ایران پدیا - مشارکت‌های کاربر [fa]

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-05T16:50:01Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: صبح امروز دژخیمان ولایت فقیه، [[امیرحسین ملکی|امیر‌حسین ملکی]] و [[امیرحسین ابراهیمی|امیر‌حسین ابراهیمی]]، دو جوان ۲۰ ساله از زندانیان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام دی‌ماه]] در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان را سربه‌دار کردند.رژیم آخوندها با اعدام سبعانه و پی‌درپی زندانیان مجاهد و شورشگران دلیر، مذبوحانه تلاش می‌کند از قیام مردم جلوگیری کند، اما این اعدام‌ها تنها عزم جوانان شورشگر را در مبارزه علیه فاشیسم دینی جزم‌تر می‌کند. (۱۲آبان۱۴۰۵)

سازمان عفو بین‌الملل درباره پرونده و محاکمه [[پرویز ثابتی]] : استفاده نظام‌مند از شکنجه در [[محمدرضا پهلوی|دوران شاه]].(۱۴آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۸مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا ، بخارست در رومانی وبلینزونای سوئیس -دویست و چهل و هشتمین روز تحصن ایرانیان آزاده در برابر سفارت آخوندها در برلین- تحصن دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران(۱۲آبان۱۴۰۵)

انتخابات سنا و مجلس نمایندگان آمریکا - بچه خامنه‌ای و بچه شاه که آینده خود را در جنگ می‌دیدند بور شدند!(۱۳آبان۱۴۰۵)

ترامپ با صدور اطلاعیه‌یی رسمی، وضعیت اضطراری ملی در رابطه با [[ایران]] را برای مدت یک سال دیگر تمدید کرد.آمریکا دو فرد و یک شرکت را به اتهام همکاری با [[برنامه هسته‌ای ایران|برنامه تسلیحاتی رژیم ایران]] تحریم کرد- [[محسن رضایی]] پیام [[مجتبی خامنه‌ای]] را در کرملین به ولادیمیر پوتین داد.(۱۴آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-05T16:42:53Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: صبح امروز دژخیمان ولایت فقیه، امیر‌حسین ملکی و امیر‌حسین ابراهیمی، دو جوان ۲۰ ساله از زندانیان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام دی‌ماه]] در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان را سربه‌دار کردند.رژیم آخوندها با اعدام سبعانه و پی‌درپی زندانیان مجاهد و شورشگران دلیر، مذبوحانه تلاش می‌کند از قیام مردم جلوگیری کند، اما این اعدام‌ها تنها عزم جوانان شورشگر را در مبارزه علیه فاشیسم دینی جزم‌تر می‌کند. (۱۲آبان۱۴۰۵)

سازمان عفو بین‌الملل درباره پرونده و محاکمه [[پرویز ثابتی]] : استفاده نظام‌مند از شکنجه در [[محمدرضا پهلوی|دوران شاه]].(۱۴آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۸مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا ، بخارست در رومانی وبلینزونای سوئیس -دویست و چهل و هشتمین روز تحصن ایرانیان آزاده در برابر سفارت آخوندها در برلین- تحصن دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران(۱۲آبان۱۴۰۵)

انتخابات سنا و مجلس نمایندگان آمریکا - بچه خامنه‌ای و بچه شاه که آینده خود را در جنگ می‌دیدند بور شدند!(۱۳آبان۱۴۰۵)

ترامپ با صدور اطلاعیه‌یی رسمی، وضعیت اضطراری ملی در رابطه با [[ایران]] را برای مدت یک سال دیگر تمدید کرد.آمریکا دو فرد و یک شرکت را به اتهام همکاری با [[برنامه هسته‌ای ایران|برنامه تسلیحاتی رژیم ایران]] تحریم کرد- [[محسن رضایی]] پیام [[مجتبی خامنه‌ای]] را در کرملین به ولادیمیر پوتین داد.(۱۴آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-04T21:05:02Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: صبح امروز دژخیمان ولایت فقیه، امیر‌حسین ملکی و امیر‌حسین ابراهیمی، دو جوان ۲۰ ساله از زندانیان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام دی‌ماه]] در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان را سربه‌دار کردند.رژیم آخوندها با اعدام سبعانه و پی‌درپی زندانیان مجاهد و شورشگران دلیر، مذبوحانه تلاش می‌کند از قیام مردم جلوگیری کند، اما این اعدام‌ها تنها عزم جوانان شورشگر را در مبارزه علیه فاشیسم دینی جزم‌تر می‌کند. (۱۲آبان۱۴۰۵)

تداوم کارزار «[[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]» در هفته صدوچهل‌و‌پنجم در ۶۶ زندان کشور(۱۲آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۸مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا ، بخارست در رومانی وبلینزونای سوئیس -دویست و چهل و هشتمین روز تحصن ایرانیان آزاده در برابر سفارت آخوندها در برلین- تحصن دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران(۱۲آبان۱۴۰۵)

انتخابات سنا و مجلس نمایندگان آمریکا - بچه خامنه‌ای و بچه شاه که آینده خود را در جنگ می‌دیدند بور شدند!(۱۳آبان۱۴۰۵)

ترامپ حمله آمریکا به قشم را تأیید کرد- [[محسن رضایی]]: پاسخ آمریکا به مطالبات ایران قانع‌کننده نبود- [[مسعود پزشکیان|پزشکیان]]: ازسرگیری جنگ به نفع هیچ‌کس نیست-رویترز: [[ایران]] و آمریکا طرح‌های پیشنهادی میانجی‌ها برای پایان جنگ را بررسی می‌کنند.[[مجتبی خامنه‌ای]]: هر تهدیدی باید با پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود-دونالد ترامپ: جمهوری اسلامی خواهان توافق با ایالات متحده است، اما درباره پایبندی حکومت ایران به یک توافق احتمالی ابراز تردید کرد- ترامپ: یا رژیم توافق می‌کند یا ما کار را تمام می‌کنیم-(۱۲آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-03T20:05:51Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: صبح امروز دژخیمان ولایت فقیه، امیر‌حسین ملکی و امیر‌حسین ابراهیمی، دو جوان ۲۰ ساله از زندانیان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام دی‌ماه]] در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان را سربه‌دار کردند.رژیم آخوندها با اعدام سبعانه و پی‌درپی زندانیان مجاهد و شورشگران دلیر، مذبوحانه تلاش می‌کند از قیام مردم جلوگیری کند، اما این اعدام‌ها تنها عزم جوانان شورشگر را در مبارزه علیه فاشیسم دینی جزم‌تر می‌کند. (۱۲آبان۱۴۰۵)

تداوم کارزار «[[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]» در هفته صدوچهل‌و‌پنجم در ۶۶ زندان کشور(۱۲آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۸مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا ، بخارست در رومانی وبلینزونای سوئیس -دویست و چهل و هشتمین روز تحصن ایرانیان آزاده در برابر سفارت آخوندها در برلین- تحصن دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران(۱۲آبان۱۴۰۵)

ترامپ حمله آمریکا به قشم را تأیید کرد- [[محسن رضایی]]: پاسخ آمریکا به مطالبات ایران قانع‌کننده نبود- [[مسعود پزشکیان|پزشکیان]]: ازسرگیری جنگ به نفع هیچ‌کس نیست-رویترز: [[ایران]] و آمریکا طرح‌های پیشنهادی میانجی‌ها برای پایان جنگ را بررسی می‌کنند.[[مجتبی خامنه‌ای]]: هر تهدیدی باید با پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود-دونالد ترامپ: جمهوری اسلامی خواهان توافق با ایالات متحده است، اما درباره پایبندی حکومت ایران به یک توافق احتمالی ابراز تردید کرد- ترامپ: یا رژیم توافق می‌کند یا ما کار را تمام می‌کنیم-(۱۲آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

کاربر:Hamidreza/۵صفحه تمرین

2026-11-02T20:02:56Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = آریه وارشل
| نام انگلیسی = Arieh Warshel
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = آریه وارشل
| زمینه فعالیت = شیمی محاسباتی، بیوفیزیک و زیست‌شیمی
| ملیت = اسرائیلی-آمریکایی
| تاریخ تولد = ۲۰ نوامبر ۱۹۴۰
| محل تولد = کیبوتص سده نهوم، فلسطین تحت قیمومت بریتانیا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = لس‌آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = توسعهٔ مدل‌های چندمقیاسی برای سامانه‌های شیمیایی پیچیده
| نام دیگر =
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = شیمی‌دان نظری و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = مدل‌سازی رایانه‌ای واکنش‌های شیمیایی و زیستی
| آثار مهم = روش مکانیک کوانتومی/مکانیک مولکولی؛ مدل تجربی پیوند ظرفیت
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۳؛ جایزهٔ تالمن؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = شبیه‌سازی رایانه‌ای عملکرد مولکول‌های زیستی
| تأثیرگذاشته بر = شیمی محاسباتی، زیست‌شیمی، داروسازی و مطالعهٔ آنزیم‌ها
| تأثیرپذیرفته از = شنیور لیفسون و فیزیک آماری
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در شیمی‌فیزیک، مؤسسهٔ علوم وایزمن
| دانشگاه = دانشگاه کالیفرنیای جنوبی
| حوزه = واکنش‌های آنزیمی، انتقال الکترون و مدل‌سازی مولکولی
| همسر = تامار وارشل
| فرزندان = دو دختر
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''آریه وارشل''' ('''Arieh Warshel'''؛ زادهٔ ۲۰ نوامبر ۱۹۴۰) شیمی‌دان نظری، زیست‌شیمی‌دان و استاد دانشگاه اسرائیلی-آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۳، به‌طور مشترک با [[مارتین کارپلاس]] و [[مایکل لوویت]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای توسعهٔ مدل‌های چندمقیاسی برای سامانه‌های شیمیایی پیچیده» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2013/warshel/facts/ Arieh Warshel – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

وارشل از پیشگامان استفاده از رایانه برای بررسی مولکول‌های زیستی و واکنش‌های شیمیایی است. دستاورد اصلی او و همکارانش ایجاد روش‌هایی بود که مکانیک کوانتومی و مکانیک کلاسیک را در یک مدل محاسباتی ترکیب می‌کردند. این روش به پژوهشگران اجازه می‌دهد بخش فعال یک واکنش را با دقت کوانتومی و بخش بزرگ‌تر مولکول را با محاسبات ساده‌تر کلاسیک بررسی کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2013/press-release/ The 2013 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

آریه وارشل در کیبوتص سده نهوم، در درهٔ بیت‌شئان و در سرزمینی که در آن زمان فلسطین تحت قیمومت بریتانیا بود، به دنیا آمد. او دوران کودکی و نوجوانی خود را در محیط کیبوتص گذراند. در سال‌های دبیرستان، افزون بر درس، در کارهای روزمرهٔ کیبوتص مانند پرورش ماهی، باغبانی و کارهای فنی مشارکت داشت.

وارشل پس از پایان خدمت نظامی، برای ادامهٔ تحصیل به [[تکن‌یون]] در حیفا رفت و در سال ۱۹۶۶ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد. او در مؤسسهٔ علوم وایزمن به تحصیل ادامه داد و در سال ۱۹۶۷ مدرک کارشناسی ارشد و در سال ۱۹۶۹ دکترای شیمی‌فیزیک گرفت. استاد راهنمای او شنیور لیفسون بود که در آن زمان بر مدل‌سازی رایانه‌ای مولکول‌ها و فیزیک آماری کار می‌کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2013/warshel/biographical/ Arieh Warshel – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

وارشل پس از دکترا مدتی در دانشگاه هاروارد و سپس در مؤسسهٔ وایزمن و آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی در کمبریج انگلستان فعالیت کرد. او در سال ۱۹۷۶ به هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی در لس‌آنجلس پیوست و از آن زمان بخش عمدهٔ فعالیت علمی خود را در این دانشگاه انجام داده است. وارشل متأهل است و دو دختر دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== آغاز مدل‌سازی مولکولی ==

مولکول‌ها از اتم‌هایی تشکیل شده‌اند که با پیوندهای شیمیایی به یکدیگر متصل‌اند. در یک واکنش شیمیایی، برخی پیوندها شکسته و پیوندهای جدید ایجاد می‌شوند. برای توضیح دقیق این فرایند باید حرکت الکترون‌ها و تغییرات انرژی سامانه بررسی شود. این مسئله در مولکول‌های بزرگ، به‌ویژه پروتئین‌ها، بسیار پیچیده است.

مکانیک کوانتومی برای محاسبهٔ حرکت الکترون‌ها و توصیف دقیق پیوندهای در حال تغییر مناسب است، اما اجرای آن برای هزاران اتم به توان محاسباتی بسیار زیادی نیاز دارد. در مقابل، مکانیک کلاسیک می‌تواند حرکت اتم‌ها و ساختارهای بزرگ را با سرعت بیشتری شبیه‌سازی کند، اما برای توصیف شکستن و ایجاد پیوندهای شیمیایی کافی نیست.

پیش از کار وارشل، پژوهشگر ناچار بود میان دقت مکانیک کوانتومی و توانایی مکانیک کلاسیک در مدل‌کردن مولکول‌های بزرگ یکی را انتخاب کند. وارشل، کارپلاس و لوویت در دههٔ ۱۹۷۰ راهی برای استفادهٔ هم‌زمان از هر دو روش ایجاد کردند. در مدل آن‌ها، ناحیه‌ای که واکنش در آن رخ می‌دهد با مکانیک کوانتومی محاسبه می‌شود و محیط پیرامون آن با مکانیک کلاسیک نمایش داده می‌شود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== روش QM/MM ==

این روش که معمولاً QM/MM نامیده می‌شود، مخفف «مکانیک کوانتومی/مکانیک مولکولی» است. در یک شبیه‌سازی آنزیمی، جایگاه فعال آنزیم و مولکولی که در آن دگرگونی شیمیایی رخ می‌دهد در بخش کوانتومی مدل قرار می‌گیرند. سایر بخش‌های پروتئین و حلال اطراف با مدل کلاسیک محاسبه می‌شوند.

این تقسیم‌بندی دو مزیت دارد. بخش واکنش با دقت کافی بررسی می‌شود و در عین حال، اندازهٔ کل سامانه آن‌قدر بزرگ می‌ماند که محیط واقعی مولکول نیز در محاسبات حضور داشته باشد. محیط پروتئینی می‌تواند بارهای الکتریکی و نیروهایی ایجاد کند که بر سرعت و مسیر واکنش اثر می‌گذارند. QM/MM امکان می‌دهد این اثرها در همان مدلی بررسی شوند که تغییرات پیوندی را نیز محاسبه می‌کند.

روش‌های چندمقیاسی فقط برای یک نوع واکنش ساخته نشده‌اند. از آن‌ها برای بررسی واکنش‌های آنزیمی، انتقال الکترون و پروتون، جذب نور، تاخوردگی پروتئین‌ها و برهم‌کنش دارو با پروتئین استفاده شده است. دانشگاه کالیفرنیای جنوبی از وارشل به‌عنوان یکی از پیشگامان شبیه‌سازی رایانه‌ای عملکرد مولکول‌های زیستی و توسعهٔ روش QM/MM یاد می‌کند.<ref name="یو‌اس‌سی">[https://viterbi.usc.edu/directory/faculty/Warshel/Arieh Arieh Warshel، دانشگاه کالیفرنیای جنوبی]</ref>

== مدل‌سازی آنزیم‌ها ==

آنزیم‌ها پروتئین‌هایی هستند که سرعت واکنش‌های شیمیایی را افزایش می‌دهند. آن‌ها معمولاً واکنش را در یک جایگاه فعال انجام می‌دهند؛ جایی که شکل مولکول، بارهای الکتریکی و موقعیت اسیدهای آمینه به‌طور هم‌زمان اهمیت دارد. درک دلیل سرعت بالای واکنش‌های آنزیمی از مسائل مهم زیست‌شیمی بود.

وارشل از مدل‌های رایانه‌ای برای مطالعهٔ سهم نیروهای الکتریکی، حرکت اتم‌ها و تغییرات ساختاری در فعالیت آنزیم‌ها استفاده کرد. این محاسبات به پژوهشگران کمک کرد مسیر واکنش را مرحله‌به‌مرحله بررسی کنند و حالت‌های میانی را که معمولاً به‌طور مستقیم دیده نمی‌شوند، شناسایی کنند.

او و همکارانش همچنین روش «پیوند ظرفیت تجربی» یا EVB را برای مقایسهٔ حالت‌های مختلف یک واکنش توسعه دادند. این روش از داده‌های واکنش‌های ساده‌تر استفاده می‌کند و آن‌ها را برای بررسی واکنش در محیط پیچیدهٔ آنزیم به کار می‌گیرد. به این ترتیب می‌توان اثر محیط پروتئین را بر انرژی واکنش و سد انرژی آن مطالعه کرد.

== کاربردهای علمی و پزشکی ==

شبیه‌سازی مولکولی امروزه یکی از ابزارهای مهم شیمی، زیست‌شیمی و داروسازی است. پژوهشگر می‌تواند پیش از انجام آزمایش، چگونگی اتصال یک دارو به پروتئین هدف را بررسی کند یا ببیند تغییر یک اسید آمینه چه اثری بر عملکرد آنزیم دارد. این کار جایگزین آزمایش‌های واقعی نمی‌شود، اما به تعیین فرضیه‌های مناسب و کاهش شمار ترکیب‌های نیازمند آزمایش کمک می‌کند.

روش‌های چندمقیاسی در مطالعهٔ فرایندهایی مانند فتوسنتز، انتقال انرژی، واکنش‌های کاتالیزی و عملکرد پروتئین‌های غشایی کاربرد دارند. همچنین برنامه‌های رایانه‌ای مبتنی بر این روش‌ها در طراحی دارو و مطالعهٔ بیماری‌هایی که با تغییر ساختار یا عملکرد پروتئین‌ها ارتباط دارند به کار گرفته می‌شوند.<ref name="یو‌اس‌سی" />

اهمیت کار وارشل در این است که مدل‌سازی را از محاسبهٔ مولکول‌های کوچک فراتر برد و آن را برای سامانه‌های زیستی بزرگ و پیچیده قابل استفاده کرد. این پیشرفت به ایجاد پیوند میان شیمی نظری، فیزیک، زیست‌شناسی و علوم رایانه کمک کرد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۳ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۹ اکتبر ۲۰۱۳ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به مارتین کارپلاس، مایکل لوویت و آریه وارشل تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای توسعهٔ مدل‌های چندمقیاسی برای سامانه‌های شیمیایی پیچیده» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

بیانیهٔ نوبل توضیح داد که روش این سه دانشمند مانند کنار هم گذاشتن دو نوع فیزیک است. مکانیک کلاسیک برای بخش‌های بزرگ مولکول، محاسبات سریع و قابل اجرا فراهم می‌کند؛ مکانیک کوانتومی نیز برای محل وقوع واکنش و حرکت الکترون‌ها دقت لازم را به دست می‌دهد. رایانه با ترکیب این دو، مسیر واکنش را در سامانه‌هایی شبیه‌سازی می‌کند که بررسی کامل آن‌ها با روش‌های سنتی بسیار دشوار است.

وارشل در سخنرانی نوبل خود دربارهٔ شکل‌گیری مدل‌های محاسباتی، مطالعهٔ واکنش‌های آنزیمی و تلاش برای توضیح سازوکار مولکول‌های زیستی سخن گفت. جایزهٔ نوبل این روش‌ها را به‌عنوان پایهٔ بسیاری از برنامه‌های امروزی برای فهم و پیش‌بینی فرایندهای شیمیایی معرفی کرد.

== افتخارات و آثار ==

وارشل عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده است و جوایز متعددی از جمله مدال تالمن انجمن شیمی آمریکا، جایزهٔ انجمن بیوفیزیک و جایزه‌های علمی در زمینهٔ شیمی نظری دریافت کرده است. او نزدیک به چهارصد مقالهٔ علمی داوری‌شده منتشر کرده و کتاب ''مدل‌سازی رایانه‌ای واکنش‌های شیمیایی در آنزیم‌ها و محلول‌ها'' را نوشته است.<ref name="یو‌اس‌سی" />

آثار او به گسترش شیمی محاسباتی کمک کرد و نسل‌های مختلفی از پژوهشگران را با روش‌های شبیه‌سازی مولکولی آشنا ساخت. مدل‌های چندمقیاسی اکنون در بسیاری از آزمایشگاه‌ها به‌عنوان ابزار مکمل آزمایش‌های شیمیایی و زیستی استفاده می‌شوند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در ۲۹ اوت ۲۰۲۲ گزارش کرد که ۵۶ برندهٔ جایزهٔ نوبل در بیانیه‌ای مشترک از اجلاس ایران آزاد و نقشهٔ راه این شورا برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند. نام آریه وارشل، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۳، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در گزارش آمده است. متن بیانیه، بنا بر گزارش شورا، از حق رأی همگانی، انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی و سیاست خارجی مبتنی بر همزیستی مسالمت‌آمیز حمایت می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که وارشل یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان نوبل در حمایت از خیزش سراسری ایران و خواست مردم برای آزادی و دموکراسی بوده است. در این گزارش، از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام بین‌المللی در برابر سرکوب سخن گفته شده است.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

این مطالب به منابع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه کالیفرنیای جنوبی موضع سیاسی وارشل دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت او از مقاومت ایران از شرح دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی‌اش جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳

2026-11-02T19:54:38Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = رابرت لفکوویتز
| نام انگلیسی = Robert Lefkowitz
| تصویر =رابرت جوزف لفکوویتز.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = رابرت جوزف لفکوویتز
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، داروشناسی و زیست‌شناسی سلولی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۱۵ آوریل ۱۹۴۳
| محل تولد = نیویورک، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = دورهام، کارولینای شمالی، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف و مطالعهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| نام دیگر = رابرت ج. لفکوویتز
| لقب = باب لفکوویتز
| بنیانگذار =
| پیشه = پزشک، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = داروشناسی مولکولی و زیست‌شناسی گیرنده‌ها
| آثار مهم = شناسایی گیرندهٔ بتا آدرنرژیک و سازوکار غیرفعال‌شدن گیرنده
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲؛ مدال ملی علوم؛ جایزهٔ شاو
| علت شهرت = پژوهش دربارهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| تأثیرگذاشته بر = داروشناسی، پزشکی قلب و عروق و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از = پژوهش‌های هورمون‌ها و داروشناسی گیرنده‌ای
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترای پزشکی، دانشگاه کلمبیا
| دانشگاه = مرکز پزشکی دانشگاه دوک
| حوزه = گیرنده‌های آدرنرژیک، پروتئین G و پیام‌رسانی سلولی
| همسر =
| فرزندان = پنج فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''رابرت جوزف لفکوویتز''' ('''Robert Joseph Lefkowitz'''؛ زادهٔ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۲، به‌طور مشترک با [[برایان کوبیلکا]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/facts/ Robert J. Lefkowitz – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G یا GPCRها پروتئین‌هایی هستند که در سطح سلول قرار دارند و پیام‌های بیرونی را به درون سلول منتقل می‌کنند. هورمون‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی، و نیز محرک‌هایی مانند نور، بو و مزه، از راه این گیرنده‌ها بر سلول اثر می‌گذارند. پژوهش‌های لفکوویتز به شناسایی گیرنده‌های هورمونی و توضیح چگونگی فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن آن‌ها کمک کرد. امروزه حدود نیمی از داروها از مسیر یکی از این گیرنده‌ها اثر می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/press-release/ The 2012 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

رابرت لفکوویتز در نیویورک و در خانواده‌ای با ریشهٔ لهستانی به دنیا آمد. او در دانشگاه کلمبیا شیمی خواند و سپس در همان دانشگاه به تحصیل پزشکی پرداخت.

لفکوویتز در سال ۱۹۶۶ مدرک دکترای پزشکی خود را دریافت کرد. پس از دورهٔ کارآموزی و دستیاری در بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه کلمبیا و بیمارستان عمومی ماساچوست، به پژوهش در زیست‌شیمی و داروشناسی روی آورد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/biographical/ Robert J. Lefkowitz – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او از سال ۱۹۷۳ در دانشگاه دوک در دورهام، کارولینای شمالی، فعالیت کرده است. لفکوویتز از سال ۱۹۷۶ پژوهشگر مؤسسهٔ پزشکی هاوارد هیوز بوده و در مرکز پزشکی دانشگاه دوک سمت‌های استادی در پزشکی، زیست‌شیمی، شیمی و آسیب‌شناسی داشته است.

او متأهل است و پنج فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

در آغاز مسیر حرفه‌ای، لفکوویتز به قلب و عروق و اثر هورمون‌ها بر قلب علاقه‌مند بود. در آن زمان هنوز روشن نبود که داروها و هورمون‌ها دقیقاً به چه مولکول‌هایی در سطح سلول متصل می‌شوند. او تلاش کرد این گیرنده‌ها را با روش‌های تجربی شناسایی و خالص‌سازی کند. این مسئله در دهه‌های بعد به موضوع اصلی زندگی علمی او تبدیل شد.

== ردیابی گیرنده‌های هورمونی ==

سلول برای دریافت پیام شیمیایی به گیرنده نیاز دارد. گیرنده مانند یک پروتئین شناسایی‌کننده، مولکول پیام‌رسان را تشخیص می‌دهد و با تغییر شکل، پاسخ درون‌سلولی را آغاز می‌کند. پیش از کار لفکوویتز، وجود گیرنده‌های اختصاصی برای بسیاری از هورمون‌ها پذیرفته شده بود، اما خود این مولکول‌ها به‌سختی قابل مشاهده و اندازه‌گیری بودند.

لفکوویتز در سال ۱۹۶۸ هورمون آدرنالین را با یک ایزوتوپ رادیواکتیو ید نشاندار کرد. از آن‌جا که ایزوتوپ تابش ایجاد می‌کرد، او می‌توانست مسیر هورمون را دنبال کند و محل اتصال آن به سلول را بیابد. گروه او با استفاده از این روش چند گیرنده را شناسایی کرد؛ از جمله گیرندهٔ آدرنالین که بعدها گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک نام گرفت.<ref name="نوبل-بیانیه" />

این روش امکان داد گیرنده از محیط غشای سلول جدا و ویژگی‌هایش بررسی شود. لفکوویتز و همکارانش نشان دادند که گیرنده تنها یک محل اتصال منفعل نیست، بلکه بخشی از سامانه‌ای است که پیام هورمون را به واکنش‌های درون سلول تبدیل می‌کند. این یافته پایهٔ داروشناسی مدرن گیرنده‌ها را تقویت کرد.

== کشف خانوادهٔ GPCRها ==

در دههٔ ۱۹۸۰، لفکوویتز از برایان کوبیلکا دعوت کرد تا در جداسازی ژن گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک همکاری کند. کوبیلکا با استفاده از قطعه‌های کوتاه پروتئین و روش‌های زیست‌شناسی مولکولی، ژن مربوط به گیرنده را از ژنوم بزرگ انسان جدا کرد. بررسی توالی این ژن نتیجه‌ای مهم به همراه داشت: گیرندهٔ آدرنالین به گیرندهٔ نوری رودوپسین در شبکیه شباهت داشت.

رودوپسین نور را تشخیص می‌دهد و گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک، آدرنالین را تشخیص می‌دهد. با وجود تفاوت در محرک، هر دو پروتئین معماری مشابهی داشتند و هفت بار از غشای سلول عبور می‌کردند. این شباهت نشان داد که گیرنده‌های هورمونی و نوری عضو یک خانوادهٔ بزرگ‌تر هستند. این خانواده بعدها «گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» نام گرفت.<ref name="نوبل-بیانیه" />

امروزه نزدیک به هزار ژن انسانی برای انواع GPCRها رمزگذاری می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌های مربوط به آدرنالین، هیستامین، دوپامین، سروتونین، بو، مزه و نور را منتقل می‌کنند. آن‌ها در تنظیم ضربان قلب، فشار خون، فعالیت دستگاه عصبی، پاسخ ایمنی و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک نقش دارند.

== سازوکار غیرفعال‌شدن گیرنده ==

یکی از دستاوردهای مهم لفکوویتز، کشف چگونگی خاموش‌شدن یا کاهش پاسخ گیرنده پس از تحریک مداوم بود. اگر گیرنده در برابر یک هورمون یا دارو برای مدت طولانی فعال بماند، سلول باید از پاسخ بیش از اندازه جلوگیری کند. در این فرایند، گیرنده به‌وسیلهٔ آنزیم‌هایی تغییر می‌کند و پروتئین‌هایی مانند بتا-آرستین به آن متصل می‌شوند.

اتصال بتا-آرستین می‌تواند مانع فعال‌شدن دوبارهٔ پروتئین G شود و گیرنده را از سطح سلول به درون سلول منتقل کند. این سازوکار که حساسیت‌زدایی یا غیرفعال‌شدن گیرنده نام دارد، توضیحی مولکولی برای کاهش اثر برخی داروها و هورمون‌ها فراهم کرد. همچنین روشن شد که گیرنده می‌تواند از راه‌های متفاوتی پیام‌رسانی کند و هر مسیر، آثار زیستی خاصی داشته باشد.<ref name="دوک">[https://pcb.duke.edu/profile/robert-j-lefkowitz Robert J. Lefkowitz، دانشگاه دوک]</ref>

پژوهش‌های جدیدتر گروه لفکوویتز به مفهوم «آگونیست‌های سوگیر» مربوط است. این داروها می‌کوشند یک گیرنده را طوری فعال کنند که تنها مسیر مفید آن تحریک شود و مسیرهای مسئول عوارض ناخواسته کم‌تر فعال بمانند. این رویکرد یکی از زمینه‌های نوین در طراحی داروهای دقیق‌تر است.

== اهمیت پزشکی و دارویی ==

کشف GPCRها تأثیر گسترده‌ای بر پزشکی گذاشته است. داروهای مسدودکنندهٔ گیرنده‌های بتا برای درمان بیماری‌های قلبی و فشار خون، داروهای مسدودکنندهٔ گیرندهٔ آنژیوتانسین برای بیماری‌های قلبی و عروقی و آنتی‌هیستامین‌ها، نمونه‌هایی از داروهایی هستند که به این خانوادهٔ گیرنده‌ها مربوط‌اند.<ref name="دوک" />

شناخت گیرنده به پژوهشگران اجازه می‌دهد رابطهٔ میان ساختار، اتصال دارو و پاسخ سلول را بررسی کنند. این دانش برای طراحی ترکیب‌هایی اهمیت دارد که بتوانند به گیرندهٔ هدف متصل شوند و اثر درمانی ایجاد کنند. با این حال، هر دارویی که بر GPCR اثر می‌گذارد الزاماً نتیجهٔ مستقیم یک کشف واحد نیست؛ اهمیت کار لفکوویتز در فراهم‌کردن چارچوب بنیادی برای شناخت این خانوادهٔ بزرگ از گیرنده‌هاست.

== فعالیت علمی و آثار ==

لفکوویتز در دانشگاه دوک گروهی پژوهشی ایجاد کرد که در شناسایی، خالص‌سازی، تعیین ساختار و مطالعهٔ عملکرد گیرنده‌های آدرنرژیک نقش داشت. بسیاری از پژوهشگران آموزش‌دیده در گروه او بعدها در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دیگر به مطالعهٔ پیام‌رسانی سلولی و داروشناسی مولکولی پرداختند.

او علاوه بر جایزهٔ نوبل، جوایزی مانند مدال ملی علوم، جایزهٔ شاو و جایزهٔ آلبانی را دریافت کرده و به عضویت آکادمی ملی علوم ایالات متحده درآمده است. لفکوویتز در خاطرات خود با عنوان « ''اتفاق خنده‌داری در راه استکهلم افتاد-A Funny Thing Happened on the Way to Stockholm»'' مسیر علمی، دشواری‌های پژوهش و تجربهٔ دریافت نوبل را روایت کرده است.<ref name="دوک" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به رابرت لفکوویتز و برایان کوبیلکا تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان آن دو تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

لفکوویتز سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۲ در دانشگاه استکهلم با عنوان «تاریخچه‌ای کوتاه از گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش از ردیابی نخستین گیرنده‌ها با هورمون‌های رادیواکتیو تا شناسایی خانوادهٔ GPCRها و کاربردهای پزشکی آن‌ها را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/lecture/ Robert J. Lefkowitz – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ گزارش کرد که ۵۷ [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد|برندهٔ جایزهٔ نوبل]] در بیانیه‌ای مشترک از گذار دموکراتیک در ایران و نقشهٔ راه سیاسی این شورا حمایت کرده‌اند. نام رابرت لفکوویتز، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است.

متن بیانیه، بنا بر گزارش شورا، از انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی حمایت می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ گزارش کرد که لفکوویتز یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک ۸۰ برندهٔ نوبل به رهبران جهان دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران بوده است. در گزارش شورا، امضاکنندگان از خواست مردم ایران برای دموکراسی و حمایت از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی|'''طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی''']] سخن گفته‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۴">[https://www.ncr-iran.org/en/global-support-statements/in-joint-letter-to-world-leaders-79-nobel-laureates-support-free-and-democratic-iran/ In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴]</ref>

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین

2026-11-02T19:44:57Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = برایان کوبیلکا
| نام انگلیسی = Brian Kobilka
| تصویر =برایان کنت کوبیلکا .jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = برایان کنت کوبیلکا
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، فیزیولوژی مولکولی و زیست‌شناسی ساختاری
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵
| محل تولد = لیتل فالز، مینه‌سوتا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین = فرانک کوبیلکا و بتی کوبیلکا
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک
| نام دیگر = برایان ک. کوبیلکا
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = پزشک، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۸۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و گیرنده‌های غشایی
| آثار مهم = ساختار گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲؛ جایزهٔ شاو؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = پژوهش دربارهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| تأثیرگذاشته بر = داروشناسی، پزشکی قلب و عروق و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از = رابرت لفتکویتز و پژوهش‌های گیرنده‌های آدرنرژیک
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترای پزشکی، دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه ییل
| دانشگاه = دانشگاه دوک و دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه استنفورد
| حوزه = گیرنده‌های غشایی، سیگنال‌دهی سلولی و ساختار پروتئین‌ها
| همسر =
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''برایان کنت کوبیلکا''' ('''Brian Kobilka'''؛ زادهٔ ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۲، به‌طور مشترک با رابرت لفتکویتز، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/facts/ Brian K. Kobilka – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G یا GPCRها گروه بزرگی از پروتئین‌های سطح سلول هستند. این گیرنده‌ها پیام‌هایی مانند هورمون‌ها، مواد شیمیایی عصبی، نور، بو و مزه را دریافت می‌کنند و آن‌ها را به واکنش‌های درون سلول تبدیل می‌سازند. پژوهش‌های کوبیلکا به آشکارشدن ساختار سه‌بعدی و سازوکار فعال‌شدن این گیرنده‌ها کمک کرد. حدود نیمی از داروهای مورد استفادهٔ امروزی اثر خود را از طریق یکی از همین گیرنده‌ها اعمال می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/press-release/ The 2012 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

برایان کوبیلکا در لیتل فالز در ایالت مینه‌سوتای آمریکا به دنیا آمد و در خانواده‌ای پرورش یافت که پدر و پدربزرگش نانوا بودند. او در دانشگاه مینه‌سوتا در دولوث تحصیل کرد و سپس برای تحصیل پزشکی به دانشگاه ییل رفت. کوبیلکا در سال ۱۹۸۱ مدرک دکترای پزشکی خود را از دانشکدهٔ پزشکی ییل دریافت کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/biographical/ Brian K. Kobilka – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

پس از پایان تحصیل، او دورهٔ رزیدنتی خود را در سنت‌لوئیس در ایالت میزوری گذراند. علاقهٔ کوبیلکا به سازوکار مولکولی داروها و هورمون‌ها باعث شد مسیر خود را از درمان بالینی به پژوهش بنیادی تغییر دهد. او سپس به دانشگاه دوک در دورهام، کارولینای شمالی، رفت و در گروه رابرت لفتکویتز به پژوهش پرداخت. این همکاری نقطهٔ آغاز مطالعاتی بود که در نهایت به جایزهٔ نوبل انجامید.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

کوبیلکا از سال ۱۹۸۹ در دانشگاه استنفورد فعالیت کرده است. او در دانشکدهٔ پزشکی این دانشگاه به تدریس و پژوهش در حوزهٔ فیزیولوژی مولکولی و سلولی پرداخت و گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد گیرنده‌های غشایی تشکیل داد.

او متأهل است و دو فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G ==

سلول‌ها برای واکنش به محیط پیرامون خود به گیرنده نیاز دارند. گیرنده‌ها معمولاً پروتئین‌هایی هستند که در غشای سلول قرار گرفته‌اند. بخش بیرونی آن‌ها پیام شیمیایی را دریافت می‌کند و بخش درونی، پس از تغییر شکل گیرنده، زنجیره‌ای از واکنش‌ها را در سلول آغاز می‌کند.

GPCRها از یک زنجیرهٔ پروتئینی تشکیل شده‌اند که هفت بار از غشای سلول عبور می‌کند. وقتی یک مادهٔ پیام‌رسان مانند آدرنالین به بخش بیرونی گیرنده متصل می‌شود، شکل گیرنده تغییر می‌کند. این تغییر، پروتئین G را در سمت داخلی غشا فعال می‌کند. پروتئین G سپس بر فعالیت آنزیم‌ها و کانال‌های سلولی اثر می‌گذارد و پاسخ‌هایی مانند افزایش ضربان قلب، تغییر فشار خون یا آزادشدن انرژی را ایجاد می‌کند.

پیش از پژوهش‌های لفتکویتز و کوبیلکا، دانشمندان می‌دانستند هورمون‌هایی مانند آدرنالین اثرهای نیرومندی بر بدن دارند، اما تصویر روشنی از گیرندهٔ آن‌ها و چگونگی انتقال پیام در دست نبود. لفتکویتز با استفاده از هورمون‌های نشاندارشدهٔ رادیواکتیو توانست چند گیرنده را شناسایی کند. کوبیلکا در دههٔ ۱۹۸۰ به گروه او پیوست تا ژن سازندهٔ گیرندهٔ بتا آدرنرژیک را جدا و شناسایی کند.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== ژن گیرندهٔ آدرنالین ==

کوبیلکا برای یافتن ژن گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک با مسئله‌ای دشوار روبه‌رو بود. ژن مورد نظر تنها بخش بسیار کوچکی از ژنوم بزرگ انسان را تشکیل می‌داد و روش‌های آن زمان امکان جست‌وجوی مستقیم و سادهٔ آن را فراهم نمی‌کردند. او با استفاده از اطلاعات ساختاری پروتئین و روش‌های زیست‌شناسی مولکولی توانست ژن گیرنده را جدا کند.

مقایسهٔ توالی ژن با ژن‌های دیگر نشان داد که گیرندهٔ آدرنالین شباهت زیادی به گیرندهٔ نوری موجود در چشم دارد. گیرندهٔ نوری، نور را دریافت می‌کند، در حالی که گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک، آدرنالین را تشخیص می‌دهد؛ اما هر دو از خانوادهٔ GPCRها هستند و پیام را از طریق سازوکاری مشابه به درون سلول منتقل می‌کنند. این کشف نشان داد که گیرنده‌های ظاهراً متفاوت می‌توانند معماری و روش عملکرد مشترکی داشته باشند.

پس از آن، پژوهشگران دریافتند که حدود هزار ژن در انسان برای انواع GPCRها رمزگذاری می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌های مربوط به نور، بو، مزه، آدرنالین، هیستامین، دوپامین و سروتونین را دریافت می‌کنند. همین گستردگی، GPCRها را به یکی از مهم‌ترین خانواده‌های هدف در داروشناسی تبدیل کرده است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== تعیین ساختار سه‌بعدی گیرنده ==

یکی از دشوارترین مرحله‌های کار کوبیلکا تهیهٔ بلور مناسب از گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک بود. پروتئین‌های غشایی در محیط طبیعی خود در لایهٔ چربی غشا قرار دارند و پس از جداشدن از غشا ناپایدار می‌شوند. برای تصویربرداری با بلورشناسی پرتو ایکس، پروتئین باید به شکل بلور منظم درآید؛ به همین دلیل، پژوهشگران باید گیرنده را پایدار می‌کردند و آن را در وضعیت مناسب نگه می‌داشتند.

در سال ۲۰۰۷، گروه کوبیلکا ساختار بلوری گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک را منتشر کرد. این ساختار نشان داد که گیرنده چگونه در غشای سلول قرار دارد و جایگاه اتصال مواد پیام‌رسان در کجا واقع شده است. چند سال بعد، در سال ۲۰۱۱، گروه او تصویری از گیرنده را در حالت فعال به دست آورد؛ یعنی در لحظه‌ای که هورمون به آن متصل شده و گیرنده در حال انتقال پیام به داخل سلول است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

این تصویر به دانشمندان امکان داد رابطهٔ میان شکل پروتئین و عملکرد آن را بررسی کنند. گیرنده مانند یک کلید ساده فقط روشن یا خاموش نمی‌شود، بلکه می‌تواند در حالت‌های گوناگون قرار گیرد و پیام‌های متفاوتی را به پروتئین‌های داخل سلول منتقل کند. شناخت این حالت‌ها برای طراحی داروهایی که فقط بخشی از فعالیت گیرنده را تحریک یا مهار می‌کنند اهمیت دارد.

== اهمیت پزشکی و دارویی ==

تعداد زیادی از داروها از طریق GPCRها اثر می‌کنند. داروهای قلبی، داروهای ضدحساسیت، برخی داروهای روان‌پزشکی و داروهای مؤثر بر درد و التهاب، نمونه‌هایی از این گروه هستند. هنگامی که ساختار گیرنده و جایگاه اتصال دارو شناخته شود، پژوهشگران می‌توانند ترکیب‌هایی طراحی کنند که دقیق‌تر به گیرنده متصل شوند و عوارض جانبی کم‌تری داشته باشند.

