جنگل بلوط- استان کردستان''']]<br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|alt=قتل عام روستای قارنا- آخوند غلام‌رضا ملاحسنی|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا- آخوند غلام‌رضا ملاحسنی]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما احزاب کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]]، [[حزب کومله|حزب کومه‌ له]]، [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران|سازمان خبات کردستان ایران]] و [[پژاک]]، حزب حیات آزاد کردستان در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی - مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90213 2026-07-08T09:06:24Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع '''(۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)'''<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و '''کومله''' در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در [[هیئت مرگ|هیئت‌های مرگ]] اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90212 2026-07-08T09:03:22Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع '''(۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)'''<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. <br /> <br /> [[صادق خلخالی]] در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و '''کومله''' در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.<br /> <br /> جبهه‌های مسلح کُردی حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90211 2026-07-08T08:52:15Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - همزمان با دفـن خامنه‌ای، مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد. مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح سه‌شنبه۱۶ تیرماه در قم آغاز شد- رویترز: نمایش قدرت در مراسم خامنه‌ای، نارضایتی عمیق اقتصادی و سیاسی در ایران را پنهان نمی‌کند(۱۶ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> صدا و سیمای رژیم: نفتکش قطری که در [[تنگه هرمز]] هدف گرفتیم، تحت اسکورت آمریکا بود- عراقچی: با ادامه تهدیدها، مذاکرات توافق نهایی آغاز نمی‌شود- [[سپاه پاسداران]] در میان مراسم تشییع جنازه [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] به ۲ کشتی در تنگه هرمز حمله کرد- سنتکام اعلام کرد در واکنش به حمله جمهوری اسلامی به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، بیش از ۸۰ هدف را در ایران هدف قرار داده است. [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] اعلام کرد که یکی از نیروهای آن در حمله آمریکا به ماهشهر کشته شده است- سپاه: به ۸۵ هدف در بحرین و کویت حمله کرده است. - ترامپ: آتش‌بس با ایران به پایان رسید و باید سرطان را ازبین برد(۱۷ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90210 2026-07-08T08:50:45Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - همزمان با دفـن خامنه‌ای، مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد. مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح سه‌شنبه۱۶ تیرماه در قم آغاز شد- رویترز: نمایش قدرت در مراسم خامنه‌ای، نارضایتی عمیق اقتصادی و سیاسی در ایران را پنهان نمی‌کند(۱۶ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> صدا و سیمای رژیم: نفتکش قطری که در [[تنگه هرمز]] هدف گرفتیم، تحت اسکورت آمریکا بود- عراقچی: با ادامه تهدیدها، مذاکرات توافق نهایی آغاز نمی‌شود- [[سپاه پاسداران]] در میان مراسم تشییع جنازه [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] به ۲ کشتی در تنگه هرمز حمله کرد- سنتکام اعلام کرد در واکنش به حمله جمهوری اسلامی به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، بیش از ۸۰ هدف را در ایران هدف قرار داده است. [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] اعلام کرد که یکی از نیروهای آن در حمله آمریکا به ماهشهر کشته شده است- سپاه: به ۸۵ هدف در بحرین و کویت حمله کرده است. - ترامپ: آتش‌بس با ایران به پایان رسید و باید سرطان را ازبین برد-<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90198 2026-07-07T13:43:51Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع '''(۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)'''<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. <br /> <br /> استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.<br /> <br /> شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.<br /> <br /> این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.<br /> <br /> === جغرافیای فیزیکی و آب و هوا ===<br /> رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. <br /> <br /> آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود <br /> <br /> صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.<br /> <br /> بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. <br /> <br /> متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است. <br /> <br /> حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.<br /> <br /> تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.<br /> <br /> نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. <br /> <br /> مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.<br /> <br /> == '''جاذبه‌های تاریخی''' ==<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> === طاق بستان: ===<br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود.<br /> <br /> مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. <br /> <br /> صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.<br /> <br /> پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.<br /> <br /> تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود. <br /> <br /> میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> '''کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.'''<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.<br /> <br /> === مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه: ===<br /> جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90197 2026-07-07T09:48:30Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> '''استان کرمانشاه در غرب ایران واقع شده و حدود ۲۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور). این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.'''<br /> <br /> === '''جغرافیای فیزیکی و آب و هوا''' ===<br /> '''رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کارخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد. آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود ۰ درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است. بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند. جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل دخالت انسانی بسیار کاهش یافته است. حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.'''<br /> <br /> === '''موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری''' ===<br /> '''استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است. تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته؛ در حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.'''<br /> <br /> '''نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران در اوایل انقلاب) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است. مردم شهر عمدتاً دو‌زبانه (فارسی و کردی) و شیعه هستند که این امر سطح تنش‌های قومی را نسبت به سایر مراکز کردی‌نشین کاهش داده است.'''<br /> <br /> === '''تاریخچه مختصر''' ===<br /> '''شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.'''<br /> <br /> === '''اقتصاد و جمعیت''' ===<br /> '''منطقه اطراف یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد. صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است. پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.'''<br /> <br /> '''جمعیت شهر کرمانشاه بیش از شش برابر شده و از حدود ۱۲۵٬۰۰۰ نفر در ۱۹۵۶ به نزدیک ۸۰۰٬۰۰۰ نفر در ۲۰۰۶ رسید (رتبه نهم شهرهای ایران). ساکنان عمدتاً کردهای اقوام مختلف هستند که بسیاری پس از جنگ جهانی دوم به شهرها مهاجرت کردند.'''<br /> <br /> === '''جاذبه‌های تاریخی''' ===<br /> '''استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخی نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی سابق وجود دارد.'''<br /> <br /> '''این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.'''<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بین‌النهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های مادی، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل می‌شود. مهم‌ترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورش‌ها را نشان می‌دهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.<br /> <br /> === آب و هوا: ===<br /> آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.<br /> <br /> === مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه: ===<br /> جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90196 2026-07-07T09:40:19Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است.<br /> <br /> داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.<br /> <br /> این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.<br /> <br /> === آب و هوا: ===<br /> آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.<br /> <br /> === مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه: ===<br /> جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B4/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90195 2026-07-07T09:35:58Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>{{Infobox settlement<br /> | name = استان کرمانشاه<br /> | other_name = دروازه غربی ایران<br /> | image_skyline = استان کرمانشاه.jpg<br /> | image_caption = استان کرمانشاه — طاق بستان<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = کرمانشاه<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)<br /> | blank5_name = قدمت سکونت<br /> | blank5_info = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)<br /> | blank6_name = کوه‌های مهم<br /> | blank6_info = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان کردستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان ایلام<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و لرستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)<br /> | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank2_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس<br /> | blank3_name_sec2 = صنعت<br /> | blank3_info_sec2 = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)<br /> | blank4_name_sec2 = دامداری و عشایر<br /> | blank4_info_sec2 = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی<br /> | blank5_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank5_info_sec2 = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی<br /> | blank6_info_sec2 = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد<br /> | blank8_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank8_info_sec2 = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است&lt;br /&gt;استان کرمانشاه'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: کرمانشاه<br /> <br /> مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب<br /> <br /> زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.<br /> <br /> === کتیبه بیستون: ===<br /> کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.<br /> <br /> طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.<br /> <br /> === کنگاور - معبد آناهیتا: ===<br /> معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.<br /> <br /> === زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب: ===<br /> در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.<br /> <br /> === آب و هوا: ===<br /> آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.<br /> <br /> === گردشگری طبیعی: ===<br /> غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.<br /> <br /> صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.<br /> <br /> === دامداری و عشایر: ===<br /> کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.<br /> <br /> === مفاخر ادبی: ===<br /> کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.<br /> <br /> === موسیقی: ===<br /> موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.<br /> <br /> === سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه: ===<br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.<br /> <br /> === مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه: ===<br /> جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کرمانشاه: ===<br /> زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> === شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴: ===<br /> کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.<br /> <br /> === قیام‌های سراسری: ===<br /> کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.<br /> <br /> === واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق: ===<br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90194 2026-07-07T09:18:41Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = کردستان ۲.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.<br /> <br /> خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری <br /> <br /> همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> '''جنگل‌ها و مراتع:'''<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند و استان کردستان بیشترین تنوع بلوط را میان استان‌های زاگرس‌نشین دارد اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt;[[پرونده:قلعه زیویه.jpg|جایگزین=قلعه زیویه - سقز|بندانگشتی|قلعه زیویه - سقز]]<br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان'''<br /> [[پرونده:هورامانات-استان کردستان.jpg|جایگزین=هورامانات-استان کردستان|بندانگشتی|'''هورامانات-استان کردستان''']]<br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> [[پرونده:جنگل بلوط- استان کردستان.jpg|جایگزین=جنگل‌های بلوط- استان کردستان|بندانگشتی|'''جنگل بلوط- استان کردستان''']]<br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90192 2026-07-07T08:38:15Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = کردستان ۲.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.<br /> <br /> خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری <br /> <br /> همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند<br /> <br /> اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:قلعه زیویه.jpg|جایگزین=قلعه زیویه - سقز|بندانگشتی|قلعه زیویه - سقز]]<br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان'''<br /> [[پرونده:هورامانات-استان کردستان.jpg|جایگزین=هورامانات-استان کردستان|بندانگشتی|'''هورامانات-استان کردستان''']]<br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> [[پرونده:جنگل بلوط- استان کردستان.jpg|جایگزین=جنگل‌های بلوط- استان کردستان|بندانگشتی|'''جنگل بلوط- استان کردستان''']]<br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84_%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg&diff=90191 2026-07-07T08:25:05Z

