https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Mostafa 2026-11-05T17:22:45Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9_%DB%B3%DB%B0%DB%B0_%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D8%8C_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%8C_%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C&diff=94881 2026-11-05T16:52:50Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بیانیه مشترک در حمایت از تظاهرات بروکسل.jpg|جایگزین=بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی|بندانگشتی|388x388پیکسل|'''بیانیه مشترک''' '''۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی''']]'''بیانیه مشترک''' '''۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی،''' به بیانه‌ای گفته می‌شود که در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۴۰۴ (۶ سپتامبر ۲۰۲۵) در حمایت از تظاهرات بروکسل منتشر شد. امضاکنندگان این بیانیه – که شامل نخست‌وزیران پیشین، وزیران و مقامات ارشد دولتی، نمایندگان پارلمان‌های اروپا، انگلستان، ایرلند، اسکاتلند، ولز، آلمان، رومانی، مالت، لیتوانی، استونی و دیگر کشورها بودند – اقدامات رژیم ایران از جمله اعدام زندانیان سیاسی، تداوم سرکوب داخلی و سیاست‌های ضدحقوق‌بشری را محکوم کردند و خواستار توقف فوری اعدام‌ها، قرار گرفتن [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] در لیست سازمان‌های تروریستی، و به‌رسمیت شناختن حق مشروع مقاومت مردم ایران شدند.<br /> <br /> این بیانیه بر اهمیت [[برنامه ده ماده ای مریم رجوی|برنامه ۱۰ ماده‌ای مریم رجوی]] به‌عنوان نقشه راه برای آینده ایران تأکید کرد؛ برنامه‌ای مبتنی بر دموکراسی، [[جدایی دین و دولت]]، برابری زن و مرد، لغو مجازات اعدام و همزیستی مسالمت‌آمیز با جهان. از میان امضاکنندگان می‌توان به گیر هیلمار هارده (نخست‌وزیر پیشین ایسلند)، پتره رومن (نخست‌وزیر پیشین رومانی)، آنلی یتنمکی (نخست‌وزیر پیشین فنلاند)، لرد هنری بلینگهام، ترزا ویلیرز، دیوید جونز، بارونس کاکس، لرد آلتون، زیگیمانتاس پاویلیونیس، جان سوینی و امانوئله پوتزولو اشاره کرد. افزون بر این، اتحادیه‌های کارگری و سازمان‌های مدنی همچون اتحادیه کارگری نانوایان انگلستان، سندیکای کارگری سی‌جی‌ال ایتالیا و شبکه سازمان‌های سیک انگلستان نیز در میان حامیان قرار داشتند.<br /> ==محکومیت اعدام‌های گسترده در ایران==<br /> بیانیه، اعدام‌های گسترده در ایران، از جمله اعدام اخیر [[مهدی حسنی]] و [[بهروز احسانی اسلاملو|بهروز احسانی]] به اتهام محاربه و عضویت در [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، و تهدید دست‌کم ۱۴ زندانی دیگر به اعدام را محکوم کرد. امضاکنندگان تأکید کردند که مردم ایران در اعتراضات خود، هم دیکتاتوری سلطنتی و هم دیکتاتوری مذهبی را رد کرده و خواستار جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین از دولت، برابری زن و مرد، لغو مجازات اعدام و همزیستی مسالمت‌آمیز با جهان هستند.<br /> [[رده:حمایت‌های بین‌المللی از مقاومت ایران]]<br /> این بیانیه همچنین با اشاره به گزارش‌های بین‌المللی درباره جنایت‌های جمهوری اسلامی، به‌ویژه [[قتل عام ۶۷|قتل‌عام ۳۰هزار زندانی سیاسی]] در سال ۱۳۶۷ که از سوی [[جاوید رحمان]]، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد به‌عنوان «[[جنایت علیه بشریت]] و [[نسل‌کشی]]» شناخته شد، بر ضرورت محاکمه عاملان این جنایات تأکید نمود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%DB%B3%DB%B0%DB%B0-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D9%88%DA%A9%D8%B3%D9%84 بیانیه مشترک بیش از ۳۰۰گروه پارلمانی و اتحادیه ها- حمایت از تظاهرات بروکسل]&lt;/ref&gt;<br /> ==مفاد بیانیه==<br /> امضاکنندگان بیانیه خواستار اقدامات مشخص جامعه جهانی در زمینه‌های زیر شدند:<br /> *محکومیت نقض حقوق‌بشر در ایران و توقف فوری موج اعدام‌ها.<br /> *قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی ممنوعه.<br /> *توقف سیاست مماشات با جمهوری اسلامی.<br /> *به‌رسمیت شناختن حق مشروع مردم ایران برای مقاومت و سرنگونی دیکتاتوری مذهبی.<br /> *حمایت از طرح ده ماده‌ای مریم رجوی به‌عنوان چشم‌انداز جمهوری دموکراتیک آینده ایران.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==امضاکنندگان بیانیه==<br /> این بیانیه با حمایت گسترده بیش از ۳۰۰ گروه و نهاد پارلمانی، اتحادیه‌ها، شهرداران، شخصیت‌های سیاسی، قضات، حقوقدانان و دانشگاهیان منتشر شد.<br /> ===گروه‌های پارلمانی===<br /> از جمله:<br /> *کمیته بین‌المللی پارلمانترها برای یک ایران دموکراتیک<br /> *کمیته بریتانیایی برای آزادی ایران<br /> *گروه دوستان ایران آزاد در پارلمان اروپا<br /> *کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد<br /> *کمیته پارلمانترها و شهروندان برای ایران آزاد – ایتالیا<br /> *کمیته شهرداران فرانسه برای یک ایران دموکراتیک<br /> *کمیته کانادایی دوستان ایران دموکراتیک<br /> *گروه هلندی دوستان ایران آزاد<br /> ===اتحادیه‌ها و نهادهای مدنی===<br /> *اتحادیه کارگری نانوایان و مواد غذایی انگلستان<br /> *سندیکای کارگری '''CGIL''' ایتالیا – منطقه اوربینو<br /> *اتحادیه فلزکاران دانمارک – شرق یوتلاند<br /> *اتحادیه ۳F ترابری و لجستیک دانمارک<br /> *کارتل آلفا – کنفدراسیون ملی سندیکاهای رومانی<br /> *انجمن حقوق‌بشر INCO اسپانیا<br /> *شبکه سازمان‌های سیک انگلستان<br /> *سازمان «یهودیان علیه حکم اعدام» – آمریکا<br /> *فدراسیون ایتالیایی حقوق‌بشر<br /> *کمیته بین‌المللی در جستجو برای عدالت – بلژیک<br /> ===شخصیت‌های سیاسی برجسته===<br /> *'''گیر هیلمار هارده'''، نخست‌وزیر ایسلند (۲۰۰۶–۲۰۰۹)<br /> *'''پتره رومن'''، نخست‌وزیر رومانی (۱۹۸۹–۱۹۹۱)<br /> *'''آنلی یتنمکی'''، نخست‌وزیر فنلاند (۲۰۰۳)<br /> *'''وین ایستر'''، دادستان کل پیشین کانادا<br /> *'''ادوارد سولنس'''، وزیر محیط‌زیست ایسلند (۱۹۹۰–۱۹۹۱)<br /> *'''ریکاردو سانتوس'''، وزیر امور دریایی پرتغال (۲۰۱۹–۲۰۲۲)<br /> *'''استانیسلاو پاولووشی'''، وزیر دادگستری مولداوی (۲۰۱۹)<br /> *'''کاترین نون'''، معاون رهبر سنای ایرلند (۲۰۱۶–۲۰۲۰)<br /> *'''لرد هنری بلینگهام'''، عضو مجلس اعیان انگلستان و معاون پارلمانی وزیر خارجه (۲۰۱۰–۲۰۱۲)<br /> *'''ترزا ویلیرز'''، وزیر محیط‌زیست انگلستان (۲۰۱۹–۲۰۲۰) و وزیر ایرلند شمالی (۲۰۱۲–۲۰۱۶)<br /> *'''یان اریک انستام'''، وزیر دفاع فنلاند (۱۹۹۹–۲۰۰۳)، دبیرکل شورای نوردیک (۲۰۰۷–۲۰۱۳)<br /> *'''لرد همیلتون'''، وزیر قوای مسلح بریتانیا (۱۹۸۸–۱۹۹۳)<br /> *'''بارونس هیوز'''، وزیر ضدتروریسم انگلستان (۲۰۰۲–۲۰۰۴)<br /> *'''دیوید جونز'''، وزیر برگزیت (۲۰۱۶–۲۰۱۷)، وزیر ولز (۲۰۱۲–۲۰۱۴)<br /> ===نمایندگان پارلمان===<br /> *'''بارونس کاکس'''، مجلس اعیان انگلستان<br /> *'''بارونس نوال اولون'''، رئیس مشترک کمیته بریتانیایی ایران آزاد<br /> *'''جیم شنون'''، نماینده پارلمان انگلستان<br /> *'''لرد آلتون'''، رئیس کمیته مشترک حقوق‌بشر پارلمان بریتانیا<br /> *'''شان اوفارهل'''، رئیس پارلمان ایرلند (۲۰۱۶–۲۰۲۴)<br /> *'''امانوئله پوتزولو'''، نماینده پارلمان ایتالیا<br /> *'''زیگیمانتاس پاویلیونیس'''، نماینده پارلمان لیتوانی<br /> *'''ایوان بارتلو''' و '''جنیس چتکوتی'''، نمایندگان پارلمان مالت<br /> *'''هنا لاهه'''، نماینده پارلمان استونی<br /> ===شخصیت‌های دانشگاهی و حقوقی===<br /> *'''دکتر روآن ویلیامز'''، اسقف اعظم کانتربری (۲۰۰۲–۲۰۱۲)<br /> *'''پروفسور آلخو ویدال-کوادراس'''، نایب‌رئیس پارلمان اروپا (۱۹۹۹–۲۰۱۴)<br /> *'''پروفسور ولفگانگ شومبورگ'''، قاضی دادگاه‌های کیفری بین‌المللی یوگسلاوی سابق و رواندا<br /> *'''پروفسور سارا چندلر'''، رئیس فدراسیون کانون‌های وکلای اروپا (۲۰۱۷)<br /> *'''کریستینا بلک‌لاز'''، رئیس کانون وکلای انگلستان و ولز (۲۰۱۸–۲۰۱۹)<br /> *'''دیوید میتیس'''، وکیل بین‌المللی حقوق‌بشر – کانادا<br /> *'''پروفسور دبورا دوورک'''، مدیر مرکز مطالعات هولوکاست و نسل‌کشی، دانشگاه شهر نیویورک<br /> ===شهرداران و اعضای شوراهای شهر===<br /> ده‌ها شهردار و عضو شورا از ایتالیا، انگلستان، اسکاتلند، ولز، دانمارک و آلمان از این بیانیه حمایت کرده‌اند. از جمله:<br /> *'''رمی پاگانی'''، شهردار پیشین ژنو – سوئیس<br /> *'''عادله د ماریا'''، شهردار در ایتالیا<br /> *'''بن مارتین'''، شهردار سوئیل – انگلستان<br /> *'''دیانا اشتوکر'''، شهردار و عضو مجلس فدرال آلمان (۲۰۲۱–۲۰۲۴)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==اهمیت بیانیه==<br /> بیانیه مشترک بیش از ۳۰۰ گروه و شخصیت سیاسی و مدنی، یکی از گسترده‌ترین حمایت‌های بین‌المللی از جنبش مقاومت مردم ایران در سال‌های اخیر ارزیابی می‌شود. این بیانیه، همزمان با گسترش اعتراضات در ایران و موج تازه اعدام‌ها، بر ضرورت تغییر بنیادین و دستیابی به [[جمهوری دموکراتیک]] در ایران تأکید دارد.<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9_%DB%B1%DB%B4%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C_%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94880 2026-11-05T16:51:52Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بیانیه محکومیت بین‌المللی تهدیدات اطلاعاتی رژیم ایران از طرف ۱۴کشور غربی.jpg|جایگزین=بیانیه محکومیت بین‌المللی تهدیدات اطلاعاتی رژیم ایران از طرف ۱۴کشور غربی|بندانگشتی|400x400پیکسل|بیانیه محکومیت بین‌المللی تهدیدات اطلاعاتی رژیم ایران از طرف ۱۴کشور غربی]]'''بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران،''' به بیانیه‌ای گفته می‌شود که در تاریخ ۹ مرداد ۱۴۰۴، ۱۴ کشور غربی شامل انگلستان، ایالات متحده، فرانسه و ۱۱ کشور اروپایی دیگر، در آن تهدیدات و اقدامات تروریستی سرویس‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران در خاک اروپا و آمریکای شمالی را به‌شدت محکوم کردند. این بیانیه تأکید دارد که رژیم ایران به طور فزاینده‌ای به دنبال قتل، ربایش و آزار مخالفان، روزنامه‌نگاران، یهودیان و مقامات کشورهای غربی است و این اقدامات را با همکاری شبکه‌های جنایی بین‌المللی انجام می‌دهد که نقض آشکار حاکمیت ملی کشورهای میزبان است. کشورهای امضاکننده در این بیانیه بر اتحاد و همکاری امنیتی و اطلاعاتی برای مقابله با این تهدیدات تأکید کرده و خواستار توقف فوری این اقدامات از سوی تهران شدند. این تحرکات نشان‌دهنده شدت نگرانی جامعه بین‌الملل نسبت به فعالیت‌های مخرب جمهوری اسلامی در سطح جهانی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.reuters.com/business/media-telecom/uk-us-france-11-other-nations-condemn-iranian-intelligence-threats-2025-07-31/ UK, US, France, 11 other nations condemn Iranian intelligence threats]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.gov.uk/government/news/statement-on-state-threats-from-iranian-intelligence-services-31-july-2025 Statement on state threats from Iranian intelligence services: 31 July 2025]&lt;/ref&gt;<br /> ==مقدمه==<br /> در سال‌های اخیر، فعالیت‌های جاسوسی و تروریستی جمهوری اسلامی ایران در خارج از مرزهای این کشور افزایش یافته است. این اقدامات که اغلب از سوی سرویس‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی سازماندهی می‌شود، شامل تلاش برای ربایش، قتل و آزار مخالفان سیاسی، روزنامه‌نگاران و اقلیت‌های مذهبی در کشورهای غربی است. واکنش‌های بین‌المللی به این تهدیدات روزافزون، به شکل بیانیه مشترک ۱۴ کشور غربی در مرداد ۱۴۰۴ نمود یافت.<br /> ==کشورهای امضاکننده و اهمیت آن==<br /> ۱۴ کشور غربی که این بیانیه را صادر کردند عبارتند از:<br /> *آلبانی<br /> *اتریش<br /> *بلژیک<br /> *کانادا<br /> *جمهوری چک<br /> *دانمارک<br /> *فنلاند<br /> *فرانسه<br /> *آلمان<br /> *هلند<br /> *اسپانیا<br /> *سوئد<br /> *بریتانیا<br /> *ایالات متحده آمریکا<br /> [[پرونده:۱۴کشور غربی صادرکننده بیانیه علیه رژیم ایران.jpg|جایگزین=۱۴کشور غربی صادرکننده بیانیه علیه رژیم ایران|بندانگشتی|229x229پیکسل|۱۴کشور غربی صادرکننده بیانیه علیه رژیم ایران]]حضور کشورهای مهمی چون ایالات متحده، انگلستان و فرانسه در کنار سایر کشورهای اروپایی، اهمیت و جدیت موضوع را در سطح جهانی نشان می‌دهد. این همکاری چندملیتی، بر آمادگی کشورهای غربی برای مقابله مشترک با تهدیدات اطلاعاتی ایران دلالت دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ==محتوای بیانیه==<br /> در متن بیانیه مشترک آمده است که سرویس‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی به طور فزاینده‌ای در خاک کشورهای غربی به دنبال انجام «قتل، ربایش و آزار و اذیت» مخالفان سیاسی، روزنامه‌نگاران، یهودیان و مقامات فعلی و سابق هستند. این اقدامات برخلاف قوانین بین‌المللی و نقض آشکار حاکمیت ملی کشورهای هدف به شمار می‌رود.<br /> <br /> امضاکنندگان در بیانیه خود تأکید کردند که این فعالیت‌ها معمولاً با همکاری شبکه‌های جنایی بین‌المللی انجام می‌شود که به سازمان‌دهی و اجرای حملات کمک می‌کنند. آنها هشدار دادند که چنین حملاتی نه تنها تهدیدی علیه افراد خاص بلکه تهدیدی مستقیم علیه امنیت داخلی کل کشورهای غربی محسوب می‌شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ==واکنش‌ها و پیامدها==<br /> بیانیه این ۱۴ کشور به مثابه پاسخی مشترک و متحدانه در برابر سیاست‌های مخرب جمهوری اسلامی تلقی می‌شود. کشورهای غربی اعلام کردند که برای مقابله با این تهدیدات، همکاری اطلاعاتی و امنیتی خود را افزایش خواهند داد. این اقدام می‌تواند به تشدید تحریم‌ها، اعمال محدودیت‌های دیپلماتیک و افزایش نظارت بر فعالیت‌های اطلاعاتی ایران در کشورهای میزبان منجر شود.<br /> <br /> رویتزرز و دولت انگلستان نیز ضمن انتشار این خبر، بر اهمیت مقابله جهانی با اقدامات تروریستی ایران تأکید کردند. این خبر بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت و توجه افکار عمومی را به فعالیت‌های مخرب جمهوری اسلامی در عرصه بین‌المللی جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B4-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF محکومیت بین‌المللی تهدیدات اطلاعاتی رژیم ایران؛ ۱۴کشور غربی هشدار دادند]&lt;/ref&gt;<br /> ==زمینه تاریخی و حقوق بین‌الملل==<br /> فعالیت‌های تروریستی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی در خارج از مرزهای کشور سابقه‌ای طولانی دارد که شامل ترورهای سیاسی، عملیات ربایش و آزار مخالفان است. طبق حقوق بین‌الملل، انجام چنین عملیات‌هایی در خاک سایر کشورها نقض حاکمیت ملی آن کشورها و تجاوز به امنیت بین‌المللی محسوب می‌شود.<br /> <br /> این بیانیه، با استناد به این اصول حقوقی، از جمهوری اسلامی خواسته است که فوراً این اقدامات غیرقانونی را متوقف کند و مسئولیت‌پذیری در قبال امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی را بپذیرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> [[رده:نهادهای جمهوری اسلامی ایران]]<br /> بیانیه ۱۴ کشور غربی علیه تروریسم جمهوری اسلامی بخشی از یک وحدت بین‌المللی در برابر تهدیدات امنیتی فرامرزی است که رژیم حاکم بر ایران ایجاد کرده است. این بیانیه، علاوه بر محکومیت اقدامات تروریستی، زمینه همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی گسترده‌تر میان کشورهای غربی را برای مقابله با این تهدیدات فراهم کرده است. مقابله با چنین فعالیت‌هایی نه تنها به امنیت فردی قربانیان، بلکه به امنیت و ثبات کل جامعه بین‌المللی بستگی دارد.<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D9%87%D9%81%D8%AA_%D9%88_%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=94879 2026-11-05T16:50:53Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بیانیه گروه ۷ و همکاران آن .jpg|جایگزین=بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی|بندانگشتی|368x368px|بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]'''بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی،''' به بیانیه‌ای گفته می‌شود که در ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۵ از سوی کشورهای گروه هفت (G7) و کشو‌رهای عضو سازوکار واکنش سریع، علیه سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی صادر شد. این بیانیه نگرانی قابل توجه جامعه جهانی را به فعالیت‌های مخرب جمهوری اسلامی ایران مانند ترور، ربایش، آزار مخالفان سیاسی در خارج از کشور، جمع‌آوری اطلاعات شخصی روزنامه‌نگاران و ارعاب اجتماعات مذهبی و فرهنگی را برجسته می‌سازد. این واکنش نشان‌دهنده جابه‌جایی تمرکز بین‌المللی از مسائل صرفاً هسته‌ای یا موشکی به سمت تأکید بر حقوق بشر، آزادی بیان و حاکمیت ملی است.<br /> ==تعریف و پدیده «سرکوب فرامرزی»==<br /> «سرکوب فرامرزی» (Transnational Repression) مفهومی است در علوم سیاسی و حقوق بین‌الملل که به اقدام دولت‌ها یا بازیگران وابسته به آن‌ها برای هدف قرار دادن مخالفان سیاسی، روزنامه‌نگاران یا فعالان جامعه مدنی در خارج از مرزهای سرزمینی‌شان اشاره دارد. این اقدامات می‌تواند شامل ترور، ربایش، آزار، تهدید، عملیات سایبری یا نظارت و افشای اطلاعات شخصی باشد.<br /> <br /> بر اساس بیانیه گروه هفت و کشو‌رهای عضو سازوکار واکنش سریع، سرویس‌های اطلاعاتی ایران به ‌طور افزاینده‌ای متهم به تلاش برای ترور، ربایش و آزار مخالفان سیاسی خارج از کشور شده‌اند. همچنین این کشورها از عملیات‌هایی گزارش داده‌اند که هدفشان جمع‌آوری و افشای اطلاعات شخصی روزنامه‌نگاران و حملات طراحی شده‌ برای ایجاد تفرقه در جوامع مهاجرین یا ارعاب جوامع یهودی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/iran/news/article/g7-rapid-response-mechanism-rrm-statement-on-iranian-transnational-repression G7 Rapid Response Mechanism (RRM) Statement on Iranian Transnational Repression and Other Malign Activities (September 12, 2025)]&lt;/ref&gt;<br /> ==واکنش بین‌المللی و اهمیت آن==<br /> *گروه هفت با صدور این بیانیه، نشان داد که موضوعات مرتبط با امنیت انسانی، حقوق بشر و مقابله با اقدامات فرامرزی به یکی از اولویت‌های سیاست خارجی کشورها تبدیل شده‌اند.<br /> *کشورهای متعددی از اروپا، آمریکای شمالی و همین‌طور استرالیا و نیوزیلند در این بیانیه مشارکت داشته‌اند، که نشان‌دهنده هم‌افزایی فرامرزی در مقابل رفتارهایی است که بر استقلال کشورها و آزادی افراد تأثیر می‌گذارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/09/g7-rapid-response-mechanism-rrm-statement-on-iranian-transnational-repression-andother-malign-activities?utm_source=chatgpt.com G7 Rapid Response Mechanism (RRM) Statement on Iranian Transnational Repression and Other Malign Activities]&lt;/ref&gt;<br /> ==ابعاد حقوقی و چالش‌های بین‌المللی==<br /> *'''حاکمیت دولت‌ها''': فعالیت فرامرزی دولت‌ها در کشورهای دیگر بدون اجازه یا اطلاع دولت میزبان، اصول حاکمیت ملی را نقض می‌کند.<br /> *'''حقوق بشر و کرامت انسانی''': ترور، ربایش، آزار و تهدید مخالفان سیاسی یا روزنامه‌نگاران، از مصادیق نقض حقوق بشر است.<br /> *'''چالش اثبات و پاسخگویی''': یکی از مسائل کلیدی، جمع‌آوری شواهد موثق است—اثبات دخالت مستقیم سرویس‌های اطلاعاتی رژیم، و پیگرد قانونی آن‌ها در دادگاه‌های ملی یا بین‌المللی.<br /> *'''محدودیت‌ها در مکانیزم‌های بین‌المللی''': نهادهایی مانند سازمان ملل متحد، دیوان بین‌المللی کیفری یا سایر دادگاه‌های منطقه‌ای ممکن است برای مداخله با موانع حقوقی، سیاسی یا عملی روبرو باشند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ==پیامدهای احتمالی و روند آینده==<br /> *امکان افزایش فشار بین‌المللی، شامل تحریم‌ها، ممنوعیت سفر، پیگرد قضایی بین‌المللی برای مقامات حکومتی<br /> *احتمال شکل‌گیری توافقات چندجانبه یا کنسرسیوم‌های حقوقی برای حمایت از مخالفان سیاسی و روزنامه‌نگاران مهاجر.<br /> *تأثیر بر اعتبار بین‌المللی ایران و امکان افزایش تنش دیپلماتیک با کشورهایی که به این بیانیه پیوسته‌اند.<br /> *گسترش بحث در سطح سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری و امنیتی درباره تعریف حقوقی واضح‌تر برای «سرکوب فرامرزی» و پاسخگویی.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ==منابع==<br /> [[رده:حقوق بشر و حقوق بین‌الملل]]</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA_%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA&diff=94877 2026-11-05T16:49:48Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد=بیانیه بیش از ۱۰۰۰ شخصیت بین‌المللی در حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران<br /> |تصویر=حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت.jpg<br /> |عرض تصویر=<br /> |توضیح تصویر=بیانیه جهانی حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران (تصویر نمادین)<br /> |عناوین دیگر=بیانیه حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران بر اساس برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی<br /> |عاملان=بیش از ۱۰۰۰ شخصیت بین‌المللی (رهبران پیشین، نخست‌وزیران، وزرا، پارلمانترها، حقوق‌دانان، شهرداران، مقامات سازمان ملل و ارگان‌های حقوق بشری)<br /> |مکان=جهانی (انتشار بیانیه از سوی امضاکنندگان در کشورهای مختلف)<br /> |زمان=۲۷ اسفند ۱۴۰۴ (۱۸ مارس ۲۰۲۶)<br /> |نتیجه=حمایت رسمی بیش از ۱۰۰۰ شخصیت برجسته جهان از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران، استقبال از برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی، تأکید بر سرنگونی رژیم به دست مردم ایران، رد هر دو دیکتاتوری دینی و سلطنتی، فراخوان به جامعه جهانی برای به‌رسمیت شناختن مقاومت سازمان‌یافته ایران، افزایش فشار بین‌المللی بر رژیم و تقویت مشروعیت دولت موقت<br /> }}<br /> '''بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت،''' سندی مهم و گسترده بود که در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ (۱۸ مارس ۲۰۲۶) منتشر شد. این بیانیه توسط بیش از ۱۰۰۰ شخصیت برجسته جهان شامل رهبران پیشین، نخست‌وزیران، وزرا، پارلمانترها، حقوق‌دانان، شهرداران، مقامات سازمان ملل و ارگان‌های حقوق بشری امضا گردید و از اعلام دولت موقت [[شورای ملی مقاومت ایران]] برای انتقال حاکمیت به مردم ایران و تأسیس جمهوری دموکراتیک بر اساس [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|برنامه ۱۰ماده‌ای]] مریم رجوی حمایت کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> امضاکنندگان تأکید کردند که مردم ایران در قیام‌های خود نشان داده‌اند که به دنبال آینده‌ای مبتنی بر جمهوری دموکراتیک هستند و هم دیکتاتوری دینی و هم حکومت اقتدارگرای شاه را رد می‌کنند. بیانیه اعلام داشت که تغییر رژیم در ایران، که پیامدهای مهمی برای صلح و امنیت جهانی به‌ویژه در خاورمیانه خواهد داشت، تنها به دست مردم و مقاومت سازمان‌یافته آنان امکان‌پذیر است. حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت و [[مریم رجوی]] را گامی ضروری برای استقرار دموکراسی، ثبات در ایران و صلح در منطقه و جهان دانستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0%DB%B0%DB%B0%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA بیانیه بیش از ۱۰۰۰ شخصیت بین‌المللی- حمایت از اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت]&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:حمایت‌های بین‌المللی از مقاومت ایران]]<br /> ==زمینه انتشار بیانیه==<br /> بیانیه در شرایطی منتشر شد که رژیم ولایت فقیه با بحران‌های عمیق داخلی، قیام‌های سراسری، جنگ خارجی و انزوای بین‌المللی روبرو بود. مرگ [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] و انتصاب [[مجتبی خامنه‌ای]] به‌عنوان جانشین، رژیم را در آستانه فروپاشی قرار داده بود. مردم ایران در قیام‌های خود نشان داده بودند که به دنبال آینده‌ای مبتنی بر جمهوری دموکراتیک هستند و هم دیکتاتوری دینی و هم حکومت اقتدارگرای شاه را رد می‌کنند. امضاکنندگان بیانیه، تغییر رژیم در ایران را که پیامدهای مهمی برای صلح و امنیت جهانی به‌ویژه در خاورمیانه خواهد داشت، تنها به دست مردم و مقاومت سازمان‌یافته آنان امکان‌پذیر دانستند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==محتوای اصلی بیانیه==<br /> بیانیه اعلام داشت:<br /> <br /> «مردم ایران در قیام‌های خود نشان داده‌اند به‌دنبال آینده‌ای مبتنی بر جمهوری دموکراتیک هستند و هم دیکتاتوری دینی و هم حکومت اقتدارگرای شاه را رد می‌کنند.»<br /> <br /> امضاکنندگان تأکید کردند:<br /> <br /> «تغییر رژیم در ایران که پیامدهای مهمی برای صلح و امنیت جهانی به‌ویژه در خاورمیانه، خواهد داشت، به‌دست مردم و مقاومت آنان امکان‌پذیر است.»<br /> <br /> آنها افزودند:<br /> <br /> «هم‌چنانکه تعیین آینده سیاسی کشور منحصراً وظیفه مردم ایران است در این راستا ما از اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران برای انتقال حاکمیت به مردم و تأسیس جمهوری دموکراتیک بر اساس طرح ده ماده‌ای خانم مریم رجوی استقبال می‌کنیم.»<br /> <br /> بیانیه ادامه داد:<br /> <br /> «حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت و خانم مریم رجوی و جنبش مقاومت تحت رهبری ایشان یک گام ضروری در راستای استقرار دموکراسی و ثبات در ایران و صلح و همزیستی در منطقه و جهان است.»<br /> <br /> امضاکنندگان برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی را شایسته حمایت دانستند و آن را مبنای جمهوری دموکراتیک بر اساس آزادی بیان و اجتماعات، جدایی دین و دولت، برابری جنسیتی، لغو اعدام، به‌رسمیت شناختن خودمختاری برای ملیت‌های تحت ستم و ایران غیراتمی توصیف کردند. این طرح تاکنون توسط بیش از ۴۰۰۰ قانون‌گذار در هر دو سوی اقیانوس اطلس تأیید شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==امضاکنندگان و تنوع جغرافیایی و سیاسی==<br /> امضاکنندگان از طیف وسیعی از کشورها و احزاب سیاسی بودند و شامل:<br /> <br /> رهبران پیشین جهان، نخست‌وزیران و وزرا<br /> <br /> پارلمانترها از احزاب مختلف<br /> <br /> سیاستمداران، مقامات سازمان ملل و سایر ارگان‌های بین‌المللی<br /> <br /> حقوق‌دانان، وکلا و ارگان‌های مختلف حقوق بشری<br /> <br /> شهرداران و اعضای شوراهای شهر<br /> <br /> این تنوع نشان‌دهنده اجماع رو به رشد در محافل سیاسی و حقوق بشری جهان بر حمایت از تغییر دموکراتیک در ایران و رد هر دو شکل دیکتاتوری بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==اهمیت استراتژیک بیانیه==<br /> بیانیه بیش از ۱۰۰۰ شخصیت بین‌المللی، فشار بر دولت‌های غربی را برای تغییر سیاست مماشات با رژیم افزایش داد. این سند، دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران را به‌عنوان آلترناتیو معتبر و سازمان‌یافته معرفی کرد و بر ضرورت به‌رسمیت شناختن مقاومت سازمان‌یافته ایران تأکید نمود. بیانیه همچنین فراخوان به تشکیل جبهه همبستگی ملی در میان تمامی نیروهای سیاسی متعهد به سرنگونی رژیم و برپایی جمهوری بر اساس جدایی دین و دولت داد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==جمع‌بندی==<br /> بیانیه بیش از ۱۰۰۰ شخصیت بین‌المللی در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴، نقطه عطفی در حمایت جهانی از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران بود. این سند با استقبال از برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی، بر حاکمیت مردم ایران، رد دیکتاتوری دینی و سلطنتی، و ضرورت سرنگونی رژیم به دست مردم و مقاومت سازمان‌یافته تأکید کرد. امضاکنندگان از جامعه جهانی خواستند تا از این ابتکار حمایت کند و روابط با رژیم را قطع نماید. این بیانیه، امید به پیروزی قیام مردم ایران و استقرار جمهوری دموکراتیک، سکولار و کثرت‌گرا را تقویت کرد و نشان داد که جهان دموکراتیک در کنار مردم ایران ایستاده است.<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84_%D8%A7%D8%B2_%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4&diff=94876 2026-11-05T16:48:53Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div><br /> {{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد=بیانیه ۱۰۶ برنده جایزه نوبل در محکومیت سرکوب و حمایت از قیام مردم ایران<br /> |تصویر=بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴.jpg<br /> |عرض تصویر=بندانگشتی<br /> |توضیح تصویر=لوگوی جایزه نوبل و نماد اعتراضات مردم ایران (تصویر نمادین)<br /> |عناوین دیگر=<br /> |عاملان=۱۰۶ برنده جایزه نوبل از سراسر جهان (از جمله برندگان صلح، ادبیات، پزشکی، فیزیک، شیمی و اقتصاد)، به ابتکار [[مریم رجوی]] و [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> |مکان=جهانی (انتشار آنلاین و رسانه‌ای)<br /> |زمان=آذر ۱۴۰۴ – دسامبر ۲۰۲۵<br /> |نتیجه=محکومیت سرکوب رژیم ایران، حمایت از قیام مردم ایران برای سرنگونی دیکتاتوری دینی، درخواست پاسخگویی بین‌المللی، قرار گرفتن سپاه پاسداران در لیست تروریستی، و تأکید بر حق مردم ایران برای تغییر رژیم و استقرار جمهوری دموکراتیک<br /> }}<br /> <br /> '''بیانیه حمایت ۱۰۶ برنده جایزه نوبل از قیام ۱۴۰۴'''، بیانیه‌ای مشترک است که توسط ۱۰۶ تن از برندگان جایزه نوبل از رشته‌های مختلف (صلح، ادبیات، پزشکی، فیزیک، شیمی و اقتصاد) منتشر شد. این بیانیه به ابتکار [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیده [[شورای ملی مقاومت ایران]]، تدوین و امضا گردید و شدیدترین محکومیت نخبگان جهانی علیه سرکوب و نقض فاحش حقوق‌بشر توسط رژیم جمهوری اسلامی را به همراه داشت. <br /> <br /> امضاکنندگان، رژیم ایران را «دیکتاتوری دینی» خواندند و سرکوب سیستماتیک، اعدام‌های گسترده (بیش از ۲۲۰۰ اعدام تنها در سال ۲۰۲۵)، شکنجه و جنایات علیه بشریت را محکوم کردند. آن‌ها از قیام مردم ایران برای آزادی، عدالت اجتماعی و استقرار یک جمهوری دموکراتیک، کثرت‌گرا و عاری از فساد حمایت کردند. آنها تأکید نمودند که مردم ایران هرگونه دیکتاتوری، چه سلطنتی و چه مذهبی، را رد کرده‌اند. <br /> <br /> امضاکنندگان همچنین از رهبران کشورهای متمدن جهان خواستند با حمایت از قیام مردم ایران، به پیوستن ایران به جامعه ملت‌های دموکراتیک یاری رسانند.<br /> [[رده:حمایت‌های بین‌المللی از مقاومت ایران]] [[رده:رویدادهای سال ۱۴۰۴]]<br /> ==محتوای اصلی بیانیه==<br /> بیانیه بر نکات کلیدی زیر تأکید دارد:<br /> <br /> * رژیم ایران با سرکوب سیستماتیک و نقض فاحش حقوق‌بشر، مشروعیت خود را از دست داده است.<br /> * تظاهرکنندگان در ایران با فریاد آزادی، هر گونه دیکتاتوری چه سلطنتی و چه مذهبی را رد کرده و خواهان جمهوری دموکراتیک، کثرت‌گرا و عاری از فساد هستند.<br /> * رژیم برای جلوگیری از خیزش، تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۲۰۰ تن را اعدام کرده است.<br /> * با وجود سرکوب وحشیانه، رژیم نتوانسته از قیام مردم ایران ممانعت کند و مردم ایران شایسته حمایت قوی جهان آزاد هستند.<br /> * از رهبران کشورهای متمدن جهان خواسته شده با حمایت از قیام مردم ایران برای تغییر، آزادی و عدالت اجتماعی، به پیوستن ایران به جامعه ملت‌های دموکراتیک یاری رسانند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%DB%B1%DB%B0%DB%B6-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84-%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 بیانیه تاریخی ۱۰۶ برنده جایزه نوبل در محکومیت سرکوب و حمایت از قیام مردم ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اسامی امضاکنندگان بیانیه==<br /> این بیانیه توسط ۱۰۶ برنده جایزه نوبل امضا شد. امضاکنندگان عبارتند از:<br /> <br /> ۱. پرزیدنت خوزه راموس-هورتا، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۹۶ از تیمور شرقی، رئیس‌جمهور کنونی تیمور شرقی از سال ۲۰۲۲<br /> <br /> ۲. [[لخ والسا|'''لخ والسا''']]، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۸۳ از لهستان، رئیس‌جمهور لهستان ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵<br /> <br /> ۳. [[اسکار آریاس سانچز|'''اسکار آریاس''']]، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۸۷ از کاستاریکا، رئیس‌جمهور کاستاریکا ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰<br /> <br /> ۴. [[پیر آگوستینی|'''پروفسور پیر آگوستینی''']]، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۳، فرانسه<br /> <br /> ۵. پروفسور پیتر ایگر، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۳، آمریکا<br /> <br /> ۶. پروفسور هاروی آلتر، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۰، آمریکا<br /> <br /> ۷. پروفسور ویکتور آمبروس، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۴، آمریکا<br /> <br /> ۸. پروفسور فرانسس آرنولد، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۸، آمریکا<br /> <br /> ۹. پروفسور آلن اسپکت، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۲، فرانسه<br /> <br /> ۱۰. پروفسور رابرت آومن، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۵، آمریکا–اسرائیل<br /> <br /> ۱۱. پروفسور بری بریش، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۷، آمریکا<br /> <br /> ۱۲. پروفسور مونجی باوندی، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۳، آمریکا–تونس–فرانسه<br /> <br /> ۱۳. پروفسور گئورگ بدنورز، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۸۷، آلمان<br /> <br /> ۱۴. کارلوس فیلیپه بلو، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۹۶، تیمور شرقی<br /> <br /> ۱۵. پروفسور بروس بویتلر، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۱، آمریکا<br /> <br /> ۱۶. پروفسور ویلیام کمپبل، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۵، ایرلند–آمریکا<br /> <br /> ۱۷. پروفسور ماریو کاپچی، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۷، ایتالیا–آمریکا<br /> <br /> ۱۸. پروفسور توماس چک، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۹، آمریکا<br /> <br /> ۱۹. پروفسور آرون سیچانوور، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۴، اسراییل<br /> <br /> ۲۰. پروفسور الیاس کوری، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۰، آمریکا<br /> <br /> ۲۱. مایرید کوریگان مگوایر، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۷۶، ایرلند شمالی<br /> <br /> ۲۲. پروفسور یوهان دایزنهوفر، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۸، آمریکا<br /> <br /> ۲۳. پروفسور آنی ارنو، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۲، فرانسه<br /> <br /> ۲۴. پروفسور گرهارد ارتل، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۷، آلمان<br /> <br /> ۲۵. آدولفو پرز اسکوئیول، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۸۰، آرژانتین<br /> <br /> ۲۶. پروفسور یواخیم فرانک، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۷، آمریکا–آلمان<br /> <br /> ۲۷. پروفسور جروم فریدمن، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۰، آمریکا<br /> <br /> ۲۸. لیما روبرتا گبووی، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۱۱، لیبریا<br /> <br /> ۲۹. پروفسور راینهارد گنزل، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۰، آلمان<br /> <br /> ۳۰. پروفسور شلدون گلاشو، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۹، آمریکا<br /> <br /> ۳۱. پروفسور جان لوئیس هال، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۵، آمریکا<br /> <br /> ۳۲. پروفسور الیور هارت، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۶، آمریکا<br /> <br /> ۳۳. پروفسور آلن هیگر، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۰، آمریکا<br /> <br /> ۳۴. پروفسور ریچارد هندرسون، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۷، انگلستان<br /> <br /> ۳۵. پروفسور آورام هرشکو، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۴، اسراییل–مجارستان<br /> <br /> ۳۶. پروفسور جفری هینتون، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۴، کانادا<br /> <br /> ۳۷. پروفسور ژول هافمن، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۱، فرانسه<br /> <br /> ۳۸. پروفسور روآلد هافمن، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۱، آمریکا<br /> <br /> ۳۹. پروفسور بنگت هولم‌استروم، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۶، فنلاند<br /> <br /> ۴۰. پروفسور جراردوس هوفت، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۹، هلند<br /> <br /> ۴۱. پروفسور مایکل هاوتون، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۰، انگلستان<br /> <br /> ۴۲. پروفسور آنه لوئیلیه، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۳، سوئد<br /> <br /> ۴۳. پروفسور لوئیس ایگنارو، برنده جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۸، آمریکا<br /> <br /> ۴۴. کازوئو ایشیگورو، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۷، انگلستان<br /> <br /> ۴۵. الفریده یلینک، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۴، اتریش<br /> <br /> ۴۶. پروفسور برایان جوزفسون، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۳، انگلستان<br /> <br /> ۴۷. پروفسور تاکاکی کاجیتا، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۵، ژاپن<br /> <br /> ۴۸. پروفسور برایان کوبیلکا، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۲، آمریکا<br /> <br /> ۴۹. پروفسور راجر کورنبرگ، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۶، آمریکا<br /> <br /> ۵۰. پروفسور فرنس کراوس، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۳، اتریش–مجارستان<br /> <br /> ۵۱. پروفسور رابرت لفکوویتز، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۲، آمریکا<br /> <br /> ۵۲. پروفسور ژان‌ماری لن، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۷، فرانسه<br /> <br /> ۵۳. پروفسور اریک مسکین، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۷، آمریکا<br /> <br /> ۵۴. پروفسور جان متر، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۶، آمریکا<br /> <br /> ۵۵. اولکساندرا ماتویچوک، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۲، اوکراین<br /> <br /> ۵۶. پروفسور میشل مایور، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۹، سوئیس<br /> <br /> ۵۷. پروفسور آرتور مک‌دونالد، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۵، کانادا<br /> <br /> ۵۸. پروفسور دیوید مک‌میلان، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۱، انگلستان<br /> <br /> ۵۹. پروفسور کریگ ملو، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۶، آمریکا<br /> <br /> ۶۰. پروفسور هارتموت میشل، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۸، آلمان<br /> <br /> ۶۱. پروفسور پل میلگرام، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۰، آمریکا<br /> <br /> ۶۲. پروفسور پاتریک مودیانو، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۴، فرانسه<br /> <br /> ۶۳. پروفسور پل مودریچ، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۵، آمریکا<br /> <br /> ۶۴. پروفسور ویلیام مورنر، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۴، آمریکا<br /> <br /> ۶۵. پروفسور ادوارد موزر، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۴، نروژ<br /> <br /> ۶۶. پروفسور می‌بریت موزر، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۴، نروژ<br /> <br /> ۶۷. هرتا مولر، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۹، آلمان<br /> <br /> ۶۸. دیمیتری موراتوف، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۱، روسیه<br /> <br /> ۶۹. پروفسور کنستانتین نووسلوف، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۰، روسیه–انگلستان<br /> <br /> ۷۰. پروفسور اورهان پاموک، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۰۶، ترکیه<br /> <br /> ۷۱. پروفسور اردم پاتاپوتیان، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۱، لبنان–آمریکا<br /> <br /> ۷۲. پروفسور ادموند فلپس، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۶، آمریکا<br /> <br /> ۷۳. پروفسور ویلیام فیلیپس، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۷، آمریکا<br /> <br /> ۷۴. پروفسور کریستوفر پیسارایدز، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۰، قبرس–انگلستان<br /> <br /> ۷۵. پروفسور جان پولانی، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۶، کانادا<br /> <br /> ۷۶. پروفسور ونکاترامان راماکریشنان، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۹، آمریکا–بریتانیا–هند<br /> <br /> ۷۷. پروفسور پیتر رتکلیف، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۹، انگلستان<br /> <br /> ۷۸. پروفسور چارلز رایس، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۰، آمریکا<br /> <br /> ۷۹. پروفسور آدام ریس، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۱، آمریکا<br /> <br /> ۸۰. پروفسور ریچارد رابرتس، برنده جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۳، انگلستان–آمریکا<br /> <br /> ۸۱. پروفسور مایکل روزباش، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۷، آمریکا<br /> <br /> ۸۲. پروفسور گری رووکان، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۴، آمریکا<br /> <br /> ۸۳. پروفسور عزیز سنجر، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۵، ترکیه–آمریکا<br /> <br /> ۸۴. کایلاش ساتیارتی، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۱۴، هند<br /> <br /> ۸۵. پروفسور ژان‌پیر سوواژ، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۶، فرانسه<br /> <br /> ۸۶. پروفسور رندی شکمن، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۳، آمریکا<br /> <br /> ۸۷. پروفسور ریچارد شراک، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۰۵، آمریکا<br /> <br /> ۸۸. پروفسور گرگ سمنزا، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۹، آمریکا<br /> <br /> ۸۹. پروفسور دنی شختمن، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۱، اسراییل<br /> <br /> ۹۰. پروفسور ورنون اسمیت، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۰۲، آمریکا<br /> <br /> ۹۱. وول سوینکا، برنده جایزه نوبل ادبیات ۱۹۸۶، نیجریه<br /> <br /> ۹۲. پروفسور دونا استریکلند، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۸، کانادا<br /> <br /> ۹۳. پروفسور جک شوستک، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۹، آمریکا<br /> <br /> ۹۴. پروفسور جوزف تیلور، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۹۳، آمریکا<br /> <br /> ۹۵. پروفسور کیپ تورن، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۷، آمریکا<br /> <br /> ۹۶. پروفسور اولگا توکارچوک، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۱۸، لهستان<br /> <br /> ۹۷. پروفسور هارولد وارموس، برنده جایزه نوبل پزشکی ۱۹۸۹، آمریکا<br /> <br /> ۹۸. پروفسور کلاوس فون کلیتزینگ، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۸۵، آلمان<br /> <br /> ۹۹. پروفسور جان واکر، برنده جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۸، انگلستان<br /> <br /> ۱۰۰. پروفسور آریه وارشل، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۳، آمریکا–اسرائیل<br /> <br /> ۱۰۱. پروفسور تورستن ویزل، برنده جایزه نوبل پزشکی ۱۹۸۱، سوئد<br /> <br /> ۱۰۲. پروفسور اریک ویشاوس، برنده جایزه نوبل پزشکی ۱۹۹۵، آمریکا<br /> <br /> ۱۰۳. جودی ویلیامز، برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۹۷، آمریکا<br /> <br /> ۱۰۴. پروفسور رابرت ویلسون، برنده جایزه نوبل فیزیک ۱۹۷۸، آمریکا<br /> <br /> ۱۰۵. پروفسور دیوید واینلند، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۱۲، آمریکا<br /> <br /> ۱۰۶. پروفسور گریگوری وینتر، برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۱۸، انگلستان.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> ==جمع‌بندی==<br /> بیانیه ۱۰۶ برنده جایزه نوبل، یکی از مهم‌ترین اسناد بین‌المللی در حمایت از قیام مردم ایران علیه دیکتاتوری دینی است. این بیانیه نه تنها سرکوب رژیم را محکوم کرد، بلکه راه را برای تغییر رژیم و استقرار جمهوری دموکراتیک، سکولار و کثرت‌گرا هموار ساخت. امضاکنندگان با این اقدام، صدای میلیون‌ها ایرانی را به گوش جهان رساندند و تأکید کردند که آینده ایران در دست مردم آن و آلترناتیو دموکراتیک مقاومت است.<br /> <br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86&diff=94875 2026-11-05T16:45:48Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد=بیانیه جوانان<br /> |تصویر=بیانیه جوانان.jpg<br /> |عرض تصویر=<br /> |توضیح تصویر=بیانیه جوانان نسل ضد دیکتاتوری و وابستگی <br /> |عناوین دیگر=بیانیه نسل ضد شاه و شیخ • حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت • رد بازگشت دیکتاتوری سلطنتی<br /> |عاملان=جوانان ایرانی متولد پس از انقلاب ۱۳۵۷ (نسل ضد دیکتاتوری)<br /> |مکان=ایران و جوامع ایرانی خارج از کشور<br /> |زمان=اردیبهشت ۱۴۰۵<br /> |نتیجه=حمایت صریح از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران و برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی، تأکید بر شعار «نه شاه نه شیخ»، رد هرگونه بازگشت به دیکتاتوری سلطنتی، محکومیت تلاش‌های رضا پهلوی برای تصاحب انقلاب مردم ایران<br /> }}<br /> '''بیانیه جوانان'''، سندی است که در اردیبهشت ۱۴۰۵، از جانب گروهی از جوانان ایرانی متولد پس از انقلاب ۱۳۵۷ منتشر شد. امضاکنندگان این بیانیه همگی متولد پس از [[انقلاب ضد سلطنتی]] ۱۳۵۷ هستند؛ نسلی که دیکتاتوری [[ولایت فقیه]] را تجربه کرده و آن را ادامه دیکتاتوری شاه می‌دانند. آنها انقلاب ۵۷ را انقلابی مردمی توصیف کردند که توسط آخوندها به سرقت رفت و در «لجه خون» انداخته شد. <br /> [[رده:حمایت‌های بین‌المللی از مقاومت ایران]]<br /> بیانیه با انتقاد شدید از [[رضا پهلوی]]، او را متهم کرد که با «پله کردن تبهکاری‌ها و نردبان ساختن از خیانت‌ها و جنایت‌های [[روح‌الله خمینی|خمینی]] و [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]]» قصد دارد انقلاب دموکراتیک مردم را تصاحب کند. امضاکنندگان به‌ویژه به توصیف رضا پهلوی از پاسداران و اطلاعاتی‌ها به‌عنوان «نیروی تضمین‌کننده امنیت آینده ایران» اعتراض کردند.<br /> <br /> امضاکنندگان قاطع خود را از دولت موقت [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی]] اعلام کردند و متعهد شدند از [[کانون‌های شورشی]] حمایت کنند.<br /> <br /> ==مواضع اصلی بیانیه==<br /> بیانیه بر پنج اصل کلیدی تأکید دارد:<br /> <br /> ۱. شاخص آزادی‌خواهی و استقلال‌طلبی، مرزبندی با دیکتاتوری و وابستگی است که در شعار «نه شاه، نه شیخ» خلاصه می‌شود.<br /> <br /> ۲. شعار «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه، چه رهبر» راهنمای درست مبارزه ضداستبدادی است.<br /> <br /> ۳. شاه و شیخ دو روی یک سکه هستند و هر دو در سرکوب و غارت مردم ایران شریک بوده‌اند.<br /> <br /> ۴. فعالیت‌های رضا پهلوی و باندهای وابسته به او عملاً در خدمت رژیم آخوندی است و تفرقه‌افکنی آنها به ضرر قیام‌های مردمی بوده است.<br /> <br /> ۵. حمایت کامل از دولت موقت [[شورای ملی مقاومت ایران]] و [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی]] برای دوران انتقال حاکمیت به مردم و برقراری جمهوری دموکراتیک.<br /> <br /> امضاکنندگان خود را «نسل ضد» نامیده و متعهد شدند که مانند [[کانون‌های شورشی]]، از مقاومت سازمان‌یافته حمایت کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%B6%D8%AF بیانیه ۱۰۰۰ جوان نسل ضد- سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==اهمیت بیانیه==<br /> امضاکنندگان با رد هرگونه بازگشت به دیکتاتوری سلطنتی، تأکید کردند که آینده ایران متعلق به مردم و بر پایه جمهوری دموکراتیک، سکولار و کثرت‌گرا خواهد بود. این سند در ادامه قیام‌های سراسری ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ منتشر شد و صدای نسلی را بازتاب داد که نه دیکتاتوری دینی را قبول دارد و نه بازگشت به دیکتاتوری شاه را.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == بیانیه جوانان نسـل ضـد، ضددیکتاتوری و وابستگی با چراغ راهنمای ”نه شاه نه شیخ“ ==<br /> <br /> <br /> ما امضاکنندگان همگی پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنیا آمده‌ایم. انقلابی که آخوندها به‌سرقت بردند و در ”لجهٔ خون“ انداختند.<br /> <br /> اکنون بچه شاه غارتگر و شکنجه‌گر خیز برداشته تا به‌قول رهبر مقاومت با ”پله کردن تبهکاری‌ها و نردبان ساختن از خیانت‌ها و جنایت‌های خمینی و خامنه‌ای“ و بالا رفتن از دوش رسانه‌های شناخته‌شده و برخورداری از کمک‌ها و حمایت‌های استعماری، انقلاب دموکراتیک خلق ستمدیدهٔ ما را دیگر بار برباید.<br /> <br /> بچهٔ شاه دیکتاتور با وقاحت بی‌مانند، پاسداران و اطلاعاتی‌ها را ”اولین نیروی تضمین‌کننده امنیت و ثبات آینده ایران“ توصیف می‌کند. مجاهدین و شورای ملی مقاومت ایران را هم ”بخشی از مشکل“ می‌داند بی‌آن‌که از کتاب‌های قطور شهیدان و سربه‌داران ذره‌‌ای شرم کند.<br /> <br /> برای کسب اعتبار از نام مجاهدین، مزدوران رژیم را به مجاهدین نسبت می‌دهد و می‌گوید جوانانی که پدران و مادران‌شان در انقلاب ۵۷ با سازمان مجاهدین بودند، از او حمایت می‌کنند و با او در ارتباط هستند.<br /> <br /> از انقلاب بزرگ مردم ایران که با شعار ”مرگ بر شاه“ دیکتاتوری سلطنتی را برانداخت، به‌عنوان «آشوبی» یاد می‌کند که والدین ما به‌بار آورده‌اند. مانند بازجویان ساواک و وزارت اطلاعات می‌گوید که ما را ”شستشوی مغزی“ داده‌اند و به جنایت‌های پدر و پدربزرگش هم ”افتخار“ می‌کند.<br /> <br /> حقایقی که در قیام‌های پیاپی خلق محبوب‌مان در یک دههٔ گذشته برای ما به‌اثبات رسیده به قرار زیر است:<br /> <br /> ۱- شاخص آزادی‌خواهی و استقلال‌طلبی، به‌رسمیت شناختن مرزبندی ملی ایرانیان با دیکتاتوری و وابستگی است که در اصل ”نه شاه، نه شیخ“ خلاصه می‌شود.<br /> <br /> ۲- شعار ”مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه، چه رهبر“ به‌درستی راهبند استبداد و استعمار است.<br /> <br /> ۳- تجربهٔ ۱۰۰ ساله نشان می‌دهد که در دشمنی با آزادی و غصب حاکمیت مردم و در سرکوب و غارت سرمایه‌ها و دارایی‌های ملی، شاه و شیخ دو روی یک سکه هستند.<br /> <br /> ۴- به‌روشنی می‌بینیم که موجودیت و فعالیت بچه شاه و باندهای وابسته عملاً در خدمت رژیم آخوندی است. اگر تفرقه‌اندازی و مزاحمت آنها در قیام‌های یک دههٔ گذشته به‌ویژه قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ نبود، نتیجه سراپا متفاوت بود.<br /> <br /> ۵- ما از دولت موقت و طرح ۱۰ ماده‌‌ای خانم مریم رجوی رئیس‌جمهور برگزیدهٔ مقاومت برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران و برپایی جمهوری دموکراتیک حمایت می‌کنیم. هم‌چون کانون‌های آتشگر شورشی «حاضر، حاضر» می‌گوییم و متعهد می‌شویم از هیچ تلاشی در پشتیبانی از کانون‌ها کوتاهی نکنیم.<br /> <br /> == اسامی امضاکنندگان ==<br /> ۱. اسماعیل احرار ۲. آیدا ابراهیمی ۳. سارا ابراهیمی ۴. امید ابراهیمی ۵. بابک ابوالقاسمی ۶. نیکو ابوطالبی ۷. سروش ابوطالبی ۸. مارال ابوعلی ۹. ستاره ابوعلی ۱۰. سولماز ابوعلی ۱۱. پاونتیا اچپیر ۱۲. سینا احسانی ۱۳. نازنین احسانی ۱۴. صبا احسانی ۱۵. نادیا احسانی ۱۶. سارا احسانی ۱۷. نگار احسانی ۱۸. الهام احسانی ۱۹. شادمهر احسانی ناطق ۲۰. نیلوفر احمد ۲۱. یاسین احمد پور ۲۲. سعید احمدی ۲۳. سهیل احمدی ۲۴. دلون احمدی ۲۵. عطا احمدی ۲۶. رجا احمدی‌مقدم ۲۷. زانا احمدی‌نیاز ۲۸. مهدی اخباری ۲۹. محمود اخباری ۳۰. آزاده اخباری ۳۱. مژگان اخوان ۳۲. دانیال اخیانی ۳۳. سارا ادهمی ۳۴. سعید ادیب ۳۵. حسین ادیبی ۳۶. سمیرا اردلانی ۳۷. حنیف ارژنگ ۳۸. رز ارشاد یارندپور ۳۹. شفق ارشادی ۴۰. الی اسد ۴۱. مو اسدیان ۴۲. الهام اسدیان ۴۳. آرش اسدیان ۴۴. سام اسفندیاری ۴۵. دانیال اسکندری ۴۶. مونا اسلامی ۴۷. مریم اسلامی ۴۸. مهر‌یار اسلامی ۴۹. نادر اسلامی ۵۰. فرح اسلامی ۵۱. رایان اسماعیل داوری ۵۲. آرمان اسماعیل‌زاده ۵۳. سحر اسماعیلی ۵۴. شایگان اشرفی ۵۵. آرین اصغری ۵۶. نیما افخمی ۵۷. سودا افراز ۵۸. آنا افسری ۵۹. دنیا افسری ۶۰. آتا افسری ۶۱. کیانا افشار ۶۲. پریا افشار ۶۳. نازلی افشار ۶۴. غزل افشار ۶۵. عسل افشارپور ۶۶. امید افشارپور ۶۷. حمیدرضا افشاری ۶۸. عادله افشان ۶۹. مریم اقبالی ۷۰. امیر سامان اقبالی ۷۱. لورین اقدسی ۷۲. لانه اقدسی ۷۳. مهدی اقدم ۷۴. محمد اکبری ۷۵. آرمان اکبری ۷۶. آرین اکبری ۷۷. عیسی اکبری ۷۸. سینا اکبری ۷۹. مریم اکبری ۸۰. سید علی اکبری ۸۱. آریانا الله مددزاده ۸۲. احمد الله‌ویسی ۸۳. سروناز الماسی ۸۴. گلناز الماسی ۸۵. محمد احد الهولا ۸۶. حمزه الیاسی ۸۷. آراد امامی ۸۸. آوا امامی ۸۹. الهام امامی ۹۰. زهرا امان‌پور ۹۱. حنانه امان‌پور ۹۲. آلیا امانپور ۹۳. ویدا امانی ۹۴. حسن امانی ۹۵. پیمان امانی ۹۶. ندا امانی ۹۷. پرهام امید ۹۸. محسن امیر حسینی ۹۹. یاسر امیری ۱۰۰. مهدی امیری ۱۰۱. آلنا امین ۱۰۲. خوناو امین ۱۰۳. پیام امینی ۱۰۴. گزیزه امینی ۱۰۵. بیژن امینی ۱۰۶. محمد امینی ۱۰۷. مسعود انوری ۱۰۸. آرمان انوری ۱۰۹. مینا انوشه ۱۱۰. مهتاب انوشه ۱۱۱. آبتین اورک ۱۱۲. رامتین اورک ۱۱۳. مریم اوسطی ۱۱۴. شهرزاد اوکسل ۱۱۵. امیر اولیایی ۱۱۶. اهورا ایزد دوست ۱۱۷. حسین ایمانی‌نژاد ۱۱۸. علی آبادی ۱۱۹. نگین آبادی ۱۲۰. سینا آباری ۱۲۱. امیر آذربایجانی ۱۲۲. هومن آذربایجانی ۱۲۳. آیلین آربانی ۱۲۴. آروین آربانی ۱۲۵. آیدا آرمیده ۱۲۶. آیلین آرمیده ۱۲۷. کیمیا آریا ۱۲۸. نیکی آریا ۱۲۹. فرهاد آزاد ۱۳۰. حبیب آزاد ۱۳۱. موسی آزادمنش ۱۳۲. مینا آزادمهر ۱۳۳. نیکو آستانی ۱۳۴. ندا آقا‌پور ۱۳۵. رضا آقابابا ۱۳۶. ندا آقاپور ۱۳۷. سینا بابازاده بناب ۱۳۸. ساروین بابازاده بناب ۱۳۹. رعنا بابایی‌نیلاغ ۱۴۰. سروناز بازیار ۱۴۱. صوفیه بازیار ۱۴۲. عماد باقرزاده ۱۴۳. امید باقرنژاد ۱۴۴. پگاه باقرنژاد ۱۴۵. علی باقری ۱۴۶. پریسا باقری ۱۴۷. امین باقری ۱۴۸. پویا باقری ۱۴۹. آزاده باقری ۱۵۰. والنتینا بالدلی ۱۵۱. تهمینه بام ۱۵۲. میترا بامداد ۱۵۳. رویا بخشایش ۱۵۴. پگاه بخشی ۱۵۵. امیرعلی بدیعیان ۱۵۶. عبداله بذرافکن ۱۵۷. مختار بذلی ۱۵۸. موسی مراجعه ۱۵۹. سیوان برزگر ۱۶۰. امید برزگر محمدبیگی ۱۶۱. امیر برسته ۱۶۲. آوا برسته ۱۶۳. آهو برسته ۱۶۴. رویا برسته ۱۶۵. الهام برهانی ۱۶۶. بهرنگ برهانی ۱۶۷. سلاله بسیجی ۱۶۸. هاله بشاروند ۱۶۹. الهه بشاروند ۱۷۰. بامداد بلالپور ۱۷۱. آزاده بلک ۱۷۲. ثمر بلگانو ۱۷۳. پویا بلندمرتبه ۱۷۴. آریان بلوچ ۱۷۵. یلدا بلورچی ۱۷۶. سارا بندا ۱۷۷. کیم بندا ۱۷۸. آنتونیو بندا ۱۷۹. کیم بندری ۱۸۰. سامی بندعلی ۱۸۱. سوفیا بندعلی ۱۸۲. امیرحسین بنی‌هاشمی ۱۸۳. نسیم بهرامی‌فرید ۱۸۴. یاسی بهرامی‌فرید ۱۸۵. نازلی بهره‌بر ۱۸۶. آرش بهره‌بر ۱۸۷. آریا بهروزی ۱۸۸. ژولین بهروزی ۱۸۹. میثم بهروزی ۱۹۰. علی بهلولی ۱۹۱. محمد بهمن‌فر ۱۹۲. عاطفه بوربور ۱۹۳. پارمیدا بوندگارد ۱۹۴. صبا بیات ۱۹۵. سیدجعفر بیت سید عبودی ۱۹۶. سیدصادق بیت سید عبودی ۱۹۷. سیدعلی بیت سید عبودی ۱۹۸. سیدمحمدجواد بیت سید عبودی ۱۹۹. سید مهدی بیت سید عبودی ۲۰۰. پارمی بیض ۲۰۱. آرین بیضایی ۲۰۲. مجد بی‌غم ۲۰۳. فروغ بیک‌محمدی ۲۰۴. دلارام بین احمدی ۲۰۵. حبیب بینکز ۲۰۶. نسیم پارسا ۲۰۷. متین پارسا ۲۰۸. موعود پارسایی ۲۰۹. علی پاکزاد ۲۱۰. باران پایمرد ۲۱۱. مایکل پتراس ۲۱۲. محمد پذیرا ۲۱۳. آزالیا ایندیرا پرستش ۲۱۴. صنوبر شفق پرستش ۲۱۵. گلپر پرورده ۲۱۶. گلایول پرورده ۲۱۷. خدیجه پری ۲۱۸. سینا پناهی‌مهر ۲۱۹. مهین پنج تن پناه ۲۲۰. عباس پنج تن پناه ۲۲۱. مهناز پنج تن پناه ۲۲۲. مجید پنج تن پناه ۲۲۳. کیارا (لیلا) پنج تن پناه ۲۲۴. علی پهلوان ۲۲۵. عطیه پهلوان باقری ۲۲۶. هانیه پهلوان باقری ۲۲۷. هومن پهلوان باقری ۲۲۸. روناک پهلوان‌لو ۲۲۹. سامین پورتقی ۲۳۰. غزال پورجم ۲۳۱. سرور پورواحد ۲۳۲. آهو پولادی ۲۳۳. آرمان پولادی ۲۳۴. آدرین پونسونای ۲۳۵. اما پونسونای ۲۳۶. محسن پویان مهر ۲۳۷. مریم پیرکوهی ۲۳۸. یوسف پیرکوهی ۲۳۹. ویرجینیا پیشبین ۲۴۰. داوود تاثیری ۲۴۱. عاطفه تاجیک ۲۴۲. عرفان تاجیک ۲۴۳. ماهان تاراج ۲۴۴. بهاران تاراج ۲۴۵. نوید تبریزی ۲۴۶. فربد تبریزی ۲۴۷. مهبد تبریزی‌نژاد ۲۴۸. محسن تخم افشان ۲۴۹. گلشید تذهیبی ۲۵۰. کسری ترشیزی ۲۵۱. بهنام ترک زبان ۲۵۲. مریم ترک‌زبان ۲۵۳. مسعود ترک‌زبان ۲۵۴. مینا ترک‌زبان ۲۵۵. الهه تشرف ۲۵۶. آزاده تمسکنی ۲۵۷. احسان توتونچیان ۲۵۸. نسترن توجا ۲۵۹. موسی توحیدی خانیکی ۲۶۰. مقداد توکل ۲۶۱. صدف توکل ۲۶۲. سامین ثابت‌رفتار ۲۶۳. سید امین ثنایی ۲۶۴. نوید ثنایی ۲۶۵. سحر ثنایی ۲۶۶. سارا جاروندی ۲۶۷. آلیلا جانسون ۲۶۸. میلیشیا جاودان ۲۶۹. سارا جاودان ۲۷۰. مینا جاودان ۲۷۱. روشنک جباری ۲۷۲. آیدا جباری ۲۷۳. ملیکا جدی گلبرنجی ۲۷۴. دانیال جدی گلبرنجی ۲۷۵. سولماز جدیری ۲۷۶. یاشار جدیری صابر ۲۷۷. محمد جدیری صابر ۲۷۸. آیسان جدیری صابر ۲۷۹. دانیال جعفری ۲۸۰. دارا جعفری ۲۸۱. دارسی جعفری ۲۸۲. علیرضا جمشیدی فر ۲۸۳. شایان جنتیان ۲۸۴. سامان جهانبخش ۲۸۵. اشکان جهانبخش ۲۸۶. یلدا جهاندارپور ۲۸۷. ندا جهاندارپور ۲۸۸. سمیه پرایس جهانسوز ۲۸۹. پگاه جهانمیری ۲۹۰. دیما جهانی ۲۹۱. امید جواد مکویی ۲۹۲. کاظم جوانمردی ۲۹۳. مهیار جودکی ۲۹۴. حنیف جوش ۲۹۵. ون چانگ چانگ ۲۹۶. نیما چاه تلخی ۲۹۷. نوید چاه‌تلخی ۲۹۸. نگین چاه‌تلخی ۲۹۹. اسماعیل چلداوی ۳۰۰. میلاد چهارلنگی ۳۰۱. مهراب چهارلنگی ۳۰۲. پردیس چهارلنگی ۳۰۳. سینا چیتگر ۳۰۴. آرمین حاتمی ۳۰۵. مهران حاجیلویی مبتکر ۳۰۶. آرش حامدی یکتا ۳۰۷. نگار حائری ۳۰۸. آروین حبیبی ۳۰۹. آدرین حبیبی ۳۱۰. آرمان حبیبی ۳۱۱. حبیب حبیبی‌پور ۳۱۲. آتوسا حبیبی‌پور ۳۱۳. فاطمه حریمی ۳۱۴. محمدرضا حسامی ۳۱۵. هستی حسامی ۳۱۶. بهاره حسن‌پور ۳۱۷. سارا حسنی ۳۱۸. مریم حسنی ۳۱۹. صبا حسنی ۳۲۰. یوسف حسنینی ۳۲۱. مینا حسنینی ۳۲۲. فرهاد حسین‌زاده ۳۲۳. امید حسین‌زاده ۳۲۴. یاشا حسینوند موثقی ۳۲۵. آوین حسینوند موثقی ۳۲۶. آکام حسینوند موثقی ۳۲۷. مسعود حسینی ۳۲۸. آزاده حسینی ۳۲۹. بهاره حسینی ۳۳۰. آیت حسینی ۳۳۱. اپل حسینی ۳۳۲. نوس حسینی ۳۳۳. فرزانه حسینی ۳۳۴. تینا حسینی ۳۳۵. لیلا حسینی ۳۳۶. آرمین حسینی ۳۳۷. متین حسینی ۳۳۸. اشکان حسینی ۳۳۹. مریم حسینی ۳۴۰. نسترن حسینی ۳۴۱. ثریا حسینی ۳۴۲. آدرین حسینی ۳۴۳. رایان حسینی ۳۴۴. سید یوسف حسینی ۳۴۵. آریانا حسینی ۳۴۶. امیر حسینی ۳۴۷. یاسر حق جو ۳۴۸. یاس حق‌جو ۳۴۹. محمدرضا حقوردی لر ۳۵۰. جاوید حقیقی ۳۵۱. مریم حقیقی ۳۵۲. محسن حکمت‌منش ۳۵۳. هادی حمزه ۳۵۴. آرش حمزه ۳۵۵. سام حمزه نژاد ۳۵۶. سیمون حمزه نژاد ۳۵۷. آزاده حیدری ۳۵۸. ماریا حیدری ۳۵۹. محمد حیدری ۳۶۰. سارا حیدری ۳۶۱. یاسر حیدری ۳۶۲. کیمیا حیدری ۳۶۳. تورج حیدری‌نیا ۳۶۴. ایرج حیدری‌نیا ۳۶۵. کیانا حیدریان ۳۶۶. سارا حیدریان ۳۶۷. تینا حیدری‌نیا ۳۶۸. نیما خادمی ۳۶۹. شهاب خادمی ۳۷۰. حمیدرضا خالقی ۳۷۱. سیاوش خان ۳۷۲. سپی‌خان ۳۷۳. سارا خبازی ۳۷۴. ندا خبازیان ۳۷۵. اشرف خبازیان ۳۷۶. الی خبازیان ۳۷۷. پویا خرازی دادبخش ۳۷۸. شبنم خراسانی ۳۷۹. آیلار خرم ۳۸۰. سیاوش خسروی ۳۸۱. کسری خسروی ۳۸۲. مریم خلاق ۳۸۳. مسعود خلاق دوست ۳۸۴. آریانا خلاق دوست ۳۸۵. حنیفه خیری ۳۸۶. محمد دارآفرین ۳۸۷. سارا دام ۳۸۸. بهراد دانش‌فر ۳۸۹. زال دانشگری ۳۹۰. اسماعیل داوری ۳۹۱. پارمیس دبیری‌فرد ۳۹۲. رها درب آذین ۳۹۳. محمد درودی ۳۹۴. علی درودی ۳۹۵. نازلی درودیان ۳۹۶. سارا دروی ۳۹۷. حنیف درویش ۳۹۸. بیژن دریانی ۳۹۹. شهرزاد دشتی ۴۰۰. ناتاشا دفوس ۴۰۱. گلوریا دلسوز ۴۰۲. فرزاد دلیر ۴۰۳. روشنا دلیرانی ۴۰۴. پریسا دمیرچی ۴۰۵. استلا مکس‌دوتر دنیلسون ۴۰۶. هانا دوست محمدی ۴۰۷. سینا دوستان ۴۰۸. آرمین دوشکی ۴۰۹. مهتاب دوغ‌فروش بنان ۴۱۰. هادی دوغ‌فروش بنان ۴۱۱. مبینا دولتی ۴۱۲. مونا دولتی ۴۱۳. حبیب دیارا ۴۱۴. آزاد ذاکری ۴۱۵. امیرحسین ذبیحی ۴۱۶. الهه ذبیحی ۴۱۷. پارو ذوالفقاری ۴۱۸. پارسا ذوالفقاری ۴۱۹. زهرا راد ۴۲۰. سام رامتینی ۴۲۱. نیما رجایی ۴۲۲. نیره رجبی ۴۲۳. نغمه رجبی ۴۲۴. زهرا رجوی ۴۲۵. علی رجوی ۴۲۶. رعنا رحمانفرد ۴۲۷. نرگس رحمانفرد ۴۲۸. حنیف رحمانی ۴۲۹. نیما رحمت‌الهی ۴۳۰. جولیا رحمتی ۴۳۱. بابک رحمتیان ۴۳۲. پرهام رحیم دزفولی ۴۳۳. سام رحیمی ۴۳۴. پروین رحیمی ۴۳۵. بابک رحیمی (افشار) ۴۳۶. پویا رحیمیان ۴۳۷. نیما رستمی ۴۳۸. سلیمان رسول‌زاده ۴۳۹. نیکی رسولی ۴۴۰. علی محمد رشیدی ۴۴۱. فردین رضا ۴۴۲. کیا رضا زاده ۴۴۳. عسل رضاپور ۴۴۴. مینا رضانیا ۴۴۵. امیل رضانیا ۴۴۶. آریانوش رضایی ۴۴۷. رویا رضایی ۴۴۸. رضا رضایی ۴۴۹. هلنا رضایی ۴۵۰. صبا رضایی ۴۵۱. نیوشا رضایی ۴۵۲. آریانا رضائیان ۴۵۳. کیانا رضائیان ۴۵۴. بیتا رضوان ۴۵۵. مریم رضوی ۴۵۶. سهند رضوی ۴۵۷. حسین رعیت پرور ۴۵۸. پدرو رعیت‌پرور ۴۵۹. سوگل رفیعی ۴۶۰. یاسمین رفیعی وردینی ۴۶۱. میریام رفیعی وردینی ۴۶۲. الیزا رفیعی وردینی ۴۶۳. روشن رمز ۴۶۴. آریا رنجبر ۴۶۵. بهار رنجبر ۴۶۶. شروین رهبر ۴۶۷. کارین رهبری ۴۶۸. لیلا رو سفید ۴۶۹. مهرنوش روزبهانی ۴۷۰. مهتاب روزبهانی ۴۷۱. محسن روزبهانی ۴۷۲. لیانا روزبهانی ۴۷۳. نبی ریاحی ۴۷۴. شایان رئوفی ۴۷۵. آرشان رئوفی ۴۷۶. طلایه‌زاده ۴۷۷. مائده‌زاده ۴۷۸. امین‌زاده ۴۷۹. امیر زاده ۴۸۰. عسل‌زاده ۴۸۱. مریم‌زاده عطار ۴۸۲. رزا زارعی ۴۸۳. الیا زارعی ۴۸۴. نیما زاهد ۴۸۵. زهرا زرچینی ۴۸۶. پارسا زرچینی ۴۸۷. آرزو زرچینی ۴۸۸. مجید زرچینی ۴۸۹. زهرا زرگر ۴۹۰. مژده زرین فکر ۴۹۱. ملیکا زمانی ۴۹۲. محسن زمانیان ۴۹۳. یوسف زند ۴۹۴. سپیده زندی ۴۹۵. آنا زنگنه ۴۹۶. آزی زنگنه ۴۹۷. ملیکا زیاری ۴۹۸. سارا ساجدی ۴۹۹. الهام ساجدیان ۵۰۰. مهستی سادات ۵۰۱. سامان ساکنیان ۵۰۲. مینا سالم ۵۰۳. آنا سامی ۵۰۴. آزاده سامی ۵۰۵. دیوید سانتالوچیا ۵۰۶. معین سبحانی ۵۰۷. آرش سبحانی ۵۰۸. فرانک سهپری ۵۰۹. آرزو ستاری ۵۱۰. سانا ستوده مرام ۵۱۱. سارا ستوده‌مرام ۵۱۲. سام سجادی ۵۱۳. جهانبخش سرخوش ۵۱۴. صادق سرخیلی ۵۱۵. سینا سرخیلی ۵۱۶. شهاب سریری ۵۱۷. صبا سعدی ۵۱۸. میترا سعدی دوست ۵۱۹. یاسر سعدی‌دوست ۵۲۰. سعید سعدی‌دوست ۵۲۱. سمیرا سعدی‌دوست ۵۲۲. کیانو سعدی‌دوست ۵۲۳. سینا سعیدیان ۵۲۴. آیدین سعیدیان ۵۲۵. ماهان سفری ۵۲۶. دنیا سلامت ۵۲۷. یارین سلطانی تأیید ۵۲۸. احسان سلماسی ۵۲۹. علی سلیمانی ۵۳۰. محمد سلیمانی ۵۳۱. کوروش سلیمی ۵۳۲. ایمان سندان ۵۳۳. لیلا سهیلی شمیرانی ۵۳۴. پیام سوداگری ۵۳۵. دیوید سونسون ۵۳۶. دانیال سوو ۵۳۷. عالیه سیاس ۵۳۸. پدرام سیدی ۵۳۹. فروغ سیسمان ۵۴۰. امیر سیفی ۵۴۱. احسان سیفی ۵۴۲. ساشا سیم لقایی اصل ۵۴۳. سیبل سیم لقایی اصل ۵۴۴. ولی‌الله شارجبیان ۵۴۵. نصیر شاعرپور ۵۴۶. کاوه شاعرپور ۵۴۷. احسان شالباف ۵۴۸. سینا شالباف ۵۴۹. بهروز شاهد ۵۵۰. سونی شاهوردی ۵۵۱. جول شاهوردی ۵۵۲. هالی شاهوردی ۵۵۳. علی شبستری ۵۵۴. اورخان شبستری ۵۵۵. کامیار شجاع نژاد ۵۵۶. بهراد شجاع‌نژاد ۵۵۷. محمد شخصیان ۵۵۸. محمدحسین شرافت نیا ۵۵۹. رحمان شربت داران ۵۶۰. کوثر شرقی ۵۶۱. میشل شریعت ۵۶۲. یاسمین شریعت‌مداری ۵۶۳. نیکول شریعتی ۵۶۴. نیکولا شریعتی ۵۶۵. ایمان شریف ۵۶۶. میلاد شریف ۵۶۷. بیژن شریفی ۵۶۸. نغمه شریفی ۵۶۹. لیلا شریفیان ۵۷۰. لادن شریفیان ۵۷۱. پرهام شعبانعلی آسیابان ۵۷۲. پریا شعبانعلی آسیابان ۵۷۳. سحر شمامی ۵۷۴. پگاه شمس آبادی ۵۷۵. کاترینا شمیرانی ۵۷۶. سارا شهباز ۵۷۷. مهیار شهریاری ۵۷۸. احسان شهریاری ۵۷۹. امید شهزاده ۵۸۰. اشکان شوشتری ۵۸۱. ماهان شوشتری ۵۸۲. پارسا شوگرلند ۵۸۳. سامی شومینی ۵۸۴. یاسمین شیاونی ۵۸۵. حسین شیرازی ۵۸۶. شهاب صابری ۵۸۷. افشار صادق ۵۸۸. شروین صادق ۵۸۹. آمنه صادق‌پور ۵۹۰. سینا صادق‌پور ۵۹۱. رکسانا صادق‌پور ۵۹۲. کیانوش صادق‌پور ۵۹۳. میکی صادق‌پور ۵۹۴. پیام صادقی ۵۹۵. میلاد صالحی ۵۹۶. نیکا صدرمنصوری ۵۹۷. شکیبا صدیقی ۵۹۸. حمید صراف ۵۹۹. آرین صفا ۶۰۰. نگار صف ۶۰۱. نهال صفا ۶۰۲. سعید صفا ۶۰۳. آرمان صفایی-نوایی ۶۰۴. سینا صفایی‌نوایی ۶۰۵. دانا صفری ۶۰۶. عباس صفری ۶۰۷. یگانه صمیمی ۶۰۸. عاطفه صمیمی ۶۰۹. کیان ضابطی ۶۱۰. ندا ضابطی ۶۱۱. ماندانا ضرغامی ۶۱۲. علی ضیایی ۶۱۳. نعیمه ضیایی ۶۱۴. سیاوش ضیفی ۶۱۵. مسعود ضیفی ۶۱۶. وحید