پژوهش‌های کوبیلکا همچنین به درک بیماری‌هایی کمک می‌کند که در آن‌ها پیام‌رسانی سلولی بیش از اندازه یا کم‌تر از حد طبیعی انجام می‌شود. تغییر در گیرنده‌ها یا پروتئین‌های همراه آن‌ها می‌تواند بر فشار خون، ضربان قلب، پاسخ ایمنی و فعالیت دستگاه عصبی اثر بگذارد. بنابراین، مطالعهٔ GPCRها هم به زیست‌شناسی بنیادی و هم به پزشکی کاربردی مربوط است.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به رابرت لفتکویتز و برایان کوبیلکا تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان آن دو تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کوبیلکا سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۲ در دانشگاه استکهلم با عنوان «مبنای ساختاری پیام‌رسانی گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش از شناسایی گیرندهٔ آدرنالین تا مشاهدهٔ گیرنده در حالت فعال و پیامدهای آن برای طراحی دارو را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/lecture/ Brian K. Kobilka – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل نتیجهٔ چند دهه پژوهش دربارهٔ گیرنده‌هایی بود که در بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن نقش دارند. کار کوبیلکا نشان داد که مشاهدهٔ ساختار اتمی یک پروتئین غشایی می‌تواند به توضیح عملکرد سلول و بهبود راه‌های طراحی دارو منجر شود.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲ گزارش کرد که دوازده دانشمند و [[برندگان جایزهٔ نوبل|'''برندهٔ جایزهٔ نوبل''']] در نامه‌ای مشترک، کشته‌شدن [[مهسا امینی]] و سرکوب اعتراضات ایران را محکوم کرده‌اند. نام برایان کوبیلکا، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲، در فهرست امضاکنندگان این نامه آمده است. بر اساس گزارش شورا، امضاکنندگان خواستار پاسخ‌گویی مقام‌های جمهوری اسلامی، آزادی بازداشت‌شدگان و اعزام هیئت‌های سازمان ملل به زندان‌های ایران شدند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/nobel-laureates-express-support-for-iran-protests-2022/ Nobel Laureates Express Support for Iran Protests 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که برایان کوبیلکا یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان نوبل در حمایت از خیزش سراسری ایران و خواست مردم برای آزادی و دموکراسی بوده است. این گزارش حمایت امضاکنندگان از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی|'''طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی''']] و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب را نیز مطرح می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳

2026-11-02T17:45:55Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = رابرت لفکوویتز
| نام انگلیسی = Robert Lefkowitz
| تصویر =رابرت جوزف لفکوویتز.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = رابرت جوزف لفکوویتز
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، داروشناسی و زیست‌شناسی سلولی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۱۵ آوریل ۱۹۴۳
| محل تولد = نیویورک، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = دورهام، کارولینای شمالی، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف و مطالعهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| نام دیگر = رابرت ج. لفکوویتز
| لقب = باب لفکوویتز
| بنیانگذار =
| پیشه = پزشک، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = داروشناسی مولکولی و زیست‌شناسی گیرنده‌ها
| آثار مهم = شناسایی گیرندهٔ بتا آدرنرژیک و سازوکار غیرفعال‌شدن گیرنده
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲؛ مدال ملی علوم؛ جایزهٔ شاو
| علت شهرت = پژوهش دربارهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| تأثیرگذاشته بر = داروشناسی، پزشکی قلب و عروق و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از = پژوهش‌های هورمون‌ها و داروشناسی گیرنده‌ای
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترای پزشکی، دانشگاه کلمبیا
| دانشگاه = مرکز پزشکی دانشگاه دوک
| حوزه = گیرنده‌های آدرنرژیک، پروتئین G و پیام‌رسانی سلولی
| همسر =
| فرزندان = پنج فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''رابرت جوزف لفکوویتز''' ('''Robert Joseph Lefkowitz'''؛ زادهٔ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۲، به‌طور مشترک با [[برایان کوبیلکا]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/facts/ Robert J. Lefkowitz – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G یا GPCRها پروتئین‌هایی هستند که در سطح سلول قرار دارند و پیام‌های بیرونی را به درون سلول منتقل می‌کنند. هورمون‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی، و نیز محرک‌هایی مانند نور، بو و مزه، از راه این گیرنده‌ها بر سلول اثر می‌گذارند. پژوهش‌های لفکوویتز به شناسایی گیرنده‌های هورمونی و توضیح چگونگی فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن آن‌ها کمک کرد. امروزه حدود نیمی از داروها از مسیر یکی از این گیرنده‌ها اثر می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/press-release/ The 2012 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

رابرت لفکوویتز در نیویورک و در خانواده‌ای با ریشهٔ لهستانی به دنیا آمد. او در دانشگاه کلمبیا شیمی خواند و سپس در همان دانشگاه به تحصیل پزشکی پرداخت.

لفکوویتز در سال ۱۹۶۶ مدرک دکترای پزشکی خود را دریافت کرد. پس از دورهٔ کارآموزی و دستیاری در بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه کلمبیا و بیمارستان عمومی ماساچوست، به پژوهش در زیست‌شیمی و داروشناسی روی آورد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/biographical/ Robert J. Lefkowitz – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او از سال ۱۹۷۳ در دانشگاه دوک در دورهام، کارولینای شمالی، فعالیت کرده است. لفکوویتز از سال ۱۹۷۶ پژوهشگر مؤسسهٔ پزشکی هاوارد هیوز بوده و در مرکز پزشکی دانشگاه دوک سمت‌های استادی در پزشکی، زیست‌شیمی، شیمی و آسیب‌شناسی داشته است.

او متأهل است و پنج فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

در آغاز مسیر حرفه‌ای، لفکوویتز به قلب و عروق و اثر هورمون‌ها بر قلب علاقه‌مند بود. در آن زمان هنوز روشن نبود که داروها و هورمون‌ها دقیقاً به چه مولکول‌هایی در سطح سلول متصل می‌شوند. او تلاش کرد این گیرنده‌ها را با روش‌های تجربی شناسایی و خالص‌سازی کند. این مسئله در دهه‌های بعد به موضوع اصلی زندگی علمی او تبدیل شد.

== ردیابی گیرنده‌های هورمونی ==

سلول برای دریافت پیام شیمیایی به گیرنده نیاز دارد. گیرنده مانند یک پروتئین شناسایی‌کننده، مولکول پیام‌رسان را تشخیص می‌دهد و با تغییر شکل، پاسخ درون‌سلولی را آغاز می‌کند. پیش از کار لفکوویتز، وجود گیرنده‌های اختصاصی برای بسیاری از هورمون‌ها پذیرفته شده بود، اما خود این مولکول‌ها به‌سختی قابل مشاهده و اندازه‌گیری بودند.

لفکوویتز در سال ۱۹۶۸ هورمون آدرنالین را با یک ایزوتوپ رادیواکتیو ید نشاندار کرد. از آن‌جا که ایزوتوپ تابش ایجاد می‌کرد، او می‌توانست مسیر هورمون را دنبال کند و محل اتصال آن به سلول را بیابد. گروه او با استفاده از این روش چند گیرنده را شناسایی کرد؛ از جمله گیرندهٔ آدرنالین که بعدها گیرندهٔ بتا آدرنرژیک نام گرفت.<ref name="نوبل-بیانیه" />

این روش امکان داد گیرنده از محیط غشای سلول جدا و ویژگی‌هایش بررسی شود. لفکوویتز و همکارانش نشان دادند که گیرنده تنها یک محل اتصال منفعل نیست، بلکه بخشی از سامانه‌ای است که پیام هورمون را به واکنش‌های درون سلول تبدیل می‌کند. این یافته پایهٔ داروشناسی مدرن گیرنده‌ها را تقویت کرد.

== کشف خانوادهٔ GPCRها ==

در دههٔ ۱۹۸۰، لفکوویتز از برایان کوبیلکا دعوت کرد تا در جداسازی ژن گیرندهٔ بتا آدرنرژیک همکاری کند. کوبیلکا با استفاده از قطعه‌های کوتاه پروتئین و روش‌های زیست‌شناسی مولکولی، ژن مربوط به گیرنده را از ژنوم بزرگ انسان جدا کرد. بررسی توالی این ژن نتیجه‌ای مهم به همراه داشت: گیرندهٔ آدرنالین به گیرندهٔ نوری رودوپسین در شبکیه شباهت داشت.

رودوپسین نور را تشخیص می‌دهد و گیرندهٔ بتا آدرنرژیک آدرنالین را. با وجود تفاوت در محرک، هر دو پروتئین معماری مشابهی داشتند و هفت بار از غشای سلول عبور می‌کردند. این شباهت نشان داد که گیرنده‌های هورمونی و نوری عضو یک خانوادهٔ بزرگ‌تر هستند. این خانواده بعدها «گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» نام گرفت.<ref name="نوبل-بیانیه" />

امروزه نزدیک به هزار ژن انسانی برای انواع GPCRها رمزگذاری می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌های مربوط به آدرنالین، هیستامین، دوپامین، سروتونین، بو، مزه و نور را منتقل می‌کنند. آن‌ها در تنظیم ضربان قلب، فشار خون، فعالیت دستگاه عصبی، پاسخ ایمنی و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک نقش دارند.

== سازوکار غیرفعال‌شدن گیرنده ==

یکی از دستاوردهای مهم لفکوویتز، کشف چگونگی خاموش‌شدن یا کاهش پاسخ گیرنده پس از تحریک مداوم بود. اگر گیرنده در برابر یک هورمون یا دارو برای مدت طولانی فعال بماند، سلول باید از پاسخ بیش از اندازه جلوگیری کند. در این فرایند، گیرنده به‌وسیلهٔ آنزیم‌هایی تغییر می‌کند و پروتئین‌هایی مانند بتا-آرستین به آن متصل می‌شوند.

اتصال بتا-آرستین می‌تواند مانع فعال‌شدن دوبارهٔ پروتئین G شود و گیرنده را از سطح سلول به درون سلول منتقل کند. این سازوکار که حساسیت‌زدایی یا غیرفعال‌شدن گیرنده نام دارد، توضیحی مولکولی برای کاهش اثر برخی داروها و هورمون‌ها فراهم کرد. همچنین روشن شد که گیرنده می‌تواند از راه‌های متفاوتی پیام‌رسانی کند و هر مسیر، آثار زیستی خاصی داشته باشد.<ref name="دوک">[https://pcb.duke.edu/profile/robert-j-lefkowitz Robert J. Lefkowitz، دانشگاه دوک]</ref>

پژوهش‌های جدیدتر گروه لفکوویتز به مفهوم «آگونیست‌های سوگیر» مربوط است. این داروها می‌کوشند یک گیرنده را طوری فعال کنند که تنها مسیر مفید آن تحریک شود و مسیرهای مسئول عوارض ناخواسته کم‌تر فعال بمانند. این رویکرد یکی از زمینه‌های نوین در طراحی داروهای دقیق‌تر است.

== اهمیت پزشکی و دارویی ==

کشف GPCRها تأثیر گسترده‌ای بر پزشکی گذاشته است. داروهای مسدودکنندهٔ گیرنده‌های بتا برای درمان بیماری‌های قلبی و فشار خون، داروهای مسدودکنندهٔ گیرندهٔ آنژیوتانسین برای بیماری‌های قلبی و عروقی و آنتی‌هیستامین‌ها، نمونه‌هایی از داروهایی هستند که به این خانوادهٔ گیرنده‌ها مربوط‌اند.<ref name="دوک" />

شناخت گیرنده به پژوهشگران اجازه می‌دهد رابطهٔ میان ساختار، اتصال دارو و پاسخ سلول را بررسی کنند. این دانش برای طراحی ترکیب‌هایی اهمیت دارد که بتوانند به گیرندهٔ هدف متصل شوند و اثر درمانی ایجاد کنند. با این حال، هر دارویی که بر GPCR اثر می‌گذارد الزاماً نتیجهٔ مستقیم یک کشف واحد نیست؛ اهمیت کار لفکوویتز در فراهم‌کردن چارچوب بنیادی برای شناخت این خانوادهٔ بزرگ از گیرنده‌هاست.

== فعالیت علمی و آثار ==

لفکوویتز در دانشگاه دوک گروهی پژوهشی ایجاد کرد که در شناسایی، خالص‌سازی، تعیین ساختار و مطالعهٔ عملکرد گیرنده‌های آدرنرژیک نقش داشت. بسیاری از پژوهشگران آموزش‌دیده در گروه او بعدها در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دیگر به مطالعهٔ پیام‌رسانی سلولی و داروشناسی مولکولی پرداختند.

او علاوه بر جایزهٔ نوبل، جوایزی مانند مدال ملی علوم، جایزهٔ شاو و جایزهٔ آلبانی را دریافت کرده و به عضویت آکادمی ملی علوم ایالات متحده درآمده است. لفکوویتز در خاطرات خود با عنوان ''اتفاق خنده‌داری در راه استکهلم افتاد'' مسیر علمی، دشواری‌های پژوهش و تجربهٔ دریافت نوبل را روایت کرده است.<ref name="دوک" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به رابرت لفکوویتز و برایان کوبیلکا تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان آن دو تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

لفکوویتز سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۲ در دانشگاه استکهلم با عنوان «تاریخچه‌ای کوتاه از گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش از ردیابی نخستین گیرنده‌ها با هورمون‌های رادیواکتیو تا شناسایی خانوادهٔ GPCRها و کاربردهای پزشکی آن‌ها را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/lecture/ Robert J. Lefkowitz – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ گزارش کرد که ۵۷ برندهٔ جایزهٔ نوبل در بیانیه‌ای مشترک از گذار دموکراتیک در ایران و نقشهٔ راه سیاسی این شورا حمایت کرده‌اند. نام رابرت لفکوویتز، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. متن بیانیه، بنا بر گزارش شورا، از انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی حمایت می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ گزارش کرد که لفکوویتز یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک ۸۰ برندهٔ نوبل به رهبران جهان دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران بوده است. در گزارش شورا، امضاکنندگان از خواست مردم ایران برای دموکراسی و حمایت از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی سخن گفته‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۴">[https://www.ncr-iran.org/en/global-support-statements/in-joint-letter-to-world-leaders-79-nobel-laureates-support-free-and-democratic-iran/ In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴]</ref>

این مطالب به منابع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه دوک موضع سیاسی لفکوویتز دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت او از مقاومت ایران از شرح دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی‌اش جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

پرونده:رابرت جوزف لفکوویتز.jpg

2026-11-02T17:44:01Z

Hamidreza: رابرت جوزف لفکوویتز (Robert Joseph Lefkowitz؛ زادهٔ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی

== خلاصه ==
رابرت جوزف لفکوویتز (Robert Joseph Lefkowitz؛ زادهٔ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳

2026-11-02T17:41:42Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = رابرت لفکوویتز
| نام انگلیسی = Robert Lefkowitz
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = رابرت جوزف لفکوویتز
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، داروشناسی و زیست‌شناسی سلولی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۱۵ آوریل ۱۹۴۳
| محل تولد = نیویورک، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = دورهام، کارولینای شمالی، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف و مطالعهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| نام دیگر = رابرت ج. لفکوویتز
| لقب = باب لفکوویتز
| بنیانگذار =
| پیشه = پزشک، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = داروشناسی مولکولی و زیست‌شناسی گیرنده‌ها
| آثار مهم = شناسایی گیرندهٔ بتا آدرنرژیک و سازوکار غیرفعال‌شدن گیرنده
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲؛ مدال ملی علوم؛ جایزهٔ شاو
| علت شهرت = پژوهش دربارهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| تأثیرگذاشته بر = داروشناسی، پزشکی قلب و عروق و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از = پژوهش‌های هورمون‌ها و داروشناسی گیرنده‌ای
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترای پزشکی، دانشگاه کلمبیا
| دانشگاه = مرکز پزشکی دانشگاه دوک
| حوزه = گیرنده‌های آدرنرژیک، پروتئین G و پیام‌رسانی سلولی
| همسر =
| فرزندان = پنج فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''رابرت جوزف لفکوویتز''' ('''Robert Joseph Lefkowitz'''؛ زادهٔ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۲، به‌طور مشترک با [[برایان کوبیلکا]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/facts/ Robert J. Lefkowitz – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G یا GPCRها پروتئین‌هایی هستند که در سطح سلول قرار دارند و پیام‌های بیرونی را به درون سلول منتقل می‌کنند. هورمون‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی، و نیز محرک‌هایی مانند نور، بو و مزه، از راه این گیرنده‌ها بر سلول اثر می‌گذارند. پژوهش‌های لفکوویتز به شناسایی گیرنده‌های هورمونی و توضیح چگونگی فعال‌شدن و غیرفعال‌شدن آن‌ها کمک کرد. امروزه حدود نیمی از داروها از مسیر یکی از این گیرنده‌ها اثر می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/press-release/ The 2012 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

رابرت لفکوویتز در نیویورک و در خانواده‌ای با ریشهٔ لهستانی به دنیا آمد. او در دانشگاه کلمبیا شیمی خواند و سپس در همان دانشگاه به تحصیل پزشکی پرداخت. لفکوویتز در سال ۱۹۶۶ مدرک دکترای پزشکی خود را دریافت کرد. پس از دورهٔ کارآموزی و دستیاری در بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه کلمبیا و بیمارستان عمومی ماساچوست، به پژوهش در زیست‌شیمی و داروشناسی روی آورد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/biographical/ Robert J. Lefkowitz – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او از سال ۱۹۷۳ در دانشگاه دوک در دورهام، کارولینای شمالی، فعالیت کرده است. لفکوویتز از سال ۱۹۷۶ پژوهشگر مؤسسهٔ پزشکی هاوارد هیوز بوده و در مرکز پزشکی دانشگاه دوک سمت‌های استادی در پزشکی، زیست‌شیمی، شیمی و آسیب‌شناسی داشته است. او متأهل است و پنج فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

در آغاز مسیر حرفه‌ای، لفکوویتز به قلب و عروق و اثر هورمون‌ها بر قلب علاقه‌مند بود. در آن زمان هنوز روشن نبود که داروها و هورمون‌ها دقیقاً به چه مولکول‌هایی در سطح سلول متصل می‌شوند. او تلاش کرد این گیرنده‌ها را با روش‌های تجربی شناسایی و خالص‌سازی کند. این مسئله در دهه‌های بعد به موضوع اصلی زندگی علمی او تبدیل شد.

== ردیابی گیرنده‌های هورمونی ==

سلول برای دریافت پیام شیمیایی به گیرنده نیاز دارد. گیرنده مانند یک پروتئین شناسایی‌کننده، مولکول پیام‌رسان را تشخیص می‌دهد و با تغییر شکل، پاسخ درون‌سلولی را آغاز می‌کند. پیش از کار لفکوویتز، وجود گیرنده‌های اختصاصی برای بسیاری از هورمون‌ها پذیرفته شده بود، اما خود این مولکول‌ها به‌سختی قابل مشاهده و اندازه‌گیری بودند.

لفکوویتز در سال ۱۹۶۸ هورمون آدرنالین را با یک ایزوتوپ رادیواکتیو ید نشاندار کرد. از آن‌جا که ایزوتوپ تابش ایجاد می‌کرد، او می‌توانست مسیر هورمون را دنبال کند و محل اتصال آن به سلول را بیابد. گروه او با استفاده از این روش چند گیرنده را شناسایی کرد؛ از جمله گیرندهٔ آدرنالین که بعدها گیرندهٔ بتا آدرنرژیک نام گرفت.<ref name="نوبل-بیانیه" />

این روش امکان داد گیرنده از محیط غشای سلول جدا و ویژگی‌هایش بررسی شود. لفکوویتز و همکارانش نشان دادند که گیرنده تنها یک محل اتصال منفعل نیست، بلکه بخشی از سامانه‌ای است که پیام هورمون را به واکنش‌های درون سلول تبدیل می‌کند. این یافته پایهٔ داروشناسی مدرن گیرنده‌ها را تقویت کرد.

== کشف خانوادهٔ GPCRها ==

در دههٔ ۱۹۸۰، لفکوویتز از برایان کوبیلکا دعوت کرد تا در جداسازی ژن گیرندهٔ بتا آدرنرژیک همکاری کند. کوبیلکا با استفاده از قطعه‌های کوتاه پروتئین و روش‌های زیست‌شناسی مولکولی، ژن مربوط به گیرنده را از ژنوم بزرگ انسان جدا کرد. بررسی توالی این ژن نتیجه‌ای مهم به همراه داشت: گیرندهٔ آدرنالین به گیرندهٔ نوری رودوپسین در شبکیه شباهت داشت.

رودوپسین نور را تشخیص می‌دهد و گیرندهٔ بتا آدرنرژیک آدرنالین را. با وجود تفاوت در محرک، هر دو پروتئین معماری مشابهی داشتند و هفت بار از غشای سلول عبور می‌کردند. این شباهت نشان داد که گیرنده‌های هورمونی و نوری عضو یک خانوادهٔ بزرگ‌تر هستند. این خانواده بعدها «گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» نام گرفت.<ref name="نوبل-بیانیه" />

امروزه نزدیک به هزار ژن انسانی برای انواع GPCRها رمزگذاری می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌های مربوط به آدرنالین، هیستامین، دوپامین، سروتونین، بو، مزه و نور را منتقل می‌کنند. آن‌ها در تنظیم ضربان قلب، فشار خون، فعالیت دستگاه عصبی، پاسخ ایمنی و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک نقش دارند.

== سازوکار غیرفعال‌شدن گیرنده ==

یکی از دستاوردهای مهم لفکوویتز، کشف چگونگی خاموش‌شدن یا کاهش پاسخ گیرنده پس از تحریک مداوم بود. اگر گیرنده در برابر یک هورمون یا دارو برای مدت طولانی فعال بماند، سلول باید از پاسخ بیش از اندازه جلوگیری کند. در این فرایند، گیرنده به‌وسیلهٔ آنزیم‌هایی تغییر می‌کند و پروتئین‌هایی مانند بتا-آرستین به آن متصل می‌شوند.

اتصال بتا-آرستین می‌تواند مانع فعال‌شدن دوبارهٔ پروتئین G شود و گیرنده را از سطح سلول به درون سلول منتقل کند. این سازوکار که حساسیت‌زدایی یا غیرفعال‌شدن گیرنده نام دارد، توضیحی مولکولی برای کاهش اثر برخی داروها و هورمون‌ها فراهم کرد. همچنین روشن شد که گیرنده می‌تواند از راه‌های متفاوتی پیام‌رسانی کند و هر مسیر، آثار زیستی خاصی داشته باشد.<ref name="دوک">[https://pcb.duke.edu/profile/robert-j-lefkowitz Robert J. Lefkowitz، دانشگاه دوک]</ref>

پژوهش‌های جدیدتر گروه لفکوویتز به مفهوم «آگونیست‌های سوگیر» مربوط است. این داروها می‌کوشند یک گیرنده را طوری فعال کنند که تنها مسیر مفید آن تحریک شود و مسیرهای مسئول عوارض ناخواسته کم‌تر فعال بمانند. این رویکرد یکی از زمینه‌های نوین در طراحی داروهای دقیق‌تر است.

== اهمیت پزشکی و دارویی ==

کشف GPCRها تأثیر گسترده‌ای بر پزشکی گذاشته است. داروهای مسدودکنندهٔ گیرنده‌های بتا برای درمان بیماری‌های قلبی و فشار خون، داروهای مسدودکنندهٔ گیرندهٔ آنژیوتانسین برای بیماری‌های قلبی و عروقی و آنتی‌هیستامین‌ها، نمونه‌هایی از داروهایی هستند که به این خانوادهٔ گیرنده‌ها مربوط‌اند.<ref name="دوک" />

شناخت گیرنده به پژوهشگران اجازه می‌دهد رابطهٔ میان ساختار، اتصال دارو و پاسخ سلول را بررسی کنند. این دانش برای طراحی ترکیب‌هایی اهمیت دارد که بتوانند به گیرندهٔ هدف متصل شوند و اثر درمانی ایجاد کنند. با این حال، هر دارویی که بر GPCR اثر می‌گذارد الزاماً نتیجهٔ مستقیم یک کشف واحد نیست؛ اهمیت کار لفکوویتز در فراهم‌کردن چارچوب بنیادی برای شناخت این خانوادهٔ بزرگ از گیرنده‌هاست.

== فعالیت علمی و آثار ==

لفکوویتز در دانشگاه دوک گروهی پژوهشی ایجاد کرد که در شناسایی، خالص‌سازی، تعیین ساختار و مطالعهٔ عملکرد گیرنده‌های آدرنرژیک نقش داشت. بسیاری از پژوهشگران آموزش‌دیده در گروه او بعدها در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دیگر به مطالعهٔ پیام‌رسانی سلولی و داروشناسی مولکولی پرداختند.

او علاوه بر جایزهٔ نوبل، جوایزی مانند مدال ملی علوم، جایزهٔ شاو و جایزهٔ آلبانی را دریافت کرده و به عضویت آکادمی ملی علوم ایالات متحده درآمده است. لفکوویتز در خاطرات خود با عنوان ''اتفاق خنده‌داری در راه استکهلم افتاد'' مسیر علمی، دشواری‌های پژوهش و تجربهٔ دریافت نوبل را روایت کرده است.<ref name="دوک" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به رابرت لفکوویتز و برایان کوبیلکا تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان آن دو تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

لفکوویتز سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۲ در دانشگاه استکهلم با عنوان «تاریخچه‌ای کوتاه از گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش از ردیابی نخستین گیرنده‌ها با هورمون‌های رادیواکتیو تا شناسایی خانوادهٔ GPCRها و کاربردهای پزشکی آن‌ها را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/lefkowitz/lecture/ Robert J. Lefkowitz – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ گزارش کرد که ۵۷ برندهٔ جایزهٔ نوبل در بیانیه‌ای مشترک از گذار دموکراتیک در ایران و نقشهٔ راه سیاسی این شورا حمایت کرده‌اند. نام رابرت لفکوویتز، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. متن بیانیه، بنا بر گزارش شورا، از انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی، سیاست خارجی صلح‌آمیز و ایران غیراتمی حمایت می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ گزارش کرد که لفکوویتز یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک ۸۰ برندهٔ نوبل به رهبران جهان دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران بوده است. در گزارش شورا، امضاکنندگان از خواست مردم ایران برای دموکراسی و حمایت از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی سخن گفته‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۴">[https://www.ncr-iran.org/en/global-support-statements/in-joint-letter-to-world-leaders-79-nobel-laureates-support-free-and-democratic-iran/ In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴]</ref>

این مطالب به منابع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه دوک موضع سیاسی لفکوویتز دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت او از مقاومت ایران از شرح دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی‌اش جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین

2026-11-02T17:36:53Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = برایان کوبیلکا
| نام انگلیسی = Brian Kobilka
| تصویر =برایان کنت کوبیلکا .jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = برایان کنت کوبیلکا
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، فیزیولوژی مولکولی و زیست‌شناسی ساختاری
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵
| محل تولد = لیتل فالز، مینه‌سوتا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین = فرانک کوبیلکا و بتی کوبیلکا
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک
| نام دیگر = برایان ک. کوبیلکا
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = پزشک، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۸۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و گیرنده‌های غشایی
| آثار مهم = ساختار گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲؛ جایزهٔ شاو؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = پژوهش دربارهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| تأثیرگذاشته بر = داروشناسی، پزشکی قلب و عروق و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از = رابرت لفتکویتز و پژوهش‌های گیرنده‌های آدرنرژیک
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترای پزشکی، دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه ییل
| دانشگاه = دانشگاه دوک و دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه استنفورد
| حوزه = گیرنده‌های غشایی، سیگنال‌دهی سلولی و ساختار پروتئین‌ها
| همسر =
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''برایان کنت کوبیلکا''' ('''Brian Kobilka'''؛ زادهٔ ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۲، به‌طور مشترک با رابرت لفتکویتز، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/facts/ Brian K. Kobilka – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G یا GPCRها گروه بزرگی از پروتئین‌های سطح سلول هستند. این گیرنده‌ها پیام‌هایی مانند هورمون‌ها، مواد شیمیایی عصبی، نور، بو و مزه را دریافت می‌کنند و آن‌ها را به واکنش‌های درون سلول تبدیل می‌سازند. پژوهش‌های کوبیلکا به آشکارشدن ساختار سه‌بعدی و سازوکار فعال‌شدن این گیرنده‌ها کمک کرد. حدود نیمی از داروهای مورد استفادهٔ امروزی اثر خود را از طریق یکی از همین گیرنده‌ها اعمال می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/press-release/ The 2012 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

برایان کوبیلکا در لیتل فالز در ایالت مینه‌سوتای آمریکا به دنیا آمد و در خانواده‌ای پرورش یافت که پدر و پدربزرگش نانوا بودند. او در دانشگاه مینه‌سوتا در دولوث تحصیل کرد و سپس برای تحصیل پزشکی به دانشگاه ییل رفت. کوبیلکا در سال ۱۹۸۱ مدرک دکترای پزشکی خود را از دانشکدهٔ پزشکی ییل دریافت کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/biographical/ Brian K. Kobilka – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

پس از پایان تحصیل، او دورهٔ رزیدنتی خود را در سنت‌لوئیس در ایالت میزوری گذراند. علاقهٔ کوبیلکا به سازوکار مولکولی داروها و هورمون‌ها باعث شد مسیر خود را از درمان بالینی به پژوهش بنیادی تغییر دهد. او سپس به دانشگاه دوک در دورهام، کارولینای شمالی، رفت و در گروه رابرت لفتکویتز به پژوهش پرداخت. این همکاری نقطهٔ آغاز مطالعاتی بود که در نهایت به جایزهٔ نوبل انجامید.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

کوبیلکا از سال ۱۹۸۹ در دانشگاه استنفورد فعالیت کرده است. او در دانشکدهٔ پزشکی این دانشگاه به تدریس و پژوهش در حوزهٔ فیزیولوژی مولکولی و سلولی پرداخت و گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد گیرنده‌های غشایی تشکیل داد.

او متأهل است و دو فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G ==

سلول‌ها برای واکنش به محیط پیرامون خود به گیرنده نیاز دارند. گیرنده‌ها معمولاً پروتئین‌هایی هستند که در غشای سلول قرار گرفته‌اند. بخش بیرونی آن‌ها پیام شیمیایی را دریافت می‌کند و بخش درونی، پس از تغییر شکل گیرنده، زنجیره‌ای از واکنش‌ها را در سلول آغاز می‌کند.

GPCRها از یک زنجیرهٔ پروتئینی تشکیل شده‌اند که هفت بار از غشای سلول عبور می‌کند. وقتی یک مادهٔ پیام‌رسان مانند آدرنالین به بخش بیرونی گیرنده متصل می‌شود، شکل گیرنده تغییر می‌کند. این تغییر، پروتئین G را در سمت داخلی غشا فعال می‌کند. پروتئین G سپس بر فعالیت آنزیم‌ها و کانال‌های سلولی اثر می‌گذارد و پاسخ‌هایی مانند افزایش ضربان قلب، تغییر فشار خون یا آزادشدن انرژی را ایجاد می‌کند.

پیش از پژوهش‌های لفتکویتز و کوبیلکا، دانشمندان می‌دانستند هورمون‌هایی مانند آدرنالین اثرهای نیرومندی بر بدن دارند، اما تصویر روشنی از گیرندهٔ آن‌ها و چگونگی انتقال پیام در دست نبود. لفتکویتز با استفاده از هورمون‌های نشاندارشدهٔ رادیواکتیو توانست چند گیرنده را شناسایی کند. کوبیلکا در دههٔ ۱۹۸۰ به گروه او پیوست تا ژن سازندهٔ گیرندهٔ بتا آدرنرژیک را جدا و شناسایی کند.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== ژن گیرندهٔ آدرنالین ==

کوبیلکا برای یافتن ژن گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک با مسئله‌ای دشوار روبه‌رو بود. ژن مورد نظر تنها بخش بسیار کوچکی از ژنوم بزرگ انسان را تشکیل می‌داد و روش‌های آن زمان امکان جست‌وجوی مستقیم و سادهٔ آن را فراهم نمی‌کردند. او با استفاده از اطلاعات ساختاری پروتئین و روش‌های زیست‌شناسی مولکولی توانست ژن گیرنده را جدا کند.

مقایسهٔ توالی ژن با ژن‌های دیگر نشان داد که گیرندهٔ آدرنالین شباهت زیادی به گیرندهٔ نوری موجود در چشم دارد. گیرندهٔ نوری، نور را دریافت می‌کند، در حالی که گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک آدرنالین را تشخیص می‌دهد؛ اما هر دو از خانوادهٔ GPCRها هستند و پیام را از طریق سازوکاری مشابه به درون سلول منتقل می‌کنند. این کشف نشان داد که گیرنده‌های ظاهراً متفاوت می‌توانند معماری و روش عملکرد مشترکی داشته باشند.

پس از آن، پژوهشگران دریافتند که حدود هزار ژن در انسان برای انواع GPCRها رمزگذاری می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌های مربوط به نور، بو، مزه، آدرنالین، هیستامین، دوپامین و سروتونین را دریافت می‌کنند. همین گستردگی، GPCRها را به یکی از مهم‌ترین خانواده‌های هدف در داروشناسی تبدیل کرده است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== تعیین ساختار سه‌بعدی گیرنده ==

یکی از دشوارترین مرحله‌های کار کوبیلکا تهیهٔ بلور مناسب از گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک بود. پروتئین‌های غشایی در محیط طبیعی خود در لایهٔ چربی غشا قرار دارند و پس از جداشدن از غشا ناپایدار می‌شوند. برای تصویربرداری با بلورشناسی پرتو ایکس، پروتئین باید به شکل بلور منظم درآید؛ به همین دلیل، پژوهشگران باید گیرنده را پایدار می‌کردند و آن را در وضعیت مناسب نگه می‌داشتند.

در سال ۲۰۰۷، گروه کوبیلکا ساختار بلوری گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک را منتشر کرد. این ساختار نشان داد که گیرنده چگونه در غشای سلول قرار دارد و جایگاه اتصال مواد پیام‌رسان در کجا واقع شده است. چند سال بعد، در سال ۲۰۱۱، گروه او تصویری از گیرنده را در حالت فعال به دست آورد؛ یعنی در لحظه‌ای که هورمون به آن متصل شده و گیرنده در حال انتقال پیام به داخل سلول است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

این تصویر به دانشمندان امکان داد رابطهٔ میان شکل پروتئین و عملکرد آن را بررسی کنند. گیرنده مانند یک کلید ساده فقط روشن یا خاموش نمی‌شود، بلکه می‌تواند در حالت‌های گوناگون قرار گیرد و پیام‌های متفاوتی را به پروتئین‌های داخل سلول منتقل کند. شناخت این حالت‌ها برای طراحی داروهایی که فقط بخشی از فعالیت گیرنده را تحریک یا مهار می‌کنند اهمیت دارد.

== اهمیت پزشکی و دارویی ==

تعداد زیادی از داروها از طریق GPCRها اثر می‌کنند. داروهای قلبی، داروهای ضدحساسیت، برخی داروهای روان‌پزشکی و داروهای مؤثر بر درد و التهاب، نمونه‌هایی از این گروه هستند. هنگامی که ساختار گیرنده و جایگاه اتصال دارو شناخته شود، پژوهشگران می‌توانند ترکیب‌هایی طراحی کنند که دقیق‌تر به گیرنده متصل شوند و عوارض جانبی کم‌تری داشته باشند.

پژوهش‌های کوبیلکا همچنین به درک بیماری‌هایی کمک می‌کند که در آن‌ها پیام‌رسانی سلولی بیش از اندازه یا کم‌تر از حد طبیعی انجام می‌شود. تغییر در گیرنده‌ها یا پروتئین‌های همراه آن‌ها می‌تواند بر فشار خون، ضربان قلب، پاسخ ایمنی و فعالیت دستگاه عصبی اثر بگذارد. بنابراین، مطالعهٔ GPCRها هم به زیست‌شناسی بنیادی و هم به پزشکی کاربردی مربوط است.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به رابرت لفتکویتز و برایان کوبیلکا تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان آن دو تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کوبیلکا سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۲ در دانشگاه استکهلم با عنوان «مبنای ساختاری پیام‌رسانی گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش از شناسایی گیرندهٔ آدرنالین تا مشاهدهٔ گیرنده در حالت فعال و پیامدهای آن برای طراحی دارو را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/lecture/ Brian K. Kobilka – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل نتیجهٔ چند دهه پژوهش دربارهٔ گیرنده‌هایی بود که در بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن نقش دارند. کار کوبیلکا نشان داد که مشاهدهٔ ساختار اتمی یک پروتئین غشایی می‌تواند به توضیح عملکرد سلول و بهبود راه‌های طراحی دارو منجر شود.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲ گزارش کرد که دوازده دانشمند و [[برندگان جایزهٔ نوبل|'''برندهٔ جایزهٔ نوبل''']] در نامه‌ای مشترک، کشته‌شدن [[مهسا امینی]] و سرکوب اعتراضات ایران را محکوم کرده‌اند. نام برایان کوبیلکا، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲، در فهرست امضاکنندگان این نامه آمده است. بر اساس گزارش شورا، امضاکنندگان خواستار پاسخ‌گویی مقام‌های جمهوری اسلامی، آزادی بازداشت‌شدگان و اعزام هیئت‌های سازمان ملل به زندان‌های ایران شدند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/nobel-laureates-express-support-for-iran-protests-2022/ Nobel Laureates Express Support for Iran Protests 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که برایان کوبیلکا یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان نوبل در حمایت از خیزش سراسری ایران و خواست مردم برای آزادی و دموکراسی بوده است. این گزارش حمایت امضاکنندگان از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی|'''طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی''']] و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب را نیز مطرح می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

== منابع ==
<references />

پرونده:برایان کنت کوبیلکا .jpg

2026-11-02T17:23:26Z

Hamidreza: برایان کنت کوبیلکا (Brian Kobilka؛ زادهٔ ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی

== خلاصه ==
برایان کنت کوبیلکا (Brian Kobilka؛ زادهٔ ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین

2026-11-02T17:17:14Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = برایان کوبیلکا
| نام انگلیسی = Brian Kobilka
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = برایان کنت کوبیلکا
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، فیزیولوژی مولکولی و زیست‌شناسی ساختاری
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵
| محل تولد = لیتل فالز، مینه‌سوتا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین = فرانک کوبیلکا و بتی کوبیلکا
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک
| نام دیگر = برایان ک. کوبیلکا
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = پزشک، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۸۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و گیرنده‌های غشایی
| آثار مهم = ساختار گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲؛ جایزهٔ شاو؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = پژوهش دربارهٔ گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G
| تأثیرگذاشته بر = داروشناسی، پزشکی قلب و عروق و طراحی دارو
| تأثیرپذیرفته از = رابرت لفتکویتز و پژوهش‌های گیرنده‌های آدرنرژیک
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترای پزشکی، دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه ییل
| دانشگاه = دانشگاه دوک و دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه استنفورد
| حوزه = گیرنده‌های غشایی، سیگنال‌دهی سلولی و ساختار پروتئین‌ها
| همسر =
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''برایان کنت کوبیلکا''' ('''Brian Kobilka'''؛ زادهٔ ۳۰ مهٔ ۱۹۵۵) پزشک و زیست‌شیمیدان آمریکایی است. او در سال ۲۰۱۲، به‌طور مشترک با [[رابرت لفتکویتز]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/facts/ Brian K. Kobilka – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G یا GPCRها گروه بزرگی از پروتئین‌های سطح سلول هستند. این گیرنده‌ها پیام‌هایی مانند هورمون‌ها، مواد شیمیایی عصبی، نور، بو و مزه را دریافت می‌کنند و آن‌ها را به واکنش‌های درون سلول تبدیل می‌سازند. پژوهش‌های کوبیلکا به آشکارشدن ساختار سه‌بعدی و سازوکار فعال‌شدن این گیرنده‌ها کمک کرد. حدود نیمی از داروهای مورد استفادهٔ امروزی اثر خود را از طریق یکی از همین گیرنده‌ها اعمال می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/press-release/ The 2012 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

برایان کوبیلکا در لیتل فالز در ایالت مینه‌سوتای آمریکا به دنیا آمد و در خانواده‌ای پرورش یافت که پدر و پدربزرگش نانوا بودند. او در دانشگاه مینه‌سوتا در دولوث تحصیل کرد و سپس برای تحصیل پزشکی به دانشگاه ییل رفت. کوبیلکا در سال ۱۹۸۱ مدرک دکترای پزشکی خود را از دانشکدهٔ پزشکی ییل دریافت کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/biographical/ Brian K. Kobilka – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

پس از پایان تحصیل، او دورهٔ رزیدنتی خود را در سنت‌لوئیس در ایالت میزوری گذراند. علاقهٔ کوبیلکا به سازوکار مولکولی داروها و هورمون‌ها باعث شد مسیر خود را از درمان بالینی به پژوهش بنیادی تغییر دهد. او سپس به دانشگاه دوک در دورهام، کارولینای شمالی، رفت و در گروه رابرت لفتکویتز به پژوهش پرداخت. این همکاری نقطهٔ آغاز مطالعاتی بود که در نهایت به جایزهٔ نوبل انجامید.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

کوبیلکا از سال ۱۹۸۹ در دانشگاه استنفورد فعالیت کرده است. او در دانشکدهٔ پزشکی این دانشگاه به تدریس و پژوهش در حوزهٔ فیزیولوژی مولکولی و سلولی پرداخت و گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد گیرنده‌های غشایی تشکیل داد. او متأهل است و دو فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G ==

سلول‌ها برای واکنش به محیط پیرامون خود به گیرنده نیاز دارند. گیرنده‌ها معمولاً پروتئین‌هایی هستند که در غشای سلول قرار گرفته‌اند. بخش بیرونی آن‌ها پیام شیمیایی را دریافت می‌کند و بخش درونی، پس از تغییر شکل گیرنده، زنجیره‌ای از واکنش‌ها را در سلول آغاز می‌کند.