<p>Hamidreza: جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.jpg&diff=90190 2026-07-07T08:21:17Z

<p>Hamidreza: منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است.</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است.</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90189 2026-07-07T08:19:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = کردستان ۲.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.<br /> <br /> خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری <br /> <br /> همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند<br /> <br /> اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:قلعه زیویه.jpg|جایگزین=قلعه زیویه - سقز|بندانگشتی|قلعه زیویه - سقز]]<br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90188 2026-07-07T08:18:00Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = کردستان ۲.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.<br /> <br /> خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری <br /> <br /> همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند<br /> <br /> اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D9%88%DB%8C%D9%87.jpg&diff=90187 2026-07-07T08:17:04Z

<p>Hamidreza: قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90182 2026-07-07T07:10:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - همزمان با دفـن خامنه‌ای، مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد. مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح سه‌شنبه۱۶ تیرماه در قم آغاز شد.(۱۶ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> صدا و سیمای رژیم: نفتکش قطری که در [[تنگه هرمز]] هدف گرفتیم، تحت اسکورت آمریکا بود- عراقچی: با ادامه تهدیدها، مذاکرات توافق نهایی آغاز نمی‌شود- [[سپاه پاسداران]] در میان مراسم تشییع جنازه [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] به ۲ کشتی در تنگه هرمز حمله کرد-<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90181 2026-07-07T07:09:07Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - ۳ تصویرنگاری و ۴۳ پراتیک انقلابی - همزمان با دفـن خامنه‌ای مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد.مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح سه‌شنبه۱۶ تیرماه در قم آغاز شد.(۱۶ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> صدا و سیمای رژیم: نفتکش قطری که در [[تنگه هرمز]] هدف گرفتیم، تحت اسکورت آمریکا بود- عراقچی: با ادامه تهدیدها، مذاکرات توافق نهایی آغاز نمی‌شود- [[سپاه پاسداران]] در میان مراسم تشییع جنازه [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] به ۲ کشتی در تنگه هرمز حمله کرد-<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90164 2026-07-06T09:57:45Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = کردستان ۲.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.<br /> <br /> خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%DB%B2.jpg&diff=90163 2026-07-06T09:57:18Z

<p>Hamidreza: استان کردستان</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> استان کردستان</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90162 2026-07-06T09:54:44Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.<br /> <br /> خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و می‌توان به آثار دیگری همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس با سه گونه‌ی بلوط ایرانی، مازودار و وی‌ول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگل‌های ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایه‌ای در غفلت-ایمنا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> منابع</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90161 2026-07-06T09:31:29Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.<br /> <br /> این استان کوهستانی با آب‌وهوای سرد، زمستان‌های پربرف و تابستان‌های معتدل است و با عراق هم‌مرز می‌باشد.<br /> <br /> تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمی‌گردد و شامل جنبش‌هایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.<br /> <br /> کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیام‌های تاریخی تا قیام‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدام‌ها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود.<br /> <br /> جاذبه‌های طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگل‌های بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.<br /> <br /> اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.<br /> <br /> صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص هه‌لپه‌رکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.&lt;ref&gt;[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.&lt;ref&gt;[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> منابع</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90160 2026-07-06T09:02:50Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. <br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.<br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.<br /> <br /> اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.<br /> <br /> منابع</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90158 2026-07-06T08:36:40Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.<br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود. اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آن‌ها را به شهادت رساندند.<br /> <br /> تنها در فهرست [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] نام ۱۷تن از این شهدا به‌ثبت رسیده‌است.<br /> <br /> <br /> منابع</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90155 2026-07-06T08:21:03Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهه‌های کردی به‌ویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.<br /> <br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> اعتراضات سراسری ۱۴۰۴<br /> <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90153 2026-07-06T07:58:10Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> پراتیک جوانان شورشگر در شهرهای میهن - ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد.مراسم چهارمین روز تشییع جنازه علی خامنه‌ای،از صبح دوشنبه ۱۵ تیرماه در تهران آغاز شد.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> سخنگوی مجاهدین:از امثال این مراسم نه فقط به تقویت نظام پوسیده و درهم شکسته ولایت فقیه نمی‌افزاید بلکه بر دامنه و ابعاد جنگ گرگها می‌افزاید.(۱۵ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90139 2026-07-05T07:30:35Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] - مجتبی خامنه‌ای، در مراسم «نماز میت» بر تابوت پدر و سایر اعضای خانواده‌اش در مصلی تهران حضور پیدا نکرد.(۱۳ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> اجلاس دو روزهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] با حضور خانم [[مریم رجوی]] رئیس‌جمهور برگزیدهٔ شورا برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران در ساعت ۲۳ شنبه شب ۶ تیر ۱۴۰۵ پایان یافت.<br /> جمعی از یاران شورا و نمایندگان جوامع ایرانی در کشورهای مختلف در نخستین روز اجلاس به‌عنوان ناظر شرکت داشتند و شماری از آنها سخنانی ایراد کردند.(۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> ژنو – مقر اروپایی ملل متحد - شصت‌ودومین اجلاس شورای حقوق‌بشر، ثبت رسمی بیانیهٔ ۹ سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل متحد و ۱۸ انجمن حقوق‌بشری از کشورهای مختلف - محکومیت تشدید اعدام‌های سیاسی در ایران- مای ساتو، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهم‌نامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگران‌کننده» توصیف کرد و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شده‌اند. (۱۰تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> سنتکام: نشست امنیتی ۱۲ کشور در بحرین، تأکید بر امنیت منطقه و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز- وال‌استریت ژورنال: تهران پیشنهاد مالی آمریکا در ازای عقب‌نشینی از تنگه هرمز را نپذیرفت- العربیه: دور آینده مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی در پاکستان در ۱۱ژوییه برگزار می‌شود(۱۳ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90138 2026-07-04T13:51:49Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> ۳۰ عملیات ضداختناق و بدرقهٔ آتشین جنازه [[علی خامنه‌ای]] (۱۳ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> اجلاس دو روزهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] با حضور خانم [[مریم رجوی]] رئیس‌جمهور برگزیدهٔ شورا برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران در ساعت ۲۳ شنبه شب ۶ تیر ۱۴۰۵ پایان یافت.<br /> جمعی از یاران شورا و نمایندگان جوامع ایرانی در کشورهای مختلف در نخستین روز اجلاس به‌عنوان ناظر شرکت داشتند و شماری از آنها سخنانی ایراد کردند.(۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> ژنو – مقر اروپایی ملل متحد - شصت‌ودومین اجلاس شورای حقوق‌بشر، ثبت رسمی بیانیهٔ ۹ سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل متحد و ۱۸ انجمن حقوق‌بشری از کشورهای مختلف - محکومیت تشدید اعدام‌های سیاسی در ایران- مای ساتو، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهم‌نامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگران‌کننده» توصیف کرد و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شده‌اند. (۱۰تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> سنتکام: نشست امنیتی ۱۲ کشور در بحرین، تأکید بر امنیت منطقه و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز- وال‌استریت ژورنال: تهران پیشنهاد مالی آمریکا در ازای عقب‌نشینی از تنگه هرمز را نپذیرفت- العربیه: دور آینده مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی در پاکستان در ۱۱ژوییه برگزار می‌شود(۱۳ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90135 2026-07-03T09:26:08Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]]<br /> کردستان که دهه‌ها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.<br /> <br /> === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' ===<br /> مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> === محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: ===<br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در کردستان: ===<br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.<br /> [[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]<br /> <br /> === سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی: ===<br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. <br /> <br /> پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] را در وین اتریش ترور کرد. <br /> <br /> سعیدی سیرجانی، جانشین قاسملو نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.<br /> <br /> === ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان: ===<br /> پیش از استقرار [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. <br /> <br /> یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]،[[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد.<br /> <br /> === رادیو صدای مجاهد -کردستان: ===<br /> [[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. <br /> <br /> مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. <br /> <br /> این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: ===<br /> [[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعله‌ور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> اعتراضات سراسری ۱۴۰۴<br /> <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90134 2026-07-03T08:46:00Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> '''کردستان که از سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی رنج می‌برد، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد سرکوب خونین مردم و احزاب کردی، توسط رژیم آخوندی شد. خمینی با فرستادن رئیس دادگاه انقلاب خود [[صادق خلخالی]] به این استان پای ماموران سرکوبگر رژیم را برای کشتار خونین مردم و احزاب کردی این استان باز کرد.'''<br /> <br /> '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:'''<br /> <br /> '''مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران ساز'''مان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:<br /> <br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کردستان:<br /> <br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:<br /> <br /> مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:<br /> <br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.<br /> <br /> ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:<br /> <br /> پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.<br /> <br /> عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:<br /> <br /> در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — کردستان:<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90133 2026-07-03T08:39:30Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> '''کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] شاهد سرکوب خونین مردم، توسط رژیم آخوندی شد.'''<br /> <br /> '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:'''<br /> <br /> '''مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران ساز'''مان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:<br /> <br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کردستان:<br /> <br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:<br /> <br /> مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:<br /> <br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.