طاقی ۶۱۷. کاوه طاهری ۶۱۸. آذر طاهری ۶۱۹. سابینا طاهری ۶۲۰. فرح طهماسبی ۶۲۱. شیرین طهماسبی ۶۲۲. بتانه طوسی ۶۲۳. بنفشه طوسی ۶۲۴. آرمین ظهیری ۶۲۵. امیرمنصور ظهیری مسگر ۶۲۶. هرمز عابدی ۶۲۷. محمد عابدی ۶۲۸. رسول عارف‌خانی ۶۲۹. مهیا عارف‌خانی ۶۳۰. محمدرضا عارف‌خانی ۶۳۱. محمد امین عالمی ۶۳۲. آزاده عالمی ۶۳۳. میلو عباسی ۶۳۴. شهابه عباسی ۶۳۵. سیف‌الله عبدالعزیز ۶۳۶. امیر عبداللهی ۶۳۷. یاشار عبداللهی‌نیک ۶۳۸. داریوش عبدالمالکی ۶۳۹. پریسا عبدالمالکی ۶۴۰. دانیال عبدالمالکی ۶۴۱. پروانه عبدالمالکی ۶۴۲. مهدی عبدالهی ۶۴۳. پویا عبدی ۶۴۴. رویا عبدی ۶۴۵. علی عبودی ۶۴۶. ایلیا عبیات ۶۴۷. سپیده عرفا ۶۴۸. نیما عزیزی ۶۴۹. فردین عظیمی ۶۵۰. سپی عظیمی الیگودرز ۶۵۱. رضوان علافچی ۶۵۲. محمدرضا علمی ۶۵۳. ناصر علیانی ۶۵۴. ندا علیانی ۶۵۵. نیما علی‌بابانژاد سالم ۶۵۶. لیلا علی‌پور ۶۵۷. مهران علی‌پور ۶۵۸. زیبا علی‌پور ۶۵۹. اتوسا علیرضایی فراهانی ۶۶۰. شیدا علیزاده ۶۶۱. امیر عمادی ۶۶۲. مقداد عمرانی ۶۶۳. سهیلا عونی اصل ۶۶۴. مهیا عیوض ایحاری ۶۶۵. مریم غانمی ۶۶۶. ایمان غانمی ۶۶۷. موسی غفاری ۶۶۸. اشکان غفوری ۶۶۹. پدرام غلامی ۶۷۰. مهسا غلامی ۶۷۱. سمیر غنایی ۶۷۲. پیوند غیوری ۶۷۳. پویا غیوری ۶۷۴. مازیار فاضل دربندی ۶۷۵. رضا فاضل دربندی ۶۷۶. هادی فاضل نظام دوست ۶۷۷. روشن فاطمی ۶۷۸. علی فاطمی ۶۷۹. دانیال فتاحی ۶۸۰. نوید فتاحی ۶۸۱. اشرف فتح‌پور ۶۸۲. سعید فتوت ۶۸۳. محسن فدایی ۶۸۴. ماتیا فراهانی ۶۸۵. سونیا فردوسی ۶۸۶. رکسانا فردوسی ۶۸۷. رزا فرز کناری ۶۸۸. نوید فرزان ۶۸۹. آیدا فرسیابی ۶۹۰. کیان فرهادی ۶۹۱. امیر فروزان ۶۹۲. ماریانه فروزنده ۶۹۳. مینا فروزنده ۶۹۴. مونا فروزنده ۶۹۵. یونس فروزنده ۶۹۶. الهه فروزنده ۶۹۷. الی فروزنده‌جو ۶۹۸. میلاد فرید حاجی‌آقایی ۶۹۹. محمد فریور ۷۰۰. کای فغانی ۷۰۱. آرش فغانی ۷۰۲. حمید فلاح ۷۰۳. دانیال فیلابی ۷۰۴. دنیس فینرتی ۷۰۵. نهاله قابل ۷۰۶. پرستو قادری ۷۰۷. شوان قادری ۷۰۸. شیرین قادری ۷۰۹. روژا قاسمی ۷۱۰. کوین قاسمی ۷۱۱. ژوبین قاضی ۷۱۲. دلشاد قبادی ۷۱۳. عرشیا قدرتی ۷۱۴. بردیا قدرتی ۷۱۵. مرتضی قدمی ۷۱۶. آرش قراچه ۷۱۷. یاشار قراچه ۷۱۸. امینه قرایی ۷۱۹. علی قرایی ۷۲۰. احسان قرایی ۷۲۱. معصومه قربان‌زاده ۷۲۲. محسن قربانی ۷۲۳. دانیال قربانی ۷۲۴. فرامرز قره خانی ۷۲۵. امید قزوینی جبرئیل آباد ۷۲۶. ایلیار قلیچی ۷۲۷. سعید قنبری ۷۲۸. بهار قنبری ۷۲۹. شیرین قنبری ۷۳۰. حسن قویدل ۷۳۱. هومن کاشفی ۷۳۲. آرین کاشفی ۷۳۳. علی کاظمی ۷۳۴. مراد کاظمی ۷۳۵. شقایق کاکایی ۷۳۶. امید کاویانی فرد زاده ۷۳۷. علی کاویانی فرد زاده ۷۳۸. عاطفه کبیریان ۷۳۹. سعید کرمانی ۷۴۰. مهدی کرمانی ۷۴۱. حنیف کرمانی ۷۴۲. شورا کرمانی ۷۴۳. آریا کرملو ۷۴۴. سعید کریمی ۷۴۵. روبینا کریمی ۷۴۶. امیرحسین کریمی ۷۴۷. آذر کریمی ۷۴۸. علیرضا کریمی‌نژاد ۷۴۹. سپیده کریمی‌زندی ۷۵۰. نیما کلانتر ۷۵۱. مونا کلانتر ۷۵۲. آنا کمال ۷۵۳. پریسا کمالی ۷۵۴. مریم کماندار ۷۵۵. بیتا کهزادی ۷۵۶. سانیا کهنسال ۷۵۷. آرمان کیامنش ۷۵۸. مهدی کیانخواه ۷۵۹. مهیار کیانخواه ۷۶۰. مسعود کیانی ۷۶۱. کیان کیانی ۷۶۲. کیارش کیانی ۷۶۳. کیمیا کیانی ۷۶۴. میرا گُل ۷۶۵. رزی گارنر ۷۶۶. بهاره گازانی ۷۶۷. سوگند گراوینا ۷۶۸. بهروز گرگین ۷۶۹. پریا گرمرودی ۷۷۰. پارسا گرمرودی ۷۷۱. سارا گل مینایی ۷۷۲. سام گل مینایی ۷۷۳. شایان گل مینایی اصفهانی ۷۷۴. امیر گلریز ۷۷۵. سروناز گلستانه ۷۷۶. احمد گنجی ۷۷۷. مهدیه گوچق ۷۷۸. احسان گودرزی ۷۷۹. ستاره گودرزی ۷۸۰. یوسف لاراکی ۷۸۱. علی لطفی ۷۸۲. پوریا لطفی ۷۸۳. پویا لگزیان ۷۸۴. پرهام لگزیان ۷۸۵. علیرضا لگزیان ۷۸۶. بنیامین لینداکرز ۷۸۷. اولویا لیندنبرگ ۷۸۸. آمیتیس مارکوس ۷۸۹. مهشید مازوجی ۷۹۰. مریم مازوجی ۷۹۱. مسعود ماسوری ۷۹۲. سمیه مالکی ۷۹۳. یاشار مالکی ۷۹۴. رز مالکی ۷۹۵. رونال مالکی ۷۹۶. میترا مالکی ۷۹۷. صوفی مالکی ۷۹۸. داوود مالکی ۷۹۹. رضا ماه روز ۸۰۰. فربد ماهوتچیان ۸۰۱. حنیف ماهوتچیان ۸۰۲. میلاد ماهوتچیان ۸۰۳. فرنام ماهوتچیان ۸۰۴. محمود ماهوتچیان ۸۰۵. کیمیا متقی ۸۰۶. حمید متقی طالب ۸۰۷. افشین متولی ۸۰۸. مریم متولی ۸۰۹. مریم مجیدی ۸۱۰. محمود محب ۸۱۱. سارا محبی ۸۱۲. لیلا محبی ۸۱۳. آندرین (کیوان) محسنی ۸۱۴. سلینا محسنی ۸۱۵. رضا محسنی ۸۱۶. محمد محسنی ۸۱۷. مور محسنی ۸۱۸. افسانه محسنی ۸۱۹. پانته آ محمد ۸۲۰. علی محمد ۸۲۱. علی محمد پور ۸۲۲. اصغر محمدزاده ۸۲۳. محمدرضا محمدزاده ۸۲۴. مصطفی محمدزاده ۸۲۵. یاسمین محمدزاده ۸۲۶. سارا محمدزاده ۸۲۷. الیزابت محمدزاده ۸۲۸. آزیتا محمدی ۸۲۹. تارا نیوشا محمدی ۸۳۰. سهیلا محمدی ۸۳۱. پریسا محمدی ۸۳۲. ندا محمدی ۸۳۳. رویا محمدی ۸۳۴. علی محمدی ۸۳۵. میکی محمدی ۸۳۶. مسعود محمدی ۸۳۷. بابک محمدی ۸۳۸. ملودی محمدی ۸۳۹. آرسامن محمدی ۸۴۰. آرتمیس محمدی ۸۴۱. هیوا محمدی ۸۴۲. الهه محمدی ۸۴۳. آنا هیتا محمدی ۸۴۴. آبتین محمودی ۸۴۵. صابر محمودی ۸۴۶. اشکان محمودی سلیمان‌در ۸۴۷. آرتین مددزاده ۸۴۸. آرین مددزاده ۸۴۹. حشمت مددی ۸۵۰. احمد مرادی ۸۵۱. گلچین مرادی ۸۵۲. ایمان مرادی ۸۵۳. ندا مرادی ۸۵۴. جف مرادی ۸۵۵. علی مرادی ۸۵۶. عرفان مرادی ۸۵۷. آرش مرندی ۸۵۸. حسن مروتی ۸۵۹. ایمان مریدی ۸۶۰. امیر مسگر ۸۶۱. آرزو مشایخی ۸۶۲. آزاده مشایخی ۸۶۳. مینوش مشهدی ۸۶۴. الهه مصدق ۸۶۵. علی مصلحی ۸۶۶. مهدی معماری ۸۶۷. اندره معین ۸۶۸. بهروز معینی ۸۶۹. عطا مقدم ۸۷۰. بهروز مقصودی ۸۷۱. عبدالسلام ملااحمدی ۸۷۲. رویا ملازاده ۸۷۳. پژمان ملک نیا ۸۷۴. علی ملکی ۸۷۵. میلاد ملکی ۸۷۶. سعدون ملکی ۸۷۷. ربکا ملیحی ۸۷۸. سمیرا منشازاده ۸۷۹. مراد منصورپور ۸۸۰. مانی منصورپور ۸۸۱. ماری منصوری ۸۸۲. نیکی منوچهری ۸۸۳. نیما مها ۸۸۴. النا مهدوی ۸۸۵. هومن مهدوی درونکلا ۸۸۶. پوریا مهربان ۸۸۷. پدرام مهربان ۸۸۸. علیرضا مهربانی ۸۸۹. رضا مهربانی ۸۹۰. سحر مهربانی‌فرد ۸۹۱. روبین مهرعالیوند ۸۹۲. مهسا مهریزاده ۸۹۳. شیلا مهریزاده ۸۹۴. آیلین موتاب پوررضایی ۸۹۵. آیلا موتاب پوررضایی ۸۹۶. مهکامه موسوی ۸۹۷. تینا موسوی‌دوست ۸۹۸. لونا موسیول ۸۹۹. جاهد مولا ۹۰۰. علی مولودی ۹۰۱. آرین مولوی ۹۰۲. نگین مولوی ۹۰۳. آیدا مومنی ۹۰۴. مهرنوش مومنی ۹۰۵. آرش مومنی ۹۰۶. نکیسا موهاما ۹۰۷. فیروزه میاندار ۹۰۸. یاسمین میر ۹۰۹. فرزانه میرعرب ۹۱۰. روبین میرزایی ۹۱۱. مینو میرزایی ۹۱۲. آروین میرزایی ۹۱۳. سید طاهر میرعربشاهی ۹۱۴. مسعود ناصری ۹۱۵. صباح ناصری ۹۱۶. ماهر ناصری ۹۱۷. کیوان ناصری ۹۱۸. کارولین ناصری ۹۱۹. ثریا ناصری کریموند ۹۲۰. سونیا ناقلی ۹۲۱. نیما نامداری ۹۲۲. محمد نامداری ۹۲۳. امین نامداری ۹۲۴. امیر نامداری ۹۲۵. آفاق نامور سپهرراد ۹۲۶. ابراهیم نبوی ۹۲۷. آصف نبوی ۹۲۸. شبنم نجات ۹۲۹. فرزانه نجاری سهزابی ۹۳۰. پرویز نجف ۹۳۱. دینا نجفی ۹۳۲. پویا نجفی ۹۳۳. الهه نژاد ۹۳۴. زهرا نژادآبادی ۹۳۵. علی نژادآبادی ۹۳۶. حنیف نسب ۹۳۷. رایان نصیر ۹۳۸. سارا نصیری ۹۳۹. نیما نعامی ۹۴۰. علیرضا نعامی ۹۴۱. غزاله نقی‌زاده ۹۴۲. روشنک نکویی ۹۴۳. داریوش نکویی ۹۴۴. مینو نگهداری ۹۴۵. طناز نوایی ۹۴۶. الهه نوبری ۹۴۷. سحر نورافروز هریس ۹۴۸. ارمغان نوربخش ۹۴۹. آفاق نوربخش ۹۵۰. عارف نوری ۹۵۱. مژده نوش‌آذر ۹۵۲. نوید نیرومند ۹۵۳. نوشین نیرومند ۹۵۴. مریم نیرومند ۹۵۵. متین نیک اندیش ۹۵۶. شیما نیکنام ۹۵۷. گیتی نیماپور ۹۵۸. ارس هادی ۹۵۹. پیمان‌هادی ۹۶۰. مریم هادی‌زاده ۹۶۱. آرین هاشم‌زاده ۹۶۲. ویکتوریا هراندز ۹۶۳. سام هلم ۹۶۴. حسین همایونی ۹۶۵. فرحناز همایونی ۹۶۶. آرین همتی ۹۶۷. نوید هوس ۹۶۸. نوید هوشی ۹۶۹. سحر هولستروم ۹۷۰. آروین واحدی ۹۷۱. لیلا واحدی ۹۷۲. رویا والی ۹۷۳. احسان والی‌زاده ۹۷۴. آندره‌آ وثیق ۹۷۵. یاسمین وجود ۹۷۶. حمیدرضا ورشک ۹۷۷. سحر وزل ۹۷۸. ساما وزیری ۹۷۹. رادمهر وفا سرشت ۹۸۰. دنا وفاسرشت ۹۸۱. نیکلا ولی‌بیگی ۹۸۲. اما ولی‌بیگی ۹۸۳. صبا ویسی ۹۸۴. حامد یازرلو ۹۸۵. معصومه یامی ۹۸۶. هستی یامی ۹۸۷. پردیس یاوری ۹۸۸. سوشیانس یاوری ۹۸۹. سیروس یاوری ۹۹۰. سمیرا یایتز ۹۹۱. مهیا یزدانی ۹۹۲. پویا یزدی ۹۹۳. ابراهیم یعقوبی ۹۹۴. امیر یعقوبی ۹۹۵. کوثر یعقوبی ۹۹۶. مانی یعقوبی ۹۹۷. مریم یعقوبی ۹۹۸. اتوسا یکتا ۹۹۹. فرزاد یوسفی ۱۰۰۰. امیر یوسفی ۱۰۰۱. محمد یوسفی ۱۰۰۲. کامیلا یون&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%D8%A7%DA%A9%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%AA_%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7&diff=94874 2026-11-05T16:44:49Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بیانیه اکثریت سنای ایتالیا در محکومیت اعدامها.jpg|جایگزین=بیانیه اکثریت سنای ایتالیا در محکومیت اعدام‌ها|بندانگشتی|356x356پیکسل|بیانیه اکثریت سنای ایتالیا در محکومیت اعدام‌ها]]<br /> '''بیانیه اکثریت سنای ایتالیا'''، به بیانیه‌ای گفته می‌شود که از جانب اکثریت سنای ایتالیا در تاریخ ۸ مرداد ۱۴۰۴ (۳۰ جولای ۲۰۲۵) صادر شده است. این بیانیه نگرانی عمیق خود را نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران، از جمله حداقل ۱۲۰۰ اعدام در ده ماه اخیر و افزایش دستگیری‌ها، شکنجه و اعدام مخالفان سیاسی، به‌ویژه اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، ابراز کرده است. این بیانیه بر این باور است که قرار گرفتن در کنار مردم ایران که خواهان تغییر رژیم هستند، یک ضرورت اخلاقی و سیاستی درست است. سناتورهای ایتالیایی با اشاره به رد هرگونه دیکتاتوری توسط مردم ایران در قیام ۱۴۰۱ و خواست آنان برای یک [[جمهوری دموکراتیک]]، از «[[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|برنامه ۱۰ ماده‌ای]] برای آینده ایران» ارائه شده توسط [[شورای ملی مقاومت ایران]] به رهبری [[مریم رجوی]] حمایت می‌کنند. این برنامه شامل اصولی چون [[جدایی دین و دولت|جدایی دین از دولت]]، برابری حقوق زنان و مردان، ایران غیرهسته‌ای و لغو مجازات اعدام است. بیانیه خواستار اقدامات ملموس و قاطع از سوی کشورهای دموکراتیک، از جمله گنجاندن [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] در فهرست سازمان‌های تروریستی و بستن سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران است تا صلح پایدار در منطقه تضمین شود.<br /> <br /> == نگرانی از وضعیت حقوق بشر در ایران ==<br /> بیانیه اکثریت سنای ایتالیا با ابراز «نگرانی عمیق» از وضعیت حقوق بشر در ایران آغاز می‌شود. این نگرانی‌ها شامل موارد زیر است:<br /> <br /> * '''اعدام‌ها:''' بر اساس این بیانیه، حداقل ۱۲۰۰ اعدام در ده ماه ریاست‌جمهوری پزشکیان صورت گرفته است. این آمار نشان‌دهنده افزایش قابل‌توجهی در اجرای حکم اعدام است.<br /> * '''سرکوب مخالفان:''' بیانیه به افزایش «دستگیری‌های خودسرانه، شکنجه، احکام اعدام و اعدام مخالفان سیاسی» اشاره می‌کند. این اقدامات به‌ویژه در میان صفوف مجاهدین خلق، که در بیانیه «جنبش اصلی مقاومت در برابر رژیم» نامیده شده، «چشمگیر» است. در ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۴، نه زندانی سیاسی به اتهام عضویت در سازمان مجاهدین به اعدام محکوم شدند.<br /> * '''قانون حجاب و عفاف:''' بیانیه به قانون موسوم به «حجاب و عفاف» اشاره می‌کند که نه تنها به‌دنبال تحمیل حجاب اجباری، بلکه «اعمال یک کنترل همه‌جانبه پلیسی بر جامعه» است. این در مقابل دیدگاه اپوزیسیون دموکراتیک قرار می‌گیرد که «نه به حجاب اجباری، نه به دین اجباری و نه به حکومت اجباری» و به «کارزار نه به اعدام» فراخوان می‌دهد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DA%A9%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C بیانیه اکثریت سنای ایتالیا در محکومیت اعدامها به‌ویژه اعدام زندانیان سیاسی]&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:حمایت‌های بین‌المللی از مقاومت ایران]]<br /> == حمایت از تغییر رژیم و اپوزیسیون دموکراتیک ==<br /> بیانیه سنای ایتالیا بر این باور است که «قرار گرفتن در کنار مردم ایران که خواهان تغییر رژیم هستند، یک سیاست درست و یک ضرورت اخلاقی است». این موضع‌گیری نشان‌دهنده حمایت از خواست مردم ایران برای تغییر سیاسی است. بیانیه تأکید می‌کند که «مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافته آنها باید در کانون یک سیاست اصولی در قبال ایران باشند».<br /> <br /> همچنین، این بیانیه به «قیام ۱۴۰۱» اشاره می‌کند که در آن «مردم ایران هرگونه دیکتاتوری چه سلطنتی یا مذهبی را رد کردند و خواستار یک جمهوری دموکراتیک شدند». این خواست با تحریم «نمایش انتخابات ریاست‌جمهوری» بار دیگر مورد تأکید قرار گرفته است.<br /> <br /> بیانیه از شورای ملی مقاومت ایران به‌عنوان «اپوزیسیون دموکراتیک ایران» که تحت رهبری «رئیس‌جمهور منتخب، مریم رجوی» قرار دارد، حمایت می‌کند. این شورا با «برنامه ۱۰ ماده‌ای برای آینده ایران» «عناصر لازم را برای ایجاد یک جمهوری دموکراتیک به‌خوبی خلاصه کرده است». این جمهوری بر اساس «جدایی دین از دولت، برابری حقوق زنان و مردان، یک ایران غیرهسته‌ای و لغو مجازات اعدام» بنا خواهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == اقدامات پیشنهادی برای جامعه جهانی ==<br /> بیانیه اکثریت سنای ایتالیا خواستار اقدامات «ملموس و قاطع» از سوی کشورهای دموکراتیک برای «حمایت از مبارزه مردم ایران برای آزادی و عدالت» است. این اقدامات به‌ویژه شامل موارد زیر می‌شود:<br /> <br /> * '''لیست‌گذاری تروریستی سپاه پاسداران:''' بیانیه تأکید می‌کند که «گنجاندن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی» «دیگر نمی‌توان آن را به تأخیر انداخت».<br /> * '''بستن سفارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران:''' این اقدام به دلیل «دخالت سفارتخانه‌های رژیم ایران در فعالیت‌های تروریستی» پیشنهاد شده است.<br /> <br /> این اقدامات، به عقیده سناتورهای ایتالیایی، برای «پایان رژیم تروریستی حاکم بر تهران و ایجاد همبستگی ملی در یک ایران دموکراتیک» ضروری است و «عنصری لازم برای دستیابی به صلح پایدار در کل منطقه» محسوب می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == امضاکنندگان بیانیه ==<br /> این بیانیه توسط طیف وسیعی از مقامات سنای ایتالیا امضا شده است که شامل:<br /> <br /> * یک وزیر فعلی و دو وزیر پیشین<br /> * دو ناظم سنا<br /> * سه دبیر سنا<br /> * پنج رئیس گروه پارلمانی در سنا<br /> * چهار رئیس کمیسیون و ده‌ها نایب‌رئیس و دبیر کمیسیون‌های مختلف سنا<br /> <br /> این تعداد بالای امضاکنندگان نشان‌دهنده حمایت قابل توجهی در پارلمان ایتالیا از مواضع مطرح شده در این بیانیه است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == اشاره به نماد مقاومت ==<br /> در پایان متن بیانیه، بخش‌هایی از ترانه ایتالیایی «بلا چائو» (Bella Ciao) که نماد مقاومت است، آورده شده است. این انتخاب ممکن است برای ابراز همبستگی با مبارزه مردم ایران برای آزادی و دموکراسی باشد و آن را به مبارزات تاریخی برای آزادی در اروپا پیوند دهد. این استفاده از شعر، بیانیه را با یک عنصر احساسی و نمادین غنی می‌سازد.<br /> <br /> اگر جانم را به‌عنوان یک پارتیزان از دست دادم<br /> <br /> خداحافظ ای زیبا، خداحافظ! خداحافظ!<br /> <br /> اگر جانم را به‌عنوان یک پارتیزان از دست دادم<br /> <br /> تو باید من را به خاک بسپاری<br /> <br /> من را در کوهستان به خاک بسپار<br /> <br /> خداحافظ ای زیبا، خداحافظ! خداحافظ!<br /> <br /> من را در کوهستان به خاک بسپار<br /> <br /> زیر سایه گلی زیبا<br /> <br /> همه کسانی که از آنجا می گذرند<br /> <br /> خداحافظ ای زیبا، خداحافظ! خداحافظ!<br /> <br /> همه کسانی که از آنجا می گذرند<br /> <br /> به من خواهند گفت چه گل زیبایی<br /> <br /> و این گل، یک پارتیزان است<br /> <br /> خداحافظ ای زیبا، خداحافظ! خداحافظ!<br /> <br /> این گل یک پارتیزان است<br /> <br /> که برای آزادی‌مان جان دادیم<br /> <br /> و این گل یک پارتیزان است<br /> <br /> که برای آزادی‌مان جان دادیم<br /> <br /> و این گل یک پارتیزان است<br /> <br /> که برای آزادی‌مان جان دادیم.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87_%DB%B3%DB%B0%DB%B0%DB%B0_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C&diff=94873 2026-11-05T16:43:45Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد=بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی <br /> در حمایت از دولت موقت جمهوری دموکراتیک ایران<br /> |تصویر=بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی.jpg<br /> |عرض تصویر=<br /> |توضیح تصویر=بیانیه سرگشاده ۳۰۰۰ شخصیت سیاسی، حقوقی و مدافع حقوق‌بشر از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان (تصویر نمادین)<br /> |عناوین دیگر=حمایت جهانی از دولت موقت شورای ملی مقاومت، طرح ۱۰ ماده‌ای مریم رجوی و محکومیت اعدام‌های رژیم ایران<br /> |عاملان=۳۰۰۰ شخصیت برجسته سیاسی، حقوقی، قضایی و مدافع حقوق‌بشر از ۵ قاره و ۵۵ کشور<br /> |مکان=جهانی (سازمان ملل و پایتخت‌های مختلف)<br /> |زمان=۲۶ خرداد ۱۴۰۵<br /> |نتیجه=حمایت گسترده بین‌المللی از دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران، تأکید بر برنامه ۱۰ماده‌ای مریم رجوی، فراخوان به توقف اعدام‌ها، مشروط کردن روابط با رژیم ایران به توقف سرکوب، و به‌رسمیت شناختن مقاومت سازمان‌یافته به‌عنوان آلترناتیو دموکراتیک<br /> }}<br /> '''بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی'''، به سند گفته می‌شود در ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ منتشر شد. این سند، بیانیه‌ای سرگشاده است که به امضای ۳۰۰۰ شخصیت سیاسی، حقوقی، قضایی و مدافع حقوق‌بشر از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان رسیده است. بیانیه با ابراز نگرانی عمیق از موج جدید اعدام‌های سیاسی در ایران، از اعلام دولت موقت شورای ملی مقاومت ایران برای انتقال حاکمیت به مردم و برگزاری انتخابات آزاد حمایت کرد. در میان امضاکنندگان رؤسای جمهور و نخست‌وزیران پیشین چندین کشور، بیش از ۱۵۰۰ پارلمانتر، ۸۰ برنده جایزه نوبل و مقامات ارشد سابق سازمان ملل حضور داشتند. <br /> [[رده:حمایت‌های بین‌المللی از مقاومت ایران]]<br /> این بیانیه اعدام‌های هدفمند زندانیان سیاسی و معترضان را محکوم کرده و آن را ادامه فرهنگ مصونیت از مجازات ریشه‌دار در قتل‌عام ۱۹۸۸ دانست. امضاکنندگان تأکید کردند که تغییر رژیم در ایران تنها به دست مردم و مقاومت سازمان‌یافته امکان‌پذیر است و از [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا|طرح ۱۰ماده‌ای مریم رجوی]] به‌عنوان نقشه راه جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی حمایت کردند. این بیانیه یکی از گسترده‌ترین فراخوان‌های جهانی برای به‌رسمیت شناختن دولت موقت [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] و توقف فوری اعدام‌ها به شمار می‌رود.<br /> <br /> ==زمینه و محتوای بیانیه==<br /> بیانیه در شرایطی صادر شد که رژیم ولایت فقیه با تشدید اعدام‌های سیاسی، به‌ویژه اعدام زندانیان سیاسی وابسته به [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و معترضان قیام دیماه، تلاش می‌کرد قیام سراسری را سرکوب کند. امضاکنندگان با اشاره به موج جدید اعدام‌ها و دستگیری‌های گسترده، سکوت جامعه جهانی را غیرقابل توجیه خواندند.<br /> <br /> بیانیه تأکید دارد که مردم ایران در قیام‌های خود نشان داده‌اند که هم دیکتاتوری دینی و هم حکومت اقتدارگرای [[محمدرضا پهلوی|شاه]] را رد می‌کنند و به‌دنبال آینده‌ای مبتنی بر جمهوری دموکراتیک هستند. امضاکنندگان اعلام کردند که حذف [[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]] تحول مهمی است، اما تغییر اساسی رژیم تنها به دست مردم و مقاومت سازمان‌یافته امکان‌پذیر است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%DB%B3%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%DB%B5-%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%B5%DB%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%8C%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت از ۵ قاره و ۵۵ کشور جهان در حمایت از دولت موقت جمهوری دموکراتیک بر اساس طرح ۱۰ ماده‌یی خانم رجوی- سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==حمایت از دولت موقت شورای ملی مقاومت==<br /> یکی از محورهای اصلی بیانیه، استقبال صریح از [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران|اعلام دولت موقت]] توسط شورای ملی مقاومت ایران بر اساس طرح ۱۰ماده‌ای مریم رجوی است. امضاکنندگان این دولت موقت را سازوکار قانونی برای انتقال حاکمیت به مردم و برگزاری انتخابات آزاد ظرف حداکثر شش ماه دانستند. طرح ۱۰ماده‌ای مریم رجوی شامل آزادی بیان و اجتماعات، [[جدایی دین و دولت|جدایی دین از دولت]]، برابری جنسیتی، لغو اعدام، به‌رسمیت شناختن [[خودمختاری|خودمختاری ملیت‌ها]] و ایران غیرهسته‌ای است. بیانیه این طرح را شایسته حمایت جهانی خواند و یادآور شد که تاکنون بیش از ۴۰۰۰ قانون‌گذار از دو سوی اقیانوس اطلس آن را تأیید کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==ترکیب امضاکنندگان==<br /> بیانیه با حمایت گسترده‌ای از شخصیت‌های برجسته جهانی همراه بود. در میان امضاکنندگان:<br /> <br /> رؤسای جمهور سابق استونی، اسلواکی، اکوادر، کاستاریکا، تونس و یمن، نخست‌وزیران پیشین ایتالیا، لهستان، رومانی، مالت، ایسلند، کاستاریکا، لیتوانی، کوزوو، اسلوونی و استونی، بیش از ۱۵۰۰ پارلمانتر، ۸۰ برنده جایزه نوبل، سفرا و مقامات ارشد سابق سازمان ملل<br /> <br /> (از ۵ قاره و ۵۵ کشور) به چشم می‌خورند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> ==فراخوان‌ها و مطالبات==<br /> امضاکنندگان از سازمان ملل متحد و کشورهای عضو خواستند:<br /> <br /> فوراً اعدام‌ها را متوقف کنند.<br /> <br /> همه زندانیان سیاسی را بدون قیدوشرط آزاد نمایند.<br /> <br /> دسترسی به اینترنت را در ایران برقرار سازند.<br /> <br /> حقوق‌بشر، آزادی زندانیان و پاسخگویی به قربانیان را شرط اصلی هر تعامل با رژیم قرار دهند.<br /> <br /> آنها همچنین از تشکیل [[جبهه همبستگی ملی ایران|جبهه همبستگی]] همه نیروهای متعهد به سرنگونی رژیم و برقراری جمهوری دموکراتیک بر اساس جدایی دین از دولت استقبال کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%A8%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94871 2026-11-05T16:42:48Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه|نام_شخص=بیات سبحانی|تصویر=بیات سبحانی1.jpg|عرض_تصویر=260px|توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری ۱۴۰۴، بیات سبحانی|تاریخ_تولد=|محل_تولد=سنندج، استان کردستان|تاریخ_مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴|ملیت=ایرانی|محل_مرگ=سنندج، استان کردستان|مدفن=|علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به سر|شناخته‌شده برای=جان باختن در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|همسر=|والدین=}}'''بیات سبحانی'''، (۱۸دی‌ماه۱۴۰۴) شهروند اهل شهر سنندج از توابع استان کردستان، یکی از جان‌باختگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] بود. او در روز چهارشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، در جریان تظاهرات مردمی در سنندج، بر اثر شلیک مستقیم گلوله به سر توسط نیروهای سرکوبگر حکومتی جان خود را از دست داد. گزارش‌های سازمان حقوق بشری هه‌نگاو و منابع محلی تأیید کرده‌اند که بیات سبحانی در خیابان‌های مرکزی سنندج هدف تیراندازی مستقیم قرار گرفت و این رویداد بخشی از سرکوب شدید در مناطق کردنشین بود.<br /> <br /> جان باختن بیات سبحانی نمادی از مقاومت شهروندان کرد در این قیام شد. مراسم خاکسپاری او در فضایی سنگین امنیتی برگزار شد و خانواده‌اش تحت فشار نهادهای حکومتی قرار گرفتند. <br /> <br /> == زندگینامه‌ مختصر و نحوه‌ جان باختن ==<br /> بیات سبحانی، شهروند اهل شهر سنندج از توابع استان کردستان، در روز چهارشنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]، بر اثر شلیک مستقیم گلوله به سر توسط نیروهای حکومتی جان باخت.&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-79 سنندج؛ کشته شدن بیات سبحانی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/2026/01/18/p46112 سنندج؛ کشته شدن یک شهروند با شلیک مستقیم نیروهای سپاه پاسداران - شبکه حقوق بشر کردستان]&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> بر اساس گزارش‌های حقوق بشری، در روز ۱۸ دی، اعتراضات در سنندج شدت گرفت و معترضان در مناطق مرکزی تجمع کردند. نیروهای امنیتی با تیراندازی مستقیم به سوی مردم، بیات سبحانی را هدف قرار دادند و او بلافاصله جان باخت. منابع محلی او را شهروندی عادی توصیف کرده‌اند که برای اعتراض به شرایط معیشتی و دفاع از حقوق مردم کرد به خیابان آمده بود.&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-79 سنندج؛ کشته شدن بیات سبحانی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مراسم خاکسپاری بیات سبحانی در فضایی امنیتی برگزار شد و نهادهای حکومتی خانواده را تحت فشار قرار دادند تا از تجمع جلوگیری شود.<br /> <br /> == زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴ قیام دی ۱۴۰۴ یکی از گسترده‌ترین و عمیق‌ترین خیزش‌های مردمی در تاریخ معاصر ایران بود که بر بستر انباشت همزمان بحران‌های ساختاری اقتصادی و سیاسی شکل گرفت. این قیام ریشه در شکاف طبقاتی بسیار عمیق، انباشت شدید فقر، نابودی معیشت اکثریت جامعه و تمرکز ثروت و قدرت در دست اقلیتی وابسته به حاکمیت [[ولایت فقیه]] داشت.<br /> <br /> این خیزش فراتر از اعتراض به وضعیت معیشتی یا سرکوب، در واقع خروش جامعه علیه نظام ایدئولوژیک-فقاهتی جمهوری اسلامی بود که حیات، آزادی، تنوع اندیشه و آینده را نفی می‌کرد و مرگ، حذف و انکار انسان را به اصل حاکمیت تبدیل کرده بود.<br /> <br /> '''ویژگی‌های کلیدی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴'''<br /> <br /> * تمرکز اصلی بر نفی حاکمیت ولایت فقیه و شخص رهبر آن (شعارهای «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر اصل ولایت فقیه»)<br /> * گستردگی جغرافیایی بی‌سابقه: درگیری اعتراضی در بیش از ۱۹۰ شهر<br /> * شکل‌گیری خودجوش ضرورت «سازماندهی در حین نبرد» به عنوان یک نیاز فوری و درونی<br /> * روشنگری و مرزبندی قاطع با هرگونه دیکتاتوری (گذشته و آینده) و محدودسازی امکان مصادره توسط نیروهای واپس‌گرا<br /> * اتکای آگاهانه به نیروی درونی جامعه و آزادسازی انرژی اجتماعی عظیم<br /> * تثبیت جهت‌گیری استراتژیک بازگشت‌ناپذیر به سوی سرنگونی حاکمیت<br /> <br /> در مقابل این خیزش، حاکمیت با حداکثر سطح خشونت (هزاران کشته،‌ مجروح و بازداشت‌شده) پاسخ داد؛ اما همین شدت سرکوب نه‌تنها مردم را عقب نراند، بلکه عزم بازگشت‌ناپذیر برای پایان دادن به نظام ولایت فقیه را در لایه‌های مختلف جامعه عمیق‌تر و پایدارتر کرد.<br /> <br /> قیام دی ۱۴۰۴ به عنوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران، اصالت، مشروعیت و توقف‌ناپذیری خود را هم در داخل کشور و هم در سطح جهانی به ثبت رساند و امید به امکان تغییر بنیادین را در میان بخش بزرگی از جامعه ایران و حامیان بین‌المللی آن تقویت کرد.&lt;ref&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%A2%D9%86 ویژگی‌های قیام دی ۱۴۰۴ و معنای استراتژیک آن]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B4&diff=94868 2026-11-05T16:41:37Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=بهنام درویش<br /> |تصویر=بهنام درویش1.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، بهنام درویش<br /> |تاریخ_تولد=<br /> |محل_تولد=نهاوند همدان<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=تهرانپارس -تهران<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی<br /> |شناخته‌شده برای=شهید اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۷۱<br /> |تاریخ مرگ=۱۹دی ۱۴۰۴<br /> }}<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> '''بهنام درویش،''' یا (درویشی) (زادهٔ ۱۳۷۱ – شهادت ۱۹ دی ۱۴۰۴) یکی از [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]] ایران بود که در جریان درگیری‌های خیابانی به ضرب گلوله نیروهای امنیتی کشته شد. از او کلیپی به یادگار مانده‌است که قبل از شهادت با مادرش تماس تلفنی می‌گیرد وشعار می‌دهد: «توپ، تانک، مسلسل دیگه اثر ندارد... به مادرم بگویید دیگر پسر ندارد.» ​<br /> <br /> == زندگی‌نامه ==<br /> بهنام درویشی اصالتاً اهل نهاوند در استان همدان بود و در زمان شهادت ۳۳ سال داشت. او فردی شجاع و فعال در صفوف مقدم [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] بود که در دل درگیری‌ها حضور فعال داشت.<br /> <br /> == نقش در اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ ==<br /> درویشی در روز ۱۹ دی ۱۴۰۴ (۹ ژانویه ۲۰۲۶) در محله تهرانپارس تهران، در میان جمعیت معترضان، به‌طور مستقیم درگیر مواجهه با نیروهای سرکوبگر شد. گزارش‌ها حاکی از آن است که او در «وسط میدان نبرد» و در صفوف جلویی معترضان زیر رگبار گلوله نیروهای سرکوبگر قرار داشت و لحظاتی پیش از اصابت گلوله، از طریق تماس تلفنی وضعیت را با مادرش در میان گذاشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/tv/%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%86%D8%AF%D9%86%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C/%D8%A8%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4:-%D8%AA%D9%88%D9%BE-%D8%AA%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-YzKwFu6g ایندیپندنت فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/behnam-darvishi-painful-conversation-with-his-mother-before-killed/8108859.html مکالمه تلخ بهنام درویشی با مادرش قبل از کشته‌شدن: به مادرم بگویید، دیگر پسر ندارد-صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;​<br /> <br /> == آخرین تماس با مادرو شهادت ==<br /> یکی از مستندترین اسناد مربوط به بهنام درویشی، فایل صوتی تماس تلفنی او با مادرش است که چند دقیقه پیش از شهادت ضبط شده‌است. در این مکالمه کوتاه، او با لحنی مصمم از شلوغی جمعیت و تیراندازی‌ها سخن می‌گوید و با شور و شعف انقلابی و حضور در جمع معترضان شعار می‌دهد: «توپ، تانک، مسلسل دیگه اثر ندارد... به مادرم بگویید دیگر پسر ندارد.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ​<br /> <br /> این فایل صوتی توسط رسانه‌های مختلف و شبکه‌مجازی به صورت گسترده پخش شد و از یکسو به نمادی از پایداری [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] تبدیل گردید و از سوی دیگر سندی تکان‌دهنده از کشتار معترضان توسط نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی می‌باشد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;​<br /> <br /> نام بهنام در فهرست‌ [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]] در ردیف ۲۰۶ ثبت شده‌ است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری۱۴۰۴]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85_%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C&diff=94865 2026-11-05T16:32:23Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=بهنام ایزدی<br /> |تصویر=بهنام ایزدی،فارس.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، بهنام ایزدی<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=فارس، نورآباد ممسنی<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=نورآباد ممسنی<br /> |مدفن= آرامستان نورآباد ممسنی<br /> |علت مرگ=اصابت دو گلوله از فاصله نزدیک به سر و چشم<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۶۹<br /> |تاریخ مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴}}<br /> '''بهنام ایزدی'''، (متولد ۱۳۶۹، نورآباد ممسنی - جان‌باخته ۱۸ دی ۱۴۰۴، نورآباد ممسنی) کشاورز و مغازه‌دار ۳۵ ساله ساکن نورآباد ممسنی استان فارس، در جریان [[اعتراضات دی ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]] جان باخت. وی در دو مرحله مورد تیراندازی مستقیم نیروهای [[بسیج]] قرار گرفت؛ ابتدا در ۱۴ دی در مرکز شهر نورآباد ممسنی و بار دوم در ۱۸ دی در محله دوراهی این شهر. در حمله دوم گلوله از فاصله چندمتری به ناحیه سر و چشم او اصابت کرد و باعث مرگش شد. بهنام ایزدی از خانواده‌های سرشناس لر ممسنی بود، ته‌تغاری خانواده و کمک‌حال پدر و مادر سال‌خورده‌اش. او راننده پیکان سفیدی بود که در شب ۱۴ دی زخمی‌های اعتراضات را به نقطه امن می‌رساند. <br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> با وجود زخمی شدن در حمله اول، باز هم در روزهای بعد در اعتراضات شرکت کرد و کوتاه نیامد. پیکر او پس از چند روز پیگیری و اخذ تعهد سکوت از خانواده، با حضور نیروهای امنیتی و در شرایط تهدیدآمیز تحویل داده شد و بدون آگهی ترحیم به خاک سپرده گردید. جان‌باختن بهنام ایزدی نمونه‌ای از به‌کارگیری خشونت مرگبار علیه شهروندان غیرمسلح در محیط شهری است که نقض فاحش حق حیات و اصول استفاده متناسب از زور را نشان می‌دهد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%A8%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7/ فیلم و شرح جان‌باختن بهنام ایزدی در اعتراضات سراسری نورآباد ممسنی با شلیک مستقیم نیروهای سپاه پاسداران - کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/news-1/148538-%D8%A8%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B2%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%AC%D8%A7-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF/ بهنام ایزدی؛ با پیکانش زخمی‌ها را جابه‌جا می‌کرد، به سرش شلیک کردند - ایران وایر]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == زخمی شدن اولیه ==<br /> نخستین حمله به بهنام ایزدی در ۱۴ دی ۱۴۰۴ و هم‌زمان با روزهای ابتدایی اعتراضات سراسری رخ داد. او در زمان تردد با خودروی شخصی (پیکان سفید) در مرکز شهر نورآباد ممسنی، هدف حمله مستقیم ۷ تا ۸ نفر از نیروهای بسیجی قرار گرفت. نیروهای بسیجی با شلیک مستقیم گلوله‌های گاز اشک‌آور و پرتاب سنگ به سمت خودرو، باعث تخریب کامل آن شدند. بهنام در این حمله زخمی شد اما توانست از صحنه خارج شود. ویدئوی مستندی از این حمله با عنوان «شلیک مستقیم نیروهای امنیتی به خودروی معترضان در نورآباد ممسنی – ۱۴ دی ۱۴۰۴» در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. <br /> <br /> === '''حادثه نهایی و جان‌باختن''' ===<br /> در نهایت، در ۱۸ دی ۱۴۰۴ بهنام ایزدی بار دیگر هدف شلیک مستقیم قرار گرفت. این تیراندازی در محله دوراهی نورآباد ممسنی رخ داد. یک نیروی بسیجی از پشت‌بام و حیاط منزل شخصی خود به سمت کوچه و خیابان تیراندازی کرد. گلوله از فاصله چندمتری به ناحیه سر و چشم بهنام اصابت کرد. شدت جراحات به حدی بود که او در همان روز جان باخت. به گفته شاهدان عینی، شلیک با قصد کشتن انجام شده بود.<br /> <br /> === '''تحویل پیکر و مراسم خاکسپاری''' ===<br /> مأموران پیکر بهنام ایزدی را تحویل نمی‌دادند. پس از چند روز پیگیری و اخذ تعهد سکوت از خانواده (عدم اطلاع‌رسانی و عدم انتشار آگهی ترحیم)، با حضور خود نیروهای امنیتی پیکر در یک روز بارانی و در شرایط تهدیدآمیز به خاک سپرده شد. خانواده تحت فشار بودند که اگر این کار را انجام ندهند، جسد را با خود می‌برند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == زمینه خانوادگی و شخصی ==<br /> بهنام ایزدی از خانواده‌های ملاک و سرشناس لر در ممسنی بود. او ته‌تغاری خانواده و کمک‌حال پدر و مادر سال‌خورده‌اش به‌شمار می‌رفت. بهنام راننده و مالک همان پیکان سفیدی بود که در شب ۱۴ دی زخمی‌های اعتراضات را به نقطه امن می‌رساند. با وجود زخمی شدن در حمله اول، باز هم در اعتراضات شرکت کرد. خانواده چندین‌بار او را منع کردند اما بهنام با گفتن «جانم فدای وطن» از موضع خود کوتاه نیامد و حتی وقتی پرسیدند «تو چیکاره این مملکتی؟» پاسخ داد «من یک شهروندم». او بسیار شجاع، نترس و بدون واهمه لحظه‌ای از هدف و آرمانش که آزادی و آبادانی ایران بود، دست نکشید.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == نقض حقوق بشر ==<br /> جان‌باختن بهنام ایزدی نمونه‌ای روشن از به‌کارگیری خشونت مرگبار علیه شهروندان غیرمسلح است. شلیک مستقیم از فاصله نزدیک و استفاده از سلاح گرم در محیط شهری، نقض ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (حق حیات) و اصول استفاده متناسب از زور محسوب می‌شود. تیراندازی از پشت‌بام منازل و هدف قرار دادن افراد در حال تردد شهری، امنیت جان شهروندان را به‌طور جدی نقض کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == منابع: ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86_%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD%DB%8C&diff=94854 2026-11-05T14:12:53Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=بهمن فتاحی (میلاسی)<br /> |تصویر=بهمن فتاحی1.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، بهمن فتاحی<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=لردگان<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=لردگان<br /> |مدفن= <br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به بدن<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=نامشخص<br /> |تاریخ مرگ=۱۷ دی ۱۴۰۴}}<br /> '''بهمن فتاحی'''، متاهل و پدر دو فرند اهل لردگان از توابع استان چهارمحال و بختیاری، در شامگاه چهارشنبه ۱۷ دی‌ماه در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]، با شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی جان خود را از دست داد. خشونت نیروهای حکومتی به حدی شدید بود که علاوه بر بهمن فتاحی بیش از ۶ شهروند معترض دیگر مورد اصابت شلیک مستقیم گلوله‌های نیروهای سرکوبگر قرار گرفتند و کشته شدند. <br /> <br /> شمار [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]، تا ۱۷ دی‌ماه به بیش از ۴۲ تن رسیده است که ۹ تن از این جانباختگان از شهروندان لردگان بوده‌اند. در جریان اعتراضات لردگان شمار بسیاری نیز مجروح شده‌اند. ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که نیروهای حکومتی برای سرکوب مردم معترض از فشنگ‌های جنگی استفاده کرده‌اند.&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-60 گزارش هه‌نگاو از کشته شدن هفت شهروند لُر توسط نیروهای حکومتی در لردگان - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴، ریشه در بحران عمیق اقتصادی، معیشتی و حکمرانی دارد که طی ماه‌های اخیر با سقوط مستمر ارزش پول ملی، جهش نرخ ارز به بیش از ۱۴۰ هزار تومان، افزایش تورم، رکود گسترده بازار و کاهش شدید قدرت خرید شهروندان تشدید شده است. اعتراضات از اعتصاب بازار تهران در روز نخست (۷ دی ۱۴۰۴) آغاز شد و به سرعت به اعتراضات در دیگر اقشار جامعه در شهرهای مختلف گسترش یافت.<br /> <br /> اعتراضات به شکل تجمعات خیابانی، راهپیمایی‌ها، اعتصاب کسبه و پیوستن دانشجویان در دانشگاه‌هایی مانند دانشگاه تهران، شهید بهشتی، صنعتی شریف و اصفهان ادامه پیدا کرد. شیوه‌های اعتراض شامل اعتصاب، اعتراض، تظاهرات خیابانی و سردادن شعارهای ضدحکومتی تمرکز دارد.<br /> <br /> واکنش [[نیروی انتظامی|نیروهای انتظامی]] و امنیتی با افزایش حضور نیروها، استفاده از گاز اشک‌آور، تیراندازی (از جمله با سلاح ساچمه‌ای) و بازداشت شهروندان همراه بوده، که منجر به خشونت، کشته‌شدگان و زخمی‌ها در شهرهای مختلف شده است. در جریان این اعترضات شماری از شهروندان کشته و بسیاری نیز مجروح و دستگیر شده‌اند. این اعتراضات بیانگر عمق نارضایتی‌های انباشته در جامعه ایران است.&lt;ref&gt;[https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-e22c7813/ گزارش تفصیلی از روز دهم اعتراضات؛ ۳۶ جان باخته در ۲۸۵ اعتراض - هرانا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> مردم معترض شهرستان لردگان نیز مانند شهرهای دیگر به اعتراضات سراسری پیوستند و خیابان‌های این شهر صحنه‌ی درگیری بین مردم معترض و نیروهای سرکوبگر حکومتی بود.<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86_%D8%B1%D8%AC%D8%A8%DB%8C&diff=94853 2026-11-05T14:11:55Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی<br /> | نام = بهمن رجبی<br /> | تصویر = بهمن رجبی.jpg<br /> | توضیح_تصویر = <br /> | اندازه_تصویر = <br /> | نام_اصلی = بهمن رجبی<br /> | نام_مستعار = <br /> | تولد = ۷ اسفند ۱۳۱۸، رشت<br /> | مرگ = ۱۹ شهریور ۱۴۰۴، تهران<br /> | علت مرگ = <br /> | ملیت = ایرانی<br /> | ساز = تنبک<br /> | نوع_صوت = <br /> |سبک‌ها=| حرفه = نوازنده، مدرس، مؤلف<br /> | زمینه فعالیت = موسیقی ایرانی<br /> | مدت = از دهه ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۴<br /> | هنرمندان همکار = مرتضی اعیان، پرویز مشکاتیان و دیگر هنرمندان مرکز حفظ و اشاعه<br /> | تحصیلات = <br /> | دانشگاه = <br /> | شاگرد = نسل‌های متعدد تنبک‌نوازان (بر اساس کتاب‌های آموزشی)<br /> | علت معروف‌شدن = بنیان‌گذاری مکتب تک‌نوازی تمبک و تألیف کتاب‌های آموزشی<br /> | بنیانگذار = شیوهٔ مستقل آموزش و تکنوازی تمبک<br /> | آلبوم معروف = «گفت‌وگوی چپ و راست» و مجموعه‌های تکنوازی<br /> }}'''بهمن رجبی،''' (زاده‌ ۷ اسفند ۱۳۱۸، رشت – درگذشته‌ ۱۹ شهریور ۱۴۰۴)، نوازنده، مدرس و مؤلفِ صاحب‌سبکِ تمبک بود که با نگرشِ «تک‌نوازیِ مستقل» برای این ساز، سهمی تعیین‌کننده در تاریخ موسیقی معاصر ایران گذاشت. او با گسترش چشمگیرِ واژگان اجراییِ تمبک—از جمله افزودن گونه‌های تازه‌ای از «ریز»—و با طراحی تمرین‌ها و قطعاتی هدفمند، تمبک را از نقش صرفاً همراهی‌کننده بیرون کشید و به سازِ توانایِ بیانِ فردی نبدیل کرد. <br /> <br /> مجموعه کتاب‌های «آموزش تمبک» (جلد ۱: دوره‌های ابتدایی و متوسطه؛ جلد ۲: دوره‌های عالی و فوق‌عالی) نظام آموزشی یک‌پارچه‌ای پدید آورد که دهه‌هاست مبنای تربیت هنرجویان و مدرّسان فراوان است. قطعهٔ مشهور «گفت‌وگوی چپ و راست» نمادی از نگاه خلاقانهٔ او به فرم، جمله‌پردازی و توزیع نیروهای حرکتیِ دست‌هاست. <br /> <br /> رجبی از دههٔ ۱۳۵۰ با مرکز حفظ و اشاعهٔ موسیقی و هنرمندانِ هم‌دوره‌اش—از جمله مرتضی اعیان و پرویز مشکاتیان—رفت‌وآمد و همکاری داشت و با سخنرانی‌ها و نوشته‌های پرشورِ انتقادی، بر کیفیتِ سازسازی، شیوهٔ آموزش و رفتار حرفه‌ای در موسیقی ایرانی تأکید می‌کرد.<br /> <br /> در کنار انتشار آلبوم‌ها و کنسرت‌های متعدد، او در نوشته‌ها و سخنرانی‌هایش با نگاهی ترقی‌خواهانه، نظام‌های سیاسی اقتدارگرا (سلطنت پهلوی و نظام ولایت فقیه) را نقد می‌کرد و به‌ویژه در حوزهٔ فرهنگ و موسیقی، خواستار آزادی و استقلال هنری بود. <br /> <br /> روایت‌هایی از فعالیت‌های او در کنفرانس‌های هنری خارج از کشور، از جمله در آلمان، وجود دارد که در آن‌ها به افشای محدودیت‌ها و سیاست‌های ضدفرهنگیِ حاکمیت در ایران پرداخت. <br /> [[رده:هنرمندان]]<br /> به دنبال این رویکرد صریح، رجبی پس از بازگشت به کشور بازداشت و مدتی را در [[زندان اوین]] گذراند. منابع نزدیک به او از بیش از پنج سال حبس یاد کرده‌اند که بخشی از زندگی هنری و اجتماعی او را تحت تأثیر قرار داد.<br /> <br /> استواری‌ بهمن رجبی بر معیارهای موسیقایی، او رامرجعی اثرگذار برای چند نسلِ تمبک‌نوازان کرد. این هنرمند بزرگ در ۱۹ شهریور ۱۴۰۴ در ۸۶سالگی درگذشت و ۲۴ شهریور ۱۴۰۴ با بدرقهٔ گستردهٔ جامعهٔ موسیقی از مقابل خانهٔ هنرمندان ایران تشییع و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. <br /> <br /> دست‌آوردهای هنری او امروز در مکتب‌های آموزشی، ضبط‌های آرشیوی و ذهن و دستِ شاگردانش زنده است.<br /> ----<br /> ===زندگینامه و سال‌های آغازین===<br /> بهمن رجبی در ۷ اسفند ۱۳۱۸ در رشت به دنیا آمد. او از نوجوانی با حمایت خانواده به فراگیری موسیقی روی آورد و به‌تدریج تمبک را به محور فعالیت هنری خود بدل کرد. روایت‌های مربوط به دوران جوانی‌اش، از جمله حضور و سخنرانی در اواسط دههٔ ۱۳۵۰ و نیز آشنایی‌ها و اجراهای مشترک بعدی، تصویری از هنرمندی خودآموخته، جست‌وجوگر و پرانرژی به دست می‌دهد.<br /> ==شکل‌گیری نگاه مستقل به تمبک==<br /> در زمانی که تمبک اغلب ساز همراهی تلقی می‌شد، رجبی بر ظرفیت‌های بیانگرانهٔ آن در قالب تک‌نوازی پافشاری کرد؛ تصمیمی که به خلق ریپرتوار و تکنیک‌های تازه و ارائهٔ کنسرت‌های تکنوازی انجامید. قطعهٔ «گفت‌وگوی چپ و راست»—که در کتاب‌های آموزشی او نیز ثبت شده—نمونه‌ای شاخص از این رویکرد است و به‌سبب تقسیم هوشمندانهٔ نقش‌ها میان دو دست و ساختار واریاسیونی‌اش شهرت یافته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://magfilm.ir/blog/bahman-rajabi-passed-away/ درگذشت بهمن رجبی؛ پدر تنبک‌نوازی نوین ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ===نوآوری‌های تکنیکی: ریزها و توسعهٔ واژگان اجرایی===<br /> یکی از شناخته‌شده‌ترین جنبه‌های کار رجبی، مدون‌کردن و افزودن گونه‌های تازه‌ای از «ریز» در تمبک‌نوازی است؛ ابتکاری که دامنهٔ ظرافت‌های رنگی و حرکتیِ ساز را گسترش داد و در آموزشِ نسل‌های بعدی اثر گذاشت. در برخی منابع به «افزودن یازده نوع ریز» و در برخی دیگر به دسته‌بندی‌های گسترده‌تر اشاره شده است؛ اما بن‌مایهٔ همه، توسعهٔ سیستماتیک «ریز» به‌عنوان واحد بنیادین حرکت است. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://armisacademy.com/Blog/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86-%D8%B1%D8%AC%D8%A8%DB%8C?utm_source=chatgpt.com بیوگرافی بهمن رجبی]&lt;/ref&gt;<br /> ==نظام آموزشی و کتاب‌ها==<br /> رجبی برای تثبیت روش خویش، مجموعهٔ «آموزش تمبک» را در دو جلد تالیف کرد: جلد اول (دوره‌های ابتدایی و متوسطه) و جلد دوم (دوره‌های عالی و فوق‌عالی). این کتاب‌ها با نت‌نویسی خطی و تمرین‌های هدفمند، از دههٔ ۱۳۶۰ به‌بعد به‌عنوان متون مرجع به بازار کتاب عرضه شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://nakisashop.com/MusicBook/92513/%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%aa%d9%86%d8%a8%da%a9-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%a8%d8%aa%d8%af%d8%a7%db%8c%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7%d9%87 آموزش تنبک کتاب اول]&lt;/ref&gt;<br /> ===ریپرتوار آموزشی و قطعات شاخص===<br /> تمرین‌های مرحله‌به‌مرحلهٔ کتاب‌ها—از تمرین‌های مقدماتی تا قطعات پیچیدهٔ واریاسیونی—به‌گونه‌ای طراحی شده که «حس ریتم»، استقلال حرکتی دست‌ها و کنترل دینامیک را تقویت کند. اجرای عمومی و ویدئویی برخی درس‌ها و قطعاتِ داخل همین کتاب‌ها (از جمله قطعهٔ یازدهم جلد اول) در آرشیوهای آنلاین موجود است و به سنجه‌ای برای سنجش پیشرفت هنرجویان بدل شده است.<br /> ===کنسرت‌ها، ضبط‌ها و هم‌نوازی‌ها===<br /> از دههٔ ۱۳۵۰ تا ۱۳۷۰ و بعد از آن، رجبی در برنامه‌های متعدد به‌عنوان تکنواز یا هم‌نواز حضور یافت. از جمله، اجرای دو‌نوازی در پیوند با مرکز حفظ و اشاعه و همکاری با چهره‌هایی چون مرتضی اعیان و [[پرویز مشکاتیان]] در اسناد صوتی و روایت‌های هم‌دوره‌ای‌ها دیده می‌شود. برخی اجراهای آرشیوی او (از تکنیک‌های ریز تا ریتم‌های نمایشی) در فضای مجازی ثبت و بازنشر شده است.&lt;ref&gt;[https://soundcloud.com/bahman-rajabi/13562a?utm_source=chatgpt.com SoundCloud بهمن رجبی]&lt;/ref&gt;<br /> ==شخصیت هنری==<br /> [[پرونده:بهمن رجبی - ۲.jpg|بندانگشتی|261x261پیکسل]]رجبی در گفتار و نوشتار نیز سرسخت و صریح بود. یادداشت‌ها و سخنرانی‌هایش—چه در نقد کیفیت سازسازی و آموزش، چه در طرح معیارهای اجرایی—نشان می‌دهد که او هنر را با «مسئولیت حرفه‌ای» گره می‌زد.<br /> <br /> رجبی روحی سرکش و منتقد داشت، از ریا و تعارف بیزار بود و زندگی را «بهمن‌گونه» پیش می‌برد. شیفته [[احمد شاملو]] بود و شعر نیز می‌سرود. در سال‌های پایانی عمر، تنها با حلقه محدودی از هنرمندان ارتباط داشت و زندگی‌اش را با تدریس در خانه‌ای اجاره‌ای می‌گذراند. او از عنوان «استاد» برای خود پرهیز می‌کرد و تنها خود را «تنبک‌نواز» می‌دانست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==روش‌شناسی آموزشی: از تمرین تا اندیشهٔ ریتمیک==<br /> طراحی تمرین‌های مرحله‌ای (از «الگوهای پایه» تا «بسط موتیف‌های ریتمیک») در کتاب‌های رجبی با هدف تربیتِ کنترل، استقلال و خلاقیت هنرجو تنظیم شده و به تربیت شنیداری، «نظم وزن» و جمله‌پردازی می‌انجامد. این رویکرد در معرفی دوره‌ها و کلاس‌های مبتنی بر مکتب او نیز بازتاب یافته است. armisacademy.com+1<br /> <br /> رجبی تمبک را سازِ گفت‌وگوگر می‌دید: گفت‌وگوی دست چپ و راست، گفت‌وگوی رنگ‌ها و بافت‌های صوتی، و گفت‌وگوی ریتم با سکوت. قطعهٔ «گفت‌وگوی چپ و راست»—که در اجراهای صحنه‌ای و ویدیوییِ متعدد ثبت شده—بیانی از همین نگاه است و همچنان به‌عنوان قطعه‌ای مرجع در کلاس‌ها و آزمون‌ها شنیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ===آثار مکتوب و منابع دسترسی===<br /> افزون بر کتاب‌های اصلی آموزش، نسخه‌ها و چاپ‌های گوناگون این آثار با مشخصات فنی در فروشگاه‌ها و بانک‌های اطلاعاتی در دسترس است؛ از جمله اشاره به شابک جلد اول و اطلاعات نشر جلد دوم. این دسترس‌پذیری، چرخهٔ آموزش مبتنی بر مکتب رجبی را برای نسل‌های تازه استمرار بخشیده است.<br /> ===جایگاه در تاریخ تمبک‌نوازی===<br /> حضور پررنگ آثار و گفتارهای رجبی در رسانه‌های اینترنتی—از کانال‌ها و آرشیوهای ویدیویی‌اش تا برنامه‌های گفت‌وگومحور—دسترسی پژوهشگران و هنرجویان را به روایت دست‌اول از شیوهٔ او آسان کرده است. این منابع نشان می‌دهد که او همواره نگاهی «توضیح‌محور» به تکنیک داشته و تلاش کرده است زبان مشترکی برای تحلیل حرکت در تمبک پدید آورد.<br /> <br /> تحلیلگران موسیقی ایرانی، رجبی را از چهره‌هایی می‌دانند که تمبک‌نوازی را از همراهیِ صرف به پهنهٔ «بیان فردی و تکنوازی» ارتقا داد. مجموعهٔ نوآوری‌های او—از تعریف سطوح دینامیک و رنگ‌های صوتی تا تبیین ریزهای متکثر—مبنای بحث‌های آموزشی و پژوهشی فراوانی شده است. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.harmonytalk.com/26405/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-i/?utm_source=chatgpt.com درباره بهمن رجبی: تکروی بااستقامت! (۱)]&lt;/ref&gt;<br /> ===میراث آموزشی و نسل شاگردان===<br /> گسترهٔ نفوذ رجبی را می‌توان در کلاس‌های خصوصی و عمومیِ مبتنی بر کتاب‌ها و شیوهٔ او دید. معرفی دوره‌ها و تدریس‌های برگرفته از مکتبش، نشان می‌دهد که زبان آموزشی‌اش به «روش» بدل شده و از استاد به مدرس و از مدرس به هنرجو منتقل می‌شود.[[پرونده:بهمن رجبی -۳.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل]]<br /> ===فهم ریتم===<br /> با اتکا به معیارهای سخت‌گیرانهٔ هنری و اخلاق حرفه‌ای، رجبی نقشهٔ راهی برای «فهم ریتم» در موسیقی ایرانی ترسیم کرد: ریتمی که نه فقط همراه ملودی، که خود روایت‌گر باشد. اگرچه صراحت کلام و تکروی‌اش گاه محل مناقشه بود، اما فراوردهٔ نهاییِ کار او—زبان آموزشی، ریپرتوار تکنوازی و گسترش واژگان اجرایی—چنان ژرف است که فراتر از موافقت و مخالفت‌های مقطعی، به سرمایه‌ای پایدار برای موسیقی ایران بدل شده است. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> ==سال‌های پایانی، درگذشت و تشییع==<br /> این استاد بزرگ موسیقی در صبح ۱۹ شهریور ۱۴۰۴ در ۸۶سالگی درگذشت. مراسم بدرقه و تشییع او روز ۲۴ شهریور ۱۴۰۴ با حضور گستردهٔ هنرمندان و دوستداران موسیقی از مقابل خانهٔ هنرمندان ایران برگزار و پیکرش در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.<br /> ==فعالیت‌های سیاسی، سخنرانی‌ها و نگاه انتقادی==<br /> بهمن رجبی افزون بر نوازندگیِ ممتاز، به‌عنوان سخنوری دانا و پژوهشگری جدی نیز شناخته می‌شد. او در نوشته‌ها و سخنرانی‌هایش با نگاهی ترقی‌خواهانه، نظام‌های سیاسی اقتدارگرا ([[سلطنت پهلوی]] و نظام [[ولایت فقیه]]) را نقد می‌کرد و به‌ویژه در حوزهٔ فرهنگ و موسیقی، خواستار آزادی و استقلال هنری بود. روایت‌هایی از فعالیت‌های او در کنفرانس‌های هنری خارج از کشور، از جمله در آلمان، وجود دارد که در آن‌ها به افشای محدودیت‌ها و سیاست‌های ضدفرهنگیِ حاکمیت در ایران پرداخت.<br /> <br /> به دنبال این رویکرد صریح، رجبی پس از بازگشت به کشور بازداشت و مدتی را در [[زندان اوین]] گذراند. منابع نزدیک به او از بیش از پنج سال حبس یاد کرده‌اند که بخشی از زندگی هنری و اجتماعی او را تحت تأثیر قرار داد.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%D8%A8%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86-%D8%B1%D8%AC%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%86%D8%A8%DA%A9-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 وداع با زنده‌یاد بهمن رجبی استاد موسیقی و تنبک‌نواز مشهور ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> با وجود فشارها و چالش‌های سیاسی، رجبی همچنان به فعالیت‌های آموزشی و هنری ادامه داد. او با برگزاری کنسرت‌های تکنوازی، ارائهٔ کنفرانس‌های هنری و انتشار کتاب‌های آموزشی و تحلیلی دربارهٔ تکامل ریتم و جایگاه تمبک در موسیقی ایران، میراثی ماندگار از خود برجای گذاشت. این میراث نه‌تنها در آثار منتشرشده و ضبط‌های صوتی‌اش بلکه در نظام آموزشی‌ای که بنیان گذاشت، برای نسل‌های بعدی هنرمندان همچنان زنده است.<br /> <br /> وجه برجستهٔ کارنامهٔ بهمن رجبی، پیوندِ کم‌نظیرِ «زیباشناسیِ اجرا» با «روش‌مندیِ آموزش» است: او نشان داد که می‌توان هم‌زمان، خالقِ زبانِ شخصیِ اجرا و معمارِ یک نظام آموزشیِ فراگیر بود. نسل‌های پس از او اگر بخواهند به توسعهٔ بیانِ ریتمیک در موسیقی ایرانی ادامه دهند، ناگزیر باید از این میراث آغاز کنند؛ میراثی که نشانه‌هایش در کتاب‌ها، ضبط‌ها، آرشیوها و خاطرهٔ جمعیِ جامعهٔ موسیقی باقی است.<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%88&diff=94851 2026-11-05T14:10:59Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = <br /> | نام = بهشته شادرو<br /> | تصویر =بهشته شادرو.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = بهشته شادرو<br /> | زادروز = ۱۳۴۵<br /> | زادگاه = [[رشت]]، استان گیلان<br /> | محل زندگی =<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر = تهمینه<br /> | تابعیت = ایرانی<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه = فعال سیاسی<br /> | سال‌های فعالیت = ۱۳۵۷ تاکنون<br /> | نهاد = [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]؛ [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> | شناخته‌شده برای = مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران از ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰<br /> | نقش‌های برجسته = نمایندهٔ پیشین شورای ملی مقاومت ایران در بریتانیا؛ مسئول پیشین سازمان سیاسی و سازمان خارجهٔ سازمان مجاهدین<br /> | حزب = [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> | جنبش = [[مقاومت ایران]]<br /> | منصب = مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دوره = ۱۶ شهریور ۱۳۷۸–شهریور ۱۳۸۰<br /> | پیش از = [[مهوش سپهری]]<br /> | پس از = [[مژگان پارسایی]]<br /> | دین =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> [[رده:اعضای مقاومت ایران]]<br /> '''بهشته شادرو''' با نام تشکیلاتی '''تهمینه''' (زادهٔ ۱۳۴۵ در [[رشت]]) فعال سیاسی ایرانی، از اعضای باسابقهٔ [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و از مسئولان پیشین این سازمان است. او در ۱۶ شهریور ۱۳۷۸ در گردهمایی سراسری اعضای سازمان مجاهدین به‌عنوان مسئول اول این سازمان انتخاب شد و تا شهریور ۱۳۸۰ این مسئولیت را بر عهده داشت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://about.mojahedin.org/i/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87 خواهر مجاهد بهشته شادرو (تهمینه)]، ۱۵ مرداد ۱۴۰۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شادرو فعالیت سیاسی خود را در جریان انقلاب ۱۳۵۷ و در صفوف میلیشیای دانش‌آموزی سازمان مجاهدین در رشت آغاز کرد. او پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تا سال ۱۳۶۴ در هسته‌های مخفی این سازمان فعالیت داشت و سپس به پایگاه‌های مجاهدین در منطقهٔ مرزی منتقل شد. بهشته شادرو در [[عملیات آفتاب]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شرکت داشت و پس از آن مسئولیت‌هایی در بخش‌های مختلف [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] بر عهده گرفت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> او در سال ۱۳۷۱ به عضویت هیئت اجرایی سازمان مجاهدین و در سال ۱۳۷۳ به عضویت [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران|شورای رهبری]] این سازمان درآمد. بهشته شادرو همچنین مسئول ستاد روابط بین‌المللی سازمان مجاهدین و نمایندهٔ شورای ملی مقاومت ایران در بریتانیا بوده است. پس از پایان دورهٔ مسئول اولی، او ابتدا مسئولیت سازمان سیاسی و سپس سازمان خارجهٔ سازمان مجاهدین را بر عهده گرفت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> == زندگی و دوران نوجوانی ==<br /> بهشته شادرو در سال ۱۳۴۵ در خانواده‌ای از طبقهٔ متوسط در شهر رشت متولد شد. او دوران تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همین شهر گذراند.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> او در منابع سازمان مجاهدین با نام «تهمینه» نیز شناخته می‌شود.<br /> <br /> وی هنگام وقوع انقلاب ۱۳۵۷ حدود ۱۲ سال داشت. بر اساس زندگی‌نامهٔ منتشرشده از سوی سازمان مجاهدین، شادرو در جریان اعتراض‌های منتهی به سقوط حکومت پهلوی با این سازمان آشنا شد و پس از انقلاب فعالیت خود را در تشکیلات دانش‌آموزی آن آغاز کرد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> == آشنایی با سازمان مجاهدین ==<br /> بهشته شادرو پس از انقلاب ۱۳۵۷ به صفوف میلیشیای دانش‌آموزی سازمان مجاهدین خلق ایران در رشت پیوست.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; «[[میلیشیا]]» عنوانی بود که سازمان مجاهدین برای تشکیلات گستردهٔ هواداران جوان و دانش‌آموز خود در سال‌های نخست پس از انقلاب به کار می‌برد.<br /> <br /> فعالیت‌های میلیشیای دانش‌آموزی شامل توزیع نشریه، شرکت در گردهمایی‌ها، برپایی میزهای کتاب، تبلیغ مواضع سیاسی سازمان و فعالیت در مدارس و محله‌ها بود. در آن دوره، رشت و دیگر شهرهای استان گیلان از مراکز فعالیت سیاسی سازمان مجاهدین و گروه‌های مختلف مخالف حکومت تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی بودند.<br /> <br /> == فعالیت مخفی پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ ==<br /> پس از تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ و گسترش سرکوب سازمان مجاهدین، فعالیت علنی این سازمان متوقف شد. بهشته شادرو از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۴ در هسته‌های مخفی مقاومت مجاهدین فعالیت داشت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> هسته‌های مقاومت در ادبیات سازمان مجاهدین به گروه‌های کوچک اعضا و هوادارانی گفته می‌شد که در شرایط مخفی به ادامهٔ فعالیت سیاسی، تبلیغاتی و تشکیلاتی می‌پرداختند. منابع رسمی نوع فعالیت، محدودهٔ جغرافیایی و مسئولیت دقیق شادرو در این هسته‌ها را مشخص نکرده‌اند.<br /> <br /> بر اساس زندگی‌نامهٔ رسمی، او در سال ۱۳۶۴ به پایگاه‌های رزمی سازمان مجاهدین در مناطق مرزی منتقل شد. این انتقال با دوره‌ای هم‌زمان بود که بخش‌هایی از نیروهای سازمان در مناطق مرزی ایران مستقر بودند.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> == انتقال به ستاد سیاسی ==<br /> بهشته شادرو در سال ۱۳۶۵ به ستاد سیاسی سازمان مجاهدین منتقل شد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; ستاد سیاسی مسئولیت بخشی از فعالیت‌های سیاسی، تبلیغاتی و ارتباطی سازمان را بر عهده داشت.<br /> <br /> انتقال شادرو به این ستاد، آغاز دوره‌ای بود که در آن مسئولیت‌های سیاسی و تشکیلاتی بیشتری به او واگذار شد. <br /> <br /> == فعالیت در ارتش آزادی‌بخش ملی ==<br /> با تأسیس [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] در سال ۱۳۶۶، بخشی از اعضای سازمان مجاهدین در یگان‌ها و ستادهای این ارتش سازمان‌دهی شدند. بهشته شادرو نیز در عملیات‌ها و مسئولیت‌های مختلف آن حضور داشت.<br /> <br /> او در فروردین ۱۳۶۷ در عملیات آفتاب شرکت کرد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; این عملیات در منطقهٔ مرزی شوش و فکه انجام شد و سازمان مجاهدین آن را یکی از عملیات‌های عمدهٔ [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادی‌بخش ملی]] در جریان جنگ ایران و عراق معرفی کرده است.<br /> <br /> بهشته شادرو در مرداد ۱۳۶۷ نیز در عملیات [[فروغ جاویدان]] شرکت داشت. در زندگی‌نامهٔ رسمی او آمده است که شادرو در نبردهای مختلف این عملیات حضور داشت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> پس از عملیات فروغ جاویدان، شادرو در معاونت‌های مختلف ارتش آزادی‌بخش مسئولیت پذیرفت. <br /> <br /> == عضویت در هیئت اجرایی ==<br /> بهشته شادرو در فروردین ۱۳۷۱ به عضویت هیئت اجرایی سازمان مجاهدین خلق ایران درآمد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; هیئت اجرایی در آن دوره از نهادهای ارشد اداره‌کنندهٔ سازمان به شمار می‌رفت و اعضای آن در هدایت بخش‌های سیاسی، تشکیلاتی و اجرایی مشارکت داشتند.<br /> <br /> عضویت شادرو در این هیئت در ادامهٔ روند افزایش حضور زنان در سطوح فرماندهی و مدیریت سازمان مجاهدین صورت گرفت. این روند پس از انتخاب مریم رجوی به‌عنوان مسئول اول سازمان در سال ۱۳۶۸ گسترش یافت.<br /> <br /> == عضویت در شورای رهبری ==<br /> در سال ۱۳۷۲، سازمان مجاهدین از تشکیل [[شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران|شورای رهبری]] با عضویت زنان مسئول این سازمان خبر داد. بهشته شادرو در سال ۱۳۷۳ به عضویت شورای رهبری درآمد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> سازمان مجاهدین تشکیل شورای رهبری زنان را بخشی از تحولات درونی خود در زمینهٔ مبارزه با تبعیض جنسیتی و ایجاد مشارکت برابر زنان در مسئولیت‌های سیاسی و تشکیلاتی معرفی می‌کند. مریم رجوی گفته است که این فرایند در ادامه به تشکیل شورای مرکزی سازمان با عضویت هزار زن انجامید.&lt;ref name=&quot;زنان&quot;&gt;مریم رجوی، [https://leader.mojahedin.org/i/%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7 سخنرانی به مناسبت میلاد حضرت فاطمه زهرا]، ۲۴ دی ۱۴۰۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مسئول ستاد روابط بین‌المللی ==<br /> بهشته شادرو در سال ۱۳۷۴ مسئولیت ستاد روابط بین‌المللی سازمان مجاهدین را بر عهده گرفت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; این ستاد مسئول ارتباط با شخصیت‌های سیاسی، نمایندگان پارلمان‌ها، نهادهای مدافع حقوق‌بشر، رسانه‌ها و انجمن‌های ایرانی خارج کشور بود.<br /> <br /> مسئولیت شادرو در ستاد روابط بین‌المللی با دوره‌ای هم‌زمان بود که سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت فعالیت‌های سیاسی خود را در اروپا و آمریکای شمالی گسترش داده بودند. محور این فعالیت‌ها معرفی برنامه‌های شورای ملی مقاومت، افشای موارد نقض حقوق‌بشر و جلب حمایت بین‌المللی از مقاومت ایران بود.<br /> <br /> == نمایندگی شورای ملی مقاومت در بریتانیا ==<br /> در اجلاس اسفند ۱۳۷۵ شورای ملی مقاومت ایران، بهشته شادرو به‌عنوان نمایندهٔ این شورا در بریتانیا معرفی شد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> نمایندگی‌های شورای ملی مقاومت در کشورهای مختلف، مسئولیت پیگیری روابط سیاسی و پارلمانی، ارتباط با رسانه‌ها و معرفی مواضع این ائتلاف را بر عهده دارند. شادرو در این جایگاه با سیاستمداران، نمایندگان پارلمان و حامیان حقوق‌بشر در بریتانیا ارتباط داشت.<br /> <br /> == انتخاب به‌عنوان مسئول اول ==<br /> بهشته شادرو در ۱۶ شهریور ۱۳۷۸، طی مراسمی با حضور اعضای سازمان مجاهدین، به‌عنوان مسئول اول این سازمان انتخاب شد.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; او جانشین [[مهوش سپهری]] شد که از شهریور ۱۳۷۶ این مسئولیت را بر عهده داشت.<br /> <br /> «مسئول اول» در ساختار سازمان مجاهدین بالاترین مسئول اجرایی سازمان محسوب می‌شود. مسئول اول وظیفهٔ هدایت فعالیت‌ها، اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های سازمان و پاسخ‌گویی در برابر شورای مرکزی را بر عهده دارد.&lt;ref name=&quot;مسئول‌اول&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://about.mojahedin.org/id/4a7a281b-a6b6-4679-ac45-1c00ab26fc40 مسئول اول در سازمان مجاهدین چه کسی است؟]