GPCRها از یک زنجیرهٔ پروتئینی تشکیل شده‌اند که هفت بار از غشای سلول عبور می‌کند. وقتی یک مادهٔ پیام‌رسان مانند آدرنالین به بخش بیرونی گیرنده متصل می‌شود، شکل گیرنده تغییر می‌کند. این تغییر، پروتئین G را در سمت داخلی غشا فعال می‌کند. پروتئین G سپس بر فعالیت آنزیم‌ها و کانال‌های سلولی اثر می‌گذارد و پاسخ‌هایی مانند افزایش ضربان قلب، تغییر فشار خون یا آزادشدن انرژی را ایجاد می‌کند.

پیش از پژوهش‌های لفتکویتز و کوبیلکا، دانشمندان می‌دانستند هورمون‌هایی مانند آدرنالین اثرهای نیرومندی بر بدن دارند، اما تصویر روشنی از گیرندهٔ آن‌ها و چگونگی انتقال پیام در دست نبود. لفتکویتز با استفاده از هورمون‌های نشاندارشدهٔ رادیواکتیو توانست چند گیرنده را شناسایی کند. کوبیلکا در دههٔ ۱۹۸۰ به گروه او پیوست تا ژن سازندهٔ گیرندهٔ بتا آدرنرژیک را جدا و شناسایی کند.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== ژن گیرندهٔ آدرنالین ==

کوبیلکا برای یافتن ژن گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک با مسئله‌ای دشوار روبه‌رو بود. ژن مورد نظر تنها بخش بسیار کوچکی از ژنوم بزرگ انسان را تشکیل می‌داد و روش‌های آن زمان امکان جست‌وجوی مستقیم و سادهٔ آن را فراهم نمی‌کردند. او با استفاده از اطلاعات ساختاری پروتئین و روش‌های زیست‌شناسی مولکولی توانست ژن گیرنده را جدا کند.

مقایسهٔ توالی ژن با ژن‌های دیگر نشان داد که گیرندهٔ آدرنالین شباهت زیادی به گیرندهٔ نوری موجود در چشم دارد. گیرندهٔ نوری، نور را دریافت می‌کند، در حالی که گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک آدرنالین را تشخیص می‌دهد؛ اما هر دو از خانوادهٔ GPCRها هستند و پیام را از طریق سازوکاری مشابه به درون سلول منتقل می‌کنند. این کشف نشان داد که گیرنده‌های ظاهراً متفاوت می‌توانند معماری و روش عملکرد مشترکی داشته باشند.

پس از آن، پژوهشگران دریافتند که حدود هزار ژن در انسان برای انواع GPCRها رمزگذاری می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌های مربوط به نور، بو، مزه، آدرنالین، هیستامین، دوپامین و سروتونین را دریافت می‌کنند. همین گستردگی، GPCRها را به یکی از مهم‌ترین خانواده‌های هدف در داروشناسی تبدیل کرده است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== تعیین ساختار سه‌بعدی گیرنده ==

یکی از دشوارترین مرحله‌های کار کوبیلکا تهیهٔ بلور مناسب از گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک بود. پروتئین‌های غشایی در محیط طبیعی خود در لایهٔ چربی غشا قرار دارند و پس از جداشدن از غشا ناپایدار می‌شوند. برای تصویربرداری با بلورشناسی پرتو ایکس، پروتئین باید به شکل بلور منظم درآید؛ به همین دلیل، پژوهشگران باید گیرنده را پایدار می‌کردند و آن را در وضعیت مناسب نگه می‌داشتند.

در سال ۲۰۰۷، گروه کوبیلکا ساختار بلوری گیرندهٔ بتا۲ آدرنرژیک را منتشر کرد. این ساختار نشان داد که گیرنده چگونه در غشای سلول قرار دارد و جایگاه اتصال مواد پیام‌رسان در کجا واقع شده است. چند سال بعد، در سال ۲۰۱۱، گروه او تصویری از گیرنده را در حالت فعال به دست آورد؛ یعنی در لحظه‌ای که هورمون به آن متصل شده و گیرنده در حال انتقال پیام به داخل سلول است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

این تصویر به دانشمندان امکان داد رابطهٔ میان شکل پروتئین و عملکرد آن را بررسی کنند. گیرنده مانند یک کلید ساده فقط روشن یا خاموش نمی‌شود، بلکه می‌تواند در حالت‌های گوناگون قرار گیرد و پیام‌های متفاوتی را به پروتئین‌های داخل سلول منتقل کند. شناخت این حالت‌ها برای طراحی داروهایی که فقط بخشی از فعالیت گیرنده را تحریک یا مهار می‌کنند اهمیت دارد.

== اهمیت پزشکی و دارویی ==

تعداد زیادی از داروها از طریق GPCRها اثر می‌کنند. داروهای قلبی، داروهای ضدحساسیت، برخی داروهای روان‌پزشکی و داروهای مؤثر بر درد و التهاب، نمونه‌هایی از این گروه هستند. هنگامی که ساختار گیرنده و جایگاه اتصال دارو شناخته شود، پژوهشگران می‌توانند ترکیب‌هایی طراحی کنند که دقیق‌تر به گیرنده متصل شوند و عوارض جانبی کم‌تری داشته باشند.

پژوهش‌های کوبیلکا همچنین به درک بیماری‌هایی کمک می‌کند که در آن‌ها پیام‌رسانی سلولی بیش از اندازه یا کم‌تر از حد طبیعی انجام می‌شود. تغییر در گیرنده‌ها یا پروتئین‌های همراه آن‌ها می‌تواند بر فشار خون، ضربان قلب، پاسخ ایمنی و فعالیت دستگاه عصبی اثر بگذارد. بنابراین، مطالعهٔ GPCRها هم به زیست‌شناسی بنیادی و هم به پزشکی کاربردی مربوط است.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به رابرت لفتکویتز و برایان کوبیلکا تعلق می‌گیرد. جایزه به‌طور مساوی میان آن دو تقسیم شد و انگیزهٔ رسمی آن «برای مطالعات گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کوبیلکا سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۲ در دانشگاه استکهلم با عنوان «مبنای ساختاری پیام‌رسانی گیرنده‌های جفت‌شونده با پروتئین G» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش از شناسایی گیرندهٔ آدرنالین تا مشاهدهٔ گیرنده در حالت فعال و پیامدهای آن برای طراحی دارو را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2012/kobilka/lecture/ Brian K. Kobilka – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل نتیجهٔ چند دهه پژوهش دربارهٔ گیرنده‌هایی بود که در بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن نقش دارند. کار کوبیلکا نشان داد که مشاهدهٔ ساختار اتمی یک پروتئین غشایی می‌تواند به توضیح عملکرد سلول و بهبود راه‌های طراحی دارو منجر شود.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲ گزارش کرد که دوازده دانشمند و برندهٔ جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک، کشته‌شدن مهسا امینی و سرکوب اعتراضات ایران را محکوم کرده‌اند. نام برایان کوبیلکا، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۲، در فهرست امضاکنندگان این نامه آمده است. بر اساس گزارش شورا، امضاکنندگان خواستار پاسخ‌گویی مقام‌های جمهوری اسلامی، آزادی بازداشت‌شدگان و اعزام هیئت‌های سازمان ملل به زندان‌های ایران شدند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/nobel-laureates-express-support-for-iran-protests-2022/ Nobel Laureates Express Support for Iran Protests 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که برایان کوبیلکا یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان نوبل در حمایت از خیزش سراسری ایران و خواست مردم برای آزادی و دموکراسی بوده است. این گزارش حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب را نیز مطرح می‌کند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

این مطالب به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه استنفورد موضع سیاسی کوبیلکا دربارهٔ این نامه‌ها را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت او از اعتراضات و مقاومت ایران از شرح دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی‌اش جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-02T08:38:00Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: درحالی‌که کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]، صد و چهل‌وچهارمین هفتهٔ خود را پشت سر می‌گذارد، همبستگی ملی و بین‌المللی علیه [[اعدام در ایران]] ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد.همراهی گزارشگران ملل متحد با این کارزار و شرکت آن‌ها در اعتصاب سه‌شنبه‌ها از یک‌سو، و بالا گرفتن شعارهای «نه به اعدام» و «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» در تجمعات اعتراضی اقشار مختلف مردم از سوی دیگر، بستر قدرت‌مندی برای ایستادگی در برابر ماشین اعدام در ایران فراهم کرده است.(۵آبان۱۴۰۵)

حمایت مرکز آزادی‌های مدنی اوکراین،به ریاست [[اولکساندرا ماتویچوک]] برنده جایزه صلح نوبل از کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]] در ایران -پیوستن دکتر دیوید آر. بوید گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل به کارزار اعتصاب غذای [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]].(۸آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۶مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا ، بخارست در رومانی وبلینزونای سوئیس (۱۰آبان۱۴۰۵)

[[مجتبی خامنه‌ای]]: هر تهدیدی باید با پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود-دونالد ترامپ: جمهوری اسلامی خواهان توافق با ایالات متحده است، اما درباره پایبندی حکومت ایران به یک توافق احتمالی ابراز تردید کرد- ترامپ: یا رژیم توافق می‌کند یا ما کار را تمام می‌کنیم-عراقچی: پس از پذیرش شروط ایران، دربارۀ مذاکرۀ مستقیم با آمریکا تصمیم می‌گیریم- [[محسن رضایی]]: تغییر دکترین هسته‌ای ایران در صورت ازسرگیری جنگ مطرح است -مارکو روبیو: جمهوری اسلامی به‌روشنی نشان داده که به‌دنبال تبدیل شدن به یک قدرت دارای سلاح هسته‌ای است.(۱۰آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

آرون چخانوور

2026-11-02T08:32:32Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = آرون چخانوور
| نام انگلیسی = Aaron Ciechanover
| تصویر =آرون چخانوور.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = آرون یاکوب چخانوور
| زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی سلولی و پزشکی
| ملیت = اسرائیلی
| تاریخ تولد = ۱ اکتبر ۱۹۴۷
| محل تولد = حیفا، فلسطین تحت قیمومت بریتانیا؛ اسرائیل کنونی
| والدین = بلومه و اسحاق چخانوور
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = حیفا، اسرائیل
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف سازوکار تخریب پروتئین‌ها به‌وسیلهٔ یوبیکوئیتین
| نام دیگر = آرون ی. چخانوور
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی مولکولی و زیست‌شیمی پزشکی
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ سامانهٔ یوبیکوئیتین–پروتئازوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴؛ جایزهٔ لاسکر ۲۰۰۰؛ جایزهٔ اسرائیل ۲۰۰۳
| علت شهرت = کشف تخریب پروتئین‌ها با واسطهٔ یوبیکوئیتین
| تأثیرگذاشته بر = پژوهش‌های سرطان، بیماری‌های عصبی و داروسازی هدفمند
| تأثیرپذیرفته از = آورام هرشکو و اروین رز
| وبگاه = [https://ciechanover.net.technion.ac.il وبگاه رسمی]
| تحصیلات = پزشکی، دانشگاه عبری اورشلیم؛ دکترای علوم زیستی، تکن‌یون
| دانشگاه = دانشگاه عبری اورشلیم؛ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل (تکن‌یون)
| حوزه = سامانهٔ یوبیکوئیتین و تخریب پروتئین
| همسر =
| فرزندان =
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''آرون چخانوور''' ('''Aaron Ciechanover'''؛ زادهٔ ۱ اکتبر ۱۹۴۷) زیست‌شیمیدان و پژوهشگر اسرائیلی است که به‌دلیل کشف سازوکار تخریب پروتئین‌ها با واسطهٔ یوبیکوئیتین شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۴، به‌طور مشترک با [[آوراهام هرشکو|'''آوراهام هرشکو''']] و اروین رز، جایزهٔ نوبل شیمی را «برای کشف تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین» دریافت کرد. این کشف نشان داد که سلول‌ها چگونه پروتئین‌های معیوب، اضافی یا پایان‌یافته را علامت‌گذاری و تجزیه می‌کنند و به درک فرایندهایی مانند تقسیم سلولی، ترمیم دی‌ان‌ای و پاسخ ایمنی کمک کرد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/ciechanover/facts/ Aaron Ciechanover – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

چخانوور در حیفا، در خانواده‌ای یهودی با ریشهٔ لهستانی، به دنیا آمد. پدر و مادرش، بلومه و اسحاق، در دههٔ ۱۹۲۰ از لهستان به سرزمین فلسطین مهاجرت کرده بودند. او در زندگی‌نامهٔ خود که در وبگاه نوبل منتشر شده، از فضای خانوادگیِ متکی بر مطالعه، آموزش و علاقه به زیست‌شناسی یاد کرده است.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/ciechanover/biographical/ Aaron Ciechanover – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او در دانشگاه عبری اورشلیم پزشکی خواند و مدرک دکترای پزشکی خود را در سال ۱۹۷۳ دریافت کرد. چخانوور پس از انجام خدمت ملی به‌عنوان پزشک نظامی، تحصیلات پژوهشی خود را در دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون ادامه داد و در سال ۱۹۸۲ دکترای علوم زیستی گرفت. او در دورهٔ دکترا زیر نظر آورام هرشکو کار کرد و در همکاری با اروین رز، پژوهشگر مرکز سرطان فاکس چیس در فیلادلفیا، مسیر اصلی تحقیقات خود را شکل داد. چخانوور همچنین در دورهٔ پسادکترا در مؤسسهٔ فناوری ماساچوست نزد هاروی لودیش به مطالعهٔ سامانهٔ یوبیکوئیتین ادامه داد.<ref name="تکن‌یون">[https://md.technion.ac.il/aaron-ciechanover/ Aaron Ciechanover، دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون]</ref>

== پژوهش دربارهٔ یوبیکوئیتین ==

پروتئین‌ها برای ساختار و کارکرد سلول ضروری‌اند، اما سلول باید بتواند پروتئین‌های آسیب‌دیده، اضافی یا دیگر غیرضروری را نیز به‌صورت کنترل‌شده از میان بردارد. پیش از پژوهش‌های چخانوور، هرچند نقش تجزیهٔ پروتئین‌ها شناخته شده بود، سازوکار دقیق انتخاب پروتئین هدف روشن نبود.

چخانوور، هرشکو و رز نشان دادند که مولکول کوچکی به نام یوبیکوئیتین می‌تواند به پروتئین هدف متصل شود. این اتصال مانند یک علامت شناسایی عمل می‌کند و پروتئین نشانه‌گذاری‌شده را به پروتئازوم، مجموعه‌ای پروتئینی برای تجزیه، هدایت می‌کند. یوبیکوئیتین پس از شناسایی و ورود پروتئین به مسیر تجزیه، دوباره جدا می‌شود و می‌تواند در چرخهٔ دیگری به کار رود.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/press-release/ The 2004 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

این فرایند به سلول امکان می‌دهد مقدار و کیفیت پروتئین‌های خود را تنظیم کند. سامانهٔ یوبیکوئیتین–پروتئازوم در کنترل چرخهٔ سلولی، ترمیم دی‌ان‌ای، تنظیم پاسخ ایمنی و کنترل کیفیت پروتئین‌های تازه‌ساخته‌شده نقش دارد. پژوهش‌های بعدی نشان دادند که اختلال در این سامانه با برخی سرطان‌ها، بیماری‌های عصبی و دیگر بیماری‌های انسانی ارتباط دارد. از همین رو، این مسیر به یکی از هدف‌های مهم در طراحی دارو تبدیل شده است.<ref name="پابمد">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15646859/ The 2004 Nobel Prize in Chemistry for the discovery of ubiquitin-mediated protein degradation، پاب‌مد]</ref>

چخانوور در مقاله‌ای در مجلهٔ ''Cell Death & Differentiation'' توضیح داده است که پژوهش‌های اولیهٔ این حوزه از مطالعهٔ زیست‌شیمی تخریب پروتئین‌های غیرلیزوزومی آغاز شد و بعدها به سامانه‌ای گسترده با نقش‌های متعدد سلولی و ظرفیت درمانی تبدیل شد.<ref name="نیچر">[https://www.nature.com/articles/4401691 Early work on the ubiquitin proteasome system، مجلهٔ Cell Death & Differentiation]</ref>

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۶ اکتبر ۲۰۰۴ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور مشترک به آرون چخانوور، آورام هرشکو و اروین رز اعطا می‌شود. هر سه پژوهشگر در کشف اصول اساسی تخریب کنترل‌شدهٔ پروتئین‌ها و نقش یوبیکوئیتین در علامت‌گذاری پروتئین‌های هدف سهم داشتند. جایزه میان آنان به‌طور مساوی تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

چخانوور در ۸ دسامبر ۲۰۰۴ سخنرانی نوبل خود را با عنوان «تخریب درون‌سلولی پروتئین: از ایده‌ای مبهم تا سامانهٔ یوبیکوئیتین–پروتئازوم، بیماری‌های انسانی و هدف‌گذاری دارویی» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ کشف، مراحل اصلی این مسیر و کاربردهای پزشکی آن را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/ciechanover/lecture/ Aaron Ciechanover – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== فعالیت دانشگاهی و افتخارات ==

چخانوور استاد پژوهشی ممتاز دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون و از پژوهشگران مرکز سرطان یکپارچهٔ خانوادهٔ راپاپورت است. صفحهٔ رسمی تکن‌یون از دریافت مدرک پزشکی از دانشگاه عبری، دکترای علوم از تکن‌یون و عضویت او در چندین فرهنگستان علمی بین‌المللی خبر می‌دهد. از افتخارات پیش از نوبل او می‌توان به جایزهٔ آلبرت لاسکر در سال ۲۰۰۰ و جایزهٔ اسرائیل در سال ۲۰۰۳ اشاره کرد.<ref name="تکن‌یون" />

اهمیت کار چخانوور تنها به کشف یک مسیر زیست‌شیمیایی محدود نمی‌شود. شناخت سامانهٔ یوبیکوئیتین–پروتئازوم به پژوهشگران امکان داده است رابطهٔ میان تنظیم پروتئین و بیماری را دقیق‌تر بررسی کنند. همچنین، برخی درمان‌های ضدسرطان با مهار پروتئازوم یا هدف‌گیری انتخابی پروتئین‌های معین، بر دانشی استوارند که از این کشف سرچشمه گرفته است.

== حمایت از مقاومت ایران ==

نام آرون چخانوور در فهرست امضاکنندگان بیانیه‌ای که در ژوئیهٔ ۲۰۲۲ از سوی [[شورای ملی مقاومت ایران]]، دربارهٔ حمایت برندگان نوبل از «[[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰|اجلاس جهانی ایران آزاد ۲۰۲۲]]» منتشر شد. در متن این بیانیه، امضاکنندگان حمایت خود را از آزادی و دموکراسی در ایران و از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] اعلام کرده‌اند. چخانوور را در میان امضاکنندگان و در جایگاه برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴ معرفی می‌کند.<ref name="ایران‌پروب">[https://iranprobe.com/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022، ایران‌پروب، ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۲]</ref>

همچنین شورای ملی مقاومت ایران در ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳ متن نامهٔ مشترکی از ۷۵ برندهٔ نوبل را منتشر کرد و نام چخانوور را در فهرست امضاکنندگان آورد. این نامه نگرانی امضاکنندگان را دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران بیان می‌کرد و از مطالبات دموکراتیک مردم ایران حمایت می‌کرد. از آنجا که این گزارش‌ها از رسانه‌ها و نهادهای مرتبط با مقاومت ایران منتشر شده‌اند.<ref name="شورای-ملی-مقاومت">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/ Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran-NCRI]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2025/09/Joint-Letter-of-Nobel-Laureates-to-the-UNSG.pdf?utm_source Joint Letter of the Nobel Laureates To the UN Secretary General July 2025-NCRI]</ref><ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%DB%B4%DB%B1%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 بیانیه مشترک ۴۲تن از برندگان جایزه نوبل در حمایت از کهکشان مقاومت ایران-سازمان مجاهدین]</ref><ref>[https://iranfreedom.org/en/news/2022/07/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/35389/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022-iran freedom]</ref>

== منابع ==
<references />

آوراهام هرشکو

2026-11-02T08:32:05Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = آوراهام هرشکو
| نام انگلیسی = Avram Hershko
| تصویر =آوراهام هرشکو.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = آورام هرشکو
| زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی سلولی و پزشکی
| ملیت = اسرائیلی؛ زادهٔ مجارستان
| تاریخ تولد = ۳۱ دسامبر ۱۹۳۷
| محل تولد = کارکاگ، مجارستان
| والدین = موشه هرشکو و شوشانا/مارگیت هرشکو
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = حیفا، اسرائیل
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف سامانهٔ تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین
| نام دیگر = آوراهام هرشکو؛ Avram Hershko
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شیمی سلولی و تنظیم چرخهٔ سلول
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ یوبیکوئیتین و پروتئازوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴؛ جایزهٔ اسرائیل ۱۹۹۴؛ جایزهٔ گاردنر ۱۹۹۹؛ جایزهٔ لاسکر ۲۰۰۰؛ جایزهٔ ولف ۲۰۰۱
| علت شهرت = کشف سازوکار تخریب انتخابی پروتئین‌ها
| تأثیرگذاشته بر = پژوهش‌های سرطان، چرخهٔ سلولی و زیست‌شناسی مولکولی
| تأثیرپذیرفته از = یاکوب ماگر و گوردون تامکینز
| وبگاه =
| تحصیلات = پزشکی و دکترای پزشکی، دانشگاه عبری اورشلیم
| دانشگاه = دانشگاه عبری اورشلیم؛ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل (تکن‌یون)
| حوزه = سامانهٔ یوبیکوئیتین–پروتئازوم
| همسر =
| فرزندان =
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''آوراهام هرشکو''' ('''Avram Hershko'''؛ زادهٔ ۳۱ دسامبر ۱۹۳۷) زیست‌شیمیدان اسرائیلیِ زادهٔ مجارستان است که به‌دلیل کشف سازوکار تخریب انتخابی پروتئین‌ها با واسطهٔ یوبیکوئیتین شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۴، به‌طور مشترک با [[آرون چخانوور|'''آرون چخانوور''']] و اروین رز، جایزهٔ نوبل شیمی را «برای کشف تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین» دریافت کرد. در این فرایند، پروتئین‌هایی که باید از میان برداشته شوند با یوبیکوئیتین علامت‌گذاری و سپس به‌وسیلهٔ پروتئازوم تجزیه می‌شوند.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/hershko/facts/ Avram Hershko – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

کشف هرشکو و همکارانش درک دانشمندان از تنظیم پروتئین در سلول را تغییر داد. این سامانه در کنترل چرخهٔ سلولی، ترمیم دی‌ان‌ای، پاسخ ایمنی و کنترل کیفیت پروتئین‌ها نقش دارد و اختلال در آن با برخی بیماری‌ها، از جمله انواعی از سرطان، ارتباط پیدا کرده است. هرشکو بیشتر دوران علمی خود را در مؤسسهٔ فناوری اسرائیل، یعنی تکن‌یون، گذراند.

== زندگی و تحصیلات ==

هرشکو در شهر کارکاگ در مجارستان به دنیا آمد. پدرش، موشه هرشکو، آموزگار مدرسهٔ یهودی شهر بود و مادرش، شوشانا که مارگیت نیز نامیده می‌شد، به آموزش زبان انگلیسی و پیانو می‌پرداخت. دوران کودکی او با جنگ جهانی دوم و آزار یهودیان مجارستان هم‌زمان شد. پدرش در سال ۱۹۴۲ به کار اجباری نظامی برده شد و تا سال ۱۹۴۶ به خانواده بازنگشت.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/hershko/biographical/ Avram Hershko – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

در سال ۱۹۴۴، خانوادهٔ هرشکو ابتدا در گتوهای کارکاگ و سولنوک نگهداری شد و سپس به اتریش منتقل شد؛ جایی که اعضای بزرگسال خانواده به کار اجباری گمارده شدند. آنان در بهار ۱۹۴۵، پس از پیشروی ارتش شوروی، آزاد شدند. هرشکو در زندگی‌نامهٔ خود نوشته است که بخشی از خانوادهٔ مادری‌اش در هولوکاست کشته شدند. خانواده پس از بازگشت پدر در سال ۱۹۴۶، سه سال در بوداپست زندگی کردند و در سال ۱۹۵۰ به اسرائیل مهاجرت کردند.<ref name="نوبل-زندگی" />

هرشکو در اورشلیم بزرگ شد و در سال ۱۹۵۶ تحصیل در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه عبری–هاداسا را آغاز کرد. در جریان آموزش پزشکی به بیوشیمی علاقه‌مند شد و از سال ۱۹۶۰ در آزمایشگاه یاکوب ماگر به پژوهش پرداخت.

او در سال ۱۹۶۵ مدرک پزشکی گرفت و از ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۷ به‌عنوان پزشک در نیروهای دفاعی اسرائیل خدمت کرد. سپس برای ادامهٔ پژوهش به آزمایشگاه ماگر بازگشت و در سال ۱۹۶۹ دکترای خود را دریافت کرد.<ref name="تکن‌یون">[https://md.technion.ac.il/avram-hershko-2/ Avram Hershko، دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون]</ref>

هرشکو از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ دورهٔ پسادکترا را نزد گوردون تامکینز در دانشگاه کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو گذراند. او پس از بازگشت به اسرائیل به دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون پیوست و در سال ۱۹۸۰ به مقام استادی رسید. تکن‌یون او را استاد ممتاز گروه بیوشیمی دانشکدهٔ پزشکی راپاپورت معرفی می‌کند.<ref name="تکن‌یون" />

== پژوهش دربارهٔ تخریب پروتئین ==

پروتئین‌ها برای ساختار و فعالیت سلول ضروری‌اند، اما همهٔ پروتئین‌ها برای همیشه مورد نیاز نیستند. سلول باید بتواند پروتئین‌های آسیب‌دیده، اضافی یا پایان‌یافته را شناسایی و به‌صورت کنترل‌شده تجزیه کند. پیش از پژوهش‌های هرشکو، دانشمندان می‌دانستند که تخریب پروتئین رخ می‌دهد، اما سازوکار انتخاب پروتئین هدف به‌خوبی روشن نبود.

هرشکو و '''چخانوور'''، با همکاری اروین رز در مرکز پژوهش سرطان فاکس چیس، سامانه‌ای را شناسایی کردند که در آن پروتئین هدف با مولکول یوبیکوئیتین پیوند می‌یابد. این پیوند مانند برچسبی مولکولی عمل می‌کند. پروتئین علامت‌گذاری‌شده سپس به پروتئازوم هدایت می‌شود؛ پروتئازوم مجموعه‌ای پروتئینی است که پروتئین را به قطعات کوچک‌تر تجزیه می‌کند. یوبیکوئیتین پیش از تجزیهٔ کامل پروتئین جدا می‌شود و دوباره در سلول به کار می‌رود.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/press-release/ The 2004 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این کشف در آن بود که نشان داد تخریب پروتئین‌ها فرایندی تصادفی نیست، بلکه بر اساس علامت‌گذاری و شناسایی دقیق انجام می‌شود. سامانهٔ یوبیکوئیتین در تنظیم تقسیم سلولی، انتقال پیام‌های درون‌سلولی، ترمیم دی‌ان‌ای و پاسخ ایمنی نقش دارد. بر اساس توضیح تکن‌یون، اختلال در این سامانه می‌تواند در ایجاد برخی انواع سرطان نقش داشته باشد و همچنان یکی از موضوع‌های مهم پژوهش‌های پزشکی است.<ref name="تکن‌یون" />

هرشکو در سخنرانی نوبل خود توضیح داد که پژوهش‌های اولیهٔ گروه او از مطالعهٔ تخریب وابسته به انرژی در عصاره‌های سلولی آغاز شد. آزمایش‌های آنان به شناسایی چند جزء ضروری انجامید و در نهایت نشان داد که یوبیکوئیتین، با مصرف انرژی، به پروتئین هدف متصل می‌شود و آن را برای تخریب آماده می‌کند. او همچنین نقش این سامانه را در کنترل چرخهٔ تقسیم سلول بررسی کرد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/hershko/lecture/ Avram Hershko – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۶ اکتبر ۲۰۰۴ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور مشترک به '''آرون چخانوور'''، آورام هرشکو و اروین رز اعطا می‌شود. انگیزهٔ رسمی جایزه، «کشف تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین» بود و سهم هر یک از سه دانشمند یک‌سوم جایزه تعیین شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

هرشکو در ۸ دسامبر ۲۰۰۴ سخنرانی نوبل خود را با عنوان «سامانهٔ یوبیکوئیتین برای تخریب پروتئین و برخی نقش‌های آن در کنترل چرخهٔ تقسیم سلول» ارائه کرد. متن این سخنرانی در نشریهٔ ''Angewandte Chemie'' نیز منتشر شده است و مسیر پژوهشی او را از مطالعات اولیهٔ تخریب پروتئین تا نقش سامانهٔ یوبیکوئیتین در چرخهٔ سلولی شرح می‌دهد.<ref name="پابمد">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16142823/ The ubiquitin system for protein degradation and some of its roles in the control of the cell-division cycle، پاب‌مد]</ref>

== فعالیت دانشگاهی و افتخارات ==

هرشکو در تکن‌یون به پژوهش دربارهٔ کنترل چرخهٔ سلول به‌وسیلهٔ سامانهٔ یوبیکوئیتین ادامه داد. این موضوع برای پژوهش سرطان اهمیت دارد، زیرا تقسیم سلولی باید به‌صورت دقیق تنظیم شود و اختلال در تنظیم آن می‌تواند به رشد کنترل‌نشدهٔ سلول‌ها منجر شود.<ref name="تکن‌یون" />

از افتخارات او می‌توان به جایزهٔ اسرائیل در بیوشیمی در سال ۱۹۹۴، جایزهٔ گاردنر در سال ۱۹۹۹، جایزهٔ لاسکر برای پژوهش‌های پایهٔ پزشکی در سال ۲۰۰۰، جایزهٔ ولف در پزشکی در سال ۲۰۰۱ و جایزهٔ لوئیزا گروس هورویتز در سال ۲۰۰۱ اشاره کرد. او عضو فرهنگستان علوم اسرائیل و عضو وابستهٔ خارجی آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا است.<ref name="تکن‌یون" />

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ژوئن ۲۰۲۶، شورای ملی مقاومت ایران متن بیانیه‌ای مشترک از برندگان جایزهٔ نوبل دربارهٔ نقض حقوق بشر در ایران منتشر کرد. نام آوراهام هرشکو، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴ و با معرفی اسرائیل–مجارستان، در فهرست امضاکنندگان این بیانیه آمده است.آنان در این بیانیه خواستار توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و دسترسی نهادهای بین‌المللی به بازداشتگاه‌ها شده و از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی|'''طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی''']] برای گذار سیاسی در [[ایران]] حمایت کردند.<ref name="شورای-ملی-مقاومت">[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/Joint-Statement-by-Nobel-Laureates-2026.pdf Joint Statement by Nobel Laureates Addressed to the Secretary-General of the United Nations on Human Rights Violations in Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ژوئن ۲۰۲۶]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran-NCRI]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2025/09/Joint-Letter-of-Nobel-Laureates-to-the-UNSG.pdf?utm_source Joint Letter of the Nobel Laureates To the UN Secretary General July 2025-NCRI]</ref><ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%DB%B4%DB%B1%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 بیانیه مشترک ۴۲تن از برندگان جایزه نوبل در حمایت از کهکشان مقاومت ایران-سازمان مجاهدین]</ref><ref>[https://iranfreedom.org/en/news/2022/07/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/35389/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022-iran freedom]</ref>

== منابع ==
<references />

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-01T09:19:14Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: درحالی‌که کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]، صد و چهل‌وچهارمین هفتهٔ خود را پشت سر می‌گذارد، همبستگی ملی و بین‌المللی علیه [[اعدام در ایران]] ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد.همراهی گزارشگران ملل متحد با این کارزار و شرکت آن‌ها در اعتصاب سه‌شنبه‌ها از یک‌سو، و بالا گرفتن شعارهای «نه به اعدام» و «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» در تجمعات اعتراضی اقشار مختلف مردم از سوی دیگر، بستر قدرت‌مندی برای ایستادگی در برابر ماشین اعدام در ایران فراهم کرده است.(۵آبان۱۴۰۵)

حمایت مرکز آزادی‌های مدنی اوکراین،به ریاست [[اولکساندرا ماتویچوک]] برنده جایزه صلح نوبل از کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]] در ایران -پیوستن دکتر دیوید آر. بوید گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل به کارزار اعتصاب غذای [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]].(۸آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۶مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا و بخارست در رومانی (۹آبان۱۴۰۵)

[[مجتبی خامنه‌ای]]: هر تهدیدی باید با پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود-دونالد ترامپ: جمهوری اسلامی خواهان توافق با ایالات متحده است، اما درباره پایبندی حکومت ایران به یک توافق احتمالی ابراز تردید کرد- عراقچی: پس از پذیرش شروط ایران، دربارۀ مذاکرۀ مستقیم با آمریکا تصمیم می‌گیریم- [[محسن رضایی]]: تغییر دکترین هسته‌ای ایران در صورت ازسرگیری جنگ مطرح است -مارکو روبیو: جمهوری اسلامی به‌روشنی نشان داده که به‌دنبال تبدیل شدن به یک قدرت دارای سلاح هسته‌ای است.(۱۰آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

درگاه:اصلی/خبرها

2026-11-01T09:18:41Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: درحالی‌که کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]، صد و چهل‌وچهارمین هفتهٔ خود را پشت سر می‌گذارد، همبستگی ملی و بین‌المللی علیه [[اعدام در ایران]] ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد.همراهی گزارشگران ملل متحد با این کارزار و شرکت آن‌ها در اعتصاب سه‌شنبه‌ها از یک‌سو، و بالا گرفتن شعارهای «نه به اعدام» و «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» در تجمعات اعتراضی اقشار مختلف مردم از سوی دیگر، بستر قدرت‌مندی برای ایستادگی در برابر ماشین اعدام در ایران فراهم کرده است.(۵آبان۱۴۰۵)

حمایت مرکز آزادی‌های مدنی اوکراین،به ریاست [[اولکساندرا ماتویچوک]] برنده جایزه صلح نوبل از کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]] در ایران -پیوستن دکتر دیوید آر. بوید گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل به کارزار اعتصاب غذای [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]].(۸آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» -اکسیون حامیان مقاومت ایران در اسلو و مالمو سوئد و ۲۴۶مین روز از تحصن در برلین - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا و بخارست در رومانی (۹آبان۱۴۰۵)

[[مجتبی خامنه‌ای]]: هر تهدیدی باید با پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود-دونالد ترامپ: جمهوری اسلامی خواهان توافق با ایالات متحده است، اما درباره پایبندی حکومت ایران به یک توافق احتمالی ابراز تردید کرد- عراقچی: پس از پذیرش شروط ایران، دربارۀ مذاکرۀ مستقیم با آمریکا تصمیم می‌گیریم- [[محسن رضایی]]: تغییر دکترین هسته‌ای ایران در صورت ازسرگیری جنگ مطرح است -مارکو روبیو: جمهوری اسلامی به‌روشنی نشان داده که به‌دنبال تبدیل شدن به یک قدرت دارای سلاح هسته‌ای است -روبیو در سخنرانی افتتاحیه نشست وزیران خارجه گروه ۲۰ در شهر آتلانتا: «ما در لحظه‌ای حساس قرار داریم؛ لحظه‌ای که آن را لحظه انتخاب می‌نامم. این لحظه نه‌ تنها برای کشور من،ایالات متحده آمریکا، بلکه برای تمام جهان سرنوشت‌ساز است»- صدراعظم آلمان: مناقشهٔ ایران و آمریکا راه‌حل نظامی ندارد -ادامه حملات پهپادی به عربستان سعودی وحملات هوایی به مناطق تحت کنترل [[شبه نظامیان حوثی|حوثی‌ها]] در یمن.(۱۰آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

درگاه:اصلی/خبرها

2026-10-31T10:45:01Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: درحالی‌که کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]، صد و چهل‌وچهارمین هفتهٔ خود را پشت سر می‌گذارد، همبستگی ملی و بین‌المللی علیه [[اعدام در ایران]] ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد.همراهی گزارشگران ملل متحد با این کارزار و شرکت آن‌ها در اعتصاب سه‌شنبه‌ها از یک‌سو، و بالا گرفتن شعارهای «نه به اعدام» و «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» در تجمعات اعتراضی اقشار مختلف مردم از سوی دیگر، بستر قدرت‌مندی برای ایستادگی در برابر ماشین اعدام در ایران فراهم کرده است.(۵آبان۱۴۰۵)

حمایت مرکز آزادی‌های مدنی اوکراین،به ریاست [[اولکساندرا ماتویچوک]] برنده جایزه صلح نوبل از کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]] در ایران -پیوستن دکتر دیوید آر. بوید گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل به کارزار اعتصاب غذای [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]].(۸آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا و بخارست در رومانی (۹آبان۱۴۰۵)

[[مای ساتو]] ، گزارشگر ویژۀ سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، از قربانیان نقض حقوق بشر، خانواده‌های آن‌ها، مدافعان حقوق بشر، سازمان‌های مدنی و کارشناسان خواست اطلاعات و مستندات خود را برای تهیۀ گزارش بعدی او به شصت‌وچهارمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل ارسال کنند.(۲آبان۱۴۰۵)

[[مجتبی خامنه‌ای]]: هر تهدیدی باید با پاسخ فوری و بدون محدودیت جغرافیایی روبه‌رو شود- روبیو در سخنرانی افتتاحیه نشست وزیران خارجه گروه ۲۰ در شهر آتلانتا: «ما در لحظه‌ای حساس قرار داریم؛ لحظه‌ای که آن را لحظه انتخاب می‌نامم. این لحظه نه‌ تنها برای کشور من،ایالات متحده آمریکا، بلکه برای تمام جهان سرنوشت‌ساز است»- صدراعظم آلمان: مناقشهٔ ایران و آمریکا راه‌حل نظامی ندارد -ادامه حملات پهپادی به عربستان سعودی وحملات هوایی به مناطق تحت کنترل [[شبه نظامیان حوثی|حوثی‌ها]] در یمن.(۹آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳

2026-10-31T10:43:31Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = دن شختمن
| نام انگلیسی = Dan Shechtman
| تصویر =دن شختمن.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = دانیل شختمن
| زمینه فعالیت = علم مواد، شیمی فیزیک و بلورشناسی
| ملیت = اسرائیلی
| تاریخ تولد = ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱
| محل تولد = تل‌آویو، فلسطین تحت قیمومت بریتانیا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = حیفا، اسرائیل
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف شبه‌بلورها در سال ۱۹۸۲
| نام دیگر = دانیل شختمن
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = دانشمند علم مواد و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = بلورشناسی، پراش و علم مواد
| آثار مهم = کشف ساختارهای شبه‌بلوری
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱؛ مدال ولف؛ عضویت در آکادمی ملی مهندسی آمریکا
| علت شهرت = کشف شبه‌بلورها
| تأثیرگذاشته بر = علم مواد، آلیاژها و بلورشناسی
| تأثیرپذیرفته از = پژوهش‌های بلورشناسی و پراش الکترونی
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در علم مواد، تخنیون ـ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل
| دانشگاه = تخنیون و دانشگاه ایالتی آیووا
| حوزه = مواد شبه‌بلوری و آلیاژهای فلزی
| همسر =
| فرزندان = چهار فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''دن شختمن''' ('''Dan Shechtman'''؛ زادهٔ ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱) دانشمند اسرائیلی در حوزهٔ علم مواد و بلورشناسی است. او در سال ۲۰۱۱ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌تنهایی دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف شبه‌بلورها» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/shechtman/facts/ Dan Shechtman – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

شختمن در سال ۱۹۸۲ ساختاری را مشاهده کرد که در آن اتم‌ها نظم داشتند، اما الگوی اتمی به‌صورت دوره‌ای و تکرارشونده بازتولید نمی‌شد. این مشاهده با تعریف رایج از بلور ناسازگار به نظر می‌رسید. تا آن زمان، بسیاری از دانشمندان تصور می‌کردند هر مادهٔ بلوری باید از الگویی تشکیل شده باشد که در همهٔ جهت‌ها به‌طور منظم تکرار شود. کشف شختمن نشان داد که نظم ریاضی و تقارن می‌تواند بدون تکرار دوره‌ای نیز وجود داشته باشد.

== زندگی و تحصیلات ==

دن شختمن در تل‌آویو، در سرزمینی که هنگام تولد او تحت قیمومت بریتانیا بود، به دنیا آمد. او در تخنیون ـ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل در حیفا تحصیل کرد و در سال ۱۹۷۲ دکترای علم مواد گرفت. شختمن پس از آن ارتباط خود را با تخنیون حفظ کرد و در این مؤسسه به تدریس و پژوهش پرداخت. او همچنین از سال ۲۰۰۴ با دانشگاه ایالتی آیووا در ایالات متحده همکاری داشته است.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

در آغاز دههٔ ۱۹۸۰، شختمن برای یک دورهٔ پژوهشی به آزمایشگاه مؤسسهٔ ملی استانداردها و فناوری آمریکا در بالتیمور رفت. در همان دوره، هنگام بررسی آلیاژهای فلزی و الگوهای پراش آن‌ها، به پدیده‌ای برخورد کرد که بعدها به کشف شبه‌بلورها انجامید.

او متأهل است و چهار فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== کشف شبه‌بلورها ==

در بلورهای معمولی، اتم‌ها در شبکه‌ای منظم قرار دارند. این نظم در مقیاس‌های بزرگ با تکرار یک واحد پایه ادامه پیدا می‌کند. برای نمونه، اگر یک واحد هندسی بارها در کنار واحدهای دیگر قرار گیرد و همان آرایش را ایجاد کند، الگویی دوره‌ای شکل می‌گیرد. این تصور برای مدت طولانی یکی از اصول بنیادی بلورشناسی بود.

شختمن در ۸ آوریل ۱۹۸۲ هنگام کار با یک آلیاژ فلزی، تصویر پراش الکترونی غیرمعمولی دید. تصویر، تقارن پنج‌گانه و نظم مشخصی را نشان می‌داد؛ اما این آرایش با شبکهٔ دوره‌ای شناخته‌شده سازگار نبود. پراش الکترونی روشی است که در آن الکترون‌ها به نمونه تابانده می‌شوند و از الگوی پراش آن‌ها دربارهٔ آرایش اتم‌های ماده نتیجه‌گیری می‌شود.