<br /> <br /> ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:<br /> <br /> پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.<br /> <br /> عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:<br /> <br /> در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — کردستان:<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90132 2026-07-03T07:22:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> اجلاس دو روزهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] با حضور خانم [[مریم رجوی]] رئیس‌جمهور برگزیدهٔ شورا برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران در ساعت ۲۳ شنبه شب ۶ تیر ۱۴۰۵ پایان یافت.<br /> جمعی از یاران شورا و نمایندگان جوامع ایرانی در کشورهای مختلف در نخستین روز اجلاس به‌عنوان ناظر شرکت داشتند و شماری از آنها سخنانی ایراد کردند.(۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> ژنو – مقر اروپایی ملل متحد - شصت‌ودومین اجلاس شورای حقوق‌بشر، ثبت رسمی بیانیهٔ ۹ سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل متحد و ۱۸ انجمن حقوق‌بشری از کشورهای مختلف - محکومیت تشدید اعدام‌های سیاسی در ایران- مای ساتو، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهم‌نامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگران‌کننده» توصیف کرد و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شده‌اند. (۱۰تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> سنتکام: نشست امنیتی ۱۲ کشور در بحرین، تأکید بر امنیت منطقه و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز- وال‌استریت ژورنال: تهران پیشنهاد مالی آمریکا در ازای عقب‌نشینی از تنگه هرمز را نپذیرفت- استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی کشتی‌های مسیر جنوبی تنگه هرمز -بلومبرگ گزارش داد هزاران دریانورد پس از بیش از ۱۰۰ روز همچنان در خلیج فارس گرفتارند و در انتظار عبور از تنگه هرمز و خروج از منطقه هستند. [[قرارگاه خاتم‌الانبیاء|قرارگاه خاتم‌الانبیا]] با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد هرگونه دخالت آمریکا در تنگه هرمز با «واکنش سریع و قاطع» نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روبه‌رو خواهد شد.(۱۲ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> تجمع اعتراضی دانشجویان و دانش‌آموزان در تهران: «دانشجو داد بزن، حقتو فریاد بزن» و «این همه بی‌عدالتی، هرگز ندیده ملتی» (۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> مراسم تدفین با جنازه [[علی خامنه‌ای]] در مصلای تهران آغاز شد (۱۲ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90131 2026-07-03T07:21:53Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> قضاییه جمهوری اسلامی روز گذشته (۱۰ تیر ۱۴۰۵) [[ارغوان فلاحی]]، زندانی سیاسی هوادار مجاهدین را به اعدام محکوم کرد. این حکم در شعبه ۱۵دادگاه توسط [[ابوالقاسم صلواتی|قاضی صلواتی]] صادر شده است و از طریق وکیل به زندانی اطلاع داده شد.<br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] ایران اعلام کرد شامگاه چهارشنبه ۱۰ تیر ۶ تن از پیشمرگان حزب در درگیری با نیروهای ضدمردمی در منطقه پیرانشهر به‌شهادت رسیدند.(۱۱ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> اجلاس دو روزهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] با حضور خانم [[مریم رجوی]] رئیس‌جمهور برگزیدهٔ شورا برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران در ساعت ۲۳ شنبه شب ۶ تیر ۱۴۰۵ پایان یافت.<br /> جمعی از یاران شورا و نمایندگان جوامع ایرانی در کشورهای مختلف در نخستین روز اجلاس به‌عنوان ناظر شرکت داشتند و شماری از آنها سخنانی ایراد کردند.(۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> ژنو – مقر اروپایی ملل متحد - شصت‌ودومین اجلاس شورای حقوق‌بشر، ثبت رسمی بیانیهٔ ۹ سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل متحد و ۱۸ انجمن حقوق‌بشری از کشورهای مختلف - محکومیت تشدید اعدام‌های سیاسی در ایران- مای ساتو، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهم‌نامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگران‌کننده» توصیف کرد و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شده‌اند. (۱۰تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> سنتکام: نشست امنیتی ۱۲ کشور در بحرین، تأکید بر امنیت منطقه و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز- وال‌استریت ژورنال: تهران پیشنهاد مالی آمریکا در ازای عقب‌نشینی از تنگه هرمز را نپذیرفت- استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی کشتی‌های مسیر جنوبی تنگه هرمز -بلومبرگ گزارش داد هزاران دریانورد پس از بیش از ۱۰۰ روز همچنان در خلیج فارس گرفتارند و در انتظار عبور از تنگه هرمز و خروج از منطقه هستند. [[قرارگاه خاتم‌الانبیاء|قرارگاه خاتم‌الانبیا]] با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد هرگونه دخالت آمریکا در تنگه هرمز با «واکنش سریع و قاطع» نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روبه‌رو خواهد شد.(۱۲ تیر ۱۴۰۵)<br /> <br /> تجمع اعتراضی دانشجویان و دانش‌آموزان در تهران: «دانشجو داد بزن، حقتو فریاد بزن» و «این همه بی‌عدالتی، هرگز ندیده ملتی» (۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> مراسم تدفین با جنازه [[علی خامنه‌ای]] در مصلای تهران آغاز شد (۱۲ تیر ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B3/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90025 2026-07-01T09:40:23Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان کردستان<br /> | other_name = سرزمین کُردها<br /> | image_skyline = استان کردستان.jpg<br /> | image_caption = استان کردستان — سنندج<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان کردستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = سنندج<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۲۹٬۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۱٫۶ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۰ (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت با بارش برف سنگین، تابستان‌های معتدل<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م)<br /> | blank6_name = رودخانه‌های مهم<br /> | blank6_info = سیروان (سیمره) · قزل‌اوزن<br /> | blank7_name = مرز بین‌المللی<br /> | blank7_info = عراق (از غرب)<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان آذربایجان غربی<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = استان کرمانشاه<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = استان‌های همدان و زنجان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = عراق<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار)<br /> | blank2_name_sec2 = گردشگری طبیعی<br /> | blank2_info_sec2 = دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگل‌های بلوط زاگرس<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو<br /> | blank4_name_sec2 = عسل<br /> | blank4_info_sec2 = عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = گلیم‌بافی کردی · گیوه‌بافی سنندج · سوزن‌دوزی کردی · جاجیم‌بافی · منبت‌کاری<br /> | blank6_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank6_info_sec2 = آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص هه‌لپه‌رکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار<br /> | blank7_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank7_info_sec2 = دنده‌کباب کردی · دلمه‌برگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره<br /> | blank8_name_sec2 = پوشش سنتی<br /> | blank8_info_sec2 = کلاش · شلوار و جلیقه پشمی · دستار (مردان) · پولک‌دوزی رنگارنگ (زنان)<br /> | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان کردستان'''<br /> <br /> ────────────────────────────────────────────────────────────<br /> <br /> مرکز استان: سنندج<br /> <br /> مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع<br /> <br /> جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)<br /> <br /> آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستان‌های سخت و تابستان‌های معتدل<br /> <br /> زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آن‌ها به مادها (حدود ۷۰۰ پیش از میلاد) بازمی‌گردد. <br /> <br /> پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.<br /> <br /> در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانه‌ای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعه‌های کردستان از مستحکم‌ترین قلعه‌های ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومت‌های محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبش‌های ملی و آزادی‌خواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.<br /> <br /> === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: ===<br /> سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی به‌عنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیل‌الملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانه‌های تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی هستند.<br /> <br /> === سقز - زادگاه قیام: ===<br /> سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقره‌ای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است.<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> کردستان در غرب ایران و در رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های بلند، دره‌های سرسبز و رودخانه‌های پرآب (سیروان، قزل‌اوزن) از ویژگی‌های جغرافیایی این استان هستند.<br /> <br /> آب‌وهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستان‌های بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستان‌های معتدل و دلپذیر دارد. <br /> <br /> دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچه‌های آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.<br /> <br /> رودخانه سیروان (سیمره) از رودخانه‌های مهم کردستان است که از کوه‌های مرزی عراق سرچشمه می‌گیرد. <br /> <br /> آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبه‌های طبیعی کردستان هستند.<br /> <br /> جنگل‌ها و مراتع:<br /> <br /> جنگل‌های بلوط زاگرس در کردستان از ارزشمندترین جنگل‌های ایران هستند اما به‌شدت در خطر تخریب قرار دارند. <br /> <br /> مناطق حفاظت‌شده بیجار و دالانی از زیستگاه‌های مهم حیات وحش هستند.<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سال‌های اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شده‌است.<br /> <br /> '''عسل کردستان:'''<br /> <br /> عسل طبیعی کردستان به‌ویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوب‌ترین عسل‌های ایران محسوب می‌شود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.<br /> <br /> '''صنایع کردستان''' <br /> <br /> صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه به‌عنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.<br /> <br /> '''صنایع دستی کردستان:'''<br /> <br /> گلیم‌بافی کردی (با طرح‌های رنگارنگ ویژه)، گیوه‌بافی سنندج، سوزن‌دوزی کردی، جاجیم‌بافی و منبت‌کاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.<br /> <br /> گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است.<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ کردی از غنی‌ترین فرهنگ‌های ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (هه‌لپه‌رکی) که یکی از زیباترین رقص‌های ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخص‌ترین نمادهای فرهنگی هستند.<br /> <br /> نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتش‌افروزی بر فراز کوه‌ها جشن گرفته می‌شود. شب یلدا، عید قربان و جشن‌های محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.<br /> <br /> === هورامان (اورامانات): ===<br /> منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است. <br /> <br /> معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوه‌ها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند. <br /> <br /> مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> دنده‌کباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمه‌برگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینی‌های محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.<br /> <br /> چای و نبات کردستان نیز مشهور است.<br /> <br /> === پوشش سنتی کُردی: ===<br /> لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگ‌ترین پوشش‌های ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) می‌پوشند. <br /> <br /> لباس زنان کُرد با پولک‌دوزی و رنگ‌های شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> '''کردستان از نخستین مناطقی بود که پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شاهد سرکوب خونین مجاهدین خلق و مردم توسط رژیم آخوندی شد.'''<br /> <br /> '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:'''<br /> <br /> '''مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران ساز'''مان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند. این جنایت هولناک نشان‌دهنده عمق وحشیگری رژیم و استواری مجاهدین بود.<br /> <br /> محمد صدیق مولودی — مجاهد سنندجی:<br /> <br /> مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<br /> <br /> کشتار ۶۷ در کردستان:<br /> <br /> زندان‌های سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.<br /> <br /> قیام ۱۴۰۱ — ژینا امینی:<br /> <br /> مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او شعله‌ور کردن قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آن‌ها آغاز شد.<br /> <br /> سرکوب کردستان توسط رژیم — خلخالی و فتوای خمینی:<br /> <br /> در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماه‌ها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی — حاکم شرع خمینی — به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمه‌ای ده‌ها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدام‌های صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم در کردستان بود.<br /> <br /> مقاومت جبهه‌های کردی در برابر رژیم:<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، جبهه‌های مسلح کردی — به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله — در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. پیشمرگان حزب دموکرات و کومله سال‌ها در کوه‌های کردستان با نیروهای سپاه پاسداران جنگیدند. رژیم در ۲۲ تیر ۱۳۶۸ (۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹)، دکتر قاسملو را در وین اتریش ترور کرد. سعیدی سیرجانی — جانشین قاسملو — نیز در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ در رستوران میکونوس برلین توسط عوامل رژیم ترور شد.