، ۱۵ شهریور ۱۳۹۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بر اساس سازوکار اعلام‌شدهٔ سازمان مجاهدین، انتخاب مسئول اول در سه مرحله انجام می‌شود:<br /> <br /> # معرفی نامزدها با رأی مخفی اعضای شورای مرکزی؛<br /> # رأی‌گیری مسئولان و کادرهای سازمان دربارهٔ نامزدها؛<br /> # انتخاب نهایی در گردهمایی سراسری اعضا، کادرها و مسئولان سازمان.<br /> <br /> سازمان مجاهدین می‌گوید دورهٔ مسئولیت مسئول اول معمولاً دو سال است و فرد منتخب پس از پایان دوره، مسئولیت دیگری را زیر نظر مسئول اول جدید بر عهده می‌گیرد.&lt;ref name=&quot;مسئول‌اول&quot; /&gt;<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ دورهٔ مسئول اولی بهشته شادرو<br /> ! عنوان<br /> ! اطلاعات<br /> |-<br /> | تاریخ انتخاب<br /> | ۱۶ شهریور ۱۳۷۸<br /> |-<br /> | شیوهٔ انتخاب<br /> | رأی اعضای سازمان در گردهمایی سراسری<br /> |-<br /> | مسئول اول پیشین<br /> | [[مهوش سپهری]]<br /> |-<br /> | پایان دوره<br /> | شهریور ۱۳۸۰<br /> |-<br /> | جانشین<br /> | [[مژگان پارسایی]]<br /> |}<br /> <br /> == دورهٔ مسئول اولی ==<br /> دورهٔ مسئول اولی بهشته شادرو از شهریور ۱۳۷۸ تا شهریور ۱۳۸۰ ادامه داشت. این دوره با دومین انتخابات ریاست‌جمهوری محمد خاتمی، ادامهٔ منازعه میان جناح‌های حکومتی و گسترش فعالیت‌های سیاسی سازمان مجاهدین در خارج ایران هم‌زمان بود.<br /> <br /> سازمان مجاهدین در این دوره جریان موسوم به اصلاحات حکومتی را بخشی از ساختار ولایت فقیه می‌دانست و امکان اصلاح بنیادی نظام جمهوری اسلامی از درون را رد می‌کرد. فعالیت‌های سیاسی این سازمان بر افشای سرکوب داخلی، برنامه‌های تسلیحاتی حکومت و جلب حمایت بین‌المللی برای شورای ملی مقاومت متمرکز بود.<br /> <br /> در ساختار درونی سازمان نیز حضور زنان در مواضع مدیریتی و فرماندهی گسترش یافت. انتخاب شادرو در ادامهٔ سلسله انتخاب مسئولان اول زن صورت گرفت که با انتخاب مریم رجوی در سال ۱۳۶۸ آغاز شده بود.&lt;ref name=&quot;تاریخچه&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://about.mojahedin.org/i/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مجاهدین خلق ایران؛ تاریخچهٔ مختصر].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بهشته شادرو در شهریور ۱۳۸۰ مسئولیت خود را به [[مژگان پارسایی]] واگذار کرد.&lt;ref name=&quot;مسئول‌اول&quot; /&gt;<br /> <br /> == مسئولیت سازمان سیاسی ==<br /> بهشته شادرو پس از پایان دورهٔ مسئول اولی، مسئولیت «سازمان سیاسی» سازمان مجاهدین را بر عهده گرفت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt;<br /> <br /> سازمان سیاسی از بخش‌های مسئول در تدوین و اجرای فعالیت‌های سیاسی، پیگیری تحولات ایران و منطقه و هماهنگی مواضع سیاسی سازمان به شمار می‌رود. منابع سازمان مجاهدین زمان دقیق آغاز و پایان مسئولیت شادرو در این بخش را مشخص نکرده‌اند.<br /> <br /> ادامهٔ فعالیت یک مسئول اول پیشین زیر نظر مسئولان بعدی، در منابع سازمان مجاهدین به‌عنوان یکی از ویژگی‌های نظام گردش مسئولیت در این سازمان معرفی شده است.&lt;ref name=&quot;مسئول‌اول&quot; /&gt;<br /> <br /> == مسئولیت سازمان خارجه ==<br /> بهشته شادرو پس از فعالیت در سازمان سیاسی، مسئولیت «سازمان خارجه» سازمان مجاهدین را بر عهده گرفت.&lt;ref name=&quot;زندگینامه&quot; /&gt; این بخش مسئول هماهنگی فعالیت‌های بین‌المللی و ارتباط با نمایندگی‌ها و هواداران سازمان در کشورهای مختلف است.<br /> <br /> سابقهٔ شادرو در ستاد روابط بین‌المللی و نمایندگی شورای ملی مقاومت در بریتانیا، بخش مهمی از تجربهٔ او پیش از پذیرش مسئولیت سازمان خارجه بود.<br /> <br /> == حضور در شورای مرکزی ==<br /> بهشته شادرو پس از پایان دورهٔ مسئول اولی، فعالیت خود را در ساختار ارشد سازمان مجاهدین ادامه داد. نام او در منابع سازمان و شورای ملی مقاومت در کنار دیگر مسئولان اول پیشین آمده است.<br /> <br /> [[زهرا مریخی]] در مراسم پنجاه‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین در اشرف ۳، از بهشته شادرو و دیگر مسئولان اول پیشین تقدیر کرد و از ادامهٔ فعالیت آنان در ساختار سازمان سخن گفت.&lt;ref name=&quot;سالگرد۵۵&quot;&gt;زهرا مریخی، [https://news.mojahedin.org/i/%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%DB%B3 سخنرانی در مراسم بزرگداشت آغاز پنجاه‌وپنجمین سال تأسیس سازمان مجاهدین در اشرف ۳]، شهریور ۱۳۹۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[مریم رجوی]] نیز در سخنرانی سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین، از بهشته شادرو در شمار زنانی نام برده است که طی بیش از سه دهه در مواضع رهبری این سازمان قرار داشته‌اند.&lt;ref name=&quot;اشرف۳&quot;&gt;مریم رجوی، [https://leader.mojahedin.org/i/%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%DB%B3 سخنرانی در جشن سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین در اشرف ۳]، شهریور ۱۳۹۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زنان در رهبری سازمان مجاهدین ==<br /> بهشته شادرو یکی از زنانی است که پس از مریم رجوی مسئولیت ادارهٔ اجرایی سازمان مجاهدین را بر عهده گرفتند. مسئولان اول زن این سازمان پس از سال ۱۳۷۲ به‌ترتیب شامل [[فهیمه اروانی]]، شهرزاد صدر حاج‌سید‌جوادی، [[مهوش سپهری]]، بهشته شادرو، [[مژگان پارسایی]]، [[صدیقه حسینی]]، [[زهره اخیانی]] و [[زهرا مریخی]] بوده‌اند.&lt;ref name=&quot;مسئول‌اول&quot; /&gt;<br /> <br /> کمیسیون زنان شورای ملی مقاومت، حضور زنان در رهبری سازمان مجاهدین را الگویی برای مقابله با تبعیض جنسیتی و افزایش مشارکت زنان در تصمیم‌گیری سیاسی توصیف کرده است. این کمیسیون، بهشته شادرو را یکی از مسئولان اول برخاسته از استان گیلان معرفی می‌کند.&lt;ref name=&quot;کمیسیون‌زنان&quot;&gt;کمیسیون زنان شورای ملی مقاومت ایران، [https://wncri.org/2026/09/05/womens-leadership-in-the-pmoi/ Women’s Leadership in the PMOI]، ۵ سپتامبر ۲۰۲۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شورای ملی مقاومت در گزارش مراسم شصتمین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین نیز نام بهشته شادرو را در میان زنانی قرار داد که طی چند دهه رهبری اجرایی سازمان را بر عهده داشته‌اند.&lt;ref name=&quot;شصت‌سال&quot;&gt;شورای ملی مقاومت ایران، [https://www.ncr-iran.org/en/news/free-iran-world-summit/free-iran-global-summit-2025-free-iran-world-summit/free-iran-2025-maryam-rajavis-remarks-on-the-meks-60th-anniversary/ Free Iran 2025—Maryam Rajavi’s Remarks on the MEK’s 60th Anniversary]، ۶ سپتامبر ۲۰۲۵.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فعالیت‌های بین‌المللی ==<br /> بخش قابل توجهی از سوابق بهشته شادرو به فعالیت‌های بین‌المللی سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت مربوط است. مسئولیت او در ستاد روابط بین‌المللی، نمایندگی شورا در بریتانیا و سپس سازمان خارجه، سه مرحله از این فعالیت‌ها را تشکیل می‌دهد.<br /> <br /> محورهای فعالیت بین‌المللی سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت در این دوره شامل موارد زیر بوده است:<br /> <br /> * معرفی شورای ملی مقاومت به‌عنوان جایگزین سیاسی جمهوری اسلامی؛<br /> * جلب حمایت نمایندگان پارلمان‌ها و شخصیت‌های سیاسی؛<br /> * افشای موارد نقض حقوق‌بشر و اعدام زندانیان سیاسی؛<br /> * مقابله با سیاست مماشات با حکومت ایران؛<br /> * دفاع از حقوق اعضای سازمان در [[قرارگاه اشرف]] و [[کمپ لیبرتی]]؛<br /> * معرفی برنامهٔ ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای آیندهٔ ایران.<br /> <br /> میزان مشارکت مستقیم شادرو در هر یک از این فعالیت‌ها در منابع عمومی به‌صورت تفصیلی گزارش نشده است؛ با این حال، مسئولیت‌های اعلام‌شدهٔ او نشان می‌دهد که حوزهٔ روابط خارجی یکی از زمینه‌های اصلی فعالیت سیاسی وی بوده است.<br /> <br /> == پرونده‌سازی قضایی حکومت ایران ==<br /> نام بهشته شادرو در پروندهٔ قضایی غیابی تشکیل‌شده از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی علیه اعضا و مسئولان سازمان مجاهدین قرار گرفته است. رسانه‌های حکومتی او را یکی از متهمان این پرونده معرفی کرده‌اند.<br /> <br /> سازمان مجاهدین این محاکمه‌ها و احکام را فاقد استقلال قضایی می‌داند و آنها را بخشی از کارزار سیاسی و امنیتی حکومت علیه مخالفان خود معرفی کرده است. این سازمان همچنین ادعاهای مطرح‌شده دربارهٔ صدور اعلان بین‌المللی علیه برخی مسئولانش را اسناد ساختگی حکومت ایران دانسته و اعلام کرده است که چنین اقداماتی با هدف محدودکردن فعالیت مخالفان انجام می‌شود.&lt;ref name=&quot;اسناد&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران، [https://news.mojahedin.org/i/news/19630 سازمان مجاهدین جعل حکم ساختگی به دستور ولی‌فقیه را برملا کرد]، ۱۳۸۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه در روایت مقاومت ایران ==<br /> در منابع سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت، زندگی سیاسی بهشته شادرو در چند دوره توصیف می‌شود: فعالیت دانش‌آموزی پس از انقلاب، فعالیت مخفی در دههٔ ۱۳۶۰، حضور در ارتش آزادی‌بخش، عضویت در هیئت اجرایی و شورای رهبری، فعالیت بین‌المللی و نمایندگی شورای ملی مقاومت، مسئول اولی سازمان و ادامهٔ فعالیت در بخش‌های سیاسی و خارجی.<br /> <br /> این منابع شادرو را از نسل زنانی می‌دانند که فعالیت خود را در سطوح پایهٔ سازمان آغاز کردند و در فرایندی چندساله به مسئولیت‌های عالی سیاسی و تشکیلاتی رسیدند. انتخاب او به مسئول اولی در سال ۱۳۷۸ در روایت سازمان مجاهدین یکی از مراحل تثبیت رهبری زنان در این سازمان محسوب می‌شود.<br /> <br /> == مسئولیت‌ها ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ مسئولیت‌ها و فعالیت‌های اعلام‌شدهٔ بهشته شادرو<br /> ! سال یا دوره<br /> ! مسئولیت یا فعالیت<br /> |-<br /> | پس از انقلاب ۱۳۵۷<br /> | فعالیت در میلیشیای دانش‌آموزی سازمان مجاهدین در رشت<br /> |-<br /> | ۱۳۶۰–۱۳۶۴<br /> | فعالیت در هسته‌های مخفی مقاومت<br /> |-<br /> | ۱۳۶۴<br /> | انتقال به پایگاه‌های رزمی سازمان در منطقهٔ مرزی<br /> |-<br /> | ۱۳۶۵<br /> | عضویت در ستاد سیاسی سازمان مجاهدین<br /> |-<br /> | فروردین ۱۳۶۷<br /> | شرکت در عملیات آفتاب<br /> |-<br /> | مرداد ۱۳۶۷<br /> | شرکت در عملیات فروغ جاویدان<br /> |-<br /> | پس از ۱۳۶۷<br /> | پذیرش مسئولیت در معاونت‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران<br /> |-<br /> | فروردین ۱۳۷۱<br /> | عضویت در هیئت اجرایی سازمان مجاهدین<br /> |-<br /> | ۱۳۷۳<br /> | عضویت در شورای رهبری سازمان مجاهدین<br /> |-<br /> | ۱۳۷۴<br /> | مسئول ستاد روابط بین‌المللی سازمان مجاهدین<br /> |-<br /> | اسفند ۱۳۷۵<br /> | معرفی به‌عنوان نمایندهٔ شورای ملی مقاومت ایران در بریتانیا<br /> |-<br /> | ۱۳۷۸–۱۳۸۰<br /> | مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> |-<br /> | پس از ۱۳۸۰<br /> | مسئول سازمان سیاسی و سپس سازمان خارجهٔ سازمان مجاهدین<br /> |}<br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |+ گاه‌شمار زندگی و فعالیت‌های بهشته شادرو<br /> ! سال یا تاریخ<br /> ! رویداد<br /> |-<br /> | ۱۳۴۵<br /> | تولد در رشت<br /> |-<br /> | ۱۳۵۷<br /> | آشنایی با سازمان مجاهدین در جریان انقلاب ضدسلطنتی<br /> |-<br /> | پس از انقلاب ۱۳۵۷<br /> | آغاز فعالیت در میلیشیای دانش‌آموزی رشت<br /> |-<br /> | ۳۰ خرداد ۱۳۶۰<br /> | ورود به دورهٔ فعالیت مخفی<br /> |-<br /> | ۱۳۶۴<br /> | انتقال به پایگاه‌های رزمی مجاهدین در منطقهٔ مرزی<br /> |-<br /> | ۱۳۶۵<br /> | انتقال به ستاد سیاسی سازمان<br /> |-<br /> | فروردین ۱۳۶۷<br /> | شرکت در عملیات آفتاب<br /> |-<br /> | مرداد ۱۳۶۷<br /> | شرکت در عملیات فروغ جاویدان<br /> |-<br /> | فروردین ۱۳۷۱<br /> | عضویت در هیئت اجرایی سازمان مجاهدین<br /> |-<br /> | ۱۳۷۳<br /> | عضویت در شورای رهبری<br /> |-<br /> | ۱۳۷۴<br /> | پذیرش مسئولیت ستاد روابط بین‌المللی<br /> |-<br /> | اسفند ۱۳۷۵<br /> | انتخاب به‌عنوان نمایندهٔ شورای ملی مقاومت در بریتانیا<br /> |-<br /> | ۱۶ شهریور ۱۳۷۸<br /> | انتخاب به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین<br /> |-<br /> | شهریور ۱۳۸۰<br /> | پایان دورهٔ مسئول اولی و واگذاری مسئولیت به مژگان پارسایی<br /> |-<br /> | پس از ۱۳۸۰<br /> | فعالیت در سازمان سیاسی و سازمان خارجهٔ سازمان مجاهدین<br /> |}<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> * [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> * [[شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> * [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران|شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> * [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> * [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> * [[مریم رجوی]]<br /> * [[مهوش سپهری]]<br /> * [[مژگان پارسایی]]<br /> * [[صدیقه حسینی]]<br /> * [[زهره اخیانی]]<br /> * [[زهرا مریخی]]<br /> * [[عملیات آفتاب]]<br /> * [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> * [[قرارگاه اشرف]]<br /> * [[اشرف ۳]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> <br /> [[رده:اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> [[رده:مسئولان اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> [[رده:اعضای ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> [[رده:زنان فعال سیاسی اهل ایران]]<br /> [[رده:فعالان سیاسی اهل رشت]]<br /> [[رده:اعضای مقاومت ایران]]<br /> [[رده:زادگان ۱۳۴۵]]<br /> [[رده:افراد زنده]]</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=94850 2026-11-05T14:09:59Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه|نام_شخص=بهروز منصوری|تصویر=بهروز منصوری1.jpg|عرض_تصویر=260px|توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، بهروز منصوری|تاریخ_تولد=|محل_تولد=بوشهر|تاریخ_مرگ=|ملیت=|محل_مرگ=بوشهر|مدفن=آرامستان بوشهر|علت مرگ=اصابت گلوله|شناخته‌شده برای=|همسر=منصوره حیدری|والدین=|تاریخ تولد=ناشخص|تاریخ مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴}}'''بهروز منصوری'''، اهل بوشهر در شامگاه ۱۸ دی‌ماه در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]، همراه با همسرش منصوره حیدری هدف مستقیم شلیک گلوله‌ها جنگی نیروهای سرکوبگر قرار گرفتند و هر دو جان خود را از دست دادند. بهروز منصوری پدر دو کودک ۷ و ۱۰ ساله بود که نیروهای سرکوبگر از داخل مسجد قرآن واقع در خیابان عاشوری او و همسرش را هدف مستقیم گلوله‌های جنگی قرار دادند و به قتل رساندند.<br /> <br /> بر اساس گزارشات، در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، بیش از ۳۰ نفر از معترضان بوشهری با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی جان خود را از دست داده‌اند که به دلیل قطعی اینترنت و خطوط تلفن همراه در ایران، اطلاع‌رسانی به کندی انجام می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-97 گزارش هه‌نگاو از کشته شدن منصوره حیدری و همسرش بهروز منصوری با شلیک نیروهای حکومتی در بوشهر - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/147577-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%81-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF/ منصوره و بهروز، زوج کشته‌شده در بوشهر در صف اول معترضان بودند - ایران وایر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعترضات در بوشهر ==<br /> اعتراضات مردمی که از ۷ دی‌ماه ۱۴۰۴، از بازار تهران آغاز شده بود، به سرعت به سایر شهرها گسترش پیدا کرد. در روز پنجشنبه ۱۸ دی‌ماه نیز اعترضات همچنان در چندین شهر ایران در جریان بود و مردم معترض شهر بوشهر نیز با حضور گسترده‌‌ی خود دست به تظاهرات در خیابان سنگی این شهر زدند و از پل پوردرویش گذشته و وارد خیابان عاشوری شدند که مسجد قرآن در این خیابان واقع شده است. نیروهای سرکوبگر حکومتی که در داخل این مسجد مستقر بودند، اقدام به شلیک مستقیم به سوی مردم معترض نموده و گاز اشک‌آور نیز پرتاب کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> علاوه بر بوشهر، شهرستان‌های دیلم، گناوه و کنگان از توابع استان بوشهر نیز صحنه‌ی اعتراضات مردمی و درگیری با نیروهای حکومتی بود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == نحوه جان باختن منصوره حیدری و همسرش ==<br /> بهروز منصوری، اهل بوشهر در شامگاه ۱۸ دی‌ماه در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، همراه با همسرش منصوره حیدری هدف مستقیم شلیک گلوله‌ها جنگی نیروهای سرکوبگر قرار گرفتند و هر دو جان خود را از دست دادند. بهروز منصوری پدر دو کودک ۷ و ۱۰ ساله بود که نیروهای سرکوبگر از داخل مسجد قرآن واقع در خیابان عاشوری او و همسرش را هدف مستقیم گلوله‌های جنگی قرار دادند و به قتل رساندند. <br /> <br /> شایان ذکر است که مسجد قرآن به‌عنوان پایگاه اصلی فعالیت نماینده فعلی مجلس بوشهر (جعفر پورکبگانی) شناخته می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> === نقل و قول شاهد عینی ===<br /> بر اساس گزارشات، بهروز منصوری و همسرش منصوره حیدری پس از بازگشت از محل کار بچه‌هایشان را به خانواده سپردند و به تجمع اعتراضی برای فریاد زدن حق و حقوقشان رفتند.<br /> <br /> یک شاهد عینی از صحنه‌ی کشته‌شدن بهروز منصوری و منصوره حیدری و شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر به سوی مردم، گفته است:&lt;blockquote&gt;«خیابان سنگی محلی فرهنگی و البته اداری است. یک سینمای خیلی محبوب به اسم «سینما بهمن» آنجاست. مصلی، کتابخانه عمومی، ساختمان مرکزی دادگستری، ساختمان مرکزی هلال‌احمر و بسیاری از سازمان‌های عمومی شهر بوشهر در همین خیابان هستند. تعدادی بنای تاریخی هنوز آنجاست که معروف‌اند...<br /> <br /> حوالی ساعت ۷ جمعیت از خیابان سنگی راه افتاد. ابتدای پل پوردرویش وارد خیابان عاشوری شدند. این خیابان یک مسجدی دارد به اسم مسجد قرآن که پایگاه اصلی نماینده فعلی بوشهر در مسجد شورای اسلامی است. از داخل مسجد به مردم شلیک شد. تا قبل از اینکه به مردم تیراندازی کنند همه چیز خیلی منظم بود. این‌که سعی دارند بگویند معترض‌ها اول بانک آتش زدند بعد ما تیز زدیم حرف مفت محض است. مردم فقط شعار می‌دادند. همزمان که بی‌هوا و کور به جمعیت شلیک می‌شد گاز اشک‌آور هم زدند.<br /> <br /> این الگو که نمی‌گذاشتند به زخمی‌ها نزدیک بشویم هم تکرار شد ولی مردم به سختی موفق شدند چند نفر از زخمی‌ها را به بیمارستان منتقل کنند. در مورد این زوج دیر شده بود اما از سرنوشت بقیه هم اطلاعی نداریم.»&lt;/blockquote&gt;بر اساس گزارشتات، در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، بیش از ۳۰ نفر از معترضان بوشهری با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی جان خود را از دست داده‌اند که به دلیل قطعی اینترنت و خطوط تلفن همراه در ایران، اطلاع‌رسانی به کندی انجام می‌شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94849 2026-11-05T14:08:59Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار<br /> | نام =بهروز دهقانی<br /> | تصویر =بهروزدهقانی ..png <br /> | شرح تصویر =<br /> | نام کامل = بهروز عباس زاده دهقانی<br /> | معروف به = <br /> | نام مستعار =بهروزتبریزی<br /> | زادروز = اول خرداد ۱۳۱۸<br /> | شهر تولد = تبریز<br /> | کشور تولد =ایران<br /> | تاریخ مرگ = ۹ خرداد ۱۳۵۰<br /> | شهر مرگ =تهران<br /> | کشور مرگ =ایران<br /> | نام همسر =<br /> | فرزندان =<br /> |خویشاوندان سرشناس =اشرف دهقانی وروح انگیز دهقانی<br /> | تحصیلات =تحصیل کرده دانشسرای مقدماتی تبریز<br /> | دین =<br /> | حزب سیاسی =عضو چریکهای فدایی خلق ایران<br /> | سمت =<br /> | پست‌های قبلی =<br /> | فعالیت‌ها = عضو چریکهای فدایی خلق ایران<br /> | قبل از =<br /> | بعد از =<br /> | وب‌گاه رسمی =<br /> | امضا =بهروز دهقانی<br /> | زیرنویس =<br /> }}'''بهروز عبّاس‌زاده دهقانی معروف به بهروز دهقانی''' (زاده‌ی اول خرداد ۱۳۱۸ در تبریز-درگذشته در ۹ خرداد ۱۳۵۰ در تهران)  معلّم، نویسنده، مترجم و چریک ایرانی بود. وی برادر اشرف دهقانی و روح انگیز دهقانی از اعضای مشهور [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|سازمان چریکهای فدایی خلق ایران]]  بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://eshtrak.wordpress.com/2018/06/06/%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7 به یاد گرامی بهروز دهقانی که در پیوند اندیشه و عمل صمیمی بود اشرف دهقانی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بهروز دهقانی در یک خانواده فقیر کارگری بدنیا آمد، درسن ۱۶سالگی علیرغم علاقه فراوانش به ادامه‌ی تحصیل، به علت فقر کشنده‌ی خانواده، درس را رها کرد و شغل معلمی را برگزید. صمد بهرنگی وکاظم سعادتی ازدوستان نزدیک او بودند. بهروز دهقانی به زبان انگلیسی تسلط داشت، تا حدی که یک مترجم خوب بشمار می‌آمد. از او ترجمه‌های بسیاری بجا مانده که بعد از شهادتش با نام مستعار «بهروز تبریزی» منتشر می‌شود.<br /> <br /> بهروز دهقانی سازمانده اصلی گروهی ازکمونیست ها در آذربایجان بود وبا گروهی ازدوستانش چریکهای فدایی خلق ایران را بوجود آوردند. بهروز دهقانی در مقام یک چریک فدائی خلق در روزهای آخر اردیبهشت 1350دریک درگیری خیابانی با ساواک شاه درحالی که زخمی بود دستگیر وبه زندان منتقل شد .وبعد ازیازده روز درزیرشکنجه جان باخت .<br /> ==دوران کودکی و نوجوانی و شرایط خانواده==<br /> بهروز دهقانی ، در اول خرداد ۱۳۱۸ در تبریز در محله حتم بیگ واقع در منطقه لیل آوا، یکی از محل هائی که در دوران مشروطیت فعالانه نقش انقلابی ایفاء می کرد، متولد شد.  در دوره شاه، دولت، خیابان واقع در لیل آوا را خیابان شهناز نامید ولی مردم همچنان از آن به عنوان لیل آوا یاد می کردند.  کودکی که در این محله چشم به جهان گشود، فرزند یک خانواده کارگری بود.  پدرش که پیشتر کارگر یک کارخانه طناب سازی (قَزو کَرخانه سی) در تبریز بود (و به زبان ترکی گفته می شد «میتوچولیق» الی ییر) در زمان تولد او به شغل چاه کنی روی آورده بود.  مادر نیز در دوره های مختلف برای کمک به خرج خانواده پا به پای پدر کار می کرد.  در واقع مادر او کارگر خانگی بود که از جمله به کار توربافی (منظور تورهائی است که برای حمل سیب زمینی و پیاز و هندوانه های دیمی آذربایجان به کار می رفت) و نخ ریسی در خانه مشغول بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[پرونده:عکسی ازآبا وپدربهروزدهقانی.png|جایگزین=پدرومادربهروزدهقانی|بندانگشتی|163x163پیکسل|پدرومادربهروزدهقانی|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%DA%A9%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B2%D8%A2%D8%A8%D8%A7_%D9%88%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C.png]]<br /> ==فعالیت‌های فرهنگی==<br /> بهروز دهقانی در یک خانواده فقیر کارگری بدنیا آمد، در ١٦ سالگی، علیرغم علاقه فراوانش به ادامه‌ی تحصیل، به علت فقر کشنده‌ی خانواده، درس را رها کرد و شغل معلمی را برگزید. دروره‌ی دو ساله‌ای در دانشسرای مقدماتی تبریز گذراند و سپس راهی روستاهای آذربایجان شد. در این هنگام تنها ١٨ سال داشت.[[صمد بهرنگی‌]]&lt;nowiki/&gt;و[[کاظم سعادتی]]، دوستان صمیمی او نیز در این دانشسرا دوره‌ی معلمی دیده بودند، این سه یار دانشسرائی، در کنار تدریس در روستاهای آذربایجان، روستا گردی نیز می‌کردند و از نزدیک با دردها و رنجهای مردم میهن‌شان آشنا می‌شدند، آنان دریافته بودند که شیوه‌ی تدریس در ایران که به تقلید از آثار تربیتی و روانشناسی آمریکائی تنظیم شده بود، نمی‌تواند برای بچه‌های روستایی، یعنی ٧٥ در صد کودکان این مرز و بوم فایده‌ای در بر داشته باشد. از این رو به بررسی و تحقیق درباره‌ی شیوه‌های نوین تدریس بر اساس تجربیات خود پرداختند و در این زمینه، آثار ارزنده‌ای فراهم آوردند.&lt;ref&gt;[https://honari.wordpress.com/2010/05/03/karegari1/ مختصری درباره‌ی آثار ادبی رفیق شهید بهروز دهقانی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعضی از گزارش هائی که آنها از دیدار از روستاها نوشته‌اند در مجموعه مقاله‌های صمد بهرنگی به نام مشترک صمد و بهروز به چاپ رسیده‌است. گزارشی که بهروز دهقانی در باره روستاهای قره باغ نوشته‌است از جمله این تحقیقات است.<br /> [[رده:اعضای مقاومت ایران]]<br /> بهروز دهقانی به زبان انگلیسی تسلط داشت، تا حدی که یک مترجم خوب بشمار می‌آمد. از او ترجمه‌های بسیاری بجا مانده که بعد از شهادتش با نام مستعار «بهروز تبریزی» منتشر می‌شود. کتابهای افسانه‌های ایتالیائی اثر ماکسیم گورکی و زندگی و آثار «شون اوکیسی» نویسندهٔ ایرلندی از ترجمه‌های بهروز دهقانی است. با فعالیت‌های او و صمد بهرنگی در تبریز روزنامه‌ای به نام «مهد آزادی آدینه» منتشر میشد که بسیاری از ترجمه‌های بهروز در آن بچاپ می‌رسید. قسمتی از فعالیت‌های ادبی آنها صرف یاد گرفتن فنی زبان ترکی، دستور زبان آن، ادبیات کتبی و شفاهی آن می‌گردید. بهروز دهقانی و [[صمد بهرنگی‌]] برای جمع آوری ادبیات شفاهی آذربایجانی (فولکلور آذربایجان) به دور افتاده ترین روستاها سفر می‌کردند و ساعتها پای صحبت پیر مردهای ده نشسته قصه و ترانه و بایاتی (دو بیتی) جمع می‌کردند و نتیجه تحقیقات خود را در روزنامه مهد آزادی یا روزنامه‌های نیمه مترقی علنی به چاپ می‌رساندند. رفقا با بعضی از روشنفکران که نفوذ و اعتبار در این روزنامه‌ها کسب کرده بودند دوستی داشتند و این دوستان صاحب نفوذ چاپ آثار آنها را به سادگی پذیرا می‌شدند. یکی از تألیفات ارزنده صمد بهرنگی و بهروز دهقانی در این زمینه افسانه‌های آذربایجان است که در دو جلد تنظیم شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://honari.wordpress.com/2010/05/21/behrooz-dehghaani/ به یاد رفیق بهروز دهقانی] [https://honari.wordpress.com/2010/05/21/behrooz-dehghaani/ &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;<br /> ==پیوستن به [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|سازمان چریکهای فدایی خلق]]==<br /> [[پرونده:بهروز دهقانی وصمد بهرنگی وکاظم سعادتی .jpg|alt=بهروز دهقانی،صمد بهرنگی،کاظم سعادتی .|بندانگشتی|250x250پیکسل|بهروز دهقانی،صمد بهرنگی،کاظم سعادتی .|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%D8%B5%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85_%D8%B3%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%AA%DB%8C_.jpg]]بن بست سیاسی که همه نیروهای مبارز در اواخر دهه ۴۰ به آن رسیده بودند، روی محفل مترقی و فعال این رفقا نیز اثر گذارد، منتها این بن بست اثر منفعل کننده روی آنها باقی نگذاشت، بلکه راه خروج از بن بست بوسیله [[صمد بهرنگی‌]] در کتاب «ماهی سیاه کوچولو» مطرح گشت. کتاب «ماهی سیاه کوچولو» ضرورت مبارزه مسلحانه پیشاهنگ، ضرورت از جان گذشتن و فدائی بودن را عنوان کرد«:… مهم اینست که زندگی یا مرگ من چه اثری در زندگی دیگران داشته باشد» (نقل از کتاب ماهی سیاه کوچولو). کتاب ۲۴ ساعت در خواب و بیداری نیز از آرزوی بدست گرفتن مسلسل سخن می‌گوید: «… دلم می‌خواست مسلسل پشت شیشه مال من باشد» (نقل از کتاب ۲۴ ساعت در خواب و بیداری) و درست بعلت همین آمادگی‌های ذهنی، بهروز دهقانی از اولین نفراتی بود که به سازمان چریکهای فدائی خلق پیوست و نفراتی چون علیرضا نابدل، اشرف دهقانی، [[کاظم سعادتی]]، محمد تقی زاده و اصغر عرب هریسی اعضای دیگر شاخهٔ تبریز چریکهای فدایی خلق ایران بودند&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> ==دستگیری و شهادت==<br /> بهروزدهقانی سازمانده اصلی گروهی ازکمونیست ها در آذربایجان بود که همراه با رفقای مشهد و مازندران و تهران، چریکهای فدائی خلق را به وجود آوردند. بهروز دهقانی در مقام یک چریک فدائی خلق در روزهای آخر اردیبهشت 1350 ، در شرایطی که محل قرارش لو رفته بود  و نیروهای مسلح رژیم شاه از قبل برای دستگیری وی در آنجا مستقر شده بودند، در محاصره نیروهای ساواک قرار گرفت.  با اینحال وی اسلحه کشید به درگیری مسلحانه با مأموران مسلح ساواک پرداخت.  در جریان این درگیری اگر چه او توانست یکی از نیروهای ساواک را زخمی سازد ، اما در همان محل دستگیرشد. &lt;ref&gt;[https://eshtrak.wordpress.com/2018/06/06/%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7 به یاد گرامی بهروز دهقانی که در پیوند اندیشه و عمل صمیمی بود اشرف دهقانی]&lt;/ref&gt;[[پرونده:صمد بهرنگی.png|جایگزین=صمد بهرنگی |بندانگشتی|صمد بهرنگی|250x250پیکسل|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C.png]]بهروزدهقانی پس ازیازده روز دستگیری درزندان اوین درزیرشکنجه جانباخت. &lt;ref&gt;کتاب حماسه مقاومت . نوشته اشرف دهقانی . (شکنجه وشهادت رفیق بهروز دهقانی )[http://www.ashrafdehghani.com/pdf/Hemaseh-Intro.pdf &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;<br /> ==مختصری درباره آثارادبی بهروز دهقانی==<br /> از بهروزدهقانی نوشته‌ها، نقدها، بررسیها و ترجمه‌هائی چند در دست است که اغلب پیش از مرگ او با نام مستعار، عمدتاً در روزنامه «مهد آزادی» تبریز و یا بطور پراکنده در جُنگ‌ها و مجموعه‌های ادبی منتشر شده و پس از مرگش ، بصورت کتابها یا جزوه‌هائی به چاپ رسیده است، از جمله آنها می‌توان آثار زیر را نام برد:&lt;ref&gt;[https://honari.wordpress.com/2010/05/03/karegari1/ مختصری درباره آثار ادبی رفیق شهید بهروز دهقانی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ١ – گزارشهائی درباره‌ی روستاهای آذربایجان، با رفیق صمد بهرنگی<br /> <br /> ٢ – گزارشهائی در باره‌ی روستاهای قره باغ.[[پرونده:کتاب حماسه مقاومت نوشته اشرف دهقانی .png|جایگزین=کتاب حماسه مقاومت نوشته اشرف دهقانی|بندانگشتی|183x183پیکسل|کتاب حماسه مقاومت نوشته اشرف دهقانی|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C_.png]]٣ – افسانه‌های ایتالیا، مجموعه‌ی داستان از ماکسیم گورکی (ترجمه)<br /> <br /> ٤ – زندگی و آثار شون اوکیسی (ترجمه و تالیف)<br /> <br /> ٥ – افسانه‌های آذربایجان (گرد آوری) با رفیق صمد بهرنگی<br /> <br /> ٦ – در شناخت ادبیات و اجتماع (مجموعه‌ی مقاله، نقد و بررسی).[[پرونده:کتاب ملخ ها نوشته بهروز دهقانی.png|جایگزین=کتاب ملخ ها نوشته بهروز دهقانی.png|بندانگشتی|235x235پیکسل|کتاب ملخ ها نوشته بهروز دهقانی.png|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D9%85%D9%84%D8%AE_%D9%87%D8%A7_%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C.png]]٧ – ملخ‌ها (مجموعه داستان).&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/notes/behrouz-dehghani/%D9%85%D9%84%D8%AE-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%92-%D8%B1%D9%86%D8%AC%D9%87-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A/194216613925870/ ملخ ها و جانْ رنجه هاي بهروز دهقاني]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٨ – ماه در کایلنامو می‌درخشد و خزانی در بهار، ترجمه یک داستان و یک نمایشنامه تک پرده‌ای از شون اوکیسی.<br /> <br /> پس از مرگ بهروز دهقانی آثارش با نام مستعار «بهروز تبریزی» به چاپ می‌رسید اما در این مختصر، مبنای کار را بیشتر کتاب «در شناخت ادبیات و اجتماع» قرار داده‌ایم زیرا در بر گیرنده‌ی اغلب نقطه نظرهای ادبی و اجتماعی اوست.[[پرونده:بهروز دهقانی ....png|جایگزین=بهروز دهقانی |بندانگشتی|186x186پیکسل|بهروز دهقانی|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C_....png]]بهروز همانند صمد و رفقای دیگرش، به سوی ادبیات شفاهی توده‌هاکشانده شد که او را راهی روستاهای دور می‌کرد، او ساعتها پای صحبت پیرمردان روستائی می نشست تا افسانه‌ها، تجربه‌ها و خاطره‌هاشان را بشنود و ثبت کند، بهروز برای میراث‌های فرهنگی خلق خود ارزش فراوان قائل بود و در حفظ و ترویج آن می‌کوشید، او ضمن مقاله‌ای در باره کتاب «کوراوغلو» می‌نویسد: «در میان داستانها داستان‌های حماسی فولکلوريک آذربايجان، کوراوغلو از همه انسانی‌تر است. در اين داستانها از نیرویهای فوق طبیعی، اژدها، دیو و پریان گوناگون اثری نیست. گره‌گشای کارها، هوش و زحمت انسانی است. کوراوغلو مظهر مبارزه‌ی انسان است با همه‌ی نیروهای پلید جامعه که می‌کوشند مردمان دیگر را تا حد حیوان باربری پائین بکشند.» (در شناخت ادبیات و اجتماع ص ٢٦)<br /> <br /> در آثار او نبردی بی امان و بی وقفه علیه محیط‌های روشنفکری منفعل و پُرگو و نشخوارهای فریبنده‌ی آنها به چشم می‌خورد و از اینهمه قصدش این است که روشنفکران صادقی را که هنوز در این منجلابها غرق نشده اند نجات دهد و به راه مقدس مردم بکشاند.<br /> <br /> در مقاله‌ای راجع به کتاب «شیطان و خدا» اثر ژان پل سارتر، که در آن آزادی انسان در انتخاب نیکی و بدی مطرح است می‌نویسد: «در باره‌ی آن خلبان آمریکائی که در کمال صمیمیت و صداقت بمب خود را روی دهکده‌ای می‌ریزد، چه می‌توان گفت ؟»<br /> <br /> در باره‌ی قهرمان داستان «بچه های کوچک این قرن» اثر کریستیان روشفور به ترجمه‌ی ابوالحسن نجفی می‌نویسد: «دم زدن در هوای آلوده فراموشی می‌آورد و خاموشی …. هیچ برایتان پیش آمده که در اتاق در بسته‌ای ناگهان احساس کنید که دارید خفه می‌شوید ولی دیگران فارغ و بی خیال سرگرم بگو بخندند و ککشان هم نمی‌گزد؟ کسانی هستند که دنیا را چنانکه هست نمی‌پذیرند و می‌خواهند بدانند که چرا این چنین است و آنچنان‌، عقشان می‌نشیند، بیمار می‌شوند، دیوانه می‌شوند و عصیان می کنند» بهروز، این فضای بسته را درهم شکست و به میان هوای پاکیزه، به میان خلقهای میهنش رفت، سرچشمه ی دردهای مردم خود را شناخت و علیه آن به مبارزه‌ای بی امان برخاست.<br /> <br /> در آثار قلمی بهروز، شون اوکیسی نویسنده مبارز ایرلندی، جای ویژه‌ای دارد و این علاقه بیهوده نیست، زیرا شون اوکیسی نیز خود از میان طبقه کارگر ایرلند برخاسته و رفیق خوب طبقه کارگر میهن خود است، این نویسنده‌ی مبارز معتقد بود که: «هنرمند باید همانجائی باشد که زندگی هست نه در برج عاج و نه در پناهگاهی استوار».<br /> <br /> بهروز دهقانی در کتابی به نام » زندگی و آثار شون اوکیسی» معرفی کاملی از این نویسنده مبارز به دست داده است. از نویسندگان دیگر مورد علاقه او ماکسیم گورکی است که نیازی به معرفی ندارد و رفیق بهروز «افسانه های ایتالیائی» او را به فارسی برگردانده است.<br /> ==لمپن های نهضت مشروطه&lt;ref&gt;[http://www.siahkal.com/index/right%20col/behrooz-lumpanism.htm &quot;لمپن&quot; های نهضت مشروطه]&lt;/ref&gt;==<br /> بهروز دهقانی درنوشته ای به نام لمپن های نهضت مشروطه درابتدا سعی درمعرفی لمپن هایی که درجنبش مشروطیت نقشی داشته اند داشته ولی درهمان مقدمه تعریفی ازلمپن را ارائه میدهد. ومی نویسد :‌<br /> <br /> پیش از معرفی لمپن هائی که در جنبش مشروطیت نقشی داشته اند باید ابتدا به اجمال بررسی کنیم که لمپنیزم چیست؟<br /> <br /> &quot;لمپن&quot; اصطلاح عامی است برای کسانی که در تولید شرکتی ندارند، با اینهمه از دسترنج اجتماع سهمی می برند. قارچهائی هستند روئیده بر پیکر درخت اجتماع. و ای بسا با زهرهائی که به پای خود می ریزند، درخت را می خشکانند یا رنجور می سازند.[[پرونده:بهروز دهقانی .،.png|جایگزین=بهروز دهقانی .،.png|بندانگشتی|بهروز دهقانی .،.png|199x199پیکسل|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C_.%D8%8C.png]]این اصطلاح شامل گروههای بسیار و بسیاری می شود؛ چشمگیرترین این گروهها دسته ای است به نام دلال محبت و نیازی به طول و تفصیل ندارد. دلال کاری جز این ندارد که با لطایف الحیل موجودی پیدا کند، زنی یا پسری. و از او استفاده کند.<br /> <br /> اراذل محله ها دسته دیگری از لمپن هاست. اینها کار ثابتی ندارند، اغلب با تهدید و حقه بازی از دیگران پول میگیرند و به اصطلاح زندگی می کنند. بعضی از اینها گاهی کار دولتی هم دارند و همین بر هیبتشان می افزاید و توپشان را کارگرتر میکند.<br /> <br /> نه فرصتی هست و نه نیازی که همه گروههای لمپن را در اینجا نام ببرم. تنها به شمردن خصوصیات عمومی آنها بسنده می کنم.<br /> <br /> لمپن فاقد وطن است. نه اینکه انترناسیونالیست و جهان وطنی باشد هیچ جائی است، نه همه جائی. مختصات خودش را فراموش کرده و نمی داند در چه زمان و مکانی زیست می کند. به ظاهر خیلی پای بند آداب و رسوم و ناموس است. بخصوص تظاهر میکند که از زنان و بچه ها حمایت میکند. اما فقط به منظور این که خود بهره ببرد. نمونه این لمپن ها را میتوانید در باشگاههای ورزشی و بعضی جاهائی که دختران و پسران جوان به ضرورت زیاد رفت و آمد دارند ببینید.[[پرونده:نمونه دستخط بهروزدهقانی.png|جایگزین=بهروز دهقانی دستخط |بندانگشتی|بهروز دهقانی دست‌خط|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87_%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%B7_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C.png]]لمپن ایمان ندارد. اگرچه ممکن است ایمان مذهبی آمیخته به خرافات داشته باشد اما به هیچ وجه وفا و محبت نمی شناسد. اعتقاد دارد سری که درد نمی کند چرا باید دستمال بست. اما نیهیلیست نیست. چرا که نیهیلیست ارزشهای بی ارزش شده را نفی می کند و از سوی دیگر از جنبه مثبت در جستجوی ارزش تازه ای است. و گذشته از آن با نفی ارزشها با قدرت طبقه حاکم درمی افتد. اما لمپن آدمی است که همه ارزشها را نهی میکند و پذیرای هر نوع خواری و زبونی است و نمیخواهد و نمی تواند با قدرت دربیفتد.<br /> <br /> لمپن شبیه گردان خوبی است و برای او هیچ فرقی ندارد که زیر پرچم یزید برود یا برای شهدا سینه بزند. هدفی ندارد. به نظرش زندگی بدون معنی و مفهوم است. همه اشعاری را که در مورد بی وفایی دنیا گفته اند از بر کرده و گاه گاهی چاشنی کلامش میکند.<br /> <br /> شخصیت لمپن از آداب و رسوم هفتاد و سه ملت متأثر است: مشرب اپیکوری و تصوف بمفهوم غلط و متداول، یعنی هرزگی، عیاشی، بی بند و باری و خوار شمردن همه چیز مگر شکم و زیر آن – اگزیستانسیالیسم منحط (معلوم است نه اگزیستانسیالیسم مبارز سارتر و دیگران) – تسلیم و رضای بی چون و چرای بودائی، غنیمت شمردن &quot;دم&quot; و دود و ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد بودن.<br /> <br /> بسیار زودجوش است، زود بهیجان می آید و هر جا راه ببری میرود. و همین است که گاهی در نهضت ها راه پیدا می کند و از جوش و خروش که افتاد باعث از هم پاشیدن آنها می شود. در هر نهضتی بوجود اشخاص با حرارت نیازی هست و از اینرو گردانندگان نهضت ها بدون درنگ لمپن ها را به خود می پذیرند و پایه های قدرت خود را روی شنزار دوششان میگذارند و می بینی که شن وارفته و کاخ به ظاهر محکم روی سرش از هم پاشیده است.[[پرونده:بهروزدهقانی ،،.png|جایگزین=بهروز دهقانی |بندانگشتی|بهروز دهقانی|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%8C%D8%8C.png]]به طور کلی لمپن به دو نحو به نهضت صدمه می زند. يا دستخوش حیله ها و خواستهای طبقه حاکم شدن و به آلت کوبیدن مردم بدل گشتن و يا وارد شدن در نهضت و خرابی بالا آوردن. با اینهمه گاهی از میان همین لمپنهای بی ایمان کسانی برمیخیزند که با ایمان راستین پیش می آیند و تا آخر پایداری میکنند و جان میبازند. نمونه این قبیل اشخاص را در نهضت می بینیم.<br /> <br /> لمپنیزم از امراض ساری دوره رکود و سکون است. در این دوران عده زیادتری پذیرای بیماری هستند چرا که نیاز شدیدی به بیخبری و فراموشی دارند.<br /> <br /> برای داروغه سرخوش چه بهتر از گروهی شهریان بنگی خواب آلوده؟<br /> <br /> در فیلم &quot;گنج قارون&quot; چه فلسفه ای تبلیغ می شود؟ فلسفه ول کن بابا دنیا را. دنیا می گذرد. فایده تلاش و مبارزه چیست.<br /> <br /> مرد &quot;خوشبخت&quot; دستفروش فیلم حتی روی دست علم طب هم میزند و هیچ چیز را به جد نمیگیرد.<br /> <br /> لمپنیزم مثل خوره ای به پیکر اجتماع می افتد و آن را از پائین ببالا میتراشد. طبقه پائین اجتماع زودتر مبتلا می شوند و سپس نوبت خرده بورژواها، &quot;اهل دوایر&quot; و کارمندان است و آنگاه بورژواها.<br /> <br /> بدون شک این مختصر حق مطلب را ادا نمی کند خیلی حرفها به ضرور نگفته باقی می ماند. در این خصوص تاکنون چیزی در ایران منتشر نشده است اما به روایت دوستی، جوان نیکو گویا کرمانشاهی، از سالها پیش دست اندر کار تألیف کتاب بزرگی در باره لمپن های ایران است و فعلا دستهایش در پوست گردو.<br /> <br /> وبعد ازتعریف جامعی که ازعملکرد وکارکرد لمپن میکند. شروع به معرفی لمپن های دوره مشروطیت میکند. ومی نویسد:<br /> <br /> اینک می پردازیم به معرفی چند نفر از لمپن های دوره مشروطیت. در باره هر یک بیشتر از دو یا سه جمله نوشته نشده است، اما همین نشاندهنده شخصیت آنهاست.<br /> <br /> مشهدی عباسعلی در بازارچه دوه چی دکان علاقی داشت و با ستار خان دم از دوستی می زد. به تحریک سران انجمن اسلامیه ستار خان را به خانه ای برد که آنجا بکشندش. اما تیری که باو انداختند به شانه اش خورد. ستار خان زودی در رفت و جان به سلامت برد.<br /> <br /> فتح الله باغمیشه ای معروف به دگیرمانچی در گرماگرم جنگ تبریز آب را بروی مردم بست. امیر خیزی می نویسد: &quot;از الواط و پهلوانان مشهور تبریز بود و در محله ی باغمیشه روزگار خود را به مردم آزاری و بدکاری می گذراند؛ به قول کسروی &quot;یکی از لوتیان دوه چی می بود که به بیرون شهر رفته آبها را از آسیابها بازگردانید و بدینسان نان در شهر نایاب گردیده سختی بیشتر میشد.&quot;<br /> <br /> ایت خلیل (خلیل سگه) یکی از اشخاص بی باک و بی بند و بار بود و خود را در صف مشروطه خواهان و مجاهدین وارد کرده به آزار و اذیت مردم می پرداخت و از بس حرکات ناشایست از وی سر می زد که به (ایت خلیل) اشتهار یافته بود (ص  امیر خیزی)<br /> <br /> عیوضعلی اسکوئی نمونه ای است از آنهائی که نمیدانند چرا، برای که و با که می جنگند. هنگامی که تبریز از چهار طرف محاصره شده بود، فرماندهی گروهی اجیر از طرف عین الدوله به عیوضعلی داده شد که از الواط معروف اسکو بود. مدتها در جنوب غربی تبریز مردم را می چاپید.<br /> <br /> علی اصغر یا قولاغی کسیک اصغر (اصغر گوش بریده) نیز از الواط معروف و رشید محله دوه چی بود (ص  امیر خیزی) که در خدمت انجمن اسلامیه با مجاهدین در افتاده بود.<br /> <br /> حسن دلی (حسن دیوانه) از لمپن های با ایمان است. پس از آنکه مدتها بی هدف زیست در جنبش مشروطیت با مجاهدان همراه شد و سر خود را نیز در این راه بباد داد.<br /> <br /> شبی از شبها مجاهدان تصمیم میگیرند که به سپاه عین الدوله در باسمنج شبیخون بزنند تا مگر راه آذوقه را باز کنند.[[پرونده:صدایی ماندگار .شعرخوانی بهروزدهقانی.png|جایگزین=صدایی ماندگار .شعرخوانی بهروزدهقانی.png|بندانگشتی|150x150پیکسل|صدایی ماندگار .شعرخوانی بهروزدهقانی.png|پیوند=https://www.iran-pedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1_.%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C.png]]مجاهدان بی سر و صدا تا نزدیکی های باسمنج می روند. حسن دلی بدون واهمه به توپ نزدیک میشود و سوار لوله توپ میشود و داد و فریاد راه میاندازد. سربازهای دولتی بیدار می شوند و بگیر و ببند، تا آخر سر مجاهدان عقب مینشینند. حسن دلی همانجا کشته میشود. آن شب به &quot;شب حسن دلی&quot; مشهور است.<br /> ==صدایی ماندگار(شعرخوانی بهروز دهقانی )&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Xa5upG_SIVo صدایی ماندگار-شعرخوانی چریک فدایی خلق بهروز دهقانی]&lt;/ref&gt;==<br /> درابتدا مقدمه ای ازاشرف دهقانی براین دکلمه شعر گفته میشود وتوضیحاتی ازموضوعات وشعرهایی که توسط بهروز دهقانی دراین کلیپ خوانده میشود را میدهد . وسپس شعرها با صدای بهروز دهقانی خوانده میشود .<br /> ==منابع==<br /> {{پانویس|۲}}</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%88&diff=94848 2026-11-05T14:07:37Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =بهروز احسانی <br /> | تصویر =بهروز احسانی اسلاملو.JPG<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر =بهروز احسانی اسلاملو<br /> | زادروز = سال ۱۳۳۴<br /> | زادگاه = ارومیه<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ =۵ مرداد ۱۴۰۴ <br /> | مکان مرگ =زندان قزل‌حصار<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =اعدام<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = تهران<br /> | ملیت =ایرانی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات =دیپلم<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =شغل آزاد<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای =زندانیان سیاسی و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =سازمان مجاهدین خلق<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | مخالفان =حکومت جمهوری اسلامی <br /> | هیئت =<br /> | دین =اسلام<br /> | مذهب =<br /> | اتهام =افساد فی‌الارض، بغی، محاربه، عضویت در سازمان مجاهدین خلق، جمع‌آوری اطلاعات طبقه‌بندی شده و اجتماع و تبانی علیه امنیت نظام<br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان = ۲ فرزند<br /> | والدین = <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''بهروز احسانی اسلاملو'''، (متولد ۱ مهر ۱۳۳۴، ارومیه، ساکن تهران - درگذشته ۵ مرداد ۱۴۰۴، تهران) یکی از هواداران قدیمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] است که در آبان‌ماه در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]، در منزل شخصی خود در تهران دستگیر شد و به بند ۲۰۹ [[زندان اوین]] منتقل گردید. <br /> <br /> او دارای همسر و دو فرزند و سرپرست خانواده و مادر پیرش است. بهروز احسانی در شهریورماه ۱۴۰۳، توسط قاضی [[ایمان افشاری]] در شعبه‌ی ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به اتهام افساد فی‌الارض، بغی، محاربه، عضویت در سازمان مجاهدین خلق، جمع‌آوری اطلاعات طبقه‌بندی شده و اجتماع و تبانی علیه امنیت نظام به اعدام محکوم شده و در روز ۱۸ دی‌ماه حکم اعدام وی بدون طی مراحل دادگاه تجدیدنظر به تأیید دیوان عالی کشور رسید. <br /> <br /> هم‌چنین [[مهدی حسنی]] نیز با همین اتهامات محکوم به اعدام شد. احکام اعدام این دو زندانی سیاسی توسط قضاییه رژیم ایران، با محکومیت شدید داخلی، زندانیان سیاسی و افکار عمومی و هم‌چنین محکومیت شدید مجامع بین‌المللی مواجه شده است. روز شنبه ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۳، جمعی از زندانیان سیاسی از زندان‌های مختلف کشور، با صدور بیانیه‌ای نسبت به صدور احکام اعدام زندانیان سیاسی بهروز احسانی، مهدی حسنی و [[پخشان عزیزی]] هشدار دادند و این احکام را محکوم کردند. <br /> [[رده:اعضای مقاومت ایران]]<br /> سازمان عفو بین‌الملل در دی‌ماه ۱۴۰۳، با انتشار بیانه‌ای خواستار توقف فوری اجرای حکم اعدام زندانیان سیاسی بهروز احسانی اسلاملو و مهدی حسنی شد. زندانی سیاسی بهروز احسانی همراه با مهدی حسنی در روز یکشنبه ۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، از زندان اوین به [[زندان قزلحصار]] کرج (بند امن واحد ۳) منتقل و در سلول‌های انفرادی محبوس شدند. <br /> <br /> شایان ذکر است که بند امن واحد ۳ زندان قزلحصار محلی است که زندانیان محکوم به اعدام، شب قبل از اجرای حکم اعدام در آن‌جا نگهداری می‌شوند. همزمان با انتقال ناگهانی این دو زندانی سیاسی به زندان قزلحصار، جمعی از زندانیان سیاسی در زندان اوین اقدام به تجمع اعتراضی کردند. <br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران نیز نسبت به اعدام قریب‌الوقوع زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی هشدار داد و از جامعه بین‌المللی خواستار جلوگیری از این اعدام‌ها شد. سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، ضمن انتشار خبر انتقال این دو زندانی سیاسی به زندان قزلحصار جهت اجرای حکم اعدام، این احکام را محکوم کرد و از مجامع بین‌الملل خواست که سکوت نکنند. <br /> <br /> هم‌چنین بیش از ۱۵۰ شخصیت سیاسی و بین‌المللی در یکشنبه‌شب ۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، یک نامه‌ی فوری به کمیسر عالی حقوق بشر [[سازمان ملل متحد]] ارسال کردند و خواهان توقف فوری اعدام بهروز احسانی و مهدی حسنی شدند. روز دوشنبه ۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، مصطفی نیلی وکیل بهروز احسانی اسلاملو، اعلام کرد که شعبه دیوان عالی کشور دستور توفق اجرای حکم اعدام بهروز احسانی را صادر کرده است و تا پایان بررسی اعاده دادرسی حکم اعدام اجرا نخواهد شد. <br /> <br /> هم‌چنین عادل احمدیان وکیل آقای مهدی حسنی نیز خبر داد که حکم آقای حسنی متوقف شده است و تا اعاده‌ی دادرسی این حکم اجرا نخواهد شد. سرانجام بهروز احسانی و مهدی حسنی، در سحرگاه یکشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۴، اعدام شدند. بارها قاضی به آنها پیشنهاد کرده بود که اگر حتی در لفظ اظهار پشیمانی کنند حکم آنها خواهد شکست اما آنها قاطعانه چنین پیشنهاداتی را رد کردند. <br /> <br /> سرانجام بهروز احسانی همراه با مهدی حسنی، در سحرگاه یکشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۴، اعدام شدند. اعدام این دو زندانی سیاسی در حالی صورت گرفت که همه‌ی سازمان‌های بین‌المللی از جمله گزارشگران ویژه‌ی سازمان ملل متحد، سازمان عفوبین‌الملل حکم اعدام این دو زندانی سیاسی را محکوم کرده و خواستار لغو آن شده بودند. <br /> <br /> == دستگیری، زندان و شکنجه ==<br /> بهروز احسانی اسلاملو متولد ۱۳۳۴، اهل ارومیه، ساکن تهران و دارای شغل آزاد است. او دارای همسر و دو فرزند و سرپرست خانواده و مادر پیرش است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> بهروز احسانی هوادار قدیمی سازمان مجاهدین خلق و از زندانیان سیاسی دهه‌ی ۱۳۶۰ (۱۳۶۱ تا ۱۳۶۳) است.&lt;ref&gt;[https://iranfreedom.net/%d9%81%d9%88%d8%b1%db%8c-%d9%81%d9%88%d8%b1%db%8c%d8%9b-%d8%a8%d9%87%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%a7%d8%ad%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%88-%d9%85%d9%87%d8%af%db%8c-%d8%ad%d8%b3%d9%86%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7/ آخرین خبرها از انتقال زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی برای اعدام - سایت ایران آزادی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بهروز احسانی در آبان‌ماه در بحبوحه اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، در مزل شخصی خود در تهران دستگیر و به بند ۲۰۹ زندان اوین منتقل شد و به‌مدت ۳ ماه و نیم تحت شکنجه و بازجویی قرار گرفت و سپس به بند ۴ زندان اوین منتقل گردید.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> بهروز احسانی پیش از این نیز در سال ۱۳۹۸، پس از شرکت در مراسم خاکسپاری [[پویا بختیاری]] (یکی از جان باختگان [[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|تظاهرات سراسری آبان ۹۸]]) دستگیرشده بود و به ۸۰ ضربه شلاق محکوم گردید، ولی برای اجرای حکم نرفت که بعدها این سابقه در پرونده‌اش در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب علیه او استفاده شد.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/cd0jg8rj4ddo تأیید حکم اعدام بهروز احسانی اسلاملو، زندانی سیاسی در دیوان عالی؛ وکلا «تقاضای اعاده دادرسی می‌کنند» - سایت بی‌بی‌سی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> هنگامی که بهروز احسانی در بازداشت به‌سر می‌برد، مادرش فوت کرد، اما مقامات قضاییه رژیم ایران با مرخصی کوتاه‌مدت او جهت شرکت در مراسم خاکسپاری مادرش موافقت نکرد. آقای احسانی به دلیل کهولت سن با مشکلات جسمی مواجه است و از مشکل تیروئید نیز رنج می‌برد.&lt;ref&gt;[https://www.radiozamaneh.com/833974/ پیام بهروز احسانی، زندانی محکوم به اعدام از زندان اوین: «مردمی که آزادی می‌خواهند حق‌شان اعدام نیست» - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === دادگاه، حکم اعدام ===<br /> بهروز احسانی در شهریورماه ۱۴۰۳، توسط قاضی ایمان افشاری در شعبه‌ی ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به اتهام افساد فی‌الارض، بغی، محاربه، عضویت در سازمان مجاهدین خلق، جمع‌آوری اطلاعات طبقه‌بندی شده و اجتماع و تبانی علیه امنیت نظام به اعدام محکوم شده و در روز ۱۸ دی‌ماه حکم اعدام وی بدون طی مراحل دادگاه تجدیدنظر به تأیید دیوان عالی کشور رسید. هم‌چنین مهدی حسنی نیز با همین اتهامات محکوم به اعدام شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3/ جدیدترین خبر از بهروز احسانی و مهدی حسنی زندانیان سیاسی محکوم به اعدام پس از انتقال - سایت کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== پیام بهروز حسنی نسبت به حکم اعدامش ====<br /> پس از ابلاغ حکم اعدام بهروز احسانی، او در روز جمعه ۳۰ شهریور، در پیامی از زندان در مورد حکم اعدامش نوشت:&lt;blockquote&gt;«مردم شریف و قهرمان ایران<br /> <br /> اینجانب بهروز احسانی که در بند ۴ زندان اوین محبوس می‌باشم، در آبان‌ماه ۱۴۰۱ توسط وزارت اطلاعات دستگیر و به انفرادی ۲۴۰ (زیر نظر ۲۰۹) منتقل و آنگاه پس از ۳ ماه و نیم به بند ۴ اوین منتقل شدم. بالاخره بعد از ۲۲ماه بلاتکلیفی اکنون بدون مستندات برایم حکم اعدام صادر کرده‌اند. از این نظام اعدامی جز این برنمی‌آید. <br /> <br /> من همان‌طور که در دوره بازجویی گفته بودم، به‌قول شهید [[خسرو گلسرخی]] بر سر جانم آن‌هم در سن ۷۰سالگی با کسی چانه نمی‌زنم و اصلاً نگران ۱۰درصد باقی‌مانده عمرم نیستم. آماده‌ام تا جان ناچیزم فدیه راه رهایی مردم ایران باشد.<br /> <br /> حکم ما در دومین سالگرد قیام ۴۰۱ به ما اعلام شد. بر روان پاک بیش از ۷۰۰شهید آن قیام بزرگ درود می‌فرستم و سر تعظیم فرود می‌آورم. این رژیم خون‌ریز از سرکوب و اعدام تغذیه می‌کند. گذشته از زندانیان سیاسی روزانه از زندانیان عادی نیز سرهایی بر دار می‌رود که منشأ جرایم و اتهامات آن‌ها همین رژیم است و قربانیان بی‌دفاع همین نظام و همین شرایط اند. <br /> <br /> ما سی‌وچهارمین هفته اعتصاب غذای سه‌شنبه‌های نه به اعدام را همراه با ۲۱زندان دیگر در سراسر کشور پشت سر گذاشته‌ایم و تا روزی که سرها بالای دار می‌رود به اعتصاب سه‌شنبه‌ها ادامه خواهیم داد.<br /> <br /> از هم میهنان عزیز، مجامع بین‌المللی و نهادهای حقوق‌بشری می‌خواهم که علیه اعدام در ایران همین امروز اقدام کنند چرا که فردا دیر است. در سه‌شنبه‌های نه به اعدام با ما همراهی کنید. مردمی که آزادی و جمهوری دموکراتیک را می‌خواهند حقشان اعدام نیست. سکوت جامعه جهانی باعث جری شدن این رژیم در اجرای اعدام است. مماشات با این رژیم را بس کنید.<br /> <br /> با درود به تمام شهیدان راه آزادی و با درود به شرف ایران و ایرانی»&lt;ref&gt;[https://bazdashtshodegan.com/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%88%D8%9B-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF/ بهروز احسانی اسلاملو؛ آشنایی با یک زندانی سیاسی محکوم به اعدام - سایت صدای بازداشت‌شدگان]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == واکنش‌های داخلی و خارجی ==<br /> احکام اعدام این دو زندانی سیاسی توسط قضاییه رژیم ایران، با محکومیت شدید داخلی، زندانیان سیاسی و افکار عمومی و هم‌چنین محکومیت شدید مجامع بین‌المللی مواجه شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === بیانیه زندانیان سیاسی ===<br /> روز شنبه ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۳، جمعی از زندانیان سیاسی از زندان‌های مختلف کشور، با صدور بیانیه‌ای نسبت به صدور احکام اعدام زندانیان سیاسی بهروز احسانی، [[مهدی حسنی]] و [[پخشان عزیزی]] هشدار دادند و این احکام را محکوم کردند. در متن این بیانیه آمده است:&lt;blockquote&gt;«در حالی که نظام سیاسی حاکم بر ایران با تداوم سیاست‌های بحران زای داخلی و خارجی وضعیت دهشتناکی را برای مردم ایران ایجاد کرده است، راه حل را در تشدید سرکوب‌ها در حوزه‌های اجتماعی و سیاسی و فرهنگی جست‌وجو می‌کند. حاکمیت که نگران شکل‌گیری جنبش‌های اعتراضی دیگری است تلاش می‌کند با افزایش بی‌سابقه مجازات اعدام، سایه وحشت و هراس را بر جامعه نگه دارد. <br /> <br /> به گونه‌ای که با اعدام بیش از ۱۰۰۰ نفر، ۷۵ درصد اعدام‌های صورت گرفته در جهان در سال ۲۰۲۴ سهم مردم ایران شده است. در تازه‌ترین مورد حکم اعدام سه زندانی سیاسی پخشان عزیزی، بهروز احسانی و مهدی حسنی در دیوان عالی تأیید شده و بیم آن می‌رود که این احکام اجرا شود؛ لذا ما جمعی از زندانیان سیاسی با محکومیت اصل مجازات اعدام، آن را نمونه‌ای از قتل عمد حکومتی تلقی کرده و خواهان لغو کلی این مجازات غیرانسانی و ارتجاعی هستیم. <br /> <br /> ضمناً با اعلام حمایت و پشتیبانی خود از سه زندانی سیاسی پخشان عزیزی، بهروز احسانی و مهدی حسنی، از مردم ایران و هم‌چنین مجامع و سازمان‌های بین‌المللی به‌ویژه نهادهای فعال در حوزه حقوق بشر، می‌خواهیم که در راستای نجات جان زندانیان سیاسی که با خطر حکم اعدام روبه‌رو هستند و هم‌چنین لغو کلی مجازات اعدام، از تمام ظرفیت خود برای اقدامات مؤثر استفاده نمایند.<br /> <br /> '''اسامی امضا کنندگان:'''<br /> <br /> زرتشت احمدی راغب، حسین استاجی، شیوا اسماعیلی، رضا اکبری‌منفرد، سپهر امام جمعه، لقمان امین‌پور، سیامک امینی، محمود اوجاقلو، [[گلرخ ایرایی]]، محمد آشتیانی عراقی، شهریار براتی‌نیا، وحید بنی‌عامریان، یدی بهاری، سکینه پروانه، مرتضی پروین، محمدحسن پوره، حسین پیری، محمد تقوی، فروغ تقی‌پور، عیسی چولاندیم، احمدرضا حائری، محمد حبیبی، ناهید خداجو، نسرین خضری جوادی <br /> <br /> شاهرخ دانشورکار، میثم دهبان‌زاده، مهران رئوف، رضا رضایی، کامران رضایی‌فر، داوود رضوی، خسرو رهنما، خشایار سفیدی، حمزه سواری، شیوا شاه‌سیاه، محمد شافعی، حسین شنبه‌زاده، حسین شهسواری، مولود صفایی، [[زهرا صفایی]]، سپهر ضیایی، فاطمه ضیایی آزاد (حوریه)، هومن طاهری، جمشید عزیزی، بابک علیپور، [[مرضیه فارسی]]، نصرالله فلاحی، الهه فولادی، پویا قبادی، آذر کوروندی، اسماعیل گرامی <br /> <br /> [[سعید ماسوری]]، رضا محمدحسینی طامه، محمدعلی محمودی، [[امیرحسین مرادی]]، [[وریشه مرادی]]، بابک مرادی، علی معزی، فرزاد معظمی گودرزی، جواد منبری، ابوالحسن منتظر، محمد نجفی، طاهره نوری، حورا نیکبخت، اسدالله هادی، علی هارون‌الرشیدی علی، مریم یحیوی، [[علی یونسی]]، میریوسف یونسی»&lt;ref&gt;[https://iranhrs.org/%d8%ad%da%a9%d9%85-%d8%a7%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%85-%d8%a8%d9%87%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%a7%d8%ad%d8%b3%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%8c-%d9%85%d9%87%d8%af%db%8c-%d8%ad%d8%b3%d9%86%db%8c-%d9%88-%d9%be%d8%ae%d8%b4/ بیانیه ۶۸ تن از زندانیان سیاسی علیه تأیید حکم اعدام بهروز احسانی، مهدی حسنی و پخشان عزیزی - سایت کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:بیانیه سازمان عفو بین‌الملل؛.JPG|جایگزین=بیانیه سازمان عفو بین‌الملل|بندانگشتی|268x268پیکسل|بیانیه سازمان عفو بین‌الملل]]<br /> <br /> === بیانیه‌های سازمان عفو بین‌الملل ===<br /> سازمان عفو بین‌الملل در دی‌ماه ۱۴۰۳، با انتشار بیانه‌ای خواستار توقف فوری اجرای حکم اعدام زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی شد. عفو بین‌الملل در این بیانیه نوشته است که این دو زندانی سیاسی پس از بازداشت تحت شکنجه قرار گرفته و به‌مدت طولانی در سلول انفرادی نگهداری شده‌اند تا وادار به اعتراف اجباری شوند. محاکمه این دو زندانی توسط دادگاه انقلاب به‌شدت ناعادلانه بوده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> سازمان عفو بین‌الملل هم‌چنین به تاریخ ۵ بهمن ۱۴۰۳ برای نجات ۶زندانی در معرض خطر اعدام، اطلاعیه «اقدام فوری» (Urgent action) صادر کرد. این ۶زندانی، ابوالحسن منتظر، اکبر (شاهرخ) دانشورکار، بابک علیپور، محمد تقوی سنگدهی، پویا قبادی و وحید بنی‌عامریان هستند. طبق این اطلاعیه عفو بین‌الملل، دادگاه رژیم این ۶زندانی را در اکتبر ۲۰۲۴ به اتهام شورش مسلحانه محاکمه و محکوم کرده است. آنها در پی یک محاکمه به‌شدت ناعادلانه که با شکنجه و سایر بدرفتاریها برای گرفتن اعترافات اجباری همراه بوده، به اعدام محکوم شده‌اند.<br /> <br /> در حساب ایکس عفو بین‌الملل آلمان نیز نسبت به خطر اعدام بهروز احسانی و مهدی حسنی درخواست اقدام فوری شد. در این رابطه عفو بین‌الملل نوشت: &lt;blockquote&gt;<br /> <br /> «صدها اعدام تنها در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که ما نباید چشم بپوشیم. زمان کمی باقی مانده است.<br /> <br /> «همین الآن اقدام کنید! نشان دهید که دنیا نظاره‌گر است».&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84 درخواست جهانی اقدام فوری برای توقف اعدام بهروز احسانی و مهدی حسنی از سوی عفو بین‌الملل - سایت مجاهدین]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === انتقال به زندان قزلحصار ===<br /> زندانی سیاسی بهروز احسانی همراه با مهدی حسنی در روز یکشنبه ۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، از زندان اوین به زندان قزلحصار کرج (بند امن واحد ۳) منتقل و در سلول‌های انفرادی محبوس شدند. شایان ذکر است که بند امن واحد ۳ زندان قزلحصار محلی است که زندانیان محکوم به اعدام، شب قبل از اجرای حکم اعدام در آن‌جا نگهداری می‌شوند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === اقدامات داخلی و خارجی جهت توقف اعدام ===<br /> همزمان با انتقال ناگهانی زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی به زندان قزلحصار، جمعی از زندانیان سیاسی در زندان اوین اقدام به تجمع اعتراضی کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2025/01/article-193 انتقال بهروز احسانی اسلاملو و مهدی حسنی به زندان قزلحصار جهت اجرای حکم اعدام - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''[[شورای ملی مقاومت ایران]]'''، تا کنون با صدور ۵ اطلاعیه، خواستار اقدام فوری کمیسر عالی و شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و سایر ارگان‌های ملل متحد و هم‌چنین اتحادیه اروپا و کشورهای اروپایی برای نجات بهروز احسانی و مهدی حسنی گردید.&lt;ref&gt;[https://m.mojahedin.org/id/7377725d-da8d-49b3-993c-3b747e023330 تأیید حکم اعدام بهروز احسانی و مهدی حسنی به اتهام عضویت در مجاهدین - سایت سازمان مجاهدین خلق]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranncr.org/2025/01/26/11854/ بهروز احسانی و مهدی حسنی از اوین به قزلحصار منتقل شدند و در خطر اعدام فوری قرار دارند - سایت شورای ملی مقاومت ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === هشدار سازمان‌های حقوق بشری ===<br /> سازمان حقوق بشر ایران نیز نسبت به اعدام قریب‌الوقوع زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی هشدار داد و از جامعه بین‌المللی خواستار جلوگیری از این اعدام‌ها شد. محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران در این‌باره گفت:&lt;blockquote&gt;«مقامات جمهوری‌اسلامی در روزهای اخیر با مرتبط کردن قتل قضات مقیسه و رازینی به سازمان مجاهدین خلق، زمینه را برای اجرای احکام اعدام زندانیان مرتبط با این سازمان آماده کرده‌اند. به همین دلیل خطر اجرای احکام اعدام این زندانیان بسیار جدی‌ست. ما از جامعه جهانی، نهادهای حقوق‌بشری و عموم مردم ایران می‌خواهیم که با تلاش خود هزینه سیاسی اعدام‌ها را بالا ببرند.»&lt;ref&gt;[https://www.azadi-b.com/?p=52300 خطر اعدام قریب‌الوقوع بهروز احسانی‌اسلاملو و مهدی حسنی - سایت آزادی بیان]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، ضمن انتشار خبر انتقال زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی به زندان قزلحصار جهت اجرای حکم اعدام، این احکام را محکوم کرد و نوشت:&lt;blockquote&gt;«سازمان حقوق بشری هەنگاو ضمن محکومیت قاطع این احکام، از سازمان ملل، اتحادیه اروپا، نهادهای حقوق بشری و تمامی کشورهای متعهد به اصول حقوق بشر می‌خواهد که برای جلوگیری از اجرای این اعدام‌ها فوراً اقدام کنند. اعدام زندانیان سیاسی، به‌ویژه در شرایطی که نقض دادرسی عادلانه مشهود است، نقض آشکار حقوق بشر و مصداق مجازات فراقضایی محسوب می‌شود. سکوت جامعه جهانی، چراغ سبزی برای تداوم ماشین اعدام جمهوری اسلامی خواهد بود.