مشاهدهٔ شختمن نشان داد که ماده می‌تواند هم نظم دقیق داشته باشد و هم فاقد تکرار دوره‌ای باشد. به چنین ساختارهایی «شبه‌بلور» گفته شد. شبه‌بلورها از نظر ریاضی منظم‌اند، اما در آن‌ها یک شکل یا واحد پایه در فاصله‌های برابر و به‌طور بی‌پایان تکرار نمی‌شود.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/press-release/ The 2011 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

الگوی کشف‌شده در برخی جنبه‌ها به موزاییک‌های هندسی اسلامی شباهت دارد. در این موزاییک‌ها، نقش‌ها از قواعد هندسی دقیق پیروی می‌کنند، اما یک نقش واحد الزاماً به‌صورت دوره‌ای در سراسر سطح تکرار نمی‌شود. شباهت میان این الگوهای هنری و آرایش اتمی شبه‌بلورها به درک عمومی از مفهوم نظم غیرتکراری کمک کرده است. در توصیف شبه‌بلورها، نسبت طلایی نیز نقشی مهم دارد؛ نسبت برخی فاصله‌ها در این ساختارها با این عدد ریاضی مرتبط است.

== مخالفت‌های علمی ==

نتیجهٔ شختمن در ابتدا با مخالفت جدی روبه‌رو شد. برخی دانشمندان بر این باور بودند که ساختار مشاهده‌شده نمی‌تواند بلور باشد و احتمال می‌دادند نمونه آلوده یا نتیجهٔ آزمایش نادرست باشد.

لینوس پاولینگ، شیمی‌دان برجسته و برندهٔ دو جایزهٔ نوبل، از مخالفان سرسخت تفسیر شبه‌بلوری بود. بنا بر گزارش بنیاد نوبل، شختمن در روند دفاع از یافته‌های خود از گروه پژوهشی‌اش کنار گذاشته شد.

با وجود این مخالفت‌ها، او بر تکرار آزمایش‌ها و بررسی مستقل نتایج پافشاری کرد. پژوهشگران دیگر بعدها نمونه‌های مشابهی ساختند و وجود شبه‌بلورها را در ترکیبات گوناگون تأیید کردند. این روند سرانجام باعث شد تعریف بلور در علم تغییر کند. در تعریف جدید، نظم بلندبرد شرط اصلی است، اما تکرار دوره‌ای دیگر الزاماً ضروری نیست.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کشف شختمن نمونه‌ای از نقش مشاهدهٔ تجربی در پیشرفت علم است. نظریه‌ها و تعریف‌های علمی بر اساس شواهد شکل می‌گیرند و اگر داده‌های معتبر با باورهای تثبیت‌شده سازگار نباشند، ممکن است نیاز به بازنگری در آن باورها وجود داشته باشد.

== کاربردهای علم شبه‌بلورها ==

پس از کشف نخستین شبه‌بلور، پژوهشگران نمونه‌های دیگری از این مواد را در آزمایشگاه تولید کردند. همچنین شبه‌بلورهای طبیعی در یک نمونهٔ معدنی متعلق به رودخانه‌ای در روسیه شناسایی شد. بررسی این مواد نشان داد که شبه‌بلورها تنها یک پدیدهٔ آزمایشگاهی نیستند و می‌توانند در شرایط طبیعی نیز شکل بگیرند.

برخی شبه‌بلورها ویژگی‌هایی مانند اصطکاک کم، سختی زیاد و رسانایی گرمایی پایین دارند. همین ویژگی‌ها توجه پژوهشگران علم مواد را به خود جلب کرده است. از شبه‌بلورها در برخی آلیاژهای فولادی و پوشش‌های مقاوم استفاده شده و دربارهٔ کاربرد آن‌ها در ظروف نچسب، ابزارهای برش و قطعات موتورهای دیزلی نیز پژوهش شده است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کاربردهای شبه‌بلورها به ترکیب شیمیایی، روش تولید و اندازهٔ دانه‌های ماده بستگی دارد. بنابراین، کشف شختمن به‌تنهایی به معنای آماده‌بودن همهٔ این مواد برای استفادهٔ صنعتی نیست؛ اما شناخت ساختارهای غیرتکراری، دامنهٔ طراحی مواد تازه را گسترش داده است.

== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==

شختمن در تخنیون استاد برجستهٔ علم مواد و دارندهٔ کرسی فیلیپ توبیاس بوده است. بخش عمدهٔ پژوهش‌های او بر آلیاژهای فلزی، ساختارهای شبه‌بلوری، رشد مواد و رابطهٔ میان آرایش اتمی و ویژگی‌های فیزیکی متمرکز بوده است.

او در دانشگاه ایالتی آیووا نیز به‌عنوان استاد و پژوهشگر فعالیت کرده و در توسعهٔ همکاری‌های علمی میان اسرائیل و آمریکا نقش داشته است.

اهمیت علمی کار شختمن فراتر از یک ترکیب شیمیایی مشخص است. او نشان داد که طبقه‌بندی مواد جامد تنها بر اساس بلورهای دوره‌ای کافی نیست و ساختارهای منظم دیگری نیز وجود دارند. این دیدگاه بر پژوهش‌های بلورشناسی، فیزیک مادهٔ چگال، شیمی جامد و مهندسی مواد اثر گذاشت.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۵ اکتبر ۲۰۱۱ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی همان سال به دن شختمن تعلق می‌گیرد. او این جایزه را به‌تنهایی دریافت کرد و انگیزهٔ اعطای آن «کشف شبه‌بلورها» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

شختمن سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۱ در دانشگاه استکهلم با عنوان «مواد شبه‌دوره‌ای ـ تغییر الگو در بلورشناسی» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ کشف، دشواری‌های علمی آن و تأثیر شبه‌بلورها بر تعریف بلور را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/shechtman/lecture/ Dan Shechtman – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل به رسمیت‌شناخته‌شدن نهایی کشفی بود که در آغاز با تردید و مخالفت مواجه شده بود. این جایزه همچنین نشان داد که علم مواد می‌تواند با تغییر درک انسان از نظم اتمی، زمینه‌های تازه‌ای برای پژوهش و کاربرد صنعتی ایجاد کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ گزارش کرد که ۵۷ برندهٔ جایزهٔ نوبل در بیانیه‌ای مشترک از گذار دموکراتیک در ایران و نقشهٔ راه سیاسی این شورا حمایت کرده‌اند.

نام دن شختمن، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. بر اساس متن منتشرشده، امضاکنندگان از برگزاری انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی و ایرانی غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳

2026-10-31T10:00:54Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = دن شختمن
| نام انگلیسی = Dan Shechtman
| تصویر =دن شختمن.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = دانیل شختمن
| زمینه فعالیت = علم مواد، شیمی فیزیک و بلورشناسی
| ملیت = اسرائیلی
| تاریخ تولد = ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱
| محل تولد = تل‌آویو، فلسطین تحت قیمومت بریتانیا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = حیفا، اسرائیل
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف شبه‌بلورها در سال ۱۹۸۲
| نام دیگر = دانیل شختمن
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = دانشمند علم مواد و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = بلورشناسی، پراش و علم مواد
| آثار مهم = کشف ساختارهای شبه‌بلوری
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱؛ مدال ولف؛ عضویت در آکادمی ملی مهندسی آمریکا
| علت شهرت = کشف شبه‌بلورها
| تأثیرگذاشته بر = علم مواد، آلیاژها و بلورشناسی
| تأثیرپذیرفته از = پژوهش‌های بلورشناسی و پراش الکترونی
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در علم مواد، تخنیون ـ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل
| دانشگاه = تخنیون و دانشگاه ایالتی آیووا
| حوزه = مواد شبه‌بلوری و آلیاژهای فلزی
| همسر =
| فرزندان = چهار فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''دن شختمن''' ('''Dan Shechtman'''؛ زادهٔ ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱) دانشمند اسرائیلی در حوزهٔ علم مواد و بلورشناسی است. او در سال ۲۰۱۱ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌تنهایی دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف شبه‌بلورها» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/shechtman/facts/ Dan Shechtman – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

شختمن در سال ۱۹۸۲ ساختاری را مشاهده کرد که در آن اتم‌ها نظم داشتند، اما الگوی اتمی به‌صورت دوره‌ای و تکرارشونده بازتولید نمی‌شد. این مشاهده با تعریف رایج از بلور ناسازگار به نظر می‌رسید. تا آن زمان، بسیاری از دانشمندان تصور می‌کردند هر مادهٔ بلوری باید از الگویی تشکیل شده باشد که در همهٔ جهت‌ها به‌طور منظم تکرار شود. کشف شختمن نشان داد که نظم ریاضی و تقارن می‌تواند بدون تکرار دوره‌ای نیز وجود داشته باشد.

== زندگی و تحصیلات ==

دن شختمن در تل‌آویو، در سرزمینی که هنگام تولد او تحت قیمومت بریتانیا بود، به دنیا آمد. او در تخنیون ـ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل در حیفا تحصیل کرد و در سال ۱۹۷۲ دکترای علم مواد گرفت. شختمن پس از آن ارتباط خود را با تخنیون حفظ کرد و در این مؤسسه به تدریس و پژوهش پرداخت. او همچنین از سال ۲۰۰۴ با دانشگاه ایالتی آیووا در ایالات متحده همکاری داشته است.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

در آغاز دههٔ ۱۹۸۰، شختمن برای یک دورهٔ پژوهشی به آزمایشگاه مؤسسهٔ ملی استانداردها و فناوری آمریکا در بالتیمور رفت. در همان دوره، هنگام بررسی آلیاژهای فلزی و الگوهای پراش آن‌ها، به پدیده‌ای برخورد کرد که بعدها به کشف شبه‌بلورها انجامید.

او متأهل است و چهار فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== کشف شبه‌بلورها ==

در بلورهای معمولی، اتم‌ها در شبکه‌ای منظم قرار دارند. این نظم در مقیاس‌های بزرگ با تکرار یک واحد پایه ادامه پیدا می‌کند. برای نمونه، اگر یک واحد هندسی بارها در کنار واحدهای دیگر قرار گیرد و همان آرایش را ایجاد کند، الگویی دوره‌ای شکل می‌گیرد. این تصور برای مدت طولانی یکی از اصول بنیادی بلورشناسی بود.

شختمن در ۸ آوریل ۱۹۸۲ هنگام کار با یک آلیاژ فلزی، تصویر پراش الکترونی غیرمعمولی دید. تصویر، تقارن پنج‌گانه و نظم مشخصی را نشان می‌داد؛ اما این آرایش با شبکهٔ دوره‌ای شناخته‌شده سازگار نبود. پراش الکترونی روشی است که در آن الکترون‌ها به نمونه تابانده می‌شوند و از الگوی پراش آن‌ها دربارهٔ آرایش اتم‌های ماده نتیجه‌گیری می‌شود.

مشاهدهٔ شختمن نشان داد که ماده می‌تواند هم نظم دقیق داشته باشد و هم فاقد تکرار دوره‌ای باشد. به چنین ساختارهایی «شبه‌بلور» گفته شد. شبه‌بلورها از نظر ریاضی منظم‌اند، اما در آن‌ها یک شکل یا واحد پایه در فاصله‌های برابر و به‌طور بی‌پایان تکرار نمی‌شود.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/press-release/ The 2011 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

الگوی کشف‌شده در برخی جنبه‌ها به موزاییک‌های هندسی اسلامی شباهت دارد. در این موزاییک‌ها، نقش‌ها از قواعد هندسی دقیق پیروی می‌کنند، اما یک نقش واحد الزاماً به‌صورت دوره‌ای در سراسر سطح تکرار نمی‌شود. شباهت میان این الگوهای هنری و آرایش اتمی شبه‌بلورها به درک عمومی از مفهوم نظم غیرتکراری کمک کرده است. در توصیف شبه‌بلورها، نسبت طلایی نیز نقشی مهم دارد؛ نسبت برخی فاصله‌ها در این ساختارها با این عدد ریاضی مرتبط است.

== مخالفت‌های علمی ==

نتیجهٔ شختمن در ابتدا با مخالفت جدی روبه‌رو شد. برخی دانشمندان بر این باور بودند که ساختار مشاهده‌شده نمی‌تواند بلور باشد و احتمال می‌دادند نمونه آلوده یا نتیجهٔ آزمایش نادرست باشد. لینوس پاولینگ، شیمی‌دان برجسته و برندهٔ دو جایزهٔ نوبل، از مخالفان سرسخت تفسیر شبه‌بلوری بود. بنا بر گزارش بنیاد نوبل، شختمن در روند دفاع از یافته‌های خود از گروه پژوهشی‌اش کنار گذاشته شد.

با وجود این مخالفت‌ها، او بر تکرار آزمایش‌ها و بررسی مستقل نتایج پافشاری کرد. پژوهشگران دیگر بعدها نمونه‌های مشابهی ساختند و وجود شبه‌بلورها را در ترکیبات گوناگون تأیید کردند. این روند سرانجام باعث شد تعریف بلور در علم تغییر کند. در تعریف جدید، نظم بلندبرد شرط اصلی است، اما تکرار دوره‌ای دیگر الزاماً ضروری نیست.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کشف شختمن نمونه‌ای از نقش مشاهدهٔ تجربی در پیشرفت علم است. نظریه‌ها و تعریف‌های علمی بر اساس شواهد شکل می‌گیرند و اگر داده‌های معتبر با باورهای تثبیت‌شده سازگار نباشند، ممکن است نیاز به بازنگری در آن باورها وجود داشته باشد.

== کاربردهای علم شبه‌بلورها ==

پس از کشف نخستین شبه‌بلور، پژوهشگران نمونه‌های دیگری از این مواد را در آزمایشگاه تولید کردند. همچنین شبه‌بلورهای طبیعی در یک نمونهٔ معدنی متعلق به رودخانه‌ای در روسیه شناسایی شد. بررسی این مواد نشان داد که شبه‌بلورها تنها یک پدیدهٔ آزمایشگاهی نیستند و می‌توانند در شرایط طبیعی نیز شکل بگیرند.

برخی شبه‌بلورها ویژگی‌هایی مانند اصطکاک کم، سختی زیاد و رسانایی گرمایی پایین دارند. همین ویژگی‌ها توجه پژوهشگران علم مواد را به خود جلب کرده است. از شبه‌بلورها در برخی آلیاژهای فولادی و پوشش‌های مقاوم استفاده شده و دربارهٔ کاربرد آن‌ها در ظروف نچسب، ابزارهای برش و قطعات موتورهای دیزلی نیز پژوهش شده است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کاربردهای شبه‌بلورها به ترکیب شیمیایی، روش تولید و اندازهٔ دانه‌های ماده بستگی دارد. بنابراین، کشف شختمن به‌تنهایی به معنای آماده‌بودن همهٔ این مواد برای استفادهٔ صنعتی نیست؛ اما شناخت ساختارهای غیرتکراری، دامنهٔ طراحی مواد تازه را گسترش داده است.

== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==

شختمن در تخنیون استاد برجستهٔ علم مواد و دارندهٔ کرسی فیلیپ توبیاس بوده است. بخش عمدهٔ پژوهش‌های او بر آلیاژهای فلزی، ساختارهای شبه‌بلوری، رشد مواد و رابطهٔ میان آرایش اتمی و ویژگی‌های فیزیکی متمرکز بوده است. او در دانشگاه ایالتی آیووا نیز به‌عنوان استاد و پژوهشگر فعالیت کرده و در توسعهٔ همکاری‌های علمی میان اسرائیل و آمریکا نقش داشته است.

اهمیت علمی کار شختمن فراتر از یک ترکیب شیمیایی مشخص است. او نشان داد که طبقه‌بندی مواد جامد تنها بر اساس بلورهای دوره‌ای کافی نیست و ساختارهای منظم دیگری نیز وجود دارند. این دیدگاه بر پژوهش‌های بلورشناسی، فیزیک مادهٔ چگال، شیمی جامد و مهندسی مواد اثر گذاشت.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۵ اکتبر ۲۰۱۱ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی همان سال به دن شختمن تعلق می‌گیرد. او این جایزه را به‌تنهایی دریافت کرد و انگیزهٔ اعطای آن «کشف شبه‌بلورها» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

شختمن سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۱ در دانشگاه استکهلم با عنوان «مواد شبه‌دوره‌ای ـ تغییر الگو در بلورشناسی» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ کشف، دشواری‌های علمی آن و تأثیر شبه‌بلورها بر تعریف بلور را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/shechtman/lecture/ Dan Shechtman – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل به رسمیت‌شناخته‌شدن نهایی کشفی بود که در آغاز با تردید و مخالفت مواجه شده بود. این جایزه همچنین نشان داد که علم مواد می‌تواند با تغییر درک انسان از نظم اتمی، زمینه‌های تازه‌ای برای پژوهش و کاربرد صنعتی ایجاد کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ گزارش کرد که ۵۷ برندهٔ جایزهٔ نوبل در بیانیه‌ای مشترک از گذار دموکراتیک در ایران و نقشهٔ راه سیاسی این شورا حمایت کرده‌اند. نام دن شختمن، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. بر اساس متن منتشرشده، امضاکنندگان از برگزاری انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی و ایرانی غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>

در این مقاله، این موضوع به منبع منتشرکننده نسبت داده شده است؛ زیرا منابع رسمی نوبل، تخنیون و نایست موضع سیاسی شختمن دربارهٔ این بیانیه را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از شرح دستاورد علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

پرونده:دن شختمن.jpg

2026-10-31T09:58:42Z

Hamidreza: دن شختمن (Dan Shechtman؛ زادهٔ ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱) دانشمند اسرائیلی در حوزهٔ علم مواد و بلورشناسی

== خلاصه ==
دن شختمن (Dan Shechtman؛ زادهٔ ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱) دانشمند اسرائیلی در حوزهٔ علم مواد و بلورشناسی

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳

2026-10-31T09:56:08Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = دن شختمن
| نام انگلیسی = Dan Shechtman
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = دانیل شختمن
| زمینه فعالیت = علم مواد، شیمی فیزیک و بلورشناسی
| ملیت = اسرائیلی
| تاریخ تولد = ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱
| محل تولد = تل‌آویو، فلسطین تحت قیمومت بریتانیا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = حیفا، اسرائیل
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف شبه‌بلورها در سال ۱۹۸۲
| نام دیگر = دانیل شختمن
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = دانشمند علم مواد و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = بلورشناسی، پراش و علم مواد
| آثار مهم = کشف ساختارهای شبه‌بلوری
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱؛ مدال ولف؛ عضویت در آکادمی ملی مهندسی آمریکا
| علت شهرت = کشف شبه‌بلورها
| تأثیرگذاشته بر = علم مواد، آلیاژها و بلورشناسی
| تأثیرپذیرفته از = پژوهش‌های بلورشناسی و پراش الکترونی
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در علم مواد، تخنیون ـ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل
| دانشگاه = تخنیون و دانشگاه ایالتی آیووا
| حوزه = مواد شبه‌بلوری و آلیاژهای فلزی
| همسر =
| فرزندان = چهار فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''دن شختمن''' ('''Dan Shechtman'''؛ زادهٔ ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۴۱) دانشمند اسرائیلی در حوزهٔ علم مواد و بلورشناسی است. او در سال ۲۰۱۱ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌تنهایی دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای کشف شبه‌بلورها» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/shechtman/facts/ Dan Shechtman – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

شختمن در سال ۱۹۸۲ ساختاری را مشاهده کرد که در آن اتم‌ها نظم داشتند، اما الگوی اتمی به‌صورت دوره‌ای و تکرارشونده بازتولید نمی‌شد. این مشاهده با تعریف رایج از بلور ناسازگار به نظر می‌رسید. تا آن زمان، بسیاری از دانشمندان تصور می‌کردند هر مادهٔ بلوری باید از الگویی تشکیل شده باشد که در همهٔ جهت‌ها به‌طور منظم تکرار شود. کشف شختمن نشان داد که نظم ریاضی و تقارن می‌تواند بدون تکرار دوره‌ای نیز وجود داشته باشد.

== زندگی و تحصیلات ==

دن شختمن در تل‌آویو، در سرزمینی که هنگام تولد او تحت قیمومت بریتانیا بود، به دنیا آمد. او در تخنیون ـ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل در حیفا تحصیل کرد و در سال ۱۹۷۲ دکترای علم مواد گرفت. شختمن پس از آن ارتباط خود را با تخنیون حفظ کرد و در این مؤسسه به تدریس و پژوهش پرداخت. او همچنین از سال ۲۰۰۴ با دانشگاه ایالتی آیووا در ایالات متحده همکاری داشته است.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

در آغاز دههٔ ۱۹۸۰، شختمن برای یک دورهٔ پژوهشی به آزمایشگاه مؤسسهٔ ملی استانداردها و فناوری آمریکا در بالتیمور رفت. در همان دوره، هنگام بررسی آلیاژهای فلزی و الگوهای پراش آن‌ها، به پدیده‌ای برخورد کرد که بعدها به کشف شبه‌بلورها انجامید. او متأهل است و چهار فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== کشف شبه‌بلورها ==

در بلورهای معمولی، اتم‌ها در شبکه‌ای منظم قرار دارند. این نظم در مقیاس‌های بزرگ با تکرار یک واحد پایه ادامه پیدا می‌کند. برای نمونه، اگر یک واحد هندسی بارها در کنار واحدهای دیگر قرار گیرد و همان آرایش را ایجاد کند، الگویی دوره‌ای شکل می‌گیرد. این تصور برای مدت طولانی یکی از اصول بنیادی بلورشناسی بود.

شختمن در ۸ آوریل ۱۹۸۲ هنگام کار با یک آلیاژ فلزی، تصویر پراش الکترونی غیرمعمولی دید. تصویر، تقارن پنج‌گانه و نظم مشخصی را نشان می‌داد؛ اما این آرایش با شبکهٔ دوره‌ای شناخته‌شده سازگار نبود. پراش الکترونی روشی است که در آن الکترون‌ها به نمونه تابانده می‌شوند و از الگوی پراش آن‌ها دربارهٔ آرایش اتم‌های ماده نتیجه‌گیری می‌شود.

مشاهدهٔ شختمن نشان داد که ماده می‌تواند هم نظم دقیق داشته باشد و هم فاقد تکرار دوره‌ای باشد. به چنین ساختارهایی «شبه‌بلور» گفته شد. شبه‌بلورها از نظر ریاضی منظم‌اند، اما در آن‌ها یک شکل یا واحد پایه در فاصله‌های برابر و به‌طور بی‌پایان تکرار نمی‌شود.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/press-release/ The 2011 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

الگوی کشف‌شده در برخی جنبه‌ها به موزاییک‌های هندسی اسلامی شباهت دارد. در این موزاییک‌ها، نقش‌ها از قواعد هندسی دقیق پیروی می‌کنند، اما یک نقش واحد الزاماً به‌صورت دوره‌ای در سراسر سطح تکرار نمی‌شود. شباهت میان این الگوهای هنری و آرایش اتمی شبه‌بلورها به درک عمومی از مفهوم نظم غیرتکراری کمک کرده است. در توصیف شبه‌بلورها، نسبت طلایی نیز نقشی مهم دارد؛ نسبت برخی فاصله‌ها در این ساختارها با این عدد ریاضی مرتبط است.

== مخالفت‌های علمی ==

نتیجهٔ شختمن در ابتدا با مخالفت جدی روبه‌رو شد. برخی دانشمندان بر این باور بودند که ساختار مشاهده‌شده نمی‌تواند بلور باشد و احتمال می‌دادند نمونه آلوده یا نتیجهٔ آزمایش نادرست باشد. لینوس پاولینگ، شیمی‌دان برجسته و برندهٔ دو جایزهٔ نوبل، از مخالفان سرسخت تفسیر شبه‌بلوری بود. بنا بر گزارش بنیاد نوبل، شختمن در روند دفاع از یافته‌های خود از گروه پژوهشی‌اش کنار گذاشته شد.

با وجود این مخالفت‌ها، او بر تکرار آزمایش‌ها و بررسی مستقل نتایج پافشاری کرد. پژوهشگران دیگر بعدها نمونه‌های مشابهی ساختند و وجود شبه‌بلورها را در ترکیبات گوناگون تأیید کردند. این روند سرانجام باعث شد تعریف بلور در علم تغییر کند. در تعریف جدید، نظم بلندبرد شرط اصلی است، اما تکرار دوره‌ای دیگر الزاماً ضروری نیست.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کشف شختمن نمونه‌ای از نقش مشاهدهٔ تجربی در پیشرفت علم است. نظریه‌ها و تعریف‌های علمی بر اساس شواهد شکل می‌گیرند و اگر داده‌های معتبر با باورهای تثبیت‌شده سازگار نباشند، ممکن است نیاز به بازنگری در آن باورها وجود داشته باشد.

== کاربردهای علم شبه‌بلورها ==

پس از کشف نخستین شبه‌بلور، پژوهشگران نمونه‌های دیگری از این مواد را در آزمایشگاه تولید کردند. همچنین شبه‌بلورهای طبیعی در یک نمونهٔ معدنی متعلق به رودخانه‌ای در روسیه شناسایی شد. بررسی این مواد نشان داد که شبه‌بلورها تنها یک پدیدهٔ آزمایشگاهی نیستند و می‌توانند در شرایط طبیعی نیز شکل بگیرند.

برخی شبه‌بلورها ویژگی‌هایی مانند اصطکاک کم، سختی زیاد و رسانایی گرمایی پایین دارند. همین ویژگی‌ها توجه پژوهشگران علم مواد را به خود جلب کرده است. از شبه‌بلورها در برخی آلیاژهای فولادی و پوشش‌های مقاوم استفاده شده و دربارهٔ کاربرد آن‌ها در ظروف نچسب، ابزارهای برش و قطعات موتورهای دیزلی نیز پژوهش شده است.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کاربردهای شبه‌بلورها به ترکیب شیمیایی، روش تولید و اندازهٔ دانه‌های ماده بستگی دارد. بنابراین، کشف شختمن به‌تنهایی به معنای آماده‌بودن همهٔ این مواد برای استفادهٔ صنعتی نیست؛ اما شناخت ساختارهای غیرتکراری، دامنهٔ طراحی مواد تازه را گسترش داده است.

== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==

شختمن در تخنیون استاد برجستهٔ علم مواد و دارندهٔ کرسی فیلیپ توبیاس بوده است. بخش عمدهٔ پژوهش‌های او بر آلیاژهای فلزی، ساختارهای شبه‌بلوری، رشد مواد و رابطهٔ میان آرایش اتمی و ویژگی‌های فیزیکی متمرکز بوده است. او در دانشگاه ایالتی آیووا نیز به‌عنوان استاد و پژوهشگر فعالیت کرده و در توسعهٔ همکاری‌های علمی میان اسرائیل و آمریکا نقش داشته است.

اهمیت علمی کار شختمن فراتر از یک ترکیب شیمیایی مشخص است. او نشان داد که طبقه‌بندی مواد جامد تنها بر اساس بلورهای دوره‌ای کافی نیست و ساختارهای منظم دیگری نیز وجود دارند. این دیدگاه بر پژوهش‌های بلورشناسی، فیزیک مادهٔ چگال، شیمی جامد و مهندسی مواد اثر گذاشت.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۵ اکتبر ۲۰۱۱ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی همان سال به دن شختمن تعلق می‌گیرد. او این جایزه را به‌تنهایی دریافت کرد و انگیزهٔ اعطای آن «کشف شبه‌بلورها» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

شختمن سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۱۱ در دانشگاه استکهلم با عنوان «مواد شبه‌دوره‌ای ـ تغییر الگو در بلورشناسی» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ کشف، دشواری‌های علمی آن و تأثیر شبه‌بلورها بر تعریف بلور را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2011/shechtman/lecture/ Dan Shechtman – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل به رسمیت‌شناخته‌شدن نهایی کشفی بود که در آغاز با تردید و مخالفت مواجه شده بود. این جایزه همچنین نشان داد که علم مواد می‌تواند با تغییر درک انسان از نظم اتمی، زمینه‌های تازه‌ای برای پژوهش و کاربرد صنعتی ایجاد کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در ۲۲ مارس ۲۰۲۶ گزارش کرد که ۵۷ برندهٔ جایزهٔ نوبل در بیانیه‌ای مشترک از گذار دموکراتیک در ایران و نقشهٔ راه سیاسی این شورا حمایت کرده‌اند. نام دن شختمن، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۱۱، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. بر اساس متن منتشرشده، امضاکنندگان از برگزاری انتخابات آزاد، جدایی دین از دولت، برابری جنسیتی و قومی و ایرانی غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۶">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/joint-statement-by-57-nobel-laureates-endorses-democratic-roadmap-for-iran/ Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۶]</ref>

در این مقاله، این موضوع به منبع منتشرکننده نسبت داده شده است؛ زیرا منابع رسمی نوبل، تخنیون و نایست موضع سیاسی شختمن دربارهٔ این بیانیه را به‌طور مستقل گزارش نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از شرح دستاورد علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2

2026-10-31T09:02:19Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ونکاترامان رامکریشنان
| نام انگلیسی = Venkatraman Ramakrishnan
| تصویر =ونکاترامان رامکریشنان.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ونکاترامان رامکریشنان
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = هندی ـ آمریکایی ـ بریتانیایی
| تاریخ تولد = ۱۹۵۲
| محل تولد = چیدامبارام، تامیل نادو، هند
| والدین = سی. وی. رامکریشنان و آر. راجالکشمی
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = کمبریج، انگلستان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی
| نام دیگر = ونکی رامکریشنان
| لقب = سر ونکی رامکریشنان
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و پژوهشگر
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و بلورشناسی پرتو ایکس
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹؛ عضویت در انجمن سلطنتی
| علت شهرت = مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| تأثیرگذاشته بر = زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و طراحی آنتی‌بیوتیک‌ها
| تأثیرپذیرفته از = پژوهشگران زیست‌شیمی و زیست‌شناسی ساختاری
| وبگاه =
| تحصیلات = فیزیک، دانشگاه ام. اس. بارودا؛ دکترای فیزیک، دانشگاه اوهایو
| دانشگاه = آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی، کمبریج
| حوزه = ریبوزوم، ترجمهٔ ژنتیکی و ساختار RNA
| همسر = ورا روزن‌بری
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ونکاترامان رامکریشنان''' ('''Venkatraman Ramakrishnan'''؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار است که بیشتر با نام '''ونکی رامکریشنان''' شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۹، به‌طور مشترک با توماس استیتز و آدا یونات، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/facts/ Venkatraman Ramakrishnan – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند. پروتئین‌های حاصل، وظایف گوناگونی از انتقال اکسیژن و دفاع ایمنی تا تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن بر عهده دارند. پژوهش‌های رامکریشنان و همکارانش برای نخستین بار تصویرهایی با وضوح اتمی از بخش‌های مهم ریبوزوم فراهم کرد و نشان داد که این ماشین پیچیده چگونه ترجمهٔ رمز ژنتیکی را انجام می‌دهد.

== کودکی و تحصیلات ==

رامکریشنان در شهر چیدامبارام در ایالت تامیل نادو در هند به دنیا آمد. پدرش، سی. وی. رامکریشنان، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه بود و مادرش، آر. راجالکشمی، پس از تحصیل در روان‌شناسی به همکاری علمی با همسرش پرداخت. خانوادهٔ او در محیطی علمی رشد می‌کرد و پژوهشگران هندی و خارجی اغلب با پدر و مادرش در ارتباط بودند.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/biographical/ Venkatraman Ramakrishnan – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

وقتی رامکریشنان سه ساله بود، خانواده به شهر بارودا، که امروزه وادودارا نامیده می‌شود، نقل مکان کردند. او در مدرسه‌ای انگلیسی‌زبان تحصیل کرد و در سال‌های نوجوانی، زیر تأثیر یکی از معلمان ریاضی و علوم خود، علاقه‌اش به علوم پایه تقویت شد. رامکریشنان در دانشگاه ام. اس. بارودا به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

او برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای فیزیک را از دانشگاه اوهایو گرفت. موضوع رسالهٔ او در حوزهٔ فیزیک نظری مادهٔ چگال بود. با این حال، پس از پایان دکترا دریافت که برای ورود به زیست‌شناسی مولکولی به آموزش بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، دوره‌هایی در زیست‌شناسی و زیست‌شیمی گذراند و مسیر پژوهشی خود را از فیزیک به زیست‌شناسی ساختاری تغییر داد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== تغییر مسیر از فیزیک به زیست‌شناسی ==

تغییر رشته برای رامکریشنان تصمیمی ساده نبود. او در آغاز کار علمی خود با نظریه‌ها و ابزارهای فیزیک سروکار داشت، اما به‌تدریج متوجه شد که مسئلهٔ ساختار مولکول‌های زیستی می‌تواند از روش‌های فیزیکی برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های زیست‌شناسی استفاده کند. او در ادامه به پژوهش دربارهٔ پروتئین‌ها و RNA پرداخت و به گروه‌هایی پیوست که از بلورشناسی پرتو ایکس برای تعیین ساختار مولکول‌های بزرگ استفاده می‌کردند.

ریبوزوم به دلیل اندازه و پیچیدگی‌اش یکی از دشوارترین هدف‌ها برای بلورشناسی بود. این ساختار از RNA ریبوزومی و پروتئین‌های متعدد تشکیل شده است و در سلول به‌صورت دو زیرواحد بزرگ و کوچک عمل می‌کند. تعیین آرایش اتمی آن به نمونه‌های خالص، بلورهای مناسب، پرتوهای ایکس قدرتمند و تحلیل محاسباتی گسترده نیاز داشت.

رامکریشنان در سال ۱۹۹۹ به آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی در کمبریج پیوست. او در این مرکز گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم تشکیل داد و از همکاری میان زیست‌شیمی، زیست‌شناسی مولکولی، فیزیک و بلورشناسی بهره گرفت.<ref name="LMB">[https://mrclmb.ac.uk/research-leaders/venki-ramakrishnan/ Venki Ramakrishnan، آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی]</ref>

== ساختار ریبوزوم ==
[[پرونده:ریبوزوم.jpg|جایگزین=ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول|بندانگشتی|250x250پیکسل|ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول]]
ریبوزوم در همهٔ سلول‌ها وظیفهٔ اصلی ساخت پروتئین را انجام می‌دهد. آران‌ای پیام‌رسان، نسخه‌ای موقت از اطلاعات ژنتیکی، وارد ریبوزوم می‌شود. ریبوزوم توالی سه‌حرفی این آران‌ای را می‌خواند و با کمک آران‌ای ناقل، اسیدهای آمینهٔ مناسب را به ترتیب کنار هم قرار می‌دهد. حاصل این فرایند زنجیره‌ای است که پس از تاخوردن به یک پروتئین فعال تبدیل می‌شود.

در سال ۲۰۰۰، گروه رامکریشنان نخستین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی را تعیین کرد. این زیرواحد مسئول بخشی از فرایند خواندن رمز ژنتیکی است.

ساختار به‌دست‌آمده نشان داد که چگونه ریبوزوم میان توالی درست و نادرست آران‌ای پیام‌رسان تمایز می‌گذارد و چگونه آران‌ای ناقل در جایگاه‌های مشخص قرار می‌گیرد.<ref name="LMB" />

پس از آن، گروه رامکریشنان ساختار مجموعه‌های عملکردی ریبوزوم کامل باکتریایی را در وضعیت‌های مختلف مسیر ترجمه بررسی کرد.

این پژوهش‌ها مرحله‌های آغاز ترجمه، حرکت ریبوزوم روی آران‌ای پیام‌رسان و تشکیل پیوند میان اسیدهای آمینه را روشن‌تر کردند. مطالعهٔ ساختار ریبوزوم در وضعیت‌های گوناگون نشان داد که این دستگاه ثابت نیست، بلکه هنگام ساخت پروتئین دچار تغییر شکل‌های منظم می‌شود.

== اهمیت برای داروها و آنتی‌بیوتیک‌ها ==

ریبوزوم‌های باکتریایی با ریبوزوم‌های سلول‌های انسان تفاوت دارند. بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌ها از همین تفاوت استفاده می‌کنند و به بخش‌هایی از ریبوزوم باکتری می‌چسبند که در ریبوزوم انسانی وجود ندارد یا ساختار متفاوتی دارد. اتصال دارو می‌تواند خواندن آران‌ای، ورود آران‌ای ناقل یا حرکت ریبوزوم را متوقف کند و در نتیجه، باکتری نتواند پروتئین‌های ضروری خود را بسازد.

رامکریشنان و دیگر برندگان نوبل شیمی ۲۰۰۹ مدل‌های سه‌بعدی‌ای تهیه کردند که نشان می‌دادند آنتی‌بیوتیک‌های مختلف چگونه به ریبوزوم متصل می‌شوند. این مدل‌ها به پژوهشگران کمک کرد تا سازوکار اثر داروهای موجود را بهتر بفهمند و برای طراحی آنتی‌بیوتیک‌های جدید، دقیق‌تر عمل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/press-release/ The 2009 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این پژوهش با افزایش مقاومت باکتری‌ها در برابر داروها بیشتر شده است. وقتی ساختار جایگاه اتصال دارو و مسیر حرکت ریبوزوم شناخته شود، امکان اصلاح داروهای قدیمی یا ساخت ترکیباتی با هدف‌گیری بهتر فراهم می‌شود. از این نظر، کار رامکریشنان تنها توضیحی بنیادی دربارهٔ حیات نیست، بلکه پیامدهای مستقیم پزشکی و دارویی نیز دارد.

== ادامهٔ پژوهش‌ها ==

پژوهش‌های بعدی رامکریشنان به ساختارهای عملکردی ریبوزوم در سلول‌های پیچیده‌تر گسترش یافت. گروه او در سال‌های اخیر از میکروسکوپ الکترونی برودتی برای مطالعهٔ ترجمه در یوکاریوت‌ها و میتوکندری استفاده کرده است. این پژوهش‌ها به‌ویژه بر آغاز ترجمه و تنظیم آن تمرکز داشته‌اند. او همچنین به مطالعهٔ ترجمهٔ RNAهای حلقوی و امکان کاربرد آن‌ها در درمان‌های مبتنی بر RNA علاقه‌مند شده است.<ref name="LMB" />

رامکریشنان علاوه بر مقاله‌های تخصصی، کتاب‌هایی برای عموم مردم نوشته است. کتاب ''ماشین ژن'' خاطرات او از رقابت علمی برای تعیین ساختار ریبوزوم و دشواری‌های کار گروهی در زیست‌شناسی ساختاری است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ ریاست انجمن سلطنتی بریتانیا را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به لقب شوالیه مفتخر شد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۷ اکتبر ۲۰۰۹ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به ونکاترامان رامکریشنان، توماس ای. استیتز و آدا ای. یونات تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» بود و جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

رامکریشنان سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ در دانشگاه استکهلم با عنوان «گشودن ساختار ریبوزوم» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ پژوهش‌های ریبوزوم، دشواری تعیین ساختار آن و ارتباط میان ساختار مولکولی و عملکرد ریبوزوم را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/lecture/ Venkatraman Ramakrishnan – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

دستاورد رامکریشنان نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی است. او با عبور از مرزهای سنتی رشته‌ها توانست از روش‌های فیزیکی برای پاسخ به پرسشی بنیادی در زیست‌شناسی استفاده کند: سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به پروتئین و در نهایت به عملکرد زیستی تبدیل می‌کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران]] در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد|برندگان جایزهٔ نوبل]] در نامه‌ای مشترک از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. نام ونکاترامان رامکریشنان، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است.

گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین نام رامکریشنان در گزارش شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «گردهمایی ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

== منابع ==
<references />

برندگان جایزهٔ نوبل

2026-10-31T08:58:17Z

Hamidreza: تغییرمسیر به نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد

#تغییر_مسیر [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2

2026-10-31T08:56:16Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ونکاترامان رامکریشنان
| نام انگلیسی = Venkatraman Ramakrishnan
| تصویر =ونکاترامان رامکریشنان.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ونکاترامان رامکریشنان
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = هندی ـ آمریکایی ـ بریتانیایی
| تاریخ تولد = ۱۹۵۲
| محل تولد = چیدامبارام، تامیل نادو، هند
| والدین = سی. وی. رامکریشنان و آر. راجالکشمی
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = کمبریج، انگلستان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی
| نام دیگر = ونکی رامکریشنان
| لقب = سر ونکی رامکریشنان
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و پژوهشگر
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و بلورشناسی پرتو ایکس
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹؛ عضویت در انجمن سلطنتی
| علت شهرت = مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| تأثیرگذاشته بر = زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و طراحی آنتی‌بیوتیک‌ها
| تأثیرپذیرفته از = پژوهشگران زیست‌شیمی و زیست‌شناسی ساختاری
| وبگاه =
| تحصیلات = فیزیک، دانشگاه ام. اس. بارودا؛ دکترای فیزیک، دانشگاه اوهایو
| دانشگاه = آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی، کمبریج
| حوزه = ریبوزوم، ترجمهٔ ژنتیکی و ساختار RNA
| همسر = ورا روزن‌بری
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ونکاترامان رامکریشنان''' ('''Venkatraman Ramakrishnan'''؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار است که بیشتر با نام '''ونکی رامکریشنان''' شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۹، به‌طور مشترک با توماس استیتز و آدا یونات، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/facts/ Venkatraman Ramakrishnan – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند. پروتئین‌های حاصل، وظایف گوناگونی از انتقال اکسیژن و دفاع ایمنی تا تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن بر عهده دارند. پژوهش‌های رامکریشنان و همکارانش برای نخستین بار تصویرهایی با وضوح اتمی از بخش‌های مهم ریبوزوم فراهم کرد و نشان داد که این ماشین پیچیده چگونه ترجمهٔ رمز ژنتیکی را انجام می‌دهد.