<br /> <br /> ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در کردستان:<br /> <br /> پیش از استقرار ارتش آزادی‌بخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاه‌هایی در کوه‌های کردستان انجام می‌شد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیات‌های متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. یکان‌های ارتش آزادی‌بخش پیش از انتقال به عراق، عملیات‌های پارتیزانی و ضربات نظامی گسترده‌ای در استان‌های کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینه‌ساز عملیات‌های بزرگ بعدی — از جمله عملیات آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان — شد.<br /> <br /> عملیات چلچراغ — ۲۸ خرداد ۱۳۶۷:<br /> <br /> در عملیات چلچراغ، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران شهر مرزی مهران (ایلام) را در ۱۰۰ کیلومتری کردستان فتح کرد. لشکر ۱۶ زرهی قزوین، لشکر ۱۱ سپاه و تیپ قائم به‌طور کامل درهم شکسته شدند. بیش از ۱,۵۰۰ نفر از نیروهای رژیم اسیر و تسلیحاتی به ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار به غنیمت گرفته شد.<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — کردستان:<br /> <br /> رادیو صدای مجاهد — صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران — در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ به‌صورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوه‌های کردستان شروع به کار کرد. مؤسس و بنیان‌گذار رادیو صدای مجاهد ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوه‌های کردستان تبدیل شد.<br /> <br /> واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:<br /> <br /> واحدهای مقاومت مجاهدین در سنندج، سقز، مریوان و دیگر شهرهای کردستان فعالیت‌های مستمر در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم انجام داده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7&diff=90020 2026-07-01T09:09:15Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها&lt;/div&gt;<br /> <br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;<br /> [[پیام‌های مسعود رجوی|پیام مسعود رجوی]]: کینگ‌بچه (مجتبی خامنه‌ای) راست می‌گوید«گریبان جنایتکاران را بایستی گرفت و آنان را به سزای اَعمال مجرمانه‌شان رساند»- تا آنجا که به مردم ایران و شورشگران و پیشتازان انقلابی مربوط می‌شود اول از همه و قبل از همه باید گریبان ولی‌فقیه نورسیده و ارگانهای ویژه ولایت به‌خصوص خبرگان و قضاییه جلادان و سپاه و اطلاعات دژخیمان را گرفت و آنان را چنان‌که می‌گوید «به سزای اعمال مجرمانه‌شان رساند» <br /> البته حرف‌های بچه خامنه‌ای بی‌حساب و کتاب نیست با این حرف‌ها ته دلش مثل بچه شاه ادامهٔ جنگ را می‌خواهد اینان خوب می‌دانند که بدون جنگ آینده و شانسی ندارند (۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> اجلاس دو روزهٔ [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] با حضور خانم [[مریم رجوی]] رئیس‌جمهور برگزیدهٔ شورا برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران در ساعت ۲۳ شنبه شب ۶ تیر ۱۴۰۵ پایان یافت.<br /> جمعی از یاران شورا و نمایندگان جوامع ایرانی در کشورهای مختلف در نخستین روز اجلاس به‌عنوان ناظر شرکت داشتند و شماری از آنها سخنانی ایراد کردند.(۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> ژنو – مقر اروپایی ملل متحد - شصت‌ودومین اجلاس شورای حقوق‌بشر، ثبت رسمی بیانیهٔ ۹ سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل متحد و ۱۸ انجمن حقوق‌بشری از کشورهای مختلف - محکومیت تشدید اعدام‌های سیاسی در ایران- مای ساتو، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهم‌نامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگران‌کننده» توصیف کرد و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شده‌اند. (۱۰تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> دبیرخانه مجلس خبرگان جمهوری اسلامی از انتشار بیانیه بیش از ۶۰ نماینده این مجلس درباره تفاهم با دولت ترامپ، انتقاد کرد. هم‌زمان مدیرمسئول کیهان، خواهان بازداشت و حتی قتل دونالد ترامپ شد. (۸تیرماه ۱۴۰۵)<br /> <br /> تجمع اعتراضی دانشجویان و دانش‌آموزان در تهران: «دانشجو داد بزن، حقتو فریاد بزن» و «این همه بی‌عدالتی، هرگز ندیده ملتی» (۷تیرماه ۱۴۰۵)<br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B2/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90013 2026-06-30T14:16:28Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان سیستان و بلوچستان<br /> | other_name = بزرگ‌ترین استان ایران — سرزمین رستم دستان<br /> | image_skyline = شهر سوخته.jpg<br /> | image_caption = شهر سوخته (Shahr-e Sukhteh) در شهرستان هامون<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان سیستان و بلوچستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = زاهدان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۹ (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = بیش از ۵٬۰۰۰ سال — شهر سوخته (هزاره سوم پ.م)<br /> | blank6_name = نام تاریخی<br /> | blank6_info = سکستان (سرزمین سکاها) — نیمروز<br /> | blank7_name = مرزهای بین‌المللی<br /> | blank7_info = پاکستان · افغانستان<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان خراسان جنوبی و افغانستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = دریای عمان و اقیانوس هند<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = پاکستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = استان‌های کرمان و هرمزگان<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = شهر سوخته — قدیمی‌ترین چشم مصنوعی، قدیمی‌ترین انیمیشن و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده جهان<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شهر سوخته (دولت‌شهر مفرغ) · تالاب هامون (رامسر) · کوه تفتان (تنها آتشفشان فعال ایران، ۳٬۹۴۱ متر)<br /> | blank2_name_sec2 = سواحل<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل مکران (چابهار تا جاسک) — بکرترین سواحل ایران · بندر چابهار (تنها بندر اقیانوسی ایران)<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = خرمای مضافتی · موز · انبه · گندم · جو · زعفران<br /> | blank4_name_sec2 = شیلات<br /> | blank4_info_sec2 = صید ماهی و میگو در سواحل مکران و کنارک · میگوی پرورشی چابهار<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = سوزن‌دوزی بلوچی (مُهر اصالت یونسکو) · سفالگری · حصیربافی · قالی‌بافی بلوچی · آینه‌دوزی<br /> | blank6_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank6_info_sec2 = رستم دستان (پهلوان شاهنامه) · یعقوب لیث صفاری (نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام)<br /> | blank7_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank7_info_sec2 = موسیقی بلوچی با رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی · لیکو (آواز حماسی) · گواتی (رقص جمعی)<br /> | blank8_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank8_info_sec2 = آش سیستانی · ساجی (گوشت بریان) · کُرُت (کشک بلوچی) · لاندی (گوشت خشک) · ماهی کبابی مکران<br /> | blank9_name_sec2 = تالاب هامون<br /> | blank9_info_sec2 = تالاب بین‌المللی رامسر — بحران آب شدید به‌دلیل خشکسالی و سدسازی افغانستان<br /> | blank10_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank10_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان سیستان و بلوچستان،''' بزرگ‌ترین استان [[ایران]] با مساحت ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع و مرکز زاهدان است. این سرزمین کهن مهد تمدن شهر سوخته (میراث یونسکو) و زادگاه رستم دستان در شاهنامه است. تاریخ آن به سکاها و ساتراپی زرنگیانا در دوره هخامنشیان بازمی‌گردد و با صفاریان (یعقوب لیث) به اوج رسید.<br /> <br /> استان از نظر جغرافیایی شامل دشت هامون و رود هیرمند در شمال و کوه تفتان و سواحل مکران در جنوب است.<br /> <br /> بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه دسترسی به اقیانوس هند محسوب می‌شود.<br /> <br /> اقتصاد استان بر پایه کشاورزی، دامداری، شیلات، خرما و صنایع دستی مانند سوزن‌دوزی بلوچی استوار است.<br /> <br /> فرهنگ غنی استان ترکیبی از سیستانی (فارسی‌زبان شیعه) و بلوچی (اهل سنت) است. <br /> <br /> موسیقی بلوچی، رقص لیوا و گواتی، آداب عروسی و غذاهای محلی مانند آش سیستانی و لاندی از ویژگی‌های برجسته آن است. با این حال استان با مشکلات مزمن محرومیت، بحران آب هامون و خشک‌سالی روبرو است.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، سیستان و بلوچستان، از حضور مجاهدین خلق و شهید سیدامیر حیدری گرفته تا جمعه خونین زاهدان در قیام ۱۴۰۱، صحنه مقاومت بوده‌ که یکی از خونبارترین سرکوب‌های رژیم جمهوری اسلامی بود.<br /> <br /> مرکز استان: زاهدان<br /> <br /> مساحت: ۱۸۰,۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۹ شهرستان (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> <br /> زبان: بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> سیستان و بلوچستان بزرگ‌ترین استان ایران و یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های تمدن بشری است. «سیستان» نام خود را از «سکستان» سرزمین سکاها، گرفته و در متون کهن «نیمروز» نامیده می‌شود. این سرزمین مهد حماسه‌های شاهنامه فردوسی و خاستگاه رستم دستان «پهلوان اسطوره‌ای ایران» است.<br /> <br /> === شهر سوخته -تمدن ۵,۰۰۰ ساله: ===<br /> شهر سوخته ('''Shahr-e Sukhteh''') در شهرستان هامون از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی جهان و میراث جهانی یونسکو است.<br /> <br /> این دولت‌شهر باستانی در هزاره سوم پیش از میلاد (حدود ۳,۲۰۰ سال پیش از میلاد) بنا شده و در دوره مفرغ یکی از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بود. این منطقه باستانی در گذشته شاهراه ارتباطی شبه قاره هند و آسیای مرکزی با تمدن‌های حاشیه خلیج فارس بوده است. در حقیقت شهر سوخته بخش وسیعی از تمدن کهن ایران و ریشه‌های فرهنگی شرق فلات ایران را در بر می‌گیرد و مرکز شهرنشینی در عهد باستان به شمار می‌رود.<br /> <br /> قدیمی‌ترین چشم مصنوعی جهان، قدیمی‌ترین انیمیشن (نقاشی متحرک روی ظرف) و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده در شهر سوخته کشف شده‌اند.<br /> <br /> سیستان در دوره‌های باستانی، هخامنشی و اشکانی بخشی از ساتراپ «زَرَنگیانا» بود. در دوره ساسانی، سکستان ایالتی مهم و مرزی محسوب می‌شد. <br /> <br /> پس از ورود اسلام، سیستان با صفاریان، نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام به اوج شکوه رسید. یعقوب لیث صفاری از زَرَنج (زابل امروزی) برخاست و بخش بزرگی از ایران را متحد کرد.<br /> <br /> === بلوچستان -سرزمین بلوچ‌ها: ===<br /> بلوچستان سرزمین قوم بلوچ است. بلوچ‌ها از اقوام اصیل ایرانی با زبانی از شاخه ایرانی شمال‌غربی هستند. بلوچ‌ها در طول تاریخ با حکومت‌های مرکزی ایران ارتباط داشته‌اند اما فرهنگ و هویت مستقل خود را حفظ کرده‌اند. دوران بلوچستان در قرن نوزدهم با رقابت‌های استعماری بریتانیا و تقسیم بلوچستان بین ایران، بریتانیا (پاکستان امروزی) و افغانستان همراه بود.<br /> <br /> در دوره پهلوی، نام شهر «دزآپ» به «زاهدان» تغییر یافت. سیستان و بلوچستان همواره از محروم‌ترین استان‌های ایران بوده و فقر، بیکاری و نبود زیرساخت‌ها از مشکلات مزمن آن است.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1456/ یونسکو — شهر سوخته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fararu.com/fa/news/681094/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87 (تصاویر) شهر سوخته زابل؛ تمدنی با قدمتی ۵ هزار ساله-فرارو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ دانشنامه ایرانیکا — سیستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Shahr-i Sokhta-pdf]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;'''[https://www.britannica.com/place/Balochistan Baluchistan-britanica]'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ SISTĀN ii. In the Islamic period-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> [[پرونده:سیستان و بلوچستان.jpg|جایگزین=سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|سیستان و بلوچستان]]<br /> سیستان و بلوچستان در جنوب‌شرقی ایران واقع شده و با پاکستان و افغانستان مرز مشترک دارد. این استان از دو بخش جغرافیایی متمایز تشکیل شده: سیستان (شمال) با دشت‌های هامون و رودخانه هیرمند، و بلوچستان (جنوب) با کوه‌های تفتان و مکران.<br /> <br /> === هامون و هیرمند: ===<br /> تالاب هامون از تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر، زمانی یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های آب شیرین آسیا بود. رود هیرمند از افغانستان سرچشمه می‌گیرد و هامون را تغذیه می‌کند. خشک‌سالی‌های مکرر و سدسازی افغانستان بحران آب شدیدی در سیستان ایجاد کرده است.<br /> <br /> === کوه تفتان: ===<br /> تفتان (۳,۹۴۱ متر) تنها آتشفشان نیمه‌فعال ایران در شرق کشور است. دماوند بلندترین آتشفشان ایران اما خاموش است اما تفتان هنوز از دهانه‌اش گاز و بخار آب خارج می‌شود.<br /> <br /> این آتشفشان نیمه‌فعال، با قله‌های بلند، چشمه‌های آب گرم، دریاچه‌های آرام و تنوع زیستی غنی می‌باشد.<br /> <br /> === سواحل مکران: ===<br /> سواحل مکران در جنوب بلوچستان، از چابهار تا جاسک از زیباترین و بکرترین سواحل ایران هستند. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه ایران به اقیانوس هند است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Iran/Relief Volcanic and tectonic activity-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://berimkouh.com/destination/summit/44 کوه تفتان کجاست؟ عجایب کوه تفتان با ارتفاع 3941 متر-بریم کوه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:کوه تفتان.jpg|جایگزین=کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> اقتصاد سیستان و بلوچستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری، شیلات و تجارت مرزی استوار است. سیستان با کشت گندم، جو و زعفران و بلوچستان با خرما (بویژه خرمای مضافتی)، موز و انبه شناخته می‌شوند.<br /> <br /> === بندر چابهار: ===<br /> بندر چابهار مهم‌ترین پروژه اقتصادی استان و تنها بندر اقیانوسی ایران است. منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار و توسعه بندر شهید بهشتی با سرمایه‌گذاری هند از پروژه‌های مهم زیرساختی منطقه است.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> سوزن‌دوزی بلوچی که مُهر اصالت یونسکو را دارد، از شاهکارهای هنری زنان بلوچ است.<br /> <br /> سفالگری، حصیربافی، قالی‌بافی بلوچی و آینه‌دوزی از دیگر صنایع دستی ارزشمند استان هستند.