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نامه شخصیت‌های سیاسی و بین‌المللی ===<br /> [[پرونده:نامه شخصیتها.jpg|جایگزین=نامه فوری شخصیت‌های سیاسی و بین‌المللی جهت توقف حکم اعدام مهدی حسین و بهروز احسانی|بندانگشتی|270x270پیکسل|نامه فوری شخصیت‌های سیاسی و بین‌المللی جهت توقف حکم اعدام مهدی حسین و بهروز احسانی]]<br /> <br /> به دنبال انتقال زندانیان سیاسی بهروز احسانی اسلاملو و مهدی حسنی به زندان قزلحصار، بیش از ۱۵۰ شخصیت سیاسی و بین‌المللی در یکشنبه‌شب ۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، یک نامه‌ی فوری به کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد ارسال کردند. در متن این نامه آمده است:&lt;blockquote&gt;«عالیجناب ولکر تورک<br /> <br /> کمیسر عالی حقوق‌بشر سازمان ملل<br /> <br /> دفتر کمیساریای عالی حقوق‌بشر (OHCHR)<br /> <br /> ۲۶ژانویه ۲۰۲۵<br /> <br /> ما به‌طور فوری خواستار مداخله شما برای نجات بهروز احسانی، ۶۹ ساله، و مهدی حسنی، ۴۸ ساله، زندانیان سیاسی ایرانی که با خطر اعدام قریب‌الوقوع مواجه هستند، می‌باشیم. احکام اعدام آنان در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۲۵ توسط دیوان عالی ایران تأیید شد؛ این تأییدیه پس از محاکمه‌ای ناعادلانه به اتهاماتی مرتبط با فعالیت‌های سیاسی آنان صادر شد. <br /> <br /> در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۵، هر دو به‌زور از زندان اوین به زندان قزلحصار، جایی که اکثر اعدام‌ها در آن‌جا انجام می‌شود، در شرایط مشکوک منتقل شدند که منجر به اعتراض هم‌بندان شد. این اقدام، همراه با قطع خطوط ارتباطی، نشان می‌دهد که مقامات در حال آماده شدن برای اعدام مخفیانه آن‌ها هستند. <br /> <br /> هر دو نفر در ابتدا در محاکمه‌ای ناعادلانه به ریاست قاضی ایمان افشاری از شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۴ محکوم شدند. اتهامات آنان شامل «بغی، محاربه، افساد فی‌الارض، عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران، اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی، در اختیار داشتن اطلاعات محرمانه، و نگهداری غیرقانونی سلاح و مهمات» بود. <br /> <br /> این احکام در حالی صادر شد که گزارش‌های معتبری از شکنجه‌های جسمی و روانی آنان در بند ۲۰۹ زندان اوین پس از بازداشت‌شان در اواخر سال ۲۰۲۲ منتشر شده است. آنان از محاکمه عادلانه محروم شدند و درخواست تجدیدنظر آنان به‌طور خلاصه رد شد که این موارد نقض تعهدات ایران تحت قوانین بین‌المللی حقوق‌بشر است. <br /> <br /> به‌طور هشداردهنده‌ای، مقامات ایرانی سال گذشته حدود ۱۰۰۰ زندانی را اعدام کردند و از اعدام‌های جمعی برای ایجاد رعب و وحشت و سرکوب اعتراضات استفاده کردند. ما با احترام از شما می‌خواهیم که از رهبری و توان اخلاقی خود برای موارد زیر استفاده کنید:<br /> * اعدام قریب‌الوقوع بهروز احسانی و مهدی حسنی را محکوم کنید و از مقامات ایرانی بخواهید که فوراً اجرای این احکام اعدام را متوقف کنند.<br /> * جامعه بین‌المللی را برای اعمال فشار بر ایران جهت پایبندی به تعهدات حقوق‌بشری خود و توقف استفاده از مجازات اعدام به‌عنوان ابزاری برای سرکوب سیاسی بسیج کنید.<br /> * درخواست دسترسی فوری ناظران مستقل برای ارزیابی وضعیت زندانیان سیاسی در ایران را مطرح کنید.<br /> <br /> جامعه بین‌المللی نمی‌تواند در برابر چنین نقض آشکار حقوق‌بشر سکوت کند. زمان بسیار حیاتی است و با احترام از شما می‌خواهیم که به‌سرعت و قاطعانه برای جلوگیری از این اعدامها اقدام کنید. از توجه فوری شما به این درخواست فوری سپاسگزاریم.<br /> <br /> رونوشت: مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد وضعیت حقوق‌بشر در ایران<br /> <br /> موریس تیدبال-بینز، گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد اعدام‌های خودسرانه، خلاصه یا فراقانونی»&lt;ref&gt;[https://iranntv.com/947475-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B1%DB%B0%DB%B0%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D9%84%DA%A9%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9-%DA%A9 نامه فوری بیش از ۱۵۰شخصیت به ولکر تورک کمیسر عالی حقوق‌بشر و مای ساتو گزارشگر ویژه سازمان ملل - سایت سیمای آزادی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;شایان ذکر است که رژیم ایران هواداران و اعضای خانواده‌ی مجاهدین خلق را به‌طور سیستماتیک مورد اذیت و آزار قرار می‌دهد؛ از جمله حبس طولانی، احضار مکرر به نهادهای امنیتی، مصادره اموال و احکام اعدام که ابزارهای نظام جمهوری اسلامی برای اعضای پیشین، هواداران مجاهدین و خانواده‌هایشان هستند. «رادیو زمانه»<br /> <br /> === توقف احکام اعدام ===<br /> روز دوشنبه ۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، مصطفی نیلی وکیل بهروز احسانی اسلاملو، اعلام کرد که شعبه دیوان عالی کشور دستور توفق اجرای حکم اعدام بهروز احسانی را صادر کرده است و تا پایان بررسی اعاده دادرسی حکم اعدام اجرا نخواهد شد.<br /> <br /> هم‌چنین عادل احمدیان وکیل آقای مهدی حسنی نیز خبر داد که حکم آقای حسنی متوقف شده است و تا اعاده‌ی دادرسی این حکم اجرا نخواهد شد.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D9%84%D9%82-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D9%82%D8%A8%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C توقف حکم اعدام و حلق‌آویز و قبول اعادهٔ دادرسی بهروز احسانی و مهدی حسنی - سایت سازمان مجاهدین خلق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اجرای حکم اعدام ==<br /> بهروز احسانی و مهدی حسنی، در سحرگاه یکشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۴، اعدام شدند. حکم اعدام این دو زندانی سیاسی توسط قاضی ایمان افشاری رئیس شعبه ۲۶ انقلاب تهران صادر شده بود. بهروز احسانی و مهدی حسنی به اتهام «محاربه و افساد فی الارض، بغی، عضویت در سازمان مجاهدین خلق، جمع‌آوری اطلاعات طبقه‌بندی‌شده و اجتماع و تباتی علیه امنیت ملی» محکوم به اعدام شده بودند. اعدام این دو زندانی سیاسی در حالی صورت گرفت که همه‌ی سازمان‌های بین‌المللی از جمله گزارشگران ویژه‌ی سازمان ملل متحد، سازمان عفوبین‌الملل حکم اعدام این دو زندانی سیاسی را محکوم کرده و خواستار لغو آن شده بودند.<br /> <br /> در اسفندماه ۱۴۰۳ مای ساتو، گزارشگر ویژه‌ی حقوق‌بشر در ایران، مارگارت ساترثویت گزارشگر ویژه‌ی استقلال قضات و وکلا و موریس تیدبال-بینز گزارشگر ویژه‌ی اعدام‌های فراقضایی، خودسرانه و فراقانونی طی بیانیه‌ای اعلام کرده بودند اعدام مهدی حسنی و بهروز احسانی که در پی محاکمه‌هایی مخدوش‌شده با شکنجه و اعتراف‌های اجباری توسط دیوان عالی تأیید شده باید سریعاً متوقف شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AF%DA%98%D8%AE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%B2%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF دژخیمان خامنه‌ای در یک جنایت سبعانه ۲مجاهد خلق زندانیان سیاسی بهروز احسانی و مهدی حسنی را اعدام کردند - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> حکومت مذهبی ایران جزو کشورهای با بیشترین سرانه اعدام در جهان است و آمار اعلام شده تنها مربوط به اعدام‌هایی است که نهادهای حقوق بشری موفق به ثبت و مستندسازی آن‌ها شده‌اند. به گفته این نهادها، نظام جمهوری اسلامی از اعدام به عنوان ابزار سرکوب سیاسی مخالفان استفاده می‌کند و اجرای احکام اعدام پس از [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران|جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل]] شتاب گرفته است.<br /> <br /> در همین زمینه استفان جی. رپ، حقوقدان و از دادستان‌های پیشین دادگاه بین‌المللی کیفری، هفته گذشته با انتشار مقاله‌ای در روزنامه‌ی واشینگتن‌پست در مورد تشدید نقض حقوق بشر در ایران و افزایش موارد اعدام شهروندان در پی جنگ اخیر ایران و اسرائیل هشدار داد. او که سمت سفیر ویژه ایالات متحده آمریکا در امور جنایت‌های جنگی را داشته است، در مقاله‌اش نوشت:&lt;blockquote&gt;«کشتار تازه‌ی مردم ایران به‌دست حکومت حاکم بر تهران در برابر چشم همگان در حال رخ دادن است».&lt;/blockquote&gt;شایان ذکر است که خانواده و وکلای بهروز احسانی و مهدی حسنی هیچ اطلاعی از اعدام نداشتند. به خانواده‌های این دو زندانی سیاسی نه برای ملاقات آخر خبر دادند و نه اطلاعی درباره اینکه می‌خواهند اعدام کنند. خانواده و وکلای هر دو زندانی پس از اعدام آن‌ها از طریق خبرگزاری میزان و رسانه‌های حکومتی از اعدام باخبر شدند.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/iran-judiciary-executed-2-other-protesters-mahsa-movement/33485008.html مهدی حسنی و بهروز احسانی اسلاملو، از بازداشتی‌های ۱۴۰۱، اعدام شدند - رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعدام این دو زندانی سیاسی در حالی به اجرا درآمد که روند دادرسی آنان با نقض گسترده اصول دادرسی عادلانه همراه بوده و درخواست اعاده دادرسی‌شان بارها و بدون بررسی دقیق از سوی دیوان عالی کشور رد شده بود.&lt;ref&gt;[https://iranhrs.org/%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86/ اعدام مهدی حسنی و بهروز احسانی در زندان قزلحصار نقض آشکار عدالت قضایی - کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پیش از این بهروز احسانی پس از دریافت حکم اعدام در پیامی به مردم ایران گفته بود: &lt;blockquote&gt;«از این نظام اعدامی جز این بر نمی‌آید. من بر سر جانم با کسی چانه نمی‌زنم و آماده‌ام تا جان ناچیزم فدیه راه رهایی مردم ایران باشد...».&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==اطلاعیه شورای ملی مقاومت ایران==<br /> [[پرونده:شورای ملی مقاومت ایران؛1.jpg|جایگزین=شورای ملی مقاومت ایران|بندانگشتی|243x243پیکسل|شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> شورای ملی مقاومت ایران، پس از اعدام بهروز احسانی و مهدی حسنی در روز یکشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۴، اطلاعیه‌ای در محکومیت این اعدام‌ها صادر کرد. در این اطلاعایه آمده است:&lt;blockquote&gt;اعدام جنایتکارانه مجاهدان خلق بهروز احسانی و مهدی حسنی<br /> <br /> سپیده‌دم یکشنبه ۵مرداد ۱۴۰۴ همزمان با سالگرد قتل‌عام ۳۰هزار زندانی سیاسی در سال ۶۷، دژخیمان خامنه‌ای در جنایتی سبعانه، مجاهدان قهرمان بهروز احسانی و مهدی حسنی را در زندان قزلحصار حلق‌آویزان کردند.<br /> <br /> مجاهد شهید بهروز احسانی ۷۰ساله از فرزندان دلیر مردم ارومیه و از زندانیان سیاسی دهه ۶۰، در آذرماه ۱۴۰۱ در تهران دستگیر شد. مجاهد شهید مهدی حسنی ۴۸ساله از فرزندان شجاع مردم شهرری در مهر ۱۴۰۱ در زنجان دستگیر شد. آنها در بند ۲۰۹ اوین تحت شکنجه‌های وحشیانه قرار گرفتند و در ۲۶شهریور ۱۴۰۳ توسط قاضی جنایتکار «ایمان افشاری» رئیس شعبه ۲۶ بیدادگاه ضدانقلاب تهران به‌خاطر عضویت در سازمان مجاهدین به اعدام محکوم شدند. <br /> <br /> این حکم متعاقباً توسط دیوان عالی رژیم تأیید شد. این دیوان درخواست اعاده دادرسی را نیز ۴بار رد کرد.<br /> <br /> خانم مریم رجوی رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران با درود به این مجاهدان سرموضع که پس از ۳سال پایداری در برابر شکنجه و فشار و تهدید در اوج سرفرازی به عهد خود با خدا و خلق وفا کردند، گفت: خامنه‌ای، ضحاک ماربه‌دوش، در واپسین ایام حکومت ننگینش دست به جنایت بزرگی زد تا شاید چند صباحی به عمر رژیمش بیفزاید، اما تنها خشم و نفرت مردم ایران را برمی‌انگیزد و عزم جوانان رشید ایران‌زمین برای مقابله با فاشیسم دینی را دوچندان می‌کند.<br /> <br /> وی سازمان ملل متحد و کشورهای عضو را به محکومیت قاطع علیه این جنایت سبعانه فراخواند و گفت محکومیت لفظی کافی نیست، زمان اتخاذ تصمیمات عملی و مؤثر فرارسیده است. بی‌عملی جامعه جهانی این رژیم خون‌ریز را در جنایت و اعدام بیشتر تشویق کرده است. شمار زیادی از زندانیان مجاهد و مبارز زیر حکم اعدام به‌سر می‌برند باید برای نجات جان آنها دست به اقدام فوری زد.<br /> <br /> علاوه بر بهروز احسانی و مهدی حسنی ۱۴زندانی سیاسی دیگر به‌اتهام عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران توسط قضاییه جلادان به اعدام محکوم شده‌اند و در خطر اجرای حکم قرار دارند.<br /> <br /> خانم رجوی خطاب به رهبران و سیاستمداران کشورهای مختلف گفت سکوت در برابر اعدام‌های فزاینده و نقض وحشیانه حقوق‌بشر در ایران در ۴دهه گذشته برای آخوندهای حاکم تنها چراغ سبزی برای ادامه جنایت علیه مردم ایران نبوده بلکه مشوق رژیم در صدور تروریسم و جنگ‌افروزی و تلاش برای دستیابی به بمب اتمی هم بوده است. بی‌عملی دولت‌ها باعث شد که فراخوان‌های مکرر سازمان‌های حقوق‌بشری و پارلمان‌های مختلف هم برای جلوگیری از اعدام بهروز و مهدی مؤثر واقع نشود. به این بی‌عملی در مقابل رژیم اعدام و شکنجه و ترور خاتمه دهید.<br /> <br /> بهروز پس از دریافت حکم اعدام در پیامی به مردم ایران گفت: «…بر سر جانم با کسی چانه نمی‌زنم و آماده‌ام تا جان ناچیزم فدیه راه رهایی مردم ایران باشد…». مهدی در مهرماه ۱۴۰۳ اعلام کرد: «با افتخار اعلام می‌کنم از این‌که جان خود را در راه آزادی وطن و مردم شریف ایران تقدیم می‌کنم بسیار خوشحالم… قضات آدمکش رژیم باید خواب این را ببینند که من از موضع خود حتی یک درصد پایین بیایم. همان‌طور که جلوی قاضی و دادستان مرتجعین با سرافرازی کامل اعلام داشتم من هوادار سازمان هستم و بس».<br /> <br /> دبیرخانه [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> <br /> <br /> ۵ مرداد ۱۴۰۴ (۲۷ ژوئیه ۲۰۲۵)&lt;ref&gt;[https://www.iranncr.org/2025/07/27/12626/ اعدام جنایتکارانه مجاهدان خلق بهروز احسانی و مهدی حسنی - شورای ملی مقاومت ایران]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85_%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C&diff=94846 2026-11-05T14:06:18Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = بهرام عالیوندی<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =<br /> | تصویر =بهرام عالیوندی.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر =<br /> | زادروز = ۱۵ بهمن ۱۳۰۶ خورشیدی<br /> | زادگاه = کازرون<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۱ خرداد ۱۳۹۱ خورشیدی<br /> | مکان مرگ = وین، اتریش<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = [[کازرون]]، [[شیراز]]، [[ممسنی]]، [[تهران]]، [[وین]]<br /> | ملیت =<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات = لیسانس نقاشی تزیینی<br /> | دانشگاه = دانشکده هنرهای تزیینی در تهران<br /> | پیشه = نقاش<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = نقاشی<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش = عضو شورای ملی مقاومت ایران<br /> | مخالفان =<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام =<br /> | مجازات =<br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر = ناهید همت‌آبادی<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان = بهنام و شهرام<br /> | والدین =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''بهرام عالیوندی،''' (زاده‌ی ۱۵ بهمن ۱۳۰۶ در کازرون - درگذشته ۱ خرداد ۱۳۹۱ در وین) از پیش‌کسوتان نقاشی مدرن در ایران و از پرکارترین هنرمندان ایرانی و اعضای [[شورای ملی مقاومت ایران]] در تبعید است.<br /> [[رده:هنرمندان]]<br /> او بعد از مهاجرت از کشور سالها در اتریش به سر برد و چندین نمایشگاه در کشورهای آلمان و اتریش برگزار کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;همبستگی ملی - [https://www.hambastegimeli.com/%DA%AF%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/64124-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%88% گرامیداشت زنده یاد بهرام عالیوندی، استاد چیره‌دست نقش‌ها و رنگ‌ها]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == زندگی‌نامه ==<br /> وی در ۱۳۰۶ خورشیدی در شهر کازرون در استان فارس به دنیا آمد. خانواده‌اش در دو سالگی به دلیل این‌که مادرش اهل [[شیراز]] بود به آنجا نقل مکان کردند. سپس از شیراز به ممسنی رفتند و بهرام تا کلاس ۶ ابتدایی در آنجا درس خواند.<br /> <br /> پدربزرگش ازخوانین ممسنی بود، مردی تصویرگر نقاشی‌های ساده ابتدایی اما زیبای کتاب دکامرون اثر معروف بوکاچیو با ترجمه احمد دریابیگی.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; حتی گفته‌اند کلمه الله را روی دانه برنج نوشته بود. پدرش نیز نقشه خطه ممسنی را دقیقاً ترسیم کرده و آنرا در اداره دولتی مرکز ممسنی، نورآباد، آویخته بودند.<br /> <br /> بهرام عالیوندی از کودکی به نقاشی علاقمند بود، در مدرسه نقشه جغرافی می‌کشید که آنها را به دیوار کلاس یا دفتر مدرسه نصب می‌کردند. بعد از شش سال دبستان، دبیرستان را در شیراز شروع می‌کند و طبق گفته خود برای امرار معاش از روی نقاشی‌های دیگران کپی می‌کند و برای تأتر دکور می‌زند و پلاکارد سینما می‌سازد اما در هیچ‌کدام موفقیتی نداشته‌است.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;نقاشی که در زمستان آمد و در بهار رفت - [https://bahramalivandi.org/index.php/بیوگرافی بیوگرافی استاد بهرام عالیوندی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بهرام عالیوندی با [[ناهید همت‌آبادی]] ازدواج کرد. آنها صاحب دو فرزند به نامهای شهرام و بهنام می‌باشند.ناهید همت‌آبادی خواننده اپرا و عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]] می‌باشد.<br /> <br /> == فعالیت‌های هنری ==<br /> پس از پایان دبیرستان و خدمت سربازی به [[تهران]] آمد و یک‌سالی به کارهای مختلف پرداخت و عصرها به هنرستان [[کمال الملک]] رفت. پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] باحمایت برادر بزرگ که کارمند عالیرتبه دولت بود، در هنرستان زیبای پسران نام‌نویسی کرد، جایی که خود بعداً در آنجا و نیز هنرستان نقاشی دختران هنرآموز نقاشی گردید. در آنجا [[جلال آل احمد]] مربی ادبیات و مشوق او بود و تا آخرین روزهای حیات وی را زیر نظر داشت. در همین دوره بورسی ۴ ساله برای فرانسه نصیبش شد اما ساواک اجازه خروج از کشور به او نداد. جلال آل احمد هم به او گفت «در اروپا که به تو آمپول هنر تزریق نمی‌کنند همین‌جا بمان و خود را بساز».&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;فصلنامه هنر شماره 4 پاییز ۱۳۶۲ - [https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/171926/پای-صحبت-بهرام-عالیوندی-نقاش-معاصر--یادبودهائی-در-پس-غبار پای صحبت بهرام عالیوندی نقاش معاصر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> وی سپس در سال ۱۳۳۶ در ادارهٌ هنرهای سنتی وزارت فرهنگ و هنر به عنوان طرّاح در کارگاه کاشی‌سازی مشغول کار شد. مدتی حدود سه سال ازروی اشیاء باستانی ایران کپی برداری می‌کند تا به گفته خودش با رموز نور و سایه روشن رشته‌های هنر قدیم ایران بیشتر آشنا شود.<br /> [[پرونده:یکی از آثار بهرام عالیوندی.jpg|بندانگشتی|یکی از آثار بهرام عالیوندی]]<br /> بعد از تأسیس دانشکدهٌ هنرهای تزیینی در سال ۱۳۳۹، عالیوندی در این دانشکده، در رشتهٌ نقاشی تزیینی به تحصیل پرداخت و دورهٌ تخصصی‌اش را زیر نظر یک استاد فرانسوی به پایان رساند و در رشته نقاشی تزیینی لیسانس گرفت. پس از آن مدتی در هنرستانهای نقاشی به تعلیم پرداخت و سپس برای چندمین مرتبه راهی اروپا شد و از موزه‌های بزرگ آنجا دیدن کرد.&lt;ref&gt;پای صحبت بهرام عالیوندی نقاش معاصر - [http://www.ensani.ir/storage/Files/20101222091458-پای%20صحبت%20بهرام%20عالیوندی%20نقاش%20معاصر%20%DB%8C%D8%A7% یادبودهایی در پس غبار]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> او در سال ۱۳۳۸ به عنوان مدرس در کارگاه‌های آموزشی مؤسسه هنرهای ملی و کمال‌الملک برگزیده شد و به مدت ۲۰ سال این کار را ادامه داد. در طول این مدت، او به انجام و تمرین دامنه وسیعی از هنرهای پارسی از قبیل مینیاتور و سرامیک سازی روی آورد.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;بنیاد توس - [http://toosfoundation.com/fa/category/iranian-paintersfa/ نقاشان ایرانی]&lt;/ref&gt;طی دورانی که اداره هنرهای ملی کار می‌کرد، آموزش هنرهای سنّتی را به هنرجویان رشته نقاشی به عهده داشت و هنرجویان را به موزهٌ ایران باستان می‌برد و رمز و رازهای خطوط و نقوش آثار هنری قدیمی ایران را به آنان می‌آموخت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> طی حدود ۲۶ سال خدمت در وزارت فرهنگ و هنر، هزاران طرح عالیوندی درکارگاه‌های میناسازی، گلیم‌بافی، کاشی‌کاری، منبت‌سازی، خاتم‌کاری، نقره‌سازی، معرق‌کاری و … توسط استادکاران رشته‌های فوق به اجرا درآمد و در موزه فرهنگ و هنر جمع‌آوری یا به سران کشورها هدیه گردید.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> == نمایشگاه‌ها ==<br /> کارهای عالیوندی در مقر اصلی سازمان ملل در وین به نمایش درآمده است. [[پرونده:ناهید همت‌آبادی.gif|بندانگشتی|ناهید همت‌آبادی همسر عالیوندی در نمایشگاه آثارش در اورسوراواز]] «هنر در تبعید»، نمایشگاه فردی او در وین در ژوئن ۲۰۰۷ میلادی شامل ۷۳ کار آبرنگ، رنگ روغن روی کنوس و کاغذ بود.<br /> در دسامبر ۲۰۰۷ میلادی در پاریس، عالیوندی همراه با دو هنرمند فرانسوی در گالری انت پرسنت نمایشگاهی برگزار کرد.. محل نمایشگاه یکی از معروفترین گالری‌های پاریس در هنر مدرن می‌باشد. بدنبال این نمایشگاه یک مقاله فرانسوی با عنوان «یک نقاش بزرگ در تبعید» نوشت که “کارهای عالیوندی ترکیب آموزش‌های اروپا همراه با تجربه ۶۰ ساله هنری می‌باشد که از دانش عمیق از هنر ایرانی و معنوی سرچشمه گرفته‌است و منجر به خلق آثار جدیدی شده‌است که منحصربه خود اوست. نقاشی‌های عالیوندی بیان‌کننده و نماینده یک بهشت نقطه‌ها می‌باشد.<br /> <br /> در سال ۲۰۰۸ میلادی در وین، نمایشگاه عالی که توسط یونسکو بنیان‌گذاری شد شاهد کارهای عالیوندی بود از جمله تابلو [[فردوسی]] که یکی از مهمترین کارهای عالیوندی است و شاهنامه را به تصویر کشانده‌است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;برای شما - [http://intnetonline.link/تقویم-تاریخ-1خرداد-ماه-1396/ تقویم تاریخ ۱ خرداد ماه ۱۳۹۶]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در خرداد۱۳۹۶ به‌مناسبت پنجمین سال درگذشت وی نمایشگاهی از آثار او در شهر اورسوراواز در پاریس برگزار شد.&lt;ref&gt;ایران آزاد - [http://iranazadfarda.com/اخبار/اور-سور-اواز-نمایشگاه-آثار-استاد-عالیو/ اور سور آواز: نمایشگاه آثار استاد عالیوندی: جلوه و جاذبه‌های هنر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سبک هنری ==<br /> کارهای هنری عالیوندی الهام گرفته از افسانه‌های ادبیات فارسی و ایرانی و شرقی است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> عالیوندی، خانم شکوه ریاضی را به‌عنوان یگانه استاد برجسته خود در زمینه آموزش طراحی و نقاشی مدرن با متد آکادمی بوزار پاریس که تحصیل کرده آنجا بود، می‌دانست.<br /> <br /> به گفته خودش اگر اثر سبک کوبیسم درکارهایش مشهود است به دلیل کار روی کاشی‌های معرق و تقسیم‌بندی ناگزیر آنها این توهم را ایجاد کرده‌است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> عالیوندی به نسلی از ایرانیان هنرمند تعلق دارد که چهره‌های شناخته شده و مهمی چون مسعود عربشاهی، ناصر اویسی، و پرویز تناولی جز آنها به‌شمار می‌آیند. آثار عالیوندی در زمینه‌های سمبولیسم و سمبل‌های شرقی می‌باشد، مانند ماهی، فلس ماهی، و اسب که سمبول‌های مینیاتور پارسی می‌باشند. نقاشی‌های عالیوندی از فرهنگ پارسی تأثیر و الهام گرفته و به تصویر کشنده داستانها و افسانه‌های اسطوره‌ایی و شعرهای شعرای معروفی چون فردوسی و عطار نیشابوری هستند. کارهای برجسته او شامل یک سری نقاشی در مقیاس بزرگ که در دهه ۱۳۶۰ تولید شده‌اند می‌باشند. این شامل تصویر میترا، عیسی مسیح و فردوسی می‌باشد. برخی از کارهای او از زمان جنگ و سرکوب در ایران الهام می‌گیرند و درد و رنج مردم خود را به تصویر می‌کشد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> از لحاظ تکنیکی، کارهای او در برخی اوقات بسیار سنتی و برخی اوقات بسیار خلاقانه و اصیل می‌باشند. نقاشی‌های اولیه عالیوندی شامل آنهایی که در دهه ۱۳۶۰ بودند معمولاً از رنگ و روغن سنتی روی کانواس می‌باشد که یادآور شیشه‌های رنگی و طرحهای کلیساهای قرون وسطی می‌باشد که کاملا نشان دهنده خلاقیت‌های شخصی او می‌باشند. در طی سالهای دهه ۱۳۷۰ عالیوندی کارهای رنگ و روغنی را ادامه داد اما کنواس سنتی کنار گذاشته شد و او کارهای خود را مستقیماً به روی کاغذ منتقل نمود، روشی که توسط کوبیستها در سده ۱۹۰۰ بنیان‌گذاری شده بود.&lt;ref&gt;نقاشی که در زمستان آمد و در بهار رفت - [https://bahramalivandi.org/index.php/سبک-هنری سبک هنری]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کارهای هنری عالیوندی بیشتر روی ادبیات و افسانه‌های ادبیات فارسی و ایرانی و شرقی تکیه داشت. علاوه بر نقاشی، کارهای هنری روی پرده‌های نقش‌دار و کنوس نیز هنر عالیوندی را از بقیه جدا می‌نمود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> او در آثارش هنر شرق را با تکنیک‌های مدرن درهم آمیخته بود، میراث گرانبهای هنری او گنجینه‌ای از بیش از سه هزار اثر متنوع در ابعاد گوناگون (از پانزده در هجده سانتیمتر تا دو متر و نیم در سه متر) می‌باشد.<br /> [[پرونده:بهرام عالیوندی در کنار یکی از تابلوهایش.JPG|جایگزین=بهرام عالیوندی در کنار یکی از تابلوهایش|بندانگشتی|بهرام عالیوندی در کنار یکی از تابلوهایش]]<br /> روحیه تسلیم‌ناپذیری، آزادی‌خواهی، عشق به رزمندگان و شهیدان راه آزادی، در آثار وی، خود را گاه در انعکاس نور امید و گاه در شعله‌های فروزان نشان می‌دهد.<br /> انزجار از سرکوب دینی و بشردوستی و عدالت‌خواهی در همه جای آثار او به چشم می‌خورد. او یک بار در مورد آثارش گفته بود: &lt;blockquote&gt;«زندگی من در خاطرات گذشته نمی‌گذرد. به‌کهنگی عمرم هم اصلاً نمی‌اندیشم. همان‌طور که برای ادامه زندگی به غذا نیاز دارم، نقاشی کردن هم برای من نیاز زندگی ست. آنچه هم که روح مرا جوان و زنده نگه‌می‌دارد همین بازی با رنگ و خط و نقطه و فلس است که دور از واقعیتهای تلخ ملموس، دنیایی از فانتزی را مجسم می‌کند، شخصاً تابع لحظات زودگذر روز هستم. اکتشافات فضایی در ماورای کهکشان و حوادث زمینی طی روز همه برایم اثرگذار است، اگر هم ردپایی از گذشته‌های هنری دور در کارهایم به چشم می‌خورد، نتیجه مطالعات و بازسازی آثار گوناگون هنرهای باستانی ایران مثل مینیاتور، نقش برجسته، سرامیک، نقره‌سازی، منبت‌کاری، میناسازی و غیره است که محفوظات ذهنی مرا تشکیل می‌دهد».&lt;/blockquote&gt;بهرام عالیوندی تسلط به تکنیک نقاشی غرب و شناخت عمیق هنر و فرهنگ شرق را در آثارش با هم درآمیخت و موفق به خلق سبکی گردید که در آن به زبان ویژه هنری خود اندیشه‌ها، تخیلات و آرمانهای والای انسانی‌اش را بازگو می‌کرد.<br /> <br /> او در کارهایش فرهنگ ایران را از مذاهب تا عرفان شعر تا حماسه‌سرایی را تجربه کرد و این زمینه‌ساز بیان و زبان هنری نقاشی او شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سازمان مجاهدین خلق ایران - [https://event.mojahedin.org/events/5575/سالگرد-درگذشت-استاد-بهرام-عالیوندی-هنرمند-مقاومت-و-از-پیش-کسوتان-نقاشی-مدرن-ایران سالگرد درگذشت استاد بهرام عالیوندی، هنرمند مقاومت و از پیش‌کسوتان نقاشی مدرن ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> او به اسطوره‌شناسی علاقه داشت و این علاقه روی کار او اثر گذاشته بود. اسطوره‌های ایرانی و هندی و به طور عام اسطوره‌های شرقی مایه الهام آثار او بودند. تم اصلی نقاشی او جنگ بین نور و ظلمت و پیروزی نور بر ظلمت است. به همین خاطر منتقدان او را نقاشی نامیده‌اند که از تاریکی‌ها نور و امید می‌آفرید.&lt;ref&gt;شورای ملی مقاومت ایران - [https://iranncr.org/یادواره‌ها/454-یاد-و-خاطرۀ-استاد-بهرام-عالیوندی-نگارگر-امیدها-و-پایداریها.html یاد و خاطرۀ استاد بهرام عالیوندی: نگارگر امیدها و پایداریها]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در هزارهٌ [[فردوسی]]، نمایشگاهی از نقاشی‌های او در مرکز یونسکو در وین به نمایش گذاشته شد که ۳۳ تابلو آن به اساطیر شاهنامه مربوط می‌شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> او دربارهٔ شیوه کار خود می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«من در نقاشی هیچ‌گاه از قبل فکر نمی‌کنم که چه چیز می‌خواهم بکشم، بلکه کاملاً تابع احساسم هستم. البته معتقدات و تفکرات من در این آفرینش تأثیر دارند، ولی اگر بخواهم روی چیزی از قبل فکر کنم و طرح بریزم و بعد روی آن کار کنم، این را دیگر اثر هنری نمی‌دانم. در واقع به نظر من، هنر تبلور احساس هنرمند، یعنی تبلور احساس جامعه است. این تقسیم‌بندی هنر برای هنر و هنر برای مردم را هم قبول ندارم. اصلاً موضوع این نیست. هر هنرمندی بار زمان خودش را دارد».&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == فعالیت‌های سیاسی ==<br /> [[پرونده:تابلو اعدام اثر بهرام عالیوندی.jpg|بندانگشتی|تابلو اعدام اثر بهرام عالیوندی]]<br /> عالیوندی در دوران دبیرستان و از حوالی سال ۱۳۲۲ با [[حزب توده ایران|حزب توده]] و اهداف تبلیغاتی آن آشنا می‌شود و به گفته خودش از آنجا که ظلم خوانین، جنگ‌های قبیله‌ای و آشفتگی روحی پدر و فقر خانواده را پس از تقسیم اراضی به چشم دیده، آرمان عدالت‌خواهی وعدالت‌جویی را در حزب یاد شده می‌یابد.<br /> <br /> ابتدا عضو سازمان جوانان حزب و سپس به‌عنوان مسئول درجه‌داران هوادار در شیراز گزیده می‌شود. انواع فعالیت‌های حزبی و تظاهرات، ساختن پلاکاردها برای انواع همین تظاهرات، دستگیری در سال ۱۳۲۷، سالهای پرماجرای زندان، خاطرات آشنایی با سران و مسئولان حزب در شیراز و خیانت آنان، از وی فردی باتجربه ساخت.<br /> <br /> پس ازکودتای ۲۸ مرداد با کمک برادر بزرگتر از شیراز به تهران گریخت، درجنوب تهران درخانه ای محقر مخفی گردید و برای تامین زندگی، به انواع کارهای سخت پرداخت.<br /> <br /> وی دربارهٔ خیانت حزب توده در جریان کودتا گفته‌است:&lt;blockquote&gt;«گروهان زرهی با تانک و زره‌پوش بر سرتاسر شیراز مسلط بود و درجه‌داران همه از هواداران عضوگیری شده حزب بودند و مرتب می‌پرسیدند چه کنیم، تانک‌ها را رو به کی و کدام سمت بگردانیم و شلیک کنیم؟ [[مردم قشقایی|ایل قشقایی]] هم پیغام فرستاده و برای کمک و همکاری اعلام آمادگی کرده بود که عازم شهر شوند اما… شهر قرق اوباش و اراذل شده بود که جولان می‌دادند و ما مبهوت و بلاتکلیف، سرخورده از قطع رابطه مسئولان که نمی‌دانستیم چرا بی هیچ عکس‌العملی دست گذاشته‌اند روی دست و هیچ دستوری نمی‌دهند و بی‌خبر از این‌که آقایان واداده و به فرمان ارباب شمالی بدون کمترین مقاومتی به همه پشت کرده و شهر را در دست اوباش و اراذل رها کرده‌اند تا کودتاچیان بعداً و به‌تدریج همه آنهایی را که نگفتند (جاودان شهریارا) یک‌جا به مسلخ ببرند.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;عالیوندی تا سالهای طولانی به‌علت عدم همکاری با [[ساواک]] هم ممنوع‌الخروج و هم از استخدام رسمی او ممانعت می‌شد. اما چون به‌دنبال کسب شهرت هنری که عالیوندی به‌تدریج و به‌علت آغاز سبک ویژه کارش به آن دست یافته و نام او در زمره نقاشان مدرن ایران بر زبان اهل این هنر افتاده بود، هربار که در نمایشگاه‌های جمعی اثری از او نیز به معرض تماشا گذاشته می‌شد اگر فرح نیز برای افتتاح یا دیدار از این نمایشگاه‌ها شرکت داشت، ساواک از حضور عالیوندی در نمایشگاه و در کنار تابلوهایش ممانعت می‌کرد اما روز بعد روزنامه‌های تهران عکس فرح را در کنار تابلویی از او به چاپ می‌رساندند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> بعد از [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران|انقلاب ضدسلطنتی]] هم جمهوری اسلامی وجود چنین هنرمند برجسته و آزادیخواهی را در خاک ایران تاب نمی‌آورد. آثار او که پیش از این در سراسر دنیا به نمایش درآمده بودند، در ایران ممنوع شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> عالیوندی از مهرماه سال ۱۳۶۰ تا پاییز ۱۳۶۳ که از ایران خارج گردید و به اتریش پناهنده شد، در سخت‌ترین شرایط پلیسی و امنیتی آن دوران، خانه و زندگی و همه امکانات مادی و معنوی خود را با ریسک‌پذیری بسیار در اختیار نیروهای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] قرار داد و حتی با جابجایی مدارک و اسناد سازمان، خطرات فراوان به جان خرید. طی تهاجم پاسداران به یکی از پایگاه‌های مسئولان و فرماندهان مجاهدین در شمال تهران، ۳ تا ۴ تابلوی نقاشی که عالیوندی برای تزئین و عادی سازی پایگاه به آنان اهدا کرده بود نیز طی مصادره اموال پایگاه، بدست پاسداران افتاد و موضوع مورد سوء‌ظن و پیگیری قرار گرفت اما او با هوشیاری و ضمن اظهار بی اطلاعی از خریدار تابلو توانست از مهلکه جان به در برد. پس ازخروج عالیوندی از ایران و سپس حمایت علنی او از مقاومت ایران ضمن اهدای تابلوی عظیم شهادت مجاهد خلق فرهاد پاکزاد به [[مسعود رجوی]] مسئول شورای ملی مقاومت ایران، اکثر تابلوهای نقاشی عالیوندی از موزه‌ها، موسسات دولتی و گالری‌ها جمع‌آوری و ممنوع‌ شد و حتی از ذکر نام او نیز در کتابهایی که دربارهٔ پیشکسوتان نقاشی مدرن ایران چاپ گردید، ممانعت به عمل آمد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:نمایش روحیه تسلیم ناپذیری و آزادیخواهی در یکی از تابلوهای عالیوندی.jpg|بندانگشتی|نمایش روحیه تسلیم ناپذیری و آزادیخواهی در یکی از تابلوهای عالیوندی]]<br /> با این وجود از همان ابتدای اقامت عالیوندی در خارج از کشور و طی سالهای طولانی، بخصوص چندسال اخیر که جمهوری اسلامی پس از بارها تلاش برای جذب او ناامید شده، برای استفاده از نام و شهرت هنری او، بعضی آثار نقاشی وی را درچندین نمایشگاه گروهی به معرض تماشا گذاشته و ضمن نقد هنری تکنیک و سبک کار وی، به چاپ عکس رنگی یکی از تابلوهای بزرگ او در نشریات ویژه خارج از کشور اقدام نمود.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> عالیوندی دربارهٔ حجم فعالیت‌ها و ارتباط آثارش با موضوعات سیاسی گفته‌است:&lt;blockquote&gt;«من در ۲۶–۲۷ سالی که در خارج کشور هستم تابلوهایم از مرز ۳۰هزار گذشته‌است. تابلوهایی به عرض سه متر در دو متر. آنها را تابلوبندی کرده‌ام. شب عید نوروز گذشته تابلوی ۶–۷ مرداد دو سال قبل [[قرارگاه اشرف|اشرف]] را کشیدم. حمله دست نشاندگان رژیم در عراق به اشرف که ۱۱مجاهد را به شهادت رساندند. در آن تابلو ۱۱شهید به کهکشان شهدا وصل می‌شدند. همچنین تابلوی ندا حسنی و ندا آقا سلطان را کشیدم که در ابعاد ۲متر در یک متر بودند. ۶ماه روی آنها کار کرده بودم.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;علاوه بر اینها طرح‌های کوچک بطور مستمر می‌کشم که برای سایت همبستگی ملی می‌فرستم. در جریان شهادت مجاهد خلق [[علی صارمی]] طرحی کشیدم که در آن یک طناب دار برگردن جبار ستمگر می‌افتد وقتی طناب دار را برگردن علی صارمی می‌اندازد. روی این طرح که بر روی سایت گذاشتم هشتصد هزار کلیک شده‌است.»&lt;ref&gt;گلچین - [http://golchin2.blogspot.al/2011/07/blog-post_3577.html گفتگو با استاد بهرام عالیوندی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;عالیوندی در سال ۱۳۷۳ به [[شورای ملی مقاومت ایران]] پیوست و تا زمان درگذشت در سال ۱۳۹۱ عضو این شورا بود. او در بین سالهای ۱۳۶۲ تا ۱۳۹۱ در وین زندگی و کار می‌کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; وی دربارهٔ تعهد در هنر گفته‌است:&lt;blockquote&gt;«تعهد در هنر را باید از این زاویه نگاه کرد، نه به شکل مبتذلی که مثلاً امروز رژیم آخوندی برای هنرمندان نسخه می‌پیچد. این یک نوع سانسور و خودسانسوری است. در واقع به نظر من بحث بر سر هنرمند متعهّد است و نه هنر متعهد؛ هنرمندی که زیر بار رژیمهای دیکتاتوری نمی‌رود. طبعاً مردم انتظار دارند که هنرمندی که سالها حمایت و تشویقش کرده‌اند به رژیمهایی مثل دیکتاتوری تروریستی [[روح‌الله خمینی|خمینی]] «نه» بگوید؛ دوست دارند که به چنین رژیمی مشروعیت ندهد و اگر توانست تلنگری هم به آن بزند. هنرمندی که انگیزه‌اش را از مردم می‌گیرد و از آنها تغذیه می‌کند، نباید و نمی‌تواند به مردم پشت کند. وقتی فلان هنرمند از ایران می‌آید این‌جا و دوباره برمی گردد به کشوری که زیر حاکمیت آخوندهاست و می‌گوید بله من این‌جا هستم در کنار «ملت» می‌خواهد به این رژیم مشروعیت بدهد. در حالی که صدها و هزاران هنرمند ایرانی شرایط سخت غربت و زندگی در تبعید را به ننگ تسلیم و زندگی در حاکمیت آخوندها ترجیح داده‌اند.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;من سال ۱۳۶۳ از کشور خارج شدم و با آن که بیماری قلبی، سخت آزارم می‌داد، اما دلگرمی پیوستن به مقاومت، آن هم در چنین غربت جانکاهی، به من انگیزه و توان می‌داد. طی این سالها کار بسیار سنگین و فشرده‌یی در زمینهٌ نقاشی داشته‌ام؛ گاه در روز ۱۲ تا ۱۸ساعت کار می‌کنم. اگر چه غربت خیلی سخت و ناگوار است، به خصوص برای کسی که کار هنری می‌کند، اما انگیزه و شوری که از بودن در کنار مقاومت مردم ایران می‌گیرم، برایم بسیار دلنشین و امیدوارکننده است. همین است که مرا زنده نگه می‌دارد و به من نیرو می‌دهد، تا رنج دوری از یار و دیار را تحمّل کنم. طبعاً مجموع این عوامل به طور ناخودآگاه عمیقاً بر آثار من تأثیر می‌گذارد.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«در کنار مقاومت بودن، با جریان روز به پیش تاختن، پشت به بنیادگرایی کردن و نه به جنایتکاران دینفروش گفتن که اقسام دامها را پیش پایمان پهن می‌کنند و به خصوص وجود رزم آوران دلیر ارتش شرف و آزادی و حمایت از آنها به من روح و زندگی می‌بخشد».&lt;/blockquote&gt;دو فرزند وی «بهنام» و «شهرام» سالهاست عضو سازمان مجاهدین خلق ایران هستند و علیه جمهوری اسلامی مبارزه می‌کنند.&lt;ref&gt;بگو نه - [https://begoonah.wordpress.com/2013/05/23/به-یاد-استاد-و-هنرمند-گرانقدر-و-متعهد-،/#more-7280 به یاد استاد و هنرمند گرانقدر و متعهد ، عضو شورای ملی مقاومت ایران،استاد بهرام عالیوندی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همسر وی «ناهید همت‌آبادی» نیز از هنرمندانی است که عضو شورای ملی مقاومت هستند.<br /> <br /> == درگذشت ==<br /> استاد بهرام عاليوندی، از پیش کسوتان نقاشی مدرن ایران و نقاش صاحب‌سبک و هنرمند عضو شورای ملی مقاومت ايران، روز دوشنبه اول خرداد ۱۳۹۱ در بيمارستانی در وين درگذشت. و در گورستان مرکزی وین به خاک سپرده شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> [[مریم رجوی]] در پیام تسلیت خود پس از درگذشت استاد بهرام عالیوندی گفت:&lt;blockquote&gt;«برای یاران شورایی و برای همه حامیان مقاومت ایران، حضور پرشور استاد بهرام عالیوندی در اجلاسیه‌های شورا، در همه تظاهرات و تحصنها، درگرما و سرما و در سخت‌ترین مقاطع کارزار جهانی برای افشاء و محکومیت دیکتاتوری آخوندی و برای حفاظت از مجاهدان اشرفی، پیوسته انگیزاننده و آموزنده بود و خاطره درخشانش هرگز فراموش نخواهد شد.»&lt;ref&gt;هنر مقاومت - [https://honaremoghavemat.wordpress.com/2012/05/23/پیام-تسلیت-خانم-مریم-رجوی-به-مناسبت-درگ/ پیام تسلیت خانم مریم رجوی به مناسبت درگذشت استاد بهرام عالیوندی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;بهرام عالیوندی علیرغم مشکلات جسمی در اغلب تظاهرات‌ها و تحصن‌های مقاومت ایران شرکت داشت و راز این توانمندی و سرشاری را اینگونه توضیح می‌دهد:<br /> [[پرونده:مراسم تشیع جنازه زنده یاد بهرام عالیوندی در فرانسه.JPG|جایگزین=مراسم تشیع جنازه زنده یاد بهرام عالیوندی دروین |بندانگشتی|مراسم تشیع جنازه زنده یاد بهرام عالیوندی در وین ]]<br /> &lt;blockquote&gt;«همه فرزندانم در شهر اشرف اسطوره‌های زنده هستند نه‌خیالی! و ساخته و پرداخته ذهنیاتی که به دروغ برای تقویت روحیه ملی و هیجانات وطنپرستانه کاذب و بیداری در مقابل دشمن ساخته باشند. همه این فرزندان اعتماد و قوت دیگری به زندگی و احساس جوان بودن در من در آغاز هفتاد و هشت‌سالگی‌ام داده‌اند که حالا هم روزانه می‌توانم بین ۱۰ تا ۱۲ساعت و گاهی حتی ۱۵ساعت مشغول بازی با خط و رنگ و نقطه و فلس باشم که حتی در ایام بستری در بیمارستان هم مثل این‌که داروی نجات‌بخشی برایم باشد باز نقاشی می‌کنم. در کنار مقاومت بودن، با جریان روز به‌پیش‌تاختن، پشت به [[بنیادگرایی اسلامی|بنیادگرایی]]&lt;nowiki/&gt;کردن و نه به جنایتکاران دین‌فروش گفتن که اقسام دامها را پیش پایمان پهن می‌کنند و به‌خصوص وجود رزم‌آوران دلیر ارتش شرف و آزادی و حمایت از آنها به من روح و زندگی می‌بخشد و ایدئال من می‌باشد و گرچه روزگار با بودن رژیم و دشمنان و نبش قبرکنندگان در کمین، سخت و پر مخاطره است اما مبارزه نیز پرهیجان و شیرین است».&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;مزار وی در گورستان مرکزی وین اتریش است.&lt;ref&gt;وطنم ایران - [http://vatanamiran94.blogspot.com/2015/05/blog-post_798.html][http://vatanamiran94.blogspot.al/2015/05/blog-post_798.html سالگرد استاد بهرام عالیوندی در سومین سالگرد رحلتشان در گورستان مرکزی وین اتریش]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> == منابع ==<br /> {{پانویس|۲}}<br /> <br /> == نگارخانه ==<br /> نمونه‌هایی از آثار نقاشی بهرام عالیوندی&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (14).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (13).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (6).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (5).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (4).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (3).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (2).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (7).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (12).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (11).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (10).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (9).jpg|<br /> پرونده:نقاشی بهرام عالیوندی (8).jpg|<br /> &lt;/gallery&gt;<br /> [[رده:نقاشان اهل ایران]]<br /> [[رده:نقاشان معاصر]]<br /> [[رده:اعضای شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> [[رده:اهالی شیراز]]<br /> [[رده:هنرمندان در تبعید]]</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85_%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C&diff=94845 2026-11-05T14:05:07Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=بهرام زاهدی<br /> |تصویر=بهرام زاهدی1.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، بهرام زاهدی<br /> |تاریخ_تولد=حدود ۱۳۶۲<br /> |محل_تولد=رشت، گیلان<br /> |تاریخ_مرگ=۱۹ دی ۱۴۰۴<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=رشت، گیلان<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی<br /> |شناخته‌شده برای=شهید [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]]<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=حدود ۱۳۶۲<br /> |تاریخ مرگ=۱۹ دی ۱۴۰۴<br /> }}<br /> '''بهرام زاهدی'''، شهروند ۴۲ ساله اهل رشت از توابع استان گیلان، در روز پنجشنبه ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]، با شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی در رشت جان باخت. او یکی از جان‌باختگان این اعتراضات در استان گیلان محسوب می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.balatarin.com/permlink/2026/1/16/6424171 بالاترین: پرچمدار آزادی بهرام زاهدی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://m.mojahedin.org/id/1f5ed7c8-c40a-4b68-b6e6-aeed30ab63a5 اسامی ۳۸تن دیگر از شهیدان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://iran-efshagari.com/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DB%B3%DB%B8-%D8%AA%D9%86-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B3 اسامی ۳۸ تن دیگر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴ قیام دی ۱۴۰۴ یکی از گسترده‌ترین و عمیق‌ترین خیزش‌های مردمی در تاریخ معاصر ایران بود که بر بستر انباشت همزمان بحران‌های ساختاری اقتصادی و سیاسی شکل گرفت. این قیام ریشه در شکاف طبقاتی بسیار عمیق، انباشت شدید فقر، نابودی معیشت اکثریت جامعه و تمرکز ثروت و قدرت در دست اقلیتی وابسته به حاکمیت ولایت فقیه داشت.<br /> <br /> این خیزش فراتر از اعتراض به وضعیت معیشتی یا سرکوب، در واقع خروش جامعه علیه نظام ایدئولوژیک-فقاهتی جمهوری اسلامی بود که حیات، آزادی، تنوع اندیشه و آینده را نفی می‌کرد و مرگ، حذف و انکار انسان را به اصل حاکمیت تبدیل کرده بود.<br /> <br /> === ویژگی‌های کلیدی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> * تمرکز اصلی بر نفی حاکمیت [[ولایت فقیه]] و شخص رهبر آن (شعارهای «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر اصل ولایت فقیه»)<br /> * گستردگی جغرافیایی بی‌سابقه: درگیری اعتراضی در بیش از ۱۹۰ شهر<br /> * شکل‌گیری خودجوش ضرورت «سازماندهی در حین نبرد» به عنوان یک نیاز فوری و درونی<br /> * روشنگری و مرزبندی قاطع با هرگونه دیکتاتوری (گذشته و آینده) و محدودسازی امکان مصادره توسط نیروهای واپس‌گرا<br /> * اتکای آگاهانه به نیروی درونی جامعه و آزادسازی انرژی اجتماعی عظیم<br /> * تثبیت جهت‌گیری استراتژیک بازگشت‌ناپذیر به سوی سرنگونی حاکمیت<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> در مقابل این خیزش، حاکمیت با حداکثر سطح خشونت (هزاران کشته،‌ مجروح و بازداشت‌شده) پاسخ داد؛ اما همین شدت سرکوب نه‌تنها مردم را عقب نراند، بلکه عزم بازگشت‌ناپذیر برای پایان دادن به نظام ولایت فقیه را در لایه‌های مختلف جامعه عمیق‌تر و پایدارتر کرد.<br /> <br /> قیام دی ۱۴۰۴ به عنوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران، اصالت، مشروعیت و توقف‌ناپذیری خود را هم در داخل کشور و هم در سطح جهانی به ثبت رساند و امید به امکان تغییر بنیادین را در میان بخش بزرگی از جامعه ایران و حامیان بین‌المللی آن تقویت کرد.&lt;ref&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%A2%D9%86 ویژگی‌های قیام دی ۱۴۰۴ و معنای استراتژیک آن]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی‌نامه و شناسایی بهرام زاهدی ==<br /> بهرام زاهدی (متولد حدود ۱۳۶۲)، شهروند اهل رشت در استان گیلان بود. اطلاعات دقیقی از شغل یا وضعیت خانوادگی وی در گزارش‌ها موجود نیست، اما او به عنوان یکی از مردان معترض در اعتراضات شرکت داشت و نماد دفاع از آزادی و عدالت توصیف شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.threads.com/@sohrabbaloch1/post/DTYKBfkDd4W Threads Post]&lt;/ref&gt;<br /> == جان باختن در اعتراضات ==<br /> روز پنجشنبه ۱۹ دی ۱۴۰۴، بهرام زاهدی در جریان اعتراضات مردمی در رشت، به همراه '''[[مجتبی قربانی]]''' هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت و جان باخت و از این دو به عنوان فرزندان رشید رشت یاد می‌شوند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> === فرآیند شناسایی و گزارش‌ها ===<br /> سازمان‌های مخالف مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] اسامی بهرام زاهدی را در لیست شهیدان قیام منتشر کرده‌اند. شمار شهیدان احراز هویت‌شده تا آن زمان افزایش یافته و گزارش‌ها از شهادت مظلومانه او در خیزش مردمی سخن می‌گویند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> == ارزیابی سازمان‌های حقوق بشری ==<br /> سازمان‌های مخالف و حقوق بشری، کشته شدن بهرام زاهدی و دیگران را بخشی از سرکوب سیستماتیک اعتراضات توسط نیروهای حکومتی می‌دانند و خواستار پیگیری و افشاگری شده‌اند. این کشتارها به عنوان جنایت علیه مردم توصیف شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85_%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=94844 2026-11-05T14:03:57Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند<br /> | رنگ پس‌زمینه =<br /> | عنوان = بهرام بیضایی<br /> | تصویر =بهرام بیضایی؛4.jpg<br /> | اندازه تصویر = <br /> | توضیح تصویر = <br /> | نام اصلی = <br /> | نام = بهرام بیضایی <br /> | نام خانوادگی = بیضایی<br /> | تاریخ تولد = ۵ دی ۱۳۱۷<br /> | شهر تولد= تهران<br /> | کشور تولد=<br /> | تاریخ مرگ = <br /> | شهر مرگ = <br /> | کشور مرگ =<br /> | ملیت = <br /> | حوزه فعالیت =کارگردان سینماو تئاتر، نمایشنامه‌نویس<br /> | رشته =<br /> | آموزش =<br /> | جنبش =<br /> | سبک =<br /> | آثار = فیلم سینمای: رگبار، باشو غریبه کوچولو، ماه و مه و…{{!}}<br /> نمایشنامه‌ها: مرگ یزدگرد، هشتمین سفر سندباد، عروسک‌ها و…{{!}} کتاب‌ها: نمایش در ایران، دیوان نمایش، سهراب‌کشی، هزار افسان کجاست؟<br /> | پشتیبانان =<br /> | تأثیرپذیرفته از =<br /> | تأثیرگذاشته بر =هنرمندان ایرانی<br /> | جوایز =چندین جایزه در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی<br /> | وب‌گاه =<br /> }}'''بهرام بیضایی'''، (متولد ۵ دی ۱۳۱۷، تهران - درگذشته ۵ دی ۱۴۰۴، آمریکا) یکی از برجسته‌ترین کارگردانان، نمایشنامه‌نویسان، فیلمنامه‌نویسان و پژوهشگران ایرانی است که به دلیل آثار نوآورانه و تأثیرگذارش در سینما، تئاتر و پژوهش‌های فرهنگی، شهرتی جهانی کسب کرده است. او با آثاری چون فیلم‌های «رگبار» (۱۳۵۱)، «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) و نمایشنامه‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸) و کتاب پژوهشی «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، به ترکیب فرهنگ و تاریخ ایران با مسائل اجتماعی و سیاسی پرداخته و سبک بصری و روایی منحصربه‌فردی خلق کرده است. <br /> [[رده:هنرمندان]]<br /> بیضایی با تمرکز بر موضوعاتی چون هویت، عدالت اجتماعی، نقش زنان و نقد استبداد، از اساطیر و ادبیات پارسی الهام گرفته و به یکی از پیشگامان سینمای موج نو ایران و تئاتر مدرن تبدیل شده است.<br /> <br /> زندگی حرفه‌ای بیضایی پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضد سلطنتی ۱۳۵۷]] تحت تأثیر سیاست‌های سرکوبگرانه رژیم جمهوری اسلامی قرار گرفت. آثار او، که اغلب به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم دیکتاتوری، [[سانسور در ایران|سانسور]] و بی‌عدالتی را نقد می‌کردند، با محدودیت‌ها و سانسور شدید مواجه شدند. <br /> <br /> فیلم‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱) و «چریکه تارا» (۱۳۵۷) سال‌ها از اکران محروم ماندند، و نمایشنامه‌هایی چون «ماهی» (۱۳۸۰)، که به [[قتل‌های زنجیره‌ای]] روشنفکران اشاره داشت، ممنوع‌ شدند. بیضایی هرگز در برابر سانسور تسلیم نشد.<br /> <br /> بیضایی در طول سه دهه پس از انقلاب ضد سلطنتی از فعالیت حرفه‌ای در ایران محروم بود و به گفته خودش هیچ شغل رسمی نداشت. این فشارها او را در سال ۱۳۸۹ به ترک ایران و مهاجرت به آمریکا واداشت. <br /> <br /> در تبعید، بیضایی به‌عنوان استاد مدعو در دانشگاه استنفورد به تدریس سینما، تئاتر و فرهنگ ایران پرداخت و نقش مهمی در ترویج فرهنگ ایرانی در جهان ایفا کرد. وی در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌هایش به نقد رژیم ایران ادامه داد و به سرکوب هنرمندان و روشنفکران اعتراض کرد.<br /> <br /> بیضایی با وجود محدودیت‌ها، جوایز متعددی از جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی دریافت کرد. «رگبار» جایزه بهترین کارگردانی جشنواره فیلم تهران را کسب کرد، و «باشو، غریبه کوچک» در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» (۱۳۷۸) بهترین فیلم ایرانی تمام دوران نام گرفت. <br /> <br /> کتاب «نمایش در ایران» نیز به‌عنوان مرجعی کلیدی در تاریخ تئاتر ترجمه و تقدیر شد. آثار او، که به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی اجرا شده‌اند.<br /> <br /> نگرش‌های سیاسی بیضایی، به‌ویژه تقابلش با رژیم جمهوری اسلامی، بخش جدایی‌ناپذیری از هویت اوست. او در آثاری مانند «سگ‌کشی» (۱۳۸۰) فساد اقتصادی و اجتماعی را نقد کرد و در «مرگ یزدگرد» با استفاده از استعاره‌های تاریخی، استبداد را به چالش کشید. <br /> <br /> برخی منابع آثار او را «شمشیر داموکلس» بر سر نظام استبدادی توصیف کرده‌اند. این تقابل، اگرچه او را از فعالیت در ایران محروم کرد، اما وجه مقاومت را در او تقویت نمود. بیضایی در تبعید نیز با خلق آثار جدید و تدریس، به مبارزه با سرکوب فرهنگی ادامه داد و الهام‌بخش هنرمندان و روشنفکران شد.<br /> <br /> بهرام بیضایی سرانجام در روز تولدش یعنی در ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، در تبعید و غربت (ایالات متحده آمریکا) درگذشت. بهرام بیضایی نه‌فقط نمایشنامه‌نویس و فیلمسازی نوآور، بلکه روشنفکری مستقل بود که هم در دوران شاه و هم در حاکمیت جمهوری اسلامی، هزینه نپذیرفتن سازش را با توقیف، حذف و تبعید پرداخت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://setare.com/fa/news/17911/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ بیوگرافی بهرام بیضایی؛ هنرمند سرشناس ایرانی - ستاره]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ketabane.org/products/author-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C بهرام بیضایی - کتابانه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/jinac/44482/ ۸۲ سالگی بهرام بیضایی؛ هنرمندی که مقابل نظامِ حذف و سانسور کرنش نکرد - ایران وایر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/interview-bahram-beyzaei-playwriter-clerics-iran/33146545.html گفتگوی اختصاصی با بهرام بیضایی: آخوندها با شستشوی مغزی ملت همیشه در قدرت بودند - رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/31052361.html «ماهی» بهرام بیضائی و قتل‌های زنجیره‌ای - رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/68046/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B3%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%85 بیضایی: ۳۰ سال در ایران شغلی نداشتم - ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/beizaeiinstanford-2011-1-24-114501844/150482.html آغاز دوره سوم تدریس سینمایی بهرام بیضایی در دانشگاه استنفورد کالیفرنیا - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://iranian-republic.org/fa/article/462/%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C شمشیر داموکلس بهرام بیضایی بالای سر نظام استبدادی - همبستگی جمهوی‌خواهان ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;<br /> <br /> ==زندگی‌نامه==<br /> ===اوایل زندگی و تحصیلات===<br /> بهرام بیضایی در ۵ دی ۱۳۱۷ (۲۶ دسامبر ۱۹۳۸) در تهران به دنیا آمد. پدرش، حسن بیضایی، شاعر و خوشنویس بود و مادرش، نیرالسادات موفقی، معلم بود که علاقه او به ادبیات و هنر را از کودکی پرورش داد. بیضایی در محیطی فرهنگی رشد کرد و از سنین پایین به نوشتن شعر و داستان کوتاه علاقه نشان داد. اتحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران گذراند و در سال ۱۳۳۶ وارد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد و در آن‌جا به مطالعه ادبیات پارسی و تاریخ تئاتر پرداخت.<br /> <br /> بیضایی در دانشگاه تحت تأثیر آثار شاعران کلاسیک پارسی مانند [[حافظ]] و [[سعدی]] و نمایشنامه‌نویسان مدرن مانند [[برتولت برشت]] قرار گرفت. او در گروه‌های تئاتر دانشجویی فعال بود و نمایشنامه‌هایی نوشت که در محافل دانشگاهی اجرا شدند. اگرچه تحصیلاتش را در رشته تئاتر به پایان نرساند، دانش عمیق او در فرهنگ و تاریخ ایران پایه‌ای برای آثار آینده‌اش شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://bukharamag.com/1392.10.757.html شب بهرام بیضایی/ ترانه مسکوب - مجله فرهنگی بخارا]&lt;/ref&gt;[[پرونده:بهرام بضایی؛1.JPG|جایگزین=بهرام بیضایی در آغاز فعالیت هنری|بندانگشتی|228x228پیکسل|بهرام بیضایی در آغاز فعالیت هنری]]<br /> ===آغاز فعالیت حرفه‌ای===<br /> بیضایی در اوایل دهه ۱۳۴۰ فعالیت حرفه‌ای خود را در تئاتر آغاز کرد و به گروه تئاتر ملی ایران پیوست. او در سال ۱۳۴۳ نمایشنامه «هشتمین سفر سندباد» را نوشت و کارگردانی کرد که با استقبال مواجه شد و او را به‌عنوان نمایشنامه‌نویسی نوآور معرفی کرد. <br /> <br /> این اثر، با الهام از اساطیر پارسی، به مسائل اخلاقی و هویتی پرداخت. بیضایی در این دوره نمایشنامه‌های دیگری مانند «پادشاه مار» (۱۳۴۵) و «چهار صندوق» (۱۳۴۶) را خلق کرد که به موضوعات اجتماعی و سیاسی اشاره داشتند.<br /> <br /> در سال ۱۳۴۹، بیضایی با فیلم کوتاه «عمو سیبیلو» وارد سینما شد و در سال ۱۳۵۱ اولین فیلم بلند خود، «رگبار»، را کارگردانی کرد. این فیلم، که داستان معلمی در روستایی کوچک را روایت می‌کند، به دلیل سبک بصری و نقد اجتماعی‌اش مورد تحسین قرار گرفت و جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم تهران را دریافت کرد. این موفقیت بیضایی را به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته سینمای موج نو ایران معرفی کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> =آثار=<br /> بهرام بیضایی در طول بیش از پنج دهه فعالیت حرفه‌ای، آثار متعددی در زمینه‌های سینما، تئاتر و ادبیات خلق کرده است. او به‌عنوان یکی از پیشگامان سینمای موج نو ایران و نمایشنامه‌نویس برجسته، نقش مهمی در تحولات فرهنگی و هنری ایران داشته است. آثار بیضایی اغلب با الهام از فرهنگ، تاریخ و اساطیر ایران، به موضوعات اجتماعی، سیاسی و هویتی می‌پردازند و از سبک بصری و روایی منحصربه‌فردی برخوردارند.<br /> ===آثار سینمایی===<br /> [[پرونده:بهرام بیضایی؛2.JPG|جایگزین=بهرام بیضایی|بندانگشتی|239x239پیکسل|بهرام بیضایی]]بهرام بیضایی کارگردانی فیلم را در سال ۱۳۴۹ با فیلم کوتاه «عمو سیبیلو» آغاز کرد و در سال ۱۳۵۱ اولین فیلم بلند خود، «رگبار»، را ساخت. «رگبار» داستان معلمی را روایت می‌کند که به روستایی دورافتاده منتقل می‌شود و با چالش‌های اجتماعی و عاطفی مواجه می‌شود. <br /> <br /> این فیلم با سبک بصری نوآورانه و نقد اجتماعی، جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم تهران را کسب کرد و بیضایی را به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته سینمای موج نو ایران معرفی کرد.<br /> <br /> فیلم «غریبه و مه» (۱۳۵۳) داستانی عرفانی و نمادین دارد که در آن مردی از دریا به روستایی می‌رسد و با باورهای محلی درگیر می‌شود. <br /> <br /> این فیلم با تصاویر شاعرانه و مضامین فلسفی، مورد توجه منتقدان قرار گرفت. «کلاغ» (۱۳۵۵) یک کمدی-درام است که داستان مردی را روایت می‌کند که در جستجوی هویت خود است. این فیلم با طنز تلخ و نقد اجتماعی، از آثار برجسته بیضایی محسوب می‌شود. <br /> <br /> غریبه و مه روایتی تمثیلی از غریبه‌ای که در مه و فریب می‌آید و نسبت به هجوم جماعتی خشن و بی‌ریشه هشدار می‌دهد؛ قومی بیگانه با فرهنگ و اخلاق ایران که خانه‌ها را ویران و مردم را به خاک سیاه می‌نشانند. یکی از قربانیان این قوم [[محسن محمدباقر]] است که در غریبه و مه نقش کودک فلجی را بازی می‌کند که غریبه به او گفته بود این قوم خانه‌ات را خراب می‌کنند. محسن در [[قتل عام ۶۷|قتل‌عام سال ۱۳۶۷]] با فتوای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] اعدام شد.[[پرونده:باشو غریبه کوچک.JPG|جایگزین=فیلم باشو غریبه کوچک|بندانگشتی|220x220پیکسل|فیلم باشو غریبه کوچک]]«چریکه تارا» (۱۳۵۷) که درست قبل از انقلاب ساخته شد، داستان زنی را روایت می‌کند که پس از مرگ همسرش، با چالش‌های زندگی در جامعه سنتی مواجه می‌شود. این فیلم به دلیل شرایط سیاسی، تا سال‌ها اکران نشد. پس از انقلاب ضد سلطنتی ۱۳۵۷، بیضایی با سانسور و محدودیت‌های شدید مواجه شد. <br /> <br /> فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱)، بر اساس نمایشنامه‌ای از خود او، به دلیل محتوای سیاسی و انتقادی، سال‌ها اجازه اکران نیافت. این فیلم، که به سقوط سلسله ساسانیان می‌پردازد، به‌طور غیرمستقیم به مسائل سیاسی معاصر ایران اشاره دارد.<br /> <br /> فیلم «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) یکی از شاهکارهای بیضایی است. این فیلم داستان پسربچه‌ای جنگ‌زده از جنوب ایران را روایت می‌کند که به شمال کشور پناه می‌برد و با خانواده‌ای گیلانی آشنا می‌شود. «باشو» به موضوعات هویت فرهنگی، تأثیرات جنگ و همدلی میان اقوام مختلف ایرانی می‌پردازد و در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» در سال ۱۳۷۸ به‌عنوان بهترین فیلم ایرانی تمام دوران انتخاب شد.<br /> <br /> فیلم‌های بعدی او مانند «شاید وقتی دیگر» (۱۳۶۶)، یک درام روان‌شناختی درباره زنی که متوجه زندگی دوگانه همسرش می‌شود، «مسافران» (۱۳۷۰)، که ترکیبی از کمدی و تراژدی درباره مرگ و زندگی است، «سگ‌کشی» (۱۳۸۰)، که به فساد اقتصادی و اجتماعی می‌پردازد، و «وقتی همه خوابیم» (۱۳۸۷)، که نقدی بر صنعت سینمای ایران است، هر یک جایگاه ویژه‌ای در سینمای ایران دارند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;<br /> <br /> '''فیلم‌های بهرام بیضایی'''<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !عنوان<br /> !سال<br /> !توضیحات<br /> |-<br /> |عمو سیبیلو<br /> |۱۳۴۹<br /> |فیلم کوتاه<br /> |-<br /> |رگبار<br /> |۱۳۵۱<br /> |برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره فیلم تهران<br /> |-<br /> |غریبه و مه<br /> |۱۳۵۳<br /> |داستان عرفانی و نمادین<br /> |-<br /> |کلاغ<br /> |۱۳۵۵<br /> |کمدی-درام با نقد اجتماعی<br /> |-<br /> |چریکه تارا<br /> |۱۳۵۷<br /> |ساخته شده قبل از انقلاب، اکران با تأخیر<br /> |-<br /> |مرگ یزدگرد<br /> |۱۳۶۱<br /> |مواجهه با سانسور به دلیل محتوای سیاسی<br /> |-<br /> |باشو، غریبه کوچک<br /> |۱۳۶۴<br /> |یکی از بهترین فیلم‌های ایرانی، درباره جنگ و هویت<br /> |-<br /> |شاید وقتی دیگر<br /> |۱۳۶۶<br /> |درام روان‌شناختی<br /> |-<br /> |مسافران<br /> |۱۳۷۰<br /> |ترکیبی از کمدی و تراژدی<br /> |-<br /> |سگ‌کشی<br /> |۱۳۸۰<br /> |نقد فساد اقتصادی و اجتماعی<br /> |-<br /> |وقتی همه خوابیم<br /> |۱۳۸۷<br /> |آخرین فیلم در ایران، نقد صنعت سینما<br /> |}<br /> =نمایشنامه‌ها=<br /> [[پرونده:نمایشنامه مرگ یزدگرد.JPG|جایگزین=نمایشنامه مرگ یزدگرد، اثری از بهرام بیضایی|بندانگشتی|270x270پیکسل|نمایشنامه مرگ یزدگرد، اثری از بهرام بیضایی]]بهرام بیضایی فعالیت حرفه‌ای خود را در دهه ۱۳۴۰ با نمایشنامه‌نویسی آغاز کرد و به سرعت به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نمایشنامه‌نویسان ایران شناخته شد. او با ترکیب اساطیر و تاریخ ایران با مسائل اجتماعی و سیاسی معاصر، آثاری خلق کرد که هم از نظر فرم و هم محتوا نوآورانه بودند. <br /> <br /> نمایشنامه‌های او اغلب با زبان شاعرانه و ساختارهای دراماتیک پیچیده نوشته شده‌اند و به موضوعاتی چون هویت، عدالت و مقاومت در برابر قدرت می‌پردازند. بسیاری از این آثار به دلیل محتوای انتقادی، به‌ویژه پس از انقلاب ضد سلطنتی ۱۳۵۷، با سانسور و محدودیت مواجه شدند.<br /> <br /> یکی از اولین نمایشنامه‌های او، «هشتمین سفر سندباد» (۱۳۴۳)، با الهام از اساطیر پارسی، داستان سفر دریانوردی را روایت می‌کند که در جستجوی هویت و معنای زندگی است. این اثر، که در محافل تئاتری با استقبال مواجه شد، بیضایی را به‌عنوان صدایی نو در تئاتر ایران معرفی کرد. نمایشنامه «پادشاه مار» (۱۳۴۵) با استفاده از افسانه‌های ایرانی، به نقد قدرت و روابط اجتماعی می‌پردازد و نشان‌دهنده توانایی بیضایی در پیوند سنت و مدرنیته است.<br /> <br /> «چهار صندوق» (۱۳۴۶) یکی دیگر از آثار مهم اوست که به‌عنوان یک کمدی تلخ سیاسی، رفتار طبقات اجتماعی در برابر قدرت حاکم را به سخره می‌گیرد. این اثر، که از ساختارهای نمایشی سنتی مانند تعزیه الهام گرفته، محتوای انتقادی خود را در قالبی نو ارائه می‌دهد. نمایشنامه «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸) از شاهکارهای بیضایی است که به سقوط سلسله ساسانیان و مسائل قدرت و استبداد می‌پردازد. این اثر، که بعدها به فیلم تبدیل شد، به دلیل نقد غیرمستقیم رژیم ایران، با سانسور شدید مواجه شد.<br /> <br /> بیضایی در طول دوران حرفه‌ای خود بیش از ۳۰ نمایشنامه نوشته که بسیاری از آن‌ها به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی اجرا شده‌اند. نمایشنامه «افرا، یا روز می‌گذرد» (۱۳۸۶) از آثار متأخر اوست که مضامین عشق، خیانت، و محدودیت‌های اجتماعی را بررسی می‌کند، که بازتاب درگیری مداوم او با تجربیات پیچیده انسانی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;<br /> <br /> '''نمایشنامه‌های بهرام بیضایی'''<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !عنوان<br /> !سال<br /> !توضیحات<br /> |-<br /> |عروسک‌ها<br /> |۱۳۴۱<br /> |اولین نمایشنامه، با موضوعات اجتماعی<br /> |-<br /> |غروب در دیاری غریب<br /> |۱۳۴۲<br /> |داستان هویت و مهاجرت<br /> |-<br /> |هشتمین سفر سندباد<br /> |۱۳۴۳<br /> |ترکیب اسطوره و واقعیت، جستجوی هویت<br /> |-<br /> |پادشاه مار<br /> |۱۳۴۵<br /> |الهام از افسانه‌های ایرانی، نقد قدرت<br /> |-<br /> |چهار صندوق<br /> |۱۳۴۶<br /> |کمدی تلخ سیاسی، نقد اجتماعی<br /> |-<br /> |میراث<br /> |۱۳۴۷<br /> |درباره خانواده و جامعه<br /> |-<br /> |کلاغ<br /> |۱۳۴۹<br /> |کمدی-درام با مضامین هویتی<br /> |-<br /> |مرگ یزدگرد<br /> |۱۳۵۸<br /> |نقد قدرت و استبداد، مواجهه با سانسور<br /> |-<br /> |افرا، یا روز می‌گذرد<br /> |۱۳۸۶<br /> |درباره عشق، خیانت و محدودیت‌های اجتماعی<br /> |}<br /> =آثار مکتوب=<br /> [[پرونده:بهرام بیضایی؛3.JPG|جایگزین=بهرام بیضایی|بندانگشتی|230x230پیکسل|بهرام بیضایی]]بهرام بیضایی علاوه بر فعالیت در سینما و تئاتر، به‌عنوان پژوهشگر و نویسنده نیز آثاری برجسته در حوزه فرهنگ، تاریخ و نمایش ایران خلق کرده است. کتاب‌های او، که اغلب پژوهشی و تحلیلی هستند، به بررسی ریشه‌های نمایشی و ادبی ایران می‌پردازند و از منابع مهم برای پژوهشگران تئاتر و فرهنگ ایرانی محسوب می‌شوند. این آثار با نثری روان و رویکردی علمی، جایگاه بیضایی را به‌عنوان یکی از محققان برجسته فرهنگ ایران تثبیت کرده‌اند.<br /> <br /> یکی از مهم‌ترین کتاب‌های او، «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، پژوهشی جامع درباره تاریخ نمایش‌های سنتی ایران، از تعزیه تا نقالی و نمایش‌های عروسکی، است. این کتاب، که نتیجه سال‌ها مطالعه بیضایی در فرهنگ نمایشی ایران است، به‌عنوان مرجعی کلیدی در این حوزه شناخته می‌شود و به زبان‌های متعددی ترجمه شده است. بیضایی در این اثر، ریشه‌های نمایش ایرانی را با دقت بررسی کرده و تأثیر آن بر تئاتر مدرن را تحلیل می‌کند.<br /> <br /> کتاب «هزار افسان کجاست؟» (۱۳۸۸) دیگر اثر پژوهشی مهم اوست که به بررسی ریشه‌های داستان‌های عامیانه و اسطوره‌های ایرانی، به‌ویژه در ارتباط با «هزار و یک شب»، می‌پردازد. این اثر نشان‌دهنده عمق دانش بیضایی در ادبیات و فرهنگ عامه ایران است. همچنین، بیضایی مجموعه‌ای از مقالات و فیلمنامه‌های خود را در قالب کتاب‌هایی مانند «دیوان نمایش'''»''' منتشر کرده که شامل متن نمایشنامه‌ها و تحلیل‌هایش از تئاتر است.<br /> <br /> آثار مکتوب بیضایی، علاوه بر ارزش علمی، به دلیل نثر شاعرانه و نگاه عمیق به فرهنگ ایران، مورد توجه خوانندگان عام نیز قرار گرفته‌اند. این آثار، به‌ویژه در تبعید، به حفظ و ترویج فرهنگ ایرانی در میان جوامع ایرانی خارج از کشور کمک کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''آثار مکتوب بهرام بیضایی'''<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !عنوان<br /> !سال انتشار<br /> !موضوع<br /> |-<br /> |نمایش در ایران<br /> |۱۳۴۴<br /> |پژوهش درباره تاریخ نمایش‌های سنتی ایران<br /> |-<br /> |دیوان نمایش<br /> |۱۳۶۸<br /> |مجموعه مقالات و نمایشنامه‌ها<br /> |-<br /> |هزار افسان کجاست؟<br /> |۱۳۸۸<br /> |بررسی داستان‌های عامیانه و اسطوره‌های ایرانی<br /> |-<br /> |سهراب‌کشی<br /> |۱۳۸۸<br /> |تحلیل اسطوره سهراب در شاهنامه<br /> |}<br /> =سبک و مضامین=<br /> بهرام بیضایی با سبک منحصربه‌فرد خود، که ترکیبی از شاعرانگی، عمق تاریخی و نقد اجتماعی است، جایگاه ویژه‌ای در هنر ایران دارد. او با الهام از اساطیر، تاریخ و ادبیات پارسی، آثاری خلق کرده که به موضوعات هویتی، عدالت اجتماعی و نقش زنان در جامعه می‌پردازند. <br /> <br /> آثارش اغلب دارای ساختاری پیچیده هستند و از سنت‌های نمایشی ایرانی مانند تعزیه و نقالی بهره می‌برند. بیضایی از طریق شخصیت‌های تاریخی و اسطوره‌ای، مسائل معاصر مانند سرکوب و استبداد را به تصویر می‌کشد. به‌عنوان مثال، نمایشنامه و فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸ و ۱۳۶۱) با روایت سقوط ساسانیان، به‌طور غیرمستقیم به محدودیت‌های سیاسی در ایران اشاره دارد.<br /> <br /> در سینما، بیضایی از تصاویر شاعرانه و نمادگرایی برای انتقال مفاهیم عمیق استفاده می‌کند. فیلم «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) با ترکیب فرهنگ‌های مختلف ایرانی، به موضوعاتی چون جنگ، هویت فرهنگی و همدلی اقوام می‌پردازد. <br /> <br /> آثار او به دلیل محتوای انتقادی، بارها با سانسور مواجه شدند، اما تأثیر عمیقی بر سینمای موج نو ایران و تئاتر مدرن گذاشتند. سبک بیضایی با تأکید بر زنان به‌عنوان شخصیت‌های محوری، از جمله در «چریکه تارا» (۱۳۵۷)، نشان‌دهنده دیدگاه پیشرو او در مسائل جنسیتی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.avangard.ir/blog/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ غربت، تنهایی و شکوه - آوانگارد]&lt;/ref&gt;[[پرونده:جوایز بهرام بیضایی.JPG|جایگزین=بهرام بیضای؛ دکتری عالی افتخاری ادبیات دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند|بندانگشتی|240x240پیکسل|بهرام بیضای؛ دکتری عالی افتخاری ادبیات دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند]]<br /> ===جوایز و افتخارات===<br /> بهرام بیضایی در طول دوران حرفه‌ای خود جوایز متعددی از جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی دریافت کرده است. فیلم «رگبار» (۱۳۵۱) جایزه بهترین کارگردانی را از جشنواره بین‌المللی فیلم تهران کسب کرد و او را به‌عنوان چهره‌ای برجسته در سینمای موج نو ایران معرفی نمود. <br /> <br /> فیلم «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» (۱۳۷۸) به‌عنوان بهترین فیلم ایرانی تمام دوران انتخاب شد و در جشنواره‌های بین‌المللی مورد تحسین قرار گرفت. نمایشنامه‌ها و کتاب‌های او، از جمله «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، به دلیل ارزش علمی و ادبی بارها تقدیر شده‌اند. <br /> <br /> بیضایی در تبعید نیز برای فعالیت‌های آموزشی در دانشگاه استنفورد و نقشش در ترویج فرهنگ ایرانی، تقدیرنامه‌های متعددی دریافت کرده است. این افتخارات نشان‌دهنده تأثیر گسترده او بر هنر و فرهنگ جهانی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> =نگرش‌های سیاسی و تقابل با جمهوری اسلامی=<br /> بهرام بیضایی، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین هنرمندان ایران، نه‌تنها به دلیل آثار سینمایی و نمایشی‌اش، بلکه به خاطر نگرش‌های سیاسی و تقابل آشکارش با سانسور و سرکوب جمهوری اسلامی شناخته می‌شود. پس از انقلاب ضد سلطنتی ۱۳۵۷، او با محدودیت‌های شدید، سانسور و محرومیت از فعالیت حرفه‌ای مواجه شد، زیرا آثارش اغلب به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم دیکتاتوری، سرکوب آزادی بیان و بی‌عدالتی‌های اجتماعی را نقد می‌کردند. <br /> <br /> این فشارها او را به ترک ایران و مهاجرت به آمریکا در سال ۱۳۸۹ واداشت. بیضایی در آثار و مصاحبه‌هایش، به شست‌وشوی مغزی، سرکوب فرهنگی و حذف مخالفان از سوی رژیم ایران، می‌پردازد.<br /> ===سانسور و محدودیت‌ها===<br /> پس از انقلاب ضد سلطنتی ۱۳۵۷، سیاست‌های فرهنگی سخت‌گیرانه جمهوری اسلامی، به‌ویژه در حوزه هنر و سینما، تأثیر عمیقی بر فعالیت‌های بهرام بیضایی گذاشت. رژیم با ایجاد نهادهای سانسور، مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تولید آثار هنری را تحت کنترل شدید قرار داد و هنرمندانی مانند بیضایی، که از ارزش‌های رسمی رژیم تبعیت نمی‌کردند، هدف محدودیت‌های گسترده قرار گرفتند. <br /> <br /> بیضایی در مصاحبه‌ای اظهار داشت که به مدت ۳۰ سال در ایران هیچ شغل رسمی نداشت و امکان فعالیت حرفه‌ای از او سلب شده بود.<br /> <br /> فیلم‌ها و نمایشنامه‌های بیضایی، به دلیل محتوای انتقادی و اشاره به مسائل سیاسی و اجتماعی، بارها از اکران یا اجرا محروم شدند. برای مثال، فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱)، که به سقوط ساسانیان می‌پردازد، سال‌ها اجازه اکران نیافت. <br /> <br /> همچنین، «چریکه تارا» (۱۳۵۷) به دلیل شرایط سیاسی پس از انقلاب، تا مدت‌ها نمایش داده نشد. حتی آثاری مانند «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴)، که به موضوعات انسانی و جنگ می‌پرداخت، با مشکلات سانسور مواجه شد. این محدودیت‌ها نه‌تنها تولید آثار جدید را برای بیضایی دشوار کرد، بلکه او را از دسترسی به سالن‌های تئاتر و منابع مالی محروم ساخت.<br /> <br /> بیضایی در برابر این فشارها مقاومت کرد. این ایستادگی، اگرچه به قیمت محرومیت از فعالیت در ایران تمام شد، اما جایگاه او را به‌عنوان هنرمندی متعهد به آزادی بیان تثبیت کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/view/412/332 سیاست‌های فرهنگی جمهوری اسلامی و تأثیر آن بر آثار بهرام بیضایی و محمود دولت‌آبادی - ژورنال انگلیسی]&lt;/ref&gt;<br /> ===نقد رژیم ایران در آثار بیضایی===<br /> بهرام بیضایی، به‌ویژه پس از انقلاب ضدسلطنتی در آثارش دیکتاتوری و سرکوب را مورد نقد قرار داد. او با استفاده از استعاره، نمادگرایی و ارجاعات تاریخی، به مسائل سیاسی و اجتماعی ایران پرداخت و محدودیت‌ها را به چالش کشید. <br /> <br /> نمایشنامه و فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸ و ۱۳۶۱) یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این رویکرد است. این اثر، که به محاکمه یک آسیابان به اتهام قتل یزدگرد سوم می‌پردازد، به‌طور غیرمستقیم به سرکوب، فساد و بی‌عدالتی در نظام حاکم اشاره دارد. این اثر به‌گونه‌ای طراحی شده که «شمشیر داموکلس» بر سر نظام استبدادی باشد و قدرت را به چالش بکشد.<br /> <br /> نمایشنامه «ماهی» (۱۳۸۰) نمونه دیگری از نقد سیاسی بیضایی است. این اثر، که به قتل‌های زنجیره‌ای روشنفکران در دهه ۱۳۷۰ اشاره دارد، سرکوب سیستماتیک مخالفان توسط رژیم را به تصویر می‌کشد. نمایشنامه «ماهی» به‌طور خاص به خشونت‌های سیاسی و حذف روشنفکران پرداخته و از این رو با ممنوعیت اجرا مواجه شد. بیضایی با استفاده از زبان استعاری و شخصیت‌های نمادین، توانسته بود بدون اشاره مستقیم، پیام‌های سیاسی خود را منتقل کند.<br /> <br /> بیضایی در مصاحبه‌ای اظهار داشت که رژیم با «شست‌وشوی مغزی» ملت، قدرت خود را حفظ کرده و از هنر به‌عنوان ابزاری برای سرکوب استفاده می‌کند. این دیدگاه در آثاری مانند «سگ‌کشی» (۱۳۸۰) نیز منعکس شده که به فساد اقتصادی و اجتماعی در ایران می‌پردازد. <br /> <br /> این فیلم، با نمایش تبعیض و نابرابری، به‌طور غیرمستقیم سیاست‌های رژیم را مورد انتقاد قرار داد. آثار بیضایی، با وجود سانسور، در میان مخاطبان ایرانی و جهانی تأثیر عمیقی گذاشتند و به‌عنوان سندی از مقاومت در برابر سرکوب شناخته می‌شوند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> ==خروج از ایران==<br /> فشارهای مداوم سانسور، محدودیت‌های حرفه‌ای و محرومیت از فعالیت‌های هنری، سرانجام بهرام بیضایی را در سال ۱۳۸۹ به ترک ایران واداشت. او که بیش از سه دهه در برابر سیاست‌های جمهوری اسلامی مقاومت کرده بود، به دلیل نبود امکان فعالیت آزادانه و تهدیدهای فزاینده، تصمیم به مهاجرت گرفت. بیضایی در مصاحبه‌ای اظهار داشت که ۳۰ سال محرومیت از شغل و سانسور آثارش، او را به نقطه‌ای رساند که ادامه فعالیت در ایران غیرممکن شد.<br /> <br /> این تصمیم برای بیضایی، که به‌طور عمیق به فرهنگ و تاریخ ایران وابسته بود، آسان نبود. او در آثارش، مانند «باشو، غریبه کوچک» و «نمایش در ایران»، بارها به اهمیت هویت ایرانی تأکید کرده بود. با این حال، بیضایی برای حفظ استقلال فکری و هنری خود، چاره‌ای جز ترک وطن نداشت. مهاجرت او به آمریکا، به‌ویژه به دانشگاه استنفورد، نقطه عطفی در زندگی حرفه‌ای‌اش بود که امکان ادامه فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی را برایش فراهم کرد. <br /> <br /> تصمیم بیضایی به ترک ایران، نمونه‌ای از سرنوشت بسیاری از هنرمندان ایرانی است که به دلیل سرکوب رژیم، مجبور به تبعید شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ===زندگی در تبعید و ادامه مخالفت===<br /> [[پرونده:بهرام بیضایی؛اجرای طرب‌نامه در آمریکا.JPG|جایگزین=بهرام بیضایی؛ اجرای نمایش‌نامه طرب‌نامه در آمریکا|بندانگشتی|252x252پیکسل|بهرام بیضایی؛ اجرای نمایش‌نامه طرب‌نامه در آمریکا]]پس از مهاجرت به آمریکا در سال ۲۰۱۰، بهرام بیضایی به‌عنوان استاد مدعو به دانشگاه استنفورد پیوست و دوره‌های آموزشی در زمینه سینما، تئاتر و فرهنگ ایران برگزار کرد. این فعالیت‌ها، که توسط صدای آمریکا پوشش داده شده‌اند، به او امکان داد تا فرهنگ و هنر ایران را به مخاطبان جهانی معرفی کند. بیضایی در تبعید نیز از نقد جمهوری اسلامی دست نکشید و در مصاحبه‌ها و سخنرانی‌هایش، به سرکوب آزادی بیان و شست‌وشوی مغزی توسط رژیم جمهوری اسلامی اشاره کرد.<br /> <br /> او در تبعید آثاری مانند نمایشنامه‌های جدید خلق کرد و به ترویج فرهنگ ایرانی از طریق تدریس و انتشار مقالات ادامه داد. به گزارش آوانگارد، بیضایی در تبعید با «غربت و تنهایی» مواجه شد، اما این شرایط نتوانست روحیه مقاوم او را تضعیف کند. <br /> <br /> او به‌عنوان نمادی از مقاومت فرهنگی، الهام‌بخش هنرمندان ایرانی در داخل و خارج از کشور باقی ماند. فعالیت‌های آموزشی او در استنفورد، به‌ویژه در زمینه تئاتر و سینمای ایران، به نسل جدیدی از پژوهشگران و هنرمندان کمک کرد تا با میراث فرهنگی ایران آشنا شوند.<br /> <br /> بیضایی همچنین از طریق آثارش به نقد غیرمستقیم رژیم ادامه داد. او در سخنرانی‌هایش بر اهمیت آزادی بیان و مقاومت در برابر سانسور تأکید کرد و رژیم را به دلیل سرکوب هنرمندان مورد انتقاد قرار داد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> ===تأثیر بر حرفه و میراث===<br /> تقابل بهرام بیضایی با رژیم جمهوری اسلامی، که از طریق سانسور، محدودیت‌های حرفه‌ای و فشارهای سیاسی اعمال شد، تأثیر عمیقی بر مسیر حرفه‌ای و میراث فرهنگی او گذاشت. این فشارها، اگرچه او را از فعالیت گسترده در ایران محروم کردند، نتوانستند خلاقیت و تأثیرگذاری‌اش را متوقف کنند. به گزارش ژورنال، سیاست‌های سرکوبگرانه رژیم، تولید آثار بیضایی را محدود کرد، اما او را بیکی از چهره‌های ماندگار هنر ایران کرد.<br /> <br /> پس از انقلاب ۱۳۵۷، سانسور آثار بیضایی، مانند فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱) و نمایشنامه «ماهی» (۱۳۸۰)، او را از دسترسی به مخاطبان گسترده محروم کرد. این محدودیت‌ها او را واداشت تا از استعاره و نمادگرایی در آثارش استفاده کند، مانند «سگ‌کشی» (۱۳۸۰) که فساد اقتصادی و اجتماعی را نقد می‌کند، و این رویکرد تأثیر عمیقی بر سینمای موج نو ایران گذاشت.<br /> <br /> مهاجرت بیضایی به آمریکا در سال ۱۳۸۹، نقطه عطفی در حرفه‌اش بود. در تبعید، او با چالش‌هایی مانند دوری و تنهایی مواجه شد، ولی این شرایط روحیه‌اش را تضعیف نکرد. بیضایی در استنفورد به تدریس سینما و تئاتر پرداخت و فرهنگ ایرانی را به مخاطبان جهانی معرفی کرد. دوره‌های آموزشی او، به تربیت پژوهشگران و هنرمندانی کمک کرد که با سبک و دیدگاه او آشنا شدند. این فعالیت‌ها، از جمله سخنرانی‌ها و مقالات، نه‌تنها میراث فرهنگی ایران را حفظ کرد، بلکه آن را در برابر تلاش‌های رژیم برای سرکوب فرهنگ مستقل، تقویت نمود.<br /> <br /> بیضایی در آثارش، از «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) که به همدلی و هویت فرهنگی می‌پردازد، تا کتاب پژوهشی «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، که مرجعی کلیدی در تاریخ تئاتر است، ریشه دارد. این آثار، به دلیل عمق انسانی و انتقادی، همچنان مورد توجه مخاطبان و هنرمندان هستند.<br /> <br /> بیضایی با تأکید بر [[آزادی بیان]] و مقاومت در برابر سانسور، الهام‌بخش نسل‌های جدید شد. جایگاه بیضایی، فراتر از هنر، در ایستادگی‌اش در برابر سرکوب و تعهدش به حقیقت نهفته است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> == درگذشت بهرام بضایی ==<br /> بهرام بیضایی از برجسته‌ترین چهره‌های هنرهای نمایشی ایران در روز تولدش یعنی در ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، در تبعید و غربت (ایالات متحده آمریکا) درگذشت. بهرام بیضایی نه‌فقط نمایشنامه‌نویس و فیلمسازی نوآور، بلکه روشنفکری مستقل بود که هم در دوران شاه و هم در حاکمیت جمهوری اسلامی، هزینه نپذیرفتن سازش را با توقیف، حذف و تبعید پرداخت.<br /> <br /> سانسور در کارنامه بیضایی یک استثنا نبود، یک قاعده بود. فیلم «چریکه تارا» نمونه‌یی روشن از این تداوم سرکوب است؛ اثری که در در سال ۵۷ ساخته شد و به‌دلیل نگاه انتقادی و روایت ناهم‌خوان با روایت حاکم هرگز مجال نمایش نیافت. بهرام بیضایی پیوسته زیر فشار سانسور و سرکوب هویتش را حفظ کرده و با وجود این فشارها، آثار ماندگاری از خود بر جا گذاشت که نشان داد قدرت‌ها تغییر می‌کنند اما هنرِ مستقل و هنرمند متعهد هرگز نمی‌میرد.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس شهیر ایران درگذشت - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بیانیه دانشگاه استفورد ===<br /> گروه ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد به مناسبت درگذشت بهرام بیضایی بیانیه‌ای صادر کرد و او را فخر ادب و هنر ایران خواند. در این بیانیه آمده است:&lt;blockquote&gt;«گروه ایرانشناسی دانشگاه استنفورد درگذشت فخر ادب و هنر ایران، استاد و همکار برجسته‌ی ما در ۱۵ سال اخیر، بهرام بیضایی را به اطلاع همگان می‌رساند. او‌ درست در روز تولد هشتادو هفت‌سالگی‌اش درگذشت: پنجم‌ دی، که به احترامِ زادروزش (و درگذشتِ اکبر رادی) روزِ نمایشنامه‌نویس نامیده شده؛ پنج سال پس از تلاش حماسی و درخشانش برای تکمیل متن «داش‌آکل به‌گفته‌ی [[مرجان]]».<br /> <br /> بارها گفته بود موطن و مسلک او عالم فرهنگ است. عشقی عظیم به ایران داشت و به‌رغم تنگ‌نظری‌ها علیه او و خانواده‌اش لحظه‌ای از برکشیدن و پاس داشتن میراث فرهنگی ایران دست نکشید. دانشگاه ما بزودی جلسه‌ای در بزرگداشت زندگی و آثار این هنرمند بی‌بدیلِ ایران‌دوست و ایران‌شناس برگزار خواهد کرد.<br /> <br /> گروه ایرانشناسی دانشگاه استانفورد به‌ویژه سپاسگزار مژده شمسایی است که بی‌همدلی‌ و همراهی‌ او زندگی بیضایی در این سالها از لونی دیگر می‌بود.<br /> <br /> به قول شاهنامه که بیضایی عمری در آن زیست، اگر مرگ داد است بیداد چیست.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/bahram-beyzaie/33634281.html بهرام بیضایی، کارگردان و نمایشنامه‌نویس برجسته، در روز تولدش درگذشت - رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%AC%D8%AA_%D8%AA%DB%8C%D9%81%D8%AA%DA%A9%DA%86%DB%8C&diff=94843 2026-11-05T14:02:49Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=بهجت تیفتک‌چی<br /> |تصویر=بهجت تیفتک‌چی -۲.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=بهجت تیفتک‌چی<br /> |تاریخ_تولد=۱۳۳۵<br /> |محل_تولد=مشهد<br /> |تاریخ_مرگ=۱۶ آذر ۱۳۵۵<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=تهران<br /> |مدفن=بهشت زهرا، قطعه ۳۳<br /> |علت مرگ=شهادت در درگیری خیابانی با ساواک<br /> |شناخته‌شده برای=مجاهد خلق شهید و الگوی زنان مبارز<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۳۵<br /> |تاریخ مرگ=۱۶ آذر ۱۳۵۵<br /> }}<br /> '''بهجت تیفتک‌چی'''، (زاده ۱۳۳۵ در مشهد – شهادت ۱۶ آذر ۱۳۵۵ در تهران)، مجاهد خلق، دانشجوی دانشگاه تهران و از پیشتازان مبارزه علیه رژیم پهلوی بود. او پس از فعالیت‌های دانشجویی و عضویت در [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، چندین ماه در زندان [[ساواک]] محبوس شد و پس از آزادی به فعالیت مخفی روی آورد. بهجت تیفتک‌چی در جریان درگیری مسلحانه با نیروهای ساواک به شهادت رسید.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D9%81%D8%AA%DA%A9%DA%86%DB%8C با یاد مجاهد شهید فاطمه تیفتک‌چی - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> == پیشینه و فعالیت‌های اولیه ==<br /> بهجت تیفتک‌چی در سال ۱۳۳۵ در مشهد متولد شد. پس از گذراندن دوران ابتدایی و متوسطه در زادگاهش، برای ادامه تحصیل ابتدا به دانشگاه تبریز رفت و سپس به دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران منتقل شد. او از دوران دبیرستان با مسائل سیاسی آشنا شد و همواره از برنامه‌های رژیم پهلوی برای ایجاد فاصله طبقاتی و فقر انتقاد می‌کرد. بهجت در تجمعات دانشجویی شرکت فعال داشت و پس از آشنایی با یکی از مجاهدین در سال ۱۳۵۲ به عضویت [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] درآمد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == بازداشت و زندان ==<br /> در سال ۱۳۵۲، بهجت تیفتک‌چی توسط [[ساواک]] دستگیر شد. او پس از تحمل شکنجه‌های شدید، به دلیل عدم لو رفتن ارتباطش با سازمان، پس از حدود هفت ماه آزاد گردید. دوران زندان او فرصتی برای آشنایی بیشتر با زنان مبارز و تقویت ایمانش به راه مجاهدین بود. پس از آزادی، تصمیم گرفت تحصیل را رها کند و به‌طور تمام‌وقت و حرفه‌ای به فعالیت مخفی بپردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == فعالیت مخفی و شهادت ==<br /> بهجت تیفتک‌چی در شرایط سخت مخفی، خبرها و اطلاعیه‌های سازمان را با شجاعت به هواداران می‌رساند. در سال ۱۳۵۴، هنگام [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)|ضربه اپورتونیستی چپ‌نما]] به سازمان، هوشیارانه در برابر این جریان ایستاد و بیانیه ضداپورتونیستی را بین هواداران توزیع کرد. سرانجام در ۱۶ آذر ۱۳۵۵، در جریان درگیری خیابانی با نیروهای ساواک، مسلحانه جنگید و به شهادت رسید. پیکر او ابتدا به خانواده تحویل داده نشد، اما پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷، محل دفن او در قطعه ۳۳ بهشت زهرا شناسایی شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == روایت سازمان مجاهدین از بهجت تیفتکچی ==<br /> بهجت تیفتک‌چی نمادی از زنان پیشتاز مجاهد است که از نوجوانی تا آخرین لحظه زندگی، با تعهد کامل در راه آزادی مبارزه کرد. شهادت او در سن ۲۶ سالگی، الگویی از شجاعت و فداکاری برای نسل‌های بعدی شد. نام او در تاریخ مقاومت ایران جاودانه ماند.[http://زنان&amp;#x20;خط&amp;#x20;شکن-&amp;#x20;سیمای&amp;#x20;آزادی]<br /> == منابع ==<br /> [[رده:اعضای مقاومت ایران]]</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=94842 2026-11-05T14:01:53Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=بهاران طاهرخانی<br /> |تصویر=بهاران طاهرخانی،قزوین.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، بهاران طاهرخانی<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=قزوین<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=قزوین<br /> |مدفن=آرامستان قزوین<br /> |علت مرگ=مورد اصابت گلوله نیروهای حکومتی قرار گرفت<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۸۱<br /> |تاریخ مرگ=۲۲ دی ۱۴۰۴}}<br /> '''بهاران طاهرخانی'''، (متولد ۱۳۸۱، قزوین – جان‌باخته ۲۲ دی ۱۴۰۴، قزوین) دانشجوی ۲۳ ساله رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی قزوین بود که در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]] در قزوین مورد اصابت گلوله جنگی نیروهای سرکوبگر حکومتی قرار گرفت و جان خود را از دست داد.<br /> <br /> بر اساس منابع دانشجویی و گزارشات منتشرشده در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، بهاران طاهرخانی در اعتراضات مردمی شهر قزوین در ۲۲ دی‌ماه، هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت و با اینکه او را مراکز درمانی منتقل کردند، اما به علت شدت جراحات وارده جان خود را از دست داد. مقامات رسمی حکومتی هیچ جزئیاتی از تیراندازی و هویت عاملان این تیراندازی، توضیحی ارائه نداده‌اند.<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> کشته‌شدن بهاران طاهرخانی در شرایطی صورت گرفت که پیش‌تر هم گزارش‌های زیادی از استفاده سلاح جنگی علی مردم معترض غیرمسلح، از جمله دانشجویان و جوانان در شهرهای مختلف کشور منتشر شده است. این اقدام مطابق استانداردهای حقوق بین‌الملل بشر، مصداق نقض حق حیات و استفاده غیرقانونی از قوه‌ی قهریه به‌شمار می‌رود.<br /> <br /> جمعیت حقوق بشر آذربایجان ارک که مقام مشورتی در [[سازمان ملل متحد]] دارد، از خانواده‌ی بهاران طاهرخانی، شاهدان عینی در صحنه و سایر بازماندگان جان‌باختگان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴، درخواست کرده است که برای ثبت در تاریخ، مستندسازی و پیگیری قضایی در مراجع حقوق بشری و بین‌المللی، چه در این زمان و چه در پروسه آینده عدالت انتقالی، همه‌ی اسناد و مدارک، تصاویر و شهادت‌های مرتبط را در اختیار این انجمن قرار دهند. <br /> <br /> جمعیت حقوق بشر آذربایجان تأکید کرده است که جمع‌آوری این مستندات نقشی مهم و اساسی در احقاق حقوق جان‌باختگان و پاسخ‌گو کردن آمران و عاملان نقض‌های جدی حقوق بشر خواهد داشت.<br /> <br /> بهاران طاهرخانی در لحظات آخر، پیش از کشته‌شدن توسط مأموران سرکوبگر حکومتی، متنی را به‌عنوان آخرین نوشته در صفحه شخصی خود در شبکه‌های اجتماعی خطاب به خواهرش منتشر کرده بود که پس از جان‌باختنش بسیار مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته است. فعالان دانشجویی و کاربران شبکه‌های اجتماعی نیز این نوشته را بازتابی از فضای نگرانی، ناامنی، اختناق و فشار روانی حاکم بر جوانان معترض در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه دانشته‌اند. بهاران طاهرخانی در این متن نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«از صبح یه حس عجیبی باهامه، انگار امروز شبیه هیچ‌وقت دیگه نیست. نمی‌دونم چرا دلم خواست حتماً بهت بگم دوستت دارم و حواست به خودت باشه، اگه امروز نتونستم جواب بدم یا صدام نرسید بدون دلم پیش توئه<br /> <br /> اگه یه‌هو همه‌چی ساکت شد، خواهش می‌کنم خودتو سرزنش نکن. تو همیشه بهترین کاری رو که می‌تونستی انجام دادی. من با خاطره‌هام آرومم، با خنده‌هامون، با دعواهای کوچیکمون، با همون چیزهایی که فقط ما می‌فهمیدیم…<br /> <br /> اگه دلت گرفت، امشب قبل خواب یه‌بار اسممو آروم بگو، من یه جایی نزدیکت هستم. مراقب خودت باش. خواهرم امروز بیشتر از همیشه دوست دارم. قول میدم اگه امشب جسمم برای همیشه خاموش شد، تا ابد تو یادمی هفت دقیقه آخر<br /> <br /> میدونی همان نزاری از یادت برم.»&lt;ref&gt;[https://www.turkqadini.com/2026/01/26/%da%a9%d8%b4%d8%aa%d9%87-%d8%b4%d8%af%d9%86-%d8%a8%d9%87%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b7%d8%a7%d9%87%d8%b1%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%d8%ac%d9%88%db%8c-%d9%be%d8%b2%d8%b4/ کشته شدن بهاران طاهرخانی، دانشجوی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین - کانون زنان تورک]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منبع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1_%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C&diff=94841 2026-11-05T14:00:50Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= بهار عربی<br /> |تصویر=بهار عربی.jpg<br /> |عرض تصویر=350پیکسل<br /> |زیرنویس=<br /> |عناوین دیگر=خیزش‌های عربی، قیام‌های عربی، انقلاب‌های عربی<br /> |عاملان=معترضان، فعالان مدنی، جوانان، اتحادیه‌های کارگری، احزاب و گروه‌های مخالف حکومت‌های عربی؛ دولت‌ها و نیروهای امنیتی کشورهای درگیر<br /> |مکان=خاورمیانه و شمال آفریقا؛ به‌ویژه تونس، مصر، لیبی، یمن، بحرین و سوریه<br /> |زمان=از ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰؛ موج اصلی در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲<br /> |نتیجه=سقوط حکومت‌ها در تونس، مصر، لیبی و یمن؛ اصلاحات محدود در برخی کشورهای عربی؛ سرکوب اعتراض‌ها در بحرین؛ تبدیل خیزش سوریه، لیبی و یمن به جنگ‌های طولانی و ایجاد تحولات عمیق سیاسی و اجتماعی در جهان عرب<br /> }}<br /> <br /> '''بهار عربی''' اصطلاحی برای مجموعه‌ای از اعتراض‌ها، قیام‌ها، انقلاب‌ها و شورش‌های سیاسی و اجتماعی است که از دسامبر ۲۰۱۰ در [[تونس]] آغاز شد و در سال ۲۰۱۱ بخش بزرگی از [[جهان عرب]] را فراگرفت. این خیزش‌ها با خواسته‌هایی چون پایان حکومت‌های اقتدارگرا، مبارزه با فساد، افزایش آزادی‌های سیاسی، عدالت اجتماعی، اشتغال، کرامت انسانی و پاسخ‌گویی حکومت‌ها همراه بود. اعتراض‌های گسترده در تونس، مصر، لیبی، یمن، بحرین و سوریه مهم‌ترین نمودهای این موج بودند؛ اما کشورهای دیگری مانند الجزایر، اردن، مراکش، عمان، عراق، کویت، عربستان سعودی، سودان و موریتانی نیز درجات متفاوتی از اعتراض را تجربه کردند.&lt;ref name=&quot;OxfordArabSpring&quot;&gt;Ahmed Ibrahim Abushouk, “Arab Spring,” ''Oxford Research Encyclopedia of African History'', Oxford University Press, 20 March 2024.&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:انقلاب‌ها و جنبش‌های جهان]]<br /> جرقهٔ اولیهٔ این موج، خودسوزی [[محمد بوعزیزی]]، دست‌فروش جوان تونسی، در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰ بود. اعتراض‌هایی که پس از این واقعه در شهر سیدی بوزید آغاز شد، در کمتر از یک ماه حکومت ۲۳ سالهٔ [[زین‌العابدین بن‌علی]] را سرنگون کرد. موفقیت معترضان تونسی تأثیری فوری بر دیگر جوامع عربی گذاشت و اعتراض‌هایی با مطالبات مشابه در مصر، لیبی، یمن، بحرین و سوریه شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;HRWArabSpring&quot;&gt;Kenneth Roth, “Time to Abandon the Autocrats and Embrace Rights: The International Response to the Arab Spring,” ''Human Rights Watch World Report 2012'', 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نتایج بهار عربی در کشورهای مختلف یکسان نبود. در تونس، بن‌علی از کشور گریخت و فرایندی برای انتقال سیاسی و تدوین قانون اساسی جدید آغاز شد. در مصر، اعتراض‌های گسترده در [[میدان تحریر]] به کناره‌گیری [[حسنی مبارک]] انجامید، اما پس از یک دورهٔ کوتاه رقابت سیاسی، ارتش در سال ۲۰۱۳ [[محمد مرسی]] را از قدرت کنار زد و نظام سیاسی دوباره به سوی تمرکز اقتدار حرکت کرد. در لیبی، اعتراض‌ها به جنگ مسلحانه و مداخلهٔ نظامی بین‌المللی انجامید و حکومت [[معمر قذافی]] سقوط کرد. در یمن، [[علی عبدالله صالح]] از ریاست‌جمهوری کنار رفت، اما کشور بعداً وارد جنگ داخلی شد. در بحرین، اعتراض‌ها با مداخلهٔ نیروهای امنیتی داخلی و نیروهای شورای همکاری خلیج فارس سرکوب شدند. در سوریه نیز اعتراض‌های مسالمت‌آمیز به جنگ داخلی گسترده‌ای تبدیل شد که بیش از سیزده سال ادامه یافت و سرانجام در دسامبر ۲۰۲۴ با سقوط حکومت [[بشار اسد]] وارد مرحلهٔ تازه‌ای شد.&lt;ref name=&quot;WestArab&quot;&gt;Marc Lynch, ''The Arab Uprising: The Unfinished Revolutions of the New Middle East'', New York: PublicAffairs, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Syria2024&quot;&gt;Reuters, “Syrian Rebels Topple Assad Who Flees to Russia in Mideast Shakeup,” 8 December 2024.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بهار عربی از مهم‌ترین تحولات سیاسی خاورمیانه در آغاز سدهٔ بیست‌ویکم به‌شمار می‌رود. این رخداد این تصور را که حکومت‌های اقتدارگرای عربی به‌رغم فقدان مشارکت سیاسی می‌توانند برای مدتی نامحدود پایدار بمانند، به چالش کشید. با این حال، پیامدهای بعدی آن نشان داد که سقوط یک حاکم لزوماً به استقرار دموکراسی، ثبات سیاسی یا تحقق مطالبات اجتماعی منجر نمی‌شود.<br /> <br /> == نام‌گذاری ==<br /> <br /> اصطلاح «بهار عربی» ترجمهٔ عبارت انگلیسی ''Arab Spring'' است که از اوایل سال ۲۰۱۱ در رسانه‌ها و تحلیل‌های سیاسی رواج یافت.<br /> <br /> واژهٔ «بهار» در تاریخ سیاسی پیش‌تر برای جنبش‌های اصلاح‌طلبانه و آزادی‌خواهانه مانند «[[بهار پراگ]]» در سال ۱۹۶۸ به کار رفته بود و در اینجا نیز بر تصور آغاز دوره‌ای تازه از آزادی سیاسی در جهان عرب دلالت داشت.<br /> <br /> با گسترش خشونت و جنگ داخلی در برخی کشورها، شماری از پژوهشگران و فعالان استفاده از اصطلاح «بهار عربی» را مورد انتقاد قرار دادند و عباراتی مانند «خیزش‌های عربی»، «قیام‌های عربی» یا «انقلاب‌های عربی» را دقیق‌تر دانستند.&lt;ref name=&quot;Lynch&quot;&gt;Marc Lynch, ''The Arab Uprising: The Unfinished Revolutions of the New Middle East'', New York: PublicAffairs, 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> «خیزش‌های عربی» به‌ویژه در آثار دانشگاهی رایج شده است، زیرا همهٔ رخدادهای سال ۲۰۱۱ را نمی‌توان انقلاب به معنای تغییر بنیادی نظام سیاسی دانست و نتایج آنها نیز بسیار متفاوت بود.<br /> <br /> == محدوده جغرافیایی ==<br /> <br /> موج اصلی اعتراض‌های بهار عربی شش کشور را به‌شدت تحت تأثیر قرار داد:<br /> <br /> * [[انقلاب تونس|تونس]]؛<br /> * [[انقلاب ۲۰۱۱ مصر|مصر]]؛<br /> * [[جنگ داخلی لیبی|لیبی]]؛<br /> * [[انقلاب یمن|یمن]]؛<br /> * [[خیزش بحرین|بحرین]]؛<br /> * [[جنگ داخلی سوریه|سوریه]].<br /> <br /> اعتراض‌های مهمی نیز در الجزایر، اردن، مراکش، عمان و عراق روی داد. کویت، عربستان سعودی، موریتانی، سودان و برخی کشورهای دیگر منطقه نیز شاهد تجمع‌ها یا حرکت‌های اعتراضی محدودتر بودند.&lt;ref name=&quot;BrookingsMonarchy&quot;&gt;Shadi Hamid et al., “Heavy Lies the Crown: The Survival of Arab Monarchies, 10 Years after the Arab Spring,” Brookings Institution, 26 February 2021.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شدت، مطالبات و پیامدهای اعتراض‌ها در هر کشور متفاوت بود.<br /> <br /> == زمینه‌های تاریخی ==<br /> <br /> بهار عربی رخدادی ناگهانی به نظر می‌رسید، اما زمینه‌های آن طی چند دهه شکل گرفته بود.<br /> <br /> پس از استقلال کشورهای عربی در سدهٔ بیستم، حکومت‌های جمهوری و سلطنتی مختلفی در منطقه شکل گرفتند. برخی از این حکومت‌ها در ابتدا بر پایهٔ ملی‌گرایی عربی، مبارزه با استعمار یا وعدهٔ عدالت اجتماعی مشروعیت پیدا کردند.<br /> <br /> با گذشت زمان، در بسیاری از کشورهای منطقه قدرت در دست رئیس‌جمهور، خانوادهٔ حاکم، حزب مسلط، ارتش یا دستگاه امنیتی متمرکز شد.<br /> <br /> حاکمانی مانند حسنی مبارک در مصر، زین‌العابدین بن‌علی در تونس، معمر قذافی در لیبی و علی عبدالله صالح در یمن برای دهه‌ها در قدرت باقی ماندند.<br /> <br /> در سوریه نیز خاندان اسد از سال ۱۹۷۰ قدرت را در دست داشت.<br /> <br /> == اقتدارگرایی ==<br /> <br /> یکی از عوامل مشترک خیزش‌های عربی محدودیت شدید مشارکت سیاسی بود.<br /> <br /> انتخابات در بسیاری از کشورهای منطقه یا برگزار نمی‌شد یا تحت شرایطی انجام می‌گرفت که رقابت واقعی برای انتقال قدرت را دشوار می‌کرد.<br /> <br /> فعالیت مخالفان، رسانه‌های مستقل و سازمان‌های جامعه مدنی محدود بود و دستگاه‌های امنیتی نقش گسترده‌ای در کنترل جامعه داشتند.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر سرکوب آزادی بیان، بازداشت خودسرانه، شکنجه، فساد و حکومت غیرپاسخ‌گو را از زمینه‌های اصلی نارضایتی در کشورهای درگیر بهار عربی دانسته است.&lt;ref name=&quot;HRWArabSpring&quot; /&gt;<br /> <br /> == حکومت‌های طولانی‌مدت ==<br /> <br /> در زمان آغاز بهار عربی، بسیاری از رهبران منطقه برای چند دهه در قدرت بودند.<br /> <br /> معمر قذافی از ۱۹۶۹ بر لیبی حکومت می‌کرد.<br /> <br /> علی عبدالله صالح از ۱۹۷۸ ابتدا بر یمن شمالی و پس از وحدت بر جمهوری یمن ریاست داشت.<br /> <br /> حسنی مبارک از ۱۹۸۱ رئیس‌جمهور مصر بود.<br /> <br /> زین‌العابدین بن‌علی از ۱۹۸۷ در تونس حکومت می‌کرد.<br /> <br /> در سوریه، حافظ اسد از ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰ رئیس‌جمهور بود و پس از مرگ او قدرت به پسرش بشار اسد منتقل شد.<br /> <br /> این استمرار طولانی قدرت با مسئلهٔ جانشینی خانوادگی نیز همراه بود. در مصر گمانه‌زنی دربارهٔ جانشینی جمال مبارک و در لیبی افزایش نقش سیف‌الاسلام قذافی به نارضایتی مخالفان دامن می‌زد.<br /> <br /> == فساد ==<br /> <br /> فساد اقتصادی و پیوند میان قدرت سیاسی و منافع اقتصادی یکی دیگر از عوامل مهم نارضایتی بود.<br /> <br /> در کشورهای مختلف، خانواده‌ها و شبکه‌های نزدیک به حاکمان به دسترسی انحصاری یا ممتاز به قراردادهای دولتی، بانک‌ها، زمین و فعالیت‌های اقتصادی متهم بودند.<br /> <br /> در تونس، نفوذ خانوادهٔ همسر بن‌علی، لیلا طرابلسی، به نمادی از فساد حکومت تبدیل شده بود.<br /> <br /> در مصر نیز شبکه‌های نزدیک به حزب دموکراتیک ملی و خانواده مبارک در بخش‌هایی از اقتصاد نفوذ گسترده داشتند.<br /> <br /> فساد علاوه بر زیان اقتصادی، احساس بی‌عدالتی و محرومیت سیاسی را تقویت می‌کرد.&lt;ref name=&quot;Salih&quot;&gt;Kamal Eldin Osman Salih, “The Roots and Causes of the 2011 Arab Uprisings,” ''Arab Studies Quarterly'', Vol. 35, No. 2, 2013, pp. 184–206.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بیکاری جوانان ==<br /> <br /> کشورهای عربی در دهه‌های پیش از خیزش‌ها شاهد افزایش سریع جمعیت جوان و گسترش آموزش بودند.<br /> <br /> شمار بزرگی از جوانان وارد دانشگاه‌ها شدند، اما اقتصاد بسیاری از کشورها قادر به ایجاد مشاغل متناسب با افزایش جمعیت تحصیل‌کرده نبود.<br /> <br /> بیکاری جوانان، به‌ویژه میان فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، به مسئله‌ای گسترده تبدیل شد.<br /> <br /> وجود تحصیلات بدون امکان یافتن شغل مناسب موجب شکاف میان انتظارات نسل جوان و شرایط واقعی شد.<br /> <br /> محمد بوعزیزی در تونس به نماد این وضعیت تبدیل شد، هرچند مسئلهٔ بیکاری و اشتغال غیررسمی در سراسر منطقه گسترده بود.&lt;ref name=&quot;BrookingsEconomy&quot;&gt;Steven Heydemann, “Economic Development, Governance, and Human Security after the Arab Uprisings,” Brookings Institution, 2025.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نابرابری و محرومیت ==<br /> <br /> شاخص‌های کلان اقتصادی برخی کشورهای عربی پیش از سال ۲۰۱۱ رشد را نشان می‌دادند، اما منافع این رشد به‌طور برابر توزیع نمی‌شد.<br /> <br /> مناطق داخلی تونس، بخش‌هایی از مصر، جنوب یمن و مناطق روستایی برخی کشورها از بیکاری، ضعف خدمات عمومی و کاهش فرصت‌های اقتصادی رنج می‌بردند.<br /> <br /> اصلاحات بازارمحور اقتصادی در شماری از کشورهای منطقه موجب خصوصی‌سازی و رشد بخش خصوصی شد، اما در عمل گاه فرصت‌های تازه بیش از همه در اختیار شبکه‌های نزدیک به حکومت قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;BrookingsEconomy&quot; /&gt;<br /> <br /> == افزایش قیمت مواد غذایی ==<br /> <br /> افزایش جهانی قیمت مواد غذایی در سال‌های ۲۰۰۷–۲۰۰۸ و دوباره در ۲۰۱۰ فشار اقتصادی بر خانوارهای کم‌درآمد را افزایش داد.<br /> <br /> بسیاری از کشورهای عربی واردکنندگان عمدهٔ غلات بودند و افزایش قیمت جهانی مواد غذایی مستقیماً بر هزینه زندگی تأثیر می‌گذاشت.<br /> <br /> قیمت مواد غذایی به‌تنهایی عامل بهار عربی نبود، اما در ترکیب با بیکاری، کاهش قدرت خرید و فساد، نارضایتی اجتماعی را تشدید کرد.<br /> <br /> == کرامت انسانی ==<br /> <br /> مفهوم «کرامت» از عناصر اصلی بسیاری از اعتراض‌های بهار عربی بود.<br /> <br /> معترضان تنها خواهان بهبود درآمد نبودند؛ برخورد تحقیرآمیز پلیس، فساد اداری، نبود امکان اعتراض قانونی و احساس بی‌قدرتی در برابر حکومت نیز نقش داشت.<br /> <br /> در تونس، خودسوزی بوعزیزی به همین دلیل به نمادی از «تحقیر» شهروند عادی توسط دستگاه حکومتی تبدیل شد.<br /> <br /> در مصر نیز کشته‌شدن [[خالد سعید]] پس از برخورد مأموران پلیس در سال ۲۰۱۰ به نمادی از خشونت نیروهای امنیتی تبدیل شد.&lt;ref name=&quot;HRWThaw&quot;&gt;Eric Goldstein, “Before the Arab Spring, the Unseen Thaw,” ''Human Rights Watch World Report 2012'', 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراض‌های پیش از بهار عربی ==<br /> <br /> خیزش‌های ۲۰۱۱ بدون پیشینه نبودند.<br /> <br /> در مصر، جنبش [[کفایه]] از سال ۲۰۰۴ علیه ادامه حکومت مبارک و احتمال جانشینی پسرش فعالیت می‌کرد.<br /> <br /> اعتصاب‌های گسترده کارگری نیز در سال‌های پیش از انقلاب رخ داده بودند. اعتراض کارگران نساجی محله‌الکبری در ۲۰۰۸ یکی از نمونه‌های مهم بود.<br /> <br /> در تونس، قیام حوزهٔ معدنی قفصه در سال ۲۰۰۸ نارضایتی از بیکاری و فساد را آشکار کرده بود.<br /> <br /> در سوریه نیز «بهار دمشق» پس از مرگ حافظ اسد و سپس «اعلامیه دمشق» در سال ۲۰۰۵ نشانه‌هایی از خواست اصلاح سیاسی بودند، هرچند حکومت بسیاری از فعالان را بازداشت کرد.&lt;ref name=&quot;HRWThaw&quot; /&gt;<br /> <br /> == آغاز در تونس ==<br /> <br /> در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰ محمد بوعزیزی در شهر [[سیدی بوزید]] خود را به آتش کشید.<br /> <br /> او فروشندهٔ خیابانی بود و پس از مصادرهٔ وسایل کارش توسط مأموران محلی و ناکامی در پیگیری شکایت دست به خودسوزی زد.<br /> <br /> این حادثه موجب اعتراض ساکنان شهر شد.<br /> <br /> انتشار تصاویر تظاهرات در اینترنت و رسانه‌های ماهواره‌ای موجب شد خبر اعتراض‌ها به مناطق دیگر تونس برسد.<br /> <br /> در هفته‌های بعد، اعتراض‌ها به قصرین، تاله، صفاقس و سرانجام پایتخت گسترش یافتند.<br /> <br /> نیروهای امنیتی به سوی معترضان تیراندازی کردند و شمار زیادی کشته یا زخمی شدند.<br /> <br /> اعتراض‌هایی که در آغاز بیشتر اقتصادی و اجتماعی بودند به مطالبهٔ برکناری بن‌علی تبدیل شدند.<br /> <br /> == سقوط بن‌علی ==<br /> <br /> در ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۱ هزاران نفر در مرکز تونس تجمع کردند.<br /> <br /> بن‌علی که تلاش کرده بود با وعده اصلاحات و عدم نامزدی در انتخابات بعدی اعتراض‌ها را آرام کند، همان روز کشور را ترک کرد و به عربستان سعودی رفت.<br /> <br /> سقوط سریع یکی از باثبات‌ترین حکومت‌های اقتدارگرای منطقه تأثیر روانی گسترده‌ای در جهان عرب داشت.<br /> <br /> این نخستین بار در موج ۲۰۱۱ بود که یک اعتراض مردمی توانسته بود رئیس یک حکومت عربی را وادار به ترک قدرت کند.<br /> <br /> == سرایت اعتراض‌ها ==<br /> <br /> خبر سقوط بن‌علی به سرعت در سراسر منطقه منتشر شد.<br /> <br /> معترضان در کشورهای دیگر دریافتند حکومتی که برای بیش از دو دهه تغییرناپذیر به نظر می‌رسید، در برابر بسیج گسترده مردم فروپاشیده است.<br /> <br /> این تجربه بر محاسبات شهروندان درباره امکان موفقیت اعتراض اثر گذاشت.<br /> <br /> از ژانویهٔ ۲۰۱۱ اعتراض‌ها در مصر، یمن، اردن، الجزایر و کشورهای دیگر گسترش یافتند.<br /> <br /> == مصر ==<br /> <br /> در مصر، فعالان شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های سیاسی خواستار تظاهرات در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۱ شدند.<br /> <br /> این روز که «روز پلیس» بود به اعتراض علیه خشونت پلیس، فساد، بیکاری و حکومت حسنی مبارک تبدیل شد.<br /> <br /> تظاهرات در قاهره، اسکندریه، سوئز و شهرهای دیگر گسترش یافت.<br /> <br /> [[میدان تحریر]] قاهره به مرکز نمادین انقلاب تبدیل شد.<br /> <br /> == جمعه خشم ==<br /> <br /> در ۲۸ ژانویهٔ ۲۰۱۱، معروف به «جمعهٔ خشم»، صدها هزار نفر پس از نماز جمعه به خیابان‌ها آمدند.<br /> <br /> حکومت اینترنت و بخش‌هایی از شبکه تلفن همراه را قطع کرد، اما نتوانست مانع گسترش اعتراض‌ها شود.<br /> <br /> پلیس پس از درگیری‌های شدید از بسیاری از خیابان‌ها عقب نشست و ارتش مستقر شد.<br /> <br /> مبارک دولت را برکنار و [[عمر سلیمان]] را به معاونت ریاست‌جمهوری منصوب کرد.<br /> <br /> اما معترضان خواهان کناره‌گیری خود رئیس‌جمهور بودند.<br /> <br /> == سقوط حسنی مبارک ==<br /> <br /> پس از ۱۸ روز اعتراض، حسنی مبارک در ۱۱ فوریهٔ ۲۰۱۱ از مقام ریاست‌جمهوری کناره‌گیری کرد.<br /> <br /> قدرت به [[شورای عالی نیروهای مسلح مصر]] منتقل شد.<br /> <br /> سقوط مبارک دومین پیروزی بزرگ اعتراض‌های عربی بود و موج خیزش‌ها را تقویت کرد.<br /> <br /> انتخابات پس از انقلاب به پیروزی نیروهای اسلام‌گرا انجامید و [[محمد مرسی]]، نامزد [[اخوان‌المسلمین]]، در سال ۲۰۱۲ رئیس‌جمهور شد.<br /> <br /> == تحولات پس از انقلاب مصر ==<br /> <br /> دوره ریاست‌جمهوری مرسی با اختلاف سیاسی شدید، مشکلات اقتصادی و اعتراض‌های مخالفان همراه شد.<br /> <br /> در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳ تظاهرات بزرگی علیه او برگزار شد.<br /> <br /> در ۳ ژوئیه، ارتش به فرماندهی [[عبدالفتاح سیسی]] مرسی را برکنار کرد و قانون اساسی را به حالت تعلیق درآورد.<br /> <br /> در ماه‌های بعد، اخوان‌المسلمین سرکوب شد و صدها نفر در جریان پراکنده‌کردن تحصن‌های هواداران مرسی کشته شدند.<br /> <br /> سیسی بعدها رئیس‌جمهور شد و نظام سیاسی مصر بار دیگر به سوی تمرکز قدرت و محدودیت شدید مخالفان حرکت کرد.<br /> <br /> به این ترتیب، مسیری که در ۲۰۱۱ با مطالبه دموکراسی آغاز شده بود به بازگشت حکومت اقتدارگرایانه منتهی شد.<br /> <br /> == لیبی ==<br /> <br /> اعتراض‌ها در لیبی در فوریهٔ ۲۰۱۱ آغاز شدند.<br /> <br /> در ۱۵ فوریه در بنغازی تجمع‌هایی در اعتراض به بازداشت وکیل خانواده‌های قربانیان زندان ابوسلیم برگزار شد.<br /> <br /> نیروهای حکومتی به معترضان حمله کردند و اعتراض‌ها به سرعت گسترش یافت.<br /> <br /> برخلاف تونس و مصر، بخشی از نیروهای مخالف به سرعت مسلح شدند و برخی واحدهای نظامی نیز از حکومت جدا شدند.&lt;ref name=&quot;HRWLibya&quot;&gt;Human Rights Watch, “World Report 2012: Libya,” 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جنگ داخلی لیبی ==<br /> <br /> در مدت کوتاهی شرق لیبی از کنترل قذافی خارج شد و [[شورای ملی انتقالی لیبی]] در بنغازی تشکیل شد.<br /> <br /> نیروهای قذافی برای بازپس‌گیری مناطق شورشی پیشروی کردند.<br /> <br /> در مارس ۲۰۱۱ شورای امنیت سازمان ملل با تصویب قطعنامهٔ ۱۹۷۳ اجازهٔ ایجاد منطقه پرواز ممنوع و اتخاذ «تمام اقدامات لازم» برای حفاظت از غیرنظامیان را صادر کرد.<br /> <br /> ائتلافی بین‌المللی و سپس [[ناتو]] عملیات نظامی علیه نیروهای قذافی آغاز کردند.<br /> <br /> مداخلهٔ خارجی نقش مهمی در تغییر موازنه جنگ داشت.<br /> <br /> == سقوط قذافی ==<br /> <br /> طرابلس در اوت ۲۰۱۱ به دست نیروهای مخالف افتاد.<br /> <br /> معمر قذافی در ۲۰ اکتبر در نزدیکی سرت دستگیر و سپس در شرایطی خشونت‌آمیز کشته شد.&lt;ref name=&quot;HRWLibya&quot; /&gt;<br /> <br /> سقوط قذافی پایان بیش از ۴۲ سال حکومت او بود.<br /> <br /> اما دولت جدید نتوانست گروه‌های مسلح متعدد را خلع سلاح یا یک حکومت مرکزی قدرتمند ایجاد کند.<br /> <br /> در سال‌های بعد لیبی وارد دوره‌ای از جنگ داخلی، رقابت دولت‌ها و شبه‌نظامیان و مداخله قدرت‌های خارجی شد.<br /> <br /> == یمن ==<br /> <br /> اعتراض‌ها در یمن از ژانویهٔ ۲۰۱۱ گسترش یافتند.<br /> <br /> دانشجویان، جوانان، فعالان مدنی و احزاب مخالف خواهان پایان حکومت [[علی عبدالله صالح]] شدند.<br /> <br /> صالح بیش از سه دهه بر یمن شمالی و سپس یمن متحد حکومت کرده بود.<br /> <br /> اعتراض‌ها در صنعا، تعز، عدن و شهرهای دیگر برگزار شدند.<br /> <br /> == جمعه کرامت در یمن ==<br /> <br /> در ۱۸ مارس ۲۰۱۱ نیروهای مسلح و افراد وابسته به حکومت به معترضان در صنعا حمله کردند و ده‌ها نفر کشته شدند.<br /> <br /> این روز «جمعه کرامت» نام گرفت.<br /> <br /> پس از این کشتار، شماری از مقام‌های حکومتی و فرماندهان نظامی از صالح جدا شدند.<br /> <br /> بحران سیاسی کشور تشدید شد.<br /> <br /> == کناره‌گیری علی عبدالله صالح ==<br /> <br /> پس از ماه‌ها مذاکره، صالح در نوامبر ۲۰۱۱ طرح انتقال قدرت پیشنهادی شورای همکاری خلیج فارس را امضا کرد.<br /> <br /> بر اساس این توافق، او در ازای مصونیت از پیگرد قضایی قدرت را به معاون خود [[عبدربه منصور هادی]] واگذار کرد.<br /> <br /> هادی در فوریهٔ ۲۰۱۲ در انتخاباتی با یک نامزد رئیس‌جمهور شد.<br /> <br /> این انتقال در ابتدا راهی برای پایان بحران سیاسی به نظر می‌رسید، اما مشکلات ساختاری کشور حل نشدند.<br /> <br /> == جنگ داخلی یمن ==<br /> <br /> جنبش [[حوثی‌ها]] که در شمال یمن نفوذ داشت، در سال ۲۰۱۴ صنعا را تصرف کرد.<br /> <br /> علی عبدالله صالح نیز در اقدامی متناقض با حوثی‌ها متحد شد.<br /> <br /> در ۲۰۱۵ ائتلافی به رهبری عربستان سعودی برای حمایت از دولت هادی وارد جنگ شد.<br /> <br /> یمن در یکی از شدیدترین بحران‌های انسانی جهان فرو رفت.<br /> <br /> بنابراین، بهار عربی در یمن به انتقال موقت قدرت انجامید، اما نتوانست زمینه تشکیل دولت باثبات و فراگیر را فراهم کند.&lt;ref name=&quot;BrookingsAfter&quot;&gt;Ibrahim Fraihat, “Moving beyond the Arab Spring,” Brookings Institution, 10 May 2016.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بحرین ==<br /> <br /> اعتراض‌های بحرین در ۱۴ فوریهٔ ۲۰۱۱ آغاز شدند.<br /> <br /> بخش بزرگی از معترضان را شهروندان شیعه تشکیل می‌دادند که از تبعیض سیاسی و اقتصادی شکایت داشتند، اما در مراحل نخست گروه‌هایی از فعالان سنی نیز در اعتراض‌ها شرکت داشتند.<br /> <br /> معترضان در [[میدان مروارید]] منامه تجمع کردند و خواهان اصلاحات سیاسی، پارلمان قدرتمندتر، دولت پاسخ‌گو و پایان تبعیض شدند.<br /> <br /> برخی گروه‌های مخالف بعدها خواهان تغییر بنیادی‌تر نظام شدند.<br /> <br /> == سرکوب بحرین ==<br /> <br /> نیروهای امنیتی در چند مرحله به میدان مروارید حمله کردند.<br /> <br /> در مارس ۲۰۱۱، بحرین از [[شورای همکاری خلیج فارس]] درخواست کمک کرد و نیروهایی از عربستان سعودی و امارات وارد کشور شدند.<br /> <br /> حکومت وضعیت فوق‌العاده اعلام و اعتراض‌ها را سرکوب کرد.<br /> <br /> فعالان، پزشکان، رهبران مخالف و مدافعان حقوق بشر بازداشت شدند.<br /> <br /> کمیسیون مستقل تحقیق بحرین که بعداً با دستور پادشاه تشکیل شد، موارد گسترده‌ای از بازداشت خودسرانه، شکنجه و استفاده بیش از حد از زور را مستند کرد.<br /> <br /> اعتراض‌های بحرین نتوانستند ساختار حکومت را تغییر دهند و فضای سیاسی در سال‌های بعد محدودتر شد.&lt;ref name=&quot;BrookingsMonarchy&quot; /&gt;<br /> <br /> == سوریه ==<br /> <br /> اعتراض‌های سوریه در مارس ۲۰۱۱ آغاز شدند.<br /> <br /> در شهر [[درعا]] تعدادی نوجوان به‌دلیل نوشتن شعارهای ضدحکومتی روی دیوار بازداشت شدند.<br /> <br /> گزارش‌های مربوط به شکنجه آنان موجب تجمع خانواده‌ها و شهروندان شد.<br /> <br /> نیروهای امنیتی به سوی معترضان تیراندازی کردند و چند نفر کشته شدند.<br /> <br /> مراسم تشییع قربانیان به اعتراض‌های تازه‌ای انجامید.<br /> <br /> در مدت کوتاهی تظاهرات به دمشق، حمص، حما، ادلب و مناطق دیگر رسید.&lt;ref name=&quot;HRWSyria&quot;&gt;Human Rights Watch, “World Report 2012: Syria,” 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == شعارهای سوریه ==<br /> <br /> در آغاز بخشی از معترضان خواهان اصلاحات سیاسی، آزادی زندانیان و پایان حکومت وضعیت فوق‌العاده بودند.<br /> <br /> با تشدید سرکوب، شعار «مردم خواهان سقوط نظام‌اند» گسترش یافت.<br /> <br /> حکومت بشار اسد اعتراض‌ها را توطئه‌ای خارجی و فعالیت «گروه‌های تروریستی» معرفی کرد.<br /> <br /> دولت در آوریل ۲۰۱۱ وضعیت فوق‌العاده‌ای را که از سال ۱۹۶۳ برقرار بود لغو کرد، اما عملیات نظامی و بازداشت معترضان ادامه یافت.<br /> <br /> دیده‌بان حقوق بشر گزارش کرد که تا پایان ۲۰۱۱ دست‌کم ۳۵۰۰ نفر در جریان سرکوب اعتراض‌ها کشته شده بودند.&lt;ref name=&quot;HRWSyria&quot; /&gt;<br /> <br /> == تبدیل خیزش سوریه به جنگ داخلی ==<br /> <br /> با ادامه خشونت، بخشی از نظامیان از ارتش جدا شدند و گروه‌های مسلح مخالف شکل گرفتند.<br /> <br /> [[ارتش آزاد سوریه]] یکی از نخستین ائتلاف‌های مسلح مخالف بود.<br /> <br /> از ۲۰۱۲ درگیری‌ها ابعاد یک جنگ داخلی تمام‌عیار پیدا کردند.<br /> <br /> گروه‌های متنوع سکولار، اسلام‌گرا، کرد و جهادی در مناطق مختلف فعالیت داشتند.<br /> <br /> هم‌زمان قدرت‌های خارجی به حمایت از طرف‌های مختلف پرداختند.<br /> <br /> == مداخله قدرت‌های خارجی در سوریه ==<br /> <br /> ایران و [[حزب‌الله لبنان]] از حکومت بشار اسد حمایت کردند.<br /> <br /> روسیه از سال ۲۰۱۵ با عملیات هوایی گسترده به طور مستقیم وارد جنگ شد و نقشی تعیین‌کننده در بقای حکومت اسد در سال‌های بعد داشت.<br /> <br /> ترکیه از برخی گروه‌های مخالف حمایت کرد و در شمال سوریه عملیات نظامی انجام داد.<br /> <br /> ایالات متحده و برخی کشورهای عربی نیز در دوره‌هایی به گروه‌های مختلف مخالف کمک کردند.<br /> <br /> ظهور [[داعش]] در سوریه و عراق از ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ جنگ را پیچیده‌تر کرد و ائتلافی به رهبری آمریکا علیه این گروه تشکیل شد.<br /> <br /> == پیامد انسانی جنگ سوریه ==<br /> <br /> جنگ سوریه به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی معاصر تبدیل شد.<br /> <br /> صدها هزار نفر کشته و میلیون‌ها نفر در داخل و خارج کشور آواره شدند.<br /> <br /> شهرها و زیرساخت‌های گسترده‌ای ویران شدند و میلیون‌ها سوری به ترکیه، لبنان، اردن، اروپا و کشورهای دیگر پناه بردند.<br /> <br /> جنگ سوریه از مهم‌ترین نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد چگونه یک قیام اولیهٔ بهار عربی در شرایط سرکوب شدید، شکاف اجتماعی و مداخلهٔ خارجی به جنگی طولانی تبدیل شد.<br /> <br /> == سقوط حکومت بشار اسد در ۲۰۲۴ ==<br /> <br /> حکومت بشار اسد که با کمک روسیه، ایران و حزب‌الله برای سال‌ها بخش بزرگی از کشور را دوباره تحت کنترل گرفته بود، در اواخر ۲۰۲۴ با حمله‌ای سریع از سوی ائتلاف نیروهای مخالف مواجه شد.<br /> <br /> نیروهای مخالف از اواخر نوامبر ۲۰۲۴ حلب را تصرف کردند و سپس به سوی حما، حمص و دمشق پیش رفتند.<br /> <br /> در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ دمشق به دست مخالفان افتاد و بشار اسد سوریه را ترک کرد و به روسیه رفت.&lt;ref name=&quot;Syria2024&quot; /&gt;<br /> <br /> سقوط اسد بیش از سیزده سال پس از آغاز اعتراض‌های درعا رخ داد. از این رو، اگرچه فروپاشی حکومت او مستقیماً بخشی از موج خیابانی سال ۲۰۱۱ نبود، ریشهٔ جنگی که سرانجام نظام اسد را سرنگون کرد به همان خیزش بازمی‌گشت.<br /> <br /> == اردن ==<br /> <br /> اردن نیز از ژانویهٔ ۲۰۱۱ شاهد اعتراض‌های گسترده بود.<br /> <br /> معترضان نسبت به افزایش قیمت‌ها، بیکاری، فساد و محدودیت اصلاحات سیاسی اعتراض داشتند.<br /> <br /> بخش بزرگی از مخالفان خواهان سرنگونی [[ملک عبدالله دوم]] نبودند و بیشتر اصلاح نظام انتخاباتی و محدودکردن اختیارات دولت را مطالبه می‌کردند.<br /> <br /> پادشاه چند بار نخست‌وزیر را تغییر داد و اصلاحاتی را وعده داد.<br /> <br /> این اقدامات، همراه با ساختار سیاسی سلطنت و حمایت خارجی، به حکومت امکان داد بحران را بدون سقوط نظام مدیریت کند.<br /> <br /> == مراکش ==<br /> <br /> در مراکش جنبشی با عنوان «جنبش ۲۰ فوریه» شکل گرفت.<br /> <br /> معترضان خواهان کاهش فساد، افزایش عدالت اجتماعی و محدودکردن اختیارات سلطنت بودند.<br /> <br /> [[محمد ششم]]، پادشاه مراکش، در واکنش اصلاح قانون اساسی را پیشنهاد کرد.<br /> <br /> قانون اساسی جدید در ژوئیهٔ ۲۰۱۱ به همه‌پرسی گذاشته شد و اختیاراتی بیشتر برای نخست‌وزیر و پارلمان در نظر گرفت.<br /> <br /> با این حال، پادشاه همچنان قدرت گسترده‌ای در ساختار سیاسی حفظ کرد.<br /> <br /> مدل مراکش نمونه‌ای از پاسخ مبتنی بر ترکیب امتیازدهی و کنترل سیاسی بود.<br /> <br /> == الجزایر ==<br /> <br /> الجزایر در آغاز ۲۰۱۱ شاهد اعتراض‌هایی علیه قیمت مواد غذایی، بیکاری و حکومت [[عبدالعزیز بوتفلیقه]] بود.<br /> <br /> تجربه جنگ داخلی خونین دههٔ ۱۹۹۰ در رفتار هم حکومت و هم بخش‌هایی از جامعه تأثیر داشت.<br /> <br /> دولت با افزایش برخی هزینه‌های رفاهی، لغو وضعیت فوق‌العاده و محدودکردن اعتراض‌های خیابانی توانست موج اولیه را مهار کند.<br /> <br /> با این حال، نارضایتی سیاسی باقی ماند و در سال ۲۰۱۹ جنبش گسترده [[حراک الجزایر]] بوتفلیقه را وادار به استعفا کرد.<br /> <br /> اعتراض‌های ۲۰۱۹ گاه «موج دوم بهار عربی» نیز توصیف شده‌اند.<br /> <br /> == عمان ==<br /> <br /> اعتراض‌ها در عمان عمدتاً بر اشتغال، دستمزد، فساد و اصلاحات سیاسی متمرکز بودند.<br /> <br /> [[قابوس بن سعید]]، سلطان وقت عمان، در واکنش برخی وزیران را برکنار کرد، دستمزد و مزایای اجتماعی را افزایش داد و اختیارات بیشتری به مجلس شورا واگذار کرد.<br /> <br /> اعتراض‌ها نتوانستند سلطنت را تهدید کنند.<br /> <br /> == عربستان سعودی ==<br /> <br /> عربستان سعودی شاهد اعتراض‌های محدودتری بود.<br /> <br /> در منطقه شرقی، به‌ویژه میان جمعیت شیعه، تجمع‌هایی درباره تبعیض و زندانیان سیاسی برگزار شد.<br /> <br /> حکومت تجمع‌های سیاسی را محدود و برخی فعالان را بازداشت کرد.<br /> <br /> هم‌زمان دولت بسته‌های مالی بزرگی برای افزایش حقوق، مسکن و خدمات اجتماعی اعلام کرد.<br /> <br /> توان مالی حاصل از درآمد نفت و قدرت دستگاه امنیتی از عواملی بودند که به حکومت‌های ثروتمند خلیج فارس امکان داد فشار اعتراض‌ها را مهار کنند.&lt;ref name=&quot;BrookingsMonarchy&quot; /&gt;<br /> <br /> == چرا حکومت‌های سلطنتی سقوط نکردند؟ ==<br /> <br /> هیچ‌یک از هشت سلطنت عربی در موج اصلی بهار عربی سرنگون نشد.<br /> <br /> پژوهشگران دلایل مختلفی برای این وضعیت مطرح کرده‌اند: مشروعیت سنتی و مذهبی پادشاهان، امکان فاصله‌گرفتن آنان از دولت و قربانی‌کردن نخست‌وزیران، منابع نفتی، حمایت خارجی و انسجام بیشتر خاندان‌های سلطنتی.<br /> <br /> با این حال، وجود سلطنت به‌تنهایی توضیح کافی نیست و تجربه بحرین نشان داد حتی حکومت‌های سلطنتی نیز می‌توانستند با اعتراض گسترده روبه‌رو شوند.&lt;ref name=&quot;BrookingsMonarchy&quot; /&gt;<br /> <br /> == شعار «مردم خواهان سقوط نظام‌اند» ==<br /> <br /> یکی از مشهورترین شعارهای بهار عربی عبارت عربی «الشعب یرید إسقاط النظام» به معنی «مردم خواهان سقوط نظام‌اند» بود.<br /> <br /> این شعار نخست در تونس و سپس در مصر، یمن، لیبی، سوریه و کشورهای دیگر رواج یافت.<br /> <br /> اهمیت شعار در این بود که اعتراض را از مطالبه اصلاح یک سیاست یا برکناری یک وزیر به درخواست تغییر ساختار قدرت ارتقا می‌داد.<br /> <br /> در برخی کشورها، شعارهای دیگری مانند «نان، آزادی و عدالت اجتماعی» نیز رواج داشتند.<br /> <br /> == نقش جوانان ==<br /> <br /> جوانان یکی از مهم‌ترین نیروهای اجتماعی بهار عربی بودند.<br /> <br /> رشد جمعیت جوان، گسترش دانشگاه‌ها و بیکاری گسترده نسلی ایجاد کرده بود که از یک سو تحصیلات و ارتباط بیشتری با جهان داشت و از سوی دیگر فرصت محدودی برای مشارکت اقتصادی و سیاسی پیدا می‌کرد.<br /> <br /> بسیاری از فعالان نخستین مراحل اعتراض‌ها جوانانی بودند که سابقه عضویت در احزاب سنتی نداشتند.<br /> <br /> با این حال، نقش جوانان نباید به معنای آن تلقی شود که خیزش‌ها تنها جنبش‌های نسلی بودند؛ کارگران، وکلا، متخصصان، اسلام‌گرایان، سکولارها و گروه‌های اجتماعی دیگر نیز در آنها شرکت داشتند.<br /> <br /> == نقش زنان ==<br /> <br /> زنان حضور گسترده‌ای در اعتراض‌های تونس، مصر، یمن، بحرین، سوریه و کشورهای دیگر داشتند.<br /> <br /> در یمن، [[توکل کرمان]] از برجسته‌ترین فعالان اعتراض‌ها بود و در سال ۲۰۱۱ همراه دو فعال زن دیگر جایزه صلح نوبل را دریافت کرد.<br /> <br /> زنان در میدان تحریر، اعتراض‌های تونس و تظاهرات سوریه نقش سازمان‌دهنده، خبرنگار شهروندی و فعال سیاسی داشتند.<br /> <br /> با این حال، پس از سقوط برخی حکومت‌ها مسئلهٔ میزان مشارکت سیاسی زنان و حفظ حقوق آنان به موضوعی مناقشه‌برانگیز تبدیل شد.<br /> <br /> == کارگران و اتحادیه‌ها ==<br /> <br /> اعتصاب‌های کارگری در گسترش برخی خیزش‌ها نقش داشتند.<br /> <br /> در تونس، [[اتحادیه عمومی کار تونس]] و به‌ویژه شاخه‌های محلی آن به سازمان‌دهی اعتصاب‌ها کمک کردند.<br /> <br /> این اتحادیه بعدها نیز در فرایند انتقال سیاسی نقشی اساسی داشت.<br /> <br /> در مصر، سال‌ها اعتصاب کارگری پیش از ۲۰۱۱ به تضعیف ترس از حکومت کمک کرده بود و اعتصاب‌های روزهای پایانی انقلاب فشار بیشتری بر نظام مبارک وارد کردند.<br /> <br /> == اسلام‌گرایان ==<br /> <br /> جنبش‌های اسلام‌گرا در بسیاری از کشورهای عربی از مهم‌ترین نیروهای سازمان‌یافته مخالف حکومت بودند، اما در بیشتر موارد آغازگر اصلی اعتراض‌های سال ۲۰۱۱ نبودند.<br /> <br /> در مصر، اخوان‌المسلمین پس از آغاز تظاهرات به آن پیوست و پس از سقوط مبارک از فضای انتخاباتی بیشترین بهره را برد.<br /> <br /> در تونس، [[جنبش النهضه]] که رهبرانش سال‌ها در زندان یا تبعید بودند پس از انقلاب قانونی شد و در انتخابات مجلس مؤسسان بیشترین کرسی‌ها را به دست آورد.<br /> <br /> موفقیت انتخاباتی اسلام‌گرایان یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی پس از بهار عربی بود.&lt;ref name=&quot;BrookingsIslamism&quot;&gt;William McCants and Rashid Dar, “Islamism after the Arab Spring: Between the Islamic State and the Nation-State,” Brookings Institution.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == شبکه‌های اجتماعی ==<br /> <br /> نقش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در بهار عربی مورد توجه گسترده قرار گرفت.<br /> <br /> فیس‌بوک، توییتر، یوتیوب و وبلاگ‌ها امکان انتشار سریع تصاویر و گزارش‌های اعتراض‌ها را فراهم کردند.<br /> <br /> در کشورهایی که رسانه‌های رسمی تحت کنترل حکومت بودند، شبکه‌های اجتماعی به شکستن انحصار اطلاعات کمک کردند.<br /> <br /> فعالان همچنین از این ابزارها برای اعلام محل تجمع‌ها و انتقال خبر بازداشت‌ها استفاده می‌کردند.<br /> <br /> == آیا بهار عربی «انقلاب فیس‌بوکی» بود؟ ==<br /> <br /> تعبیرهایی مانند «انقلاب فیس‌بوکی» یا «انقلاب توییتری» در رسانه‌ها رواج یافتند، اما بسیاری از پژوهشگران آنها را ساده‌سازی می‌دانند.<br /> <br /> نارضایتی سیاسی، فساد، بیکاری، خشونت پلیس و سازمان‌های اجتماعی پیش از فراگیرشدن شبکه‌های اجتماعی نیز وجود داشتند.<br /> <br /> در مصر، قطع تقریباً کامل اینترنت در روزهای حساس نتوانست اعتراض‌ها را متوقف کند.<br /> <br /> بنابراین شبکه‌های اجتماعی بیشتر ابزار انتقال اطلاعات و تسریع بسیج بودند تا علت اصلی انقلاب‌ها.&lt;ref name=&quot;Lynch&quot; /&gt;<br /> <br /> == شبکه الجزیره ==<br /> <br /> [[الجزیره]] یکی از مهم‌ترین رسانه‌های فرامرزی در پوشش بهار عربی بود.<br /> <br /> این شبکه تصاویر ارسالی شهروندان از تونس، مصر، لیبی، یمن و سوریه را منتشر می‌کرد و به مخاطبان منطقه‌ای امکان می‌داد اعتراض‌های کشورهای مختلف را به‌صورت تقریباً هم‌زمان مشاهده کنند.<br /> <br /> پخش مداوم تصاویر میدان تحریر به ایجاد تصور یک تجربه مشترک عربی کمک کرد.<br /> <br /> با این حال، منتقدان الجزیره سیاست پوشش این شبکه را در کشورهای مختلف یکسان نمی‌دانستند و به تفاوت میان نحوه پوشش مصر و بحرین اشاره می‌کردند.<br /> <br /> == تلفن همراه و خبرنگاری شهروندی ==<br /> <br /> دوربین‌های تلفن همراه نقشی اساسی در مستندسازی سرکوب‌ها داشتند.<br /> <br /> در سوریه، جایی که بسیاری از خبرنگاران خارجی امکان فعالیت نداشتند، ویدئوهای ضبط‌شده توسط فعالان به منبع مهم گزارش رسانه‌های بین‌المللی تبدیل شدند.<br /> <br /> همین فناوری به معترضان امکان داد خشونت‌هایی را ثبت کنند که پیش‌تر ممکن بود در محدوده محلی باقی بمانند.<br /> <br /> == ارتش و سرنوشت انقلاب‌ها ==<br /> <br /> رفتار نیروهای مسلح یکی از عوامل تعیین‌کننده در تفاوت سرنوشت کشورهای بهار عربی بود.<br /> <br /> در تونس، ارتش به نیروی اصلی سرکوب اعتراض‌ها تبدیل نشد.<br /> <br /> در مصر، ارتش از حمایت مستقیم و طولانی از مبارک خودداری کرد، اما پس از سقوط او خود قدرت را در دست گرفت.<br /> <br /> در لیبی و یمن، نیروهای مسلح شکاف برداشتند و بخشی از نظامیان به مخالفان پیوستند.<br /> <br /> در سوریه، هسته اصلی نیروهای مسلح و امنیتی در کنار حکومت باقی ماند و همین عامل امکان ادامه جنگ را فراهم کرد.