== کودکی و تحصیلات ==

رامکریشنان در شهر چیدامبارام در ایالت تامیل نادو در هند به دنیا آمد. پدرش، سی. وی. رامکریشنان، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه بود و مادرش، آر. راجالکشمی، پس از تحصیل در روان‌شناسی به همکاری علمی با همسرش پرداخت. خانوادهٔ او در محیطی علمی رشد می‌کرد و پژوهشگران هندی و خارجی اغلب با پدر و مادرش در ارتباط بودند.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/biographical/ Venkatraman Ramakrishnan – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

وقتی رامکریشنان سه ساله بود، خانواده به شهر بارودا، که امروزه وادودارا نامیده می‌شود، نقل مکان کردند. او در مدرسه‌ای انگلیسی‌زبان تحصیل کرد و در سال‌های نوجوانی، زیر تأثیر یکی از معلمان ریاضی و علوم خود، علاقه‌اش به علوم پایه تقویت شد. رامکریشنان در دانشگاه ام. اس. بارودا به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

او برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای فیزیک را از دانشگاه اوهایو گرفت. موضوع رسالهٔ او در حوزهٔ فیزیک نظری مادهٔ چگال بود. با این حال، پس از پایان دکترا دریافت که برای ورود به زیست‌شناسی مولکولی به آموزش بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، دوره‌هایی در زیست‌شناسی و زیست‌شیمی گذراند و مسیر پژوهشی خود را از فیزیک به زیست‌شناسی ساختاری تغییر داد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== تغییر مسیر از فیزیک به زیست‌شناسی ==

تغییر رشته برای رامکریشنان تصمیمی ساده نبود. او در آغاز کار علمی خود با نظریه‌ها و ابزارهای فیزیک سروکار داشت، اما به‌تدریج متوجه شد که مسئلهٔ ساختار مولکول‌های زیستی می‌تواند از روش‌های فیزیکی برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های زیست‌شناسی استفاده کند. او در ادامه به پژوهش دربارهٔ پروتئین‌ها و RNA پرداخت و به گروه‌هایی پیوست که از بلورشناسی پرتو ایکس برای تعیین ساختار مولکول‌های بزرگ استفاده می‌کردند.

ریبوزوم به دلیل اندازه و پیچیدگی‌اش یکی از دشوارترین هدف‌ها برای بلورشناسی بود. این ساختار از RNA ریبوزومی و پروتئین‌های متعدد تشکیل شده است و در سلول به‌صورت دو زیرواحد بزرگ و کوچک عمل می‌کند. تعیین آرایش اتمی آن به نمونه‌های خالص، بلورهای مناسب، پرتوهای ایکس قدرتمند و تحلیل محاسباتی گسترده نیاز داشت.

رامکریشنان در سال ۱۹۹۹ به آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی در کمبریج پیوست. او در این مرکز گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم تشکیل داد و از همکاری میان زیست‌شیمی، زیست‌شناسی مولکولی، فیزیک و بلورشناسی بهره گرفت.<ref name="LMB">[https://mrclmb.ac.uk/research-leaders/venki-ramakrishnan/ Venki Ramakrishnan، آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی]</ref>

== ساختار ریبوزوم ==
[[پرونده:ریبوزوم.jpg|جایگزین=ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول|بندانگشتی|250x250پیکسل|ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول]]
ریبوزوم در همهٔ سلول‌ها وظیفهٔ اصلی ساخت پروتئین را انجام می‌دهد. آران‌ای پیام‌رسان، نسخه‌ای موقت از اطلاعات ژنتیکی، وارد ریبوزوم می‌شود. ریبوزوم توالی سه‌حرفی این آران‌ای را می‌خواند و با کمک آران‌ای ناقل، اسیدهای آمینهٔ مناسب را به ترتیب کنار هم قرار می‌دهد. حاصل این فرایند زنجیره‌ای است که پس از تاخوردن به یک پروتئین فعال تبدیل می‌شود.

در سال ۲۰۰۰، گروه رامکریشنان نخستین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی را تعیین کرد. این زیرواحد مسئول بخشی از فرایند خواندن رمز ژنتیکی است.

ساختار به‌دست‌آمده نشان داد که چگونه ریبوزوم میان توالی درست و نادرست آران‌ای پیام‌رسان تمایز می‌گذارد و چگونه آران‌ای ناقل در جایگاه‌های مشخص قرار می‌گیرد.<ref name="LMB" />

پس از آن، گروه رامکریشنان ساختار مجموعه‌های عملکردی ریبوزوم کامل باکتریایی را در وضعیت‌های مختلف مسیر ترجمه بررسی کرد.

این پژوهش‌ها مرحله‌های آغاز ترجمه، حرکت ریبوزوم روی آران‌ای پیام‌رسان و تشکیل پیوند میان اسیدهای آمینه را روشن‌تر کردند. مطالعهٔ ساختار ریبوزوم در وضعیت‌های گوناگون نشان داد که این دستگاه ثابت نیست، بلکه هنگام ساخت پروتئین دچار تغییر شکل‌های منظم می‌شود.

== اهمیت برای داروها و آنتی‌بیوتیک‌ها ==

ریبوزوم‌های باکتریایی با ریبوزوم‌های سلول‌های انسان تفاوت دارند. بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌ها از همین تفاوت استفاده می‌کنند و به بخش‌هایی از ریبوزوم باکتری می‌چسبند که در ریبوزوم انسانی وجود ندارد یا ساختار متفاوتی دارد. اتصال دارو می‌تواند خواندن آران‌ای، ورود آران‌ای ناقل یا حرکت ریبوزوم را متوقف کند و در نتیجه، باکتری نتواند پروتئین‌های ضروری خود را بسازد.

رامکریشنان و دیگر برندگان نوبل شیمی ۲۰۰۹ مدل‌های سه‌بعدی‌ای تهیه کردند که نشان می‌دادند آنتی‌بیوتیک‌های مختلف چگونه به ریبوزوم متصل می‌شوند. این مدل‌ها به پژوهشگران کمک کرد تا سازوکار اثر داروهای موجود را بهتر بفهمند و برای طراحی آنتی‌بیوتیک‌های جدید، دقیق‌تر عمل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/press-release/ The 2009 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این پژوهش با افزایش مقاومت باکتری‌ها در برابر داروها بیشتر شده است. وقتی ساختار جایگاه اتصال دارو و مسیر حرکت ریبوزوم شناخته شود، امکان اصلاح داروهای قدیمی یا ساخت ترکیباتی با هدف‌گیری بهتر فراهم می‌شود. از این نظر، کار رامکریشنان تنها توضیحی بنیادی دربارهٔ حیات نیست، بلکه پیامدهای مستقیم پزشکی و دارویی نیز دارد.

== ادامهٔ پژوهش‌ها ==

پژوهش‌های بعدی رامکریشنان به ساختارهای عملکردی ریبوزوم در سلول‌های پیچیده‌تر گسترش یافت. گروه او در سال‌های اخیر از میکروسکوپ الکترونی برودتی برای مطالعهٔ ترجمه در یوکاریوت‌ها و میتوکندری استفاده کرده است. این پژوهش‌ها به‌ویژه بر آغاز ترجمه و تنظیم آن تمرکز داشته‌اند. او همچنین به مطالعهٔ ترجمهٔ RNAهای حلقوی و امکان کاربرد آن‌ها در درمان‌های مبتنی بر RNA علاقه‌مند شده است.<ref name="LMB" />

رامکریشنان علاوه بر مقاله‌های تخصصی، کتاب‌هایی برای عموم مردم نوشته است. کتاب ''ماشین ژن'' خاطرات او از رقابت علمی برای تعیین ساختار ریبوزوم و دشواری‌های کار گروهی در زیست‌شناسی ساختاری است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ ریاست انجمن سلطنتی بریتانیا را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به لقب شوالیه مفتخر شد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۷ اکتبر ۲۰۰۹ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به ونکاترامان رامکریشنان، توماس ای. استیتز و آدا ای. یونات تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» بود و جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

رامکریشنان سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ در دانشگاه استکهلم با عنوان «گشودن ساختار ریبوزوم» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ پژوهش‌های ریبوزوم، دشواری تعیین ساختار آن و ارتباط میان ساختار مولکولی و عملکرد ریبوزوم را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/lecture/ Venkatraman Ramakrishnan – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

دستاورد رامکریشنان نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی است. او با عبور از مرزهای سنتی رشته‌ها توانست از روش‌های فیزیکی برای پاسخ به پرسشی بنیادی در زیست‌شناسی استفاده کند: سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به پروتئین و در نهایت به عملکرد زیستی تبدیل می‌کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران]] در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. نام ونکاترامان رامکریشنان، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین نام رامکریشنان در گزارش شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «اجلاس ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی موضع سیاسی رامکریشنان دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2

2026-10-31T08:38:32Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ونکاترامان رامکریشنان
| نام انگلیسی = Venkatraman Ramakrishnan
| تصویر =ونکاترامان رامکریشنان.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ونکاترامان رامکریشنان
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = هندی ـ آمریکایی ـ بریتانیایی
| تاریخ تولد = ۱۹۵۲
| محل تولد = چیدامبارام، تامیل نادو، هند
| والدین = سی. وی. رامکریشنان و آر. راجالکشمی
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = کمبریج، انگلستان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی
| نام دیگر = ونکی رامکریشنان
| لقب = سر ونکی رامکریشنان
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و پژوهشگر
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و بلورشناسی پرتو ایکس
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹؛ عضویت در انجمن سلطنتی
| علت شهرت = مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| تأثیرگذاشته بر = زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و طراحی آنتی‌بیوتیک‌ها
| تأثیرپذیرفته از = پژوهشگران زیست‌شیمی و زیست‌شناسی ساختاری
| وبگاه =
| تحصیلات = فیزیک، دانشگاه ام. اس. بارودا؛ دکترای فیزیک، دانشگاه اوهایو
| دانشگاه = آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی، کمبریج
| حوزه = ریبوزوم، ترجمهٔ ژنتیکی و ساختار RNA
| همسر = ورا روزن‌بری
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ونکاترامان رامکریشنان''' ('''Venkatraman Ramakrishnan'''؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار است که بیشتر با نام '''ونکی رامکریشنان''' شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۹، به‌طور مشترک با توماس استیتز و آدا یونات، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/facts/ Venkatraman Ramakrishnan – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند. پروتئین‌های حاصل، وظایف گوناگونی از انتقال اکسیژن و دفاع ایمنی تا تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن بر عهده دارند. پژوهش‌های رامکریشنان و همکارانش برای نخستین بار تصویرهایی با وضوح اتمی از بخش‌های مهم ریبوزوم فراهم کرد و نشان داد که این ماشین پیچیده چگونه ترجمهٔ رمز ژنتیکی را انجام می‌دهد.

== کودکی و تحصیلات ==

رامکریشنان در شهر چیدامبارام در ایالت تامیل نادو در هند به دنیا آمد. پدرش، سی. وی. رامکریشنان، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه بود و مادرش، آر. راجالکشمی، پس از تحصیل در روان‌شناسی به همکاری علمی با همسرش پرداخت. خانوادهٔ او در محیطی علمی رشد می‌کرد و پژوهشگران هندی و خارجی اغلب با پدر و مادرش در ارتباط بودند.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/biographical/ Venkatraman Ramakrishnan – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

وقتی رامکریشنان سه ساله بود، خانواده به شهر بارودا، که امروزه وادودارا نامیده می‌شود، نقل مکان کردند. او در مدرسه‌ای انگلیسی‌زبان تحصیل کرد و در سال‌های نوجوانی، زیر تأثیر یکی از معلمان ریاضی و علوم خود، علاقه‌اش به علوم پایه تقویت شد. رامکریشنان در دانشگاه ام. اس. بارودا به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

او برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای فیزیک را از دانشگاه اوهایو گرفت. موضوع رسالهٔ او در حوزهٔ فیزیک نظری مادهٔ چگال بود. با این حال، پس از پایان دکترا دریافت که برای ورود به زیست‌شناسی مولکولی به آموزش بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، دوره‌هایی در زیست‌شناسی و زیست‌شیمی گذراند و مسیر پژوهشی خود را از فیزیک به زیست‌شناسی ساختاری تغییر داد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== تغییر مسیر از فیزیک به زیست‌شناسی ==

تغییر رشته برای رامکریشنان تصمیمی ساده نبود. او در آغاز کار علمی خود با نظریه‌ها و ابزارهای فیزیک سروکار داشت، اما به‌تدریج متوجه شد که مسئلهٔ ساختار مولکول‌های زیستی می‌تواند از روش‌های فیزیکی برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های زیست‌شناسی استفاده کند. او در ادامه به پژوهش دربارهٔ پروتئین‌ها و RNA پرداخت و به گروه‌هایی پیوست که از بلورشناسی پرتو ایکس برای تعیین ساختار مولکول‌های بزرگ استفاده می‌کردند.

ریبوزوم به دلیل اندازه و پیچیدگی‌اش یکی از دشوارترین هدف‌ها برای بلورشناسی بود. این ساختار از RNA ریبوزومی و پروتئین‌های متعدد تشکیل شده است و در سلول به‌صورت دو زیرواحد بزرگ و کوچک عمل می‌کند. تعیین آرایش اتمی آن به نمونه‌های خالص، بلورهای مناسب، پرتوهای ایکس قدرتمند و تحلیل محاسباتی گسترده نیاز داشت.

رامکریشنان در سال ۱۹۹۹ به آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی در کمبریج پیوست. او در این مرکز گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم تشکیل داد و از همکاری میان زیست‌شیمی، زیست‌شناسی مولکولی، فیزیک و بلورشناسی بهره گرفت.<ref name="LMB">[https://mrclmb.ac.uk/research-leaders/venki-ramakrishnan/ Venki Ramakrishnan، آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی]</ref>

== ساختار ریبوزوم ==
[[پرونده:ریبوزوم.jpg|جایگزین=ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول|بندانگشتی|250x250پیکسل|ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول]]
ریبوزوم در همهٔ سلول‌ها وظیفهٔ اصلی ساخت پروتئین را انجام می‌دهد. آران‌ای پیام‌رسان، نسخه‌ای موقت از اطلاعات ژنتیکی، وارد ریبوزوم می‌شود. ریبوزوم توالی سه‌حرفی این آران‌ای را می‌خواند و با کمک آران‌ای ناقل، اسیدهای آمینهٔ مناسب را به ترتیب کنار هم قرار می‌دهد. حاصل این فرایند زنجیره‌ای است که پس از تاخوردن به یک پروتئین فعال تبدیل می‌شود.

در سال ۲۰۰۰، گروه رامکریشنان نخستین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی را تعیین کرد. این زیرواحد مسئول بخشی از فرایند خواندن رمز ژنتیکی است. ساختار به‌دست‌آمده نشان داد که چگونه ریبوزوم میان توالی درست و نادرست آران‌ای پیام‌رسان تمایز می‌گذارد و چگونه آران‌ای ناقل در جایگاه‌های مشخص قرار می‌گیرد.<ref name="LMB" />

پس از آن، گروه رامکریشنان ساختار مجموعه‌های عملکردی ریبوزوم کامل باکتریایی را در وضعیت‌های مختلف مسیر ترجمه بررسی کرد. این پژوهش‌ها مرحله‌های آغاز ترجمه، حرکت ریبوزوم روی آران‌ای پیام‌رسان و تشکیل پیوند میان اسیدهای آمینه را روشن‌تر کردند. مطالعهٔ ساختار ریبوزوم در وضعیت‌های گوناگون نشان داد که این دستگاه ثابت نیست، بلکه هنگام ساخت پروتئین دچار تغییر شکل‌های منظم می‌شود.

== اهمیت برای داروها و آنتی‌بیوتیک‌ها ==

ریبوزوم‌های باکتریایی با ریبوزوم‌های سلول‌های انسان تفاوت دارند. بسیاری از [[آنتی‌بیوتیک]]‌ها از همین تفاوت استفاده می‌کنند و به بخش‌هایی از ریبوزوم باکتری می‌چسبند که در ریبوزوم انسانی وجود ندارد یا ساختار متفاوتی دارد. اتصال دارو می‌تواند خواندن آران‌ای، ورود آران‌ای ناقل یا حرکت ریبوزوم را متوقف کند و در نتیجه، باکتری نتواند پروتئین‌های ضروری خود را بسازد.

رامکریشنان و دیگر برندگان نوبل شیمی ۲۰۰۹ مدل‌های سه‌بعدی‌ای تهیه کردند که نشان می‌دادند آنتی‌بیوتیک‌های مختلف چگونه به ریبوزوم متصل می‌شوند. این مدل‌ها به پژوهشگران کمک کردند سازوکار اثر داروهای موجود را بهتر بفهمند و برای طراحی آنتی‌بیوتیک‌های جدید، دقیق‌تر عمل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/press-release/ The 2009 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این پژوهش با افزایش مقاومت باکتری‌ها در برابر داروها بیشتر شده است. وقتی ساختار جایگاه اتصال دارو و مسیر حرکت ریبوزوم شناخته شود، امکان اصلاح داروهای قدیمی یا ساخت ترکیباتی با هدف‌گیری بهتر فراهم می‌شود. از این نظر، کار رامکریشنان تنها توضیحی بنیادی دربارهٔ حیات نیست، بلکه پیامدهای مستقیم پزشکی و دارویی نیز دارد.

== ادامهٔ پژوهش‌ها ==

پژوهش‌های بعدی رامکریشنان به ساختارهای عملکردی ریبوزوم در سلول‌های پیچیده‌تر گسترش یافت. گروه او در سال‌های اخیر از میکروسکوپ الکترونی برودتی برای مطالعهٔ ترجمه در یوکاریوت‌ها و میتوکندری استفاده کرده است. این پژوهش‌ها به‌ویژه بر آغاز ترجمه و تنظیم آن تمرکز داشته‌اند. او همچنین به مطالعهٔ ترجمهٔ RNAهای حلقوی و امکان کاربرد آن‌ها در درمان‌های مبتنی بر RNA علاقه‌مند شده است.<ref name="LMB" />

رامکریشنان علاوه بر مقاله‌های تخصصی، کتاب‌هایی برای عموم مردم نوشته است. کتاب ''ماشین ژن'' خاطرات او از رقابت علمی برای تعیین ساختار ریبوزوم و دشواری‌های کار گروهی در زیست‌شناسی ساختاری است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ ریاست انجمن سلطنتی بریتانیا را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به لقب شوالیه مفتخر شد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۷ اکتبر ۲۰۰۹ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به ونکاترامان رامکریشنان، توماس ای. استیتز و آدا ای. یونات تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» بود و جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

رامکریشنان سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ در دانشگاه استکهلم با عنوان «گشودن ساختار ریبوزوم» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ پژوهش‌های ریبوزوم، دشواری تعیین ساختار آن و ارتباط میان ساختار مولکولی و عملکرد ریبوزوم را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/lecture/ Venkatraman Ramakrishnan – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

دستاورد رامکریشنان نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی است. او با عبور از مرزهای سنتی رشته‌ها توانست از روش‌های فیزیکی برای پاسخ به پرسشی بنیادی در زیست‌شناسی استفاده کند: سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به پروتئین و در نهایت به عملکرد زیستی تبدیل می‌کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. نام ونکاترامان رامکریشنان، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین نام رامکریشنان در گزارش شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «اجلاس ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی موضع سیاسی رامکریشنان دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2

2026-10-31T08:36:14Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ونکاترامان رامکریشنان
| نام انگلیسی = Venkatraman Ramakrishnan
| تصویر =ونکاترامان رامکریشنان.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ونکاترامان رامکریشنان
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = هندی ـ آمریکایی ـ بریتانیایی
| تاریخ تولد = ۱۹۵۲
| محل تولد = چیدامبارام، تامیل نادو، هند
| والدین = سی. وی. رامکریشنان و آر. راجالکشمی
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = کمبریج، انگلستان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی
| نام دیگر = ونکی رامکریشنان
| لقب = سر ونکی رامکریشنان
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و پژوهشگر
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و بلورشناسی پرتو ایکس
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹؛ عضویت در انجمن سلطنتی
| علت شهرت = مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| تأثیرگذاشته بر = زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و طراحی آنتی‌بیوتیک‌ها
| تأثیرپذیرفته از = پژوهشگران زیست‌شیمی و زیست‌شناسی ساختاری
| وبگاه =
| تحصیلات = فیزیک، دانشگاه ام. اس. بارودا؛ دکترای فیزیک، دانشگاه اوهایو
| دانشگاه = آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی، کمبریج
| حوزه = ریبوزوم، ترجمهٔ ژنتیکی و ساختار RNA
| همسر = ورا روزن‌بری
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ونکاترامان رامکریشنان''' ('''Venkatraman Ramakrishnan'''؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار است که بیشتر با نام '''ونکی رامکریشنان''' شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۹، به‌طور مشترک با توماس استیتز و آدا یونات، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/facts/ Venkatraman Ramakrishnan – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند. پروتئین‌های حاصل، وظایف گوناگونی از انتقال اکسیژن و دفاع ایمنی تا تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن بر عهده دارند. پژوهش‌های رامکریشنان و همکارانش برای نخستین بار تصویرهایی با وضوح اتمی از بخش‌های مهم ریبوزوم فراهم کرد و نشان داد که این ماشین پیچیده چگونه ترجمهٔ رمز ژنتیکی را انجام می‌دهد.

== کودکی و تحصیلات ==

رامکریشنان در شهر چیدامبارام در ایالت تامیل نادو در هند به دنیا آمد. پدرش، سی. وی. رامکریشنان، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه بود و مادرش، آر. راجالکشمی، پس از تحصیل در روان‌شناسی به همکاری علمی با همسرش پرداخت. خانوادهٔ او در محیطی علمی رشد می‌کرد و پژوهشگران هندی و خارجی اغلب با پدر و مادرش در ارتباط بودند.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/biographical/ Venkatraman Ramakrishnan – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

وقتی رامکریشنان سه ساله بود، خانواده به شهر بارودا، که امروزه وادودارا نامیده می‌شود، نقل مکان کردند. او در مدرسه‌ای انگلیسی‌زبان تحصیل کرد و در سال‌های نوجوانی، زیر تأثیر یکی از معلمان ریاضی و علوم خود، علاقه‌اش به علوم پایه تقویت شد. رامکریشنان در دانشگاه ام. اس. بارودا به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

او برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای فیزیک را از دانشگاه اوهایو گرفت. موضوع رسالهٔ او در حوزهٔ فیزیک نظری مادهٔ چگال بود. با این حال، پس از پایان دکترا دریافت که برای ورود به زیست‌شناسی مولکولی به آموزش بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، دوره‌هایی در زیست‌شناسی و زیست‌شیمی گذراند و مسیر پژوهشی خود را از فیزیک به زیست‌شناسی ساختاری تغییر داد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== تغییر مسیر از فیزیک به زیست‌شناسی ==

تغییر رشته برای رامکریشنان تصمیمی ساده نبود. او در آغاز کار علمی خود با نظریه‌ها و ابزارهای فیزیک سروکار داشت، اما به‌تدریج متوجه شد که مسئلهٔ ساختار مولکول‌های زیستی می‌تواند از روش‌های فیزیکی برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های زیست‌شناسی استفاده کند. او در ادامه به پژوهش دربارهٔ پروتئین‌ها و RNA پرداخت و به گروه‌هایی پیوست که از بلورشناسی پرتو ایکس برای تعیین ساختار مولکول‌های بزرگ استفاده می‌کردند.

ریبوزوم به دلیل اندازه و پیچیدگی‌اش یکی از دشوارترین هدف‌ها برای بلورشناسی بود. این ساختار از RNA ریبوزومی و پروتئین‌های متعدد تشکیل شده است و در سلول به‌صورت دو زیرواحد بزرگ و کوچک عمل می‌کند. تعیین آرایش اتمی آن به نمونه‌های خالص، بلورهای مناسب، پرتوهای ایکس قدرتمند و تحلیل محاسباتی گسترده نیاز داشت.

رامکریشنان در سال ۱۹۹۹ به آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی در کمبریج پیوست. او در این مرکز گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم تشکیل داد و از همکاری میان زیست‌شیمی، زیست‌شناسی مولکولی، فیزیک و بلورشناسی بهره گرفت.<ref name="LMB">[https://mrclmb.ac.uk/research-leaders/venki-ramakrishnan/ Venki Ramakrishnan، آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی]</ref>

== ساختار ریبوزوم ==

ریبوزوم در همهٔ سلول‌ها وظیفهٔ اصلی ساخت پروتئین را انجام می‌دهد. آران‌ای پیام‌رسان، نسخه‌ای موقت از اطلاعات ژنتیکی، وارد ریبوزوم می‌شود. ریبوزوم توالی سه‌حرفی این آران‌ای را می‌خواند و با کمک آران‌ای ناقل، اسیدهای آمینهٔ مناسب را به ترتیب کنار هم قرار می‌دهد. حاصل این فرایند زنجیره‌ای است که پس از تاخوردن به یک پروتئین فعال تبدیل می‌شود.

در سال ۲۰۰۰، گروه رامکریشنان نخستین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی را تعیین کرد. این زیرواحد مسئول بخشی از فرایند خواندن رمز ژنتیکی است. ساختار به‌دست‌آمده نشان داد که چگونه ریبوزوم میان توالی درست و نادرست آران‌ای پیام‌رسان تمایز می‌گذارد و چگونه آران‌ای ناقل در جایگاه‌های مشخص قرار می‌گیرد.<ref name="LMB" />

پس از آن، گروه رامکریشنان ساختار مجموعه‌های عملکردی ریبوزوم کامل باکتریایی را در وضعیت‌های مختلف مسیر ترجمه بررسی کرد. این پژوهش‌ها مرحله‌های آغاز ترجمه، حرکت ریبوزوم روی آران‌ای پیام‌رسان و تشکیل پیوند میان اسیدهای آمینه را روشن‌تر کردند. مطالعهٔ ساختار ریبوزوم در وضعیت‌های گوناگون نشان داد که این دستگاه ثابت نیست، بلکه هنگام ساخت پروتئین دچار تغییر شکل‌های منظم می‌شود.

== اهمیت برای داروها و آنتی‌بیوتیک‌ها ==

ریبوزوم‌های باکتریایی با ریبوزوم‌های سلول‌های انسان تفاوت دارند. بسیاری از [[آنتی‌بیوتیک]]‌ها از همین تفاوت استفاده می‌کنند و به بخش‌هایی از ریبوزوم باکتری می‌چسبند که در ریبوزوم انسانی وجود ندارد یا ساختار متفاوتی دارد. اتصال دارو می‌تواند خواندن آران‌ای، ورود آران‌ای ناقل یا حرکت ریبوزوم را متوقف کند و در نتیجه، باکتری نتواند پروتئین‌های ضروری خود را بسازد.

رامکریشنان و دیگر برندگان نوبل شیمی ۲۰۰۹ مدل‌های سه‌بعدی‌ای تهیه کردند که نشان می‌دادند آنتی‌بیوتیک‌های مختلف چگونه به ریبوزوم متصل می‌شوند. این مدل‌ها به پژوهشگران کمک کردند سازوکار اثر داروهای موجود را بهتر بفهمند و برای طراحی آنتی‌بیوتیک‌های جدید، دقیق‌تر عمل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/press-release/ The 2009 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این پژوهش با افزایش مقاومت باکتری‌ها در برابر داروها بیشتر شده است. وقتی ساختار جایگاه اتصال دارو و مسیر حرکت ریبوزوم شناخته شود، امکان اصلاح داروهای قدیمی یا ساخت ترکیباتی با هدف‌گیری بهتر فراهم می‌شود. از این نظر، کار رامکریشنان تنها توضیحی بنیادی دربارهٔ حیات نیست، بلکه پیامدهای مستقیم پزشکی و دارویی نیز دارد.

== ادامهٔ پژوهش‌ها ==

پژوهش‌های بعدی رامکریشنان به ساختارهای عملکردی ریبوزوم در سلول‌های پیچیده‌تر گسترش یافت. گروه او در سال‌های اخیر از میکروسکوپ الکترونی برودتی برای مطالعهٔ ترجمه در یوکاریوت‌ها و میتوکندری استفاده کرده است. این پژوهش‌ها به‌ویژه بر آغاز ترجمه و تنظیم آن تمرکز داشته‌اند. او همچنین به مطالعهٔ ترجمهٔ RNAهای حلقوی و امکان کاربرد آن‌ها در درمان‌های مبتنی بر RNA علاقه‌مند شده است.<ref name="LMB" />

رامکریشنان علاوه بر مقاله‌های تخصصی، کتاب‌هایی برای عموم مردم نوشته است. کتاب ''ماشین ژن'' خاطرات او از رقابت علمی برای تعیین ساختار ریبوزوم و دشواری‌های کار گروهی در زیست‌شناسی ساختاری است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ ریاست انجمن سلطنتی بریتانیا را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به لقب شوالیه مفتخر شد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۷ اکتبر ۲۰۰۹ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به ونکاترامان رامکریشنان، توماس ای. استیتز و آدا ای. یونات تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» بود و جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

رامکریشنان سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ در دانشگاه استکهلم با عنوان «گشودن ساختار ریبوزوم» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ پژوهش‌های ریبوزوم، دشواری تعیین ساختار آن و ارتباط میان ساختار مولکولی و عملکرد ریبوزوم را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/lecture/ Venkatraman Ramakrishnan – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

دستاورد رامکریشنان نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی است. او با عبور از مرزهای سنتی رشته‌ها توانست از روش‌های فیزیکی برای پاسخ به پرسشی بنیادی در زیست‌شناسی استفاده کند: سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به پروتئین و در نهایت به عملکرد زیستی تبدیل می‌کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. نام ونکاترامان رامکریشنان، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین نام رامکریشنان در گزارش شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «اجلاس ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی موضع سیاسی رامکریشنان دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

پرونده:ریبوزوم.jpg

2026-10-31T08:36:03Z

Hamidreza: ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند

== خلاصه ==
ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند

پرونده:ونکاترامان رامکریشنان.jpg

2026-10-31T08:33:44Z

Hamidreza: ونکاترامان رامکریشنان (Venkatraman Ramakrishnan؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار

== خلاصه ==
ونکاترامان رامکریشنان (Venkatraman Ramakrishnan؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2

2026-10-31T08:30:24Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ونکاترامان رامکریشنان
| نام انگلیسی = Venkatraman Ramakrishnan
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ونکاترامان رامکریشنان
| زمینه فعالیت = زیست‌شیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = هندی ـ آمریکایی ـ بریتانیایی
| تاریخ تولد = ۱۹۵۲
| محل تولد = چیدامبارام، تامیل نادو، هند
| والدین = سی. وی. رامکریشنان و آر. راجالکشمی
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = کمبریج، انگلستان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = تعیین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی
| نام دیگر = ونکی رامکریشنان
| لقب = سر ونکی رامکریشنان
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و پژوهشگر
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و بلورشناسی پرتو ایکس
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹؛ عضویت در انجمن سلطنتی
| علت شهرت = مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم
| تأثیرگذاشته بر = زیست‌شناسی مولکولی، ژنتیک و طراحی آنتی‌بیوتیک‌ها
| تأثیرپذیرفته از = پژوهشگران زیست‌شیمی و زیست‌شناسی ساختاری
| وبگاه =
| تحصیلات = فیزیک، دانشگاه ام. اس. بارودا؛ دکترای فیزیک، دانشگاه اوهایو
| دانشگاه = آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی، کمبریج
| حوزه = ریبوزوم، ترجمهٔ ژنتیکی و ساختار RNA
| همسر = ورا روزن‌بری
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ونکاترامان رامکریشنان''' ('''Venkatraman Ramakrishnan'''؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار است که بیشتر با نام '''ونکی رامکریشنان''' شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۹، به‌طور مشترک با [[توماس استیتز]] و [[آدا یونات]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد [[ریبوزوم]]» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/facts/ Venkatraman Ramakrishnan – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در [[آران‌ای پیام‌رسان]] را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند. پروتئین‌های حاصل، وظایف گوناگونی از انتقال اکسیژن و دفاع ایمنی تا تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن بر عهده دارند. پژوهش‌های رامکریشنان و همکارانش برای نخستین بار تصویرهایی با وضوح اتمی از بخش‌های مهم ریبوزوم فراهم کرد و نشان داد که این ماشین پیچیده چگونه ترجمهٔ رمز ژنتیکی را انجام می‌دهد.

== کودکی و تحصیلات ==

رامکریشنان در شهر چیدامبارام در ایالت تامیل نادو در هند به دنیا آمد. پدرش، سی. وی. رامکریشنان، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه بود و مادرش، آر. راجالکشمی، پس از تحصیل در روان‌شناسی به همکاری علمی با همسرش پرداخت. خانوادهٔ او در محیطی علمی رشد می‌کرد و پژوهشگران هندی و خارجی اغلب با پدر و مادرش در ارتباط بودند.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/biographical/ Venkatraman Ramakrishnan – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

وقتی رامکریشنان سه ساله بود، خانواده به شهر بارودا، که امروزه وادودارا نامیده می‌شود، نقل مکان کردند. او در مدرسه‌ای انگلیسی‌زبان تحصیل کرد و در سال‌های نوجوانی، زیر تأثیر یکی از معلمان ریاضی و علوم خود، علاقه‌اش به علوم پایه تقویت شد. رامکریشنان در دانشگاه ام. اس. بارودا به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

او برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای فیزیک را از دانشگاه اوهایو گرفت. موضوع رسالهٔ او در حوزهٔ فیزیک نظری مادهٔ چگال بود. با این حال، پس از پایان دکترا دریافت که برای ورود به زیست‌شناسی مولکولی به آموزش بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، دوره‌هایی در زیست‌شناسی و زیست‌شیمی گذراند و مسیر پژوهشی خود را از فیزیک به زیست‌شناسی ساختاری تغییر داد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== تغییر مسیر از فیزیک به زیست‌شناسی ==

تغییر رشته برای رامکریشنان تصمیمی ساده نبود. او در آغاز کار علمی خود با نظریه‌ها و ابزارهای فیزیک سروکار داشت، اما به‌تدریج متوجه شد که مسئلهٔ ساختار مولکول‌های زیستی می‌تواند از روش‌های فیزیکی برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های زیست‌شناسی استفاده کند. او در ادامه به پژوهش دربارهٔ پروتئین‌ها و RNA پرداخت و به گروه‌هایی پیوست که از بلورشناسی پرتو ایکس برای تعیین ساختار مولکول‌های بزرگ استفاده می‌کردند.

ریبوزوم به دلیل اندازه و پیچیدگی‌اش یکی از دشوارترین هدف‌ها برای بلورشناسی بود. این ساختار از RNA ریبوزومی و پروتئین‌های متعدد تشکیل شده است و در سلول به‌صورت دو زیرواحد بزرگ و کوچک عمل می‌کند. تعیین آرایش اتمی آن به نمونه‌های خالص، بلورهای مناسب، پرتوهای ایکس قدرتمند و تحلیل محاسباتی گسترده نیاز داشت.

رامکریشنان در سال ۱۹۹۹ به آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی در کمبریج پیوست. او در این مرکز گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم تشکیل داد و از همکاری میان زیست‌شیمی، زیست‌شناسی مولکولی، فیزیک و بلورشناسی بهره گرفت.<ref name="LMB">[https://mrclmb.ac.uk/research-leaders/venki-ramakrishnan/ Venki Ramakrishnan، آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی]</ref>

== ساختار ریبوزوم ==

ریبوزوم در همهٔ سلول‌ها وظیفهٔ اصلی ساخت پروتئین را انجام می‌دهد. آران‌ای پیام‌رسان، نسخه‌ای موقت از اطلاعات ژنتیکی، وارد ریبوزوم می‌شود. ریبوزوم توالی سه‌حرفی این آران‌ای را می‌خواند و با کمک آران‌ای ناقل، اسیدهای آمینهٔ مناسب را به ترتیب کنار هم قرار می‌دهد. حاصل این فرایند زنجیره‌ای است که پس از تاخوردن به یک پروتئین فعال تبدیل می‌شود.

در سال ۲۰۰۰، گروه رامکریشنان نخستین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی را تعیین کرد. این زیرواحد مسئول بخشی از فرایند خواندن رمز ژنتیکی است. ساختار به‌دست‌آمده نشان داد که چگونه ریبوزوم میان توالی درست و نادرست آران‌ای پیام‌رسان تمایز می‌گذارد و چگونه آران‌ای ناقل در جایگاه‌های مشخص قرار می‌گیرد.<ref name="LMB" />

پس از آن، گروه رامکریشنان ساختار مجموعه‌های عملکردی ریبوزوم کامل باکتریایی را در وضعیت‌های مختلف مسیر ترجمه بررسی کرد. این پژوهش‌ها مرحله‌های آغاز ترجمه، حرکت ریبوزوم روی آران‌ای پیام‌رسان و تشکیل پیوند میان اسیدهای آمینه را روشن‌تر کردند. مطالعهٔ ساختار ریبوزوم در وضعیت‌های گوناگون نشان داد که این دستگاه ثابت نیست، بلکه هنگام ساخت پروتئین دچار تغییر شکل‌های منظم می‌شود.

== اهمیت برای داروها و آنتی‌بیوتیک‌ها ==

ریبوزوم‌های باکتریایی با ریبوزوم‌های سلول‌های انسان تفاوت دارند. بسیاری از [[آنتی‌بیوتیک]]‌ها از همین تفاوت استفاده می‌کنند و به بخش‌هایی از ریبوزوم باکتری می‌چسبند که در ریبوزوم انسانی وجود ندارد یا ساختار متفاوتی دارد. اتصال دارو می‌تواند خواندن آران‌ای، ورود آران‌ای ناقل یا حرکت ریبوزوم را متوقف کند و در نتیجه، باکتری نتواند پروتئین‌های ضروری خود را بسازد.

رامکریشنان و دیگر برندگان نوبل شیمی ۲۰۰۹ مدل‌های سه‌بعدی‌ای تهیه کردند که نشان می‌دادند آنتی‌بیوتیک‌های مختلف چگونه به ریبوزوم متصل می‌شوند. این مدل‌ها به پژوهشگران کمک کردند سازوکار اثر داروهای موجود را بهتر بفهمند و برای طراحی آنتی‌بیوتیک‌های جدید، دقیق‌تر عمل کنند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/press-release/ The 2009 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این پژوهش با افزایش مقاومت باکتری‌ها در برابر داروها بیشتر شده است. وقتی ساختار جایگاه اتصال دارو و مسیر حرکت ریبوزوم شناخته شود، امکان اصلاح داروهای قدیمی یا ساخت ترکیباتی با هدف‌گیری بهتر فراهم می‌شود. از این نظر، کار رامکریشنان تنها توضیحی بنیادی دربارهٔ حیات نیست، بلکه پیامدهای مستقیم پزشکی و دارویی نیز دارد.

== ادامهٔ پژوهش‌ها ==

پژوهش‌های بعدی رامکریشنان به ساختارهای عملکردی ریبوزوم در سلول‌های پیچیده‌تر گسترش یافت. گروه او در سال‌های اخیر از میکروسکوپ الکترونی برودتی برای مطالعهٔ ترجمه در یوکاریوت‌ها و میتوکندری استفاده کرده است. این پژوهش‌ها به‌ویژه بر آغاز ترجمه و تنظیم آن تمرکز داشته‌اند. او همچنین به مطالعهٔ ترجمهٔ RNAهای حلقوی و امکان کاربرد آن‌ها در درمان‌های مبتنی بر RNA علاقه‌مند شده است.<ref name="LMB" />

رامکریشنان علاوه بر مقاله‌های تخصصی، کتاب‌هایی برای عموم مردم نوشته است. کتاب ''ماشین ژن'' خاطرات او از رقابت علمی برای تعیین ساختار ریبوزوم و دشواری‌های کار گروهی در زیست‌شناسی ساختاری است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ ریاست انجمن سلطنتی بریتانیا را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به لقب شوالیه مفتخر شد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۷ اکتبر ۲۰۰۹ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به ونکاترامان رامکریشنان، توماس ای. استیتز و آدا ای. یونات تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» بود و جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

رامکریشنان سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ در دانشگاه استکهلم با عنوان «گشودن ساختار ریبوزوم» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ پژوهش‌های ریبوزوم، دشواری تعیین ساختار آن و ارتباط میان ساختار مولکولی و عملکرد ریبوزوم را توضیح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/ramakrishnan/lecture/ Venkatraman Ramakrishnan – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

دستاورد رامکریشنان نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی است. او با عبور از مرزهای سنتی رشته‌ها توانست از روش‌های فیزیکی برای پاسخ به پرسشی بنیادی در زیست‌شناسی استفاده کند: سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به پروتئین و در نهایت به عملکرد زیستی تبدیل می‌کند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. نام ونکاترامان رامکریشنان، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین نام رامکریشنان در گزارش شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «اجلاس ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی موضع سیاسی رامکریشنان دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین

2026-10-31T08:28:07Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = گرهارد ارتل
| نام انگلیسی = Gerhard Ertl
| تصویر =گرهارد ارتل.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = گرهارد لودویگ ارتل
| زمینه فعالیت = شیمی فیزیک، شیمی سطح و کاتالیز
| ملیت = آلمانی
| تاریخ تولد = ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶
| محل تولد = باد کانشتات، اشتوتگارت، آلمان
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = برلین، آلمان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = پایه‌گذاری روش‌های نوین مطالعهٔ واکنش‌های سطحی
| نام دیگر = گرهارد ارتل
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = شیمی فیزیکی و شیمی سطح تجربی
| آثار مهم = مطالعهٔ واکنش‌های هابر–بوش و اکسایش مونوکسید کربن
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷؛ جایزهٔ ژاپن؛ عضویت در آکادمی‌های علمی
| علت شهرت = مطالعات فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد
| تأثیرگذاشته بر = کاتالیز صنعتی، کودهای مصنوعی، پالایش گازهای خروجی و پیل‌های سوختی
| تأثیرپذیرفته از = هاینتس گریشر و سنت شیمی فیزیکی آلمان
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در شیمی فیزیکی، دانشگاه فنی مونیخ
| دانشگاه = دانشگاه فنی مونیخ، دانشگاه فنی هانوفر و دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ
| حوزه = واکنش‌های گاز–سطح و کاتالیز ناهمگن
| همسر = باربارا ماشک
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''گرهارد ارتل''' ('''Gerhard Ertl'''؛ زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶) شیمی‌دان و شیمی‌فیزیک‌دان آلمانی است. او در سال ۲۰۰۷ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌تنهایی دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ Gerhard Ertl – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

پژوهش‌های ارتل به توضیح سازوکار واکنش‌هایی کمک کرد که در سطح فلزات و دیگر جامدات رخ می‌دهند. بسیاری از واکنش‌های صنعتی در تماس میان گاز و یک سطح جامد انجام می‌شوند و سرعت و مسیر آن‌ها به ساختار اتمی سطح وابسته است.