[[پرونده:بندر چابهار.jpeg|جایگزین=بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان]]<br /> === شیلات: ===<br /> سواحل مکران و بندر کنارک از مراکز مهم صید ماهی و میگو هستند. میگوی پرورشی چابهار از محصولات صادراتی استان است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.karnaval.ir/blog/chabahar-introduction-travel معرفی شهر چابهار | دانستنی های قبل از سفر-کارناوال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ سیستان و بلوچستان ترکیبی از دو فرهنگ کهن سیستانی و بلوچی است. سیستانی‌ها فارسی‌زبان و شیعه‌مذهب و بلوچ‌ها بلوچی‌زبان و اهل‌سنت هستند.<br /> <br /> === موسیقی بلوچی: ===<br /> موسیقی بلوچی با ساز رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی از غنی‌ترین موسیقی‌های ایران است. <br /> <br /> «لیکو» آواز حماسی بلوچ‌ها و «گواتی» رقص جمعی آن‌هاست.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و تاریخی: ===<br /> [[پرونده:رقص چوب یا رقص شمشیر.jpg|جایگزین=رقص چوب یا رقص شمشیر در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|رقص چوب یا رقص شمشیر در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> رستم دستان، پهلوان شاهنامه نماد سیستان است.<br /> <br /> یعقوب لیث صفاری بنیان‌گذار نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام بود.<br /> <br /> ملک‌شاه‌حسین بن ملک‌غیاث‌الدین (مؤلف تاریخ سیستان) از دیگر مفاخر این سرزمین است.<br /> <br /> === آداب و رسوم: ===<br /> عروسی بلوچی چند روزه با موسیقی و رقص «لیوا» و «گواتی» برگزار می‌شود. مراسم نوروز در سیستان با «نوروز خوانی» و «دَمگ» (آتش‌افروزی) همراه است. <br /> <br /> مراسم عید قربان در بلوچستان با شکوه خاصی برپا می‌گردد.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> آش سیستانی (آش حلیم)، ساجی (گوشت بریان شده)، کُرُت (کشک بلوچی)، تنوری (نان محلی)، لاندی (گوشت خشک‌شده)، و ماهی کبابی مکران از غذاهای سنتی این استان هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/69673/customs-of-zahedan-people آشنایی با آیین‌ های محلی زاهدان؛ گنجینه‌ای از فرهنگ بلوچ و سیستانی-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;[[پرونده:دادشاه۲.jpg|جایگزین=دادشاه (میر دادشاه)|بندانگشتی|دادشاه (میر دادشاه)|300x300پیکسل]]<br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> سیستان و بلوچستان سرزمین محرومیت و مقاومت بوده مردم این استان از رشادت‌ها و دلاوری‌های قهرمانانی چون دادشاه و یارانش و واحدهای مقاومت و شهدای این استان دربرابر ظلم و دیکتاتوری، داستان‌های انگیزاننده‌ای را سینه به سینه نقل می‌کنند.<br /> <br /> === دادشاه (میر دادشاه) ===<br /> [[دادشاه]] (میر دادشاه) از اهالی مکران بلوچستان بود که در اوایل دهه ۱۳۳۰ در اعتراض به ظلم حکومت، ژاندارم‌ها و خوانین محلی علیه دولت مرکزی قیام کرد.<br /> <br /> پس از کشته شدن چند مأمور ایرانی و آمریکایی «اصل چهار» به دست نیروهایش، تحت تعقیب گسترده قرار گرفت و مدتی به پاکستان گریخت. او سرانجام در سال ۱۳۳۶ با توطئه خوانین وابسته به دولت کشته شد. دادشاه در فرهنگ مردم بلوچستان به‌عنوان نماد مبارزه با ستم و قهرمانی مردمی شناخته می‌شود.<br /> <br /> === سیدامیر حیدری خورمیزی، مجاهد اهل خاش: ===<br /> مجاهد شهید سیدامیر حیدری خورمیزی در شهر خاش از شهرهای سیستان و بلوچستان چشم به جهان گشود. او با درد و رنج و محرومیت‌های خلق بلوچ بزرگ شد. در سال ۱۳۵۳ در رشته پزشکی دانشگاه اصفهان پذیرفته شد و از همان‌جا جذب آرمان‌های [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] شد. وی در سال ۱۳۵۸ کاندیدای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] برای انتخابات مجلس از زاهدان بود و مسئول ستاد جنبش مجاهدین در زاهدان شد. سیدامیر سرانجام دستگیر و به شهادت رسید.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در سیستان و بلوچستان: ===<br /> [[پرونده:جمعه خونین زاهدان....JPG|جایگزین=جمعه خونین زاهدان|بندانگشتی|308x308px|جمعه خونین زاهدان]]در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های زاهدان و دیگر شهرهای استان نیز شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. [[هیئت مرگ]] بدون محاکمه، زندانیانی را که بر مواضع خود پایدار بودند به جوخه اعدام سپردند.<br /> === جمعه خونین زاهدان- ۸ مهر ۱۴۰۱: ===<br /> در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]]، «[[جمعه خونین زاهدان]]» (۸ مهر ۱۴۰۱) یکی از خونین‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران بود. <br /> <br /> پس از افشاگری مولوی '''[[عبدالغفار نقشبندی]]'''، امام جمعه شهرستان راسک، در مورد تجاوز فرمانده انتظامی به یک دختر بلوچ، مردم زاهدان پس از نماز جمعه به خیابان‌ها آمدند. نیروهای سرکوبگر بدون هیچ رحمی به سمت نمازگزاران آتش گشودند و بیش از ۱۲۰نفر را به شهادت رساندند. این کشتار از خونبارترین قتل‌عام‌های رژیم است و مردم زاهدان پس از این فاجعه، هر جمعه پس از اقامه نماز، دست به اعتراض می‌زنند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/5999 جنبش دادخواهی — شهید سیدامیر حیدری]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://shohadayeghiam.info/list سازمان مجاهدین — فهرست شهدای قیام]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202501129616 صدور حکم ۱۰ سال زندان برای ماموران در پرونده جمعه خونین زاهدان-اینترنشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین پس از قتل مظلومانه [[مهسا امینی]] دختر کرد اهل سقز، مردم بلوچ نیز برای ابراز حمایت مردم کرد به صحنه آمده بودند هدف گلوله جنگی ماموران حکومتی قرار گرفتند و بسیاری از دختران و پسران این استان به شهادت رسیدند. <br /> [[پرونده:خدانور لجه‌ای- دستبند به دست.jpg|جایگزین=خدانور لجه‌ای (لجعی)|بندانگشتی|320x320پیکسل|خدانور لجه‌ای (لجعی)]]<br /> یکی از این جوانان دلیر '''[[خدانور لجعی|خدانور لجه‌ای، (لجعی)]]''' بود که فردای جمعه خونین زاهدان با ماموران درگیر شده بود و از ناحیه کلیه تیری به نزدیکی نخاع او اصابت کرده بود و در بیمارستان جان سپرد. وی قبل از این نیز توسط ماموران حکومتی دستگیر شده بود و ماموران برای شکنجه خدانور، دستان او را به میله‌ای بسته بودند و بطری آب آشامیدنی را پشت میله قرار داده بودند تا خدانور نتواند از آن آب بنوشد و عکس این شکنجه را در فضای مجازی منتشر کرده‌بودند.&lt;ref&gt;[[خدانور لجعی|خدانور لجعی-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۴ ===<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ همزمان با اعتراضات سراسری در ایران، مردم بلوچ نیز به صحنه آمدند و نارضایتی خود را از نابسامانی اقتصادی و وضعیت معیشت ابراز کردند. اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با شلیک گلوله جنگی دادند و در این میان مردان و زنان و جوانان بسیاری را همچون [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی|گل‌محمد شاهوزهی]]، اسماعیل قندرزهی (کشانی)، جلیل دوستیار براهویی، مرضیه کرمانی (بامری)، دستگیر گرگیج، سجاد اردونی کویر، محسن اربابی و بسیاری دیگر را به شهادت رساندند. <br /> <br /> در ادامه این اعتراضات، رژیم با دستگیری جوانان و برگزاری دادگاه‌های نمایشی، دست به اعدام چندین معترض همچون [[عبدالجلیل شه‌بخش]]'''،''' [[عامر رامش]]، در این استان زد. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B2/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90012 2026-06-30T14:08:37Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان سیستان و بلوچستان<br /> | other_name = بزرگ‌ترین استان ایران — سرزمین رستم دستان<br /> | image_skyline = شهر سوخته.jpg<br /> | image_caption = شهر سوخته (Shahr-e Sukhteh) در شهرستان هامون<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان سیستان و بلوچستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = زاهدان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۹ (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = بیش از ۵٬۰۰۰ سال — شهر سوخته (هزاره سوم پ.م)<br /> | blank6_name = نام تاریخی<br /> | blank6_info = سکستان (سرزمین سکاها) — نیمروز<br /> | blank7_name = مرزهای بین‌المللی<br /> | blank7_info = پاکستان · افغانستان<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان خراسان جنوبی و افغانستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = دریای عمان و اقیانوس هند<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = پاکستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = استان‌های کرمان و هرمزگان<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = شهر سوخته — قدیمی‌ترین چشم مصنوعی، قدیمی‌ترین انیمیشن و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده جهان<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شهر سوخته (دولت‌شهر مفرغ) · تالاب هامون (رامسر) · کوه تفتان (تنها آتشفشان فعال ایران، ۳٬۹۴۱ متر)<br /> | blank2_name_sec2 = سواحل<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل مکران (چابهار تا جاسک) — بکرترین سواحل ایران · بندر چابهار (تنها بندر اقیانوسی ایران)<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = خرمای مضافتی · موز · انبه · گندم · جو · زعفران<br /> | blank4_name_sec2 = شیلات<br /> | blank4_info_sec2 = صید ماهی و میگو در سواحل مکران و کنارک · میگوی پرورشی چابهار<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = سوزن‌دوزی بلوچی (مُهر اصالت یونسکو) · سفالگری · حصیربافی · قالی‌بافی بلوچی · آینه‌دوزی<br /> | blank6_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank6_info_sec2 = رستم دستان (پهلوان شاهنامه) · یعقوب لیث صفاری (نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام)<br /> | blank7_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank7_info_sec2 = موسیقی بلوچی با رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی · لیکو (آواز حماسی) · گواتی (رقص جمعی)<br /> | blank8_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank8_info_sec2 = آش سیستانی · ساجی (گوشت بریان) · کُرُت (کشک بلوچی) · لاندی (گوشت خشک) · ماهی کبابی مکران<br /> | blank9_name_sec2 = تالاب هامون<br /> | blank9_info_sec2 = تالاب بین‌المللی رامسر — بحران آب شدید به‌دلیل خشکسالی و سدسازی افغانستان<br /> | blank10_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank10_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان سیستان و بلوچستان،''' بزرگ‌ترین استان [[ایران]] با مساحت ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع و مرکز زاهدان است. این سرزمین کهن مهد تمدن شهر سوخته (میراث یونسکو) و زادگاه رستم دستان در شاهنامه است. تاریخ آن به سکاها و ساتراپی زرنگیانا در دوره هخامنشیان بازمی‌گردد و با صفاریان (یعقوب لیث) به اوج رسید.<br /> <br /> استان از نظر جغرافیایی شامل دشت هامون و رود هیرمند در شمال و کوه تفتان و سواحل مکران در جنوب است. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه دسترسی به اقیانوس هند محسوب می‌شود.<br /> <br /> اقتصاد استان بر پایه کشاورزی، دامداری، شیلات، خرما و صنایع دستی مانند سوزن‌دوزی بلوچی استوار است.<br /> <br /> فرهنگ غنی استان ترکیبی از سیستانی (فارسی‌زبان شیعه) و بلوچی (اهل سنت) است. <br /> <br /> موسیقی بلوچی، رقص لیوا و گواتی، آداب عروسی و غذاهای محلی مانند آش سیستانی و لاندی از ویژگی‌های برجسته آن است. با این حال استان با مشکلات مزمن محرومیت، بحران آب هامون و خشک‌سالی روبرو است.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، سیستان و بلوچستان، از حضور مجاهدین خلق و شهید سیدامیر حیدری گرفته تا جمعه خونین زاهدان در قیام ۱۴۰۱، صحنه مقاومت بوده‌ که یکی از خونبارترین سرکوب‌های رژیم جمهوری اسلامی بود.<br /> <br /> <br /> <br /> مرکز استان: زاهدان<br /> <br /> مساحت: ۱۸۰,۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۹ شهرستان (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> <br /> زبان: بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> سیستان و بلوچستان بزرگ‌ترین استان ایران و یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های تمدن بشری است. «سیستان» نام خود را از «سکستان» سرزمین سکاها، گرفته و در متون کهن «نیمروز» نامیده می‌شود. این سرزمین مهد حماسه‌های شاهنامه فردوسی و خاستگاه رستم دستان «پهلوان اسطوره‌ای ایران» است.<br /> <br /> === شهر سوخته -تمدن ۵,۰۰۰ ساله: ===<br /> شهر سوخته ('''Shahr-e Sukhteh''') در شهرستان هامون از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی جهان و میراث جهانی یونسکو است.<br /> <br /> این دولت‌شهر باستانی در هزاره سوم پیش از میلاد (حدود ۳,۲۰۰ سال پیش از میلاد) بنا شده و در دوره مفرغ یکی از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بود. این منطقه باستانی در گذشته شاهراه ارتباطی شبه قاره هند و آسیای مرکزی با تمدن‌های حاشیه خلیج فارس بوده است. در حقیقت شهر سوخته بخش وسیعی از تمدن کهن ایران و ریشه‌های فرهنگی شرق فلات ایران را در بر می‌گیرد و مرکز شهرنشینی در عهد باستان به شمار می‌رود.<br /> <br /> قدیمی‌ترین چشم مصنوعی جهان، قدیمی‌ترین انیمیشن (نقاشی متحرک روی ظرف) و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده در شهر سوخته کشف شده‌اند.<br /> <br /> سیستان در دوره‌های باستانی، هخامنشی و اشکانی بخشی از ساتراپ «زَرَنگیانا» بود. در دوره ساسانی، سکستان ایالتی مهم و مرزی محسوب می‌شد. <br /> <br /> پس از ورود اسلام، سیستان با صفاریان، نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام به اوج شکوه رسید. یعقوب لیث صفاری از زَرَنج (زابل امروزی) برخاست و بخش بزرگی از ایران را متحد کرد.<br /> <br /> === بلوچستان -سرزمین بلوچ‌ها: ===<br /> بلوچستان سرزمین قوم بلوچ است. بلوچ‌ها از اقوام اصیل ایرانی با زبانی از شاخه ایرانی شمال‌غربی هستند. بلوچ‌ها در طول تاریخ با حکومت‌های مرکزی ایران ارتباط داشته‌اند اما فرهنگ و هویت مستقل خود را حفظ کرده‌اند. دوران بلوچستان در قرن نوزدهم با رقابت‌های استعماری بریتانیا و تقسیم بلوچستان بین ایران، بریتانیا (پاکستان امروزی) و افغانستان همراه بود.<br /> <br /> در دوره پهلوی، نام شهر «دزآپ» به «زاهدان» تغییر یافت. سیستان و بلوچستان همواره از محروم‌ترین استان‌های ایران بوده و فقر، بیکاری و نبود زیرساخت‌ها از مشکلات مزمن آن است.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1456/ یونسکو — شهر سوخته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fararu.com/fa/news/681094/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87 (تصاویر) شهر سوخته زابل؛ تمدنی با قدمتی ۵ هزار ساله-فرارو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ دانشنامه ایرانیکا — سیستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Shahr-i Sokhta-pdf]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;'''[https://www.britannica.com/place/Balochistan Baluchistan-britanica]'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ SISTĀN ii. In the Islamic period-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> [[پرونده:سیستان و بلوچستان.jpg|جایگزین=سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|سیستان و بلوچستان]]<br /> سیستان و بلوچستان در جنوب‌شرقی ایران واقع شده و با پاکستان و افغانستان مرز مشترک دارد. این استان از دو بخش جغرافیایی متمایز تشکیل شده: سیستان (شمال) با دشت‌های هامون و رودخانه هیرمند، و بلوچستان (جنوب) با کوه‌های تفتان و مکران.