<br /> <br /> این تفاوت نشان می‌دهد رابطهٔ ارتش با حکومت، جامعه و ساختار اقتصادی در نتیجه انقلاب‌ها اهمیت زیادی داشت.&lt;ref name=&quot;Lynch&quot; /&gt;<br /> <br /> == نقش ایالات متحده ==<br /> <br /> ایالات متحده برای دهه‌ها با چند حکومت عربی که هدف اعتراض‌ها قرار گرفتند روابط نزدیک داشت.<br /> <br /> مصر دوران مبارک یکی از متحدان اصلی واشینگتن در خاورمیانه بود و کمک نظامی گسترده آمریکا دریافت می‌کرد.<br /> <br /> بحرین میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا بود.<br /> <br /> یمن نیز در مبارزه با القاعده همکاری امنیتی با واشینگتن داشت.<br /> <br /> در نتیجه، سیاست آمریکا در برابر اعتراض‌ها میان حمایت از حقوق سیاسی و حفظ متحدان راهبردی با تناقض‌هایی روبه‌رو شد.&lt;ref name=&quot;HRWArabSpring&quot; /&gt;<br /> <br /> == واکنش آمریکا به مصر ==<br /> <br /> دولت [[باراک اوباما]] در روزهای نخست اعتراض‌های مصر محتاطانه واکنش نشان داد.<br /> <br /> با گسترش تظاهرات، واشینگتن از «انتقال منظم قدرت» سخن گفت و در نهایت از ادامه حکومت مبارک حمایت نکرد.<br /> <br /> این رفتار با واکنش آمریکا در بحرین متفاوت بود؛ جایی که واشینگتن از انتقاد شدید از متحدان خودداری کرد.<br /> <br /> همین تفاوت‌ها موجب انتقاد از دوگانگی سیاست غرب در برابر بهار عربی شد.&lt;ref name=&quot;HRW2012&quot;&gt;Human Rights Watch, “World Report 2012: Strengthen Support for ‘Arab Spring’,” 22 January 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نقش اتحادیه اروپا ==<br /> <br /> اتحادیه اروپا نیز پیش از ۲۰۱۱ با بسیاری از حکومت‌های منطقه روابط اقتصادی و امنیتی نزدیک داشت.<br /> <br /> مسائل مهاجرت، مبارزه با تروریسم، تجارت و انرژی موجب شده بود ثبات حکومت‌های عربی برای دولت‌های اروپایی اهمیت زیادی داشته باشد.<br /> <br /> پس از آغاز خیزش‌ها، اتحادیه اروپا از انتقال دموکراتیک در تونس و مصر حمایت کرد و تحریم‌هایی علیه حکومت‌های لیبی و سوریه اعمال کرد.<br /> <br /> با این حال، منتقدان معتقد بودند کشورهای اروپایی پیش از انقلاب‌ها حقوق بشر را در روابط با دولت‌های اقتدارگرا در اولویت قرار نداده بودند.<br /> <br /> == ناتو و لیبی ==<br /> <br /> لیبی تنها مورد از موج نخست بهار عربی بود که در آن ناتو مستقیماً وارد جنگ شد.<br /> <br /> قطعنامه ۱۹۷۳ شورای امنیت سازمان ملل زمینه حقوقی عملیات برای حفاظت از غیرنظامیان و ایجاد منطقه پرواز ممنوع را فراهم کرد.<br /> <br /> منتقدان مداخله استدلال کردند که عملیات از حفاظت از غیرنظامیان فراتر رفت و عملاً به تغییر رژیم کمک کرد.<br /> <br /> حامیان مداخله معتقد بودند پیشروی نیروهای قذافی به سوی بنغازی خطر کشتار گسترده ایجاد کرده بود.<br /> <br /> پیامدهای بلندمدت سقوط دولت مرکزی لیبی بحث درباره مشروعیت و نتایج این مداخله را ادامه داده است.<br /> <br /> == عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس ==<br /> <br /> کشورهای عربی خلیج فارس در برابر بهار عربی سیاست‌های متفاوتی داشتند.<br /> <br /> عربستان سعودی از حکومت بحرین حمایت کرد و نیرو به این کشور فرستاد.<br /> <br /> هم‌زمان عربستان و قطر از بخش‌هایی از مخالفان سوری حمایت کردند.<br /> <br /> قطر در مداخله علیه حکومت قذافی در لیبی نیز نقش فعال داشت.<br /> <br /> شورای همکاری خلیج فارس در یمن طرح انتقال قدرت را میان صالح و مخالفان میانجی‌گری کرد.<br /> <br /> این سیاست‌ها نشان می‌داد دولت‌های منطقه به بهار عربی به‌عنوان یک پدیده واحد واکنش نشان نمی‌دادند، بلکه بر اساس منافع و رقابت‌های خود در هر کشور رفتار می‌کردند.<br /> <br /> == ایران و بهار عربی ==<br /> <br /> جمهوری اسلامی ایران در آغاز اعتراض‌های تونس و مصر آنها را متأثر از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و نوعی «بیداری اسلامی» معرفی کرد.<br /> <br /> با آغاز اعتراض‌ها در سوریه، موضع تهران تغییر کرد و از حکومت بشار اسد حمایت سیاسی، اقتصادی و سپس نظامی کرد.<br /> <br /> منتقدان جمهوری اسلامی این تفاوت را نمونه‌ای از برخورد گزینشی تهران با اعتراض‌های مردمی می‌دانستند.<br /> <br /> از سوی دیگر، حکومت ایران اعتراض‌های بحرین را به‌شدت محکوم و از مطالبات معترضان شیعه حمایت می‌کرد.<br /> <br /> == ترکیه ==<br /> <br /> ترکیه در آغاز بهار عربی تلاش کرد خود را الگویی برای ترکیب اسلام سیاسی، انتخابات و اقتصاد بازار معرفی کند.<br /> <br /> دولت [[رجب طیب اردوغان]] از کناره‌گیری مبارک حمایت و روابط نزدیکی با حکومت‌های جدید تونس و مصر برقرار کرد.<br /> <br /> در سوریه، آنکارا پس از شکست تلاش‌های اولیه برای متقاعدکردن اسد به اصلاحات، به یکی از مهم‌ترین حامیان مخالفان تبدیل شد.<br /> <br /> جنگ سوریه بعدها تأثیر عمیقی بر سیاست داخلی و خارجی ترکیه گذاشت.<br /> <br /> == روسیه ==<br /> <br /> روسیه نسبت به بهار عربی با بدبینی بیشتری برخورد کرد.<br /> <br /> مسکو پس از تجربه لیبی معتقد بود کشورهای غربی از قطعنامه شورای امنیت برای تغییر حکومت قذافی استفاده کرده‌اند.<br /> <br /> در پرونده سوریه، روسیه همراه چین چندین قطعنامه شورای امنیت علیه حکومت اسد را وتو کرد.<br /> <br /> از سپتامبر ۲۰۱۵ نیز روسیه مستقیماً وارد جنگ سوریه شد.<br /> <br /> دخالت نظامی روسیه برای چند سال نقش مهمی در تثبیت حکومت اسد داشت.<br /> <br /> == «اثر دومینو» ==<br /> <br /> گسترش سریع اعتراض‌ها از تونس به مصر و سپس دیگر کشورها گاه «اثر دومینو» نامیده شد.<br /> <br /> موفقیت یک اعتراض در سرنگونی حکومت، هزینه روانی مشارکت در اعتراض را در کشورهای دیگر کاهش داد.<br /> <br /> زبان عربی مشترک، رسانه‌های ماهواره‌ای و شبکه‌های اجتماعی نیز انتقال شعارها و تاکتیک‌ها را آسان کردند.<br /> <br /> شعارها، تصاویر و تجربیات معترضان تونسی و مصری به سرعت در کشورهای دیگر بازتولید می‌شدند.<br /> <br /> == تفاوت دولت‌های ضعیف و قوی ==<br /> <br /> یکی از عوامل مهم تفاوت پیامدهای بهار عربی ظرفیت دولت‌ها بود.<br /> <br /> در تونس و مصر، دولت‌های مرکزی نسبتاً منسجم باقی ماندند حتی زمانی که رئیس‌جمهور سقوط کرد.<br /> <br /> در لیبی، ساختار دولت در دوره قذافی ضعیف و شخصی‌شده بود و با سقوط حکومت بسیاری از نهادهای مرکزی نیز فروپاشیدند.<br /> <br /> یمن نیز پیش از ۲۰۱۱ با شکاف‌های منطقه‌ای و سیاسی عمیق روبه‌رو بود.<br /> <br /> سوریه از یک دولت امنیتی قدرتمند برخوردار بود، اما شکاف‌های اجتماعی و مداخله خارجی موجب شد اعتراض به جنگی بسیار طولانی تبدیل شود.&lt;ref name=&quot;BrookingsTenYears&quot;&gt;Brookings Institution, “The Arab Spring, Ten Years On: What Have We Learned and Where Are We Going?” 14 December 2020.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نقش هویت‌های قومی و مذهبی ==<br /> <br /> بهار عربی در آغاز عمدتاً بر مطالبات سیاسی و اجتماعی مشترک متمرکز بود، اما در برخی کشورها شکاف‌های قومی و مذهبی بعدها اهمیت بیشتری پیدا کردند.<br /> <br /> در بحرین، اختلاف سیاسی به دلیل اکثریت شیعه و حکومت خاندان سنی آل‌خلیفه با مسئله فرقه‌ای درهم آمیخت.<br /> <br /> در سوریه، جنگ به‌تدریج ابعاد فرقه‌ای پیدا کرد و گروه‌های مختلف مذهبی و قومی درگیر آن شدند.<br /> <br /> در یمن نیز اختلاف‌های منطقه‌ای، مذهبی و قبیله‌ای بر تحول بحران اثر گذاشتند.<br /> <br /> == انتخابات پس از انقلاب‌ها ==<br /> <br /> در تونس و مصر سقوط حکومت‌های پیشین به برگزاری انتخابات رقابتی انجامید.<br /> <br /> در تونس، انتخابات مجلس مؤسسان در اکتبر ۲۰۱۱ برگزار شد و النهضه بیشترین کرسی‌ها را به دست آورد.<br /> <br /> در مصر، انتخابات پارلمانی ۲۰۱۱–۲۰۱۲ به پیروزی اسلام‌گرایان انجامید و محمد مرسی در ژوئن ۲۰۱۲ رئیس‌جمهور شد.<br /> <br /> این انتخابات نشان داد احزاب اسلام‌گرا که در دوران حکومت‌های سابق سازمان‌یافته‌تر از بسیاری از گروه‌های سکولار بودند، توان بالایی برای رقابت انتخاباتی داشتند.<br /> <br /> == تونس و انتقال دموکراتیک ==<br /> <br /> تونس برای چند سال مهم‌ترین نمونهٔ انتقال نسبتاً موفق پس از بهار عربی بود.<br /> <br /> قانون اساسی جدید در ژانویهٔ ۲۰۱۴ تصویب شد و انتخابات رقابتی برگزار شد.<br /> <br /> چهار سازمان مهم جامعه مدنی با تشکیل «[[چهارگانه گفت‌وگوی ملی تونس]]» در حل بحران سیاسی ۲۰۱۳ نقش داشتند.<br /> <br /> این چهارگانه در ۲۰۱۵ جایزه صلح نوبل دریافت کرد.<br /> <br /> برای چند سال تونس تنها کشور موج نخست بهار عربی بود که توانست انتقال قدرت انتخاباتی و رقابت حزبی را حفظ کند.&lt;ref name=&quot;BrookingsTunisia&quot;&gt;Sharan Grewal, “Ten Years In, Tunisian Democracy Remains a Work in Progress,” Brookings Institution, 2021.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == عقب‌گرد سیاسی در تونس ==<br /> <br /> تجربه تونس نیز در سال‌های بعد با بحران روبه‌رو شد.<br /> <br /> [[قیس سعید]] که در سال ۲۰۱۹ رئیس‌جمهور شد، در ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۱ نخست‌وزیر را برکنار کرد، فعالیت پارلمان را تعلیق کرد و اختیارات فوق‌العاده‌ای در دست گرفت.<br /> <br /> پارلمان بعداً منحل شد و قانون اساسی جدیدی در ۲۰۲۲ اختیارات ریاست‌جمهوری را به شکل چشمگیری افزایش داد.<br /> <br /> گزارش‌های نهادهای حقوق بشری از افزایش فشار بر مخالفان، روزنامه‌نگاران و نهادهای مستقل خبر داده‌اند.&lt;ref name=&quot;FreedomTunisia&quot;&gt;Freedom House, “Tunisia: Freedom in the World 2024,” 2024.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به همین دلیل، ارزیابی قدیمی از تونس به‌عنوان «تنها موفقیت دموکراتیک بهار عربی» در سال‌های اخیر نیازمند تعدیل شده است.<br /> <br /> == «زمستان عربی» ==<br /> <br /> با شکست انتقال سیاسی در چند کشور و گسترش جنگ‌های داخلی، اصطلاح «زمستان عربی» رواج یافت.<br /> <br /> این تعبیر به بازگشت اقتدارگرایی، جنگ داخلی، افراط‌گرایی و فروپاشی برخی دولت‌ها اشاره داشت.<br /> <br /> لیبی، سوریه و یمن وارد جنگ‌های طولانی شدند.<br /> <br /> در مصر حکومت نظامی دوباره نقش اصلی را در سیاست به دست گرفت.<br /> <br /> بحرین نیز شاهد تشدید سرکوب مخالفان بود.<br /> <br /> با این حال، اصطلاح «زمستان عربی» نیز محل بحث است، زیرا انقلاب‌ها و پیامدهای اجتماعی آنها را صرفاً بر اساس موفقیت فوری در استقرار دموکراسی ارزیابی می‌کند.<br /> <br /> == ظهور داعش ==<br /> <br /> یکی از تحولات مهم پس از بهار عربی گسترش گروه‌های جهادی بود.<br /> <br /> فروپاشی اقتدار دولت در سوریه و ادامه بحران عراق زمینه‌ای برای رشد [[داعش]] ایجاد کرد.<br /> <br /> این گروه در سال ۲۰۱۴ بخش‌های بزرگی از عراق و سوریه را تصرف و تشکیل «خلافت» را اعلام کرد.<br /> <br /> ظهور داعش اولویت‌های بین‌المللی را از حمایت از تغییر سیاسی به مبارزه با تروریسم تغییر داد و در برخی کشورها به حکومت‌ها امکان داد مخالفت سیاسی را با تهدید امنیتی پیوند دهند.<br /> <br /> == بحران پناهندگان ==<br /> <br /> جنگ‌های پس از بهار عربی به جابه‌جایی میلیون‌ها نفر انجامیدند.<br /> <br /> سوریه بزرگ‌ترین منبع آوارگی بود و میلیون‌ها سوری به ترکیه، لبنان، اردن و کشورهای اروپایی پناه بردند.<br /> <br /> جنگ لیبی نیز موجب خروج صدها هزار مهاجر و شهروند شد.<br /> <br /> مهاجرت ناشی از جنگ‌ها تأثیر سیاسی گسترده‌ای بر اروپا و کشورهای همسایه گذاشت.&lt;ref name=&quot;BrookingsMigration&quot;&gt;Elizabeth Ferris, “Migration, Displacement and the Arab Spring: Lessons to Learn,” Brookings Institution, 22 March 2012.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تأثیر اقتصادی ==<br /> <br /> بهار عربی در کوتاه‌مدت هزینه‌های اقتصادی بزرگی برای کشورهای درگیر داشت.<br /> <br /> گردشگری در تونس و مصر آسیب دید، سرمایه‌گذاری کاهش یافت و جنگ در لیبی، سوریه و یمن زیرساخت‌های گسترده‌ای را نابود کرد.<br /> <br /> در عین حال، بسیاری از مشکلاتی که موجب اعتراض شده بودند ــ بیکاری، نابرابری، فساد و ضعف فرصت‌های اقتصادی ــ پس از سقوط برخی حکومت‌ها نیز ادامه یافتند.<br /> <br /> این مسئله یکی از عوامل کاهش امید عمومی به نتایج انقلاب‌ها شد.<br /> <br /> == مسئله دولت و نهادها ==<br /> <br /> یکی از درس‌های مهم بهار عربی تفاوت میان سرنگونی یک حاکم و ساختن یک نظام سیاسی جدید بود.<br /> <br /> در تونس و مصر، دولت مرکزی پس از سقوط رهبران باقی ماند.<br /> <br /> در لیبی، بخش زیادی از ساختار حکومتی پیرامون شخص قذافی شکل گرفته بود و پس از سقوط او خلأ قدرت گسترده‌ای ایجاد شد.<br /> <br /> در یمن، توافق انتقال قدرت بدون اصلاح ساختار ارتش و حل اختلاف‌های سیاسی انجام شد.<br /> <br /> این تجربه‌ها اهمیت نهادهای مستقل، قانون اساسی، دستگاه قضایی، ارتش حرفه‌ای و جامعه مدنی را در دوران پس از انقلاب نشان دادند.<br /> <br /> == عدالت انتقالی ==<br /> <br /> پس از سقوط حکومت‌ها مسئله برخورد با مسئولان نظام سابق مطرح شد.<br /> <br /> در تونس، فرایند عدالت انتقالی و «هیئت حقیقت و کرامت» برای بررسی نقض حقوق بشر ایجاد شد.<br /> <br /> در مصر، مبارک محاکمه شد اما بسیاری از مقام‌های نظام سابق در سال‌های بعد تبرئه یا آزاد شدند.<br /> <br /> در لیبی، ضعف دستگاه قضایی و پراکندگی گروه‌های مسلح مانع شکل‌گیری روند منسجم عدالت انتقالی شد.<br /> <br /> یمن نیز بر اساس توافق انتقال قدرت به علی عبدالله صالح مصونیت گسترده اعطا کرد؛ اقدامی که سازمان‌های حقوق بشری از آن انتقاد کردند.&lt;ref name=&quot;HRW2012&quot; /&gt;<br /> <br /> == موج دوم اعتراض‌های عربی ==<br /> <br /> از ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ موج تازه‌ای از اعتراض‌ها در کشورهای عربی شکل گرفت.<br /> <br /> در سودان، اعتراض‌های گسترده در آوریل ۲۰۱۹ به برکناری [[عمر البشیر]] توسط ارتش انجامید.<br /> <br /> در الجزایر، جنبش حراک عبدالعزیز بوتفلیقه را وادار به استعفا کرد.<br /> <br /> عراق و لبنان نیز در ۲۰۱۹ شاهد تظاهرات گسترده علیه فساد، بیکاری، نظام سیاسی و نفوذ نخبگان حاکم بودند.<br /> <br /> برخی پژوهشگران این تحولات را «موج دوم بهار عربی» نامیده‌اند.<br /> <br /> این اعتراض‌ها نشان دادند زمینه‌های اصلی نارضایتی سال ۲۰۱۱ همچنان در بخش‌هایی از منطقه وجود دارند.<br /> <br /> == انقلاب سودان ==<br /> <br /> اعتراض‌های سودان در دسامبر ۲۰۱۸ با افزایش قیمت نان آغاز شدند و به سرعت به مطالبه سقوط حکومت عمر البشیر تبدیل شدند.<br /> <br /> در آوریل ۲۰۱۹ ارتش بشیر را پس از نزدیک به سه دهه حکومت برکنار کرد.<br /> <br /> اعتراض‌ها برای انتقال قدرت به غیرنظامیان ادامه یافتند.<br /> <br /> دوره‌ای از حکومت مشترک نظامی و غیرنظامی شکل گرفت، اما کودتای ۲۰۲۱ و سپس جنگ گسترده میان ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع در ۲۰۲۳ فرایند انتقال را متوقف کرد.<br /> <br /> تجربه سودان شباهت‌هایی با مشکلات دوره پس از انقلاب‌های ۲۰۱۱ داشت.<br /> <br /> == حراک الجزایر ==<br /> <br /> در فوریهٔ ۲۰۱۹ اعتراض‌های گسترده‌ای در الجزایر علیه تصمیم عبدالعزیز بوتفلیقه برای نامزدی پنجمین دوره ریاست‌جمهوری آغاز شد.<br /> <br /> میلیون‌ها نفر در تظاهرات مسالمت‌آمیز شرکت کردند.<br /> <br /> بوتفلیقه در آوریل همان سال استعفا کرد.<br /> <br /> با این حال، معترضان خواهان تغییر کل ساختار سیاسی و کاهش نفوذ ارتش بودند.<br /> <br /> حراک برای ماه‌ها ادامه یافت و نشان داد برکناری شخص رئیس‌جمهور برای بسیاری از معترضان کافی نیست.<br /> <br /> == تغییر مفهوم انقلاب ==<br /> <br /> بهار عربی بحث گسترده‌ای درباره معنای «انقلاب» ایجاد کرد.<br /> <br /> در تونس، سقوط بن‌علی همراه با تغییر قانون اساسی و نظام انتخاباتی بود.<br /> <br /> در مصر، سقوط مبارک به معنای از میان رفتن نقش ارتش در ساختار سیاسی نبود.<br /> <br /> در یمن، رئیس‌جمهور تغییر کرد اما بخش بزرگی از نظام قدیم باقی ماند.<br /> <br /> در لیبی، نظام سیاسی فروپاشید ولی ساختار جایگزین باثباتی شکل نگرفت.<br /> <br /> به همین دلیل، برخی پژوهشگران ترجیح می‌دهند از «خیزش» به جای «انقلاب» برای توصیف مجموعه رخدادهای ۲۰۱۱ استفاده کنند.<br /> <br /> == چرا نتایج کشورهای مختلف متفاوت بود؟ ==<br /> <br /> هیچ عامل واحدی نمی‌تواند تفاوت سرنوشت کشورهای بهار عربی را توضیح دهد.<br /> <br /> ساختار ارتش، قدرت نهادهای دولتی، میزان انسجام نخبگان حاکم، وجود منابع نفتی، ساختار اجتماعی، نقش سازمان‌های مدنی و میزان مداخله خارجی همگی تأثیر داشتند.<br /> <br /> در تونس، ارتش کوچک و نسبتاً غیرسیاسی بود و جامعه مدنی نهادهای قدرتمندی داشت.<br /> <br /> در مصر، ارتش نه تنها نیروی نظامی بلکه نهادی اقتصادی و سیاسی قدرتمند بود.<br /> <br /> در لیبی، نهادهای دولتی ضعیف بودند.<br /> <br /> در سوریه، حکومت شبکه امنیتی و نظامی منسجمی داشت و از حمایت خارجی گسترده برخوردار شد.&lt;ref name=&quot;BrookingsTenYears&quot; /&gt;<br /> <br /> == آیا بهار عربی شکست خورد؟ ==<br /> <br /> پاسخ به این پرسش به معیار ارزیابی بستگی دارد.<br /> <br /> اگر هدف اصلی را ایجاد سریع دموکراسی‌های باثبات بدانیم، نتایج در بیشتر کشورهای موج نخست محدود یا منفی بود.<br /> <br /> مصر به اقتدارگرایی بازگشت، بحرین اعتراض‌ها را سرکوب کرد و لیبی، یمن و سوریه وارد جنگ شدند.<br /> <br /> تونس برای حدود یک دهه انتقال دموکراتیک مهمی را تجربه کرد، اما از ۲۰۲۱ با عقب‌گرد سیاسی روبه‌رو شد.&lt;ref name=&quot;FreedomTunisia&quot; /&gt;<br /> <br /> اما اگر بهار عربی را تحول بلندمدت در رابطه مردم و حکومت بدانیم، ارزیابی متفاوت می‌شود. اعتراض‌های ۲۰۱۹ در الجزایر، سودان، عراق و لبنان نشان دادند ترس سیاسی‌ای که در سال ۲۰۱۱ شکسته شد به‌طور کامل بازنگشته است.<br /> <br /> == تغییر فرهنگ اعتراض ==<br /> <br /> یکی از میراث‌های مهم بهار عربی گسترش تصور اعتراض خیابانی به‌عنوان ابزار مؤثر سیاست بود.<br /> <br /> پیش از ۲۰۱۱ بسیاری از حکومت‌های منطقه قادر بودند اعتراض‌های کوچک را به سرعت منزوی کنند.<br /> <br /> موفقیت تونس و مصر نشان داد اعتراض گسترده می‌تواند رأس حکومت را تغییر دهد.<br /> <br /> شعارها و روش‌های سازمان‌دهی ۲۰۱۱ بعدها در اعتراض‌های مختلف منطقه دوباره ظاهر شدند.<br /> <br /> == بازگشت اقتدارگرایی ==<br /> <br /> یکی از واکنش‌های حکومت‌های منطقه به بهار عربی تقویت دستگاه‌های امنیتی و محدودیت بیشتر جامعه مدنی بود.<br /> <br /> برخی دولت‌ها قوانین ضدتروریسم و جرایم اینترنتی را گسترش دادند و کنترل شبکه‌های اجتماعی را افزایش دادند.<br /> <br /> حکومت‌ها همچنین تلاش کردند تجربه جنگ‌های سوریه و لیبی را به‌عنوان هشدار درباره خطر «بی‌ثباتی» ناشی از اعتراض سیاسی معرفی کنند.<br /> <br /> این استدلال در سال‌های پس از بهار عربی در تبلیغات بسیاری از دولت‌های منطقه برجسته شد.<br /> <br /> == تأثیر بر جریان‌های بنیادگرا ==<br /> <br /> بهار عربی در ابتدا فرصت تاریخی بزرگی برای جریان‌های بنیادگرا ایجاد کرد.<br /> <br /> اخوان‌المسلمین در مصر و النهضه در تونس در انتخابات موفق شدند.<br /> <br /> اما برکناری مرسی در مصر، فشار بر اخوان‌المسلمین در کشورهای مختلف و تغییر سیاست النهضه در تونس موجب شد چشم‌انداز جریان‌های بنیادگرا پس از ۲۰۱۳ دگرگون شود.&lt;ref name=&quot;BrookingsIslamism&quot; /&gt;<br /> <br /> در سوی دیگر، جنگ سوریه و فروپاشی اقتدار دولت در برخی مناطق زمینه رشد گروه‌های جهادی مسلح را فراهم کرد.<br /> <br /> بنابراین، بهار عربی هم‌زمان به رشد موقت بنیادگرایی و افزایش قدرت برخی جریان‌های جهادی انجامید؛ دو پدیده‌ای که ماهیت و اهداف آنها متفاوت بود.<br /> <br /> == تأثیر بر روابط منطقه‌ای ==<br /> <br /> بهار عربی رقابت‌های سیاسی در خاورمیانه را تشدید کرد.<br /> <br /> قطر و ترکیه از برخی احزاب اسلام‌گرای نزدیک به اخوان‌المسلمین حمایت کردند.<br /> <br /> عربستان سعودی و امارات با گسترش نفوذ اخوان مخالفت کردند.<br /> <br /> ایران و کشورهای عرب خلیج فارس در سوریه و یمن از طرف‌های رقیب حمایت کردند.<br /> <br /> در نتیجه، بخشی از درگیری‌های داخلی به میدان رقابت قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شدند.<br /> <br /> == تأثیر بر نظم بین‌المللی ==<br /> <br /> لیبی و سوریه دو نمونه مهم تأثیر بهار عربی بر روابط میان قدرت‌های بزرگ بودند.<br /> <br /> در لیبی، روسیه و چین اجازه دادند قطعنامهٔ ۱۹۷۳ شورای امنیت تصویب شود، اما بعداً از نحوه اجرای آن انتقاد کردند.<br /> <br /> در بحران سوریه، اختلاف روسیه و کشورهای غربی عمیق‌تر شد و شورای امنیت بارها در تصمیم‌گیری درباره جنگ ناتوان ماند.<br /> <br /> بهار عربی از این منظر بر سیاست جهانی و مسئله مداخله بشردوستانه نیز تأثیر گذاشت.<br /> <br /> == ارزیابی تاریخی ==<br /> <br /> بهار عربی را نمی‌توان صرفاً مجموعه‌ای از انقلاب‌های شکست‌خورده یا موجی موفق از دموکراتیزاسیون دانست.<br /> <br /> این رخداد شکاف‌های عمیق سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جهان عرب را آشکار کرد و نشان داد ثبات ظاهری حکومت‌های اقتدارگرا الزاماً به معنای مشروعیت یا رضایت عمومی نیست.<br /> <br /> تحقیقات درباره ریشه‌های خیزش‌ها بر ترکیبی از سرکوب سیاسی، فساد، ناکارآمدی اقتصادی، بیکاری، کاهش اعتماد به حکومت و مطالبات رو به افزایش شهروندان تأکید کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;Salih&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BrookingsEconomy&quot; /&gt;<br /> <br /> تجربه کشورهای مختلف همچنین نشان داد توانایی سرنگونی یک حکومت با توانایی ساختن نظامی جایگزین یکسان نیست.<br /> <br /> در تونس، وجود اتحادیه‌های قدرتمند و جامعه مدنی به حل برخی بحران‌های سیاسی کمک کرد. در مصر، ارتش قدرتمند دوباره مرکز سیاست را تصرف کرد. در لیبی و یمن ضعف نهادهای دولت به منازعات طولانی کمک کرد. در سوریه انسجام هسته حکومت، شدت سرکوب و ورود قدرت‌های خارجی موجب طولانی‌شدن جنگ شد.<br /> <br /> بهار عربی همچنین پایان نیافتن مطالبات اصلی آن را نشان داده است. اعتراض‌های بعدی در سودان، الجزایر، عراق و لبنان بار دیگر خواسته‌هایی مانند مبارزه با فساد، اشتغال، حکومت پاسخ‌گو و کرامت سیاسی را مطرح کردند.<br /> <br /> از این منظر، سال ۲۰۱۱ بیش از آنکه پایان یک فرایند باشد، نقطهٔ آغاز دوره‌ای تازه از منازعه بر سر رابطه دولت و جامعه در جهان عرب بود.<br /> <br /> == گاهشمار بهار عربی ==<br /> <br /> * '''۱۷ دسامبر ۲۰۱۰''' ـ خودسوزی محمد بوعزیزی در سیدی بوزید تونس.<br /> * '''۱۴ ژانویه ۲۰۱۱''' ـ فرار زین‌العابدین بن‌علی از تونس.<br /> * '''۲۵ ژانویه ۲۰۱۱''' ـ آغاز اعتراض‌های گسترده مصر.<br /> * '''۲۷ ژانویه ۲۰۱۱''' ـ گسترش اعتراض‌ها در یمن.<br /> * '''۱۱ فوریه ۲۰۱۱''' ـ کناره‌گیری حسنی مبارک.<br /> * '''۱۴ فوریه ۲۰۱۱''' ـ آغاز اعتراض‌های گسترده بحرین.<br /> * '''۱۵ فوریه ۲۰۱۱''' ـ آغاز اعتراض‌های بنغازی در لیبی.<br /> * '''مارس ۲۰۱۱''' ـ آغاز اعتراض‌های درعا در سوریه.<br /> * '''۱۴ مارس ۲۰۱۱''' ـ ورود نیروهای شورای همکاری خلیج فارس به بحرین.<br /> * '''۱۷ مارس ۲۰۱۱''' ـ تصویب قطعنامه ۱۹۷۳ شورای امنیت درباره لیبی.<br /> * '''۱۹ مارس ۲۰۱۱''' ـ آغاز عملیات نظامی بین‌المللی در لیبی.<br /> * '''اوت ۲۰۱۱''' ـ سقوط طرابلس و پایان کنترل قذافی بر پایتخت.<br /> * '''۲۰ اکتبر ۲۰۱۱''' ـ کشته‌شدن معمر قذافی.<br /> * '''۲۳ اکتبر ۲۰۱۱''' ـ انتخابات مجلس مؤسسان تونس.<br /> * '''۲۳ نوامبر ۲۰۱۱''' ـ امضای توافق کناره‌گیری علی عبدالله صالح.<br /> * '''فوریه ۲۰۱۲''' ـ انتقال رسمی ریاست‌جمهوری یمن به عبدربه منصور هادی.<br /> * '''ژوئن ۲۰۱۲''' ـ انتخاب محمد مرسی به ریاست‌جمهوری مصر.<br /> * '''۳ ژوئیه ۲۰۱۳''' ـ برکناری محمد مرسی به دست ارتش مصر.<br /> * '''۲۰۱۴''' ـ گسترش جنگ‌های داخلی در لیبی و یمن و ظهور داعش در عراق و سوریه.<br /> * '''۲۰۱۵''' ـ ورود مستقیم روسیه به جنگ سوریه.<br /> * '''۲۰۱۸–۲۰۱۹''' ـ آغاز موج تازه اعتراض‌های عربی در سودان و الجزایر.<br /> * '''آوریل ۲۰۱۹''' ـ سقوط عمر البشیر و استعفای عبدالعزیز بوتفلیقه.<br /> * '''۲۰۱۹''' ـ اعتراض‌های گسترده در عراق و لبنان.<br /> * '''۲۵ ژوئیه ۲۰۲۱''' ـ تمرکز اختیارات در دست قیس سعید در تونس و آغاز عقب‌گرد از نظام پس از انقلاب.<br /> * '''۸ دسامبر ۲۰۲۴''' ـ سقوط حکومت بشار اسد پس از بیش از سیزده سال جنگ در سوریه.&lt;ref name=&quot;Syria2024&quot; /&gt;<br /> <br /> == مهم‌ترین کشورها و نتایج ==<br /> <br /> === تونس ===<br /> سقوط بن‌علی، برگزاری انتخابات رقابتی، تصویب قانون اساسی ۲۰۱۴ و سپس عقب‌گرد سیاسی از ۲۰۲۱.<br /> <br /> === مصر ===<br /> سقوط حسنی مبارک، انتخابات آزادتر، پیروزی محمد مرسی، برکناری او توسط ارتش در ۲۰۱۳ و بازگشت نظام اقتدارگرا.<br /> <br /> === لیبی ===<br /> سقوط معمر قذافی پس از جنگ و مداخله خارجی؛ ضعف دولت مرکزی و آغاز جنگ‌های داخلی و رقابت گروه‌های مسلح.<br /> <br /> === یمن ===<br /> کناره‌گیری علی عبدالله صالح و انتقال قدرت؛ شکست روند انتقال و آغاز جنگ داخلی گسترده.<br /> <br /> === بحرین ===<br /> ادامه سلطنت آل‌خلیفه و سرکوب اعتراض‌های سیاسی با حمایت نیروهای شورای همکاری خلیج فارس.<br /> <br /> === سوریه ===<br /> تبدیل اعتراض مسالمت‌آمیز به جنگ داخلی و بین‌المللی‌شده؛ بحران انسانی گسترده و سرانجام سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴.<br /> <br /> == شخصیت‌های برجسته ==<br /> <br /> === محمد بوعزیزی ===<br /> <br /> [[محمد بوعزیزی]] به نماد آغاز بهار عربی تبدیل شد. خودسوزی او در اعتراض به وضعیت اقتصادی و برخورد مأموران محلی زمینه اعتراض‌های سراسری تونس را فراهم کرد.<br /> <br /> === زین‌العابدین بن‌علی ===<br /> <br /> [[زین‌العابدین بن‌علی]] نخستین رهبر عربی بود که در جریان خیزش‌های ۲۰۱۱ قدرت را از دست داد.<br /> <br /> === حسنی مبارک ===<br /> <br /> [[حسنی مبارک]] پس از نزدیک به سه دهه ریاست‌جمهوری در نتیجهٔ ۱۸ روز اعتراض گسترده در مصر در ۱۱ فوریهٔ ۲۰۱۱ کناره‌گیری کرد.<br /> <br /> === معمر قذافی ===<br /> <br /> [[معمر قذافی]] بیش از چهار دهه بر لیبی حکومت کرد. اعتراض علیه حکومت او به جنگ داخلی تبدیل شد و قذافی در اکتبر ۲۰۱۱ کشته شد.<br /> <br /> === علی عبدالله صالح ===<br /> <br /> [[علی عبدالله صالح]] پس از ماه‌ها اعتراض در یمن توافق انتقال قدرت را پذیرفت و در ۲۰۱۲ از ریاست‌جمهوری کنار رفت.<br /> <br /> === بشار اسد ===<br /> <br /> [[بشار اسد]] با استفاده گسترده از نیروهای امنیتی و نظامی با اعتراض‌ها روبه‌رو شد. خیزش سوریه به جنگی طولانی تبدیل شد و حکومت او سرانجام در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ سقوط کرد.&lt;ref name=&quot;Syria2024&quot; /&gt;<br /> <br /> === توکل کرمان ===<br /> <br /> [[توکل کرمان]]، روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر یمنی، از چهره‌های برجسته اعتراض‌های یمن بود و در ۲۰۱۱ جایزهٔ صلح نوبل را دریافت کرد.<br /> <br /> == پیامدهای اصلی ==<br /> <br /> بهار عربی چند پیامد عمده برای جهان عرب و نظام بین‌المللی داشت:<br /> <br /> * سقوط چند رهبر دیرپای عرب؛<br /> * گسترش مشارکت سیاسی و انتخابات در برخی کشورها؛<br /> * بازگشت اقتدارگرایی در شماری از کشورها؛<br /> * وقوع جنگ‌های داخلی در سوریه، لیبی و یمن؛<br /> * افزایش آوارگی و مهاجرت؛<br /> * افزایش نقش قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در درگیری‌های داخلی؛<br /> * گسترش برخی گروه‌های جهادی، از جمله داعش؛<br /> * تغییر نقش رسانه‌های اجتماعی در بسیج سیاسی؛<br /> * شکل‌گیری موج‌های بعدی اعتراض در کشورهای عربی؛<br /> * افزایش توجه عمومی به مفاهیمی چون کرامت، پاسخ‌گویی، فساد و عدالت اجتماعی.<br /> <br /> == میراث بهار عربی ==<br /> <br /> میراث بهار عربی همچنان موضوع اختلاف میان تاریخ‌نگاران و تحلیلگران است.<br /> <br /> در سال‌های نخست، تونس به‌عنوان نمونه‌ای از امکان انتقال دموکراتیک معرفی می‌شد، اما تمرکز قدرت در دست قیس سعید از ۲۰۲۱ این تصویر را تغییر داد.&lt;ref name=&quot;FreedomTunisia&quot; /&gt;<br /> <br /> در مصر، حکومت پس از یک دورهٔ کوتاه رقابت سیاسی دوباره اقتدارگرا شد.<br /> <br /> لیبی و یمن همچنان با پیامدهای فروپاشی و جنگ دست‌وپنجه نرم کردند.<br /> <br /> جنگ سوریه نیز پس از بیش از سیزده سال با سقوط حکومت اسد در ۲۰۲۴ وارد مرحله‌ای تازه شد، بدون آنکه مسائل بنیادی بازسازی دولت، آشتی سیاسی و بازگشت میلیون‌ها آواره فوراً حل شوند.&lt;ref name=&quot;Syria2024&quot; /&gt;<br /> <br /> با وجود این نتایج، بهار عربی نشان داد که جامعه‌های عربی را نمی‌توان صرفاً جوامعی منفعل در برابر حکومت‌های اقتدارگرا تصور کرد. اعتراض‌های ۲۰۱۹ و سال‌های پس از آن نیز نشان دادند بسیاری از مطالبات بنیادی سال ۲۰۱۱ همچنان پابرجا هستند.<br /> <br /> به همین دلیل، برخی پژوهشگران بهار عربی را نه یک حادثه پایان‌یافته، بلکه مرحله‌ای از تحول بلندمدت سیاسی و اجتماعی جهان عرب می‌دانند؛ فرایندی که نتیجه نهایی آن را نمی‌توان تنها بر اساس سرنوشت حکومت‌های چند سال نخست پس از ۲۰۱۱ تعیین کرد.<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> * [[انقلاب تونس]]<br /> * [[انقلاب ۲۰۱۱ مصر]]<br /> * [[جنگ داخلی لیبی]]<br /> * [[انقلاب یمن]]<br /> * [[خیزش بحرین]]<br /> * [[جنگ داخلی سوریه]]<br /> * [[محمد بوعزیزی]]<br /> * [[میدان تحریر]]<br /> * [[زین‌العابدین بن‌علی]]<br /> * [[حسنی مبارک]]<br /> * [[معمر قذافی]]<br /> * [[علی عبدالله صالح]]<br /> * [[بشار اسد]]<br /> * [[محمد مرسی]]<br /> * [[عبدالفتاح سیسی]]<br /> * [[توکل کرمان]]<br /> * [[اخوان‌المسلمین]]<br /> * [[جنبش النهضه]]<br /> * [[داعش]]<br /> * [[حراک الجزایر]]<br /> * [[انقلاب سودان]]<br /> * [[نافرمانی مدنی]]<br /> * [[شبکه‌های اجتماعی]]<br /> * [[جهان عرب]]<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D9%81_%DA%A9%D9%88%D8%B1&diff=94840 2026-11-05T13:59:18Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br /> | نام = بوف کور<br /> | تصویر = بوف کور.jpg<br /> | توضیح تصویر = روی جلد یکی از چاپ‌های قدیمی بوف کور با طرحی از صادق هدایت<br /> | نام اصلی = بوف کور<br /> | نویسنده = [[صادق هدایت]]<br /> | کشور = ایران<br /> | زبان = فارسی<br /> | گونه ادبی = رمان کوتاه، سورئالیسم، مدرنیسم<br /> | ناشر = نویسنده (چاپ نخست)، سپس ناشران مختلف<br /> | تاریخ نشر = ۱۳۱۵ خورشیدی (چاپ محدود بمبئی) / ۱۳۲۰ خورشیدی (چاپ عمومی تهران)<br /> | شمار صفحات = حدود ۸۷ تا ۱۴۴ (بسته به چاپ)<br /> | شابک =<br /> | موضوع = تنهایی، جنون، مرگ، انزوا، توهم<br /> | تأثیرپذیرفته از = ادبیات غربی، اکسپرسیونیسم، کافکا، ادگار آلن پو<br /> | تأثیرگذاشته بر = ادبیات داستانی مدرن فارسی<br /> }}<br /> '''بوف کور،''' رمان کوتاه اثر [[صادق هدایت]]، نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی است که مشهورترین و تأثیرگذارترین اثر او و یکی از مهم‌ترین متون ادبیات داستانی مدرن فارسی به‌شمار می‌آید. این اثر به سبک فراواقع‌گرایی (سورئالیسم) نوشته شده و تک‌گویی یک راوی نامشخص است که دچار توهم و اختلال‌های روانی است. <br /> [[رده:رمان‌ها و آثار ادبی]]<br /> بوف کور از نخستین نمونه‌های رمان مدرن در ادبیات ایران محسوب می‌شود و بسیاری آن را آغازگر مدرنیته در داستان‌نویسی فارسی می‌دانند. این رمان نخستین‌بار در سال ۱۳۱۵ خورشیدی به‌صورت محدود در بمبئی هند منتشر شد و بعدها در ایران و جهان شهرت فراوانی یافت. بوف کور تاکنون به بیش از سی زبان زنده دنیا ترجمه شده و مورد ستایش نویسندگان و منتقدان بین‌المللی قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.ravkadeh.ir/2025/11/11/%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1/ کامل‌ترین تحلیل و بررسی رمان بوف کور - راوکده]&lt;/ref&gt;<br /> == تاریخچه نگارش و انتشار ==<br /> زمان دقیق نگارش بوف کور محل اختلاف است. برخی منابع سال ۱۳۰۹ خورشیدی (۱۹۳۰ میلادی) را به‌عنوان زمان آغاز نگارش آن معرفی کرده‌اند. با این حال، هدایت نسخه نهایی را در دوران اقامت خود در بمبئی هند (سال‌های ۱۳۱۵–۱۳۱۶) به پایان رساند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://dayan.ir/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%a8%d9%88%d9%81-%da%a9%d9%88%d8%b1-%d8%a7%d8%ab%d8%b1-%d8%b5%d8%a7%d8%af%d9%82-%d9%87%d8%af%d8%a7%db%8c%d8%aa/ معرفی کتاب بوف کور اثر صادق هدایت - دایان]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> به‌دلیل فضای سانسور شدید دوران [[رضاشاه پهلوی|رضاشاه]]، هدایت نتوانست اثر را در ایران منتشر کند. او حدود پنجاه نسخه دست‌نویس را به‌صورت پلی‌کپی در بمبئی تکثیر کرد و روی آن‌ها عبارت «طبع و فروش در ایران ممنوع است» را درج نمود. این نسخه‌ها را برای دوستان نزدیک خود فرستاد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> پس از سقوط رضاشاه و اشغال ایران توسط متفقین در سال ۱۳۲۰ خورشیدی، فضای سیاسی بازتر شد. بوف کور ابتدا به‌صورت پاورقی در روزنامه ایران منتشر گردید و سپس به‌صورت کتاب جداگانه در تهران به چاپ رسید. هدایت در این نسخه تجدیدنظرهایی نیز اعمال کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.digikala.com/mag/blind-owl-book-review/ نقد و تحلیل کامل کتاب بوف کور - دیجی‌کالا مگ]&lt;/ref&gt;<br /> === چاپ‌های بعدی و سانسور ===<br /> بوف کور در دوره‌های مختلف، هم در دوران پهلوی و هم پس از [[انقلاب ضد سلطنتی ایران|انقلاب ضد سلطنتی]]، با محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های انتشار روبه‌رو بوده است. با وجود این، نسخه‌های زیرزمینی و رسمی آن در مجموع بیش از یک میلیون نسخه برآورد می‌شود. در سال‌های اخیر نیز چاپ برخی آثار هدایت از جمله بوف کور با نظارت و سانسور همراه بوده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == خلاصه داستان ==<br /> رمان از زاویه دید اول‌شخص روایت می‌شود و از دو بخش نسبتاً جداگانه تشکیل شده که با شباهت‌های توصیفی و نمادین به هم پیوند می‌خورند. در بخش نخست، راوی نقاش قلمدان‌سازی است که در خانه‌ای بیرون از خندق شهر ری زندگی می‌کند. او همواره یک نقش تکراری می‌کشد: دختری سیاه‌پوش که شاخه‌ای گل نیلوفر آبی به پیرمردی جوکی‌مانند تقدیم می‌کند. <br /> <br /> راوی شبی از سوراخ دیوار زنی اثیری را می‌بیند و بعدها جسد او را در خانه خود می‌یابد. او جسد را قطعه‌قطعه کرده و در گوری دفن می‌کند. بخش دوم داستان راوی را در زمانی دیگر (ظاهراً چندین سده پیش) نشان می‌دهد که برای سایه‌اش (که به شکل جغد است) می‌نویسد. در این بخش، شخصیت‌هایی مانند زن لکاته، پیرمرد خنزرپنزری و عمو ظاهر می‌شوند و مرز میان واقعیت و توهم کاملاً محو می‌گردد. راوی در پایان به جنون و انزوای کامل فرو می‌رود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://taaghche.com/blog/1398/11/30/%D9%86%D9%82%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1/ خلاصه و نقد کتاب بوف کور - طاقچه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آغاز مشهور کتاب چنین است: «در زندگی زخم‌هایی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می‌خورد و می‌تراشد. این دردها را نمی‌شود به کسی اظهار کرد، چون عموماً عادت دارند که این دردهای باورنکردنی را جزو اتفاقات و پیش‌آمدهای نادر و عجیب به‌شمار آورند...»<br /> == ساختار و سبک ==<br /> بوف کور از نظر ساختاری نوآورانه است. روایت غیرخطی، تکرار تصاویر و نمادها، مونولوگ درونی و جریان سیال ذهن از ویژگی‌های اصلی آن است. هدایت با ترکیب عناصر سورئالیستی، اکسپرسیونیستی و روان‌شناختی، فضایی وهم‌آلود و خفقان‌آور خلق کرده است. <br /> <br /> زبان اثر ساده، شاعرانه و در عین حال زهرآلود است. نمادهایی مانند جغد، زن اثیری، گل نیلوفر، شراب زهرآلود، پیرمرد خنزرپنزری و سایه، لایه‌های متعددی از معنا ایجاد می‌کنند. بسیاری از منتقدان این اثر را نزدیک به مکاتب اگزیستانسیالیسم و نیهیلیسم دانسته‌اند، هرچند هدایت خود هرگز به وابستگی به این مکاتب اعتراف نکرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> == مضامین اصلی ==<br /> موضوعات محوری بوف کور عبارتند از:<br /> <br /> تنهایی و انزوای انسان<br /> <br /> مرگ و زوال<br /> <br /> جنون و مرز میان واقعیت و خیال<br /> <br /> انزجار از جامعه خرافه‌پرست و استبدادزده<br /> <br /> نقد سنت‌ها و مذهب‌گرایی افراطی<br /> <br /> جهان داستان، تصویری تاریک از روان زخمی انسان مدرن ایرانی است که زیر فشار سنت، سانسور و پوچی زندگی می‌کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == تأثیرگذاری و میراث ==<br /> بوف کور تأثیر عمیقی بر نسل‌های بعدی نویسندگان ایرانی گذاشته است. نویسندگانی همچون [[غلامحسین ساعدی]]، [[هوشنگ گلشیری]]، عباس معروفی، محمود دولت‌آبادی و بسیاری دیگر از سبک و جهان‌بینی آن الهام گرفته‌اند. در سطح بین‌المللی نیز مورد تحسین قرار گرفته است:<br /> <br /> آندره برتون (بنیان‌گذار سورئالیسم) آن را جزو بیست شاهکار قرن بیستم دانست. هنری میلر نوشت: «رمان بوف کور کتابی است که من آرزو دارم روزی مانند آن را بنویسم. من نظیر این داستان در هیچ زبانی ندیده‌ام.» [[داریوش مهرجویی]] آن را «اولین اثر ادبیات مدرن ایران» خوانده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://medaadshamei.ir/%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%D9%87%d8%af%d8%a7%db%8c%d8%aa/ رمان بوف کور صادق هدایت - مداد شمعی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ترجمه‌ها ===<br /> بوف کور به زبان‌های متعددی ترجمه شده است، از جمله:<br /> <br /> فرانسوی: روژه لسکو (۱۹۵۳)<br /> <br /> انگلیسی: دی. پی. کاستلو (۱۹۵۷) و ترجمه‌های بعدی<br /> <br /> آلمانی، اسپانیایی، سوئدی، عربی، ترکی و ده‌ها زبان دیگر.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === اقتباس‌های سینمایی ===<br /> چند فیلم بر اساس این رمان ساخته شده است، از جمله فیلم کوتاه کیومرث درم‌بخش (۱۳۵۴) با بازی [[پرویز فنی‌زاده]] و فیلم رائول روییز (۱۹۸۷).<br /> == جایگاه در ادبیات فارسی ==<br /> بوف کور نه تنها شاهکار صادق هدایت، بلکه نقطه عطفی در تاریخ ادبیات معاصر ایران است. این اثر با شکستن قراردادهای سنتی روایت، ورود تکنیک‌های مدرنیستی غربی و درآمیختن آن‌ها با فرهنگ و روان ایرانی، مسیر تازه‌ای برای داستان‌نویسی فارسی گشود. با وجود سانسورهای مکرر و بحث‌های پیرامون محتوای تیره‌اش، بوف کور همچنان یکی از خوانده‌شده‌ترین و تفسیرشده‌ترین آثار ادبیات فارسی باقی مانده است.<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94839 2026-11-05T13:57:42Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات حزب سیاسی<br /> | نام = بهائیان ایران<br /> | نام بومی = <br /> | آرم =آرم بهاییت....JPG<br /> | زبان ۱ = فارسی<br /> | دبیرکل = <br /> | آرمان = <br /> | تأسیس = نیمه‌ی قرن ۱۹ میلادی<br /> | ادغام = <br /> | انشعاب = <br /> | ایدئولوژی = اسلام<br /> | وب‌گاه = <br /> | کشور = ایران<br /> }} <br /> '''بهائیان ایران،''' (پایه‌گذاری – نیمه‌ی قرن ۱۹ میلادی، ایران) گروهی از اقلیت‌های مذهبی در ایران هستند که توسط سید علی‌محمد باب، پایه‌ریزی شد. پیش از شکل گرفتن دین بهائیت، ابتدا دین بابی در نیمه‌ی قرن ۱۹ میلادی در دوران سلطنت محمد شاه قاجار در ایران به وجود آمد. با افزون شدن پیروان علی‌محمد باب، آزار و اذیت‌ها بر گروندگان به این دیانت نیز شدت بیشتری به خود می‌گرفت. سرانجام تصمیم به حکم قتل باب، توسط مجتهدان زمانه گرفته شد و صدر اعظم وقت، یعنی [[امیرکبیر|'''امیرکبیر''']] آن را پذیرفت. علی‌محمد باب در روز ۱۶ تیرماه سال ۱۲۲۹، در سن ۳۱ سالگی به‌همراه یکی از پیروانش به ضرب ۷۵۰ گلوله در میدان سربازخانه‌ی تبریز تیرباران شدند. از منظر تاریخی، دین بهایی ریشه در جنبش‌های پیشین اما بسیار متفاوت از جنبش‌های شیخیه و بابیه دارد. علی‌محمد باب پیش از آن‌که تیرباران شود، '''میرزا یحیی نوری''' معروف به '''صبح ازل''' را به عنوان جانشین خود برگزید. او پیش از این بارها گفته بود که پیروان وی باید در انتظار من یظهره‌الله باشند و میرزا یحیی نیز نیز باید از او پیروی کند. پس از اعدام علی‌محمد باب، بهاءالله برادر کوچک‌تر میرزا یحیی خود را من یظهره‌الله اعلام نمود و اغلب پیروان باب به وی گرویدند اما آنان که باقی ماندند همچنان بابی و ازلی نامیده شدند. شماری از اصول و اعتقادات بهائیان برای دست‌یابی به تمدن جهانی عبارتند از: باور به خدای یگانه، یکی بودن اصول تمامی ادیان الهی، مفروض گرفتن روح انسان به‌عنوان حقیقت وجودی او که عاری از جنسیت، نژاد، قومیت و طبقه است، اعتقاد به حقوق برابر از جمله آزادی اندیشه برای تمامی انسان‌ها، برابری زن و مرد، جدایی دین از سیاست، سازگاری علم و دین، جدایی‌ناپذیری عبادت و خدمت، ضرورت رهایی از تقالید و هر نوع تعصب خشک‌اندیشی و جستجوی مستقل حقیقت، ارزش پرورش صفات معنوی و تعلیم و تربیت، ضرورت یادگیری و کسب علم و دانش نسبت به حقایق مادی و معنوی، محوریت عدالت در تلاش و کوشش‌های انسانی…<br /> [[رده:زنان و آموزش در ایران]]<br /> '''[[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]]''' در دوران حکومت خود، مدارس بهائیان در سراسر ایران را تعطیل و چاپ و انتشار منابع بهائیان را ممنوع کرد، او برخی مراکز محلی‌ بهائیان را نیز تعطیل نمود، نامه‌نگاری بهائیان با هم‌کیشانشان در خارج از کشور نیز در دوران او ممنوع شده و برخی از کارمندان بهائی از کار برکنار و اخراج گردیدند. پس از روی کار آمدن '''[[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]]'''، در آغاز شرایط و وضعیت حقوقی شهروندان بهایی تغییری نکرد، اما به‌خاطر ضعف قدرت محمدرضا شاه، حمله و هجوم گروه‌های تحت نفوذ آخوندها به بهائیان افزایش یافت. همچنین گنبد مرکز بهائیان در تهران توسط ارتش شاه با تشویق آخوندها تخریب شد. در این دوران نمایندگان در مجلس شورای ملی که طرفدار آخوندها بودند، از این فرصت استفاده کردند تا دیانت بهایی را ممنوع اعلام کنند. به این ترتیب کسانی را که علناً خود را بهائی می‌نامیدند، بازداشت و زندانی و اموالشان را مصادره می‌شد. در همین دوران مغازه‌ها و مزارع بهاییان مورد حمله قرار می‌گرفتند. پس از '''[[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]]''' و روی کار آمدن جمهوری اسلامی، اذیت و آزار و سرکوب بهاییان شدت بیشتری گرفت. جمهوری اسلامی نزدیک به ۲۰۰ تن از بهائیان فعال و معروف را به اتهاماتی مانند: نقض قوانین اسلامی، توطئه و جاسوسی برای صیهونیسم و امپریالیسم جهانی اعدام کرد. بسیاری از اعضای محفل‌های بهایی یعنی شوراهای ۹ نفره که با رأی مستقیم بهائیان انتخاب می‌شدند؛ و مسئولیت اداره امور جامعه بهائی را بر عهده داشتند ربوده شده و از سرنوشت آنان اطلاعی در دست نیست. رژیم ایران دین و آیین بهاییان را به رسمیت نمی‌شناسد و همواره محدودیت‌ها و اقدامات سرکوب‌گرانه علیه شهروندان بهائی را به اجرا می‌گذارد. رژیم ایران هم‌چنین مراسم ازدواج پیروان دین بهائی را نامشروع و غیرقانونی می‌داند. جمهوری اسلامی همچنین بارها اقدام به تخریب گورستان‌های بهائیان کرده است. '''[[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]]''' رهبر رژیم ایران، در جواب به سؤالی که از او درباره‌ی بهائیان شده بود، این‌طور جواب داده است که: «جمیع افراد فرقه ضاله بهائی محکوم به کفر و نجاست هستند و از غذا و سایر چیزهایی که با رطوبت مسری در تماس با آن‌ها بوده است، باید اجتناب کرد و بر مؤمنین واجب است که با حیله و فسادگری این فرقه گمراه مقابله کنند.» مصادره املاک بهائیان توسط '''[[ستاد اجرایی فرمان امام]]''' مرحله‌ای جدید در آزار و اذیت بهائیان ایران است که نشان می‌دهد این سرکوب‌ها را بالاترین سطوح رهبری ایران برنامه‌ریزی می‌کنند. جامعه جهانی بهایی در روز ۳۰ تیرماه ۱۴۰۱، اعلام کرد که در پنجاه روز گذشته رژیم ایران اقدام به بازداشت، تفتیش منازل و تعطیلی مشاغل ۶۴ شهروند بهایی کرده است و این بیانگر تشدید سرکوب سیستماتیک نظام جمهوری اسلامی علیه شهروندان بهائی است. به دنبال این خبر در روز اول مردادماه، وزارت خارجه کانادا از آزار و اذیت بهائیان در ایران ابراز نگرانی کرد. کارزار نفرت‌پراکنی و تبلیغاتی رژیم ایران که بیش از چهار دهه پیشینه دارد، وارد مراحل جدیدی شده و پیچیدگی و مقیاس آن شدیداً افزایش یافته است. جامعه جهانی بهائی با انتشار بیانیه‌ای به ارگان‌های بین‌المللی و کشورهای گوناگون فراخوان داده بود که رژیم اسلامی ایران را برای کارزار نفرت‌پراکنی علیه بهائیان محکوم و بازخواست کنند.<br /> <br /> == پیشینه‌ی دیانت بهایی ==<br /> پیش از شکل گرفتن دین بهائیت، ابتدا دین بابی در نیمه‌ی قرن ۱۹ میلادی در دوران سلطنت محمد شاه قاجار در ایران به وجود آمد. <br /> [[پرونده:باب.....JPG|جایگزین=سید علی‌محمد باب|بندانگشتی|240x240پیکسل|سید علی‌محمد باب]]<br /> <br /> === دیانت بابی ===<br /> در سال ۱۲۲۳-ه. ش، جوانی از شهر شیراز به نام سید علی‌محمد، خود را بنیانگذار دیانتی مدرن معرفی کرد. دینی که به ادامه‌دار بودن ظهور پیامبران الهی تأکید داشت؛ و بسیاری از سنت‌های کهنه‌ی جامعه را غیر قابل قبول می‌دانست؛ و بر پیشرفت و ترقی مقام زنان، تعلیم و تربیت همگانی توجه داشت سید علی‌محمد خود را دروازه‌ای نمادین، میان اعصار گذشته و آینده‌ای که همواره بشریت در انتظار آن به سر برده بود، معرفی می‌کرد؛ و بر این اساس لقب باب را برای خود برگزید. علی‌محمد باب اعلام کرد که هدف اصلی او هموار ساختن راه برای ظهور عظیم‌تری است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.bahaisofiran.org/%D8%A8%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C/?gclid=EAIaIQobChMIw670ofm5-QIVhxoGAB04XgJbEAAYASACEgJfZ_D_BwE حضرت باب - سایت بهاییان ایران]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:آرامگاه سید علی‌محمد باب....JPG|جایگزین=مقبره سید علی‌محمد باب در حیفا|بندانگشتی|245x245پیکسل|مقبره سید علی‌محمد باب در حیفا]]<br /> <br /> === تیرباران باب ===<br /> با افزون شدن پیروان باب و انتشار پیام‌های او، آزار و اذیت‌ها بر گروندگان به این دیانت نیز شدت بیشتری به خود می‌گرفت. هزاران تن به زندان افتادند؛ و مورد شکنجه و تبعید قرار گرفتند. بسیاری از آنان به فجیع‌ترین شیوه‌ها کشته شدند. خانه‌های پیروان باب غارت و تخریب و اموالشان مصادره شد، اما آن‌ها بر اعتقاد خود باقی ماندند. سرانجام تصمیم به حکم قتل باب، توسط مجتهدان زمانه و صدر اعظم وقت، یعنی امیرکبیر گرفته شد. باب در روز ۱۶ تیرماه سال ۱۲۲۹، در سن ۳۱ سالگی به‌همراه یکی از پیروانش به ضرب ۷۵۰ گلوله در میدان سربازخانه‌ی تبریز تیرباران شدند. آرامگاه باب در کوه کرمل در مرکز جهانی بهائیان در شهر حیفا در اسراییل واقع شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:بهاءالله....JPG|جایگزین=بهاءالله|بندانگشتی|200x200پیکسل|بهاءالله]]<br /> <br /> === شکل گرفتن دیانت بهائی ===<br /> علی‌محمد باب پیش از آن‌که تیرباران شود، '''میرزا یحیی نوری''' معروف به '''صبح ازل''' را به عنوان جانشین خود انتخاب کرد. با این همه او ثمره‌ی دین خود را من یظهره‌الله می‌دانست. یعنی کسی که در آینده ظهور می کند و صبح ازل نیز در صورت ظهور باید از او پیروی نماید. او پیش از این بارها گفته بود که پیروان وی باید در انتظار من یظهره‌الله باشند. پس از اعدام علی‌محمد باب، بهاءالله برادر کوچک‌تر میرزا یحیی که میرزا حسینعلی نوری نام داشت خود را من یظهره‌الله اعلام نمود. اغلب پیروان باب به وی گرویدند اما آنان که باقی ماندند همچنان بابی و ازلی نامیده شدند. (با رهبری بهاءالله دیانت بابی به بهایی تغییر نام یافت) پس از بهاءالله، در سال ۱۲۷۲-ه. ش، پسر بزرگش عباس افندی ملقب به عبدالبهاء، رهبری بهائیان را برعهده گرفت. عبدالبهاء دیانت بهائی را به فراتر از مرزهای جغرافیایی پیشین گسترش داد؛ و نظم اداری بهائیان را گسترش و رونق داد. پس از عبدالبهاء، نوه‌ی او، شوقی افندی به مدت ۳۶ سال، رهبری بهائیان را برعهده داشت؛ و به تکمیل نظام اداری دین بهائی پرداخت. پس از شوقی افندی در سال ۱۳۴۲، شورای بیت‌العدل اعظم تشکیل شد؛ و از آن زمان به بعد رهبری بهائیان را برعهده گرفته است.<br /> <br /> به عقیده‌ی بهائیان، میرزا حسینعلی نوری معروف به بهاءالله همان پیامبری است که باب از آن خبر می‌داد؛ و به‌ دنبال پیامبران سلف خود آمده است. بهاءالله که از رهبران جنبش بابی و پایه‌گذار دیانت بهائی است، یک سال پس از تیرباران باب، به سرزمین امپراتوری عثمانی تبعید شد. وی سرانجام در شهر دورافتاده‌ی عکا زندانی شد؛ و در نزدیکی همان شهر درگذشت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://payaam.net/%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ سرکوب تاریخی بهاییان در ایران - سایت پیام]&lt;/ref&gt;<br /> === کشتار بهائیان در دوران قاجار ===<br /> پس از اعدام باب گروهی از پیروان او به خون‌خواهی او برخاستند؛ و در پی کشتن '''[[ناصرالدین شاه|ناصرالدین شاه]]''' بودند. بهاءالله مخالف این امر بود، اما فایده‌ای نداشت و طرح ترور ناصرالدین شاه اجرا شد. شاه از این ترور جان سالم به در برد. پس از این اتفاق به نام دین و دربار، کشتار بابیان در سراسر ایران به راه افتاد که از این رویداد به‌عنوان سیاه‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر نام برده می‌شود. <br /> <br /> یک افسر اتریشی به نام کاپیتان آلفرد فون گومونز، که در آن دوران در ایران مأموریت داشت، در گزارش خود چنین نوشته است:&lt;blockquote&gt;'''«…''' روشی که این شکنجه‌گرها به‌کار می‌برند، شرایط محیط، مصیبتی که بدن این محکومین بخت‌برگشته تا لحظه دادن جان باید تحمل کنند، همه و همه به قدری ناگوار است که یادآوری آن خون را در رگ‌های من به غلیان می‌آورد. بدن محکومین را با میله‌های سرخ داغ می‌کنند، چشم‌های آنان را با مته سوراخ می‌کنند، سرشان را با پتک خرد می‌کنند، در بدنشان سوراخ‌های متعدد ایجاد کرده در آن شمع می‌گذارند، پوست کف پای ایشان را کنده پایشان را در روغن مذاب می‌گذارند؛ و بعد به آن نعل می‌کوبند و مجبورشان می‌سازند که با همان حال در بازارها راه بروند. محکوم بدبخت کوشش می‌کند بدود، اما بر زمین می‌خورد. تصور نکنید حال با یک تیر او را خلاص می‌کنند. خیر، بدن متلاشی شده‌ی این محکومین را به طور واژگون با دست‌هایشان از درخت آویزان می‌نمایند و آن‌گاه حاضران باید با طپانچه مهارت خود را با نشانه رفتن مغز و یا قلب و یا چشم محکوم نشان دهند … در اسلام چیزی به نام ترحم وجود ندارد.»&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:گروهی از بهاییان اولیه.JPG|جایگزین=گروهی از بهائیان اولیه|بندانگشتی|267x267پیکسل|گروهی از بهائیان اولیه]]تشکیل انجمن حجتیه سرفصل جدیدی در جنگ مسلمانان افراطی شیعه علیه پیروان دیانت بهائی بود. این انجمن توسط شیخ محمود ذاکرزاده تولایی معروف به حلبی پایه‌گذاری شد که اساس آن ضد بهاییت بود. فعالیت‌های انجمن حجتیه پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] و روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی ادامه یافت و مسئولیت‌های مهمی نیز در حکومت به‌عهده گرفتند. برخی این انجمن را مافیای حجتیه می‌نامیدند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> == اصول و اعتقادات بهائیان ==<br /> شماری از اصول و اعتقادات بهائیان برای دست‌یابی به تمدن جهانی عبارتند از: باور به خدای یگانه، یکی بودن اصول تمامی ادیان الهی، ظهور گام به گام حقایق دینی، مفروض گرفتن روح انسان به‌عنوان حقیقت وجودی او که عاری از جنسیت، نژاد، قومیت و طبقه است، یگانگی و اصالت ذاتی نوع انسان، اعتقاد به حقوق برابراز جمله آزادی اندیشه برای تمامی انسان‌ها، برابری زن و مرد، سازگاری علم و دین، جدایی‌ناپذیری عبادت و خدمت، ضرورت رهایی از تقالید و هر نوع تعصب خشک‌اندیشی و جستجوی مستقل حقیقت، ارزش پرورش صفات معنوی و تعلیم و تربیت، ضرورت یادگیری و کسب علم و دانش نسبت به حقایق مادی و معنوی، محوریت عدالت در تلاش و کوشش‌های انسانی…&lt;ref&gt;[https://www.bahaisofiran.org/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ اعتقادات بهاییان - سایت بهاییان ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == بهائیان در دوران رضا شاه ==<br /> در اوایل سلطنت رضا شاه، که علمای شیعه نفوذ و قدرت آن‌چنانی نداشتند، بهائیان آرامش نسبی داشتند، اما رضا خان فعالیت کنترل‌نشده‌ی سازمان‌های اجتماعی یا مذهبی در درازمدت را به عنوان چالشی برای حکومت خود می‌دید. <br /> <br /> از این رو [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] در دوران حکومت خود، مدارس بهائیان در سراسر ایران را تعطیل و چاپ و انتشار منابع بهائیان را ممنوع کرد، برخی مراکز محلی‌شان را تعطیل کرد، نامه‌نگاری بهائیان با هم‌کیشانشان در خارج از کشور را ممنوع کرد، برخی از کارمندان بهائی را از کار برکنار و اخراج کرد، درجه نظامی برخی از افسران بهائی را تنزل داد؛ و هم‌چنین حاضر به پذیرش اعتبار اسناد ازدواج بهائیان نشد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/a-41066225 نگاهی به علل سرکوب بهاییان در ایران - سایت دویچه‌وله فارسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === دوری از سیاسیت ===<br /> با وجود این‌که بهاءالله طرفدار مشروطه و خواهان حکومت مشروطه بود، بهائیان مراقب بودند از نهضت مشروطه به‌طور مستقیم و آشکارا دفاع نکنند تا مشکلی برای فعالان جنبش پیش نیاید. هرچند که عبدالبهاء به تشکیل مجلس شورای ملی امیدوار بود، ولی به‌زودی از آن ناامید شد؛ و از بهاییان و پیروانش خواست تا از سیاست دوری کنند. بنابراین دوری از سیاست به‌تدریج به یکی از اصول بهائیان تبدیل شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> == بهائیان در دوران [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] ==<br /> پس از روی کار آمدن محمدرضا شاه، در آغاز شرایط و وضعیت حقوقی شهروندان بهائی تغییر نکرد، بلکه به‌خاطر ضعف قدرت محمدرضا شاه، حمله و هجوم گروه‌های ارازل و اوباش تحت نفوذ آخوندها به بهاییان افزایش یافت. در این دوره بود که بهائیان برنامه‌ای را برای پیشرفت و ترقی جایگاه زنان و مبارزه با بیسوادی بزرگسالان نگارش و تدوین کردند..<br /> <br /> در دوران رویارویی نخست‌وزیر '''[[دکتر محمد مصدق]]''' و سلطنت محمدرضا شاه که تضعیف شده بود، شاه برای استحکام پایه‌های قدرتش به حمایت روحانیون روی آورد. شاه جهت جذب علما و هم برای منحرف کردن توجه مردم از سیاست‌های حکومت، مانند پیوستن ایران به پیمان سنتو که به منظور مبارزه با نفوذ شوروی سابق و مارکسیسم تشکیل شده بود، گنبد مرکز بهائیان در تهران را تخریب کرد. این کار توسط ارتش شاه با تشویق آخوندها صورت گرفت. <br /> <br /> در این دوران نمایندگان در مجلس شورای ملی که طرفدار آخوندها بودند، از این فرصت استفاده کردند تا دیانت بهائی را ممنوع اعلام کنند. آن کسانی را که علناً و آشکارا می‌گفتند بهائی هستند، بازداشت و زندانی و اموالشان را مصادره می‌کردند. در همین دوره مغازه‌ها و مزارع بهاییان و هم‌چنین شماری از خود بهائیان مورد حمله اوباش اجیرشده قرار گرفتند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> == بهاییان در دوران جمهوری اسلامی ==<br /> پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] و روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی، بار دیگر اذیت و آزار و سرکوب بهائیان در ایران شدت بیشتری به‌خود گرفت. رژیم ایران نزدیک به ۲۰۰ تن از بهائیان فعال و معروف را به اتهاماتی مانند: نقض قوانین اسلامی، توطئه و جاسوسی برای صیهونیسم و امپریالیسم جهانی اعدام کرد. بسیاری از اعضای محفل‌های بهائی یعنی شوراهای ۹ نفره که با رأی مستقیم بهائیان انتخاب می‌شدند؛ و مسیولیت اداره امور جامعه بهائی را بر عهده داشتند را ربود که هرگز از سرنوشت آنان خبری نشد. بسیاری دیگر از بهائیان را با حمله به منازلشان دستگیر و اعدام کرد؛ و برخی دیگر را به اتهامات ذکر شده شکنجه و زندانی کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === سرکوب سیستماتیک بهائیان ===<br /> رژیم ایران دین و آیین بهائیان را به رسمیت نمی‌شناسد. حقوق بهائیان ایران در قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی در نظر گرفته نشده است. از طرف رژیم ایران محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها و اقدامات سرکوب‌گرانه علیه شهروندان بهائی اعمال می‌شود، از جمله، محرومیت از دامنه‌ی گسترده‌ای از مشاغل، منع تحصیل در دانشگاها، خراج از مشاغل بخش دولتی و ایجاد محدودیت‌های فراوان در مشاغل بخش خصوصی و… در واقع پیروان دیانیت بهائی بیش از گذشته از سوی ارگان‌های امنیتی و قضایی نظام جمهوری اسلامی، به‌صورت سیستماتیک تحت آزار و اذیت هستند. رژیم ایران هم‌چنین مراسم ازدواج پیروان دین بهائی را نامشروع و غیرقانونی می‌داند؛ و دفاتری که ازدواج بهاییان را ثبت کرده بودند، به رواج فحشا متهم شدند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> در دوران نظام جمهوری اسلامی چندین بار تخریب گورستان‌های بهائیان و درآوردن اجساد از گور در شهرهای مختلف انجام شده است. همچنین هجوم به منازل بهائیان، شعارنویسی بر دیوارهای شهر علیه آن‌ها و اذیت و آزارشان و تحقیر کودکان بهائی در مدارس و معابر به‌خاطر اعتقادات دینی والدینشان افزایش داشته است. رژیم ایران به‌صورت سیستماتیک اموال شرکت‌های متعلق به بهائیان را ضبط و مصادره کرد. دانشجویان، کارمندان، اساتید بهایی را اخراج نمود. کارمندان بازنشسته را از دریافت حقوق بازنشستگی محروم کرد؛ و محافل محلی و ملی بهائیان را از پاشاند.<br /> <br /> رسانه‌های خارج از کشور و سازمان‌های حقوق بشر در سال‌های اخیر اسنادی را منتشر کرده‌اند که نشان می‌دهد تبعیض و سرکوب و آزار گسترده و فزاینده علیه بهائیان در ایران از همان ابتدای روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی، توسط بالاترین ارگان‌های حکومتی مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی و با تأیید آخوندهای قدرتمند طراحی و برنامه‌ریزی شده است. در مرکز این برنامه‌ریزی مسدود کردن راه ترقی و پیشرفت بهائیان قرار دارد. <br /> <br /> با توجه به سکوت در برابر نقض حقوق بهائیان، فعالیت‌هایی از طرف گروه‌های روشنفکر جامعه ایران در دفاع از حقوق شهروندی بهائیان صورت گرفته است. در بهمن‌ماه ۱۳۸۷، گروهی از روشنفکران در نامه‌ای سرگشاده به جامعه بهایی، نسبت به سرکوب و نقض حقوق بهائیان توسط رژیم ایران و سکوتی که تاکنون در برابر آن شده است، ابراز شرمساری کردند. در نظام جمهوری اسلامی معدود روحانیونی بودند که از حقوق بهائیان دفاع کردند، از جمله '''[[حسینعلی منتظری|آیت‌الله حسینعلی منتظری]]''' که در سال ۱۳۸۷، به دنبال سئوالاتی که از او شد، فتوایی صادر کرد که در آن بهائیان را صاحب حق آب و گل و دارای حقوق شهروندی دانست.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> جامعه‌ی دفاع از حقوق بشر در ایران، نسخه‌ای از جمع‌بندی جلسه‌ی خیلی محرمانه در تاریخ ۳۱ شهریورماه ۱۳۹۹، شهر ساری را دریافت کرده بود که در آن کمیسیون بلندپایه دولتی تصمیم‌هایی برای افزایش چشم‌گیر سرکوب اقلیت‌های دینی ناپذیرفته در قانون اساسی جمهوری اسلامی، به‌ویژه پیروان دیانت بهائی، گرفته است. بر اساس این اسناد، جلسه کمیسیون اقوام، فرق و مذاهب، در ساری مرکز استان مازندران با شرکت نمایندگان ۱۹ سازمان امنیتی و اطلاعاتی حکومتی در مورد بررسی آخرین وضعیت دراویش و فرقه ضاله بهائیت برگزار شده است. این جلسه در باره‌ی کنترل دقیق فعالیت بهائیان و دراویش و برنامه‌ریزی در ناحیه دستگاه‌های فرهنگی و آموزشی تصمیم‌هایی گرفته است. پس از این تصمیم‌گیری‌ها بود که در ۲۲ مهرماه ۱۳۹۹، زمین‌های ۲۷ خانواده بهائی کشاورز در روستای ایول واقع در حومه شهر ساری مصادره شد.<br /> <br /> عبدالکریم لاهیجی، رئیس جامعه‌ی دفاع از حقوق بشر در ایران و رییس افتخاری فدراسیون بین‌المللی جامعه‌های حقوق بشر در مورد این جلسه و تصمیمات گرفته شده، گفته است:&lt;blockquote&gt;'''«'''این اقدام‌ها نشان‌دهنده افزایش آزار دولت ایران علیه پیروان آیین بهائی است. دولت‌مردان در مغایرت با تعهدهای بین‌المللی حقوقی کشور، این پیروان را مرتد می‌دانند، دین آن‌ها را ممنوع می‌کنند؛ و عمل به آیین بهائی را اقدام ضاله می‌دانند.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == محافل بهائیان ==<br /> در آیین بهائی سه طبقه وجود دارد که اعضای آن‌ها محافل محلی، محافل ملی و بیت‌العدل اعظم است. در دیانت بهائی طبقه‌ای با عنوان طبقه‌ی راهبری روحانی وجود ندارد. به جای راهبران روحانی، نهادهای مدنی به نام محافل ایجاد شده است. این محافل شامل ۹ نفر هستند که در هر شهری با رأی‌گیری بهائیان انتخاب می‌شوند. وظیفه و مسیولیت این ۹ نفر، رسیدگی به امور آن شهر مانند ازدواج و طلاق، تعلیم و تربیت بچه‌ها، رسیدگی به برنامه‌های اجتماعی، غیر انتفاعی و… است. در هر کشوری هم یک محفل ۹ نفره در سطح ملی هستند که به امورات جامعه‌ی بهائی در آن کشور رسیدگی می‌کنند. یک گروه ۹ نفره نیز در سطح بین‌المللی هستند که عالی‌ترین شورای حاکم جامعه‌ی بهائی است که به نام بیت‌العدل اعظم است. بیت‌العدل اعظم به امورات کل بهائیان جهان رسیدگی می‌کند. در ایران این محافل تعطیل شده است و اعضای آن نیز دستگیر و زندانی شده‌اند؛ و حتی حالت گروه موقتی و غیر رسمی هم که قبلاً وجود داشت، الان دیگر وجود ندارد.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/suppression-against-bahai-leaders-in-Iran/31436436.html محافل بهایی در ایران - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:اعضای محفل اول پس از انقلاب ۵۷.JPG|جایگزین=اعضای محفل اول پس از انقلاب ۵۷|بندانگشتی|268x268پیکسل|اعضای محفل اول پس از انقلاب ۵۷]]<br /> <br /> === سربه نیست شدن محفل اول ===<br /> در تیمرماه سال ۱۳۵۹، نه نفر عضو محفل اول بهائیان به‌همراه دو عضو هیأت معاونت در جامعه بهایی در خیابان نفت تهران دستگیر شدند؛ و هرگز از آن‌ها خبری نشد و پی‌گیری‌های خانواده‌هایشان نیز بی‌پاسخ ماند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:اعضای محفل دوم بهائیان که اعدام شدند.JPG|جایگزین=اعضای محفل دوم بهائیان که اعدام شدند|بندانگشتی|271x271پیکسل|اعضای محفل دوم بهائیان که اعدام شدند]]<br /> <br /> === اعدام محفل دوم ===<br /> در سال ۱۳۶۰، یک محفل هشت‌نفره از بهائیان به نام‌های کامران صمیمی، محمود مجذوب، جلال عزیزی، مهدی امین، قدرت‌الله روحانی، سیروس روشنی‌اسکویی، ژینوس و عزت‌الله فروهی، تیرباران شدند. سه نفر از آن‌ها وکیل پایه یک دادگستری، دو نفر پزشک متخصص، یک نفر استاد دانشگاه و یک نفر هم مهندس و کارآفرین بود.<br /> <br /> اعضای اعدام‌شده‌ی محفل دوم، اولین گروه بهائی بودند که در '''[[گورستان خاوران]]''' به خاک سپرده شدند. یکی از نزدیکان این محفل می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«اولین گروهی بودند که بردند خاوران. یک هفته بعد هم اعضای محفل تهران را که ۱۱ آبان ۶۰ گرفته بودند، تیرباران کردند. مسیولین جامعه رفتند با دولت و شهرداری حرف زدند. گفتند حالا که عزیزان ما را این‌جا دفن کردید، این قسمت را به ما بفروشید. زمین خیلی وسیعی بود. پول هنگفتی گرفتند اسمش را گذاشتند کفرآباد و نوشتند گورستان توطیه‌گران شرق و غرب…»&lt;/blockquote&gt;موسوی اردبیلی، رئیس وقت قوه قضاییه، پس از تیرباران ۸ عضو محفل بهائی، اعلام کرد که این افراد به جرم جاسوسی برای قدرت‌هایی خارجی اعدام شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:محفل سوم....JPG|جایگزین=اعضای محفل سوم بهائیان که اعدام شدند|بندانگشتی|272x272پیکسل|اعضای محفل سوم بهائیان که اعدام شدند]]<br /> <br /> === اعدام محفل سوم ===<br /> در سال ۱۳۶۳، هفت عضو محفل سوم بهائی به نام‌های جهانگیر هدایتی، فرهاد اصدقی، شاپور مرکزی، فرید بهمردی، اردشیر اختری، احمد بشیری و امیرحسین نادری بازداشت و سپس اعدام شدند. حسن محبوبی عضو دیگر این محفل در ۳۰ تیرماه ۱۳۷۰، در یک تصادف مشکوک کشته شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> === تعطیلی محافل ===<br /> پس از قتل‌عام اعضای سه محفل بهائی، دیگر محفلی مانند آن در ایران تشکیل نشد. محفلی که به‌شکل سنتی امور اداری و مالی بهائیان و ارتباط آن‌ها با امور آموزشی، انتشارات و ارتباط جامعه‌ی بهائی ایران با ارگان‌های بین‌المللی و وظایفی از این قبیل را برعهده داشت. <br /> <br /> سخنگوی جامعه جهانی بهائیان می‌گوید که بیش از ۲۰۰ تن از بهائیان پس از روی کار آمدن جمهوری اسلامی اعدام شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> == اعدام بهاییان در نظام جمهوری اسلامی ==<br /> جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، در گزارش خود اعلام کرد که بهاییان ایران در ۴۰ سال اخیر از ناعادلانه‌ترین نوع سرکوب، فشار و قربانی شدن رنج برده‌اند. وی با اشاره به اعدام بهائیان در حاکمیت رژیم ایران در بخشی از این گزارش نوشته است:&lt;blockquote&gt;'''«'''از سال ۱۹۷۹ تا به حال بیش از ۲۰۰ ایرانی بهائی صرفاً بر مبنای باورهای دینی خود اعدام شده‌اند که تقریباً نیمی از آن‌ها از نمایندگان انتخاب شده شوراهای بهائی در سطح محلی یا ملی بوده‌اند. از آن‌جا که مقامات ایرانی و نظام عدالت کیفری ایران بهاییان را کافر حربی به شمار می‌آورند، قتل بهایئان با مصونیت قضایی همراه بوده و نقض حقوق انسانی‌شان پیگیری و بررسی نشده است… از آن‌جا که آیین بهائی با عنوان فرقه ضاله شناخته می‌شود؛ و شعایر و مراسم دینی بهائی کفر قلمداد می‌شود، بهائیان اغلب با اتهاماتی از قبیل اقدام علیه امنیت ملی، تبلیغ علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران یا فعالیت‌های تبلیغی علیه رژیم و به نفع فرقه بهائی روبه‌رو هستند.