ارتل روش‌هایی برای مشاهده و اندازه‌گیری این فرایندها در مقیاس اتمی توسعه داد و نشان داد که چگونه می‌توان حرکت مولکول‌ها، جذب آن‌ها روی سطح و تبدیل‌شدنشان به محصولات تازه را بررسی کرد.

کار او در حوزه‌هایی مانند تولید کودهای مصنوعی، کاتالیز خودرو، پیل‌های سوختی، زنگ‌زدگی آهن، صنعت نیمه‌رساناها و بررسی نابودی لایهٔ اوزون اهمیت پیدا کرد. به همین دلیل، شیمی سطح امروزی تا اندازهٔ زیادی بر روش‌شناسی تجربی‌ای استوار است که ارتل در طول چند دهه توسعه داد.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/press-release/ The 2007 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

گرهارد لودویگ ارتل در باد کانشتات، بخشی از شهر اشتوتگارت در جنوب‌غربی آلمان، به دنیا آمد. خانوادهٔ او در سال‌های کودکی به روستای نزدیک اشمیدن نقل مکان کردند. ارتل در سال ۱۹۵۵ تحصیل در دانشگاه فنی اشتوتگارت را آغاز کرد و در دورهٔ دانشجویی مدتی نیز در دانشگاه‌های پاریس و مونیخ به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۹۶۱ مدرک خود را دریافت کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/biographical/ Gerhard Ertl – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او ابتدا به فیزیک علاقه داشت، اما در جریان کار پایان‌نامهٔ دانشگاهی خود به شیمی بازگشت و شیمی فیزیکی را به‌عنوان حوزهٔ اصلی برگزید.

استاد راهنمایش، هاینتس گریشر، از دانشمندان برجستهٔ الکتروشیمی بود. گریشر به ارتل پیشنهاد کرد به جای مطالعهٔ سطح جامد–مایع، حوزهٔ کم‌ترشناخته‌شدهٔ سطح جامد–گاز را بررسی کند. این پیشنهاد مسیر علمی ارتل را تغییر داد و او را به یکی از پیشگامان علم سطح رساند.<ref name="زندگی‌نامه" />

ارتل برای پژوهش دکترا به ساخت دستگاه‌هایی روی آورد که بتوانند سطح بلورهای جامد را در خلأ بسیار زیاد پاک و کنترل کنند. او در سال ۱۹۶۵ دکترای شیمی فیزیکی خود را از دانشگاه فنی مونیخ دریافت کرد.

ارتل در جریان همین دوره با باربارا ماشک آشنا شد؛ آن دو ازدواج کردند و صاحب دو فرزند شدند.<ref name="زندگی‌نامه" />

== شکل‌گیری علم سطح ==

مطالعهٔ واکنش‌های سطحی دشوار است، زیرا سطح جامد در تماس با هوا به‌سرعت با مولکول‌های گاز و ناخالصی‌ها پوشیده می‌شود. برای آن‌که رفتار واقعی سطح بررسی شود، پژوهشگر باید آن را در شرایط خلأ فوق‌بالا نگه دارد و بتواند ترکیب، ساختار و دمای آن را با دقت کنترل کند. ارتل در دههٔ ۱۹۶۰ از فناوری‌های خلأیی استفاده کرد که در صنعت نیمه‌رساناها در حال توسعه بود.

او مجموعه‌ای از روش‌های تجربی را کنار هم قرار داد. این روش‌ها شامل خلأ فوق‌بالا، پراش الکترون‌های کم‌انرژی برای تعیین آرایش اتم‌های سطح، طیف‌سنجی و اندازه‌گیری سرعت واکنش بود. مزیت کار ارتل تنها در استفاده از یک ابزار خاص نبود؛ او نشان داد که چگونه نتایج روش‌های مختلف را می‌توان ترکیب کرد تا تصویر کاملی از یک واکنش سطحی به دست آید.<ref name="نوبل-بیانیه" />

ارتل ابتدا بر برهم‌کنش اکسیژن با سطوح بلورهای مس و سپس بر واکنش اکسیژن و مونوکسید کربن با سطوح پالادیم تمرکز کرد. این مطالعات نشان دادند که واکنش شیمیایی در سطح فلز مرحله‌های گوناگونی دارد. مولکول‌ها ممکن است ابتدا روی سطح جذب شوند، پیوندهایشان تغییر کند، در امتداد سطح حرکت کنند و سپس به شکل محصول تازه از سطح جدا شوند.

== فرایند هابر–بوش ==

یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی ارتل، سازوکار کاتالیزی فرایند هابر–بوش بود. در این فرایند، نیتروژن موجود در هوا با هیدروژن واکنش می‌دهد و آمونیاک تولید می‌کند. آمونیاک مادهٔ اولیهٔ اصلی بسیاری از کودهای نیتروژنه است و تولید آن نقش مهمی در کشاورزی مدرن دارد.

واکنش نیتروژن و هیدروژن در شرایط معمول به‌آسانی انجام نمی‌شود. سطح آهن به‌عنوان کاتالیزور، مولکول‌های نیتروژن و هیدروژن را جذب می‌کند و شکستن پیوندهای آن‌ها و تشکیل آمونیاک را آسان‌تر می‌سازد. ارتل با مطالعهٔ مرحله‌های واکنش روی سطح آهن، به توضیح علمی فرایندی کمک کرد که از نظر اقتصادی و غذایی اهمیت جهانی دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

این کار نمونه‌ای از پیوند میان پژوهش بنیادی و صنعت است. شناخت رفتار مولکول‌ها روی سطح کاتالیزور به مهندسان امکان می‌دهد مواد کاتالیزی بهتر طراحی کنند، دما و فشار فرایند را بهینه سازند و مصرف انرژی و تولید مواد جانبی را کاهش دهند.

== اکسایش مونوکسید کربن و کاربردهای صنعتی ==

ارتل همچنین اکسایش مونوکسید کربن روی سطح پلاتین را بررسی کرد. این واکنش در کاتالیزورهای خودرو اهمیت دارد، زیرا مونوکسید کربن سمی را به دی‌اکسید کربن تبدیل می‌کند. پژوهش دربارهٔ این واکنش نشان داد که حتی در یک سطح ظاهراً یکنواخت، واکنش می‌تواند الگوهای زمانی و مکانی پیچیده ایجاد کند.

نتایج چنین مطالعاتی برای طراحی مبدل‌های کاتالیستی و کنترل آلودگی هوا اهمیت دارد. شیمی سطح همچنین برای درک عملکرد پیل‌های سوختی مهم است؛ در این سامانه‌ها واکنش‌های الکتروشیمیایی روی سطوح الکترودها انجام می‌شوند. صنعت نیمه‌رسانا نیز برای ساخت لایه‌های بسیار نازک و پاک به کنترل واکنش‌های سطحی نیاز دارد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==

ارتل پس از دریافت مدرک دکترا به پژوهش در دانشگاه فنی مونیخ ادامه داد و در سال ۱۹۶۷ درجهٔ استادیاری علمی یا هابیلیتاسیون خود را دریافت کرد. او سپس استاد شیمی فیزیکی در دانشگاه فنی هانوفر شد. در سال ۱۹۷۳ به دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ رفت و در آن‌جا به‌عنوان جانشین گئورگ میشائل شْواب، از چهره‌های مهم کاتالیز، فعالیت کرد.<ref name="زندگی‌نامه" />

در سال ۱۹۸۶، ارتل به مؤسسهٔ فریتس هابرِ انجمن ماکس پلانک در برلین پیوست و مدیریت بخش شیمی فیزیکی را بر عهده گرفت. این مؤسسه به نام شیمی‌دان آلمانی فریتس هابر نام‌گذاری شده است. ارتل در برلین پژوهش‌های خود را به موضوع‌هایی مانند دینامیک غیرخطی، الگوهای زمانی و مکانی روی سطوح، میکروسکوپ تونلی روبشی، فرایندهای سریع سطحی با لیزر و الکتروشیمی در مقیاس اتمی گسترش داد.

او در اکتبر ۲۰۰۴ رسماً بازنشسته شد، اما همچنان به نوشتن، سخنرانی و فعالیت علمی ادامه داد. ارتل در کنار پژوهش تجربی، در آموزش نسل‌های تازهٔ دانشمندان شیمی سطح نیز نقش داشت و گروه پژوهشی او به یکی از مراکز اثرگذار این حوزه تبدیل شد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۰۷، هم‌زمان با هفتادویکمین سالروز تولد ارتل، اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور کامل به او تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ جایزه، مطالعات او دربارهٔ فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

ارتل سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۷ در دانشگاه استکهلم با عنوان «واکنش‌ها روی سطوح: از اتم‌ها تا پیچیدگی» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش‌های شیمی سطح را از رفتار اتم‌ها و مولکول‌های منفرد تا شکل‌گیری الگوهای پیچیده در سامانه‌های واکنشی شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/lecture/ Gerhard Ertl – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل، شیمی سطح را از حوزه‌ای تخصصی به یکی از شاخه‌های مرکزی شیمی فیزیکی و کاتالیز تبدیل کرد. روش‌هایی که ارتل توسعه داد، همچنان در پژوهش‌های دانشگاهی و طراحی فرایندهای صنعتی به کار می‌روند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از '''برندگان جایزهٔ نوبل''' در نامه‌ای مشترک، حمایت خود را از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی اعلام کرده‌اند. نام گرهارد ارتل، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] و درخواست اقدام‌های بین‌المللی علیه سرکوب در ایران سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین، نام ارتل در گزارش دیگری از شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «'''[[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۱]]'''» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

== منابع ==
<references />

گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۵

2026-10-31T08:26:41Z

Hamidreza: تغییرمسیر به گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶

#تغییر_مسیر [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]

گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۳

2026-10-31T08:25:21Z

Hamidreza: تغییرمسیر به گردهمایی سالانه مقاومت ۱۴۰۳

#تغییر_مسیر [[گردهمایی سالانه مقاومت ۱۴۰۳]]

گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۴

2026-10-31T08:24:31Z

Hamidreza: تغییرمسیر به گردهمایی سالانه مقاومت ۱۴۰۳

#تغییر_مسیر [[گردهمایی سالانه مقاومت ۱۴۰۳]]

گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۱

2026-10-31T08:20:18Z

Hamidreza: تغییرمسیر به گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰

#تغییر_مسیر [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]

گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۰

2026-10-31T08:18:14Z

Hamidreza: تغییرمسیر به گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۳۹۹

#تغییر_مسیر [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۳۹۹]]

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین

2026-10-31T08:11:50Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = گرهارد ارتل
| نام انگلیسی = Gerhard Ertl
| تصویر =گرهارد ارتل.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = گرهارد لودویگ ارتل
| زمینه فعالیت = شیمی فیزیک، شیمی سطح و کاتالیز
| ملیت = آلمانی
| تاریخ تولد = ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶
| محل تولد = باد کانشتات، اشتوتگارت، آلمان
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = برلین، آلمان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = پایه‌گذاری روش‌های نوین مطالعهٔ واکنش‌های سطحی
| نام دیگر = گرهارد ارتل
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = شیمی فیزیکی و شیمی سطح تجربی
| آثار مهم = مطالعهٔ واکنش‌های هابر–بوش و اکسایش مونوکسید کربن
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷؛ جایزهٔ ژاپن؛ عضویت در آکادمی‌های علمی
| علت شهرت = مطالعات فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد
| تأثیرگذاشته بر = کاتالیز صنعتی، کودهای مصنوعی، پالایش گازهای خروجی و پیل‌های سوختی
| تأثیرپذیرفته از = هاینتس گریشر و سنت شیمی فیزیکی آلمان
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در شیمی فیزیکی، دانشگاه فنی مونیخ
| دانشگاه = دانشگاه فنی مونیخ، دانشگاه فنی هانوفر و دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ
| حوزه = واکنش‌های گاز–سطح و کاتالیز ناهمگن
| همسر = باربارا ماشک
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''گرهارد ارتل''' ('''Gerhard Ertl'''؛ زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶) شیمی‌دان و شیمی‌فیزیک‌دان آلمانی است. او در سال ۲۰۰۷ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌تنهایی دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ Gerhard Ertl – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

پژوهش‌های ارتل به توضیح سازوکار واکنش‌هایی کمک کرد که در سطح فلزات و دیگر جامدات رخ می‌دهند. بسیاری از واکنش‌های صنعتی در تماس میان گاز و یک سطح جامد انجام می‌شوند و سرعت و مسیر آن‌ها به ساختار اتمی سطح وابسته است.

ارتل روش‌هایی برای مشاهده و اندازه‌گیری این فرایندها در مقیاس اتمی توسعه داد و نشان داد که چگونه می‌توان حرکت مولکول‌ها، جذب آن‌ها روی سطح و تبدیل‌شدنشان به محصولات تازه را بررسی کرد.

کار او در حوزه‌هایی مانند تولید کودهای مصنوعی، کاتالیز خودرو، پیل‌های سوختی، زنگ‌زدگی آهن، صنعت نیمه‌رساناها و بررسی نابودی لایهٔ اوزون اهمیت پیدا کرد. به همین دلیل، شیمی سطح امروزی تا اندازهٔ زیادی بر روش‌شناسی تجربی‌ای استوار است که ارتل در طول چند دهه توسعه داد.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/press-release/ The 2007 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

گرهارد لودویگ ارتل در باد کانشتات، بخشی از شهر اشتوتگارت در جنوب‌غربی آلمان، به دنیا آمد. خانوادهٔ او در سال‌های کودکی به روستای نزدیک اشمیدن نقل مکان کردند. ارتل در سال ۱۹۵۵ تحصیل در دانشگاه فنی اشتوتگارت را آغاز کرد و در دورهٔ دانشجویی مدتی نیز در دانشگاه‌های پاریس و مونیخ به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۹۶۱ مدرک خود را دریافت کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/biographical/ Gerhard Ertl – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او ابتدا به فیزیک علاقه داشت، اما در جریان کار پایان‌نامهٔ دانشگاهی خود به شیمی بازگشت و شیمی فیزیکی را به‌عنوان حوزهٔ اصلی برگزید.

استاد راهنمایش، هاینتس گریشر، از دانشمندان برجستهٔ الکتروشیمی بود. گریشر به ارتل پیشنهاد کرد به جای مطالعهٔ سطح جامد–مایع، حوزهٔ کم‌ترشناخته‌شدهٔ سطح جامد–گاز را بررسی کند. این پیشنهاد مسیر علمی ارتل را تغییر داد و او را به یکی از پیشگامان علم سطح رساند.<ref name="زندگی‌نامه" />

ارتل برای پژوهش دکترا به ساخت دستگاه‌هایی روی آورد که بتوانند سطح بلورهای جامد را در خلأ بسیار زیاد پاک و کنترل کنند. او در سال ۱۹۶۵ دکترای شیمی فیزیکی خود را از دانشگاه فنی مونیخ دریافت کرد.

ارتل در جریان همین دوره با باربارا ماشک آشنا شد؛ آن دو ازدواج کردند و صاحب دو فرزند شدند.<ref name="زندگی‌نامه" />

== شکل‌گیری علم سطح ==

مطالعهٔ واکنش‌های سطحی دشوار است، زیرا سطح جامد در تماس با هوا به‌سرعت با مولکول‌های گاز و ناخالصی‌ها پوشیده می‌شود. برای آن‌که رفتار واقعی سطح بررسی شود، پژوهشگر باید آن را در شرایط خلأ فوق‌بالا نگه دارد و بتواند ترکیب، ساختار و دمای آن را با دقت کنترل کند. ارتل در دههٔ ۱۹۶۰ از فناوری‌های خلأیی استفاده کرد که در صنعت نیمه‌رساناها در حال توسعه بود.

او مجموعه‌ای از روش‌های تجربی را کنار هم قرار داد. این روش‌ها شامل خلأ فوق‌بالا، پراش الکترون‌های کم‌انرژی برای تعیین آرایش اتم‌های سطح، طیف‌سنجی و اندازه‌گیری سرعت واکنش بود. مزیت کار ارتل تنها در استفاده از یک ابزار خاص نبود؛ او نشان داد که چگونه نتایج روش‌های مختلف را می‌توان ترکیب کرد تا تصویر کاملی از یک واکنش سطحی به دست آید.<ref name="نوبل-بیانیه" />

ارتل ابتدا بر برهم‌کنش اکسیژن با سطوح بلورهای مس و سپس بر واکنش اکسیژن و مونوکسید کربن با سطوح پالادیم تمرکز کرد. این مطالعات نشان دادند که واکنش شیمیایی در سطح فلز مرحله‌های گوناگونی دارد. مولکول‌ها ممکن است ابتدا روی سطح جذب شوند، پیوندهایشان تغییر کند، در امتداد سطح حرکت کنند و سپس به شکل محصول تازه از سطح جدا شوند.

== فرایند هابر–بوش ==

یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی ارتل، سازوکار کاتالیزی فرایند هابر–بوش بود. در این فرایند، نیتروژن موجود در هوا با هیدروژن واکنش می‌دهد و آمونیاک تولید می‌کند. آمونیاک مادهٔ اولیهٔ اصلی بسیاری از کودهای نیتروژنه است و تولید آن نقش مهمی در کشاورزی مدرن دارد.

واکنش نیتروژن و هیدروژن در شرایط معمول به‌آسانی انجام نمی‌شود. سطح آهن به‌عنوان کاتالیزور، مولکول‌های نیتروژن و هیدروژن را جذب می‌کند و شکستن پیوندهای آن‌ها و تشکیل آمونیاک را آسان‌تر می‌سازد. ارتل با مطالعهٔ مرحله‌های واکنش روی سطح آهن، به توضیح علمی فرایندی کمک کرد که از نظر اقتصادی و غذایی اهمیت جهانی دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

این کار نمونه‌ای از پیوند میان پژوهش بنیادی و صنعت است. شناخت رفتار مولکول‌ها روی سطح کاتالیزور به مهندسان امکان می‌دهد مواد کاتالیزی بهتر طراحی کنند، دما و فشار فرایند را بهینه سازند و مصرف انرژی و تولید مواد جانبی را کاهش دهند.

== اکسایش مونوکسید کربن و کاربردهای صنعتی ==

ارتل همچنین اکسایش مونوکسید کربن روی سطح پلاتین را بررسی کرد. این واکنش در کاتالیزورهای خودرو اهمیت دارد، زیرا مونوکسید کربن سمی را به دی‌اکسید کربن تبدیل می‌کند. پژوهش دربارهٔ این واکنش نشان داد که حتی در یک سطح ظاهراً یکنواخت، واکنش می‌تواند الگوهای زمانی و مکانی پیچیده ایجاد کند.

نتایج چنین مطالعاتی برای طراحی مبدل‌های کاتالیستی و کنترل آلودگی هوا اهمیت دارد. شیمی سطح همچنین برای درک عملکرد پیل‌های سوختی مهم است؛ در این سامانه‌ها واکنش‌های الکتروشیمیایی روی سطوح الکترودها انجام می‌شوند. صنعت نیمه‌رسانا نیز برای ساخت لایه‌های بسیار نازک و پاک به کنترل واکنش‌های سطحی نیاز دارد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==

ارتل پس از دریافت مدرک دکترا به پژوهش در دانشگاه فنی مونیخ ادامه داد و در سال ۱۹۶۷ درجهٔ استادیاری علمی یا هابیلیتاسیون خود را دریافت کرد. او سپس استاد شیمی فیزیکی در دانشگاه فنی هانوفر شد. در سال ۱۹۷۳ به دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ رفت و در آن‌جا به‌عنوان جانشین گئورگ میشائل شْواب، از چهره‌های مهم کاتالیز، فعالیت کرد.<ref name="زندگی‌نامه" />

در سال ۱۹۸۶، ارتل به مؤسسهٔ فریتس هابرِ انجمن ماکس پلانک در برلین پیوست و مدیریت بخش شیمی فیزیکی را بر عهده گرفت. این مؤسسه به نام شیمی‌دان آلمانی فریتس هابر نام‌گذاری شده است. ارتل در برلین پژوهش‌های خود را به موضوع‌هایی مانند دینامیک غیرخطی، الگوهای زمانی و مکانی روی سطوح، میکروسکوپ تونلی روبشی، فرایندهای سریع سطحی با لیزر و الکتروشیمی در مقیاس اتمی گسترش داد.

او در اکتبر ۲۰۰۴ رسماً بازنشسته شد، اما همچنان به نوشتن، سخنرانی و فعالیت علمی ادامه داد. ارتل در کنار پژوهش تجربی، در آموزش نسل‌های تازهٔ دانشمندان شیمی سطح نیز نقش داشت و گروه پژوهشی او به یکی از مراکز اثرگذار این حوزه تبدیل شد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۰۷، هم‌زمان با هفتادویکمین سالروز تولد ارتل، اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور کامل به او تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ جایزه، مطالعات او دربارهٔ فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

ارتل سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۷ در دانشگاه استکهلم با عنوان «واکنش‌ها روی سطوح: از اتم‌ها تا پیچیدگی» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش‌های شیمی سطح را از رفتار اتم‌ها و مولکول‌های منفرد تا شکل‌گیری الگوهای پیچیده در سامانه‌های واکنشی شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/lecture/ Gerhard Ertl – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل، شیمی سطح را از حوزه‌ای تخصصی به یکی از شاخه‌های مرکزی شیمی فیزیکی و کاتالیز تبدیل کرد. روش‌هایی که ارتل توسعه داد، همچنان در پژوهش‌های دانشگاهی و طراحی فرایندهای صنعتی به کار می‌روند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

[[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از '''برندگان جایزهٔ نوبل''' در نامه‌ای مشترک، حمایت خود را از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی اعلام کرده‌اند. نام گرهارد ارتل، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] و درخواست اقدام‌های بین‌المللی علیه سرکوب در ایران سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین، نام ارتل در گزارش دیگری از شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «[[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰|گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۲]]» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

== منابع ==
<references />

پرونده:گرهارد ارتل.jpg

2026-10-31T08:00:14Z

Hamidreza: گرهارد ارتل (Gerhard Ertl؛ زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶) شیمی‌دان و شیمی‌فیزیک‌دان آلمانی

== خلاصه ==
گرهارد ارتل (Gerhard Ertl؛ زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶) شیمی‌دان و شیمی‌فیزیک‌دان آلمانی

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین

2026-10-31T07:57:34Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = گرهارد ارتل
| نام انگلیسی = Gerhard Ertl
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = گرهارد لودویگ ارتل
| زمینه فعالیت = شیمی فیزیک، شیمی سطح و کاتالیز
| ملیت = آلمانی
| تاریخ تولد = ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶
| محل تولد = باد کانشتات، اشتوتگارت، آلمان
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = برلین، آلمان
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = پایه‌گذاری روش‌های نوین مطالعهٔ واکنش‌های سطحی
| نام دیگر = گرهارد ارتل
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = شیمی فیزیکی و شیمی سطح تجربی
| آثار مهم = مطالعهٔ واکنش‌های هابر–بوش و اکسایش مونوکسید کربن
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷؛ جایزهٔ ژاپن؛ عضویت در آکادمی‌های علمی
| علت شهرت = مطالعات فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد
| تأثیرگذاشته بر = کاتالیز صنعتی، کودهای مصنوعی، پالایش گازهای خروجی و پیل‌های سوختی
| تأثیرپذیرفته از = هاینتس گریشر و سنت شیمی فیزیکی آلمان
| وبگاه =
| تحصیلات = دکترا در شیمی فیزیکی، دانشگاه فنی مونیخ
| دانشگاه = دانشگاه فنی مونیخ، دانشگاه فنی هانوفر و دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ
| حوزه = واکنش‌های گاز–سطح و کاتالیز ناهمگن
| همسر = باربارا ماشک
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''گرهارد ارتل''' ('''Gerhard Ertl'''؛ زادهٔ ۱۰ اکتبر ۱۹۳۶) شیمی‌دان و شیمی‌فیزیک‌دان آلمانی است. او در سال ۲۰۰۷ جایزهٔ نوبل شیمی را به‌تنهایی دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/facts/ Gerhard Ertl – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

پژوهش‌های ارتل به توضیح سازوکار واکنش‌هایی کمک کرد که در سطح فلزات و دیگر جامدات رخ می‌دهند. بسیاری از واکنش‌های صنعتی در تماس میان گاز و یک سطح جامد انجام می‌شوند و سرعت و مسیر آن‌ها به ساختار اتمی سطح وابسته است. ارتل روش‌هایی برای مشاهده و اندازه‌گیری این فرایندها در مقیاس اتمی توسعه داد و نشان داد که چگونه می‌توان حرکت مولکول‌ها، جذب آن‌ها روی سطح و تبدیل‌شدنشان به محصولات تازه را بررسی کرد.

کار او در حوزه‌هایی مانند تولید کودهای مصنوعی، کاتالیز خودرو، پیل‌های سوختی، زنگ‌زدگی آهن، صنعت نیمه‌رساناها و بررسی نابودی لایهٔ اوزون اهمیت پیدا کرد. به همین دلیل، شیمی سطح امروزی تا اندازهٔ زیادی بر روش‌شناسی تجربی‌ای استوار است که ارتل در طول چند دهه توسعه داد.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/press-release/ The 2007 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

== زندگی و تحصیلات ==

گرهارد لودویگ ارتل در باد کانشتات، بخشی از شهر اشتوتگارت در جنوب‌غربی آلمان، به دنیا آمد. خانوادهٔ او در سال‌های کودکی به روستای نزدیک اشمیدن نقل مکان کردند. ارتل در سال ۱۹۵۵ تحصیل در دانشگاه فنی اشتوتگارت را آغاز کرد و در دورهٔ دانشجویی مدتی نیز در دانشگاه‌های پاریس و مونیخ به تحصیل پرداخت. او در سال ۱۹۶۱ مدرک خود را دریافت کرد.<ref name="زندگی‌نامه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/biographical/ Gerhard Ertl – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

او ابتدا به فیزیک علاقه داشت، اما در جریان کار پایان‌نامهٔ دانشگاهی خود به شیمی بازگشت و شیمی فیزیکی را به‌عنوان حوزهٔ اصلی برگزید. استاد راهنمایش، هاینتس گریشر، از دانشمندان برجستهٔ الکتروشیمی بود. گریشر به ارتل پیشنهاد کرد به جای مطالعهٔ سطح جامد–مایع، حوزهٔ کم‌ترشناخته‌شدهٔ سطح جامد–گاز را بررسی کند. این پیشنهاد مسیر علمی ارتل را تغییر داد و او را به یکی از پیشگامان علم سطح رساند.<ref name="زندگی‌نامه" />

ارتل برای پژوهش دکترا به ساخت دستگاه‌هایی روی آورد که بتوانند سطح بلورهای جامد را در خلأ بسیار زیاد پاک و کنترل کنند. او در سال ۱۹۶۵ دکترای شیمی فیزیکی خود را از دانشگاه فنی مونیخ دریافت کرد. ارتل در جریان همین دوره با باربارا ماشک آشنا شد؛ آن دو ازدواج کردند و صاحب دو فرزند شدند.<ref name="زندگی‌نامه" />

== شکل‌گیری علم سطح ==

مطالعهٔ واکنش‌های سطحی دشوار است، زیرا سطح جامد در تماس با هوا به‌سرعت با مولکول‌های گاز و ناخالصی‌ها پوشیده می‌شود. برای آن‌که رفتار واقعی سطح بررسی شود، پژوهشگر باید آن را در شرایط خلأ فوق‌بالا نگه دارد و بتواند ترکیب، ساختار و دمای آن را با دقت کنترل کند. ارتل در دههٔ ۱۹۶۰ از فناوری‌های خلأیی استفاده کرد که در صنعت نیمه‌رساناها در حال توسعه بود.

او مجموعه‌ای از روش‌های تجربی را کنار هم قرار داد. این روش‌ها شامل خلأ فوق‌بالا، پراش الکترون‌های کم‌انرژی برای تعیین آرایش اتم‌های سطح، طیف‌سنجی و اندازه‌گیری سرعت واکنش بود. مزیت کار ارتل تنها در استفاده از یک ابزار خاص نبود؛ او نشان داد که چگونه نتایج روش‌های مختلف را می‌توان ترکیب کرد تا تصویر کاملی از یک واکنش سطحی به دست آید.<ref name="نوبل-بیانیه" />

ارتل ابتدا بر برهم‌کنش اکسیژن با سطوح بلورهای مس و سپس بر واکنش اکسیژن و مونوکسید کربن با سطوح پالادیم تمرکز کرد. این مطالعات نشان دادند که واکنش شیمیایی در سطح فلز مرحله‌های گوناگونی دارد. مولکول‌ها ممکن است ابتدا روی سطح جذب شوند، پیوندهایشان تغییر کند، در امتداد سطح حرکت کنند و سپس به شکل محصول تازه از سطح جدا شوند.

== فرایند هابر–بوش ==

یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی ارتل، سازوکار کاتالیزی فرایند هابر–بوش بود. در این فرایند، نیتروژن موجود در هوا با هیدروژن واکنش می‌دهد و آمونیاک تولید می‌کند. آمونیاک مادهٔ اولیهٔ اصلی بسیاری از کودهای نیتروژنه است و تولید آن نقش مهمی در کشاورزی مدرن دارد.

واکنش نیتروژن و هیدروژن در شرایط معمول به‌آسانی انجام نمی‌شود. سطح آهن به‌عنوان کاتالیزور، مولکول‌های نیتروژن و هیدروژن را جذب می‌کند و شکستن پیوندهای آن‌ها و تشکیل آمونیاک را آسان‌تر می‌سازد. ارتل با مطالعهٔ مرحله‌های واکنش روی سطح آهن، به توضیح علمی فرایندی کمک کرد که از نظر اقتصادی و غذایی اهمیت جهانی دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

این کار نمونه‌ای از پیوند میان پژوهش بنیادی و صنعت است. شناخت رفتار مولکول‌ها روی سطح کاتالیزور به مهندسان امکان می‌دهد مواد کاتالیزی بهتر طراحی کنند، دما و فشار فرایند را بهینه سازند و مصرف انرژی و تولید مواد جانبی را کاهش دهند.

== اکسایش مونوکسید کربن و کاربردهای صنعتی ==

ارتل همچنین اکسایش مونوکسید کربن روی سطح پلاتین را بررسی کرد. این واکنش در کاتالیزورهای خودرو اهمیت دارد، زیرا مونوکسید کربن سمی را به دی‌اکسید کربن تبدیل می‌کند. پژوهش دربارهٔ این واکنش نشان داد که حتی در یک سطح ظاهراً یکنواخت، واکنش می‌تواند الگوهای زمانی و مکانی پیچیده ایجاد کند.

نتایج چنین مطالعاتی برای طراحی مبدل‌های کاتالیستی و کنترل آلودگی هوا اهمیت دارد. شیمی سطح همچنین برای درک عملکرد پیل‌های سوختی مهم است؛ در این سامانه‌ها واکنش‌های الکتروشیمیایی روی سطوح الکترودها انجام می‌شوند. صنعت نیمه‌رسانا نیز برای ساخت لایه‌های بسیار نازک و پاک به کنترل واکنش‌های سطحی نیاز دارد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== فعالیت دانشگاهی و پژوهشی ==

ارتل پس از دریافت مدرک دکترا به پژوهش در دانشگاه فنی مونیخ ادامه داد و در سال ۱۹۶۷ درجهٔ استادیاری علمی یا هابیلیتاسیون خود را دریافت کرد. او سپس استاد شیمی فیزیکی در دانشگاه فنی هانوفر شد. در سال ۱۹۷۳ به دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ رفت و در آن‌جا به‌عنوان جانشین گئورگ میشائل شْواب، از چهره‌های مهم کاتالیز، فعالیت کرد.<ref name="زندگی‌نامه" />

در سال ۱۹۸۶، ارتل به مؤسسهٔ فریتس هابرِ انجمن ماکس پلانک در برلین پیوست و مدیریت بخش شیمی فیزیکی را بر عهده گرفت. این مؤسسه به نام شیمی‌دان آلمانی فریتس هابر نام‌گذاری شده است. ارتل در برلین پژوهش‌های خود را به موضوع‌هایی مانند دینامیک غیرخطی، الگوهای زمانی و مکانی روی سطوح، میکروسکوپ تونلی روبشی، فرایندهای سریع سطحی با لیزر و الکتروشیمی در مقیاس اتمی گسترش داد.

او در اکتبر ۲۰۰۴ رسماً بازنشسته شد، اما همچنان به نوشتن، سخنرانی و فعالیت علمی ادامه داد. ارتل در کنار پژوهش تجربی، در آموزش نسل‌های تازهٔ دانشمندان شیمی سطح نیز نقش داشت و گروه پژوهشی او به یکی از مراکز اثرگذار این حوزه تبدیل شد.<ref name="زندگی‌نامه" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۱۰ اکتبر ۲۰۰۷، هم‌زمان با هفتادویکمین سالروز تولد ارتل، اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور کامل به او تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ جایزه، مطالعات او دربارهٔ فرایندهای شیمیایی روی سطوح جامد بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

ارتل سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۷ در دانشگاه استکهلم با عنوان «واکنش‌ها روی سطوح: از اتم‌ها تا پیچیدگی» ارائه کرد. او در این سخنرانی مسیر پژوهش‌های شیمی سطح را از رفتار اتم‌ها و مولکول‌های منفرد تا شکل‌گیری الگوهای پیچیده در سامانه‌های واکنشی شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2007/ertl/lecture/ Gerhard Ertl – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

جایزهٔ نوبل، شیمی سطح را از حوزه‌ای تخصصی به یکی از شاخه‌های مرکزی شیمی فیزیکی و کاتالیز تبدیل کرد. روش‌هایی که ارتل توسعه داد، همچنان در پژوهش‌های دانشگاهی و طراحی فرایندهای صنعتی به کار می‌روند.

== حمایت از مقاومت ایران ==

شورای ملی مقاومت ایران در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک، حمایت خود را از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی اعلام کرده‌اند. نام گرهارد ارتل، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۷، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی علیه سرکوب در ایران سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

همچنین، نام ارتل در گزارش دیگری از شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «اجلاس ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و مؤسسهٔ فریتس هابر موضع سیاسی ارتل دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

درگاه:اصلی/خبرها

2026-10-31T07:50:16Z

Hamidreza:

<div class="main-box">
<div class="box-header">[[پرونده:Earth2.png|40px|alt=|پیوند=]] از میان خبرها</div>

<div class="box-content">
[[مریم رجوی]]: درحالی‌که کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]]، صد و چهل‌وچهارمین هفتهٔ خود را پشت سر می‌گذارد، همبستگی ملی و بین‌المللی علیه [[اعدام در ایران]] ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد.همراهی گزارشگران ملل متحد با این کارزار و شرکت آن‌ها در اعتصاب سه‌شنبه‌ها از یک‌سو، و بالا گرفتن شعارهای «نه به اعدام» و «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» در تجمعات اعتراضی اقشار مختلف مردم از سوی دیگر، بستر قدرت‌مندی برای ایستادگی در برابر ماشین اعدام در ایران فراهم کرده است.(۵آبان۱۴۰۵)

حمایت مرکز آزادی‌های مدنی اوکراین،به ریاست [[اولکساندرا ماتویچوک]] برنده جایزه صلح نوبل از کارزار [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]] در ایران -پیوستن دکتر دیوید آر. بوید گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل به کارزار اعتصاب غذای [[سه‌شنبه‌های نه به اعدام]].(۸آبان۱۴۰۵)

پراتیک جوانان شورشگر در [[استان سیستان و بلوچستان|زاهدان]]: «[[مسعود رجوی]]: سیاست نه شاه نه شیخ، تنها سیاست دموکراتیک و ملی و میهنی و انقلابی در شرایط تاریخی کنونی است» - برگزاری میز کتاب و نمایشگاه عکس شهیدان در پاریس، ملبورن استرالیا و بخارست در رومانی (۹آبان۱۴۰۵)

[[مای ساتو]] ، گزارشگر ویژۀ سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، از قربانیان نقض حقوق بشر، خانواده‌های آن‌ها، مدافعان حقوق بشر، سازمان‌های مدنی و کارشناسان خواست اطلاعات و مستندات خود را برای تهیۀ گزارش بعدی او به شصت‌وچهارمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل ارسال کنند.(۲آبان۱۴۰۵)

روبیو در سخنرانی افتتاحیه نشست وزیران خارجه گروه ۲۰ در شهر آتلانتا: «ما در لحظه‌ای حساس قرار داریم؛ لحظه‌ای که آن را لحظه انتخاب می‌نامم. این لحظه نه‌ تنها برای کشور من،ایالات متحده آمریکا، بلکه برای تمام جهان سرنوشت‌ساز است»- صدراعظم آلمان: مناقشهٔ ایران و آمریکا راه‌حل نظامی ندارد -ادامه حملات پهپادی به عربستان سعودی وحملات هوایی به مناطق تحت کنترل [[شبه نظامیان حوثی|حوثی‌ها]] در یمن.(۹آبان۱۴۰۵)
</div>
</div>

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۷

2026-10-30T20:29:18Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = راجر کورنبرگ
| نام انگلیسی = Roger D. Kornberg
| تصویر =راجر کورنبرگ.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = راجر دی. کورنبرگ
| زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۲۴ آوریل ۱۹۴۷
| محل تولد = سنت‌لوئیس، میزوری، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین = آرتور کورنبرگ و سیلوِی کورنبرگ
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = ترسیم سازوکار مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها
| نام دیگر = راجر د. کورنبرگ
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و رونویسی ژن
| آثار مهم = ساختار RNA پلیمراز و دستگاه رونویسی
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = مطالعهٔ پایهٔ مولکولی رونویسی یوکاریوتی
| تأثیرگذاشته بر = ژنتیک، زیست‌شناسی سلولی و پژوهش بیماری‌ها
| تأثیرپذیرفته از = آرتور کورنبرگ و پژوهشگران زیست‌شیمی
| وبگاه =
| تحصیلات = شیمی، دانشگاه هاروارد؛ دکترای فیزیک شیمیایی، دانشگاه استنفورد
| دانشگاه = دانشگاه استنفورد
| حوزه = رونویسی، RNA پلیمراز و نوکلئوزوم
| همسر = یحلی لورچ
| فرزندان = سه فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''راجر دی. کورنبرگ''' ('''Roger D. Kornberg'''؛ زادهٔ ۲۴ آوریل ۱۹۴۷) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری آمریکایی است. او در سال ۲۰۰۶ جایزهٔ نوبل شیمی را برای «مطالعاتش دربارهٔ پایهٔ مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها» دریافت کرد. کورنبرگ نخستین دانشمندی بود که تصویری دقیق از فرایند رونویسی در سلول‌های یوکاریوتی ارائه کرد؛ فرایندی که در آن اطلاعات ژنتیکی موجود در دی‌ان‌ای به آران‌ای منتقل می‌شود.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/facts/ Roger D. Kornberg – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

پژوهش‌های او نشان داد که چگونه آنزیم RNA پلیمراز، با همکاری مجموعه‌ای از پروتئین‌ها، بخشی از رمز ژنتیکی را می‌خواند و رشتهٔ آران‌ای پیام‌رسان را می‌سازد. آران‌ای پیام‌رسان سپس اطلاعات لازم برای ساخت پروتئین‌ها را از هستهٔ سلول به بخش‌های دیگر سلول منتقل می‌کند. این کشف به درک چگونگی رشد، تخصصی‌شدن و عملکرد سلول‌ها و همچنین اختلالات مرتبط با سرطان و بیماری‌های دیگر کمک کرده است.

== زندگی و تحصیلات ==

راجر کورنبرگ در سنت‌لوئیسِ میزوری به دنیا آمد. پدرش، آرتور کورنبرگ، زیست‌شیمی‌دان برجسته‌ای بود که در سال ۱۹۵۹ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را برای مطالعاتش دربارهٔ سازوکار انتقال اطلاعات ژنتیکی از یک مولکول دی‌ان‌ای به مولکول دیگر دریافت کرد.

مادر راجر، سیلوِی کورنبرگ، نیز زیست‌شیمیدان بود. راجر در خانواده‌ای رشد کرد که پژوهش علمی و گفت‌وگو دربارهٔ زیست‌شیمی بخش مهمی از زندگی روزمرهٔ آن بود.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/biographical/ Roger D. Kornberg – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

کورنبرگ تحصیل در رشتهٔ شیمی را در دانشگاه هاروارد آغاز کرد و سپس در سال ۱۹۷۲ دکترای فیزیک شیمیایی را از دانشگاه استنفورد گرفت. او مدتی در دانشگاه کمبریج انگلستان و دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه هاروارد به پژوهش پرداخت و در سال ۱۹۷۸ به استنفورد بازگشت. کورنبرگ در استنفورد پژوهش‌هایی را آغاز کرد که سرانجام به دریافت جایزهٔ نوبل انجامید.

او متأهل است و سه فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== رونویسی و بیان ژن ==

ژن‌ها در مولکول‌های دی‌ان‌ای ذخیره شده‌اند، اما دی‌ان‌ای مستقیماً همهٔ فعالیت‌های سلول را انجام نمی‌دهد. برای آن‌که دستورهای ژنتیکی به ساخت پروتئین تبدیل شوند، ابتدا از بخش مورد نیاز دی‌ان‌ای یک نسخهٔ آران‌ای ساخته می‌شود. این مرحله «رونویسی» نام دارد. در مرحلهٔ بعد، اطلاعات آران‌ای پیام‌رسان در فرایند ترجمه برای ساخت پروتئین به کار می‌رود.