<br /> <br /> === هامون و هیرمند: ===<br /> تالاب هامون از تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر، زمانی یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های آب شیرین آسیا بود. رود هیرمند از افغانستان سرچشمه می‌گیرد و هامون را تغذیه می‌کند. خشک‌سالی‌های مکرر و سدسازی افغانستان بحران آب شدیدی در سیستان ایجاد کرده است.<br /> <br /> === کوه تفتان: ===<br /> تفتان (۳,۹۴۱ متر) تنها آتشفشان نیمه‌فعال ایران در شرق کشور است. دماوند بلندترین آتشفشان ایران اما خاموش است اما تفتان هنوز از دهانه‌اش گاز و بخار آب خارج می‌شود.<br /> <br /> این آتشفشان نیمه‌فعال، با قله‌های بلند، چشمه‌های آب گرم، دریاچه‌های آرام و تنوع زیستی غنی می‌باشد.<br /> <br /> === سواحل مکران: ===<br /> سواحل مکران در جنوب بلوچستان، از چابهار تا جاسک از زیباترین و بکرترین سواحل ایران هستند. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه ایران به اقیانوس هند است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Iran/Relief Volcanic and tectonic activity-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://berimkouh.com/destination/summit/44 کوه تفتان کجاست؟ عجایب کوه تفتان با ارتفاع 3941 متر-بریم کوه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:کوه تفتان.jpg|جایگزین=کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> اقتصاد سیستان و بلوچستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری، شیلات و تجارت مرزی استوار است. سیستان با کشت گندم، جو و زعفران و بلوچستان با خرما (بویژه خرمای مضافتی)، موز و انبه شناخته می‌شوند.<br /> <br /> === بندر چابهار: ===<br /> بندر چابهار مهم‌ترین پروژه اقتصادی استان و تنها بندر اقیانوسی ایران است. منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار و توسعه بندر شهید بهشتی با سرمایه‌گذاری هند از پروژه‌های مهم زیرساختی منطقه است.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> سوزن‌دوزی بلوچی که مُهر اصالت یونسکو را دارد، از شاهکارهای هنری زنان بلوچ است.<br /> <br /> سفالگری، حصیربافی، قالی‌بافی بلوچی و آینه‌دوزی از دیگر صنایع دستی ارزشمند استان هستند.[[پرونده:بندر چابهار.jpeg|جایگزین=بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان]]<br /> === شیلات: ===<br /> سواحل مکران و بندر کنارک از مراکز مهم صید ماهی و میگو هستند. میگوی پرورشی چابهار از محصولات صادراتی استان است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.karnaval.ir/blog/chabahar-introduction-travel معرفی شهر چابهار | دانستنی های قبل از سفر-کارناوال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ سیستان و بلوچستان ترکیبی از دو فرهنگ کهن سیستانی و بلوچی است. سیستانی‌ها فارسی‌زبان و شیعه‌مذهب و بلوچ‌ها بلوچی‌زبان و اهل‌سنت هستند.<br /> <br /> === موسیقی بلوچی: ===<br /> موسیقی بلوچی با ساز رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی از غنی‌ترین موسیقی‌های ایران است. <br /> <br /> «لیکو» آواز حماسی بلوچ‌ها و «گواتی» رقص جمعی آن‌هاست.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و تاریخی: ===<br /> [[پرونده:رقص چوب یا رقص شمشیر.jpg|جایگزین=رقص چوب یا رقص شمشیر در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|رقص چوب یا رقص شمشیر در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> رستم دستان، پهلوان شاهنامه نماد سیستان است.<br /> <br /> یعقوب لیث صفاری بنیان‌گذار نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام بود.<br /> <br /> ملک‌شاه‌حسین بن ملک‌غیاث‌الدین (مؤلف تاریخ سیستان) از دیگر مفاخر این سرزمین است.<br /> <br /> === آداب و رسوم: ===<br /> عروسی بلوچی چند روزه با موسیقی و رقص «لیوا» و «گواتی» برگزار می‌شود. مراسم نوروز در سیستان با «نوروز خوانی» و «دَمگ» (آتش‌افروزی) همراه است. <br /> <br /> مراسم عید قربان در بلوچستان با شکوه خاصی برپا می‌گردد.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> آش سیستانی (آش حلیم)، ساجی (گوشت بریان شده)، کُرُت (کشک بلوچی)، تنوری (نان محلی)، لاندی (گوشت خشک‌شده)، و ماهی کبابی مکران از غذاهای سنتی این استان هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/69673/customs-of-zahedan-people آشنایی با آیین‌ های محلی زاهدان؛ گنجینه‌ای از فرهنگ بلوچ و سیستانی-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:دادشاه۲.jpg|جایگزین=دادشاه (میر دادشاه)|بندانگشتی|دادشاه (میر دادشاه)]]<br /> سیستان و بلوچستان سرزمین محرومیت و مقاومت بوده مردم این استان از رشادت‌ها و دلاوری‌های قهرمانانی چون دادشاه و یارانش و واحدهای مقاومت و شهدای این استان دربرابر ظلم و دیکتاتوری، داستان‌های انگیزاننده‌ای را سینه به سینه نقل می‌کنند.<br /> <br /> === دادشاه (میر دادشاه) ===<br /> دادشاه (میر دادشاه) از اهالی مکران بلوچستان بود که در اوایل دهه ۱۳۳۰ در اعتراض به ظلم حکومت، ژاندارم‌ها و خوانین محلی علیه دولت مرکزی قیام کرد. پس از کشته شدن چند مأمور ایرانی و آمریکایی «اصل چهار» به دست نیروهایش، تحت تعقیب گسترده قرار گرفت و مدتی به پاکستان گریخت. او سرانجام در سال ۱۳۳۶ با توطئه خوانین وابسته به دولت کشته شد. دادشاه در فرهنگ مردم بلوچستان به‌عنوان نماد مبارزه با ستم و قهرمانی مردمی شناخته می‌شود.<br /> <br /> === سیدامیر حیدری خورمیزی، مجاهد اهل خاش: ===<br /> مجاهد شهید سیدامیر حیدری خورمیزی در شهر خاش از شهرهای سیستان و بلوچستان چشم به جهان گشود. او با درد و رنج و محرومیت‌های خلق بلوچ بزرگ شد. در سال ۱۳۵۳ در رشته پزشکی دانشگاه اصفهان پذیرفته شد و از همان‌جا جذب آرمان‌های مجاهدین خلق شد. وی در سال ۱۳۵۸ کاندیدای سازمان مجاهدین خلق برای انتخابات مجلس از زاهدان بود و مسئول ستاد جنبش مجاهدین در زاهدان شد. سیدامیر سرانجام دستگیر و به شهادت رسید.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در سیستان و بلوچستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های زاهدان و دیگر شهرهای استان نیز شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. کمیسیون‌های مرگ بدون محاکمه، زندانیانی را که بر مواضع خود پایدار بودند به جوخه اعدام سپردند.<br /> [[پرونده:جمعه خونین زاهدان....JPG|جایگزین=جمعه خونین زاهدان|بندانگشتی|338x338پیکسل|جمعه خونین زاهدان]]<br /> <br /> === جمعه خونین زاهدان- ۸ مهر ۱۴۰۱: ===<br /> در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]]، «[[جمعه خونین زاهدان]]» (۸ مهر ۱۴۰۱) یکی از خونین‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران بود. <br /> <br /> پس از افشاگری مولوی '''[[عبدالغفار نقشبندی]]'''، امام جمعه شهرستان راسک، در مورد تجاوز فرمانده انتظامی به یک دختر بلوچ، مردم زاهدان پس از نماز جمعه به خیابان‌ها آمدند. نیروهای سرکوبگر بدون هیچ رحمی به سمت نمازگزاران آتش گشودند و بیش از ۱۲۰نفر را به شهادت رساندند. این کشتار از خونبارترین قتل‌عام‌های رژیم است و مردم زاهدان پس از این فاجعه، هر جمعه پس از اقامه نماز، دست به اعتراض می‌زنند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/5999 جنبش دادخواهی — شهید سیدامیر حیدری]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://shohadayeghiam.info/list سازمان مجاهدین — فهرست شهدای قیام]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202501129616 صدور حکم ۱۰ سال زندان برای ماموران در پرونده جمعه خونین زاهدان-اینترنشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین پس از قتل مظلومانه [[مهسا امینی]] دختر کرد اهل سقز، مردم بلوچ نیز برای ابراز حمایت مردم کرد به صحنه آمده بودند هدف گلوله جنگی ماموران حکومتی قرار گرفتند و بسیاری از دختران و پسران این استان به شهادت رسیدند. <br /> <br /> یکی از این جوانان دلیر '''[[خدانور لجعی|خدانور لجه‌ای، (لجعی)]]''' بود که فردای جمعه خونین زاهدان با ماموران درگیر شده بود و از ناحیه کلیه تیری به نزدیکی نخاع او اصابت کرده بود و در بیمارستان جان سپرد. وی قبل از این نیز توسط ماموران حکومتی دستگیر شده بود و ماموران برای شکنجه خدانور، دستان او را به میله‌ای بسته بودند و بطری آب آشامیدنی را پشت میله قرار داده بودند تا خدانور نتواند از آن آب بنوشد و عکس این شکنجه را در فضای مجازی منتشر کرده‌بودند.&lt;ref&gt;[[خدانور لجعی|خدانور لجعی-ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۴ ===<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ همزمان با اعتراضات سراسری در ایران، مردم بلوچ نیز به صحنه آمدند و نارضایتی خود را از نابسامانی اقتصادی و وضعیت معیشت ابراز کردند. اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با شلیک گلوله جنگی دادند و در این میان مردان و زنان و جوانان بسیاری را همچون [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی|گل‌محمد شاهوزهی]]، اسماعیل قندرزهی (کشانی)، جلیل دوستیار براهویی، مرضیه کرمانی (بامری)، دستگیر گرگیج، سجاد اردونی کویر، محسن اربابی و بسیاری دیگر را به شهادت رساندند. <br /> <br /> در ادامه این اعتراضات، رژیم با دستگیری جوانان و برگزاری دادگاه‌های نمایشی، دست به اعدام چندین معترض همچون [[عبدالجلیل شه‌بخش]]'''،''' [[عامر رامش]]، در این استان زد. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1_%D9%84%D8%AC%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-_%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D9%86%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D8%AF%D8%B3%D8%AA.jpg&diff=90011 2026-06-30T14:08:25Z

<p>Hamidreza: خدانور لجه‌ای (لجعی)</p> <hr /> <div>== خلاصه ==<br /> خدانور لجه‌ای (لجعی)</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B2/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90010 2026-06-30T13:42:07Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان سیستان و بلوچستان<br /> | other_name = بزرگ‌ترین استان ایران — سرزمین رستم دستان<br /> | image_skyline = شهر سوخته.jpg<br /> | image_caption = شهر سوخته (Shahr-e Sukhteh) در شهرستان هامون<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان سیستان و بلوچستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = زاهدان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۹ (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = بیش از ۵٬۰۰۰ سال — شهر سوخته (هزاره سوم پ.م)<br /> | blank6_name = نام تاریخی<br /> | blank6_info = سکستان (سرزمین سکاها) — نیمروز<br /> | blank7_name = مرزهای بین‌المللی<br /> | blank7_info = پاکستان · افغانستان<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان خراسان جنوبی و افغانستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = دریای عمان و اقیانوس هند<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = پاکستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = استان‌های کرمان و هرمزگان<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = شهر سوخته — قدیمی‌ترین چشم مصنوعی، قدیمی‌ترین انیمیشن و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده جهان<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شهر سوخته (دولت‌شهر مفرغ) · تالاب هامون (رامسر) · کوه تفتان (تنها آتشفشان فعال ایران، ۳٬۹۴۱ متر)<br /> | blank2_name_sec2 = سواحل<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل مکران (چابهار تا جاسک) — بکرترین سواحل ایران · بندر چابهار (تنها بندر اقیانوسی ایران)<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = خرمای مضافتی · موز · انبه · گندم · جو · زعفران<br /> | blank4_name_sec2 = شیلات<br /> | blank4_info_sec2 = صید ماهی و میگو در سواحل مکران و کنارک · میگوی پرورشی چابهار<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = سوزن‌دوزی بلوچی (مُهر اصالت یونسکو) · سفالگری · حصیربافی · قالی‌بافی بلوچی · آینه‌دوزی<br /> | blank6_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank6_info_sec2 = رستم دستان (پهلوان شاهنامه) · یعقوب لیث صفاری (نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام)<br /> | blank7_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank7_info_sec2 = موسیقی بلوچی با رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی · لیکو (آواز حماسی) · گواتی (رقص جمعی)<br /> | blank8_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank8_info_sec2 = آش سیستانی · ساجی (گوشت بریان) · کُرُت (کشک بلوچی) · لاندی (گوشت خشک) · ماهی کبابی مکران<br /> | blank9_name_sec2 = تالاب هامون<br /> | blank9_info_sec2 = تالاب بین‌المللی رامسر — بحران آب شدید به‌دلیل خشکسالی و سدسازی افغانستان<br /> | blank10_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank10_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان سیستان و بلوچستان،''' بزرگ‌ترین استان [[ایران]] با مساحت ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع و مرکز زاهدان است. این سرزمین کهن مهد تمدن شهر سوخته (میراث یونسکو) و زادگاه رستم دستان در شاهنامه است. تاریخ آن به سکاها و ساتراپی زرنگیانا در دوره هخامنشیان بازمی‌گردد و با صفاریان (یعقوب لیث) به اوج رسید.<br /> <br /> استان از نظر جغرافیایی شامل دشت هامون و رود هیرمند در شمال و کوه تفتان و سواحل مکران در جنوب است. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه دسترسی به اقیانوس هند محسوب می‌شود.<br /> <br /> اقتصاد استان بر پایه کشاورزی، دامداری، شیلات، خرما و صنایع دستی مانند سوزن‌دوزی بلوچی استوار است.<br /> <br /> فرهنگ غنی استان ترکیبی از سیستانی (فارسی‌زبان شیعه) و بلوچی (اهل سنت) است. <br /> <br /> موسیقی بلوچی، رقص لیوا و گواتی، آداب عروسی و غذاهای محلی مانند آش سیستانی و لاندی از ویژگی‌های برجسته آن است. با این حال استان با مشکلات مزمن محرومیت، بحران آب هامون و خشک‌سالی روبرو است.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، سیستان و بلوچستان، از حضور مجاهدین خلق و شهید سیدامیر حیدری گرفته تا جمعه خونین زاهدان در قیام ۱۴۰۱، صحنه مقاومت بوده‌ که یکی از خونبارترین سرکوب‌های رژیم جمهوری اسلامی بود.<br /> <br /> <br /> <br /> مرکز استان: زاهدان<br /> <br /> مساحت: ۱۸۰,۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۹ شهرستان (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> <br /> زبان: بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> سیستان و بلوچستان بزرگ‌ترین استان ایران و یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های تمدن بشری است. «سیستان» نام خود را از «سکستان» سرزمین سکاها، گرفته و در متون کهن «نیمروز» نامیده می‌شود. این سرزمین مهد حماسه‌های شاهنامه فردوسی و خاستگاه رستم دستان «پهلوان اسطوره‌ای ایران» است.