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === اتهام بهاییان ===<br /> حسن موسوی تبریزی، دادستان وقت دادگاه انقلاب در روز ۷ شهریور ۱۳۶۲، دادستان کل وقت انقلاب، در یک مصاحبه‌ای گفته بود: &lt;blockquote&gt;«بهائیان جاسوسی می‌کنند'''.''' برای دیگران و تحریک و اخلال در بعضی کارها می‌کنند. من امروز اعلام می‌کنم که به‌خاطر این خراب‌کاری‌ها و خلاف‌کاری‌ها که در تشکیلات بهائی انجام می‌شود، این تشکیلات از نظر دادستانی انقلاب در جمهوری اسلامی محارب و توطیه‌گر شناخته می‌شود؛ و فعالیت به نفع آن‌ها به هر طریقی باشد، ممنوع است.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;[[سید علی خامنه ای|سید علی خامنه‌ای]] رهبر رژیم ایران، در جواب به سؤالی که از او درباره‌ی بهائیان شده بود، این‌طور جواب داده است: &lt;blockquote&gt;«جمیع افراد فرقه ضاله بهائی محکوم به کفر و نجاست هستند؛ و از غذا و سایر چیزهایی که با رطوبت مسری در تماس با آن‌ها بوده است، باید اجتناب کرد و بر مؤمنین واجب است که با حیله و فسادگری این فرقه گمراه مقابله کنند.»&lt;/blockquote&gt;قابل توجه است که پیروان دین بهائی که به دیدار مزار بهاءالله و باب در اسراییل رفته بودند؛ و یا کمک مالی برای مرکز جهانی بهائی ارسال کرده بودند، متهم به حمایت از صهیونیسم و جاسوسی شدند. این درحالی است که تأسیس مرکز جهانی بهایی زمانی صورت گرفت که اصلاً اسرائیلی وجود نداشت؛ و دولت اسرائیل پایه‌گذاری نشده بود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> مرکز جهانی بهائیت در حیفا از آن جهت اهمیت دارد که رژیم ایران بهائیان ایران را به‌خاطر وجود این مرکز در اسراییل متهم به همکاری و جاسوسی برای این کشور می‌کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> فریدون وهمن ادیب و استاد دانشگاه کپنهاگ، می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«تمامی رژیم‌های سیاسی معاصر، چه در دوره قاجار و چه در دوره پهلوی، هرگاه که حکومت به بحران درغلتیده و خود را در شرف تحول، دگرگونی و فروپاشی دیده، جامعه بهایی را به زیر ضرب برده است. هدف از این شگردی که با همکاری درباریان و روحانیان عملی می‌شده، منحرف کردن مردم از ستیز با حاکمیت و راه‌انداختن جنگ‌های مذهبی بوده است.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:تخریب گورستان....JPG|جایگزین=تخریب گورستان بهائیان|بندانگشتی|276x276پیکسل|تخریب گورستان بهائیان]]<br /> <br /> === تخریب گورستان بهاییان ===<br /> سپاه پاسداران در روز ۱۱ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۳، گورستان بهائیان در شیراز را تخریب و خاک‌برداری کرد. این گورستان در شیراز، از سال ۱۲۹۸میلادی، متعلق به بهائیان بوده است؛ و یک‌بار هم در سال ۱۳۶۳، از طرف حکومت جمهوری اسلامی مصادره و سنگ‌قبرها در آن زمان تخریب شدند. قبر ۱۰ زن بهائی نیز که در خردادماه ۱۳۶۲، در بحبوحه روزهای اعدام بهائیان به دار آویخته شدند، در این گورستان است. یکی از این زنان اعدام شده، '''[[مونا محمودنژاد|مونا محمودنژاد]]''' دختر نوجوان ۱۷ ساله‌ی بهائی بود که اعدام او واکنش و خشم بسیاری را در جهان برانگیخت.<br /> <br /> بر اساس گزارش جامعه بهائی، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۰، دست‌کم ۴۲ گورستان مربوط به بهائیان در شهرهای مختلف ایران توسط نیروهای حکومتی مورد هجوم و حمله قرار گرفته است. گورستان بهائیان تهران نیز در اوایل دهه‌ی ۸۰، به‌صورت کامل تخریب و یک فرهنگ‌سرا در زمین آن ساخته شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> == دور جدید سرکوب بهائیان در سال ۱۴۰۱ ==<br /> جامعه جهانی بهائی در روز ۳۰ تیرماه ۱۴۰۱، اعلام کرد که در پنجاه روز گذشته رژیم ایران اقدام به بازداشت، تفتیش منازل و تعطیلی مشاغل ۶۴ شهروند بهائی کرده است؛ و این بیانگر تشدید سرکوب سیستماتیک نظام جمهوری اسلامی علیه شهروندان بهائی است. به دنبال این خبر در روز اول مردادماه، وزارت خارجه کانادا از آزار و اذیت بهائیان در ایران ابراز نگرانی کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202208063327 ابراز نگرانی بریتانیا از بازداشت بهاییان - سایت ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در بخشی از بیانیه‌ی جامعه جهانی بهائی آمده است:&lt;blockquote&gt;«بهائیان بیش از ۴۴ سال است که به دلیل اعتقاداتشان سرکوب‌های مداوم را متحمل شده‌اند، اما موج کنونی آزارواذیت‌ها بیش از حد نگران‌کننده است. در چند هفته گذشته، بیش از ده‌ها بهایی دستگیر، محاکمه یا زندانی شده‌اند و به نظر نمی‌رسد این آزار و اذیت‌ها را پایانی باشد. آن‌چه ماه‌ها است درباره آن هشدار داده بودیم، اکنون در حال وقوع است.» &lt;/blockquote&gt;بر اساس منابع غیررسمی، بیش از ۳۰۰ هزار، شهروند بهائی در ایران زندگی می‌کنند؛ و در حال حاضر بیش از یک هزار شهروند بهائی در نظام جمهوری اسلامی در انتظار حکم دادگاه هستند؛ و شماری از آنان نیز دوران محکومیت خود را در زندان سپری می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/257676/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8% ادعای وزارت اطلاعات: بهاییان دستگیرشده جاسوس بودند - سایت ایندیپندت فارسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در اوایل مردادماه ۱۴۰۱، خانه‌های ۶ خانواده بهائی در روستای روشنکوه ساری، به‌دست نهادهای دولتی نظام جمهوری اسلامی تخریب و زمین‌های تعداد دیگری از این شهروندان هم مصادره شده است. به‌تازگی بیش از صد نفر از بهائیان، یا دستگیر شده‌اند؛ و یا خانه‌هایشان مورد حمله قرار گرفته است. <br /> <br /> فشار به اهالی روستای روشنکوه پیشینه‌ی طولانی دارد. در گذشته بهائیان روشنکوه بارها مورد هجوم قرار گرفته، زمین‌هایشان ضبط و منازلشان تخریب شده است. اما این‌بار این اقدام جمهوری اسلامی به دنبال هفته‌ها سرکوب مضاعف بهائیان صورت گرفت.&lt;ref&gt;[https://www.azadegy.de/?p=35559 وضعیت بهاییان ایران - سایت آزادگی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نهم مردادماه ۱۴۰۱، بهائیان ایران با موج جدید بازداشت و احضار آنان مواجه شدند. ماموران حکومتی نظام جمهوری اسلامی در یان روز به خانه‌ی ده‌ها شهروند بهائی در شهرهای مختلف ایران حمله کردند.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/iran-s-regime-raiding-homes-of-bahais-across-iran/31967828.html موج تازه اعمال فشار بر بهاییان ایران - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ماموران امنیتی رژیم ایران در روز یکشنبه ۹ مردادماه به منزل و محل کار شماری از شهروندان بهائی در شهرهای مختلف از جمله تهران، شیراز، مشهد، ساری، گرگان، کرج و قزوین یورش بردند؛ و ضمن بازرسی کامل خانه‌ها و ضبط وسایل شخصی، عده‌ای از آنان را بازداشت و به مکان نامعلومی انتقال دادند.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> '''[[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]]''' نظام جمهوری اسلامی با انتشار اطلاعیه‌ای از دستگیری هسته مرکزی بهائیان خبر داد؛ و مدعی شده است که آن‌ها برای ترویج بی‌حجابی و آموزه‌های استعماری در مهدکودک‌ها مأموریت داشته‌اند.<br /> <br /> جامعه بهائیان روز ۱۲ مردادماه ۱۴۰۱، به جامعه بین‌المللی فراخوان داد که نسبت به سرکوب بهائیان واکنش نشان دهند و پیش از آن‌که دیر شود، اقدام کنند.<br /> <br /> دیان علایی، یکی از نمایندگان جامعه‌ی جهانی بهائی در سازمان ملل متحد می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«ما از همه می‌خواهیم که صدایشان را بلند کنند؛ و خواستار توقف فوری این اقدامات سرکوبگرانه باشند که در حال وقوع است. هر روز خبرهای جدیدی از آزار و اذیت بهائیان در ایران می‌رسد، خبرهایی که به روشنی نشان می‌دهد مقامات ایران در حال اجرای برنامه‌ای قدم به قدم هستند.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;عفو بین‌الملل روز سه‌شنبه یکم شهریورماه ۱۴۰۱، طی فراخوانی خواستار توقف سرکوب اقلیت‌های مذهبی از جمله بهائیان ایران شد. در بخشی از این فراخوان آمده است:&lt;blockquote&gt;«مقامات رژیم ایران در حال تشدید حملات ضدحقوق بشری خود علیه اقلیت تحت آزار بهائی هستند. از ۹ مرداد ۱۴۰۱، مقامات به خانه‌‌ی ده‌ها نفر از بهائیان هجوم برده‌اند؛ و وسایل با ارزش آن‌ها را ضبط کرده‌اند، حداقل ۳۰نفرشان را بازداشت کرده و بسیاری دیگر را صرفاً به‌دلیل باورهای بهائی خود مورد بازجویی، بستن اجباری پابند ردیاب الکترونیکی و تهدید به زندان قرار داده‌اند.»&lt;ref&gt;[https://iran-tc.com/2022/08/23/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A8/ فراخوان فوری عفو بین‌الملل: به تخریب و مصادره اموال بهائیان پایان دهید - سایت شورای مدیریت گذار]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === موضع نهادهای بین‌المللی حقوق بشری ===<br /> ارگان‌های بین‌المللی حقوق بشری نسبت به بازداشت گسترده و حکم‌های سنگین علیه شهروندان بهائی در ایران، رفتار رژیم اسلامی ایران را نقض سیستماتیک حقوق بشر می‌دانند. جامعه جهانی بهایی نیز در روز اول مردادماه ۱۴۰۱، با صدور بیانیه‌ای خواهان توقف سرکوب بهائیان در ایران شد. <br /> <br /> '''[[آرش صادقی]]'''، فعال سیاسی و زندانی پیشین، در حساب تویتری خود با ذکر نام برخی از بازداشت‌شدگان، از دستگیری ۱۵ تن از شهروندان بهائی خبر داد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> کمیسیون مستقل ایالات متحده در امور آزادی مذهبی بین‌المللی روز پنجشنبه ۲۰ مردادماه ۱۴۰۱، با انتشار بیانیه‌ای سرکوب فزاینده و رو به گسترش اقلیت‌های مذهبی توسط جمهوری اسلامی ایران را محکوم کرد.<br /> <br /> در این بیانیه به بازداشت ده‌ها شهروند بهائی و تخریب منازلشان در مازندران و هم‌چنین حمله و هجوم به زنان مخالف حجاب اجباری و دستگیری زنان معترض به این موضوع اشاره شده است. <br /> <br /> اریک شاوم، کمیسر این کمیسیون مستقل و فراحزبی دولت فدرال، از دولت جو بایدن خواسته است که فشار بر دولت رژیم ایران را با هدف پایان دادن به سالیان متمادی آزار و اذیت بهائیان افزایش دهد. اریک شاوم هم‌چنین از کنگره ایالات متحده آمریکا خواسته است با تصویب لایحه دوحزبی، اذیت و آزار شهروندان بهائی توسط مقامات ایرانی را محکوم کند.<br /> <br /> کمیسیون ایالات متحده آمریکا در امور آزادی مذهبی بین‌المللی، در گزارش سالانه‌ی ۲۰۲۲، خود به وزارت خارجه آمریکا توصیه کرده بود که رژیم ایران را به خاطر نقض سیستماتیک، مداوم و آشکار آزادی‌های مذهبی در عداد کشورهای دارای نگرانی ویژه تقسیم‌بندی کند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/uscirf-condemns-crackdown-on-religious-minorities-in-iran/6686965.html کمیسیون آزادی مذهبی بین‌المملی، سرکوب بهاییان و زنان در ایران را محکوم کرد - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> وزارت خارجه انگلستان نیز طی بیانیه‌ای از موج جدید بازداشت شهروندان و رهبران جامعه بهائی و تخریب منازل و مصادره زمین‌های شهروندان بهائیان در روشنکوه مازندران ابراز نگرانی کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]] رژیم ایران ضمن تأیید بازداشت شماری از بهائیان، مدعی شد که این افراد مستقیماً با کانون صهیونیستی موسوم به بیت‌العدل مستقر در فلسطین در ارتباطِ تشکیلاتی بودند. در بیانیه‌ی وزارت اطلاعات در رابطه با بازداشت شهروندان بهائی آمده است که:&lt;blockquote&gt;«این افراد مأموریت‌های ترویج گسترده آموزه‌ای استعمارساخته بهاییت و نفوذ در محیط‌های آموزشی در سطوح مختلف و به‌طور ویژه مهدکودک‌های سراسر کشور داشتند؛ و ترویج سازمان‌یافته بی‌حجابی در ایران می‌کردند.»&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/cedl935kxxyo وزارت اطلاعات ایران بازداشتی‌های بهایی را مبلغ بهاییت در مهدکودک‌ها و مروج بی‌حجابی خواند - سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === مصادره اموال بهائیان ===<br /> روال مصادره اموال شهروندان بهائی، توسط [[ستاد اجرایی فرمان امام]]، سازماندهی، مدیریت و هدایت می‌شود که زیر نظر سید علی خامنه‌ای فعالیت می‌کند. سازمان ملل متحد و ارگان‌های حقوق بشری در بیش از ۴۰ سال گذشته، نظام جمهوری اسلامی را به نقض گسترده‌ی حقوق شهروندان بهائی متهم کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:نفرت پراکنی....JPG|جایگزین=نفرت‌پراکنی و شعارنویسی علیه بهائیان|بندانگشتی|260x260پیکسل|نفرت‌پراکنی و شعارنویسی علیه بهائیان]]<br /> دیان علایی نماینده‌ی جامعه جهانی بهائی در سازمان ملل متحد، پیش از این در ژنو گفته بود: &lt;blockquote&gt;«مصادره املاک بهائیان توسط ستاد اجرایی فرمان امام مرحله‌ای جدید و بسیار نگران‌کننده در آزار و اذیت بهاییان ایران است که نشان می‌دهد این سرکوب‌ها را بالاترین سطوح رهبری ایران برنامه‌ریزی می‌کنند... رهبران ایران با به فقر کشاندن و آواره ساختن بهائیان در حال انباشت ثروت برای خودند».&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نفرت‌پراکنی علیه بهائیان ===<br /> به گفته‌ی بهائیان ایران، کارزار نفرت‌پراکنی و تبلیغاتی رژیم ایران که بیش از چهار دهه پیشینه دارد، وارد مراحل جدیدی شده و پیچیدگی و مقیاس آن شدیداً افزایش یافته است. جامعه جهانی بهائی با انتشار بیانیه‌ای به ارگان‌های بین‌المللی و کشورهای گوناگون فراخوان داده بود که رژیم اسلامی ایران را برای کارزار نفرت‌پراکنی علیه بهائیان محکوم و بازخواست کنند.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%88_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=94763 2026-11-04T09:54:16Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده|نام=بنیتو موسولینی|تصویر=موسولینی.JPG|توضیح تصویر=|نام اصلی=بنیتو آمیلکاره آندره‌آ موسولینی|زمینه فعالیت=|ملیت=ایتالیایی|تاریخ تولد=۲۹ ژوئیه ۱۸۸۳|محل تولد=روستای پرداپیوی ایتالیا|والدین=|خواهر و برادران=|تاریخ مرگ=۲۸ آوریل ۱۹۴۵ میلادی|محل مرگ=شهر مرزی ایتالیا|علت مرگ=اعدام بدست پارتیزان‌های ایتالیایی هنگام فرار از ایتالیا|محل زندگی=رم ایتالیا|مختصات محل زندگی=|مدفن=|در زمان حکومت=|اتفاقات مهم=|نام دیگر=|لقب=دوچه|بنیانگذار=مکتب فاشیسم|پیشه=سیاستمدار، روز نامه‌نگار، نویسنده، معلم|سال‌های نویسندگی=|سبک نوشتاری=|کتاب‌ها=|مقاله‌ها=|نمایشنامه‌ها=|فیلم‌نامه‌ها=|دیوان اشعار=|تخلص=|فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=|همسر=|شریک زندگی=|وب گاه=|فرزندان=|تحصیلات=|دانشگاه=|حوزه=|شاگرد=|استاد=|علت شهرت=مشارکت در حوادث جنگ‌جهانی دوم|تأثیرگذاشته بر=مردم جهان در ابتدای قرن بیستم|تأثیرپذیرفته از=مارکس، نیچه، ویلفرد بارتو، ژرژ سورل، شارل پگی، هیوبرت لاگاردله|وبگاه=|imdb_id=|جوایز=|گفتاورد=|امضا=}} <br /> <br /> '''بنیتو موسولینی،''' با نام کامل بنیتو آمیلکاره آندره‌آ موسولینی'''،''' (زاده‌ی ۲۹ ژوئیه ۱۸۸۳ درگذشت ۲۸ آوریل ۱۹۴۵)، بنیان‌گذار فاشیسم، معروف به دوچه Il Duce (رهبر)، در روستای دوویادی پرداپیوی ایتالیا متولد شد. نام پدرش آلساندرو موسولینی، آهنگر و مادرش روزا موسولینی، معلم مدرسه بود. پدرش یک مارکسیست متعصب و مادرش یک کاتولیک بود. موسولینی در کارگاه پدرش به او در کار آهنگری کمک می‌کرد و تحت تاثیر افکار پدری مارکسیست که بیشتر مواقع مبلغ تفکرات ناسیونالیستی هم بود، قرار داشت. در سال ۱۹۰۲ برای کار به کشور سویس رفت و به دلیل فعالیت‌های سوسیالیستی در ارتباط با کلارا زتکین از آن کشور اخراج شد. او سپس به عنوان مسئول روزنامه حزب سوسیالیست محلی ایتالیا به نام کارگران آینده در تورینو به فعالیت پرداخت. او در این زمان با چزاره باتیستی سیاستمدار و روزنامه‌نگار مشهور ایتالیایی آشنا شد و موافقت نمود که در روزنامه او به نام مردم به عنوان ویراستار و نویسنده فعالیت نماید.&lt;ref&gt;[https://mandegar.tarikhema.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%AA%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%8C زندگینامه موسولینی سایت تاریخ ما]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> همسر او به نام لدا السر (که در یکی از روستاهای اطراف تورنتو متولد شده‌بود) در سال ۱۹۱۵ برای او فرزند پسری به دنیا آورد. او سپس در جنگ اول به عنوان سرباز مشغول به خدمت شد و در سال ۱۹۱۷ خدمت او به پایان رسید. پس از پایان خدمت، در ارتش متفقین مشغول به کار شد. اطلاع دقیقی از دوران خدمت سربازی او در ارتش ایتالیا و ارتش متفقین وجود ندارد.<br /> <br /> پس از پایان جنگ او از حزب سوسیالیست به سوی فاشیسم گرایش یافت و در سال ۱۹۱۹ در تظاهرات فاشیست‌های میلان که متشکل از ۲۰۰ عضو بود شرکت کرد و به عضویت حزب درآمد. او به سرعت در سازمان حزب ترقی کرد و نسبت به سازماندهی پیراهن مشکی‌ها که بازوی نظامی حزب بودند اقدام نمود. وی همچنین در همین زمان با مارگاریتا سارفاتی که یک یهودی طرفدار فاشیسم بود و ملقب به مادر یهودی فاشیسم بود، آشنا شد.<br /> [[رده:رهبران و سیاستمداران جهان]]<br /> موسولینی دراکتبر سال ۱۹۲۲ با ترتیب دادن یک تظاهرات فاشیستی در رم ، ویکتور امانوئل سوم پادشاه ایتالیا را وادار به واگذاری پست نخست‌وزیری به خود نمود. او پس از رسیدن به قدرت اقدام به احداث جاده، راه آهن و خشک کردن باتلاق‌ها کرد. موسولینی در اندیشه احیای امپراطوری روم باستان بود. <br /> <br /> در سال ۱۹۲۶ با اعزام ژنرال گراتزیانی، (رودولفو گراتزیانی یکی از ژنرال‌های موسولینی که در پایان جنگ جهانی دوم به ارتکاب جنایات جنگی متهم شد و در دو جنگ ایتالیا برای استعمار شمال آفریقا در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی، به «قصاب» معروف شد.) به لیبی نسبت به آغاز استعمار آن کشور اقدام نمود و در ماه می سال ۱۹۳۶ با حمله به اتیوپی و فتح آدیس‌آبابا پایتخت آن کشور و حمله به اریتره و سومالی، مستعمرات شرق آفریقای ایتالیا را بنا نهاد. در جنگ داخلی اسپانیا موسولینی و [[هیتلر]] بصورت مشترک با ارسال کمک‌های تسلیحاتی و مستشاران نظامی به تجهیز ژنرال فرانکو اقدام نمودند. او و هیتلر در بحرانهای سودتلند، آنشلوس ( الحاق اتریش به آلمان )، چکسلواکی، و لهستان و با ایجاد پیمان محور رم – برلین اروپا را بسوی جنگ هدایت کردند.<br /> <br /> با گسترش جنگ، ایتالیا با حمله به آلبانی، یونان، و یوگسلاوی و در شمال آفریقا با حمله به نیروهای انگلیسی در مصر، تقریبا در تمام جبهه‌ها با ناکامی مواجه شد. پس از نبرد العلمین نیروهای محور قابلیت‌های رزمی خود را از دست دادند و سرانجام با حمله به سیسیل، خاک ایتالیا مورد حمله مستقیم ارتش متفقین قرار گرفت جنگ در خاک ایتالیا و شکست‌های پی در پی، نارضایتی عمومی را در این کشور افزایش داد و نبردهای آنزیو و مونت کاسینو که از شدیدترین نبردهای جنگ ایتالیا بودند هرج و مرج و افزایش نفرت از دیکتاتور را به همراه آورد. او از کار برکنار شد و در یک منطقه کوهستانی واقع در شمال ایتالیا به نام «لانه عقاب» در کوه «گران ساسو» تحت نظر قرارگرفت. اما اتو اسکورزینی و تیم کماندوی آلمانی در یک عملیات ماجراجویانه او را ربودند و یک دولت دست‌نشانده آلمان در شمال ایتالیا به رهبری دوچه تشکیل دادند.<br /> <br /> موسولینی پس از فرار از زندان به کمک آلمانها چند تن از سران رژیم سابق فاشیسم از جمله داماد خودش، کنت چیانو وزیر امور خارجه ایتالیا را اعدام کرد. سرانجام با پیشروی متفقین او در حالی که تلاش می‌کرد به کشور سویس پناهنده شود همراه با معشوقه‌اش کلارا پتاچی توسط پارتیزان‌های ایتالیا به رهبری لوئیجی لونگو دستگیر، محاکمه و روز ۲۸ آوریل ۱۹۴۵ اعدام شد. جسد آن دو را بطور وارونه در میلان از سیم خاردار آویزان نمودند. <br /> <br /> == گاهشمار زندگی موسولینی ==<br /> بنیتو موسولینی، در ۲۹ جولای ۱۸۸۳ در روستای دوویادی پرداپیو متولد شد. نام پدر او آلساندرو موسولینی یک آهنگر و مارکسیستی پرشور و مادرش رزا موسولینی یک معلم مدرسه ابتدایی و کاتولیک بود. پدر بنیتو در ناحیه‌ای که از نظر تاریخی یک منطقه‌ی انقلابی شناخته‌‌می‌شد، یک فرد انقلابی بود. او پسر خود را به یاد «بنیتو هوارز» قهرمان آزادی مکزیک، بنیتو نامید. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سرگذشت عجیب موسولینی نوشته میلتون براکر ص ۱۲۴ کتاب از ولگردی تا دیکتاتوری&lt;/ref&gt;خانواده موسولینی درآمد چندانی نداشت، در خانه آن‌ها کتاب زیاد بود و بنیتو مطالعه را دوست داشت. بنیتو بدخلق بود و به ندرت می‌خندید و دوستی نداشت. بنیتو زورگو و خشن بود دوست داشت با دیگر بچه‌ها دعوا راه بیندازد. او می‌نویسد:<br /> [[پرونده:موسولینی ۳.JPG|بندانگشتی|'''تصویری از دوران جوانی موسولینی''']]<br /> «بارها با سری که سنگ‌خورده و شکسته، خونین و مالین به خانه برگشتم. ولی بلد بودم که چطور از خودم دفاع کنم.»<br /> <br /> مادرش را که به او می‌گفت کارهای بزرگی از او بر می‌آید، می‌پرستید.<br /> <br /> در سال ۱۹۲۸ در زندگینامه‌اش نوشت: &lt;blockquote&gt;«بیش از هر کش مادرم را دوست داشتم. او خیلی آرام و مهربان و درعین حال نیرومند بود... مادرم نه تنها ما را بزرگ می‌کرد، بلکه در دبستان هم درس می‌داد. حتی در آن زمان که درک و فهمم از انسان‌ها زیاد نبود، غالبا فکر می‌کردم کار او چقدر وفادارانه و صبورانه است. تنها ترس من ناخشنود کردن او بود.»&lt;/blockquote&gt;موسولینی در مدرسه دانش‌‌آموزی ضعیف بود و به همین علت از مدرسه اخراج شد و به یک مدرسه‌ی شبانه‌روزی در فانزای ایتالیا رفت، در آنجا هم به علت چاقو زدن به هم کلاسی خود مجدداً اخراج شد، پس از اخذ دیپلم از یک مدرسه‌ی جدید، مدت کوتاهی به عنوان آموزگار «جایگزین» به انجام وظیفه پرداخت.<br /> <br /> === موسولینی سوسیالیست ===<br /> بنیتو موسولینی در سال ۱۹۰۲، برای فرار از خدمت سربازی به سوئیس رفت و در آن جا بود که با بسیاری از سوسیالیست‌ها منجمله کلارا زتکین هم‌پیمان شد. موسولینی در سال ۱۹۰۴ به ایتالیا بازگشت و فعالیت خود را به عنوان روزنامه‌نگار در روزنامه‌ی سوسیالیستی آوانتی &quot;AVANTI&quot; آغاز کرد. وی خیلی زود به یک سوسیالیست معروف در ایتالیا تبدیل شد و شروع به ترویج دیدگاه‌های خود برای جنگ بر علیه آلمان در جنگ جهانی اول کرد. <br /> <br /> سوسیالیست‌هایی که مخالف مداخله در جنگ بودند این نظریات را نپذیرفتند. موسولینی به زودی از سوسیالیسم جدا شد و روزنامه‌ی خود را با نام پوپولو دِ ایتالیا &quot;Il Popolo d'Italia&quot; راه‌اندازی کرد. موسولینی خود را یک روشنفکر می‌دانست، علایق وی در زمینه فلسفه اروپایی به سورل، فوتوریست ایتالیایی به نام فیلیپو تومازو مارینتی، سوسیالیست فرانسوی گوستاو هروه، آنارشیست ایتالیایی اریکو مالاتستا و فیلسوفان آلمانی فریدریش انگلس و کارل مارکس بود.<br /> <br /> موسولینی زبان‌های فرانسوی و آلمانی را به صورت خود‌آموز فرا‌گرفته بود و دست نوشته‌هایی از نیچه، شوپنهاور و کانت را به زبان ایتالیایی ترجمه کرد.<br /> <br /> در سپتامبر ۱۹۱۱، موسولینی در شورشی که توسط سوسیالیست‌ها بر علیه جنگ ایتالیا در لیبی هدایت شد، مشارکت کرد. او با خشم «جنگ امپریالیستی» ایتالیا در لیبی را محکوم کرد، کاری که برای وی پنج ماه زندان به ارمغان آورد. پس از آزادی‌، به اخراج ایوانوئه بونومی و لئونیدا بیسولاتی از حزب سوسیالیست کمک کرد؛ چرا که آنان را دو تجدیدنظرطلبی می‌دانست که از جنگ حمایت کردند. <br /> <br /> موسولینی با انتصاب به سِمت سردبیری روزنامه حزب سوسیالیست به نام !Avanti (به پیش!) پاداش کارهایش را دریافت. وی، تیراژ روزنامه را از ۲۰٬۰۰۰ به ۱۰۰٬۰۰۰ رساند. <br /> <br /> جان گانتر در ۱۹۴۰ وی را «یکی از موفق‌ترین روزنامه‌نگاران در قید حیات» نامید؛ موسولینی در همان حال که راهپیمایی به سوی رُم را سازمان می‌داد یک گزارشگر پُرکار نیز بود و تا سال ۱۹۳۵ برای بنگاه خبری هرست مطلب می‌نوشت. موسولینی به قدری با نوشتارهای مارکسیستی آشنا بود که نه تنها در نوشته‌های خودش از شناخته شده‌ترین آثار مارکسیستی نقل قول می‌کرد بلکه از آثار کمتر شناخته شده نیز استفاده می‌کرد. در این دوران موسولینی خود را یک مارکسیست می‌دانست و مارکس را به عنوان «بزرگترین نظریه‌پرداز سوسیالیسم» می‌دانست. در این دوره، موسولینی گاهی از نام مستعار &quot;Vero Eretico&quot; (مرتد بی‌ریا) بهره می‌گرفت.<br /> <br /> در سال ۱۹۱۴، قتل فرانتس فردیناند ولیعهد اتریش آغاز جنگ جهانی اول را رقم زد. در ۳ آگوست ۱۹۱۴، دولت ایتالیا اعلام کرد که کاملا بیطرف باقی خواهد‌ماند.<br /> <br /> موسولینی در ابتدا از موضع خود به عنوان سردبیر ''Avanti استفاده کرد!'' از همکاران سوسیالیست بخواهید که از دولت در موضع بی‌طرفی خود حمایت کنند. موسولینی یک دکترین پایه‌ای سوسیالیسم یعنی مساوات‌خواهی را رد کرد و تحت تاثیر اندیشه‌های ضدمسیحی نیچه به ویژه خدا مرده‌ است قرار داشت و باور داشت که اندیشه‌های نیچه سوسیالیسم را نیرومند خواهد ساخت. نوشته‌های وی نشان داد که سرانجام او مارکسیسم و مساوات‌خواهی را به سود مفهوم ابرانسان نیچه و ضدیت وی با مساوات‌خواهی رها ساخته‌ است. <br /> <br /> دیدگاه موسولینی درباره جنگ به زودی تغییر کرد. در سپتامبر ۱۹۱۴، موسولینی چندین مقاله به حمایت از کسانی که از ورود ایتالیا به جنگ پشتیبانی می‌کردند، نوشت. سرمقاله‌های موسولینی موجب ترس و وحشت در میان سوسیالیست‌ها شد و در نوامبر ۱۹۱۴، پس از جلسه حزب، او به طور رسمی از حزب سوسیالیست اخراج شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === موسولینی و فاشیسم ===<br /> [[پرونده:موسولینی ۲.JPG|بندانگشتی|'''موسولینی در نقش دوچه''']]<br /> پس از پایان جنگ او از حزب سوسیالیست به سوی فاشیسم گرایش یافت و در سال ۱۹۱۹ در تظاهرات فاشیست‌های میلان که متشکل از ۲۰۰ عضو بود شرکت کرد و به عضویت حزب درآمد. موسولینی با وجود هوش بالا، خلق و خوی تند و خشنی داشت و خودخواه بود. او در روزنامه‌ی خود به حمایت از جنگ ادامه داد. هنگامی که ایتالیا در جنگ علیه آلمان به متفقین پیوست، موسولینی به عنوان سرباز داوطلب وارد ارتش ایتالیا به نام &quot;&quot;Esercito شد و مدتی بعد سرجوخه شد، ولی در سال ۱۹۱۷ به علت زخم‌های نارنجک مرخص شد. پس از جنگ موجی از ناسیونالیسم در سراسر ایتالیا به راه افتاد و بسیاری از مردم شروع به تشکیل گروه‌های محلی، کوچک و ملی‌گرا کردند.<br /> <br /> موسولینی در ۲۳ مارس ۱۹۱۹ شخصا این گروهها را به یک سازمان ملی واحد تحت رهبری خودش تبدیل کرد و این گروه جدید را با نماد روم باستان که پرچمی با تبری در مرکز آن بود، Fasci di  Combattimento  یا حزب فاشیست نامید. <br /> <br /> === موسولینی نخست‌وزیر ===<br /> موسولینی دراکتبر سال ۱۹۲۲ با ترتیب دادن یک تظاهرات فاشیستی در رم ، ویکتور امانوئل سوم پادشاه ایتالیا را وادار به واگذاری پست نخست‌وزیری به خود نمود. او پس از رسیدن به قدرت اقدام به احداث جاده، راه آهن و خشک کردن باتلاق‌ها کرد. موسولینی در اندیشه احیای امپراطوری روم باستان بود. <br /> [[پرونده:سلام فاشیستی.JPG|بندانگشتی|'''اجرای سلام فاشیستی توسط کودکان حزب فاشیست ایتالیا''']]<br /> در سال ۱۹۲۶ با اعزام ژنرال گراتزیانی، (رودولفو گراتزیانی یکی از ژنرال‌های موسولینی که در پایان جنگ جهانی دوم به ارتکاب جنایات جنگی متهم شد و در دو جنگ ایتالیا برای استعمار شمال آفریقا در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی، به «قصاب» معروف شد) به لیبی نسبت به آغاز استعمار آن کشور اقدام نمود و در ماه می سال ۱۹۳۶ با حمله به اتیوپی و فتح آدیس‌آبابا پایتخت آن کشور و حمله به اریتره و سومالی، مستعمرات شرق آفریقای ایتالیا را بنا نهاد. در جنگ داخلی اسپانیا موسولینی و هیتلر بصورت مشترک با ارسال کمک‌های تسلیحاتی و مستشاران نظامی به تجهیز ژنرال فرانکو اقدام نمودند. او و هیتلر در بحرانهای سودتلند، آنشلوس ( الحاق اتریش به آلمان )، چکسلواکی، و لهستان و با ایجاد پیمان محور رم – برلین اروپا را بسوی جنگ هدایت کردند. موسولینی در طول زندگی از بیشتر مردم فاصله می‌گرفت. او هیچ دوست نزدیکی نداشت. به هیچ کس اعتماد نمی‌کرد و حتی سلام رومی را گسترش داد تا جانشین دست دادن شود، او از تماس با بیشتر مردم اکراه داشت. موسولینی می‌گفت: رهبر نه همتا دارد، نه دوست و هیچ کس را محرم راز خود نمی‌کند. از سال ۱۹۲۴ موسولینی پارلمان ایتالیا را بدل به وجودی بی‌خاصیت کرد، تعداد شرکت‌کنندگان در انتخابات عمومی را کم کرد و به سانسور مطبوعات پرداخت، اتحادیه‌های کارگری را منحل ساخت و کارگران را از حق اعتصاب محروم و سایر احزاب سیاسی را از دور خارج کرد. دستگاه پلیس مخفی ایجاد و دادگاه‌های مخصوصی برای محاکمه مخالفین حکومتش تاسیس کرد. تعدادی از سران باند مافیای سیسیل را بازداشت کرد.<br /> <br /> === موسولینی و جنگ‌جهانی دوم ===<br /> با نزدیک شدن جنگ جهانی دوم او افراد خود را بر خلاف میل آنها به جنگ وادار کرد و اگر چه او به مدت ۱۵ سال آماده‌باش نظامی را آموزش داد، اما هنگامی که هیتلر به لهستان حمله کرد ارتش او کاملاً آماده نبود. موسولینی پس از سقوط فرانسه با این تصور که جنگ بیش از چند هفته طول نمی‌کشد اعلام جنگ کرد.<br /> <br /> ایتالیا در تمام جبهه‌ها متحمل شکست شد. زمانی که رم و دیگر شهرهای بزرگ ایتالیا زیر بمباران متفقین بود موسولینی با هیتلر ملاقاتی انجام داد تا کاری انجام دهند. <br /> [[پرونده:موسولینی ۴.JPG|بندانگشتی|'''تصویری دیگر از موسولینی در لباس رسمی فاشیستها''']]<br /> در این زمان موسولینی از مقام فرماندهی کل قوا عزل شد و ارتش را به پادشاه سپرد. او حمایت حزب خود و بسیاری از ایتالیایی‌ها را از دست داده‌ بود. به دنبال ورود انگلستان و آمریکا به ساحل سیسیل، بسیاری از دستیاران موسولینی در نشست شورای بزرگ فاشیست در ۲۵ ژوئیه‌ی ۱۹۴۳ به مخالفت با او برخاستند. و این مخالفت فرصتی را در اختیار پادشاه قرار داد تا دستور برکناری و دستگیری موسولینی را صادر کند. پادشاه ویکتور امانوئل سوم فیلدمارشال پیترو بادگلیو را به عنوان نخست‌وزیر جدید ایتالیا منصوب کرد. <br /> <br /> === نجات موسولینی توسط آلمانها ===<br /> چند ماه بعد موسولینی توسط آلمانی‌ها از اقامتگاهش در بالای کوهی در ایتالیا آزاد شد. او به شمال ایتالیا رفت و در آن جا کوشید تا یک دولت فاشیست جدید و دست‌نشانده آلمان را ایجاد کند. موسولینی تحت فشارهای هیتلر و چند فاشیست وفادار که دولت جمهوری سالو را تشکیل دادند تسلیم شد و نقشه‌ی اعدام کسانی را که به او خیانت کرده‌ بودند کشید. او به عنوان رئیس دولت و وزیر امور خارجه برای جمهوری اجتماعی ایتالیا انتخاب شد، در این زمان او خاطرات بسیاری نوشت. روزنامه‌ی دا کاپو (Da Capo) زندگی‌نامه‌ی شخصی و خاطرات او را با عنوان &quot;صعود و سقوط من&quot; تلفیق و منتشر کرد.<br /> <br /> ==== سرانجام موسولینی ====<br /> موسولینی و همراهانش در نزدیکی روستای دونگو بازداشت شدند. آنها سعی داشتند به منظور فرار به اسپانیا با هواپیمایی از سوئیس بروند. موسولینی با ارتش فراری آلمان مسافرت می‌کرد. او سعی کرد با پوشیدن یک لباس نظامی آلمانی فرار کند. پس از چندین تلاش نا موفق آنها به کومو رسیدند. آنها در نهایت به مزگرا برده‌ شدند جایی که آخرین شب خود را با خانواده‌ی دی‌ماریا سپری کردند.<br /> <br /> موسولینی و پتاچی را روز بعد به روستای جیولینو دی مزگرا بردند و در آن جا به ضرب گلوله اعدام کردند.<br /> <br /> روز ۲۸ آوریل ۱۹۴۵ کمیته‌ی آزادی‌بخش ملی به کلنل والریو دستور داد تا حکم را اجرا کند. نام واقعی کلنل والریو والتر اُدیسیو بود. او موسولینی، پتاچی و فاشیست‌های دیگر را درکامیون‌هایی به روستای جیولینو دی‌مزگرا برد و در آنجا پتاچی موسولینی را در آغوش گرفت و مانع از رفتن او شد. پتاچی تیر خورد و هنگامی که بدن شل و بی‌جان او بر روی زمین افتاد موسولینی پیراهن خود را باز کرده و فریاد زد، &quot;تیر را به سینه‌ی من شلیک کنید!&quot; و اُدیسیو تیر را به سمت سینه‌ی او نشانه رفت. موسولینی افتاد، اما نمرد.<br /> <br /> اُدیسیو به موسولینی که به سختی نفس می‌کشید نزدیک شد و گلوله‌ی دیگری را در سینه‌ی او خالی کرد. روز بعد برای مشاهده‌ی عموم اجساد بی‌جان موسولینی و فاشیست‌های دیگر به صورت وارونه از سقف ایستگاه پمپ بنزین آویزان و از پایین توسط مردم شهر سنگ‌باران شد.<br /> <br /> برندا هاوگن نویسنده کتاب «بنیتو موسولینی دیکتاتور فاشیست ایتالیا» نوشت: &lt;blockquote&gt;«او هیچ گاه بر سر عقیده‌ای محکم نایستاد. هرجا که به نفعش بود نظرات و عقاید خود را عوض کرد. در سرتاسر زندگی بسته به این که مخاطبش که باشد یا این که به این باور برسد که تغییر مشی سیاسی قدرت بیش‌تری در اختیارش می‌گذارد، خط مشی خود را عوض می‌کرد.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == سخنان موسولینی ==<br /> گزیده‌ای از سخنان موسولینی:<br /> * &lt;blockquote&gt;«ستاره‌ی من سقوط کرده، دیگر هیچ انگیزه‌ی مبارزه‌ای در من باقی نمانده‌ است. من کار و تلاش می‌کنم، در حالی که می‌دانم تمام اینها یک نمایش مضحک است. . . من چشم به پایان این تراژدی دوخته‌ام و به طرز عجیبی از همه چیز فاصله گرفته‌ام، از بازیگری هیچ نمی‌دانم. احساس می‌کنم من آخرین تماشاگر هستم».&lt;/blockquote&gt;<br /> موسولینی راجع به انگلیسی‌ها این‌گونه می‌گفت: &lt;blockquote&gt;«یک مشت خوک که فقط با هوسشان فکر می‌کنند.» &lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;«انگلیسی‌ها همیشه از افرادی که از اقشار پایین‌دست به مراتب بالا رسیده ‌باشند، متنفر هستند.» &lt;/blockquote&gt;نظر موسولینی در باره اسپانیایی‌ها:&lt;blockquote&gt;«اسپانیایی‌ها هم افراد بی‌مصرف، تنبل و بی‌خاصیتی بودند که خونشان با خون اعراب مخلوط شده‌‌ بود. رهبر آنها، فرانکو نیز یک احمق بود که در جنگ‌های داخلی کشورش باید به سادگی پیروز می‌شد اما نبردها را به راحتی واگذار می‌کرد!»&lt;/blockquote&gt;نظر موسولینی در باره فرانسوی‌ها:&lt;blockquote&gt;فرانسوی‌ها بدترین مردم اروپا هستند. آنها افراد فاسد و منحطی بودند که با آبله گیج و با روزنامه‌های آزاد، مسموم شده‌ بودند. <br /> <br /> «فرانسوی‌ها کاملا از دست رفته و مردمی تهوع‌آور هستند.» <br /> <br /> فرانسوی‌ها پسران ناخوانده ناپلئون بودند. او خود را یک فرزند بحق ناپلئون می‌دانست.&lt;ref&gt;دفتر خاطرات کلارا پتاچی&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;&lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD&diff=94762 2026-11-04T09:53:30Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات مؤسسات غیر دولتی<br /> |نام مؤسسه =<br /> |تصویر = [[پرونده:بنیادهای تعاون نیروهای مسلح.jpg|350px]]<br /> <br /> |توضیح تصویر =بنیادهای تعاون نیروی مسلح شامل: سپاه پاسداران، بسییج، نیروی انتظامی، ارتش و وزارت دفاع<br /> |تاریخ تأسیس =<br /> |مؤسس = <br /> |دفتر مرکزی =<br /> |افراد مهم = <br /> |زمینه فعالیت =اقتصادی، نظامی و سیاسی<br /> |محصولات =<br /> |سطح پوشش =ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس تا آسیای میانه، جنوب شرقی آسیا، کشورهای اروپایی، آفریقا و آمریکای لاتین<br /> |خدمات =<br /> |درآمد =<br /> |روش =<br /> |تعداد کارکنان =<br /> |تعداد اعضا =<br /> |مبلغ اهدایی =<br /> |شعار =<br /> |وب گاه =<br /> }}<br /> '''بنیادهای تعاون نیروهای مسلح'''، دسته‌ای از نهادهای اقتصادی هستند که بخشی زیادی از ثروت‌ها و فعالیت‌های اقتصادی ایران را در انحصار خود دارند. تقریباً تمامی نیروهای مسلح شامل: [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]]، ارتش، نیروی انتظامی و وزارت دفاع، صاحب بنیاد تعاون ویژه‌ی خود هستند. فعالیت‌های مالی این بنیادها چندان شفاف نیست و هیچ‌کدام از نهادهای نظارتی رسمی حکومت مانند دیوان محاسبات، سازمان بازرسی و مجلس بر کار آن‌ها نظارت نمی‌کنند. بنیادهای تعاون هم‌چنین یکی از بزرگ‌ترین سهام‌داران بانک‌ها و مؤسسات مالی وابسته به نیروهای نظامی هستند. بنیاد تعاون [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] قدیمی‌ترین ارگان اقتصادی سپاه است که در سال ۱۳۶۵ تأسیس و در سال ۱۳۶۷ در زمان [[جنگ ایران و عراق]] موجودیتش رسماً اعلام شد. از بنیاد تعاونی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] به عنوان قوی‌ترین نهاد پولی کشور نام برده می‌شود. [[علی خامنه‌ای]]، علاوه بر بنیاد تعاون سپاه پاسداران، در دهه ۷۰ بنیادهای تعاون بسیج، بنیاد تعاون نیروهای انتظامی، بنیاد تعاون ارتش و بنیاد تعاون وزارت دفاع را هم تأسیس کرد. بنیاد تعاون سپاه پاسداران به‌طور کلی در همه‌ی بخش‌های اقتصادی کشور فعالیت اقتصادی دارد. سپاه پاسداران با دو ارگان بنیاد تعاون سپاه و [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء]] و با رانت‌های حکومتی، به‌تدریج نقش منحصر به‌فردی در اقتصاد ایران به‌دست آورده و اقتصاد ایران را در کلیه زمینه‌ها در انحصار خود گرفته است. سپاه پاسداران بعد از شرکت ملی نفت و مؤسسه [[آستان قدس رضوی]]، سومین قدرت متمرکز اقتصادی در کل کشور محسوب می‌شود. فعالیت‌های سپاه پاسداران زیر نظر مستقیم [[علی خامنه‌ای]] است. هیچ گزارش مالی از فعالیت‌های اقتصادی سپاه منتشر نمی‌شود و صورت‌حساب‌های آن محرمانه است. از آن‌جا که فرمانده کل سپاه پاسداران توسط علی خامنه‌ای مشخص می‌شود و این ارگان تماما تحت نظر او عمل می‌کند در نتیجه کلیه سرمایه‌ها و دارایی‌های بنیاد تعاون سپاه پاسداران نیز عملا متعلق به اوست. شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران بیش از ۵۷ درصد از واردات کشور و ۳۰ درصد از صادرات غیرنفتی را در کنترل خود دارند و درآمدهای سپاه پاسداران از این معاملات سالیانه بیش از ۵ میلیارد دلار است. بیش از ۵۰۰ شرکت بزرگ و کوچک متعلق به [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] در حال فعالیت هستند که شعبات این شرکت‌ها در کشورهای حاشیه خلیج فارس تا آسیای میانه، جنوب شرقی آسیا، کشورهای اروپایی، آفریقا و آمریکای لاتین فعالیت می‌کنند.<br /> ==نهادینه شدن مالکیت در حکومت==<br /> برای بررسی تحولات اقتصاد سیاسی ایران در سه‌چهار دهه اخیر باید به وضعیت مالکیت اشاره شود که به‌نظر می‌رسد یک عنصر بنیادین برای فهم سیر تحولات این دوران است. این بررسی فرایند دائم‌التزایدی را فاش می‌کند که در آن مالکیت در عرصه‌های مختلف از جامعه ایران سلب و به‌حاکمیت انتقال یافته است.<br /> <br /> در قانون اساسی [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]]، مصوب آذر ۱۳۵۸ در همه اصل‌هایی که در آن موضوع مالکیت ذکر شده، بدون استثنا همراه با قید و شرط‌های واضحی است که احترام به مالکیت شخصی و مالکیت خصوصی را نفی یا متزلزل می‌کند.<br /> <br /> در اصل چهلم قانون اساسی گفته شده است:&lt;blockquote&gt;«هیچ‌کس نمی تواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر و تجاوز به منافع عمومی قرار دهد».&lt;/blockquote&gt;در اصل چهل و چهارم پس از تعیین سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی درنظام اقتصادی، درباره مالکیت چنین آمده است:&lt;blockquote&gt;«مالکیت دراین سه بخش تا جایی که با اصول دیگر این فصل مطابق باشد و از محدوده قوانین اسلام خارج نشود و موجب رشد و توسعه اقتصادی کشور گردد و مایه زیان جامعه نشود، مورد حمایت قانون جمهوری اسلامی است».&lt;/blockquote&gt;ملاحظه می‌شود در این اصل حمایت قانون از مالکیت به‌چهار شرط مقید شده که بعضاً نیل به‌آن دشوار یا محال است: اول، مطابقت با همه اصول این فصل (فصل چهارم قانون اساسی، اقتصاد و امور مالی)، دوم، خارج نبودن از محدوده قوانین اسلام، فراهم کردن رشد و توسعه اقتصادی کشور و زیان نرساندن به جامعه.<br /> <br /> در اصل چهل و هفتم مالکیت شخصی به‌فراهم آمدن آن از راه مشروع منوط کرده و این مشروعیت را تابع ضوابطی دانسته که قانون بیان می‌کند:&lt;blockquote&gt;«مالکیت شخصی که از راه مشروع باشد محترم است، ضوابط آن را قانون بیان می‌کند».&lt;/blockquote&gt;قیدهای ذکر شده در این اصل‌ها با توسل به حمایت از منافع عمومی، عدالت اجتماعی یا موازین اسلام توجیه شده است. اما در عمل، سلب مالکیت‌های شخصی، خصوصی، و عمومی توسط حکومت جمهوری اسلامی به‌فرایند یک سودجویی سیستماتیک به‌زیان جامعه و منافع عمومی تبدیل شد. به‌نحوی که قانون اساسی ولایت فقیه مبنای حقوقی و قانونی نفی اطلاق اصل مالکیت و هریک از اصل‌های بخش چهارم آن راهبرد حکومت در انکار منظم مالکیت خصوصی در حوزه‌های مختلف شد:<br /> * اصل ۳۱ برای مصادره زمین<br /> * اصل ۴۴ برای تصرف سهل و رایگان بنگاه‌های دولتی توسط نیروها و نهادهای ولایت فقیه<br /> * اصل ۱۴۷ برای دست‌اندازی سپاه پاسداران بر اقتصاد کشور<br /> <br /> === تبصره ۹ قانون برنامه اول توسعه کشور ===<br /> در اجرای اصل ۱۴۷ قانون اساسی به منظور استفاده از تخصص‌ها و توانایی‌های نیروهای مسلح و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در بازسازی کشور، به واحدهای اجرایی فوق، اجازه داده می‌شود با توجه به تخصص‌ها و توانایی‌ها و ظرفیت نیروهای تحت نظر خود، برای اجرای طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی با دستگاه‌های اجرایی، قرارداد پیمانکاری منعقد نمایند.<br /> [[رده:نهادهای جمهوری اسلامی ایران]]<br /> هم‌چنین برحسب قانون اصلاح اختیارات سازمان بسیج مصوب سال ۲۰۰۷ مجلس:&lt;blockquote&gt;«در راستای اجرای اصل ۱۴۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سازمان بسیج سازندگی و رده‌های تابعه به عنوان مجری طرح‌های عمومی و دولتی محسوب می‌شوند و مجاز به تبادل توافق‌نامه یا انعقاد قرارداد با دستگاه‌های اجرایی می‌باشند».&lt;/blockquote&gt;قانون زمین شهری، ماده ۱ برای توجیه تصرف زمین‌ها و سلب مالکیت از صاحبان آن به اصل ۳۱ قانون اساسی ارجاع داده است که در آن داشتن مسکن را حق هر فرد دانسته است.<br /> <br /> اصل‌های ۴۵ و ۴۹ برای مصادره اموال و دارایی‌های شخصی و عمومی توسط ولی فقیه.<br /> <br /> در اصل اخیر، دولت مؤظف شده است که ثروت‌های ناشی از ربا، غصب، رشوه، اختلاس، سرقت، قمار، سوءاستفاده از موقوفات، سوءاستفاده از مقاطعه‌کاری‌ها و معاملات دولتی، فروش زمین‌های موات، را یا به‌صاحبانش برگرداند یا درصورت معلوم نبودن او به‌بیت‌المال بدهد!.<br /> <br /> [[روح‌الله خمینی|خمینی]] و پس از او [[علی خامنه‌ای]] این اصل را اساس قانونی راهبردی قرار دادند که نه‌فقط دارایی‌های بی‌صاحب که اموال، خانه‌ها و ثروت‌ها و ارثیه‌های مردم، مالکیت‌های عمومی، اراضی، جنگل‌ها، و نیز شرکت‌های دولتی را توطئه‌گرانه یا با توسل به‌زور و ارعاب مصادره می‌کند. ده‌ها هزار نفر از مخالفان سیاسی، صرفاً به‌خاطر مخالفت‌شان با رژیم ایران در زمره قربانیان همین مصادره‌ها قرار گرفتند. در ماده ۳ آیین‌نامه اجرایی این اصل مقرر شده است:&lt;blockquote&gt;«به منظور اجرای اصل ۴۹ در مرکز هر یک از استان‌های کشور و شهرستان‌هایی که لازم باشد شعبه یا شعبی از دادگاه انقلاب را جهت رسیدگی و ثبوت شرعی دعاوی مطروحه توسط قوه قضائیه معین می‌شود».&lt;/blockquote&gt;چنان‌که ملاحظه می‌شود دادگاه نه برای رسیدگی به‌شکایت کسانی که دارایی خود را از دست داده‌اند، بلکه برای «ثبوت شرعی» دعاوی مطرح شده برای مصادره دارایی آن‌ها برگزار می‌شود.<br /> <br /> به‌تأسی از روح قانون اساسی [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]] که بر سلب مالکیت از جامعه استوار است، در سال ۱۹۷۹ شورای انقلاب و در سال‌های پس از آن مجلس شورای اسلامی، قانون‌های متعددی برای تملک یک‌جانبه مالکیت‌ها در حوزه‌های گوناگون تصویب کردند.<br /> <br /> در دهه ۱۹۸۰ تصرف اراضی مشاع آغاز شد و به‌سرعت گسترش یافت، در دهه ۱۹۹۰ فضای عمودی شهرها (که در مالکیت عموم مردم و نسل‌های آینده است) موضوع تملک قرار گرفت و شهرداری‌ها که دولت حاضر به تأمین بودجه آن‌ها نبود با فروش تراکم، مخارج خود را به‌دست آوردند. سپس سایر مالکیت‌ها تصرف شد؛ از باغ‌ها و فضای سبز داخل شهرها تا اراضی کشاورزی و روستاهای مجاور شهرها، سواحل دریای مازندران و جنگل‌ها.<br /> <br /> گزارش شاخص بین‌المللی حقوق مالکیت (IPRI) که توسط مؤسسه اتحادیه حقوق مالکیت تهیه می‌شود، در سال ۲۰۱۳ رتبه ایران در تأمین حقوق مالکیت در بین ۱۳۱ کشور را در رتبه ۱۱۱ اعلام کرده است. این روند هرچند که از سال ۱۹۷۹ به‌این طرف، سال به‌سال تکامل یافته است، ا ما در دهه ۲۰۰۰ شدت یافت و در سلطه ولایت فقیه بر بخش عمده اقتصاد ایران تجلی پیدا کرد.<br /> <br /> امروز هر چند که معضلات اقتصاد ایران یک فهرست طولانی را تشکیل داده است (از رشد اقتصادی ناچیز تا جمعیت میلیونی بیکاران، افزایش نامعقول حجم نقدینگی، ورشکستگی نظام بانکی و نابودی پرشتاب ظرفیت‌های زیست‌محیطی)، اما در مقایسه با این ویرانی‌ها و پس‌رفت‌های بنیادین، وجه تعیین‌کننده ـ که سایر مشکلات به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم تابع آن است ـ سلطه‌ی بیت خامنه‌ای و بازوی نظامی آن سپاه پاسداران بر اقتصاد کشور است که به گواهی همه کارکردهای آن به‌ویژه در یک دهه اخیر، خصلت به شدت تخریبی دارد. برخی اقتصاددانان و تحلیل‌گران اقتصاد سیاسی، کنترل تورم و تعدیل انتظارات تورمی، یا جایگزینی تولید محوری به جای رانت محوری، ربامحوری و فسادمحوری، را برای برون رفت از بحران کنونی تجویز می‌کنند. درحالی‌که مهار تورم، اولویت دادن به تولید و رشد سرمایه مولد و مقابله با رانت‌خواری، به‌طورکلی توصیه‌های مفیدی است و اگر مانعی در برابر آن نباشد ـ که تمام مسئله همین است ـ می‌تواند بهبود اوضاع را در پی داشته باشد، اما بسنده کردن به این توصیه‌ها، خواه ناخواه، چشم بستن بر اساسی‌ترین راه‌بند اقتصاد ایران است. فسادهای چند لایه در سراپای نظام اقتصادی و نیز رقابت میان جناح‌های مختلف این رژیم که هر کدام در پی سهم خود از کیک ثروت و درآمد کشورند، البته همه مجاری مهم انتقال ثروت جامعه به نظام حاکم‌اند، اما بحران کنونی را نمی‌توان به این معضلاتٍ هرچند مزمن، تقلیل داد. حال اگر به جای عمده کردن هر یک از وجوه واقعی بحران، به کنه‌ی اساسی آن راه ببریم، به ولایت مطلقه فقیه و سیاست اخص آن می‌رسیم که اقتصاد ایران را در خدمت پروژه‌ی بقاء خود، سازمان داده است. نمی‌توان نابسامانی و قحطی و تورم فوق‌العاده سال‌های نخست دهه ۱۳۲۰ ایران را به گونه‌ای واقع‌گرایانه تحلیل کرد؛ چنان‌چه نقش اشغال نظامی ایران توسط متفقین و چپاول‌گری‌های ضمیمه‌ی آن در نظر گرفته نشود. به همین سیاق سقوط اقتصادی کشور در دهه ۱۳۶۰ بدون محاسبه‌ی نقش تعیین‌کننده جنگ هشت ساله خمینی در آن قابل فهم نیست. امروز هم هر مطالعه‌ای درباره زوال و پریشانی اقتصاد ایران نمی‌تواند به عوامل عمده بوجود آورنده‌ی آن راه ببرد؛ مگر با ملاحظه‌ی تحول بزرگ‌سال‌های اخیر یعنی جهش ستیزه‌جویی ولایت‌فقیه در همه حوزه‌های داخلی، منطقه‌یی و بین‌المللی.<br /> <br /> انحصار بخش اعظم و مؤثر اقتصاد ایران توسط [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]] و نهادهای تحت فرمان آن، با سلب مالکیت از جامعه ایران صورت گرفته است. منافع این‌جابه‌جایی افراطی، از یک سو برای تأمین مالی عملیات سرکوب داخلی و جنگ و [[تروریسم]] و اشغال‌گری در کشورهای منطقه و از سوی دیگر برای برخوردار کردن لایه پشتیبان رژیم است که قشر بسیار محدودی از جامعه ایران را تشکیل می‌دهند. در نتیجه آنچه در دوره حاکمیت نظام جمهوری اسلامی رخ داده است، کوتاه کردن دست مردم ایران از فرصت‌های اقتصادی و به‌عبارت دیگر تحریم‌شدگی جامعه توسط ولایت فقیه است.<br /> <br /> نوشته حاضر، تحقیقی درباره همین موضوع است و نشان می دهد اقتصاد سیاسی ایران در یک دهه اخیر در چه جهتی تحول یافته و چه نتایجی به‌بار آورد است. <br /> ==قطب‌های ۱۴ گانه اقتصاد ایران==<br /> [[پرونده:۱۴اپراتوری.png|بندانگشتی|398x398پیکسل|قطبهای چهارده گانه]]آرایش تازه بنگاه‌های اقتصادی ایران صرف‌نظر ازآن‌چه در قلمرو دولت است، عمدتاً در قطب‌های ۱۴ گانه سازماندهی شده است. اسامی مهم‌ترین بنگاه‌های اقتصادی بیت خامنه‌ای و شماری از مهم‌ترین بنگاه‌های اقتصادی ایران که عمدتاً در این قطب‌های ۱۴گانه سازمان یافته‌اند، عبارتند از:<br /> <br /> ۱ ـ [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> <br /> ۲ ـ [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]]<br /> <br /> ۳ ـ [[آستان قدس رضوی]]<br /> <br /> ۴ ـ بنیاد شهید<br /> <br /> ۵ ـ کمیته امداد<br /> <br /> ۶ ـ بنیاد تعاون سپاه پاسداران<br /> <br /> ۷ ـ [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء]]<br /> <br /> ۸ ـ بنیاد تعاون بسیج<br /> <br /> ۹ ـ شرکت سرمایه‌گذاری غدیر<br /> <br /> ۱۰ ـ سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح (ساتا)<br /> <br /> ۱۱ ـ قرارگاه خاتم‌الاوصیاء<br /> <br /> ۱۲ ـ بنیاد تعاون نیروی انتظامی (ناجا)<br /> <br /> ۱۳ ـ بنیاد تعاون ارتش (بتاجا)<br /> <br /> ۱۴ ـ بنیاد تعاون ستاد کل نیروهای مسلح (ودجا)&lt;ref&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%C2%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA%C2%BB%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DB%B1 بیت خامنه‌ای قاسدترین نهاد سیاسی اقتصادی(۱) - سایت سازمان مجاهدین خلق]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> برخی از این نهادها قبلاً در مقالات دیگر منتشر شده است و در این مقاله به بنیادهای تعاون نیروهای مسلح پرداخته خواهد شد.<br /> ==مؤسسات مالی وابسته به نیروهای مسلح==<br /> مطابق گزارش صندوق بین‌المللی پول، کشور ایران با تولید ناخالص ملی ۴۴۰ میلیارد دلار هجدهمین اقتصاد جهان است، درآمد اقتصاد ایران از نفت، معادن و فلزات است که ۶۶ درصد از درآمدهای دولتی را تشکیل می‌دهند. اگر برآورد بانک مرکزی خود رژیم ایران ملاک قرار گیرد؛ سپاه پاسداران بر ۱۰ تا ۳۳ درصد از اقتصاد ایران سلطه دارد اگر تنها ۱۰ درصد هم درست باشد سهم سپاه پاسداران به بیش از ۴۰ میلیارد دلار در سال خواهد رسید. انسیتوی تحقیقات دفاع ملی واشینگتن در گزارشی در سال ۲۰۱۸ تعداد مناقصاتی که سپاه پاسداران پس از ۱۳۶۸، در آن‌ها شرکت داشته را در حدود ۷۵۰۰ مورد تخمین زده است. از این میان ۷۰ درصد از مناقصات دفاعی و نزدیک به ۳۳ درصد مناقصات نفتی، عمرانی پس از سال ۱۳۶۸، توسط دستگاه بیت خامنه‌ای مدیریت شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%C2%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA%C2%BB%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF بیت خامنه‌ای فاسدترین نهاد اقتصادی سیاسی(۲) - سایت سازمان مجاهدین خلق]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در اقتصاد پنهان رژیم ایران علاوه بر نهادهای عمومی غیردولتی، دسته ی دیگری از نهادها نیز وجود دارند که مستقیم یا غیرمستقیم وابسته به نهادهای نظامی و انتظامی هستند. تقریباً تمامی نیروهای مسلح شامل: [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]]، ارتش، نیروی انتظامی و وزارت دفاع، صاحب بنیاد تعاون ویژه‌ی خود هستند. فعالیت‌های مالی این بنیادها چندان شفاف نیست و هیچ‌کدام از نهادهای نظارتی رسمی حکومت مانند دیوان محاسبات، سازمان بازرسی و مجلس بر کار آن‌ها نظارت نمی‌کنند. تنها سازمان ناظر بر عملکرد این بنیادها، سازمان حفاظت اطلاعات نیروی نظامی واحد مربوطه است که معمولاً گزارش‌های شفاف و روشنی نیز از عمل‌کرد نظارتی خود منتشر نمی‌کند. بنیادهای تعاون هم‌چنین یکی از بزرگترین سهام‌داران بانک‌ها و مؤسسات مالی وابسته به نیروهای نظامی هستند.<br /> <br /> علاوه بر بنیادهای تعاون، در سال‌های گذشته و به‌ویژه در دوره دولت احمدی‌نژاد، تقریباً تمامی بخش‌های زیرمجموعه نیروهای مسلح وارد فعالیت‌های بانک‌داری نیز شدند. بانک‌های قوامین (نیروی انتظامی)، انصار (سپاه پاسداران)، حکمت ایرانیان (ارتش)، مؤسسه اعتباری کوثر (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح) و بانک مهر اقتصاد (سازمان بسیج سازندگی) از جمله این مؤسسات مالی بودند.<br /> <br /> در واقع بخش قابل توجهی از آن‌چه به نام خصوصی‌سازی بانک‌ها و مؤسسات مالی در ایران صورت گرفت، شامل اعطای مجوز بانک به نیروهای مسلح بود. بانک‌ها و مؤسساتی که بیشتر از آن‌که نقش مفیدی در بهره‌وری اقتصاد داشته باشند، تبدیل به کیف پولی برای صاحبان‌شان شدند و پس از حدود یک دهه از آغاز فعالیت، اکثراً ورشکسته و از نظرمالی زیان‌ده هستند. جبران بدهی‌های این قبیل مؤسسات مالی توسط دولت و از بودجه عمومی کشور، نقش به‌سزایی در افزایش نقدینگی کشور در سال ۱۳۷۹ داشت. به گفته‌ی صادق لاریجانی، رئیس وقت قوه قضائیه، ۳۵ هزار میلیارد تومان برای پرداخت مطالبات معوق این مؤسسات از بودجه عمومی کشور هزینه شد. بدون در نظر گرفتن تورم یک‌سال اخیر، این رقم تقریباً معادل خسارات ناشی از سیلاب‌های فروردین امسال است.<br /> <br /> ساختار جدید سپاه استان‌ها در سال ۱۳۸۷ و در دوره‌ی فرماندهی محمدعلی جعفری صورت گرفت. بر اساس این ساختار جدید، فعالیت‌های [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] در هر استان متمرکز شد؛ و فرماندهان سپاه هر استان با داشتن اختیارات کامل در تمامی امور اداری و اجرایی، و البته فعالیت‌های اقتصادی، مستقیماً زیر نظر فرماندهی کل فعالیت می‌کنند. تا پیش از تجدید ساختار سپاه‌های استانی، عمده فعالیت‌های سپاه زیرنظر [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء]] و بنیاد تعاون سپاه پاسداران انجام می‌شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://news.gooya.com/2019/05/post-26226.php سهم نهادهای موازی از اقتصاد کشور - خبرنامه گویا]&lt;/ref&gt; <br /> ==معاون درآمدهای مالیاتی==<br /> بر اساس قانونی که در سال۱۳۷۳ از تصویب مجلس رژیم ایران گذشت، اجازه تشکیل شرکت‌های عمرانی و خدمات فنی به نیروهای مسلح داده شد؛ که اساساً سپاه پاسداران آن را در دست گرفت. بدین ترتیب موقعیت اجرایی و اقتصادی سپاه در ساختار حکومتی باز هم تقویت گردید و پروژهای میلیاردی در زمینه سدسازی، راه‌سازی و احداث تونل برای انواع و اقسام پروژه‌های مخفی رژیم ایران… به شرکت‌های وابسته به قرارگاه سازندگی خاتم و بنیاد تعاون سپاه پاسداران واگذار شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iran-efshagari.com/%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B2%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA/ سپاه پاسداران مافیای دزدی و جنایت - سایت ایران افشاگر]&lt;/ref&gt; <br /> ==سازمان کار اقتصادی سپاه پاسداران==<br /> محور فعالیت‌های گسترده اقتصادی سپاه، قرارگاه سازندگی خاتم و بنیاد تعاون سپاه پاسداران است.<br /> [[پرونده:دیاگرام بخشی از مؤسسات اقتصادی سپاه پاسداران تحت کنترل خامنه‌ای.JPG|جایگزین=دیاگرام بخشی از مؤسسات اقتصادی سپاه پاسداران تحت کنترل خامنه‌ای|بندانگشتی|403x403پیکسل|دیاگرام بخشی از مؤسسات اقتصادی سپاه پاسداران تحت کنترل خامنه‌ای]]<br /> سپاه پاسداران با دو ارگان بنیاد تعاون سپاه و [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء]] و با رانت‌های حکومتی، به‌تدریج نقش منحصر به‌فردی در اقتصاد ایران به‌دست‌آورد و اقتصاد ایران را در کلیه زمینه‌ها در انحصار خود گرفته است. در ابتدا فعالیت‌های اقتصادی سپاه پاسداران شامل پروژه‌هایی مانند ساخت سدهای کرخه و گتوند، ساخت بندر پتروشیمی پارس و عسلویه، راه‌سازی و کشیدن خطوط نفت و گاز می‌شد؛ و به‌تدریج دامنه آن به فعالیت در تمامی زمینه‌های اقتصاد داخلی و بین‌المللی گسترش پیدا کرد، به‌نحوی‌که بر اساس برخی از برآوردهای موجود، سپاه پاسداران بعد از شرکت ملی نفت و مؤسسه آستان قدس رضوی، سومین قدرت متمرکز اقتصادی در کل کشور محسوب می‌شود. فعالیت‌های سپاه پاسداران زیر نظر مستقیم [[سید علی خامنه ای|سید علی خامنه‌ای]] است. هیچ گزارش مالی از فعالیت‌های سپاه منتشر نمی‌شود و بودجه آن محرمانه است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> ==ورود سپاه به اقتصاد کشور==<br /> سپاه پاسداران با دو بازوی خود یعنی بنیاد تعاون سپاه و قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء، در کلیه زمینه‌ها، اقتصاد ایران را در انحصار خود گرفته است. بنیاد تعاون سپاه پاسداران قدیمی‌ترین ارگان اقتصادی سپاه است که در سال ۱۳۶۵تأسیس و در سال ۱۳۶۷ در زمان جنگ ایران و عراق موجودیتش رسماً اعلام شد. به‌دنبال آن در سال ۱۳۶۸قرارگاه مهندسی جنگی خاتم‌الانبیاء به‌دستور علی خامنه‌ای تبدیل به قرارگاه سازندگی خاتم گردید تا فعالیت‌های اقتصادی سپاه در دوران پس از جنگ را به‌دست گیرد. تقسیم کار بین این دو ارگان به این صورت است که قرارگاه خاتم و شرکت‌های تابعه آن بیشتر در کارهای سازندگی از پل‌سازی، موشک سازی، تونل سازی و استخراج نفت فعال است و بنیاد تعاون سپاه در تجارت و بازرگانی سرمایه‌گذاری و فعالیت می‌کند. علی خامنه‌ای، علاوه بر بنیاد تعاون سپاه پاسداران، در دهه ۷۰ بنیادهای تعاون بسیج، بنیاد تعاون نیروهای انتظامی، بنیاد تعاون ارتش و بنیاد تعاون وزارت دفاع را هم تأسیس کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> ===فرمان عفو مالیات===<br /> سیدعلی خامنه‌ای برای تقویت سپاه پاسداران در اقتصاد کشور، در سال۱۳۷۲ فرمان عفو از پرداختن مالیات بنیاد تعاون سپاه و بسیج، یعنی معاف بودن از پرداخت مالیات را صادر کرد. در متن فرمان خامنه‌ای آمده است:<br /> [[پرونده:فرمان خامنه‌ای مبنی بر معافیت مالیاتی نهادهای اقتصادی سپاه پاسداران.png|جایگزین=فرمان خامنه‌ای مبنی بر معافیت مالیاتی نهادهای اقتصادی سپاه پاسداران|بندانگشتی|409x409پیکسل|فرمان خامنه‌ای مبنی بر معافیت مالیاتی نهادهای اقتصادی سپاه پاسداران]]<br /> &lt;blockquote&gt;«فرمان رهبری&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;به شماره ۴۸۸۸۶/۷۵۹۵–۴/۳۰&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;نظر به این‌که اساسنامه بنیاد تعاون بسیج به تصویب مقام معظم رهبری رسیده و به موجب ماده۱۲ آن، مجموعه بنیاد در ردیف اشخاص مذکور در ماده ۱۳۳ قانون مالیاتهای مستقیم اسفندماه ۱۳۶۶ و اصلاحیه بعدی آن می‌باشد، لذا با اتخاذ ملاک از رأی شماره ۱۲۷۰۲–۴/۳۰ مورخ ۵/۱/۱۳۷۲ هیئت عمومی شورای عالی مالیاتی که قبلاً در خصوص بنیاد تعاون سپاه صادر گردیده است، مفاد بخشنامه شماره ۱۵۷۱۶/۱۰۶۶–۴/۳۰ مورخ ۲۷/۳/۷۴ در مورد بنیاد تعاون بسیج نیز جاری خواهد بود.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==خصوصی‌سازی اقتصاد==<br /> با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد، قراردادهای اقتصادی سپاه ابعاد گسترده‌یی یافت. پس از روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴، خامنه‌ای طی ابلاغیه‌ای، اصل ۴۴را بازتفسیر کرد و طی فرمانی خواهان خصوصی‌سازی بخش عمده‌ای از اقتصاد شد، از جمله: اختصاص بانک‌داری توسط بنگاه‌ها و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکت‌های تعاونی، صنایع بزرگ، صنایع مادر وکلیه امور پست و مخابرات و راه و راه‌آهن، هواپیمایی و کشتیرانی.<br /> <br /> این فرمان در ۸ بهمن ۱۳۸۶، به‌صورت قانون درآمد و بر اساس آن ۱۱۰ تا ۱۲۰میلیارد دلار از ثروت دولتی کشور را به بخش خصوصی واگذار کرد. (سایت مجمع تشخیص ۱خرداد۸۴)<br /> <br /> این ساختار بر اساس گسترش نامحدود و به‌اصطلاح بخش عمومی، شکل گرفت تا اختیار بخش اعظم اقتصاد کشور را از دولت به شخص ولی‌فقیه منتقل کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> مطابق ارزیابی‌ها و بررسی‌های جدید در سال ۱۳۸۶شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران بیش از ۵۷ درصد از واردات کشور و ۳۰ درصد از صادرات غیرنفتی را در کنترل خود دارد و درآمدهای سپاه پاسداران از این معاملات سالیانه بیش از ۵ میلیارد دلار است. بیش از ۵۰۰ شرکت بزرگ و کوچک متعلق به سپاه پاسداران در حال فعالیت است که شعبات این شرکت‌ها در کشورهای حاشیه خلیج فارس تا آسیای میانه، جنوب شرقی آسیا، کشورهای اروپایی، آفریقا و آمریکای لاتین فعالیت می‌کنند. سپاه پاسداران تنها در امارات متحده عربی ۴۸۳ شرکت وشعبه پوششی دارد. یک‌سوم واردات کشور از طریق بازارهای غیرقانونی، اقتصاد زیرزمینی و اسکله‌های غیررسمی توسط سپاه پاسداران صورت می‌گیرد و به این منظور سپاه پاسداران ۱۸۱ اسکله غیرقانونی در سراسر کشور در دست دارد که ۶۰ اسکله آن را در جنوب کشور ایجاد کرده است. علاوه براین برخی فرودگاه‌های ویژه نیز برای این منظور در کنترل سپاه است. از جمله فرودگاه پیام کرج، سپاه پاسداران ازاین فرودگاه به‌عنوان تبادلات تجاری مثل گوشت و… حمل سلاح به سوریه استفاده می‌کند. محمود احمدی‌نژاد در تکمیل قدرت و پشتوانه فعالیت‌های اقتصادی این کارتل، بسیاری از فرماندهان سپاه را به‌عنوان وزرای کابینه و رؤسای مؤسسات دولتی منصوب کرد.&lt;ref&gt;[http://asrareposhtepardeha.blogspot.com/2017/02/blog-post_2.html سپاه پاسداران اختاپوس چپاول و دزدی و اختلاس - سایت اسرار پشت پرده]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> طبق تفسیر علی خامنه‌ای از اصل ۴۴ قانون اساسی که هدفش به‌اصطلاح خصوصی‌سازی بود، در واقعیت خامنه‌ای مسیرسپاه پاسداران به بخش‌های گسترده‌تری از اقتصاد کشور را باز کرد.<br /> <br /> خریدهای سپاه پاسداران و بسیج با اعتبارات و کمک مالی نهادهایی مانند تعاونی‌های سپاه و تعاونی بسیج و شرکت‌های وابسته انجام می‌شود. سپاه پاسداران دارای مؤسسات وابسته‌ای چون بنیاد تعاون سپاه و مؤسسه مالی-اعتباری انصار است. این نهادها خود را بانک غیرانتفاعی یا بانک اسلامی می‌نامند، اما حمید تهران‌فر، مدیرکل نظارت بر بانک‌ها و مؤسسات اعتباری بانک مرکزی گفت:&lt;blockquote&gt;«همه کار می‌کنند جز قرض‌الحسنه. این‌ها به‌عنوان بازوهای مالی سپاه و بسیج در بازار بورس تهران و دیگر جاها عمل می‌کنند و سهام شرکت‌ها را می‌خرند.»&lt;ref&gt;خبرگزاری حکومتی ایسنا - ۶ دی‌ماه ۱۳۸۸&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==سیاست‌های کلی بخش تعاونی==<br /> [[پرونده:پوشش بانکی.JPG|جایگزین=فرمان ۱۱ ماده‌ای خامنه‌ای در خرداد ۱۳۸۴و کنترل رسمی بر « بازار پولی» کشور|بندانگشتی|409x409پیکسل|فرمان ۱۱ ماده‌ای خامنه‌ای در خرداد ۱۳۸۴و کنترل رسمی بر « بازار پولی» کشور]]<br /> متن ابلاغیه‌ی در خصوص سیاست‌های کلی بخش تعاونی به شرح زیر است:<br /> <br /> ۱ـ افزایش سهم بخش تعاونی در اقتصاد کشور به ۲۵% تا آخر برنامه ۵ ساله‌ی پنجم.<br /> <br /> ۲ ـ اقدام مؤثر دولت در ایجاد تعاونی‌ها برای بیکاران در جهت اشتغال مولد.<br /> <br /> ۳ ـ حمایت دولت از تشکیل و توسعه تعاونی‌ها از طریق روش‌هایی از جمله؛ تخفیف مالیاتی، ارائه تسهیلات اعتباری حمایتی به‌وسیله کلیه مؤسسات مالی کشور و پرهیز از هرگونه دریافت اضافی دولت از تعاونی‌ها نسبت به بخش خصوصی.<br /> <br /> ۴ ـ رفع محدودیت از حضور تعاونی‌ها در تمامی عرصه‌های اقتصادی ازجمله بانکداری و بیمه.<br /> <br /> ۵ ـ تشکیل بانک توسعه تعاون با سرمایه دولت باهدف ارتقاء سهم بخش تعاونی در اقتصاد کشور.<br /> <br /> ۶ ـ حمایت دولت از دستیابی تعاونی‌ها به بازار نهایی و اطلاع‌رسانی جامع و عادلانه به این بخش.<br /> <br /> ۷ ـ اعمال نقش حاکمیتی دولت در قالب امور سیاست‌گذاری و نظارت بر اجرای قوانین موضوعه و پرهیز از مداخله در امور اجرایی و مدیریتی تعاونی‌ها.<br /> <br /> ۸ ـ توسعه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و سایر حمایت‌های لازم به‌منظور افزایش کارآمدی توانمندسازی تعاونی‌ها.<br /> <br /> ۹ ـ انعطاف و تنوع در شیوه‌های افزایش سرمایه و توزیع سهام در بخش تعاونی و اتخاذ تدابیر لازم به‌نحوی‌که علاوه بر تعاونی‌های متعارف، امکان تأسیس تعاونی‌های جدید در قالب شرکت سهامی عام با محدودیت مالکیت هر یک از سهامداران به سقف معینی که حدود آن را قانون تعیین می‌کند، فراهم شود.<br /> <br /> ۱۰ ـ حمایت دولت از تعاونی‌ها متناسب با تعداد اعضا.<br /> <br /> ۱۱ ـ تأسیس تعاونی‌های فراگیر ملی برای تحت پوشش قرار دادن سه دهک اول جامعه به‌منظور فقرزدایی.