رونویسی در همهٔ جانداران اهمیت دارد، اما در سلول‌های یوکاریوتی مانند سلول‌های جانوری، گیاهی و قارچی، سازوکار پیچیده‌تری دارد. این سلول‌ها هستهٔ مشخص دارند و دی‌ان‌ای آن‌ها در ساختاری متراکم به نام کروماتین سازمان یافته است.

سلول باید هم به بخش‌های مناسب دی‌ان‌ای دسترسی پیدا کند و هم رونویسی را با کمک پروتئین‌های تنظیم‌کننده کنترل کند.

کورنبرگ بیشتر پژوهش‌های خود را با مخمر انجام داد. مخمر از نظر ساختار سلولی یوکاریوت است و بسیاری از سازوکارهای پایهٔ آن با سلول‌های جانوری مشترک است. این ویژگی، مخمر را به مدلی مناسب برای مطالعهٔ فرایندهای بنیادی سلولی تبدیل می‌کند.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== ساختار RNA پلیمراز ==

مهم‌ترین دستاورد کورنبرگ و گروهش تهیهٔ تصاویر بلورشناختی از دستگاه رونویسی بود. این تصاویر با استفاده از بلورشناسی پرتو ایکس به دست آمدند و ساختار RNA پلیمراز را در حال تعامل با دی‌ان‌ای و رشتهٔ در حال رشد آران‌ای نشان دادند. در برخی تصاویر، پژوهشگران توانستند موقعیت اتم‌ها و مسیر حرکت رشتهٔ تازه‌ساخته‌شدهٔ آران‌ای را تشخیص دهند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/press-release/ The 2006 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

RNA پلیمراز مانند دستگاهی مولکولی عمل می‌کند. این آنزیم دو رشتهٔ دی‌ان‌ای را در ناحیه‌ای مشخص از هم باز می‌کند، یکی از رشته‌ها را به‌عنوان الگو می‌خواند و رشتهٔ مکمل آران‌ای را می‌سازد. سپس دی‌ان‌ای دوباره بسته می‌شود و آران‌ای ساخته‌شده از مجموعه جدا می‌شود. پروتئین‌های دیگری نیز به RNA پلیمراز کمک می‌کنند تا محل آغاز و پایان رونویسی و میزان فعالیت ژن را تنظیم کند.

استنفورد گزارش کرده است که کورنبرگ در سال ۲۰۰۱ نخستین تصویر مولکولی از RNA پلیمراز در حال فعالیت را منتشر کرد. این تصویر به پژوهشگران کمک کرد بفهمند سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به شکل انتخابی بیان می‌کند؛ یعنی چگونه از میان هزاران ژن، تنها ژن‌های لازم برای یک نوع سلول یا یک وضعیت زیستی خاص فعال می‌شوند.<ref name="استنفورد">[https://news.stanford.edu/stories/2006/10/roger-kornberg-wins-2006-nobel-prize-chemistry Roger Kornberg wins the 2006 Nobel Prize in chemistry، دانشگاه استنفورد، ۴ اکتبر ۲۰۰۶]</ref>

== نوکلئوزوم و تنظیم ژن ==

پیش از تمرکز بر دستگاه کامل رونویسی، کورنبرگ در مطالعهٔ نوکلئوزوم نیز نقش مهمی داشت. نوکلئوزوم واحد پایهٔ سازمان‌دهی کروماتین است و در آن، بخشی از دی‌ان‌ای به دور مجموعه‌ای از پروتئین‌های هیستون پیچیده می‌شود. این فشرده‌سازی به سلول اجازه می‌دهد مقدار زیادی دی‌ان‌ای را در هسته جای دهد، اما هم‌زمان بر دسترسی ماشین رونویسی به ژن‌ها نیز اثر می‌گذارد.

شناخت نوکلئوزوم و ساختار RNA پلیمراز در کنار یکدیگر نشان می‌دهد که بیان ژن تنها به توالی دی‌ان‌ای وابسته نیست. وضعیت بسته یا باز کروماتین، حضور پروتئین‌های تنظیم‌کننده و ارتباط آن‌ها با RNA پلیمراز نیز تعیین می‌کند که یک ژن چه زمانی و در کدام سلول فعال شود. اختلال در این تنظیم‌ها می‌تواند با رشد غیرطبیعی سلول، سرطان، ناهنجاری‌های مادرزادی و بیماری‌های دیگر ارتباط داشته باشد.<ref name="استنفورد" />

== اهمیت پزشکی و علمی ==

رونویسی برای ادامهٔ حیات ضروری است. اگر این فرایند متوقف شود، اطلاعات ژنتیکی دیگر به بخش‌های مختلف سلول منتقل نمی‌شود و پروتئین‌های لازم برای نگهداری و بازسازی سلول ساخته نخواهند شد. سموم برخی قارچ‌ها، از جمله قارچ کلاهک مرگ، با متوقف‌کردن رونویسی آسیب‌های مرگبار ایجاد می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه" />

از سوی دیگر، اختلال در رونویسی می‌تواند به بیماری‌های انسانی منجر شود. رشد سرطانی، برخی بیماری‌های قلبی و انواع التهاب با تغییر در تنظیم بیان ژن ارتباط دارند. سلول‌های بنیادی نیز برای تبدیل‌شدن به سلول‌های عصبی، عضلانی یا سلول‌های اندام‌های دیگر باید مجموعه‌های متفاوتی از ژن‌ها را فعال کنند. بنابراین، شناخت سازوکار رونویسی برای پژوهش‌های پزشکی و توسعهٔ درمان‌های آینده اهمیت دارد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۰۶ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور کامل به راجر کورنبرگ تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات پایهٔ مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کورنبرگ سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۶ در دانشگاه استکهلم با عنوان «پایهٔ مولکولی رونویسی یوکاریوتی» ارائه کرد. او در این سخنرانی ساختار دستگاه رونویسی، نقش RNA پلیمراز و چگونگی ساخته‌شدن رشتهٔ آران‌ای از روی الگوی دی‌ان‌ای را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/lecture/ Roger D. Kornberg – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

کورنبرگ دومین عضو خانوادهٔ خود بود که جایزهٔ نوبل دریافت کرد. پدرش، آرتور کورنبرگ، در سال ۱۹۵۹ نوبل پزشکی گرفته بود. آنان از معدود پدر و پسرهایی هستند که هر دو به‌عنوان برندهٔ نوبل شناخته شده‌اند. راجر کورنبرگ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا است و در دانشگاه استنفورد به‌عنوان استاد زیست‌شناسی ساختاری فعالیت کرده است.

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ۳۰ مه ۲۰۲۳، گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل نامه‌ای مشترک دربارهٔ وضعیت حقوق بشر و خیزش مردم ایران منتشر کردند. [[شورای ملی مقاومت ایران]] در گزارش خود از این نامه، نام راجر دی. کورنبرگ را در فهرست امضاکنندگان و با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶ آورده است. گزارش شورا می‌گوید امضاکنندگان از خواست مردم ایران برای آزادی و دموکراسی و از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی|'''طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی''']] حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/ Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳]</ref>

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۷

2026-10-30T19:59:10Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = راجر کورنبرگ
| نام انگلیسی = Roger D. Kornberg
| تصویر =راجر کورنبرگ.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = راجر دی. کورنبرگ
| زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۲۴ آوریل ۱۹۴۷
| محل تولد = سنت‌لوئیس، میزوری، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین = آرتور کورنبرگ و سیلوِی کورنبرگ
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = ترسیم سازوکار مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها
| نام دیگر = راجر د. کورنبرگ
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و رونویسی ژن
| آثار مهم = ساختار RNA پلیمراز و دستگاه رونویسی
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = مطالعهٔ پایهٔ مولکولی رونویسی یوکاریوتی
| تأثیرگذاشته بر = ژنتیک، زیست‌شناسی سلولی و پژوهش بیماری‌ها
| تأثیرپذیرفته از = آرتور کورنبرگ و پژوهشگران زیست‌شیمی
| وبگاه =
| تحصیلات = شیمی، دانشگاه هاروارد؛ دکترای فیزیک شیمیایی، دانشگاه استنفورد
| دانشگاه = دانشگاه استنفورد
| حوزه = رونویسی، RNA پلیمراز و نوکلئوزوم
| همسر = یحلی لورچ
| فرزندان = سه فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''راجر دی. کورنبرگ''' ('''Roger D. Kornberg'''؛ زادهٔ ۲۴ آوریل ۱۹۴۷) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری آمریکایی است. او در سال ۲۰۰۶ جایزهٔ نوبل شیمی را برای «مطالعاتش دربارهٔ پایهٔ مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها» دریافت کرد. کورنبرگ نخستین دانشمندی بود که تصویری دقیق از فرایند رونویسی در سلول‌های یوکاریوتی ارائه کرد؛ فرایندی که در آن اطلاعات ژنتیکی موجود در [[دی‌ان‌ای]] به [[آران‌ای]] منتقل می‌شود.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/facts/ Roger D. Kornberg – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

پژوهش‌های او نشان داد که چگونه آنزیم [[RNA پلیمراز]]، با همکاری مجموعه‌ای از پروتئین‌ها، بخشی از رمز ژنتیکی را می‌خواند و رشتهٔ آران‌ای پیام‌رسان را می‌سازد. آران‌ای پیام‌رسان سپس اطلاعات لازم برای ساخت پروتئین‌ها را از هستهٔ سلول به بخش‌های دیگر سلول منتقل می‌کند. این کشف به درک چگونگی رشد، تخصصی‌شدن و عملکرد سلول‌ها و همچنین اختلالات مرتبط با سرطان و بیماری‌های دیگر کمک کرده است.

== زندگی و تحصیلات ==

راجر کورنبرگ در سنت‌لوئیسِ میزوری به دنیا آمد. پدرش، آرتور کورنبرگ، زیست‌شیمی‌دان برجسته‌ای بود که در سال ۱۹۵۹ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را برای مطالعاتش دربارهٔ سازوکار انتقال اطلاعات ژنتیکی از یک مولکول دی‌ان‌ای به مولکول دیگر دریافت کرد. مادر راجر، سیلوِی کورنبرگ، نیز زیست‌شیمیدان بود. راجر در خانواده‌ای رشد کرد که پژوهش علمی و گفت‌وگو دربارهٔ زیست‌شیمی بخش مهمی از زندگی روزمرهٔ آن بود.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/biographical/ Roger D. Kornberg – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

کورنبرگ تحصیل در رشتهٔ شیمی را در دانشگاه هاروارد آغاز کرد و سپس در سال ۱۹۷۲ دکترای فیزیک شیمیایی را از دانشگاه استنفورد گرفت. او مدتی در دانشگاه کمبریج انگلستان و دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه هاروارد به پژوهش پرداخت و در سال ۱۹۷۸ به استنفورد بازگشت. کورنبرگ در استنفورد پژوهش‌هایی را آغاز کرد که سرانجام به دریافت جایزهٔ نوبل انجامید. او متأهل است و سه فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== رونویسی و بیان ژن ==

ژن‌ها در مولکول‌های دی‌ان‌ای ذخیره شده‌اند، اما دی‌ان‌ای مستقیماً همهٔ فعالیت‌های سلول را انجام نمی‌دهد. برای آن‌که دستورهای ژنتیکی به ساخت پروتئین تبدیل شوند، ابتدا از بخش مورد نیاز دی‌ان‌ای یک نسخهٔ آران‌ای ساخته می‌شود. این مرحله «رونویسی» نام دارد. در مرحلهٔ بعد، اطلاعات آران‌ای پیام‌رسان در فرایند ترجمه برای ساخت پروتئین به کار می‌رود.

رونویسی در همهٔ جانداران اهمیت دارد، اما در سلول‌های یوکاریوتی مانند سلول‌های جانوری، گیاهی و قارچی، سازوکار پیچیده‌تری دارد. این سلول‌ها هستهٔ مشخص دارند و دی‌ان‌ای آن‌ها در ساختاری متراکم به نام [[کروماتین]] سازمان یافته است. سلول باید هم به بخش‌های مناسب دی‌ان‌ای دسترسی پیدا کند و هم رونویسی را با کمک پروتئین‌های تنظیم‌کننده کنترل کند.

کورنبرگ بیشتر پژوهش‌های خود را با مخمر انجام داد. مخمر از نظر ساختار سلولی یوکاریوت است و بسیاری از سازوکارهای پایهٔ آن با سلول‌های جانوری مشترک است. این ویژگی، مخمر را به مدلی مناسب برای مطالعهٔ فرایندهای بنیادی سلولی تبدیل می‌کند.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== ساختار RNA پلیمراز ==

مهم‌ترین دستاورد کورنبرگ و گروهش تهیهٔ تصاویر بلورشناختی از دستگاه رونویسی بود. این تصاویر با استفاده از [[بلورشناسی پرتو ایکس]] به دست آمدند و ساختار RNA پلیمراز را در حال تعامل با دی‌ان‌ای و رشتهٔ در حال رشد آران‌ای نشان دادند. در برخی تصاویر، پژوهشگران توانستند موقعیت اتم‌ها و مسیر حرکت رشتهٔ تازه‌ساخته‌شدهٔ آران‌ای را تشخیص دهند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/press-release/ The 2006 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

RNA پلیمراز مانند دستگاهی مولکولی عمل می‌کند. این آنزیم دو رشتهٔ دی‌ان‌ای را در ناحیه‌ای مشخص از هم باز می‌کند، یکی از رشته‌ها را به‌عنوان الگو می‌خواند و رشتهٔ مکمل آران‌ای را می‌سازد. سپس دی‌ان‌ای دوباره بسته می‌شود و آران‌ای ساخته‌شده از مجموعه جدا می‌شود. پروتئین‌های دیگری نیز به RNA پلیمراز کمک می‌کنند تا محل آغاز و پایان رونویسی و میزان فعالیت ژن را تنظیم کند.

استنفورد گزارش کرده است که کورنبرگ در سال ۲۰۰۱ نخستین تصویر مولکولی از RNA پلیمراز در حال فعالیت را منتشر کرد. این تصویر به پژوهشگران کمک کرد بفهمند سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به شکل انتخابی بیان می‌کند؛ یعنی چگونه از میان هزاران ژن، تنها ژن‌های لازم برای یک نوع سلول یا یک وضعیت زیستی خاص فعال می‌شوند.<ref name="استنفورد">[https://news.stanford.edu/stories/2006/10/roger-kornberg-wins-2006-nobel-prize-chemistry Roger Kornberg wins the 2006 Nobel Prize in chemistry، دانشگاه استنفورد، ۴ اکتبر ۲۰۰۶]</ref>

== نوکلئوزوم و تنظیم ژن ==

پیش از تمرکز بر دستگاه کامل رونویسی، کورنبرگ در مطالعهٔ [[نوکلئوزوم]] نیز نقش مهمی داشت. نوکلئوزوم واحد پایهٔ سازمان‌دهی کروماتین است و در آن، بخشی از دی‌ان‌ای به دور مجموعه‌ای از پروتئین‌های هیستون پیچیده می‌شود. این فشرده‌سازی به سلول اجازه می‌دهد مقدار زیادی دی‌ان‌ای را در هسته جای دهد، اما هم‌زمان بر دسترسی ماشین رونویسی به ژن‌ها نیز اثر می‌گذارد.

شناخت نوکلئوزوم و ساختار RNA پلیمراز در کنار یکدیگر نشان می‌دهد که بیان ژن تنها به توالی دی‌ان‌ای وابسته نیست. وضعیت بسته یا باز کروماتین، حضور پروتئین‌های تنظیم‌کننده و ارتباط آن‌ها با RNA پلیمراز نیز تعیین می‌کند که یک ژن چه زمانی و در کدام سلول فعال شود. اختلال در این تنظیم‌ها می‌تواند با رشد غیرطبیعی سلول، سرطان، ناهنجاری‌های مادرزادی و بیماری‌های دیگر ارتباط داشته باشد.<ref name="استنفورد" />

== اهمیت پزشکی و علمی ==

رونویسی برای ادامهٔ حیات ضروری است. اگر این فرایند متوقف شود، اطلاعات ژنتیکی دیگر به بخش‌های مختلف سلول منتقل نمی‌شود و پروتئین‌های لازم برای نگهداری و بازسازی سلول ساخته نخواهند شد. سموم برخی قارچ‌ها، از جمله قارچ کلاهک مرگ، با متوقف‌کردن رونویسی آسیب‌های مرگبار ایجاد می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه" />

از سوی دیگر، اختلال در رونویسی می‌تواند به بیماری‌های انسانی منجر شود. رشد سرطانی، برخی بیماری‌های قلبی و انواع التهاب با تغییر در تنظیم بیان ژن ارتباط دارند. سلول‌های بنیادی نیز برای تبدیل‌شدن به سلول‌های عصبی، عضلانی یا سلول‌های اندام‌های دیگر باید مجموعه‌های متفاوتی از ژن‌ها را فعال کنند. بنابراین، شناخت سازوکار رونویسی برای پژوهش‌های پزشکی و توسعهٔ درمان‌های آینده اهمیت دارد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۰۶ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور کامل به راجر کورنبرگ تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات پایهٔ مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کورنبرگ سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۶ در دانشگاه استکهلم با عنوان «پایهٔ مولکولی رونویسی یوکاریوتی» ارائه کرد. او در این سخنرانی ساختار دستگاه رونویسی، نقش RNA پلیمراز و چگونگی ساخته‌شدن رشتهٔ آران‌ای از روی الگوی دی‌ان‌ای را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/lecture/ Roger D. Kornberg – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

کورنبرگ دومین عضو خانوادهٔ خود بود که جایزهٔ نوبل دریافت کرد. پدرش، آرتور کورنبرگ، در سال ۱۹۵۹ نوبل پزشکی گرفته بود. آنان از معدود پدر و پسرهایی هستند که هر دو به‌عنوان برندهٔ نوبل شناخته شده‌اند. راجر کورنبرگ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا است و در دانشگاه استنفورد به‌عنوان استاد زیست‌شناسی ساختاری فعالیت کرده است.

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ۳۰ مه ۲۰۲۳، گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل نامه‌ای مشترک دربارهٔ وضعیت حقوق بشر و خیزش مردم ایران منتشر کردند. شورای ملی مقاومت ایران در گزارش خود از این نامه، نام راجر دی. کورنبرگ را در فهرست امضاکنندگان و با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶ آورده است. گزارش شورا می‌گوید امضاکنندگان از خواست مردم ایران برای آزادی و دموکراسی و از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/ Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳]</ref>

همچنین، نام کورنبرگ در فهرست بیانیه‌های دیگری که شورای ملی مقاومت از حمایت برندگان نوبل از مسیر سیاسی پیشنهادی خود منتشر کرده، دیده می‌شود. این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه استنفورد موضع سیاسی کورنبرگ دربارهٔ این نامه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از سوابق علمی و دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود و به‌عنوان موضع رسمی نهاد نوبل ارائه نمی‌شود.

== منابع ==
<references />

پرونده:راجر کورنبرگ.jpg

2026-10-30T19:58:50Z

Hamidreza: راجر دی. کورنبرگ (Roger D. Kornberg؛ زادهٔ ۲۴ آوریل ۱۹۴۷) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری آمریکایی

== خلاصه ==
راجر دی. کورنبرگ (Roger D. Kornberg؛ زادهٔ ۲۴ آوریل ۱۹۴۷) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری آمریکایی

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۷

2026-10-30T19:54:44Z

Hamidreza: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات دانشمند | نام = راجر کورنبرگ | نام انگلیسی = Roger D. Kornberg | تصویر = | توضیح تصویر = | نام اصلی = راجر دی. کورنبرگ | زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی | ملیت...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = راجر کورنبرگ
| نام انگلیسی = Roger D. Kornberg
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = راجر دی. کورنبرگ
| زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی ساختاری و زیست‌شناسی مولکولی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۲۴ آوریل ۱۹۴۷
| محل تولد = سنت‌لوئیس، میزوری، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین = آرتور کورنبرگ و سیلوِی کورنبرگ
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = استنفورد، کالیفرنیا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = ترسیم سازوکار مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها
| نام دیگر = راجر د. کورنبرگ
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شناسی ساختاری و رونویسی ژن
| آثار مهم = ساختار RNA پلیمراز و دستگاه رونویسی
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت = مطالعهٔ پایهٔ مولکولی رونویسی یوکاریوتی
| تأثیرگذاشته بر = ژنتیک، زیست‌شناسی سلولی و پژوهش بیماری‌ها
| تأثیرپذیرفته از = آرتور کورنبرگ و پژوهشگران زیست‌شیمی
| وبگاه =
| تحصیلات = شیمی، دانشگاه هاروارد؛ دکترای فیزیک شیمیایی، دانشگاه استنفورد
| دانشگاه = دانشگاه استنفورد
| حوزه = رونویسی، RNA پلیمراز و نوکلئوزوم
| همسر = یحلی لورچ
| فرزندان = سه فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''راجر دی. کورنبرگ''' ('''Roger D. Kornberg'''؛ زادهٔ ۲۴ آوریل ۱۹۴۷) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری آمریکایی است. او در سال ۲۰۰۶ جایزهٔ نوبل شیمی را برای «مطالعاتش دربارهٔ پایهٔ مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها» دریافت کرد. کورنبرگ نخستین دانشمندی بود که تصویری دقیق از فرایند رونویسی در سلول‌های یوکاریوتی ارائه کرد؛ فرایندی که در آن اطلاعات ژنتیکی موجود در [[دی‌ان‌ای]] به [[آران‌ای]] منتقل می‌شود.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/facts/ Roger D. Kornberg – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

پژوهش‌های او نشان داد که چگونه آنزیم [[RNA پلیمراز]]، با همکاری مجموعه‌ای از پروتئین‌ها، بخشی از رمز ژنتیکی را می‌خواند و رشتهٔ آران‌ای پیام‌رسان را می‌سازد. آران‌ای پیام‌رسان سپس اطلاعات لازم برای ساخت پروتئین‌ها را از هستهٔ سلول به بخش‌های دیگر سلول منتقل می‌کند. این کشف به درک چگونگی رشد، تخصصی‌شدن و عملکرد سلول‌ها و همچنین اختلالات مرتبط با سرطان و بیماری‌های دیگر کمک کرده است.

== زندگی و تحصیلات ==

راجر کورنبرگ در سنت‌لوئیسِ میزوری به دنیا آمد. پدرش، آرتور کورنبرگ، زیست‌شیمی‌دان برجسته‌ای بود که در سال ۱۹۵۹ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را برای مطالعاتش دربارهٔ سازوکار انتقال اطلاعات ژنتیکی از یک مولکول دی‌ان‌ای به مولکول دیگر دریافت کرد. مادر راجر، سیلوِی کورنبرگ، نیز زیست‌شیمیدان بود. راجر در خانواده‌ای رشد کرد که پژوهش علمی و گفت‌وگو دربارهٔ زیست‌شیمی بخش مهمی از زندگی روزمرهٔ آن بود.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/biographical/ Roger D. Kornberg – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

کورنبرگ تحصیل در رشتهٔ شیمی را در دانشگاه هاروارد آغاز کرد و سپس در سال ۱۹۷۲ دکترای فیزیک شیمیایی را از دانشگاه استنفورد گرفت. او مدتی در دانشگاه کمبریج انگلستان و دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه هاروارد به پژوهش پرداخت و در سال ۱۹۷۸ به استنفورد بازگشت. کورنبرگ در استنفورد پژوهش‌هایی را آغاز کرد که سرانجام به دریافت جایزهٔ نوبل انجامید. او متأهل است و سه فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== رونویسی و بیان ژن ==

ژن‌ها در مولکول‌های دی‌ان‌ای ذخیره شده‌اند، اما دی‌ان‌ای مستقیماً همهٔ فعالیت‌های سلول را انجام نمی‌دهد. برای آن‌که دستورهای ژنتیکی به ساخت پروتئین تبدیل شوند، ابتدا از بخش مورد نیاز دی‌ان‌ای یک نسخهٔ آران‌ای ساخته می‌شود. این مرحله «رونویسی» نام دارد. در مرحلهٔ بعد، اطلاعات آران‌ای پیام‌رسان در فرایند ترجمه برای ساخت پروتئین به کار می‌رود.

رونویسی در همهٔ جانداران اهمیت دارد، اما در سلول‌های یوکاریوتی مانند سلول‌های جانوری، گیاهی و قارچی، سازوکار پیچیده‌تری دارد. این سلول‌ها هستهٔ مشخص دارند و دی‌ان‌ای آن‌ها در ساختاری متراکم به نام [[کروماتین]] سازمان یافته است. سلول باید هم به بخش‌های مناسب دی‌ان‌ای دسترسی پیدا کند و هم رونویسی را با کمک پروتئین‌های تنظیم‌کننده کنترل کند.

کورنبرگ بیشتر پژوهش‌های خود را با مخمر انجام داد. مخمر از نظر ساختار سلولی یوکاریوت است و بسیاری از سازوکارهای پایهٔ آن با سلول‌های جانوری مشترک است. این ویژگی، مخمر را به مدلی مناسب برای مطالعهٔ فرایندهای بنیادی سلولی تبدیل می‌کند.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== ساختار RNA پلیمراز ==

مهم‌ترین دستاورد کورنبرگ و گروهش تهیهٔ تصاویر بلورشناختی از دستگاه رونویسی بود. این تصاویر با استفاده از [[بلورشناسی پرتو ایکس]] به دست آمدند و ساختار RNA پلیمراز را در حال تعامل با دی‌ان‌ای و رشتهٔ در حال رشد آران‌ای نشان دادند. در برخی تصاویر، پژوهشگران توانستند موقعیت اتم‌ها و مسیر حرکت رشتهٔ تازه‌ساخته‌شدهٔ آران‌ای را تشخیص دهند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/press-release/ The 2006 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

RNA پلیمراز مانند دستگاهی مولکولی عمل می‌کند. این آنزیم دو رشتهٔ دی‌ان‌ای را در ناحیه‌ای مشخص از هم باز می‌کند، یکی از رشته‌ها را به‌عنوان الگو می‌خواند و رشتهٔ مکمل آران‌ای را می‌سازد. سپس دی‌ان‌ای دوباره بسته می‌شود و آران‌ای ساخته‌شده از مجموعه جدا می‌شود. پروتئین‌های دیگری نیز به RNA پلیمراز کمک می‌کنند تا محل آغاز و پایان رونویسی و میزان فعالیت ژن را تنظیم کند.

استنفورد گزارش کرده است که کورنبرگ در سال ۲۰۰۱ نخستین تصویر مولکولی از RNA پلیمراز در حال فعالیت را منتشر کرد. این تصویر به پژوهشگران کمک کرد بفهمند سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به شکل انتخابی بیان می‌کند؛ یعنی چگونه از میان هزاران ژن، تنها ژن‌های لازم برای یک نوع سلول یا یک وضعیت زیستی خاص فعال می‌شوند.<ref name="استنفورد">[https://news.stanford.edu/stories/2006/10/roger-kornberg-wins-2006-nobel-prize-chemistry Roger Kornberg wins the 2006 Nobel Prize in chemistry، دانشگاه استنفورد، ۴ اکتبر ۲۰۰۶]</ref>

== نوکلئوزوم و تنظیم ژن ==

پیش از تمرکز بر دستگاه کامل رونویسی، کورنبرگ در مطالعهٔ [[نوکلئوزوم]] نیز نقش مهمی داشت. نوکلئوزوم واحد پایهٔ سازمان‌دهی کروماتین است و در آن، بخشی از دی‌ان‌ای به دور مجموعه‌ای از پروتئین‌های هیستون پیچیده می‌شود. این فشرده‌سازی به سلول اجازه می‌دهد مقدار زیادی دی‌ان‌ای را در هسته جای دهد، اما هم‌زمان بر دسترسی ماشین رونویسی به ژن‌ها نیز اثر می‌گذارد.

شناخت نوکلئوزوم و ساختار RNA پلیمراز در کنار یکدیگر نشان می‌دهد که بیان ژن تنها به توالی دی‌ان‌ای وابسته نیست. وضعیت بسته یا باز کروماتین، حضور پروتئین‌های تنظیم‌کننده و ارتباط آن‌ها با RNA پلیمراز نیز تعیین می‌کند که یک ژن چه زمانی و در کدام سلول فعال شود. اختلال در این تنظیم‌ها می‌تواند با رشد غیرطبیعی سلول، سرطان، ناهنجاری‌های مادرزادی و بیماری‌های دیگر ارتباط داشته باشد.<ref name="استنفورد" />

== اهمیت پزشکی و علمی ==

رونویسی برای ادامهٔ حیات ضروری است. اگر این فرایند متوقف شود، اطلاعات ژنتیکی دیگر به بخش‌های مختلف سلول منتقل نمی‌شود و پروتئین‌های لازم برای نگهداری و بازسازی سلول ساخته نخواهند شد. سموم برخی قارچ‌ها، از جمله قارچ کلاهک مرگ، با متوقف‌کردن رونویسی آسیب‌های مرگبار ایجاد می‌کنند.<ref name="نوبل-بیانیه" />

از سوی دیگر، اختلال در رونویسی می‌تواند به بیماری‌های انسانی منجر شود. رشد سرطانی، برخی بیماری‌های قلبی و انواع التهاب با تغییر در تنظیم بیان ژن ارتباط دارند. سلول‌های بنیادی نیز برای تبدیل‌شدن به سلول‌های عصبی، عضلانی یا سلول‌های اندام‌های دیگر باید مجموعه‌های متفاوتی از ژن‌ها را فعال کنند. بنابراین، شناخت سازوکار رونویسی برای پژوهش‌های پزشکی و توسعهٔ درمان‌های آینده اهمیت دارد.

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۴ اکتبر ۲۰۰۶ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور کامل به راجر کورنبرگ تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات پایهٔ مولکولی رونویسی در یوکاریوت‌ها» بود.<ref name="نوبل-بیانیه" />

کورنبرگ سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۶ در دانشگاه استکهلم با عنوان «پایهٔ مولکولی رونویسی یوکاریوتی» ارائه کرد. او در این سخنرانی ساختار دستگاه رونویسی، نقش RNA پلیمراز و چگونگی ساخته‌شدن رشتهٔ آران‌ای از روی الگوی دی‌ان‌ای را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2006/kornberg/lecture/ Roger D. Kornberg – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

کورنبرگ دومین عضو خانوادهٔ خود بود که جایزهٔ نوبل دریافت کرد. پدرش، آرتور کورنبرگ، در سال ۱۹۵۹ نوبل پزشکی گرفته بود. آنان از معدود پدر و پسرهایی هستند که هر دو به‌عنوان برندهٔ نوبل شناخته شده‌اند. راجر کورنبرگ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا است و در دانشگاه استنفورد به‌عنوان استاد زیست‌شناسی ساختاری فعالیت کرده است.

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ۳۰ مه ۲۰۲۳، گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل نامه‌ای مشترک دربارهٔ وضعیت حقوق بشر و خیزش مردم ایران منتشر کردند. شورای ملی مقاومت ایران در گزارش خود از این نامه، نام راجر دی. کورنبرگ را در فهرست امضاکنندگان و با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۶ آورده است. گزارش شورا می‌گوید امضاکنندگان از خواست مردم ایران برای آزادی و دموکراسی و از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/seventy-five-nobel-laureates-support-irans-resistance-and-uprising/ Seventy-five Nobel Laureates Support Iran’s Resistance and Uprising، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۸ ژوئن ۲۰۲۳]</ref>

همچنین، نام کورنبرگ در فهرست بیانیه‌های دیگری که شورای ملی مقاومت از حمایت برندگان نوبل از مسیر سیاسی پیشنهادی خود منتشر کرده، دیده می‌شود. این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و دانشگاه استنفورد موضع سیاسی کورنبرگ دربارهٔ این نامه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از سوابق علمی و دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود و به‌عنوان موضع رسمی نهاد نوبل ارائه نمی‌شود.

== منابع ==
<references />

نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد

2026-10-30T19:51:45Z

Hamidreza:

{{Infobox civil conflict
| title = نامه ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد
| image = پرونده:جایزه نوبل.jpg
| caption = بیانیه جهانی برندگان نوبل درباره وضعیت ایران
| date = {{Start date|2025|09|02|df=yes}}
| place = نیویورک (سازمان ملل متحد)
| goals = محکومیت اعدام‌ها و سرکوب در ایران؛ حمایت از جمهوری دموکراتیک؛ تأکید بر برنامه ده ماده‌ای شورای ملی مقاومت
| methods = نامه سرگشاده و بیانیه عمومی
| status = انتشار در رسانه‌های بین‌المللی
| result = پیوستن ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به حمایت جهانی از مردم ایران
| howmany3 = ۱۰۲ برنده جایزه نوبل از ۵ قاره
| casualties1 =
| casualties2 =
| injuries =
| fatalities =
| arrests =
| notes = بخشی از کارزار بین‌المللی حمایت از مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافته
}}'''نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد،''' به نامه‌ای گفته می‌شود که در ۱۱شهریور ۱۴۰۴ (۲سپتامبر ۲۰۲۵)، ۱۰۲ تن از برندگان جایزه نوبل از پنج قاره جهان با امضای نامه‌ای مشترک خطاب به دبیرکل [[سازمان ملل متحد]] نوشته و نگرانی عمیق خود را نسبت به وضعیت وخیم حقوق‌بشر در ایران ابراز داشتند. امضاکنندگان که شامل برندگان نوبل در حوزه‌های صلح، ادبیات، فیزیک، شیمی، پزشکی و اقتصاد بودند، رژیم ایران را به دلیل افزایش اعدام‌ها، از جمله بیش از هزار مورد در سال ۲۰۲۴، و سرکوب اقلیت‌های قومی و مذهبی محکوم کردند. آنان همچنین با اشاره به حمایت گسترده پارلمان‌ها و رهبران سیاسی جهان از [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|برنامه ده ماده‌ای مریم رجوی]]، بر ضرورت گذار به یک [[جمهوری دموکراتیک]] در ایران تأکید کردند. برندگان نوبل تصریح کردند که مردم ایران هم دیکتاتوری سلطنتی و هم حکومت دینی را رد کرده و خواهان جمهوری دموکراتیک هستند. در این نامه، مقاومت ایران به عنوان پلتفرمی دموکراتیک معرفی شده که می‌تواند راهکاری برای پایان دیکتاتوری مذهبی، استقرار حاکمیت مردم و تحقق صلح پایدار در خاورمیانه باشد.
==نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل==
در ۱۱شهریور ۱۴۰۴ (۲سپتامبر ۲۰۲۵)، نامه‌ای سرگشاده با امضای ۱۰۲ برنده جایزه نوبل از رشته‌ها و قاره‌های مختلف جهان به دبیرکل سازمان ملل متحد ارسال شد. این نامه در واکنش به افزایش اعدام‌ها، سرکوب داخلی و وخامت اوضاع حقوق‌بشر در ایران نوشته شد و همزمان از برنامه ده ماده‌ای مریم رجوی، رئیس‌جمهور منتخب [[شورای ملی مقاومت ایران]]، حمایت به عمل آورد. اهمیت این نامه در آن است که طیف متنوعی از نخبگان علمی و فرهنگی جهان را در کنار یک موضع سیاسی مشترک قرار داده است.<ref name=":0">[https://news.mojahedin.org/i/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%DB%B1%DB%B0%DB%B2%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%DB%B5%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84--%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF نامه مشترک ۱۰۲تن از برندگان جایزه نوبل از ۵قاره جهان به دبیرکل سازمان ملل متحد]</ref>
===مضمون نامه===
امضاکنندگان در نامه خود اعلام کردند که رژیم ایران تنها در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۰۰۰ نفر، از جمله ۳۴ زن، را اعدام کرده است. به گفته آنان، دولت ایران با حداقل ۱۲۷۵ اعدام در ده ماه نخست ریاست‌جمهوری [[مسعود پزشکیان]]، همچنان رکورددار جهانی [[اعدام در ایران|اعدام]] باقی مانده است. در این نامه آمده است که سرکوب اقلیت‌های قومی و مذهبی و استفاده سیستماتیک از مجازات اعدام به‌عنوان ابزار ارعاب، بخش جدایی‌ناپذیر سیاست‌های رژیم است.

همچنین، در نامه بر پیوند سیاست خارجی جمهوری اسلامی با فعالیت‌های نیابتی در منطقه و حمایت از گروه‌هایی مانند حزب‌الله لبنان تأکید شده است. نویسندگان یادآور شدند که سقوط سریع دیکتاتوری سوریه و کاهش نفوذ حزب‌الله، اهرم‌های منطقه‌ای تهران را به‌شدت تضعیف کرده است.
===تأکید بر خواست مردم ایران===
برندگان نوبل در این بیانیه یادآوری کردند که مردم ایران در جریان [[قیام ۱۴۰۱]]، با شعارها و کنش‌های اعتراضی، هم دیکتاتوری سلطنتی و هم حکومت دینی را رد کرده و بر استقرار جمهوری دموکراتیک تأکید کردند. آنان با اشاره به تحریم گسترده انتخابات ریاست‌جمهوری، این اقدامات را نشانه‌ای از نارضایتی عمیق و مطالبه‌گری سیاسی مردم ایران دانستند.
===پیوند با ابتکارات جهانی===
نامه ۱۰۲ برنده نوبل به زنجیره‌ای از مواضع بین‌المللی پیوست که پیش‌تر شامل حمایت بیش از ۴۰۰۰ نماینده پارلمان‌های جهان، ۱۳۰ رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر سابق و ۸۰ برنده نوبل از برنامه ده ماده‌ای مریم رجوی بوده است. این برنامه تأکید دارد بر: حق رأی عمومی، انتخابات آزاد، [[جدایی دین و دولت]]، برابری جنسیتی، آزادی‌های فردی و سیاسی، و یک ایران غیراتمی.