<br /> <br /> === شهر سوخته -تمدن ۵,۰۰۰ ساله: ===<br /> شهر سوخته ('''Shahr-e Sukhteh''') در شهرستان هامون از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی جهان و میراث جهانی یونسکو است.<br /> <br /> این دولت‌شهر باستانی در هزاره سوم پیش از میلاد (حدود ۳,۲۰۰ سال پیش از میلاد) بنا شده و در دوره مفرغ یکی از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بود. این منطقه باستانی در گذشته شاهراه ارتباطی شبه قاره هند و آسیای مرکزی با تمدن‌های حاشیه خلیج فارس بوده است. در حقیقت شهر سوخته بخش وسیعی از تمدن کهن ایران و ریشه‌های فرهنگی شرق فلات ایران را در بر می‌گیرد و مرکز شهرنشینی در عهد باستان به شمار می‌رود.<br /> <br /> قدیمی‌ترین چشم مصنوعی جهان، قدیمی‌ترین انیمیشن (نقاشی متحرک روی ظرف) و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده در شهر سوخته کشف شده‌اند.<br /> <br /> سیستان در دوره‌های باستانی، هخامنشی و اشکانی بخشی از ساتراپ «زَرَنگیانا» بود. در دوره ساسانی، سکستان ایالتی مهم و مرزی محسوب می‌شد. <br /> <br /> پس از ورود اسلام، سیستان با صفاریان، نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام به اوج شکوه رسید. یعقوب لیث صفاری از زَرَنج (زابل امروزی) برخاست و بخش بزرگی از ایران را متحد کرد.<br /> <br /> === بلوچستان -سرزمین بلوچ‌ها: ===<br /> بلوچستان سرزمین قوم بلوچ است. بلوچ‌ها از اقوام اصیل ایرانی با زبانی از شاخه ایرانی شمال‌غربی هستند. بلوچ‌ها در طول تاریخ با حکومت‌های مرکزی ایران ارتباط داشته‌اند اما فرهنگ و هویت مستقل خود را حفظ کرده‌اند. دوران بلوچستان در قرن نوزدهم با رقابت‌های استعماری بریتانیا و تقسیم بلوچستان بین ایران، بریتانیا (پاکستان امروزی) و افغانستان همراه بود.<br /> <br /> در دوره پهلوی، نام شهر «دزآپ» به «زاهدان» تغییر یافت. سیستان و بلوچستان همواره از محروم‌ترین استان‌های ایران بوده و فقر، بیکاری و نبود زیرساخت‌ها از مشکلات مزمن آن است.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1456/ یونسکو — شهر سوخته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fararu.com/fa/news/681094/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87 (تصاویر) شهر سوخته زابل؛ تمدنی با قدمتی ۵ هزار ساله-فرارو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ دانشنامه ایرانیکا — سیستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Shahr-i Sokhta-pdf]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;'''[https://www.britannica.com/place/Balochistan Baluchistan-britanica]'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ SISTĀN ii. In the Islamic period-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> [[پرونده:سیستان و بلوچستان.jpg|جایگزین=سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|سیستان و بلوچستان]]<br /> سیستان و بلوچستان در جنوب‌شرقی ایران واقع شده و با پاکستان و افغانستان مرز مشترک دارد. این استان از دو بخش جغرافیایی متمایز تشکیل شده: سیستان (شمال) با دشت‌های هامون و رودخانه هیرمند، و بلوچستان (جنوب) با کوه‌های تفتان و مکران.<br /> <br /> === هامون و هیرمند: ===<br /> تالاب هامون از تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر، زمانی یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های آب شیرین آسیا بود. رود هیرمند از افغانستان سرچشمه می‌گیرد و هامون را تغذیه می‌کند. خشک‌سالی‌های مکرر و سدسازی افغانستان بحران آب شدیدی در سیستان ایجاد کرده است.<br /> <br /> === کوه تفتان: ===<br /> تفتان (۳,۹۴۱ متر) تنها آتشفشان نیمه‌فعال ایران در شرق کشور است. دماوند بلندترین آتشفشان ایران اما خاموش است اما تفتان هنوز از دهانه‌اش گاز و بخار آب خارج می‌شود.<br /> <br /> این آتشفشان نیمه‌فعال، با قله‌های بلند، چشمه‌های آب گرم، دریاچه‌های آرام و تنوع زیستی غنی می‌باشد.<br /> <br /> === سواحل مکران: ===<br /> سواحل مکران در جنوب بلوچستان، از چابهار تا جاسک از زیباترین و بکرترین سواحل ایران هستند. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه ایران به اقیانوس هند است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Iran/Relief Volcanic and tectonic activity-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://berimkouh.com/destination/summit/44 کوه تفتان کجاست؟ عجایب کوه تفتان با ارتفاع 3941 متر-بریم کوه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:کوه تفتان.jpg|جایگزین=کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> اقتصاد سیستان و بلوچستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری، شیلات و تجارت مرزی استوار است. سیستان با کشت گندم، جو و زعفران و بلوچستان با خرما (بویژه خرمای مضافتی)، موز و انبه شناخته می‌شوند.<br /> <br /> === بندر چابهار: ===<br /> بندر چابهار مهم‌ترین پروژه اقتصادی استان و تنها بندر اقیانوسی ایران است. منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار و توسعه بندر شهید بهشتی با سرمایه‌گذاری هند از پروژه‌های مهم زیرساختی منطقه است.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> سوزن‌دوزی بلوچی که مُهر اصالت یونسکو را دارد، از شاهکارهای هنری زنان بلوچ است.<br /> <br /> سفالگری، حصیربافی، قالی‌بافی بلوچی و آینه‌دوزی از دیگر صنایع دستی ارزشمند استان هستند.[[پرونده:بندر چابهار.jpeg|جایگزین=بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان]]<br /> === شیلات: ===<br /> سواحل مکران و بندر کنارک از مراکز مهم صید ماهی و میگو هستند. میگوی پرورشی چابهار از محصولات صادراتی استان است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.karnaval.ir/blog/chabahar-introduction-travel معرفی شهر چابهار | دانستنی های قبل از سفر-کارناوال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ سیستان و بلوچستان ترکیبی از دو فرهنگ کهن سیستانی و بلوچی است. سیستانی‌ها فارسی‌زبان و شیعه‌مذهب و بلوچ‌ها بلوچی‌زبان و اهل‌سنت هستند.<br /> <br /> === موسیقی بلوچی: ===<br /> موسیقی بلوچی با ساز رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی از غنی‌ترین موسیقی‌های ایران است. <br /> <br /> «لیکو» آواز حماسی بلوچ‌ها و «گواتی» رقص جمعی آن‌هاست.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و تاریخی: ===<br /> [[پرونده:رقص چوب یا رقص شمشیر.jpg|جایگزین=رقص چوب یا رقص شمشیر در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|رقص چوب یا رقص شمشیر در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> رستم دستان، پهلوان شاهنامه نماد سیستان است.<br /> <br /> یعقوب لیث صفاری بنیان‌گذار نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام بود.<br /> <br /> ملک‌شاه‌حسین بن ملک‌غیاث‌الدین (مؤلف تاریخ سیستان) از دیگر مفاخر این سرزمین است.<br /> <br /> === آداب و رسوم: ===<br /> عروسی بلوچی چند روزه با موسیقی و رقص «لیوا» و «گواتی» برگزار می‌شود. مراسم نوروز در سیستان با «نوروز خوانی» و «دَمگ» (آتش‌افروزی) همراه است. <br /> <br /> مراسم عید قربان در بلوچستان با شکوه خاصی برپا می‌گردد.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> آش سیستانی (آش حلیم)، ساجی (گوشت بریان شده)، کُرُت (کشک بلوچی)، تنوری (نان محلی)، لاندی (گوشت خشک‌شده)، و ماهی کبابی مکران از غذاهای سنتی این استان هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/69673/customs-of-zahedan-people آشنایی با آیین‌ های محلی زاهدان؛ گنجینه‌ای از فرهنگ بلوچ و سیستانی-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:دادشاه۲.jpg|جایگزین=دادشاه (میر دادشاه)|بندانگشتی|دادشاه (میر دادشاه)]]<br /> سیستان و بلوچستان سرزمین محرومیت و مقاومت بوده مردم این استان از رشادت‌ها و دلاوری‌های قهرمانانی چون دادشاه و یارانش و واحدهای مقاومت و شهدای این استان دربرابر ظلم و دیکتاتوری، داستان‌های انگیزاننده‌ای را سینه به سینه نقل می‌کنند.<br /> <br /> === دادشاه (میر دادشاه) ===<br /> دادشاه (میر دادشاه) از اهالی مکران بلوچستان بود که در اوایل دهه ۱۳۳۰ در اعتراض به ظلم حکومت، ژاندارم‌ها و خوانین محلی علیه دولت مرکزی قیام کرد. پس از کشته شدن چند مأمور ایرانی و آمریکایی «اصل چهار» به دست نیروهایش، تحت تعقیب گسترده قرار گرفت و مدتی به پاکستان گریخت. او سرانجام در سال ۱۳۳۶ با توطئه خوانین وابسته به دولت کشته شد. دادشاه در فرهنگ مردم بلوچستان به‌عنوان نماد مبارزه با ستم و قهرمانی مردمی شناخته می‌شود.<br /> <br /> === سیدامیر حیدری خورمیزی، مجاهد اهل خاش: ===<br /> مجاهد شهید سیدامیر حیدری خورمیزی در شهر خاش از شهرهای سیستان و بلوچستان چشم به جهان گشود. او با درد و رنج و محرومیت‌های خلق بلوچ بزرگ شد. در سال ۱۳۵۳ در رشته پزشکی دانشگاه اصفهان پذیرفته شد و از همان‌جا جذب آرمان‌های مجاهدین خلق شد. وی در سال ۱۳۵۸ کاندیدای سازمان مجاهدین خلق برای انتخابات مجلس از زاهدان بود و مسئول ستاد جنبش مجاهدین در زاهدان شد. سیدامیر سرانجام دستگیر و به شهادت رسید.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در سیستان و بلوچستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های زاهدان و دیگر شهرهای استان نیز شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. کمیسیون‌های مرگ بدون محاکمه، زندانیانی را که بر مواضع خود پایدار بودند به جوخه اعدام سپردند.<br /> [[پرونده:جمعه خونین زاهدان....JPG|جایگزین=جمعه خونین زاهدان|بندانگشتی|338x338پیکسل|جمعه خونین زاهدان]]<br /> <br /> === جمعه خونین زاهدان- ۸ مهر ۱۴۰۱: ===<br /> در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]]، «[[جمعه خونین زاهدان]]» (۸ مهر ۱۴۰۱) یکی از خونین‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران بود. <br /> <br /> پس از افشاگری مولوی '''[[عبدالغفار نقشبندی]]'''، امام جمعه شهرستان راسک، در مورد تجاوز فرمانده انتظامی به یک دختر بلوچ، مردم زاهدان پس از نماز جمعه به خیابان‌ها آمدند. نیروهای سرکوبگر بدون هیچ رحمی به سمت نمازگزاران آتش گشودند و بیش از ۱۲۰نفر را به شهادت رساندند. این کشتار از خونبارترین قتل‌عام‌های رژیم است و مردم زاهدان پس از این فاجعه، هر جمعه پس از اقامه نماز، دست به اعتراض می‌زنند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/5999 جنبش دادخواهی — شهید سیدامیر حیدری]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://shohadayeghiam.info/list سازمان مجاهدین — فهرست شهدای قیام]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202501129616 صدور حکم ۱۰ سال زندان برای ماموران در پرونده جمعه خونین زاهدان-اینترنشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین پس از قتل مظلومانه [[مهسا امینی]] دختر کرد اهل سقز شهرهای مختلف ایران به خروش آمدند و در اعتراض به این ستم‌کاری‌ها مظاهر حکومتی جمهوری اسلامی '''و نمادهای آن را نابود کردند.'''<br /> <br /> '''در بلوچستان اما پاسخ ماموران امنیتی رگبار آتش سلاح‌های جنگی بود که صدها کشته و زخمی برجای گذاشت. فردای [[جمعه خونین زاهدان]] جوانی به‌نام خدانور لجعی پس از درگیری با ماموران مورد تعقیب و تیراندازی آنها قرار گرفت و تیری به کلیه و نزدیکی نخاع او اصابت کرد'''<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۴ ===<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ همزمان با اعتراضات سراسری در ایران، مردم بلوچ نیز به صحنه آمدند و نارضایتی خود را از نابسامانی اقتصادی و وضعیت معیشت ابراز کردند. اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با شلیک گلوله جنگی دادند و در این میان مردان و زنان و جوانان بسیاری را همچون [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی|گل‌محمد شاهوزهی]]، اسماعیل قندرزهی (کشانی)، جلیل دوستیار براهویی، مرضیه کرمانی (بامری)، دستگیر گرگیج، سجاد اردونی کویر، محسن اربابی و بسیاری دیگر را به شهادت رساندند. <br /> <br /> در ادامه این اعتراضات، رژیم با دستگیری جوانان و برگزاری دادگاه‌های نمایشی، دست به اعدام چندین معترض همچون [[عبدالجلیل شه‌بخش]]'''،''' [[عامر رامش]]، در این استان زد. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Hamidreza%DB%B2/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=90009 2026-06-30T13:41:13Z

<p>Hamidreza: </p> <hr /> <div><br /> {{Infobox settlement<br /> | name = استان سیستان و بلوچستان<br /> | other_name = بزرگ‌ترین استان ایران — سرزمین رستم دستان<br /> | image_skyline = شهر سوخته.jpg<br /> | image_caption = شهر سوخته (Shahr-e Sukhteh) در شهرستان هامون<br /> | pushpin_map = Iran<br /> | map_caption = موقعیت استان سیستان و بلوچستان در نقشه ایران<br /> | subdivision_type = کشور<br /> | subdivision_name = ایران<br /> | seat_type = مرکز استان<br /> | seat = زاهدان<br /> | blank_name = مساحت<br /> | blank_info = ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)<br /> | blank1_info = حدود ۲٫۹ میلیون نفر<br /> | blank2_name = تعداد شهرستان<br /> | blank2_info = ۱۹ (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> | blank3_name = زبان‌ها<br /> | blank3_info = بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> | blank4_name = آب و هوا<br /> | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> | blank5_name = قدمت تاریخی<br /> | blank5_info = بیش از ۵٬۰۰۰ سال — شهر سوخته (هزاره سوم پ.م)<br /> | blank6_name = نام تاریخی<br /> | blank6_info = سکستان (سرزمین سکاها) — نیمروز<br /> | blank7_name = مرزهای بین‌المللی<br /> | blank7_info = پاکستان · افغانستان<br /> | blank_name_sec1 = شمال<br /> | blank_info_sec1 = استان خراسان جنوبی و افغانستان<br /> | blank1_name_sec1 = جنوب<br /> | blank1_info_sec1 = دریای عمان و اقیانوس هند<br /> | blank2_name_sec1 = شرق<br /> | blank2_info_sec1 = پاکستان<br /> | blank3_name_sec1 = غرب<br /> | blank3_info_sec1 = استان‌های کرمان و هرمزگان<br /> | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو<br /> | blank_info_sec2 = شهر سوخته — قدیمی‌ترین چشم مصنوعی، قدیمی‌ترین انیمیشن و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده جهان<br /> | blank1_name_sec2 = آثار تاریخی<br /> | blank1_info_sec2 = شهر سوخته (دولت‌شهر مفرغ) · تالاب هامون (رامسر) · کوه تفتان (تنها آتشفشان فعال ایران، ۳٬۹۴۱ متر)<br /> | blank2_name_sec2 = سواحل<br /> | blank2_info_sec2 = سواحل مکران (چابهار تا جاسک) — بکرترین سواحل ایران · بندر چابهار (تنها بندر اقیانوسی ایران)<br /> | blank3_name_sec2 = محصولات کشاورزی<br /> | blank3_info_sec2 = خرمای مضافتی · موز · انبه · گندم · جو · زعفران<br /> | blank4_name_sec2 = شیلات<br /> | blank4_info_sec2 = صید ماهی و میگو در سواحل مکران و کنارک · میگوی پرورشی چابهار<br /> | blank5_name_sec2 = صنایع دستی<br /> | blank5_info_sec2 = سوزن‌دوزی بلوچی (مُهر اصالت یونسکو) · سفالگری · حصیربافی · قالی‌بافی بلوچی · آینه‌دوزی<br /> | blank6_name_sec2 = مفاخر<br /> | blank6_info_sec2 = رستم دستان (پهلوان شاهنامه) · یعقوب لیث صفاری (نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام)<br /> | blank7_name_sec2 = موسیقی و رقص<br /> | blank7_info_sec2 = موسیقی بلوچی با رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی · لیکو (آواز حماسی) · گواتی (رقص جمعی)<br /> | blank8_name_sec2 = غذاهای محلی<br /> | blank8_info_sec2 = آش سیستانی · ساجی (گوشت بریان) · کُرُت (کشک بلوچی) · لاندی (گوشت خشک) · ماهی کبابی مکران<br /> | blank9_name_sec2 = تالاب هامون<br /> | blank9_info_sec2 = تالاب بین‌المللی رامسر — بحران آب شدید به‌دلیل خشکسالی و سدسازی افغانستان<br /> | blank10_name_sec2 = منطقه زمانی<br /> | blank10_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)<br /> }}<br /> <br /> '''مقاله درحال ویرایش است'''<br /> <br /> '''استان سیستان و بلوچستان،''' بزرگ‌ترین استان [[ایران]] با مساحت ۱۸۰٬۷۲۶ کیلومتر مربع و مرکز زاهدان است. این سرزمین کهن مهد تمدن شهر سوخته (میراث یونسکو) و زادگاه رستم دستان در شاهنامه است. تاریخ آن به سکاها و ساتراپی زرنگیانا در دوره هخامنشیان بازمی‌گردد و با صفاریان (یعقوب لیث) به اوج رسید.