در ادامه، نویسندگان اعلام کردند که هم‌صدا با نمایندگان و رهبران سیاسی جهان، از آرمان‌های دموکراتیک مردم ایران حمایت کرده و بر ضرورت پایان دادن به موج اعدام‌ها و سرکوب گسترده تأکید می‌کنند.<ref name=":0" />
==امضاکنندگان==
پروفسور دارون عجم اوغلو Daron Acemoglu، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۴، ترکیه-آمریکا

پروفسور پیر آگوستینی Pierre Agostini، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۳، فرانسه

پروفسور پیتر آگر Peter Agre، جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۳، آمریکا

پروفسور اسوتلانا الکسیویچ Svetlana Alexievich، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۵، بلاروس

پروفسور هاروی جی آلتر Harvey J Alter، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۰، آمریکا

پروفسور ویکتور آمبروس Victor Ambros، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۴، آمریکا

آقای اسکار آریاس Oscar Arias، جایزه نوبل صلح ۱۹۸۷، رئیس‌جمهور کاستاریکا ۲۰۰۶-۲۰۱۰

پروفسور آلن اسپکت Alain Aspect، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۲، فرانسه

پروفسور رابرت آومن Robert Aumann، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۵، آمریکا-اسرائیل

پروفسور بری سی باریش Barry C Barish، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۷، آمریکا

پروفسور مونجی باوندی Moungi Bawendi، جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۳، آمریکا-تونس-فرانسه

پروفسور گئورگ بدنورز Georg Bednorz، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۸۷، آلمان

آقای کارلوس فیلیپه بلو Carlos Filipe Ximenes Belo، جایزه نوبل صلح ۱۹۹۶، تیمور شرقی

پروفسور بن برنانکه Ben Bernanke، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۲، آمریکا

پروفسور بروس بویتلر Bruce Beutler، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۱، آمریکا

پروفسور ماریو کاپچی Mario Capecchi، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۷، ایتالیا-آمریکا

پروفسور توماس چک Thomas Cech، جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۹، آمریکا

پروفسور الیاس کوری Elias Corey، جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۰، آمریکا

پروفسور یوهان دایزنهوفر Johann Deisenhofer، جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۸، آمریکا

پروفسور پیتر سی. دوهرتی Peter C. Doherty، جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۶، استرالیا

پروفسور گرهارد ارتل Gerhard Ertl، جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۷، آلمان

پروفسور فرانسوا انگلرت Francois Englert، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۳، بلژیک

پروفسور آنی ارنو Annie Ernaux، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۲، فرانسه

آقای آدولفو پرز اسکوئیول Adolfo Perez Esquivel جایزه نوبل صلح ۱۹۸۰، آرژانتین

پروفسور یواخیم فرانک Joachim Frank، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۷، آمریکا-آلمان

پروفسور جروم فریدمن Jerome Friedman، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۰، آمریکا

خانم لیما روبرتا گبووی Leymah Roberta Gbowee، جایزه نوبل صلح ۲۰۱۱، لیبریا

پروفسور شلدون گلاشو Sheldon Glashow، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۹، آمریکا

پروفسور جان لوئیس هال John Lewis Hall، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۵، آمریکا

پروفسور سرژ هاروش Serge Haroche، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۲، فرانسه

پروفسور الیور هارت Oliver Hart، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۶، آمریکا

پروفسور آلن هیگر Alan Heeger، جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۰، آمریکا

پروفسور ریچارد هندرسون Richard Henderson، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۷، انگلستان

پروفسور جفری هینتون Geoffrey Hinton، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۴، کانادا

پروفسور ژول هافمن Jules Hoffmann، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۱، فرانسه

پروفسور روآلد هافمن Roald Hoffmann، جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۱، آمریکا

پروفسور جراردوس هوفت Gerardus‘t Hooft، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۹، هلند

پروفسور جان هاپفیلد John Hopfield، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۴، آمریکا

پروفسور مایکل هوتون Michael Houghton، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۰، انگلستان

پروفسور آنه لوئیلیه Anne l&#۳۹;Huillier، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۳، سوئد

پروفسور لوئیس ایگنارو Louis Ignarro، جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۸، آمریکا

سر کازوئو ایشیگورو Sir Kazuo Ishiguro، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۷، انگلستان -ژاپن

خانم الفریده یلینک Elfriede Jelinek، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۴، اتریش

پروفسور برایان جوزفسون Brian Josephson، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۳، انگلستان

پروفسور تاکاکی کاجیتا Takaaki Kajita، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۵، ژاپن

پروفسور ولفگانگ کترله جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۱ آمریکا- آلمان

پروفسور راینهارد گنزل Reinhard Genzel، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۰، آلمان

پروفسور برایان کوبیلکا Brian Kobilka، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۲، آمریکا

پروفسور راجر دی. کورنبرگ Roger D. Kornberg، جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۶، آمریکا

پروفسور فرنس کراوس Ferenc Krausz، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۳، اتریش-مجارستان

پروفسور فین کیدلند Finn Kydland، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۴، نروژ-آمریکا

پروفسور خوان تی. لی Juan T. Lee، جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۶، آمریکا-چین

پروفسور رابرت لفکوویتز Robert Lefkowitz، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۲، آمریکا

پروفسور آنتونی لگت Anthony Legett، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۳، انگلستان -آمریکا

پروفسور ژان ماری لن Jean-Marie Lehn، جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۷، فرانسه

پروفسور دیوید مک‌میلان David MacMillan، جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۱، انگلستان

پروفسور اریک مسکین Eric Maskin، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۷، آمریکا

پروفسور جان متر John Mather جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۶، آمریکا

خانم اولکساندرا ماتویچوک جایزه صلح نوبل ۲۰۲۲ اوکراین

پروفسور میشل مایور Michel Mayor، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۹، سوئیس

پروفسور کرگ ملو Craig Mello، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۶، آمریکا

پروفسور پل میلگروم Paul Milgrom، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۰، آمریکا

پروفسور پاتریک مودیانو Patrick Modiano، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۴، فرانسه

پروفسور پل مودریچ Paul Modrich، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۵، آمریکا

پروفسور ویلیام مورنر William Moerner، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۴، آمریکا

پروفسور ادوارد موزر Edvard Moser، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۴، نروژ

پروفسور می-بریت موزر May-Britt Moser، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۴، نروژ

خانم هرتا مولر Herta Muller، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۹، آلمان

آقای دیمیتری موراتوف Dmitry Muratov، جایزه نوبل صلح ۲۰۲۱، روسیه

پروفسور کریستین نوسلین-فولهارد Christiane Nusslein-volhard، جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۵، آلمان

[[اورهان پاموک|'''پروفسور اورهان پاموک''']] Orhan Pamuk، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۶، ترکیه-آمریکا

پروفسور جیمز پیبلز James Peebles، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۹، آمریکا

پروفسور ویلیام فیلیپس William Phillips، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۷، آمریکا

پروفسور کریستوفر پیسارایدز Christopher Pissarides جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۰، قبرس- انگلستان

پروفسور جان پولانی، John Polanyi جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۶، کانادا

پروفسور ونکاترامان راما کریشنان Venkatraman RamaKrishnan، جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۹، آمریکا- انگلستان –هند

پروفسور سر پیتر رتکلیف Sir Peter Ratcliffe، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۹، انگلستان

پروفسور چارلز ام. رایس Charles M. Rice، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۰، آمریکا

پروفسور سر ریچارد رابرتس Sir Richard J. Roberts، جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۳، انگلستان -آمریکا

پروفسور مایکل روزباش Michael Rosbash، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۷، آمریکا

پروفسور ژان پیر سوواژ Jean-Pierre Sauvage، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۶، فرانسه

پروفسور رندی شکمن Randy Schekman، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۳، آمریکا

پروفسور ریچارد شراک Richard Schrock، جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۵، آمریکا

پروفسور گرگ سمنزا Gregg Semenza، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۹، آمریکا

پروفسور کارل بری شارپلس Karl Barry Sharpless، جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۲، شیمی ۲۰۰۱، آمریکا

پروفسور ورنون اسمیت Vernon Smith، جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۴، آمریکا

پروفسور جرج اسموت جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۶ آمریکا

پروفسور ووله سوینکا Wole Soyinka، جایزه نوبل ادبیات ۱۹۸۶، نیجریه

پروفسور دانا استریکلند Donna Strickland، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۸، کانادا

پروفسور جک شوستک Jack Szostak، جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۹، آمریکا

پروفسور جوزف تیلور Joseph H. Taylor، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۳، آمریکا

پروفسور کیپ تورن Kip Thorne، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۷، آمریکا

پروفسور اولگا توکارچوک Olga Tokarczuk، جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۸، لهستان

پروفسور هارولد وارموس Harold Varmus، جایزه نوبل پزشکی ۱۹۸۹، آمریکا

پروفسور جان واکر John Walker، جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۸، انگلستان

پروفسور آریه وارشل Arieh Warshel، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۳، اسراییل-آمریکا

پروفسور استنلی ویتینگهام Stanley Whittingham، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۹، آمریکا- انگلستان

پروفسور اریک ویشاس Eric Wieschaus، جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۵، آمریکا

پروفسور رابرت ویلسون Robert Wilson، جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۸، آمریکا

پروفسور دیوید جی واینلند David J. Wineland، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۲، آمریکا

پروفسور گرگوری وینتر Gregory Winter، جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۸، انگلستان

پروفسور آنتون زایلینگر Anton Zeilinger، جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۲، اتریش

نامه ۱۰۲ برنده جایزه نوبل را می‌توان بخشی از روند رو‌به‌رشد همبستگی بین‌المللی با مردم ایران دانست. این نامه، علاوه بر محکومیت نقض حقوق‌بشر و اعدام‌ها، به حمایت از یک پلتفرم دموکراتیک برای آینده ایران می‌پردازد. همسویی چنین جمع بزرگی از نخبگان علمی و فرهنگی جهان نشان‌دهنده اهمیت جایگاه مقاومت ایران در افکار عمومی جهانی و تأکید بر گذار به یک جمهوری دموکراتیک است.<ref name=":0" />
==منابع==

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۶

2026-10-30T19:46:32Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ریچارد شراک
| نام انگلیسی = Richard R. Schrock
| تصویر =ریچارد شراک.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ریچارد رویس شراک
| زمینه فعالیت = شیمی آلی، شیمی معدنی و شیمی آلی‌فلزی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۵
| محل تولد = برن، ایندیانا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = توسعهٔ کاتالیزورهای متاتز اولفین
| نام دیگر = ریچارد ر. شراک
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = شیمی آلی‌فلزی و کاتالیز
| آثار مهم = کاتالیزورهای مولیبدن و تنگستن برای واکنش متاتز
| مقالات = بیش از ۴۰۰ مقالهٔ پژوهشی
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۵؛ جوایز انجمن شیمی آمریکا
| علت شهرت = توسعهٔ کاتالیزور مؤثر برای متاتز در سنتز آلی
| تأثیرگذاشته بر = داروسازی، پلیمرها و شیمی سبز
| تأثیرپذیرفته از = ایو شُوَن و پژوهشگران شیمی آلی‌فلزی
| وبگاه =
| تحصیلات = کارشناسی شیمی، دانشگاه کالیفرنیا ریورساید؛ دکترا، دانشگاه هاروارد
| دانشگاه = دانشگاه هاروارد؛ مؤسسهٔ فناوری ماساچوست
| حوزه = متاتز اولفین و کاتالیزورهای فلزی
| همسر = نانسی اف. کارلسون
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ریچارد شراک''' ('''Richard R. Schrock'''؛ زادهٔ ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۵) شیمی‌دان آمریکایی در حوزهٔ شیمی آلی، شیمی معدنی و شیمی آلی‌فلزی است. او در سال ۲۰۰۵، به‌طور مشترک با ایو شُوَن و رابرت اچ. گربز، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای توسعهٔ روش متاتز در سنتز آلی» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2005/schrock/facts/ Richard R. Schrock – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

شراک با ساخت نخستین کاتالیزور فلزی مؤثر برای واکنش متاتز اولفین، یکی از مسائل مهم شیمی آلی را حل کرد. متاتز به شیمیدانان امکان می‌دهد پیوندهای دوگانهٔ کربن–کربن را بشکنند و با آرایش دوبارهٔ گروه‌های اتمی، مولکول‌های تازه‌ای بسازند. این روش در تولید داروها، پلیمرها، مواد پیشرفته و دیگر ترکیبات آلی کاربرد دارد و در بسیاری از فرایندها، تعداد مراحل واکنش و میزان پسماند را کاهش می‌دهد.

== زندگی و تحصیلات ==

ریچارد رویس شراک در شهر برن در ایالت ایندیانا به دنیا آمد. او در سال ۱۹۶۷ مدرک کارشناسی شیمی را از دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید دریافت کرد و در سال ۱۹۷۱ از دانشگاه هاروارد دکترای شیمی گرفت. پس از آن، یک سال به‌عنوان پژوهشگر پسادکترا در دانشگاه کمبریج انگلستان فعالیت کرد و سپس سه سال در بخش پژوهش و توسعهٔ شرکت دوپونت در ویلمینگتونِ دلاور به کار پرداخت.<ref name="MIT-زندگی">[https://news.mit.edu/2005/schrock MIT chemistry professor Richard Schrock wins Nobel Prize، اخبار مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، ۵ اکتبر ۲۰۰۵]</ref>

شراک در سال ۱۹۷۵ به هیئت علمی مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، معروف به MIT، پیوست. او در سال ۱۹۸۰ استاد تمام شد و در سال ۱۹۸۹ کرسی استادی فردریک جی. کیز در شیمی را به دست آورد.

شراک متأهل است و دو فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== پژوهش در شیمی آلی‌فلزی ==

متاتز واکنشی در شیمی آلی است که در آن گروه‌های متصل به پیوندهای دوگانهٔ کربن جای خود را با گروه‌های مولکول دیگر عوض می‌کنند. نام متاتز به معنای «جابه‌جایی» است. در این واکنش، پیوندهای دوگانه شکسته و دوباره تشکیل می‌شوند و اتم‌ها یا گروه‌های اتمی به شکل تازه‌ای کنار هم قرار می‌گیرند. این فرایند را می‌توان نوعی بازآرایی کنترل‌شدهٔ اسکلت کربنی دانست.

واکنش متاتز از دههٔ ۱۹۵۰ شناخته شده بود، اما تا دههٔ ۱۹۷۰ سازوکار آن به‌طور دقیق روشن نشده بود. ایو شوون در سال ۱۹۷۱ توضیحی برای سازوکار واکنش ارائه کرد و نشان داد که ترکیبات فلزی ویژه می‌توانند نقش کاتالیزور را ایفا کنند. مسئلهٔ بعدی ساخت کاتالیزورهایی بود که در عمل فعال و قابل استفاده باشند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2005/press-release/ The 2005 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

شراک از دههٔ ۱۹۷۰ به بررسی ترکیبات فلزی مناسب برای این کار پرداخت. او فلزهایی مانند تانتالوم، تنگستن و مولیبدن را آزمایش کرد و به‌تدریج دریافت که مولیبدن و تنگستن می‌توانند پایهٔ کاتالیزورهای قدرتمندی باشند.

در سال ۱۹۹۰، او و همکارانش ساخت گروهی از کاتالیزورهای مولیبدن را گزارش کردند که برای متاتز بسیار فعال و از نظر ساختاری به‌خوبی تعریف‌شده بودند.<ref name="MIT-پژوهش">[https://news.mit.edu/2005/schrock MIT chemistry professor Richard Schrock wins Nobel Prize، بخش پژوهش کاتالیزورها، مؤسسهٔ فناوری ماساچوست]</ref>

کاتالیزورهای شراک به اکسیژن و رطوبت حساس بودند و کار با آن‌ها به شرایط کنترل‌شده نیاز داشت، اما قدرت و گزینش‌پذیری بالایی داشتند. این کاتالیزورها امکان ساخت و بازکردن حلقه‌های کربنی و ایجاد زنجیره‌های پلیمری با آرایش مشخص را فراهم کردند. دو سال بعد، رابرت گربز کاتالیزورهایی پایدارتر در برابر هوا توسعه داد که استفاده از متاتز را در آزمایشگاه‌ها و صنعت آسان‌تر کرد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== کاربردهای متاتز و شیمی سبز ==

پیش از توسعهٔ کاتالیزورهای جدید، تهیهٔ برخی مولکول‌های پیچیده به مراحل متعدد و مواد واکنش‌دهندهٔ خطرناک نیاز داشت. کاتالیزورهای متاتز مسیرهای سنتزی کوتاه‌تری فراهم کردند. در نتیجه، شیمیدانان می‌توانند با مراحل کمتر به مولکول‌های مورد نظر برسند و مواد اولیه را مؤثرتر مصرف کنند.

متاتز در تولید داروهای گوناگون و ترکیبات فعال دارویی اهمیت دارد. این روش همچنین برای ساخت پلیمرهای پیشرفته، مواد مصنوعی و ترکیباتی با کاربردهای صنعتی به کار می‌رود. کاهش تعداد مراحل واکنش معمولاً به کاهش محصولات جانبی و پسماند شیمیایی منجر می‌شود. از همین رو، کمیتهٔ نوبل دستاورد شراک، شوون و گربز را گامی مهم در توسعهٔ شیمی سبز دانست.<ref name="نوبل-بیانیه" />

MIT گزارش کرده است که روش متاتز می‌تواند به جای مسیرهای سنتزی ده یا پانزده‌مرحله‌ای، مسیرهایی کوتاه‌تر ایجاد کند. این کاهش مراحل به صرفه‌جویی در منابع، کاهش هزینه و کنترل بهتر تولید مواد کمک می‌کند. شراک همچنین بر امکان استفاده از حلال‌های کم‌خطرتر و کاهش پسماندهای صنعتی تأکید کرده بود.<ref name="MIT-پژوهش" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۵ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۵ اکتبر ۲۰۰۵ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور مشترک به ایو شوون، رابرت اچ. گربز و ریچارد شراک تعلق می‌گیرد. جایزه میان سه دانشمند به‌طور مساوی تقسیم شد. شوون سازوکار متاتز را توضیح داده بود، شراک نخستین کاتالیزور فلزی مؤثر را ساخت و گربز کاتالیزورهای کاربردی‌تر و پایدارتر توسعه داد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

شراک سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۵ در دانشگاه استکهلم ارائه کرد. عنوان سخنرانی او «پیوندهای چندگانهٔ فلز–کربن برای واکنش‌های متاتز کاتالیزی» بود. او در این سخنرانی نقش ترکیبات فلزی، مسیر توسعهٔ کاتالیزورها و دشواری‌های ساخت کاتالیزورهای فعال را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2005/schrock/lecture/ Richard R. Schrock – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== افتخارات و فعالیت علمی ==

شراک عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا و آکادمی هنر و علوم آمریکا است. او جایزهٔ شیمی معدنی انجمن شیمی آمریکا را در سال ۱۹۹۶، جایزهٔ شیمی آلی‌فلزی همان انجمن را در سال ۱۹۸۵، جایزهٔ هریسون هاو در سال ۱۹۹۰، جایزهٔ الکساندر فون هومبولت در سال ۱۹۹۵، مدال بایلار در سال ۱۹۹۸، جایزهٔ کوپ انجمن شیمی آمریکا در سال ۲۰۰۱ و مدال سر جفری ویلکینسون در سال ۲۰۰۲ دریافت کرد.<ref name="MIT-زندگی" />

او بیش از ۴۰۰ مقالهٔ پژوهشی منتشر کرده و سال‌ها در هیئت تحریریهٔ مجلهٔ ''Organometallics'' فعالیت داشته است. پژوهش‌های شراک در شیمی آلی‌فلزی نشان دادند که شناخت دقیق پیوندهای فلز–کربن می‌تواند به ساخت ابزارهای کاتالیزی برای حل مسائل مهم سنتز آلی منجر شود.

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ژوئیهٔ ۲۰۲۲، [[شورای ملی مقاومت ایران]] متن بیانیه‌ای مشترک از ۵۶ برندهٔ جایزهٔ نوبل را دربارهٔ حمایت از «اجلاس ایران آزاد» منتشر کرد. نام ریچارد شراک، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۵، در فهرست امضاکنندگان این بیانیه آمده است. گزارش شورا می‌گوید امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی و از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی]] حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که ریچارد شراک یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان نوبل دربارهٔ حمایت از خیزش مردم ایران بوده است. آن گزارش، نامه را خطاب به رئیس شورای اروپا معرفی می‌کند و از حمایت امضاکنندگان از مقاومت مردم ایران، جمهوری دموکراتیک و سکولار و اقدام‌های حقوق‌بشری در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran-NCRI]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2025/09/Joint-Letter-of-Nobel-Laureates-to-the-UNSG.pdf?utm_source Joint Letter of the Nobel Laureates To the UN Secretary General July 2025-NCRI]</ref><ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%DB%B4%DB%B1%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 بیانیه مشترک ۴۲تن از برندگان جایزه نوبل در حمایت از کهکشان مقاومت ایران-سازمان مجاهدین]</ref><ref>[https://iranfreedom.org/en/news/2022/07/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/35389/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022-iran freedom]</ref>

== منابع ==
<references />

پرونده:ریچارد شراک.jpg

2026-10-30T19:38:05Z

Hamidreza: ریچارد شراک (Richard R. Schrock؛ زادهٔ ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۵) شیمی‌دان آمریکایی در حوزهٔ شیمی آلی

== خلاصه ==
ریچارد شراک (Richard R. Schrock؛ زادهٔ ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۵) شیمی‌دان آمریکایی در حوزهٔ شیمی آلی

کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۶

2026-10-30T19:34:18Z

Hamidreza: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات دانشمند | نام = ریچارد شراک | نام انگلیسی = Richard R. Schrock | تصویر = | توضیح تصویر = | نام اصلی = ریچارد رویس شراک | زمینه فعالیت = شیمی آلی، شیمی معدنی و شیمی آلی‌فلزی | ملیت = آمریکایی |...» ایجاد کرد

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = ریچارد شراک
| نام انگلیسی = Richard R. Schrock
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = ریچارد رویس شراک
| زمینه فعالیت = شیمی آلی، شیمی معدنی و شیمی آلی‌فلزی
| ملیت = آمریکایی
| تاریخ تولد = ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۵
| محل تولد = برن، ایندیانا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین =
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = توسعهٔ کاتالیزورهای متاتز اولفین
| نام دیگر = ریچارد ر. شراک
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = شیمی‌دان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = شیمی آلی‌فلزی و کاتالیز
| آثار مهم = کاتالیزورهای مولیبدن و تنگستن برای واکنش متاتز
| مقالات = بیش از ۴۰۰ مقالهٔ پژوهشی
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۵؛ جوایز انجمن شیمی آمریکا
| علت شهرت = توسعهٔ کاتالیزور مؤثر برای متاتز در سنتز آلی
| تأثیرگذاشته بر = داروسازی، پلیمرها و شیمی سبز
| تأثیرپذیرفته از = ایو شُوَن و پژوهشگران شیمی آلی‌فلزی
| وبگاه =
| تحصیلات = کارشناسی شیمی، دانشگاه کالیفرنیا ریورساید؛ دکترا، دانشگاه هاروارد
| دانشگاه = دانشگاه هاروارد؛ مؤسسهٔ فناوری ماساچوست
| حوزه = متاتز اولفین و کاتالیزورهای فلزی
| همسر = نانسی اف. کارلسون
| فرزندان = دو فرزند
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''ریچارد شراک''' ('''Richard R. Schrock'''؛ زادهٔ ۴ ژانویهٔ ۱۹۴۵) شیمی‌دان آمریکایی در حوزهٔ شیمی آلی، شیمی معدنی و شیمی آلی‌فلزی است. او در سال ۲۰۰۵، به‌طور مشترک با [[ایو شُوَن]] و [[رابرت اچ. گربز]]، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای توسعهٔ روش متاتز در سنتز آلی» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2005/schrock/facts/ Richard R. Schrock – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

شراک با ساخت نخستین کاتالیزور فلزی مؤثر برای واکنش [[متاتز اولفین]]، یکی از مسائل مهم شیمی آلی را حل کرد. متاتز به شیمیدانان امکان می‌دهد پیوندهای دوگانهٔ کربن–کربن را بشکنند و با آرایش دوبارهٔ گروه‌های اتمی، مولکول‌های تازه‌ای بسازند. این روش در تولید داروها، پلیمرها، مواد پیشرفته و دیگر ترکیبات آلی کاربرد دارد و در بسیاری از فرایندها، تعداد مراحل واکنش و میزان پسماند را کاهش می‌دهد.

== زندگی و تحصیلات ==

ریچارد رویس شراک در شهر برن در ایالت ایندیانا به دنیا آمد. او در سال ۱۹۶۷ مدرک کارشناسی شیمی را از دانشگاه کالیفرنیا، ریورساید دریافت کرد و در سال ۱۹۷۱ از دانشگاه هاروارد دکترای شیمی گرفت. پس از آن، یک سال به‌عنوان پژوهشگر پسادکترا در دانشگاه کمبریج انگلستان فعالیت کرد و سپس سه سال در بخش پژوهش و توسعهٔ شرکت دوپونت در ویلمینگتونِ دلاور به کار پرداخت.<ref name="MIT-زندگی">[https://news.mit.edu/2005/schrock MIT chemistry professor Richard Schrock wins Nobel Prize، اخبار مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، ۵ اکتبر ۲۰۰۵]</ref>

شراک در سال ۱۹۷۵ به هیئت علمی مؤسسهٔ فناوری ماساچوست، معروف به MIT، پیوست. او در سال ۱۹۸۰ استاد تمام شد و در سال ۱۹۸۹ کرسی استادی فردریک جی. کیز در شیمی را به دست آورد. شراک متأهل است و دو فرزند دارد.<ref name="نوبل-اطلاعات" />

== پژوهش در شیمی آلی‌فلزی ==

متاتز واکنشی در شیمی آلی است که در آن گروه‌های متصل به پیوندهای دوگانهٔ کربن جای خود را با گروه‌های مولکول دیگر عوض می‌کنند. نام متاتز به معنای «جابه‌جایی» است. در این واکنش، پیوندهای دوگانه شکسته و دوباره تشکیل می‌شوند و اتم‌ها یا گروه‌های اتمی به شکل تازه‌ای کنار هم قرار می‌گیرند. این فرایند را می‌توان نوعی بازآرایی کنترل‌شدهٔ اسکلت کربنی دانست.

واکنش متاتز از دههٔ ۱۹۵۰ شناخته شده بود، اما تا دههٔ ۱۹۷۰ سازوکار آن به‌طور دقیق روشن نشده بود. ایو شوون در سال ۱۹۷۱ توضیحی برای سازوکار واکنش ارائه کرد و نشان داد که ترکیبات فلزی ویژه می‌توانند نقش کاتالیزور را ایفا کنند. مسئلهٔ بعدی ساخت کاتالیزورهایی بود که در عمل فعال و قابل استفاده باشند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2005/press-release/ The 2005 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

شراک از دههٔ ۱۹۷۰ به بررسی ترکیبات فلزی مناسب برای این کار پرداخت. او فلزهایی مانند تانتالوم، تنگستن و مولیبدن را آزمایش کرد و به‌تدریج دریافت که مولیبدن و تنگستن می‌توانند پایهٔ کاتالیزورهای قدرتمندی باشند. در سال ۱۹۹۰، او و همکارانش ساخت گروهی از کاتالیزورهای مولیبدن را گزارش کردند که برای متاتز بسیار فعال و از نظر ساختاری به‌خوبی تعریف‌شده بودند.<ref name="MIT-پژوهش">[https://news.mit.edu/2005/schrock MIT chemistry professor Richard Schrock wins Nobel Prize، بخش پژوهش کاتالیزورها، مؤسسهٔ فناوری ماساچوست]</ref>

کاتالیزورهای شراک به اکسیژن و رطوبت حساس بودند و کار با آن‌ها به شرایط کنترل‌شده نیاز داشت، اما قدرت و گزینش‌پذیری بالایی داشتند. این کاتالیزورها امکان ساخت و بازکردن حلقه‌های کربنی و ایجاد زنجیره‌های پلیمری با آرایش مشخص را فراهم کردند. دو سال بعد، رابرت گربز کاتالیزورهایی پایدارتر در برابر هوا توسعه داد که استفاده از متاتز را در آزمایشگاه‌ها و صنعت آسان‌تر کرد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

== کاربردهای متاتز و شیمی سبز ==

پیش از توسعهٔ کاتالیزورهای جدید، تهیهٔ برخی مولکول‌های پیچیده به مراحل متعدد و مواد واکنش‌دهندهٔ خطرناک نیاز داشت. کاتالیزورهای متاتز مسیرهای سنتزی کوتاه‌تری فراهم کردند. در نتیجه، شیمیدانان می‌توانند با مراحل کمتر به مولکول‌های مورد نظر برسند و مواد اولیه را مؤثرتر مصرف کنند.

متاتز در تولید داروهای گوناگون و ترکیبات فعال دارویی اهمیت دارد. این روش همچنین برای ساخت پلیمرهای پیشرفته، مواد مصنوعی و ترکیباتی با کاربردهای صنعتی به کار می‌رود. کاهش تعداد مراحل واکنش معمولاً به کاهش محصولات جانبی و پسماند شیمیایی منجر می‌شود. از همین رو، کمیتهٔ نوبل دستاورد شراک، شوون و گربز را گامی مهم در توسعهٔ [[شیمی سبز]] دانست.<ref name="نوبل-بیانیه" />

MIT گزارش کرده است که روش متاتز می‌تواند به جای مسیرهای سنتزی ده یا پانزده‌مرحله‌ای، مسیرهایی کوتاه‌تر ایجاد کند. این کاهش مراحل به صرفه‌جویی در منابع، کاهش هزینه و کنترل بهتر تولید مواد کمک می‌کند. شراک همچنین بر امکان استفاده از حلال‌های کم‌خطرتر و کاهش پسماندهای صنعتی تأکید کرده بود.<ref name="MIT-پژوهش" />

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۵ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۵ اکتبر ۲۰۰۵ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور مشترک به ایو شوون، رابرت اچ. گربز و ریچارد ر. شراک تعلق می‌گیرد. جایزه میان سه دانشمند به‌طور مساوی تقسیم شد. شوون سازوکار متاتز را توضیح داده بود، شراک نخستین کاتالیزور فلزی مؤثر را ساخت و گربز کاتالیزورهای کاربردی‌تر و پایدارتر توسعه داد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

شراک سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۵ در دانشگاه استکهلم ارائه کرد. عنوان سخنرانی او «پیوندهای چندگانهٔ فلز–کربن برای واکنش‌های متاتز کاتالیزی» بود. او در این سخنرانی نقش ترکیبات فلزی، مسیر توسعهٔ کاتالیزورها و دشواری‌های ساخت کاتالیزورهای فعال را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2005/schrock/lecture/ Richard R. Schrock – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== افتخارات و فعالیت علمی ==

شراک عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا و آکادمی هنر و علوم آمریکا است. او جایزهٔ شیمی معدنی انجمن شیمی آمریکا را در سال ۱۹۹۶، جایزهٔ شیمی آلی‌فلزی همان انجمن را در سال ۱۹۸۵، جایزهٔ هریسون هاو در سال ۱۹۹۰، جایزهٔ الکساندر فون هومبولت در سال ۱۹۹۵، مدال بایلار در سال ۱۹۹۸، جایزهٔ کوپ انجمن شیمی آمریکا در سال ۲۰۰۱ و مدال سر جفری ویلکینسون در سال ۲۰۰۲ دریافت کرد.<ref name="MIT-زندگی" />

او بیش از ۴۰۰ مقالهٔ پژوهشی منتشر کرده و سال‌ها در هیئت تحریریهٔ مجلهٔ ''Organometallics'' فعالیت داشته است. پژوهش‌های شراک در شیمی آلی‌فلزی نشان دادند که شناخت دقیق پیوندهای فلز–کربن می‌تواند به ساخت ابزارهای کاتالیزی برای حل مسائل مهم سنتز آلی منجر شود.

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ژوئیهٔ ۲۰۲۲، شورای ملی مقاومت ایران متن بیانیه‌ای مشترک از ۵۶ برندهٔ جایزهٔ نوبل را دربارهٔ حمایت از «اجلاس ایران آزاد» منتشر کرد. نام ریچارد شراک، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۵، در فهرست امضاکنندگان این بیانیه آمده است. گزارش شورا می‌گوید امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی و از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی حمایت کرده‌اند.<ref name="شورا-۲۰۲۲">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-protests/joint-statement-of-56-nobel-laureates-in-support-of-free-iran-summit-2022/ Joint Statement of 56 Nobel Laureates in Support of Free Iran Summit 2022، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۹ اوت ۲۰۲۲]</ref>

همچنین، شورای ملی مقاومت در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که ریچارد شراک یکی از امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان نوبل دربارهٔ حمایت از خیزش مردم ایران بوده است. آن گزارش، نامه را خطاب به رئیس شورای اروپا معرفی می‌کند و از حمایت امضاکنندگان از مقاومت مردم ایران، جمهوری دموکراتیک و سکولار و اقدام‌های حقوق‌بشری در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.<ref name="شورا-۲۰۲۳">[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/nobel-laureates-support-irans-uprising-in-joint-letter/ Fifty-one Nobel Laureates Support Iran’s Uprising in Joint Letter، شورای ملی مقاومت ایران، ۲۲ مارس ۲۰۲۳]</ref>

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا گزارش امضا و محتوای سیاسی این نامه‌ها در وبگاه شورای ملی مقاومت منتشر شده است و منابع رسمی نوبل و MIT موضع سیاسی شراک دربارهٔ آن‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاورد علمی و سوابق دانشگاهی شراک جدا نگه داشته می‌شود.

== منابع ==
<references />

کاربر:Hamidreza/۵صفحه تمرین

2026-10-30T19:30:49Z

Hamidreza:

{{جعبه اطلاعات دانشمند
| نام = آوراهام هرشکو
| نام انگلیسی = Avram Hershko
| تصویر =آوراهام هرشکو.jpg
| توضیح تصویر =
| نام اصلی = آورام هرشکو
| زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیست‌شناسی سلولی و پزشکی
| ملیت = اسرائیلی؛ زادهٔ مجارستان
| تاریخ تولد = ۳۱ دسامبر ۱۹۳۷
| محل تولد = کارکاگ، مجارستان
| والدین = موشه هرشکو و شوشانا/مارگیت هرشکو
| تاریخ مرگ =
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی = حیفا، اسرائیل
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت =
| اتفاقات مهم = کشف سامانهٔ تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین
| نام دیگر = آوراهام هرشکو؛ Avram Hershko
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه = زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه
| سال‌های فعالیت = از دههٔ ۱۹۶۰
| سبک پژوهشی = زیست‌شیمی سلولی و تنظیم چرخهٔ سلول
| آثار مهم = پژوهش دربارهٔ یوبیکوئیتین و پروتئازوم
| مقالات =
| جوایز = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴؛ جایزهٔ اسرائیل ۱۹۹۴؛ جایزهٔ گاردنر ۱۹۹۹؛ جایزهٔ لاسکر ۲۰۰۰؛ جایزهٔ ولف ۲۰۰۱
| علت شهرت = کشف سازوکار تخریب انتخابی پروتئین‌ها
| تأثیرگذاشته بر = پژوهش‌های سرطان، چرخهٔ سلولی و زیست‌شناسی مولکولی
| تأثیرپذیرفته از = یاکوب ماگر و گوردون تامکینز
| وبگاه =
| تحصیلات = پزشکی و دکترای پزشکی، دانشگاه عبری اورشلیم
| دانشگاه = دانشگاه عبری اورشلیم؛ مؤسسهٔ فناوری اسرائیل (تکن‌یون)
| حوزه = سامانهٔ یوبیکوئیتین–پروتئازوم
| همسر =
| فرزندان =
| گفتاورد =
| امضا =
}}

'''آوراهام هرشکو''' ('''Avram Hershko'''؛ زادهٔ ۳۱ دسامبر ۱۹۳۷) زیست‌شیمیدان اسرائیلیِ زادهٔ مجارستان است که به‌دلیل کشف سازوکار تخریب انتخابی پروتئین‌ها با واسطهٔ یوبیکوئیتین شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۴، به‌طور مشترک با آرون چخانوور و اروین رز، جایزهٔ نوبل شیمی را «برای کشف تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین» دریافت کرد. در این فرایند، پروتئین‌هایی که باید از میان برداشته شوند با یوبیکوئیتین علامت‌گذاری و سپس به‌وسیلهٔ پروتئازوم تجزیه می‌شوند.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/hershko/facts/ Avram Hershko – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>

کشف هرشکو و همکارانش درک دانشمندان از تنظیم پروتئین در سلول را تغییر داد. این سامانه در کنترل چرخهٔ سلولی، ترمیم دی‌ان‌ای، پاسخ ایمنی و کنترل کیفیت پروتئین‌ها نقش دارد و اختلال در آن با برخی بیماری‌ها، از جمله انواعی از سرطان، ارتباط پیدا کرده است. هرشکو بیشتر دوران علمی خود را در مؤسسهٔ فناوری اسرائیل، یعنی تکن‌یون، گذراند.

== زندگی و تحصیلات ==

هرشکو در شهر کارکاگ در مجارستان به دنیا آمد. پدرش، موشه هرشکو، آموزگار مدرسهٔ یهودی شهر بود و مادرش، شوشانا که مارگیت نیز نامیده می‌شد، به آموزش زبان انگلیسی و پیانو می‌پرداخت. دوران کودکی او با جنگ جهانی دوم و آزار یهودیان مجارستان هم‌زمان شد. پدرش در سال ۱۹۴۲ به کار اجباری نظامی برده شد و تا سال ۱۹۴۶ به خانواده بازنگشت.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/hershko/biographical/ Avram Hershko – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>

در سال ۱۹۴۴، خانوادهٔ هرشکو ابتدا در گتوهای کارکاگ و سولنوک نگهداری شد و سپس به اتریش منتقل شد؛ جایی که اعضای بزرگسال خانواده به کار اجباری گمارده شدند. آنان در بهار ۱۹۴۵، پس از پیشروی ارتش شوروی، آزاد شدند. هرشکو در زندگی‌نامهٔ خود نوشته است که بخشی از خانوادهٔ مادری‌اش در هولوکاست کشته شدند. خانواده پس از بازگشت پدر در سال ۱۹۴۶، سه سال در بوداپست زندگی کردند و در سال ۱۹۵۰ به اسرائیل مهاجرت کردند.<ref name="نوبل-زندگی" />

هرشکو در اورشلیم بزرگ شد و در سال ۱۹۵۶ تحصیل در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه عبری–هاداسا را آغاز کرد. در جریان آموزش پزشکی به بیوشیمی علاقه‌مند شد و از سال ۱۹۶۰ در آزمایشگاه یاکوب ماگر به پژوهش پرداخت.

او در سال ۱۹۶۵ مدرک پزشکی گرفت و از ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۷ به‌عنوان پزشک در نیروهای دفاعی اسرائیل خدمت کرد. سپس برای ادامهٔ پژوهش به آزمایشگاه ماگر بازگشت و در سال ۱۹۶۹ دکترای خود را دریافت کرد.<ref name="تکن‌یون">[https://md.technion.ac.il/avram-hershko-2/ Avram Hershko، دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون]</ref>

هرشکو از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ دورهٔ پسادکترا را نزد گوردون تامکینز در دانشگاه کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو گذراند. او پس از بازگشت به اسرائیل به دانشکدهٔ پزشکی تکن‌یون پیوست و در سال ۱۹۸۰ به مقام استادی رسید. تکن‌یون او را استاد ممتاز گروه بیوشیمی دانشکدهٔ پزشکی راپاپورت معرفی می‌کند.<ref name="تکن‌یون" />

== پژوهش دربارهٔ تخریب پروتئین ==

پروتئین‌ها برای ساختار و فعالیت سلول ضروری‌اند، اما همهٔ پروتئین‌ها برای همیشه مورد نیاز نیستند. سلول باید بتواند پروتئین‌های آسیب‌دیده، اضافی یا پایان‌یافته را شناسایی و به‌صورت کنترل‌شده تجزیه کند. پیش از پژوهش‌های هرشکو، دانشمندان می‌دانستند که تخریب پروتئین رخ می‌دهد، اما سازوکار انتخاب پروتئین هدف به‌خوبی روشن نبود.

هرشکو و '''چخانوور'''، با همکاری اروین رز در مرکز پژوهش سرطان فاکس چیس، سامانه‌ای را شناسایی کردند که در آن پروتئین هدف با مولکول یوبیکوئیتین پیوند می‌یابد. این پیوند مانند برچسبی مولکولی عمل می‌کند. پروتئین علامت‌گذاری‌شده سپس به پروتئازوم هدایت می‌شود؛ پروتئازوم مجموعه‌ای پروتئینی است که پروتئین را به قطعات کوچک‌تر تجزیه می‌کند. یوبیکوئیتین پیش از تجزیهٔ کامل پروتئین جدا می‌شود و دوباره در سلول به کار می‌رود.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/press-release/ The 2004 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>

اهمیت این کشف در آن بود که نشان داد تخریب پروتئین‌ها فرایندی تصادفی نیست، بلکه بر اساس علامت‌گذاری و شناسایی دقیق انجام می‌شود. سامانهٔ یوبیکوئیتین در تنظیم تقسیم سلولی، انتقال پیام‌های درون‌سلولی، ترمیم دی‌ان‌ای و پاسخ ایمنی نقش دارد. بر اساس توضیح تکن‌یون، اختلال در این سامانه می‌تواند در ایجاد برخی انواع سرطان نقش داشته باشد و همچنان یکی از موضوع‌های مهم پژوهش‌های پزشکی است.<ref name="تکن‌یون" />

هرشکو در سخنرانی نوبل خود توضیح داد که پژوهش‌های اولیهٔ گروه او از مطالعهٔ تخریب وابسته به انرژی در عصاره‌های سلولی آغاز شد. آزمایش‌های آنان به شناسایی چند جزء ضروری انجامید و در نهایت نشان داد که یوبیکوئیتین، با مصرف انرژی، به پروتئین هدف متصل می‌شود و آن را برای تخریب آماده می‌کند. او همچنین نقش این سامانه را در کنترل چرخهٔ تقسیم سلول بررسی کرد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2004/hershko/lecture/ Avram Hershko – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>

== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴ ==

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۶ اکتبر ۲۰۰۴ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به‌طور مشترک به '''آرون چخانوور'''، آورام هرشکو و اروین رز اعطا می‌شود. انگیزهٔ رسمی جایزه، «کشف تخریب پروتئین با واسطهٔ یوبیکوئیتین» بود و سهم هر یک از سه دانشمند یک‌سوم جایزه تعیین شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />

هرشکو در ۸ دسامبر ۲۰۰۴ سخنرانی نوبل خود را با عنوان «سامانهٔ یوبیکوئیتین برای تخریب پروتئین و برخی نقش‌های آن در کنترل چرخهٔ تقسیم سلول» ارائه کرد. متن این سخنرانی در نشریهٔ ''Angewandte Chemie'' نیز منتشر شده است و مسیر پژوهشی او را از مطالعات اولیهٔ تخریب پروتئین تا نقش سامانهٔ یوبیکوئیتین در چرخهٔ سلولی شرح می‌دهد.<ref name="پابمد">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16142823/ The ubiquitin system for protein degradation and some of its roles in the control of the cell-division cycle، پاب‌مد]</ref>

== فعالیت دانشگاهی و افتخارات ==

هرشکو در تکن‌یون به پژوهش دربارهٔ کنترل چرخهٔ سلول به‌وسیلهٔ سامانهٔ یوبیکوئیتین ادامه داد. این موضوع برای پژوهش سرطان اهمیت دارد، زیرا تقسیم سلولی باید به‌صورت دقیق تنظیم شود و اختلال در تنظیم آن می‌تواند به رشد کنترل‌نشدهٔ سلول‌ها منجر شود.<ref name="تکن‌یون" />

از افتخارات او می‌توان به جایزهٔ اسرائیل در بیوشیمی در سال ۱۹۹۴، جایزهٔ گاردنر در سال ۱۹۹۹، جایزهٔ لاسکر برای پژوهش‌های پایهٔ پزشکی در سال ۲۰۰۰، جایزهٔ ولف در پزشکی در سال ۲۰۰۱ و جایزهٔ لوئیزا گروس هورویتز در سال ۲۰۰۱ اشاره کرد. او عضو فرهنگستان علوم اسرائیل و عضو وابستهٔ خارجی آکادمی ملی علوم ایالات متحدهٔ آمریکا است.<ref name="تکن‌یون" />

== حمایت از مقاومت ایران ==

در ژوئن ۲۰۲۶، شورای ملی مقاومت ایران متن بیانیه‌ای مشترک از برندگان جایزهٔ نوبل دربارهٔ نقض حقوق بشر در ایران منتشر کرد. نام آوراهام هرشکو، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۴ و با معرفی اسرائیل–مجارستان، در فهرست امضاکنندگان این بیانیه آمده است.آنان در این بیانیه خواستار توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و دسترسی نهادهای بین‌المللی به بازداشتگاه‌ها شده و از [[طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی|'''طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی''']] برای گذار سیاسی در [[ایران]] حمایت کردند.<ref name="شورای-ملی-مقاومت">[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/Joint-Statement-by-Nobel-Laureates-2026.pdf Joint Statement by Nobel Laureates Addressed to the Secretary-General of the United Nations on Human Rights Violations in Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ژوئن ۲۰۲۶]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-resistance/more-than-100-nobel-laureates-urge-un-action-on-human-rights-crisis-in-iran/?utm_source In Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran-NCRI]</ref><ref>[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2025/09/Joint-Letter-of-Nobel-Laureates-to-the-UNSG.pdf?utm_source Joint Letter of the Nobel Laureates To the UN Secretary General July 2025-NCRI]</ref><ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%DB%B4%DB%B1%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B2 بیانیه مشترک ۴۲تن از برندگان جایزه نوبل در حمایت از کهکشان مقاومت ایران-سازمان مجاهدین]</ref><ref>[https://iranfreedom.org/en/news/2022/07/nobel-prize-laureates-pledge-support-to-the-free-iran-world-summit-2022/35389/ Nobel Prize Laureates Pledge Support to the Free Iran World Summit 2022-iran freedom]</ref>

== منابع ==
<references />