<br /> <br /> استان از نظر جغرافیایی شامل دشت هامون و رود هیرمند در شمال و کوه تفتان و سواحل مکران در جنوب است. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه دسترسی به اقیانوس هند محسوب می‌شود.<br /> <br /> اقتصاد استان بر پایه کشاورزی، دامداری، شیلات، خرما و صنایع دستی مانند سوزن‌دوزی بلوچی استوار است.<br /> <br /> فرهنگ غنی استان ترکیبی از سیستانی (فارسی‌زبان شیعه) و بلوچی (اهل سنت) است. <br /> <br /> موسیقی بلوچی، رقص لیوا و گواتی، آداب عروسی و غذاهای محلی مانند آش سیستانی و لاندی از ویژگی‌های برجسته آن است. با این حال استان با مشکلات مزمن محرومیت، بحران آب هامون و خشک‌سالی روبرو است.<br /> <br /> در تاریخ معاصر، سیستان و بلوچستان، از حضور مجاهدین خلق و شهید سیدامیر حیدری گرفته تا جمعه خونین زاهدان در قیام ۱۴۰۱، صحنه مقاومت بوده‌ که یکی از خونبارترین سرکوب‌های رژیم جمهوری اسلامی بود.<br /> <br /> <br /> <br /> مرکز استان: زاهدان<br /> <br /> مساحت: ۱۸۰,۷۲۶ کیلومتر مربع (بزرگ‌ترین استان ایران)<br /> <br /> جمعیت: حدود ۲.۹ میلیون نفر (۱۴۰۰)<br /> <br /> شهرستان‌ها: ۱۹ شهرستان (زاهدان، چابهار، زابل، ایرانشهر، خاش، سراوان، نیکشهر، کنارک و...)<br /> <br /> آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ تابستان‌های بسیار گرم<br /> <br /> زبان: بلوچی، سیستانی، فارسی<br /> <br /> == تاریخچه ==<br /> سیستان و بلوچستان بزرگ‌ترین استان ایران و یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های تمدن بشری است. «سیستان» نام خود را از «سکستان» سرزمین سکاها، گرفته و در متون کهن «نیمروز» نامیده می‌شود. این سرزمین مهد حماسه‌های شاهنامه فردوسی و خاستگاه رستم دستان «پهلوان اسطوره‌ای ایران» است.<br /> <br /> === شهر سوخته -تمدن ۵,۰۰۰ ساله: ===<br /> شهر سوخته ('''Shahr-e Sukhteh''') در شهرستان هامون از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی جهان و میراث جهانی یونسکو است.<br /> <br /> این دولت‌شهر باستانی در هزاره سوم پیش از میلاد (حدود ۳,۲۰۰ سال پیش از میلاد) بنا شده و در دوره مفرغ یکی از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بود. این منطقه باستانی در گذشته شاهراه ارتباطی شبه قاره هند و آسیای مرکزی با تمدن‌های حاشیه خلیج فارس بوده است. در حقیقت شهر سوخته بخش وسیعی از تمدن کهن ایران و ریشه‌های فرهنگی شرق فلات ایران را در بر می‌گیرد و مرکز شهرنشینی در عهد باستان به شمار می‌رود.<br /> <br /> قدیمی‌ترین چشم مصنوعی جهان، قدیمی‌ترین انیمیشن (نقاشی متحرک روی ظرف) و قدیمی‌ترین مغز جراحی‌شده در شهر سوخته کشف شده‌اند.<br /> <br /> سیستان در دوره‌های باستانی، هخامنشی و اشکانی بخشی از ساتراپ «زَرَنگیانا» بود. در دوره ساسانی، سکستان ایالتی مهم و مرزی محسوب می‌شد. <br /> <br /> پس از ورود اسلام، سیستان با صفاریان، نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام به اوج شکوه رسید. یعقوب لیث صفاری از زَرَنج (زابل امروزی) برخاست و بخش بزرگی از ایران را متحد کرد.<br /> <br /> === بلوچستان -سرزمین بلوچ‌ها: ===<br /> بلوچستان سرزمین قوم بلوچ است. بلوچ‌ها از اقوام اصیل ایرانی با زبانی از شاخه ایرانی شمال‌غربی هستند. بلوچ‌ها در طول تاریخ با حکومت‌های مرکزی ایران ارتباط داشته‌اند اما فرهنگ و هویت مستقل خود را حفظ کرده‌اند. دوران بلوچستان در قرن نوزدهم با رقابت‌های استعماری بریتانیا و تقسیم بلوچستان بین ایران، بریتانیا (پاکستان امروزی) و افغانستان همراه بود.<br /> <br /> در دوره پهلوی، نام شهر «دزآپ» به «زاهدان» تغییر یافت. سیستان و بلوچستان همواره از محروم‌ترین استان‌های ایران بوده و فقر، بیکاری و نبود زیرساخت‌ها از مشکلات مزمن آن است.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1456/ یونسکو — شهر سوخته]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://fararu.com/fa/news/681094/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87 (تصاویر) شهر سوخته زابل؛ تمدنی با قدمتی ۵ هزار ساله-فرارو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ دانشنامه ایرانیکا — سیستان]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Shahr-i Sokhta-pdf]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;'''[https://www.britannica.com/place/Balochistan Baluchistan-britanica]'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/sistan-ii-islamic-period/ SISTĀN ii. In the Islamic period-iranica]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جغرافیا و اقلیم ==<br /> [[پرونده:سیستان و بلوچستان.jpg|جایگزین=سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|سیستان و بلوچستان]]<br /> سیستان و بلوچستان در جنوب‌شرقی ایران واقع شده و با پاکستان و افغانستان مرز مشترک دارد. این استان از دو بخش جغرافیایی متمایز تشکیل شده: سیستان (شمال) با دشت‌های هامون و رودخانه هیرمند، و بلوچستان (جنوب) با کوه‌های تفتان و مکران.<br /> <br /> === هامون و هیرمند: ===<br /> تالاب هامون از تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر، زمانی یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های آب شیرین آسیا بود. رود هیرمند از افغانستان سرچشمه می‌گیرد و هامون را تغذیه می‌کند. خشک‌سالی‌های مکرر و سدسازی افغانستان بحران آب شدیدی در سیستان ایجاد کرده است.<br /> <br /> === کوه تفتان: ===<br /> تفتان (۳,۹۴۱ متر) تنها آتشفشان نیمه‌فعال ایران در شرق کشور است. دماوند بلندترین آتشفشان ایران اما خاموش است اما تفتان هنوز از دهانه‌اش گاز و بخار آب خارج می‌شود.<br /> <br /> این آتشفشان نیمه‌فعال، با قله‌های بلند، چشمه‌های آب گرم، دریاچه‌های آرام و تنوع زیستی غنی می‌باشد.<br /> <br /> === سواحل مکران: ===<br /> سواحل مکران در جنوب بلوچستان، از چابهار تا جاسک از زیباترین و بکرترین سواحل ایران هستند. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران و دروازه ایران به اقیانوس هند است.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Iran/Relief Volcanic and tectonic activity-britanica]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://berimkouh.com/destination/summit/44 کوه تفتان کجاست؟ عجایب کوه تفتان با ارتفاع 3941 متر-بریم کوه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اقتصاد و منابع ==<br /> [[پرونده:کوه تفتان.jpg|جایگزین=کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|کوه تفتان در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> اقتصاد سیستان و بلوچستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری، شیلات و تجارت مرزی استوار است. سیستان با کشت گندم، جو و زعفران و بلوچستان با خرما (بویژه خرمای مضافتی)، موز و انبه شناخته می‌شوند.<br /> <br /> === بندر چابهار: ===<br /> بندر چابهار مهم‌ترین پروژه اقتصادی استان و تنها بندر اقیانوسی ایران است. منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار و توسعه بندر شهید بهشتی با سرمایه‌گذاری هند از پروژه‌های مهم زیرساختی منطقه است.<br /> <br /> === صنایع دستی: ===<br /> سوزن‌دوزی بلوچی که مُهر اصالت یونسکو را دارد، از شاهکارهای هنری زنان بلوچ است.<br /> <br /> سفالگری، حصیربافی، قالی‌بافی بلوچی و آینه‌دوزی از دیگر صنایع دستی ارزشمند استان هستند.[[پرونده:بندر چابهار.jpeg|جایگزین=بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|بندر چابهار- استان سیستان و بلوچستان]]<br /> === شیلات: ===<br /> سواحل مکران و بندر کنارک از مراکز مهم صید ماهی و میگو هستند. میگوی پرورشی چابهار از محصولات صادراتی استان است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.karnaval.ir/blog/chabahar-introduction-travel معرفی شهر چابهار | دانستنی های قبل از سفر-کارناوال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فرهنگ و آداب و رسوم ==<br /> فرهنگ سیستان و بلوچستان ترکیبی از دو فرهنگ کهن سیستانی و بلوچی است. سیستانی‌ها فارسی‌زبان و شیعه‌مذهب و بلوچ‌ها بلوچی‌زبان و اهل‌سنت هستند.<br /> <br /> === موسیقی بلوچی: ===<br /> موسیقی بلوچی با ساز رباب (سُروز)، تنبورگ، قیچک و دونلی از غنی‌ترین موسیقی‌های ایران است. <br /> <br /> «لیکو» آواز حماسی بلوچ‌ها و «گواتی» رقص جمعی آن‌هاست.<br /> <br /> === مفاخر ادبی و تاریخی: ===<br /> رستم دستان، پهلوان شاهنامه نماد سیستان است.<br /> <br /> یعقوب لیث صفاری بنیان‌گذار نخستین سلسله مستقل ایرانی پس از اسلام بود.<br /> <br /> ملک‌شاه‌حسین بن ملک‌غیاث‌الدین (مؤلف تاریخ سیستان) از دیگر مفاخر این سرزمین است.<br /> <br /> === آداب و رسوم: ===<br /> عروسی بلوچی چند روزه با موسیقی و رقص «لیوا» و «گواتی» برگزار می‌شود. مراسم نوروز در سیستان با «نوروز خوانی» و «دَمگ» (آتش‌افروزی) همراه است. <br /> <br /> مراسم عید قربان در بلوچستان با شکوه خاصی برپا می‌گردد.<br /> <br /> === غذاهای محلی: ===<br /> آش سیستانی (آش حلیم)، ساجی (گوشت بریان شده)، کُرُت (کشک بلوچی)، تنوری (نان محلی)، لاندی (گوشت خشک‌شده)، و ماهی کبابی مکران از غذاهای سنتی این استان هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.eghamat24.com/blog/69673/customs-of-zahedan-people آشنایی با آیین‌ های محلی زاهدان؛ گنجینه‌ای از فرهنگ بلوچ و سیستانی-اقامت۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مبارزات و مقاومت مردمی ==<br /> [[پرونده:دادشاه۲.jpg|جایگزین=دادشاه (میر دادشاه)|بندانگشتی|دادشاه (میر دادشاه)]]<br /> سیستان و بلوچستان سرزمین محرومیت و مقاومت بوده مردم این استان از رشادت‌ها و دلاوری‌های قهرمانانی چون دادشاه و یارانش و واحدهای مقاومت و شهدای این استان دربرابر ظلم و دیکتاتوری، داستان‌های انگیزاننده‌ای را سینه به سینه نقل می‌کنند.<br /> <br /> === دادشاه (میر دادشاه) ===<br /> دادشاه (میر دادشاه) از اهالی مکران بلوچستان بود که در اوایل دهه ۱۳۳۰ در اعتراض به ظلم حکومت، ژاندارم‌ها و خوانین محلی علیه دولت مرکزی قیام کرد. پس از کشته شدن چند مأمور ایرانی و آمریکایی «اصل چهار» به دست نیروهایش، تحت تعقیب گسترده قرار گرفت و مدتی به پاکستان گریخت. او سرانجام در سال ۱۳۳۶ با توطئه خوانین وابسته به دولت کشته شد. دادشاه در فرهنگ مردم بلوچستان به‌عنوان نماد مبارزه با ستم و قهرمانی مردمی شناخته می‌شود.<br /> <br /> === سیدامیر حیدری خورمیزی، مجاهد اهل خاش: ===<br /> مجاهد شهید سیدامیر حیدری خورمیزی در شهر خاش از شهرهای سیستان و بلوچستان چشم به جهان گشود. او با درد و رنج و محرومیت‌های خلق بلوچ بزرگ شد. در سال ۱۳۵۳ در رشته پزشکی دانشگاه اصفهان پذیرفته شد و از همان‌جا جذب آرمان‌های مجاهدین خلق شد. وی در سال ۱۳۵۸ کاندیدای سازمان مجاهدین خلق برای انتخابات مجلس از زاهدان بود و مسئول ستاد جنبش مجاهدین در زاهدان شد. سیدامیر سرانجام دستگیر و به شهادت رسید.<br /> <br /> === کشتار ۶۷ در سیستان و بلوچستان: ===<br /> در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های زاهدان و دیگر شهرهای استان نیز شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. کمیسیون‌های مرگ بدون محاکمه، زندانیانی را که بر مواضع خود پایدار بودند به جوخه اعدام سپردند.<br /> [[پرونده:جمعه خونین زاهدان....JPG|جایگزین=جمعه خونین زاهدان|بندانگشتی|338x338پیکسل|جمعه خونین زاهدان]]<br /> <br /> === جمعه خونین زاهدان- ۸ مهر ۱۴۰۱: ===<br /> در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]]، «[[جمعه خونین زاهدان]]» (۸ مهر ۱۴۰۱) یکی از خونین‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران بود. <br /> <br /> پس از افشاگری مولوی '''[[عبدالغفار نقشبندی]]'''، امام جمعه شهرستان راسک، در مورد تجاوز فرمانده انتظامی به یک دختر بلوچ، مردم زاهدان پس از نماز جمعه به خیابان‌ها آمدند. نیروهای سرکوبگر بدون هیچ رحمی به سمت نمازگزاران آتش گشودند و بیش از ۱۲۰نفر را به شهادت رساندند. این کشتار از خونبارترین قتل‌عام‌های رژیم است و مردم زاهدان پس از این فاجعه، هر جمعه پس از اقامه نماز، دست به اعتراض می‌زنند.&lt;ref&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/5999 جنبش دادخواهی — شهید سیدامیر حیدری]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://shohadayeghiam.info/list سازمان مجاهدین — فهرست شهدای قیام]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202501129616 صدور حکم ۱۰ سال زندان برای ماموران در پرونده جمعه خونین زاهدان-اینترنشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین پس از قتل مظلومانه [[مهسا امینی]] دختر کرد اهل سقز شهرهای مختلف ایران به خروش آمدند و در اعتراض به این ستم‌کاری‌ها مظاهر حکومتی جمهوری اسلامی '''و نمادهای آن را نابود کردند.'''<br /> <br /> '''در بلوچستان اما پاسخ ماموران امنیتی رگبار آتش سلاح‌های جنگی بود که صدها کشته و زخمی برجای گذاشت. فردای [[جمعه خونین زاهدان]] جوانی به‌نام خدانور لجعی پس از درگیری با ماموران مورد تعقیب و تیراندازی آنها قرار گرفت و تیری به کلیه و نزدیکی نخاع او اصابت کرد'''<br /> <br /> === قیام ۱۴۰۴ ===<br /> در دی‌ماه ۱۴۰۴ همزمان با اعتراضات سراسری در ایران، مردم بلوچ نیز به صحنه آمدند و نارضایتی خود را از نابسامانی اقتصادی و وضعیت معیشت ابراز کردند. اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با شلیک گلوله جنگی دادند و در این میان مردان و زنان و جوانان بسیاری را همچون [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی|گل‌محمد شاهوزهی]]، اسماعیل قندرزهی (کشانی)، جلیل دوستیار براهویی، مرضیه کرمانی (بامری)، دستگیر گرگیج، سجاد اردونی کویر، محسن اربابی و بسیاری دیگر را به شهادت رساندند. <br /> <br /> در ادامه این اعتراضات، رژیم با دستگیری جوانان و برگزاری دادگاه‌های نمایشی، دست به اعدام چندین معترض همچون [[عبدالجلیل شه‌بخش]]'''،''' [[عامر رامش]]، در این استان زد. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Hamidreza