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=165 ابلاغ سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی - سایت خامنه‌ای]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> یک سال بعد در ۱۲ تیرماه ۱۳۸۵ خامنه‌ای در ابلاغیه دیگری درخصوص سیاست‌های کلی توسعه بخش‌های غیردولتی، سازمان دادن اقتصاد کشور در قالب تعاونی‌های سپاه و بسیج و بنیادهای تحت کنترل خود به‌ویژه ستاد اجرایی را با وضوح کاملی تشریح کرد.<br /> <br /> جنبه توجه برانگیز این ابلاغیه، مشخص کردن مصارف درآمدهای حاصل از واگذاری‌ها است. ازجمله:<br /> <br /> ـ اختصاص ۳۰% از درآمدهای حاصل از واگذاری به تعاونی‌ها<br /> <br /> ـ اعطای تسهیلات (وجوه اداره شده) برای تقویت تعاونی‌ها&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> معنای عملی این ابلاغیه‌ها به سادگی این است که خامنه‌ای در سال ۸۴ بازارهای پولی، یعنی بانک، بیمه، بورس و … را به قبضه خود در آورد، یک سال بعد درآمدی را که دولت از محل فروش بنگاه‌های دولتی کسب کرده بود، به سوی تعاونی‌های سپاه و بسیج سرازیر کرد.<br /> <br /> به عبارت دیگر فرصت برخورداری آن‌ها از رانت‌ها را در حداکثر متصور به صورت جامع برایشان فراهم کند.<br /> <br /> آنچه ولایت‌فقیه در بازارهای پولی ایران انجام داد به‌طور خلاصه این بود که:<br /> <br /> یکم ـ در چارچوب تعاونی‌ها، تعداد پرشماری مؤسسه‌های مالی و اعتباری بوجود آورد. در گام بعدی، برخی از آن‌ها را به بانک‌های خصوصی تبدیل کرد. در سال ۵۷ ایران دارای ۳۶ بانک و صندوق بود. در سال ۹۳ بنا به گزارش رسمی، شمار این مؤسسات به ۳۱ بانک دولتی و خصوصی، ۳۶ لیزینگ مجاز، بیش از ۴۶۰ لیزینگ غیرمجاز، نزدیک به هزار تعاونی اعتبار مجاز و هفت هزار مؤسسه مالی و اعتباری غیرمجاز رسید.<br /> <br /> سه ساز و کار تصرف بنگاه‌های اقتصادی، بلعیدن بازارهای پولی و حذف یارانه‌ها در خدمت یک هدف است: تصاحب دارایی مردم. حجم ثروت و درآمدی که از این راه‌ها، بیت خامنه‌ای و تعاونی‌های سپاه و سایر قوای مسلح به چنگ آورده‌اند، مشخص نیست و گزارش دقیقی از آن جز برخی تخمین‌های جسته‌وگریخته درباره درآمد بخش‌هایی از کارکرد این مجموعه، در دست نیست؛ اما اگر بپذیریم که دست‌کم نیمی از تولید ناخالص داخلی ایران در فعالیت‌های مالی و تجاری شرکت‌ها و بنیادها و مؤسسات مالی و اعتباری متعلق به ولایت‌فقیه در گردش است، در این صورت عایدی سالانه آن به‌طور قطع رقم متنابهی را تشکیل می‌دهد. در قانون بودجه سالانه، ردیف‌های مشخصی برای بودجه نیروهای مسلح، نهادهای اطلاعاتی، امنیتی و انتظامی، نهادهای ویژه صدور ارتجاع و تروریزم و کمک اضافی مستقیم به عوامل غیررسمی سرکوب دیده می‌شود. علاوه بر این ردیف‌ها، نهادها و قوای یادشده بخشی از درآمد ناشی از فعالیت‌های مالی و تجاری اخص خود را نیز به امور جاری خود اختصاص می‌دهند. این روشی است که به‌عنوان‌مثال در اساسنامه‌های بنیاد تعاونی سپاه تصریح شده است.<br /> ==بنیاد تعاون سپاه پاسداران==<br /> براساس اساس‌نامه بنیاد تعاون سپاه، این بنیاد یک نهاد غیرانتفاعی وابسته به سپاه پاسداران است که توسط هیئت اُمنا اداره می‌شود. اعضای هیئت اُمنای این بنیاد توسط رهبر جمهوری اسلامی منصوب می‌شوند. تشکیل شعبه یا مؤسسه تابعه بنیاد تعاون سپاه در خارج از ایران نیز نیازمند تصویب رهبر جمهوری اسلامی است. اهداف تشکیل بنیاد تعاون سپاه پاسداران عبارتند از: تأمین نیازمندی‌های پرسنل کادر ثابت سپاه در ابعاد مسکن و وام، پشتیبانی از تعاونی‌های مسکن زمین، از طریق تأمین زمین و تولید و عرضه مصالح و محصولات ساختمان‌سازی. بنیاد سپاه پاسداران حق فعالیت در حوزه نظامی و تجهیزات نظامی را ندارد. درآمد این بنیاد پس از کسر هزینه‌های جاری و سرمایه‌گذاری باید صرف امور خدماتی وام مسکن پرسنل کادر ثابت سپاه و بسیج شود. منابع درآمدی بنیاد عبارتند از: درآمدهای ناشی از فعالیت‌های تولیدی، عمرانی و تجاری بنیاد، کمک‌های دریافتی از سپاه، درآمدهای ناشی از مشارکت با سایر مراکز، کمک‌ها و وام‌های بانکی و وجوه دریافتی قرض‌الحسنه.<br /> <br /> بر اساس اساسنامه، کلیه سرمایه و دارایی‌های بنیاد تعاون سپاه پاسداران متعلق به رهبر رژیم ایران بوده و در صورت انحلال بنیاد، پس از تسویه، کلیه مایملک و دارایی‌های این بنیاد در اختیار ولی فقیه قرار خواهد گرفت. اساس‌نامه بنیاد تعاون سپاه در اردیبهشت ۱۳۷۲ به تصویب رهبر رژیم ایران رسیده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/29127 نهادهای اقتصادی تحت نظر سپاه - سایت ایران وایر]&lt;/ref&gt; <br /> ===هیئت اُمنا===<br /> ریاست هیئت امنای بنیاد تعاون سپاه پاسداران با فرمانده کل سپاه است. علاوه بر او، نماینده ی ولی فقیه در سپاه، رئیس ستاد مشترک سپاه، فرمانده سازمان بسیج، فرماندهان نیروهای زمینی و دریایی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، رئیس سازمان حفاظت اطلاعات سپاه و یک پاسدار به انتخاب رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، اعضای هیئت امنای بنیاد تعاون سپاه را تشکیل می‌دهند.<br /> <br /> پیشنهادات هیئت امنا در زمینه تغییر اساسنامه، خط‌مشی و سیاست‌های بنیاد، تأسیس شعبه خارج از کشور و تعطیل یا انحلال بنیاد باید برای اجرایی‌شدن به تصویب ولی فقیه برسد. هیئت امنا مسئولیت عزل و نصب اعضای هیئت مدیره ۵ نفره، مدیرعامل و بازرسان را بر عهده دارد و بودجه و گزارش سالانه مالی سود و زیان بنیاد را بررسی و تصویب می‌کند. در این موارد، هیئت امنا گزارش فعالیت خود را برای رهبر رژیم ایران ارسال می‌کند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> ===مدیرعامل===<br /> مدیرعامل بنیاد تعاون سپاه پاسداران، بالاترین مقام اجرایی این نهاد است و با پیشنهاد هیئت مدیره و تصویب هیئت اُمنا به مدت دو سال، این مسئولیت را برعهده می‌گیرد. حکم مدیرعاملی بنیاد تعاون سپاه توسط فرمانده سپاه پاسداران در مقام رئیس هیئت امنای بنیاد، صادر و ابلاغ می‌شود. قائم مقام بنیاد تعاون سپاه نیز با حکم فرمانده سپاه منصوب می‌شود. محسن رفیق دوست، اکبر غمخوار، احمد وحید دستجردی، اصغر صالحی اصفهانی، پرویز فتاح و مجید خراسانی، مدیران عامل بنیاد تعاون سپاه پاسداران بوده‌اند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> ===فعالیت‌های اقتصادی===<br /> بنیاد تعاون سپاه پاسداران در حوزه مسکن، مخابرات، خودرو، بانک‌داری و مؤسسات مالی، کشاورزی و غذایی، صنعت و معدن فعال است. در زیرمجموعه بنیاد تعاون سپاه، ۲۴ شرکت تعاونی مسکن در استان‌های مختلف ایران مشغول به فعالیت هستند. از دیگر نهادهای مالی مهم که بنیاد تعاون سپاه در آن سرمایه‌گذاری کرده است، بانک انصار است. این بنیاد همچنین در بانک‌های مهراقتصاد ایرانیان و مؤسسه مالی و اعتباری ثامن نیز جزو سهامداران اصلی است.<br /> <br /> در حوزه مخابرات، مهم‌ترین شرکت وابسته به بنیاد تعاون سپاه، شرکت شهریار مهستان است. شرکت صنایع معدنی شهاب سنگ، کشت و صنعت فردوس، شرکت ایرانیان اطلس که در حوزه مسکن فعال است، شرکت سرمایه‌گذاری نگین خاتم و شرکت توسعه اعتماد مبین که از سرمایه‌گذاران فعال در حوزه بانکی و مالی از جمله بانک انصار و صرافی انصار هستند. جهاد خانه‌سازی رزمندگان و مؤسسه آموزشی و پشتیبانی دستواره، نیز زیرمجموعه بنیاد تعاون سپاه هستند.<br /> <br /> ارزیابی دقیق فعالیت شرکت‌های وابسته به بنیاد تعاون سپاه پاسداران امکان‌پذیر نیست. مدیران این بنیاد همواره به خرید و فروش سهام و جابه‌جایی از شرکت‌ها و تأسیس شرکت‌های مختلف مشغول هستند. بنیاد تعاون سپاه در فهرست تحریم‌های اقتصادی ایالات متحده آمریکا قرار دارد و بخشی از تغییر و تحولات اقتصادی این بنیاد برای فرار کردن از تله تحریم‌ها و ناشناس ماندن است. بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی بنیاد تعاون سپاه توسط هلدینگ اقتصادی یاس هدایت می‌شد. این هلدینگ پس از تشکیل یک پرونده فساد ۱۳ هزار میلیارد تومانی منحل شده و انبوه شرکت‌های زیرمجموعه آن سرنوشتی نامعلوم دارند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> بنیاد تعاونی سپاه پاسداران به‌طور کلی در همه‌ی بخش‌های اقتصادی کشور فعالیت اقتصادی دارد. برخی از این فعالیت‌ها به‌شرح زیر است:<br /> #پیمانکاری پروژه‌های بزرگ نفت و گاز و پتروشیمی و مشارکت در بهره‌برداری از محصول برخی از این پروژه‌ها.<br /> #پبمان‌کاری پروژه‌های بزرگ دولتی از جمله سد سازی، راه‌سازی، پل‌سازی راه‌آهن و ساخت بندر و اسکله قرارگاه موسوم به خاتم که بزرگترین پیمان‌کار پروژه‌های دولتی در ایران به‌حساب می‌آید.<br /> #فعالیت در بازار سرمایه و بورس در قالب شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ.<br /> #فعالیت در بازار پول و بان‌کداری رسمی و غیررسمی.<br /> #فعالیت در بخش واردات و صادرات قاچاق و رسمی کالا.<br /> #فعالیت در بخش حمل و نقل مسافر و کالا.<br /> #فعالیت در بخش ارتباطات و مخابرات.<br /> #فعالیت در بخش تولید صنعتی و کشاورزی، شامل صنعت پتروشیمی، صنعت خودروسازی بهمن که این گروه شامل ده‌ها کارخانه بزرگ تولید خودرو یا قطعات خودرو است.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[http://www.elyamnelaraby.com/199022/%da%86%da%af%d9%88%d9%86%d9%87-%d8%b3%d9%be%d8%a7%d9%87-%d9%be%d8%a7%d8%b3%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%82%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d8%af-%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b1%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d9%83%d9%86%d8%aa%d چگونه سپاه پاسداران اقتصاد ایران را در کنترل خود گرفته است - سایت الیمن العربی]&lt;/ref&gt; <br /> بنیاد تعاون سپاه پاسداران درحال حاضر ۴۵ درصد سهام گروه بهمن، چهار درصد سهام گروه سایپا و ۲۵ درصد سهام پتروشیمی کرمانشاه را در اختیار دارد. هم‌چنین این بنیاد در بورس بسیار فعال بوده و سهام برخی شرکت‌های بورسی چون شرکت باما را خریداری کرده است. از جمله شرکت های معروفی که صددرصد سهام آن‌ها متعلق به بنیاد تعاون سپاه پاسداران است می‌توان به شرکت کشت و صنعت شاداب خراسان، شرکت خدمات هوایی پارس و صنایع غذایی مائده اشاره کرد.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/f8_sepah_economy_totalitarianism/1841208.html سپاه و تحولی دولت به سوی تمامیت گرایی دینی - سایت رایو فردا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> از بنیاد تعاونی سپاه پاسداران به عنوان قوی‌ترین نهاد پولی کشور نام برده می‌شود. در اساسنامه این به اصطلاح تعاونی، ماده ۴، گفته شده است که:&lt;blockquote&gt;«سرمایه اولیه بنیاد در تاریخ تأسیس ده میلیون ریال می‌باشد که از طرف مقام معظم رهبری اهدا گردیده است».&lt;/blockquote&gt;و در ماده ۲۳ آن تصریح شده که:&lt;blockquote&gt;«کلیه سرمایه و دارایی‌های بنیاد متعلق به مقام معظم ولایت فقیه بوده و در صورت انحلال بنیاد پس از تسویه کلیه مایملک و داراییهای آن در اختیار معظم‌له قرار خواهد گرفت».&lt;/blockquote&gt;بنیاد تعاونی سپاه پاسداران یکی از ۵ هلدینگ بزرگ اقتصادی کشور به‌شمار می‌رود. بخشی از شرکت‌های و گروه‌های تجاری و مالی زیر مجموعه بنیاد تعاونی سپاه پاسداران عبارتند از:<br /> ====۱- گروه خودروسازی بهمن====<br /> بخش مهمی از این مجموعه (۴۵%) متعلق به تعاونی سپاه و بخشی نیز متعلق به شرکت سرمایه‌گذاری غدیر است.<br /> <br /> این مجموعه خود شامل شرکت‌های زیر ا ست:<br /> [[پرونده:بخشی از زیر مجموعه اقتصادی بنیاد تعاونی سپاه پاسداران.png|جایگزین=بخشی از زیر مجموعه اقتصادی بنیاد تعاونی سپاه پاسداران|بندانگشتی|398x398پیکسل|بخشی از زیر مجموعه اقتصادی بنیاد تعاونی سپاه پاسداران]]<br /> الف ـ شرکت سایپا<br /> <br /> سایپا دومین تولیدکننده اتومبیل در ایران است. اگرچه ۱۷ درصد از این شرکت متعلق به سپاه پاسداران است اما تصمیم‌گیرنده و سودبرنده اصلی شرکت در عمل سپاه است. شرکت‌های متعلق به سایپا از جمله عبارتنداز:<br /> <br /> پارس خودرو، زامیاد، سایپا دیزل، ایران کاوه (دیزل)، سایپا آذین، سایپا شیشه، رادیاتور ایران، سایپا پرس، سایپا پیستون، پویا صنعت، نیروساز اراک، لیزینگ رایان سایپا، بیمه ملت، خدمات بیمه‌یی سایان، خدمات بیمه‌یی رایان سایپا، شرکت سرمایه‌گذاری کارکنان سایپا، سرمایه‌گذاری رنا، سرمایه‌گذاری سایپا، شرکت توسعه سرمایه رسا، حمل و نقل سایپا، شرکت مهندسی و مشاور سازه‌گستر سایپا، شرکت توسعه صادرات صنعتی، سایپا تور، شرکت ساختمانی دهکده پاسارگاد، شرکت فرهنگی ورزشی سایپا.<br /> <br /> ب ـ شرکت سرمایه‌گذاری ملی ایران<br /> <br /> ج ـ شرکت سرمایه‌گذاری بهمن<br /> <br /> د ـ شرکت بهمن لیزینگ<br /> <br /> ه ـ شرکت بهمن دیزل (سازنده کامیون های شرکت ژاپنی ایسوزوی)<br /> <br /> وـ سرمایه‌گذاری اعتبار ایران (۷۹ درصد)<br /> <br /> ز ـ شرکت کارگزاری بهمن<br /> <br /> ح ـ شرکت سرمایه‌گذاری توسعه اعتماد&lt;ref&gt;[https://iranglobal.info/node/47705 نقش سپاه در ساختار اقتصادی سیاسی نظام - سایت ایران گلوبال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%C2%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA%C2%BB%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF بیت خامنه‌ای فاسدترین نهاد اقتصادی سیاسی(۳) - سایت سازمان مجاهدین خلق]&lt;/ref&gt;<br /> ====۲- مؤسسه‌های مالی و اعتباری====<br /> مؤسسه ثامن، مؤسسه مالی و اعتباری ثامن الائمه، این مؤسسه که با نام تعاونی اعتبار ثامن‌الائمه هم شناخته می‌شود، ۵۰۰ شعبه دارد. این مؤسسه به‌تنهایی تا پایان سال ۱۳۸۸ بیش از ۴۳ هزار میلیارد تومان تسیهیلات به متقاضیان پرداخت کرده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> ====۳- شرکت‌های سرمایه‌گذاری====<br /> ـ شرکت سرمایه‌گذاری صنعتی بهشهر (۱۶ درصد)<br /> <br /> ـ شرکت سرمایه‌گذاری نگین خاتم ایرانیان (از سهامداران بانک انصار)<br /> <br /> ـ سرمایه‌گذاری سامان مجد (وابسته به مؤسسه اعتباری ثامن)<br /> <br /> ـ شرکت سرمایه‌گذاری ایاک&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> ====۴- بانک انصار====<br /> [[پرونده:انصار....JPG|جایگزین=بانک انصار، بانک مهر اقتصاد و تعاونی سپاه، ۳بازوی اقتصادی ولایت فقیه|بندانگشتی|400x400پیکسل|بانک انصار، بانک مهر اقتصاد و تعاونی سپاه، ۳بازوی اقتصادی ولایت فقیه]]<br /> بانک انصاردر دهه اول انقلاب ضدسلطنتی با نام صندوق قرض‌الحسنه انصارالمجاهدین، با هدف ارائه وام‌های بدون بهره به جانبازان و اعضای فعال وظیفه سپاه و بسیج و خانواده‌های آنها راه‌اندازی شد. این مؤسسه به عنوان یکی از شرکت‌های وابسته به بنیاد تعاون سپاه در سال ۱۳۶۴ فعالیت خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۸۷ به علت نگرانی بانک مرکزی در مورد عدم پاسخ‌گویی مؤسسات مالی و اعتباری بدون مجوز و در راستای شفافیت‌سازی بانکی، این مؤسسه به بانک انصار تبدیل شد. براساس تارنمای انصار، این بانک دارای ۶۷۰ شعبه در سراسر ایران است. این بانک با هدف تشویق محیط مناسب برای رقابت، صرفه‌جویی و سرمایه‌گذاری، محافظت از حق سرمایه‌گذاران و کمک به رشد و توسعه اقتصادی فعالیت می‌کند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> بانک انصار چهارمین بانک بزرگ ایران محسوب می‌شود و خود نیز از چندین هلدینگ و شرکت تشکیل شده است، که عبارتند از:<br /> * الف ـ هلدینگ سرمایه‌گذاری ایرانیان اطلس<br /> این مجموعه دست‌اندرکار امور ساختمانی و خدماتی است و خود ۱۸ شرکت زیر را در بر می‌گیرد:<br /> <br /> شرکت مهندسین مشاور طرح و اندیشه شیوا اطلس، شرکت ستاره اطلس پارس، شرکت باغ فردوس ایرانیان، شرکت ستاره آرمان توس، شرکت طرح و توسعه آریا عمران پارس (۳۳%)، شرکت بناگستران هشتم توس (۳۰%)، شرکت پردیس اطلس پارس (۵۰%)، شرکت مهندسین مشاور طرح و اندیشه شیوا اطلس، شرکت عمران اطلس ایرانیان، شرکت سرمایه‌گذاری و توسعه شهری توس گستر، شرکت شهرسازی و خانه‌سازی باغمیشه، پردیس اطلس پارس، شرکت بازرگانی و صنعتی ایران اطلس کیش<br /> * ب ـ شرکت سامانه الکترونیک انصار<br /> * ج ـ شرکت سامانه الکترونیکی هوشمند راهبرد ایرانیان<br /> * د ـ شرکت نوین پدیده انصار<br /> * ه ـ شرکت مادر تخصصی کارکنان بانک انصار<br /> * و ـ سرمایه‌گذاری دانایان پارس<br /> * ز ـ سرمایه‌گذاری ایرانیان اطلس<br /> * ح ـ فناوران حفیظ سامانه<br /> * ط ـ صرافی انصار&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> <br /> =====شرکت جهاد خانه‌سازی رزمندگان=====<br /> شرکت جهاد خانه سازی رزمندگان، پیمان‌کار ساخت و ساز بوده و دفتر مرکزی آن در تهران است. شرکت شهاب سنگ، سهام‌دار این شرکت و وابسته به بنیاد تعاون سپاه است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> =====مؤسسه آموزش و آماد پشتیبانی دستواره=====<br /> سهم این شرکت متعلق به گروه طلیعه سبز جهان، و وابسته به بنیاد تعاون سپاه است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> =====شرکت ایرانیان اطلس=====<br /> شرکت ایرانیان اطلس در سال ۱۳۶۵ به عنوان شرکت بازرگانی و صنعتی ایران اطلس، با هدف فعالیت تجاری و صنعتی تأسیس شد. از سال ۱۳۸۴، این شرکت فعالیت خود را در ساخت ساختمان‌ها و مجتمع‌های مسکونی، عمومی و تجاری و همچنین سرمایه‌گذاری در صنعت ساخت و ساز گسترش داد. سهامدار اصلی این شرکت، بانک انصار وابسته به بنیاد تعاون سپاه است. این شرکت یک پیمان‌کار اصلی در پروژه اطلس مال، بوده و همچنین به عنوان پیمانکار همکار قرارگاه خاتم الانبیا در پروژه مترو حقانی، به‌شمار می‌آید.<br /> <br /> ===== شرکت توسعه اعتماد مبین =====<br /> شرکت توسعه اعتماد مبین، یک شرکت تابعه بنیاد تعاون سپاه در حوزه فناوری ارتباطات و مخابرات است که در سال ۱۳۸۳، به نام شرکت سرمایه‌گذاری توسعه اعتماد تشکیل شد. در سال ۱۳۸۸، این شرکت با یک شرکت وابسته دیگر به بنیاد تعاون سپاه، شرکت شهریار مهستان، کنسرسیوم اعتماد مبین را تشکیل داده و همراه با شرکت تابعه ستاد فرمان امام، شرکت گسترش الکترونیک مبین ایران، به خرید سهم ۵۱ درصدی شرکت مخابرات ایران به ارزش بیش از۸ میلیارد دلار اقدام نمود. در مهر ماه سال ۱۳۹۷، بنیاد تعاون سپاه از سهامداری کنسرسیوم اعتماد مبین، کناره گیری و سهم خود را در شرکت مخابرات ایران واگذار کرد. در همین حال جزئیات چندانی از چگونگی این واگذاری هنوز در دسترس نیست و به نقل از رسانه های رژیم ایران این اقدام در راستای فرمان ستاد مشترک نیروهای مسلح صورت می گیرد.<br /> [[پرونده:تسهیلات.JPG|جایگزین=تسهیلات اعطایی نظام بانکی به بانکها و تعاونیهای سپاه پاسداران|بندانگشتی|402x402پیکسل|تسهیلات اعطایی نظام بانکی به بانکها و تعاونیهای سپاه پاسداران]]<br /> <br /> ===== شرکت سرمایه‌گذاری نگین حاتم =====<br /> شرکت سرمایه‌گذاری نگین خاتم، پس از آنکه بانک انصار در تابستان سال ۱۳۹۰ سهام خود را به بازار بورس تهران عرضه کرد، یکی از مهم‌ترین سهامداران بانک انصار شد. <br /> =====شرکت نوین پدیده=====<br /> بر اساس تارنمای شرکت نوین پدیده، این شرکت یکی از شرکت های زیرمجموعه بانک انصار است که زمینه فعالیت آن در حوزه اجرا و ارائه خدمات است. خدمات ارائه شده این شرکت مانند خدمات نظافت، پذیرایی و تشریفات، تحصیلداری، امور اداری، امور مهندسی و نگهبانی است که با توجه به گسترش بانک انصار و تعدد شعب در سطح کشور در حال حاضر تعداد زیادی نیروی انسانی در آن مشغول خدمت هستند. <br /> =====شرکت حفیظ سامانه=====<br /> شرکت حفیظ سامانه، در سال۱۳۷۹ تأسیس شد و درزمینه‌های طراحی سیستم‌ها و فرآیندهای سازمانی، حسابرسی و همچنین تحلیل و طراحی و استقرار نرم‌افزارهای ام آی اس، در حوزه‌های دولتی، بازرگانی و پیمانکاری مشغول به فعالیت شد. برخی مشتریان این شرکت عبارتند از: بانک انصار، مؤسسه مالی و اعتباری قوانین، بنیاد تعاون سپاه، شرکت صنایع غذایی مائده، دانشگاه امام حسین، دانشگاه بقیةالله، بیمارستان بقیةالله و درمانگاه‌های زیر مجموعه، شرکت‌های خانه‌سازی رزمندگان، شرکت ایرانیان اطلس و شرکت‌های تابعه. <br /> =====شرکت صنایع معدنی شهاب سنگ=====<br /> شرکت صنایع معدنی شهاب سنگ در سال ۱۳۷۰ با هدف کاوش، استخراج و فرآوری مواد معدنی تأسیس شد. این شرکت یکی از مهم‌ترین تامین‌کنندگان سنگ‌های تزئینی در کشور است. براساس تارنمای شرکت شهاب سنگ، این شرکت بخش عمده‌ای از تقاضای داخلی و خارجی را با بهره‌گیری از معادن بزرگ موجود در استان‌های ایران تأمین می‌کند. این شرکت متعلق به بنیاد تعاون سپاه پاسداران و همچنین سهام‌دار جهاد خانه‌سازی رزمندگان است. <br /> =====صرافی انصار=====<br /> صرافی انصار در سال ۱۳۹۰ با هدف ارتقای ظرفیت‌های مالی بین‌المللی و بانک‌داری تأسیس شد. این صرافی به ارائه خدمات برای خرید و فروش ارزهای خارجی، طلا، نقره و انتقال پول می‌پردازد. <br /> =====کشت و صنعت فردوس=====<br /> شرکت کشت و صنعت فردوس متعلق به بنیاد تعاون سپاه پاسداران است و در پرورش طیور، ماهیگیری، کشت داروی گیاهی و برنج، پرورش ماهی و پرورش بوقلمون مشارکت دارد. <br /> =====هتل پنج ستاره مدینه‌الرضا=====<br /> هتل پنج ستاره مدنه الرضا، ۴۵۰ اتاق دارد در ۴۶ هزار متر مربع و در ۱۶ طبقه در سال ۱۳۹۲ به بهره‌برداری رسیده است. این هتل تنها ۱۵۰ متر با مرقد امام امام رضا فاصله دارد که قرار گرفتن در چنین موقعیتی نیاز به توان مالی و لابی‌های قدرتمندی است.<br /> =====مؤسسه مالی و اعتباری ثامن=====<br /> مؤسسه مالی و اعتباری ثامن، در سال ۱۳۷۶ تأسیس شد. مالکیت این مؤسسه از سال ۱۳۸۶ محل اختلاف قانونی بین ۹۰۰ عضو سپاه پاسداران و ارگان سپاه پاسداران بوده است. این ۹۰۰ نفر برای حکمیت در حل اختلاف بین پاسداران سپاه پاسداران به ۵۱ نماینده خود که اشخاص حقیقی بودند وکالت دادند، اما سپاه با وکالت‌نامه‌های اخذ شده تعاونی اعتبار ثامن‌الائمه را به نام ۴۶ شرکت از شرکت های وابسته به بنیاد تعاون سپاه واگذار کرد. گویا این مؤسسه در سال ۱۳۹۶ ورشکسته شده است. این مسئله همراه با خبر ادغام این مؤسسه با بانک کوثر و بانک مهر اقتصاد، باعث اعتراض گسترده اعضای حسابدار ثامن شد که خواستار بازگشت پول خود بودند. در اردیبهشت ماه ۱۳۹۷، رسانه‌های ایران از ادغام مؤسسه ثامن در بانک انصار خبر دادند. این طرح از سوی بانک مرکزی و به منظور مقابله با بحران بانکی ناشی از فعالیت مؤسسه اعتباری و مالی بدون مجوز به ویژه مؤسسه‌های مالی و اعتباری وابسته به نیروهای نظامی و امنیتی صورت گرفته است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> سپاه پاسداران با در اختیار داشتن قوای قهریه کشور و کنترل اقتصاد و سیاست به هیولایی تبدیل شده است که احتمالاً جز با کشتار ده‌ها هزار نفر از مردم ایران و یک انقلاب خونین صحنه را به حاکمیت دمکراسی واگذار نخواهد کرد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:هلدینگ صنعتی.JPG|بندانگشتی|380x380پیکسل|هلدینگ صنعتی بنیاد تعاونی سپاه]]<br /> <br /> ====۵- صنعتی====<br /> *پتروشیمی کرمان (۲۵ درصد)، <br /> * صنایع پتروشیمی کرمانشاه، <br /> * فولاد زاگرس، <br /> * صنایع معدنی شهاب سنگ، <br /> * صنایع، جوشکاری ایران، <br /> * صنایع شاسی سازی ایران، <br /> * شرکت مخابراتی و الکترونیکی موج نصر گستر، <br /> * شرکت ذوب روی اصفهان، <br /> * مهندسی افق توسعه صابرین، <br /> * شرکت صنایع ارزش آفرینان، <br /> * شرکت پشمبافی بهاریزد، <br /> * مهندسی افق توسعه صابرین، <br /> * مهندسی آماده بهینه‌ساز، <br /> * شرکت بازرگانی و صنعتی ایران اطلس‌کیش، <br /> * داروسازی سینا (بیش از ۳% متعلق به «سرمایه‌گذاری ایرانیان» است)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> <br /> ====۶- مخابرات====<br /> شرکت گسترش الکترونیک مبین ایران؛ سهامداران این شرکت شامل بنیاد مستضعفان، شرکت مادر تخصصی مالی و سرمایه‌گذاری سینا، شرکت سرمایه‌گذاری کوثر بهمن، شرکت صنایع قطعات الکترونیک ایران و صاایران است.<br /> <br /> ـ شرکت تالیا (اپراتور تلفن همراه که بخشی از آن در سال ۹۱ خریداری شده)، شرکت مخابراتی و الکترونیکی موج نصرگستر، کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین؛ این کنسرسیوم خریداری کننده ۵۱ درصد شرکت مخابرات است و خود متشکل از سه شرکت است. شرکت گسترش الکترونیک مبین ایران و شرکت شهریار مهستان، متعلق به بنیاد تعاون سپاه پاسداران و شرکت سرمایه‌گذاری توسعه اعتماد، متعلق به ستاد اجرایی فرمان امام، شرکت‌های تشکیل دهنده این کنسرسیوم هستند.<br /> <br /> شرکت ارتباطات سیار (ارائه دهنده سرویس همراه اول)؛ بخشی از این شرکت متعلق به [[ستاد اجرایی فرمان امام]] است. سهامداران عمده این شرکت را شرکت مخابرات، شرکت شهریار مهستان، شرکت مهر اقتصاد مبین، شرکت گسترش الکترونیک مبین و شرکت توسعه ارتباطات جامع مبین تشکیل می‌دهند.<br /> [[پرونده:مخابرات88.JPG|بندانگشتی]]<br /> به گفته مسعود مهردادی از گردانندگان اصلی فعالیت‌های تجاری و مالی سپاه پاسداران، درآمد این شرکت در سال ۹۱ از محل فروش سیم کارت و شارژ تلفن و… هشت هزار میلیارد تومان بوده است.<br /> <br /> ایران سل (سیم کارت)؛ سهامداران عمده این شرکت گروه ام‌آی‌تی آفریقای جنوبی (۴۹%) و شرکت گسترش الکترونیک ایران ۵۱% است&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/news/187788 مبارزه با بیکاری یا جهاد علیه بیکاران - سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شرکت صنایع الکترونیک ایران که بزرگترین شرکت تولید و واردکننده‌ی تجهیزات الکترونیکی در ایران است، در سال ۱۹۷۲، دایر شد. این شرکت یکی از بزرگترین شرکت‌های سپاه پاسداران است که تعداد زیادی شرکت‌های دختر وابسته دارد که عبارتند از:<br /> *مجتمع صنایع الکترونیک<br /> *صنایع الکترونیکی شیراز<br /> *صنایع ارتباطات ایران<br /> *سیستم اطلاعاتی ایران<br /> *صنایع اجزای صنعتی الکترونیکی ایران<br /> *صنایع اپتیک اصفهان<br /> *مؤسسه تحقیقات الکترونیکی ایران&lt;ref&gt;[http://www.pezhvakeiran.com/page1.php?id=16307 عروج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران - سایت پژواک ایران]&lt;/ref&gt; <br /> خرید ۵۱ درصد از سهام شرکت مخابرات ایران به ارزش ۸ میلیارد دلار توسط شرکت توسعه اعتماد مبین وابسته به تعاون سپاه پاسداران، گامی دیگر در بسط اقتدار اقتصادی سپاه بود. (کیهان، ۵ مهر ۱۳۸۸)&lt;ref&gt;روزنامه کیهان - ۵ مهر ۱۳۸۸&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شرکت مخابرات ایران با۲۲ میلیون خط زمینی و ۳۳ میلیون موبایل به‌مبلغ ۹ میلیارد دلار ارزش گذاری شد و سپاه پاسداران ۸/۷ میلیارد دلار بابت آن پرداخت. قیمت واقعی شرکت مخابرات ایران دست‌کم ۴۵ میلیارد دلار برآورد شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> ====۷- غذایی و کشاورزی====<br /> صنایع شاداب خراسان، شرکت غذایی مائده، شرکت کشت و صنعت شاداب خراسان، مواد غذایی خمیرمایه چهارمحال و بختیاری&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; <br /> ====۸- ساختمانی====<br /> شرکت مهندسی مشاور سازه‌های پیش ساخته سبک، شرکت جهاد خانه‌سازی در ۲۰ استان کشور، شرکت مجتمع خانه‌سازی سپاهان، مجتمع خانه‌سازی رزمنده. <br /> ====۹- بازرگانی و خدماتی====<br /> هواپیمایی پارس، پیمان‌کاری نفتی (نفت و گاز در پارس جنوبی)، مؤسسه خدمات بازرگانی مشاوره ای راهیان کمیل،<br /> <br /> شرکت خدمات هوایی پارس، شرکت بهرستان کیش، مؤسسه فرهنگی خدماتی ثامن الائمه، شرکت آلاله کبود کویر،<br /> <br /> شرکت اندیشه و عمران محیط، شرکت بهاران، نوید بهمن، مؤسسه کوثران، مؤسسه میثاق بصیرت، شرکت عصر بهمن، شرکت نگار نصر سهامی‌خاص، شرکت تعاونی مصرف کارکنان انصار.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; <br /> ====۱۰- گروه مالی پاسارگاد====<br /> گروه مالی پاسارگاد از بانک پاسارگاد و مجموعه‌ای از شرکت‌ها تشکیل گردیده که در زمینه های فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات، خدمات پرداخت الکترونیک، بیمه، بیمه اتکایی، کارگزاری سهام، لیزینگ ماشین آلات، لیزینگ ساختمان، صنعت ساختمان، صنعت و معدن، انرژی و سایر امور خدماتی مشغول به فعالیت هستند.<br /> <br /> بانک پاسارگاد یکی دیگر از شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران است. اکثر سهام آن از آن شرکت سرمایه‌گذاری پارس‌آریان است و سهام‌داران عمده همین شرکت عبارتند از: شرکت سرمایه‌گذاری سایپا، شرکت سرمایه‌گذاری غدیر، و صندوق بازنشستگی صنایع فولاد.<br /> <br /> با توجه به محدود شدن شدید بانک‌های وابسته به سپاه بر اثر تحریم‌ها در سال‌های پیش از عقب‌نشینی ولایت فقیه از برنامه اتمی، مدیران بانک پاسارگاد با جدیت تلاش می‌کردند رابطه خود با سپاه پاسداران را انکار کنند، اما شواهد بسیاری حاکی از آن است که بانک پاسارگاد نقش مهمی در امپراطوری اقتصادی سپاه پاسداران باز می‌کند.<br /> <br /> یکی از سهامداران عمده این گروه شرکت سرمایه‌گذاری سامان‌مجد است که وابسته به مؤسسه مالی و اعتباری ثامن‌الائمه و بخشی از بنیاد تعاونی سپاه پاسداران است. &lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> <br /> در ژوئن ۲۰۱۶، گزارش رسواکننده‌ای در روزنامه‌های دولتی منتشر شد که نشان می‌داد یک شبکه بانکی در تمام زندان‌های رژیم ایران مستقر است که با حیله پول نقد بازداشت‌شدگان را مصادره می‌کند؛ و این شبکه بانکی بخشی از بانک پاسارگاد است.&lt;ref&gt;روایت ۲۴ ساعت بازداشت در زندان بزرگ تهران - روزنامه قانون، ۱۲ ژوئن ۲۰۱۶&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۶ بانک پاسارگاد با انتشار اطلاعیه‌ای سوءاستفاده مالی از زندانیان را انکار کرد اما وجود شعبه‌های خود در تمام زندان‌ها را تأیید کرد و نوشت:&lt;blockquote&gt;«در راستای ایفای مسئولیت‌های اجتماعی خود عهده‌دار این وظیفه خطیر گردیده و با توجه به سرمایه‌گذاری قابل توجهی که برای راه‌اندازی این خدمت در کلیه ندامتگاه‌های کشور به عمل آورده، هیچ‌گاه به دنبال کسب درآمد از این محل نبوده‌است».&lt;ref&gt;[https://asrebank.ir/58439/%d8%ac%d9%88%d8%a7%d8%a8%db%8c%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d9%86%da%a9-%d9%be%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d8%b1%d8%a7%d8%a8%d8%b7%d9%87-%d8%a8%d8%a7-%d8%ae%d8%a8%d8%b1-%d8%b1%d9%88/ جوابیه بانک پاسارگاد - سایت عصر بانک]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:مالی پاسارگاد.JPG|جایگزین=شرکت‌های گروه مالی بانک پاسارگاد وابسته به تعاونی سپاه|بندانگشتی|440x440پیکسل|شرکت‌های گروه مالی بانک پاسارگاد وابسته به تعاونی سپاه]]<br /> علاوه بر بانک پاسارگاد سایر شرکت‌های این گروه عبارتند از:<br /> *شرکت مادر تخصصی (هلدینگ) توسعه معادن و صنایع معدنی خاورمیانه (سهامی عام)<br /> *شرکت فناوری اطلاعات و ارتباطات پاسارگاد آریان (فناب)<br /> *شرکت بیمه پاسارگاد (سهامی عام)<br /> *شرکت بیمه اتکایی ایرانیان (سهامی عام)<br /> *شرکت لیزینگ ماشین آلات و تجهیزات پاسارگاد<br /> *شرکت لیزینگ پاسارگاد<br /> *شرکت ارزش آفرینان پاسارگاد<br /> *شرکت مبنای خاورمیانه<br /> *شرکت گسترش انرژی پاسارگاد<br /> *شرکت پرداخت الکترونیک بانک پاسارگاد<br /> *شرکت خدمات ارزی و صرافی پاسارگاد<br /> *شرکت کارگزاری بانک پاسارگاد<br /> *شرکت ساختمان شهر سازی هشتم<br /> *شرکت توسعه انبوه‌سازی پاسارگاد<br /> *مؤسسه مطالعات و توسعه مدیریت و سرمایه انسانی پاسارگاد<br /> *شرکت مشاور سرمایه‌گذاری ارزش پرداز آریان (آیکو)<br /> *شرکت مدیریت ساختمانی نظام مهندسی آرین<br /> *شرکت مدیریت ساختمانی آریان پاسارگاد<br /> *شرکت سرمایه‌گذاری پارس آریان<br /> *شرکت مالی و سرمایه‌گذاری بانک پاسارگاد<br /> *شرکت سرمایه‌گذاری بانک پاسارگاد<br /> *شرکت مدبران ساخت آریان<br /> *شرکت مشاوره رتبه‌بندی اعتباری ایران<br /> *شرکت سامان ساخت آریان<br /> *شرکت خدمات پشتیبان پاسارگاد آریان<br /> *شرکت تأمین آتیه کارکنان گروه مالی پاسارگاد<br /> *شرکت توسعه تجارت اندیشه نگر پاسارگاد<br /> *شرکت تدبیرگران پاسارگاد<br /> *شرکت مدیریت بازرگانی آینده نگر پاسارگاد<br /> *شرکت توسعه و گسترش بازرگانی بین‌المللی گروه پاسارگاد<br /> *شرکت ساختمانی گسترش و نوسازی صنایع ایرانیان مانا (سهامی خاص)<br /> *شرکت فولاد زرند ایرانیان (سهامی خاص)<br /> *شرکت بازرگانی آفتاب درخشان خاورمیانه (سهامی خاص)<br /> *شرکت فولاد سیرجان ایرانیان (سهامی خاص)<br /> *شرکت مهندسی معیار صنعت خاورمیانه (سهامی خاص)<br /> *شرکت سرمایه‌گذاری پارس حافظ <br /> ==بنیاد تعاون بسیجی==<br /> یکی دیگر از نهادهای امنیتی و سرکوب‌گر که فعالیت اقتصادی دارد بنیاد تعاونی بسیج است. این بنیاد متعلق به نیروی شبه‌نظامی بسیج، یکی از نیروهای پنج‌گانه سپاه پاسداران است. این بنیاد دربرگیرنده شمار زیادی هلدینگ و مؤسسه مالی است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> شرکت مهراقتصاد ایرانیان؛ از فعال‌ترین شرکت‌های وابسته به نیروی بسیج سپاه در بورس تهران است؛ و معدن انگوران بزرگ‌ترین معدن سرب و روی در خاورمیانه و یکی از بزرگ‌ترین و استثنایی‌ترین معادن سرب و روی درجهان است. معدن انگوران از طریق تبانی سه شرکت خریدار آن در مزایده، عملاً تحت کنترل مؤسسه مهر اقتصاد ایرانیان درآمد. این معدن دو سال پیش به قیمت ۶۰۰ میلیارد تومان قیمت گذاری شده بود که در مزایده اخیر با قیمت کف ۱۵۳میلیارد تومانی معامله شده است.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> شرکت سرمایه‌گذاری مهر اقتصاد ایرانیان، خود دارای شرکت‌های است که هر کدام زیر مجموعه‌های متعددی دارند. شماری از این شرکت‌ها عبارتند از:<br /> *[[پرونده:شرکتهای پوششی بنیاد تعاون بسیج.jpg|جایگزین=شرکتهای پوششی بنیاد تعاون بسیج|بندانگشتی|382x382پیکسل|شرکتهای پوششی بنیاد تعاون بسیج]]الف ـ هلدینگ توسعه معادن روی<br /> *ب ـ شرکت تجلی مهر ایرانیان<br /> *ج ـ تراکتورسازی ایران (تبریز)<br /> *د ـ بانک پارسیان<br /> *ه ـ شرکت صنایع آلومینیوم ایران (ایرالکو)<br /> *و ـ فولاد مبارکه اصفهان<br /> *زـ شرکت تاید واتر خاورمیانه<br /> *ح ـ بانک مهر اقتصاد ایران&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> هرکدام ازاین شرکت‌ها دارای یک زیرمجمعوعه به قرار زیر هستند:<br /> ===الف ـ هلدینگ توسعه معادن روی===<br /> زیرمجموعه این بنگاه عبارتند از: شرکت کالسیمین، تولید روی بندر عباس، اسیدسازان زنجان و رویین‌کاران الوند، شرکت ملی سرب و روی ایران، ذوب روی بافق، فرآوری مواد معدنی ایران، تولید روی ایران، شیمیایی کاتالیست پارسیان، صنعت روی زنگان، معدن‌کاران انگوران، بازرگانی توسعه صنعت روی، سرمایه‌گذاری اندیشه محوران، مهندسی و تحقیقاتی فلزات غیرآهنی، آلفا ماشین پویا، صنعتی و معندی شمال‌شرقی شاهرود، جام امید البرز.<br /> ===ب ـ شرکت تجلی مهر ایرانیان===<br /> این شرکت یک هلدینگ عمران و ساختمان است و مجموعه‌ای از جمله شرکت‌های زیر را در بر می‌گیرد:<br /> <br /> شرکت فراسوی شرق، شرکت سازندگی انصار، شرکت مهندسی مشاور کوشاپایدار، شرکت کوثر آذرباییجان، شرکت افتخار خوزستان، شرکت تکنوکار (سازنده پمپ‌های توزیع سوخت و مخازن سوخت).<br /> ===ج ـ تراکتورسازی ایران (تبریز)===<br /> این شرکت خود شامل چند شرکت زیر است:<br /> <br /> شرکت موتورسازان، شرکت خودروسازان دیزلی آذرباییجان، تراکتور سازی کردستان، تراکتور سازی ارومیه، تراکتورسازی اوگیران، تراکتورسازی ونیران، شرکت ریخته‌گری تراکتورسازی ایران، خدمات صنعتی تراکتور سازی، ماشین‌آلات صنعتی تراکتور سازی، ریخته‌گری تراکتور سازی، موتورسازان تراکتور سازی، آهنگری تراکتور سازی، مهندسی و تأمین قطعات تراکتور سازی، ساخت ماشین و ابزار تراکتور سازی، سیبا موتور، تاجیران، موتیرا.<br /> ===د ـ بانک پارسیان===<br /> ===ه ـ شرکت صنایع آلومینیوم ایران (ایرالکو)===<br /> ===و ـ فولاد مبارکه اصفهان===<br /> بخشی از این صنعت متعلق به تعاونی سپاه پاسداران و بخشی نیز متعلق به شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی است.<br /> <br /> زـ شرکت تاید واتر خاورمیانه<br /> <br /> این شرکت در اسکله رجایی بندرعباس فعالیت می‌کند که ۶۰ درصد کل واردات و صادرات ایران از طریق آن انجام می گیرد.<br /> ===ح ـ بانک مهر اقتصاد ایران===<br /> این بانک سابقاً مؤسسه مالی و اعتباری مهر (قرض الحسنه بسیجیان سابق) نام داشت؛ و به نوشته سایت همین بانک با سرمایه فقط یک میلیون تومان سرمایه اهدایی مقام معظم رهبری آغاز به کار کرده است. این بانک با ۷۰۰ شعبه و ۸ میلیون سپرده‌گذار در سراسر کشور، بزرگ‌ترین شبکه بانکی غیررسمی کشور است.<br /> ===ط ـ سایر شرکت‌ها===<br /> شرکت سرمایه‌گذاری توسعه صنعتی، شرکت سرمایه‌گذاری توسعه آذربایجان، شرکت سرمایه‌گذاری مسکن و عمران مهر، شرکت توسعه معدن انگوران، شرکت توس‌گستر، شرکت لوله و تجهیزات سدید، شرکت داروسازی جابر ابن حیان، باشگاه فوتبال تراکتور سازی تبریز، کارگزاری مهر اقتصاد ایرانیان، شرکت کوشا پایدار، شرکت کوثر آذرباییجان، شرکت خدمات بازرگانی آینده‌نگر مهر، شرکت تدبیرگران آتیه. <br /> <br /> شرکت سرمایه‌گذاری مهر اقتصاد ایرانیان، مانند سایر بنگاه‌های اقتصادی ولایت فقیه، یک شبه راه صدساله طی کرد. عباس رضایی مدیر عامل سابق شرکت سرمایه‌گذاری مهر اقتصاد ایرانیان در سال ۱۳۸۸، گفت:&lt;blockquote&gt;«۳۲ ماه قبل شرکت سرمایه‌گذاری مهر اقتصاد ایرانیان را با ۲۰ تا ۳۰ میلیارد تومان تحویل گرفته است. در شرائطی مهر را ترک می‌کنم که ارزش سبد سرمایه‌گذاری شرکت به ۱۴ هزار میلیارد ریال رسیده است».&lt;ref&gt;روزنامه دنیای اقتصاد - ۳۰ دی ۱۳۸۸&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==بنیاد تعاون ناجا==<br /> بنیاد تعاون ناجا، مربوط به نیروی انتظامی است. اما خارج از نظارت وزارت کشور است. تعاونی ناجا که امروز یکی از بزرگترین هلدینگ‌های کشور محسوب می‌شود، در سال ۱۹۷۶، تأسیس شده اما بیشترین گسترش خود را از سال ۱۳۸۴ به بعد یافته است. در سال ۱۳۹۳ رسانه‌های حکومتی، میزان سرمایه واقعی این تعاونی را بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان ارزیابی کردند.&lt;ref&gt;پایش پرس - ۲ مهر ۱۳۹۳&lt;/ref&gt; <br /> <br /> شماری از بنگاه‌های اقتصادی زیر مجموعه این بنیاد عبارتند از:<br /> * بانک قوامین؛ دربرگیرنده تعداد زیادی شرکت از جمله:<br /> عمران نقش پردازان امین، سایان کارت، افق توسعه قرن، مؤسسه فرهنگی، ورزشی و آموزشی یاس، گروه اقتصادی مهرگان.<br /> * سرمایه‌گذاری مهرگان (شامل شرکت سنگ‌آهن گل‌گهر و آلومراد)<br /> <br /> * ـ مؤسسه صندوق بیمه امید ناجا<br /> * ـ مؤسسه علمی آموزشی رفاهی ناجا<br /> * ـ مؤسسه تأمین اقلام مصرفی ناجا<br /> * ـ مؤسسه صندوق تعاون و سرمایه‌گذاری مسکن<br /> * ـ مؤسسه ناجی هنر (فیلم‌سازی و سینما)<br /> * ـ مؤسسه راهگشا (پیمانکار در حوزه‌های راهنمایی و رانندگی)<br /> * ـ عمران و مسکن سازه پایدار قرن (مالک ۵۱ شرکت از جمله: مهندسی عمران و تولیدی نیرو، ناجی‌سازان امین، صنایع مفتولی تهران‌گستر، فولاد و سیم تاکستان، «نبوه‌سازان سبزاندیشان، و عمران و مسکن سازه پایدار فضا کار قرن)<br /> <br /> * ـ هلدینگ تجارت و بازرگانی به‌نام توان سرمایه پویا، (شامل فروشگاه نجم و چیت ری، شرکت ناجی پاس، شرکت توان تأمین شفق)<br /> * ـ هلدینگ صنعت و معدن (شامل شرکت‌های ناجی نشر (راه فردا)، ناجی پوشش، زاگرس نوش مهرگان، سیمان عرش نطنز، پشم‌بافی آسیا، و بیوایمپلنت کیش)<br /> * ـ هلدینگ خدمات<br /> * ـ هلدینگ حمل‌ونقل<br /> * ـ شرکت واردات خودرو<br /> * ـ بنیاد گروه هتل‌های پردیس؛ مالک هتل‌های ثامن‌الحجج، باختر، صدر، نگین، زمرد، پارسا در مشهد، بوستان، باغچه، باغ پردیس در تهران، ملاصدرا در شیراز، نرگس زیبا کنار در رشت و مجتمع خزرآباد در ساری و هتل کاروان‌سرای آبادان.<br /> <br /> * ـ مگامال، هاپیرمی، یاس (سوپرمارکت داری)<br /> * ـ شرکت پژوهش و توسعه ناجی (شامل لاله کامپیوتر)<br /> * ـ افق توسعه انرژی خلیج فارس<br /> * ـ دفتر توسعه مساجد<br /> * ـ شرکت ناجی قدر (شامل: شرکت مهندسی و توسعه تأسیسات دریایی)<br /> * ـ شرکت ناجی سفر (شامل: آژانس مسافرتی توکاتور و آژانس آسیاگشت غرب)<br /> * ـ شرکت سرمایه‌گذاری هتل‌های پارس<br /> * ـ تعاونی تولیدی و توزیعی عطر گل یاس (شامل: ده شرکت از جمله شرکت مؤسسه مشاوره حقوقی و وکالت عدالت‌خواهان یاس) <br /> یکی از پرسروصداترین تخلفات مالی چند سال اخیر مربوط به تخلفات بنیاد تعاونی ناجا بود که منجر به بازداشت، برکناری و انفصال از خدمت چندی از مقامات نیروی انتظامی در دوره ریاست اسماعیل احمدی‌مقدم بر این سازمان شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> ==بنیاد تعاون ارتش (بتاجا)==<br /> بنگاه‌های اقتصادی مربوط به این بنیاد از جمله به این شرح است:<br /> *مؤسسه اعتباری نیروهای مسلح<br /> *مؤسسه صندوق تعاون و سرمایه‌گذاری بنیاد تعاون ارتش<br /> *مؤسسه مسکن‌سازان بنیاد تعاون ارتش<br /> *مؤسسه صندوق بیمه بنیاد تعاون<br /> *بنیاد بیمه صبا<br /> *صندوق سرمایه‌گذاری و توسعه<br /> *قرارگاه سازندگی قائم (عج)<br /> *کارخانه‌های گروه صنعتی اسپادانا (اصفهان)<br /> *تولید درب و پنجره‌های UPVC۱۴۴۰, آلومینیومی<br /> *تولید شیشه دوجداره<br /> *تولید درهای چوبی<br /> *تولید نمای آلومینیومی (کامپوزیت)<br /> *مؤسسه آموزشهای آزاد <br /> *بنیاد تعاون ستاد کل نیروهای مسلح (ودجا)<br /> این بنیاد شرکت‌های متعددی را در بر می‌گیرد. به گفته رئیس سابق این بنیاد، منابع بنیاد تعاون (ودجا) از ۱۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۳۸۸ به ۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۲ رسیده و بودجه آن نیز از ۶۵ میلیارد تومان در سال ۱۳۸۸، به ۱۵۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۳۹۲ رسیده است. <br /> <br /> == منابع: ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=94761 2026-11-04T09:52:40Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{ستون سری‌های سیاسی<br /> | name = نوار کناری اسلام<br /> | class = plainlist<br /> | titlestyle = padding-top:0.2em;<br /> | title = {{Hlist|[[بنیادگرایی اسلامی]]}}<br /> | headingstyle = line-height:1.3em;<br /> | contentstyle = text-align: ;<br /> <br /> | heading1 = پایه‌ها<br /> | content1 =<br /> * [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> * [[دینامیزم قرآن]]<br /> * [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> * [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> * [[سکولاریسم]]<br /> {{پایان فهرست یک‌دست}}<br /> [[رده:جامعه‌شناسی و اندیشه سیاسی]]<br /> | heading2 = نوشتارهای مرتبط<br /> | content2style = font-style:italic;&lt;!--(most are non-English terms)--&gt;<br /> | content2 = {{فهرست یک‌دست}}<br /> &lt;!--(Alphabetical by linktext:)--&gt;<br /> * {{Noitalic|}}<br /> * [[چماقداری]]<br /> * [[انقلاب فرهنگی]]<br /> * [[جنگ ایران و عراق]]<br /> * [[قتل عام ۶۷]]<br /> * [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]<br /> * [[قتل‌های زنجیره‌ای]]<br /> * [[ترور میکونوس]]<br /> * [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> * [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> * [[تفکیک جنسیتی]]<br /> * [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> * [[انقلاب سوریه]]<br /> {{پایان فهرست یک‌دست}}<br /> <br /> | heading3 = شخصیت‌ها<br /> | content3 =<br /> {{نوار جانبی|bodystyle={{Subinfobox bodystyle}} |navbar=off<br /> |headingstyle=padding-bottom:0; |contentstyle=padding-top:0;<br /> | content1 =<br /> | content2 = {{فهرست یک‌دست}}<br /> &lt;!--(Alphabetical by linktext:)--&gt;<br /> * [[روح‌الله خمینی]]<br /> * [[سید علی خامنه ای]]<br /> * [[شیخ فضل‌الله نوری]]<br /> * [[احمد جنتی]]<br /> * [[ابراهیم رئیسی]]<br /> *[[مصطفی پورمحمدی]]<br /> *[[اسدالله لاجوردی]]<br /> *[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> *[[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> *[[علی فلاحیان]]<br /> *[[صادق لاریجانی]]<br /> *[[حسین‌علی نیری]]<br /> *[[حسن روحانی]]<br /> {{پایان فهرست یک‌دست}}<br /> }}<br /> <br /> | heading4 = جنبش‌ها و احزاب<br /> | content4 =<br /> {{فهرست یک‌دست}}<br /> * [[فدائیان اسلام]]<br /> * [[الحشد الشعبی]]<br /> * [[حزب‌ الله لبنان]]<br /> * [[لشکر فاطمیون]]<br /> * [[لشکر زینبیون]]<br /> * [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> * [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> * [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> * [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> * {{Longitem|[[بسیج]]}}<br /> * [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]<br /> * [[جناح اصول‌گرایان جمهوری اسلامی]]<br /> &lt;!-- * [[Hisbah]]<br /> * [[Hizbul Islam]]<br /> * [[Indonesian Mujahedeen Council]] --&gt;<br /> * [[جناح اصلاح‌طلبان جمهوری اسلامی]]<br /> &lt;!-- * [[Islamic Defenders Front]]<br /> * [[Islam Hadhari]] --&gt;<br /> {{پایان فهرست یک‌دست}}<br /> * [[فهرست احزاب سیاسی دموکراتیک اسلامی]]<br /> <br /> | heading5 = <br /> | content5 = <br /> }}<br /> <br /> '''بنیادگرایی اسلامی (Islamic fundamentalism)''' یا ارتجاع به معنی بازگشت به قوانین و احکام گذشته‌ی اسلامی است.&lt;ref&gt;[https://dictionary.abadis.ir/?lntype=dehkhoda,fatofa,moeen,amid,name,wiki,wikiislamic&amp;word=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&amp;from=ac لغت نامه آنلاین دهخدا]&lt;/ref&gt; بنیادگرا کسی است که می‌گوید هر آنچه در گذشته مورد تبعیت بوده است باید بدون تعقل و سنجش شرایط زمانی و مکانی مورد تبعیت قرار گیرد.<br /> <br /> تاریخچه این تفکر به اختلاف دیدگاه و شیوه استنباط احکام دینی بین علمای دین در قرون اولیه اسلام برمی‌گردد. دسته‌ای از علما در رأی و فتوا و استخراج احکام دین، عقل را بر حدیث و عده‌ای دیگر حدیث را بر عقل مقدم می‌دانستند. دسته‌ای که حدیث را برعقل مقدم می‌دانستند، در استدلال‌های خود می‌گفتند که فلان صحابه چنین گفته یا فلان خلیفه این‌ را گفته است و این بر صحت آن کافی‌ است. از پیشگامان اولیه این شیوه استدلال، احمد حنبل بنیان‌گذار مذهب حنبلی از مذاهب چهارگانه سنی است. سال‌ها بعد ابن تیمیه که از فعال‌ترین علمای این شاخه از مذهب سنی بود نیز، این رویه را در پیش گرفت و تبلیغ کرد. در قرن دوازدهم هجری محمد عبدالوهاب در عربستان پیرو نظریات احمد حنبل و ابن تیمیه نظریه خود را درباره‌ی حاکمیت بیان کرد. نظریات او بر این استوار بود که حکومت را به زور سلاح باید به چنگ آورد و هر مسلمانی وظیفه دارد از حاکم قدرتمند پیروی کند.<br /> <br /> سلفیه یا سلفی‌گری فرقه‌ای در مذهب سنی هستند که خود را پیرو مکتب «اهل حدیث» می‌دانند و توسط احمد حنبل بنیان‌گذاری شد. ابن تیمیه از نظریه‌پردازان و پرکارترین عالمان سلفیه به شمار می‌رود. نام سلفیه از آغاز قرن چهاردهم بر سر زبان‌ها افتاد. تکفیر سایر مسلمانان از کارکرد‌های ویژه این مکتب است که به طور سیستماتیک آن را انجام می‌دهند. در شیعه نیز علمایی که حدیث را بر عقل مقدم می‌شمارند «اخباریون» نام دارند و به همان روش‌ها معتقدند. به این ترتیب بنیادگرایی اشاره به شیعه بودن یا سنی بودن ندارد و هرکدام از این دو می‌توانند بنیادگرا باشند یا نباشند.<br /> <br /> اصلی‌ترین هدف بنیادگرایی اسلامی رسیدن به حاکمیت است. بنیادگرایان اسلامی به دنبال ایجاد یک حاکمیت واحد اسلامی تحت قیمومیت یک رهبر دینی هستند. <br /> <br /> جمهوری اسلامی از همان ابتدای به‌دست آوردن قدرت در ایران بنا به همین ماهیت که با بقای آن نیز ارتباط مستقیم داشت، صدور انقلاب و ایجاد هلال شیعی را هدف خود قرار داد. <br /> <br /> '''جمهوری اسلامی ایران اولین حکومت بنیادگرای اسلامی است که به قدرت سیاسی دست یافته است'''. حکومت جمهوری اسلامی مبتنی بر نظریه «ولایت فقیه» در ایران است که بنیان‌گذار آن « [[روح‌الله خمینی]] » بود. خمینی نظریه ولایت فقیه را از سال‌ها قبل از به قدرت رسیدن در کتاب خود به نام «حکومت اسلامی» تدوین کرده بود. بسیاری از علمای شیعه این نظریه را نمی‌پذیرند. <br /> <br /> رژیم ایران بنا به همین ماهیت، دگراندیشی را با ادامه‌ی بقای خود در تضاد می‌بیند. به همین دلیل است که سرکوب جریانات سیاسی، اقلیت‌های مذهبی و قومی، فعالان دانشجویی، دراویش و... در ایران همواره جریان داشته است. <br /> <br /> دخالت درکشورهای منطقه، مانند عراق، سوریه، لبنان و یمن و تشکیل نیروهای نیابتی و وابسته در این کشورها، اقدامات جمهوری در راستای صدور انقلاب است. تروریسم و انجام عملیات‌های متعدد تروریستی در کشورهای مختلف، مهم‌ترین ابزار صدور بینادگرایی اسلامی توسط رژیم ایران است.&lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt; این فعالیت‌ها با بقای رژیم ایران ارتباط مستقیم دارد و به ماهیت آن بازمی‌گردد. به این معنی که توقف چنین فعالیت‌هایی برای او به معنی تغییر ماهیت است. <br /> <br /> == مفهوم واژه بنیادگرایی مذهبی و سابقه آن ==<br /> کلمه بنیادگرایی برگرفته از کلمه لاتین «Fundamentum» به معنای شالوده، اساس و پایه است. معادل آن در زبان عربی «الاصولیة» و «الرجعیة»، به معنای بازگشت به گذشته است. این واژه برای نخستین بار در اوایل قرن بیستم در بحث‌های درون مذهب پروتستان در آمریکا رواج یافت. بین سال‌های ۱۹۱۵-۱۹۱۰، پروتستان‌های کلیسای انجیلی جزواتی با عنوان «مبانی» منتشر کردند که درآن‌ها بر متن کتاب مقدس در برابر تفسیرهای جدید تأکید شده‌ بود. فرقه مزبور با ایمان به الهی - ابدی و خطا ناپذیری متن انجیل، استدلال می‌کردند که تأویلاتی از متن انجیل ارائه شده که باید آن‌ها را کنار زد. آن‌ها تأکید داشتند؛ نجات روح و رستگاری انسان به عنوان مهمترین هدف مسیحیت، فقط از رهگذر تأویل لفظی انجیل محقق می‌شود و تا زمانی که این‌چنین نشود نمی‌توان به رستگاری بشر امیدوار بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://quarterly.risstudies.org/article_981_40120ec1b54a8dd193d70524b14a4232.pdf مقاله درآمدی بر بنیادگرایی اسلامی] - غلامرضا خسروی - فصل‌نامه مطالعات راهبردی دوره۹ شماره ۳۱ - صفحه ۱۲۳ و ۱۲۴&lt;/ref&gt;<br /> <br /> با گسترش جریان‌های دینی یهودی، اسلامی، بودایی و هندو در نیمه دوم قرن بیستم واژه بنیادگرایی کاربرد گسترده‌تری یافت و در مورد جریان‌های فکری - دینی در تمام مذاهب به کار گرفته شد. از این رو، این مفهوم برای توصیف آن دسته از گرو‌ه‌های دینی به کار می‌رفت که خواهان زندگی بر اساس قوانین و احکام گذشته‌ی دینی بودند. در حقیقت، بنیادگرایی مذهبی نوعی برنامه سیاسی به شمار می‌آید.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در بین صاحب‌‌نظران در این خصوص که بنیادگرایی مذهبی دقیقا چیست؛ خیزش جهانی دین چه علل و ریشه‌هایی دارد، چشم‌انداز آتی آن چگونه بوده و پی‌آمدهای آن برای نظام بین‌الملل چه خواهد بود و نهایتا اینکه جریانات بنیادگرا دارای چه نقاط اشتراک و افتراقی هستند و تنوع و تعدد آن‌ها چگونه است، نظرات متفاوتی وجود داشت. برخی همانند «جان اسپوزیتو»&lt;ref group=&quot;پاورقی&quot;&gt;جان.ال اسپوزیتو (John L. Sposito) استاد امور بین‌الملل و مطالعات اسلامی در دانشگاه جرج‌تاون می‌باشد. او مدیر مرکز شاهزاده الولید بن طلال برای فهم متقابل مسلمانان و مسیحیان در دانشگاه جرج تاون است.&lt;/ref&gt; و «برگر»&lt;ref group=&quot;پاورقی&quot;&gt;پیتر.ال برگر(Peter L. Berger) زاده ۱۷ مارس ۱۹۲۹- درگذشته ۲۷ژوئن ۲۰۱۷، جامعه شناس اتریشی‌الاصل آمریکایی که برای کارهای خود درباره‌ی جامعه شناسی شناخت، جامعه شناسی دین، مظالعات نوسازی و کمک‌های نظری به نظریه جامعه‌شناختی، معروف بود.&lt;/ref&gt; آن‌را دارای باری کاملا منفی می‌دانستندبه رغم اینکه برخی از جریانات در جهان به صراحت از آن حمایت می‌کردند. <br /> <br /> در سال ۱۹۷۹ پس از انقلاب ضدسلطنتی و روی کار آمدن [[خمینی]] در ایران، [[مسعود رجوی]] بنیادگرایی اسلامی را به عنوان خطر اصلی صلح و ثبات جهانی معرفی کرد. هر چند در آن زمان این موضوع هنوز از طرف جامعه جهانی جدی گرفته نشده بود.<br /> <br /> «اندرو هی‌وود»&lt;ref group=&quot;پاورقی&quot;&gt;اندرو هی‌وود(Andrew Heywood) مولف کتب درسی علوم سیاسی در دانشگاههای انگلستان، معاون سابق کالج کرویدن و مدیر سابق مطالعات کالج اورپینگتون است. او بیش از بیست سال سابقه‌ی پژوهش سیاسی و تدریس در دانشگاه دارد. علایق پژوهشی او سامل ایدئولوژیهای سیاسی، نظریه‌های سیاسی و سیاست جهانی‌ است. وب سایت: www.andrewheywood.co.uk&lt;/ref&gt; بنیاد گرایی مذهبی را نوعی «ایدئولوژی» می‌داند؛ درحالی‌که به نظر برخی دیگر شکلی از ناسیونالیسم و قوم‌گرایی است.<br /> <br /> به رغم این تفاوت‌ها، در موارد زیر نوعی توافق وجود دارد:<br /> * بنیادگرایی مذهبی پدیده‌ای جهانی است و متعلق به مذهب یا مکان خاصی نیست.<br /> * به رغم تنوع و تعدد جریان‌های دینی بنیادگرا در جهان و تنوع آن‌ها در درون یک مذهب خاص، این جریان‌ها ویژگی‌های مشترکی دارند؛ از جمله:<br /> *# همه معتقد به قطعیت متون مقدس هستند.<br /> *# خواهان بازگشت و بکارگیری مجدد احکام و اشکال گذشته هستند.<br /> *# واجد جهت‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی هستند.<br /> *# سکولاریسم را نفی کرده و معتقدند که هستی انسان بدون بهره‌مندی از تعالیم و تعالی دینی، بی‌معنی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://quarterly.risstudies.org/article_981_40120ec1b54a8dd193d70524b14a4232.pdf مقاله درآمدی بر بنیاد گرایی اسلامی] نوشته غلامرضا خسروی - فصل نامه مطالعات راهبردی دوره ۹ شماره۳۱ ص ۱۲۵ و۱۲۶&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بینادگرایی اسلامی‌ ==<br /> مفهوم بنیادگرایی اسلامی با ظهور جریان‌های دینی در کشورهای اسلامی و به خصوص روی کار آمدن حکومت ولایت فقیه در ایران پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در ادبیات علوم سیاسی و جامعه شناسی کاربرد یافت. <br /> <br /> راشد غنوشی می‌گوید: <br /> <br /> «منظور ما از بنیادگرایی بهره‌وری از اصول اسلام است» <br /> <br /> اما به لحاظ عملی آن‌چه بنیادگرایان مطرح می‌کنند نه پیروی از اصول بلکه در واقع پیروی از شرع و احکام اسلام است. <br /> <br /> اسلام تنها دارای سه اصل توحید نبوت و معاد است که هرگز در تاریخ این دین در مقبولیت آن تشکیک و تردید یا اختلافی وجود نداشته است. <br /> <br /> به این ترتیب بنیادگرایی نه بازگشت به اصول بلکه بازگشت به اشکالی است که در گذشته رواج داشته است. <br /> <br /> حسن البنا، بنیانگذار جمعیت اخوان‌المسلمین در دهه‌ی ۱۹۴۰ دعوت اخوانی‌ها را نوعی دعوت بنیادگرا معرفی کرد. <br /> <br /> نگارنده مقاله «درآمدی بر بنیادگرایی اسلامی» معتقد است جریان‌های دینی و اسلامی در طول قرن بیستم جهت‌گیری‌ها و دغدغه‌های یکسانی داشتند و این موضوع موجب می‌شود که بتوان آن‌ها را تحت عنوان «‌بنیادگرایی اسلامی» دسته بندی کرد. می‌توان گفت بنیادگرایی اسلامی از این منظر نوعی شیوه‌ی تفکر و ایدئولوژی سیاسی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> مضامین و محتوای بنیادگرایی اسلامی شامل محورهای زیر است:<br /> # جامعیت و شمولیت دین اسلام<br /> # پیوند دین و سیاست در اسلام<br /> # بازگشت به اشکال و احکام گذشته&lt;ref&gt;[http://quarterly.risstudies.org/article_981_40120ec1b54a8dd193d70524b14a4232.pdf مقاله درآمدی بر بنیادگرایی اسلامی] غلامرضا خسروی-فصل‌نامه مطالعات راهبردی دروه ۹ شماره۳۱-ص۱۲۷ تا ۱۳۹&lt;/ref&gt;<br /> # برقراری حکومت اسلامی در جهان<br /> # پیکارجویی(خشونت‌گرایی )<br /> <br /> == ریشه‌های بنیادگرایی اسلامی ==<br /> در همه مذاهب اسلامی (چه شیعه و چه سنی) دو نوع تفکر در دین وجود دارد.<br /> <br /> دسته اول دسته‌ای است که می‌توان آن‌را ترقی خواه و نوگرا دانست و دسته دوم دسته‌ای است که باید آن‌را بنیادگرا یا ارتجاعی نام گذاشت. <br /> <br /> دسته اول اهل تعقل و دسته دوم اهل حدیث به شمار می‌روند. در مذهب شعیه به آن‌ها اصولیون و اخباریون گفته می‌شود<br /> <br /> این دو نوع تفکر هم در مذاهب سنی و هم در مذهب شیعه وجود دارد. <br /> <br /> === اصولیون ===<br /> اصولیون در رأی یا فتوا، عقل را مقدم بر حدیث می‌دانند. <br /> <br /> آن‌ها معتقدند احادیث و همچنین آیات قرآن قابل تفسیر هستند و باید در آن تعقل کرد و به عمق معنای آن دست یافت. در مذهب شعیه حامیان این تفکر را اصولیون می‌نامند. اصولیون اساسا روی شرایط جامعه و عقل متکی هستند. به عنوان مثال علمایی مانند آیت‌الله کاظم خراسانی و آیت‌الله نائینی در دوران انقلاب مشروطه از سخنگویان «اصولیون» بودند که نظریاتی بسیار مترقی داشتند. اما روحانیونی مانند [[شیخ فضل‌الله نوری]]، در این دسته قرار نمی‌گیرند.<br /> <br /> در مذهب سنی حامیان و طرفداران تفکر و تعقل در دین را در گذشته معتزله نیز می‌نامیدند. در مذاهب سنی نیز علمایی که به تقدم عقل بر حدیث معتقد بودند، ترقی‌خواه بوده و ضد استبداد وقت قیام کرده‌اند &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> === اخباریون ===<br /> نظرگاه دوم حدیث را برعقل تقدم می‌دارند. <br /> <br /> دانشمندان این دسته هر گونه تعقل در قرآن و حدیث را جرم می‌دانند. دانش این دانشمندان تنها به حفظ کردن حدیث و قرآن محدود می‌شود و هرگز به تفسیر آن نمی‌پردازند. آن‌ها معتقدند اشکال دین، قوائد و احکام دین باید درست همان‌گونه که ۱۴۰۰ سال پیش اجرا می‌شدند هم‌اکنون نیز اجرا شوند. <br /> <br /> در مذهب شیعه حامیان چنین تفکری را اخباریون می‌نامند. شیخ فضل الله نوری از این دسته به شمار می‌رود.در مذهب سنی حامیان چنین تفکری را اشاعره و هم اکنون وهابی می‌نامند. <br /> <br /> اخباریون در استدلال‌های خود می‌گویند فلان صحابه یا فلان خلیفه و یا فلان امام این مطلب را گفت و بنابراین باید به آن عمل کرد. یعنی آن‌ها به حرف‌هایی که از این و آن نقل شده استناد می‌کنند و محتوا و روح قرآن را کنار می‌گذارند. <br /> <br /> === انواع مذاهب اسلامی ===<br /> برای شناخت ریشه‌های بنیادگرایی اسلامی و اعمالی که طایفه‌گرایان و بنیادگرایان اسلامی تحت نام اسلام انجام می‌دهند ضروری‌ است که مذاهب مختلف اسلام و روند شکل‌گیری آن‌ها به طور مختصر بررسی شود. پیروان دین اسلام، اساسا در ۵ مذهب رسمی دسته‌بندی می‌شوند. یکی از آن ها شیعی و ۴ دسته دیگر سنی به شمار می‌روند:<br /> * مذهب شیعه جعفری<br /> * مذهب حنفی<br /> * مذهب مالکی<br /> * مذهب شافعی<br /> * مذهب حنبلی.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;جزوه ریشه‌های بنیادگرایی اسلامی - عباس داوری&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مذهب شیعه ===<br /> پیروان علی (ع) را شیعه می‌گویند. جعفر ابن محمد معروف به «امام صادق» علوم اسلامی را در سطح وسیعی تدریس می‌کرد. مذهب شیعه،‌ به عنوان روش فقهی شیعیان را امام جعفر صادق آموزش داد. نظریه‌پردازان این مذهب یا علمای شیعه جعفری اثنی عشری، در درون این مذهب به دو گروه بزرگ، به نام‌های «اصولیون» و «اخباریون» تقسیم می‌شوند.<br /> <br /> === مذهب حنفی ===<br /> بنیان‌گذار این مذهب، ابو حنیفه نعمان بن ثابت بن زوطی متولد سال ۸۰ هجری در کوفه (وفات یافته در در ۱۵۰ هجری) در بغداد بوده‌ است. او مدتی از شاگردان امام جعفرصادق بود. وی اولین دانشمند اسلامی بود که فقه اسلامی را فصل بندی کرد. ابوحنیفه در روش فقهی خود، عقل را مقدم بر حدیث می‌دانست. یعنی معتقد بود بجای اطاعت بی تعقل از هر آن‌چه نقل می‌شود باید احادیث و همچنین آیات قرآن را تفسیر و تعبیر نمود.<br /> <br /> به ابو حنیفه و کسانی که عقل را مقدم بر حدیث می‌دانستند، «اصحاب الرأی» می‌گفتند. «منصور دوانیقی»، خلیفه دوم عباسی ابوحنیفه را به اجبار از کوفه به بغداد آورد و دستور داد قاضی بغداد شود. <br /> <br /> منصور، مذهب خود و تمام کسانی که تابع دولت او بودند را به‌ نام مذهب حنفی اعلام کرد و به این صورت روش فقهی ابوحنیفه، به عنوان مذهب اهل سنت به رسمیت شناخته شد. مذهب حنفی اولین مذهب رسمی سنی‌ها و بزرگترین مذهب در میان آنان است. درکشورهای پاکستان، بنگلادش، ترکیه، افغانستان،عراق و اربکستان اکثریت دارد. در ایران نیز اکثر بلوج‌های سنی، پیروان مذهب حنفی هستند.<br /> <br /> === مذهب مالکی ===<br /> بنیان‌گذار این مذهب، مالک بن انس متولد سال ۹۵ هجری و درگذشته ۱۷۹ هجری در مدینه است.درکشورهای نیجریه، سودان، الجزایر و مراکش مذهب مالکی در اکثریت است.<br /> <br /> === مذهب شافعی ===<br /> بنیان‌گذار آن محمد ابن ادریس الشافعی متولی ۱۵۰ هجری در غزه و متوفی در ۲۰۴ هجری درمصر بود. او از شاگردان مالک‌ ابن انس بود. شافعی را یکی از دانشمندان مهم فقه اسلامی معرفی می‌کنند. افکارش نزدیک به ابو حنیفه بود. پیروان او در کشورهای اندونزی، مصر و مالزی اکثریت دارند. شافعی دومین مذهب سنی‌ها از تظر تعداد پیروان است و نزدیک‌ترین مذهب سنی‌ها به شیعه‌ها است. الشافعی نیز عقل را مقدم بر حدیث می‌داند.<br /> <br /> === مذهب حنبلی ===<br /> بنیانگذر این مذهب، احمد بن حنبل متولد ۱۶۴ هجری است و در ۲۴۱ در بغداد فوت کرد. کتاب حدیث او به‌نام «مسند احمد» است.<br /> <br /> او از شاگردان و پیروان شافعی بود ولی حدیث را مقدم بر عقل می‌دانست. این به این معناست که نباید آیات قرآن یا احادیث را هیچ‌گونه تفسیر و تعبیر کرد، بلکه باید عینا اجرا نمود. از دیدگاه آنان تفسیر و تعقل در آیات قرآن گناه است.<br /> <br /> اکثریت مردم عربستان پیرو مذهب حنبلی هستند. بیروان این مذهب به تعداد کمی در عراق، یمن، سوریه و ... وجود دارند. مذهب حنبلی از نظر تعداد پیروان، کوچکترین مذهب سنی است. بعد از احمد حنبل، خلفای عباسی دیگر اجازه ندادند مذهب جدیدی از سنی‌ها به‌وجود آید. تا آنجا که به ریشه اعتقادات اسلامی، یعنی سه‌ اصل دین برمی‌گردد، همه مذاهب در آن مشترک هستند.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> === نظریه حاکم قاهر ===<br /> از زمانی‌که حکومت عباسیان رو به ضعف نهاد (قرن چهارم هجری) و حکومت‌های محلی مختلف ایجاد شد، این سؤال در بین نظریه پردازان مذهب سنی به وجود آمد که مبنای مشروعیت این حکومت‌ها چیست؟ <br /> <br /> در این بین نظریه‌ی جدیدی به‌وجود آمد که حکومت شورایی را نفی می‌کرد و نظریه «حاکم قاهر» را حتی اگر «فاجر» باشد، می‌پذیرد. البته پایه اولیه «حاکم قاهر»، به شکل دیگری درنوشته‌های احمدحنیل وجود داشت. این مسئله در نظریه سلفی‌های بعدی به اوج رسید. جوهر نظریه سلفی‌ها، در مورد مشروعیت حکومت، نفی حکومت شورایی و تبلیع قدرت حاکم است. یعنی حاکم مسلمان باید قدرت داشته باشد، حتی اگر فاسق و فاجر باشد.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> === سلفیه ===<br /> سلفی‌گری یا سلفیه نام فرقه‌ای است که خود را پیرو «سلف صالح» می‌دانند. منظور از سلف صالح پیامبر و صحابه (کسانی که پیامبر را دیده‌اند)، تابعین (کسانی که صحابه پیامبر اسلام را دیده‌اند و دین اسلام را از آنان گرفته‌اند) و تابع تابعین (کسانی که صحابه را ندیده‌اند و دین اسلام را از تابعین گرفته‌اند) است.&lt;blockquote&gt;مکتب سلفیه از آغاز قرن چهاردهم هجری بر سر زبان‌ها افتاد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[[سلفی کسیت و جه می‌گوید؟]] - سایت مشرق &lt;/ref&gt; پیروان سلفیه خود را پیرو مکتب «اهل حدیث» می‌دانند که توسط «احمد بن حنبل» پایه‌گذاری شد. مهمترین نظریه‌پرداز سلفیه و از پرکارترین عالمان در این زمینه، احمد بن الحلیم معروف به ابن تیمیه متولد ۶۶۱ هجری در حران و درگذشته ۷۲۸ هجری در دمشق است. او پس از نشستن درکرسی تدریس و استفتاء به جای پدرش، عقایدی در مسائل توحیدی و جانب‌داری از اهل حدیث و پیروی از سلف و مخالفت با سایر گروه‌های فکری و فرقه‌های کلامی و فقهی بیان کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ابن تیمیه درباره حکومت نظریه‌ی جدیدی داد. او به اینکه حکومت با بیعت روی کار آمده یا از طریق شورا بوده یا با رضایت مردم یا با زور روی کار آمده است کاری نداشت. در کتاب «السیاسة الشرعیة» می‌گوید: «در فرماندهی جنگ،‌ فرد قوی و شجاع حتی اگر فاجر باشد بر فرد ضعیف حتی اگر امانت‌دار باشد مقدم است.» ابن تیمیه در کتاب «فتواهای ابن تیمیه» می‌نویسد: «شریعت آن‌چه را که واجب کرده، بر حسب امکان است. در عبادات و معاملات بر حسب امکان شرط می‌کند. بنابراین مجاز است که دستور ولی امر (حاکم) - حتی با وجود داشتن فجور - اجرا شود، هرچند ترجیح این است که حتی‌الامکان عادل و بدون مفسده باشد...کما اینکه عمربن خطاب به دلیل برتر شمردن مصلحت در کاری، کسی که فجور داشت را به کار می‌گرفت.»&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === تکفیر کردن سایر مسلمانان ===<br /> «تکفیر» به طور سیستماتیک از سلفیه شروع شده است. البته در سایر مذاهب هم تکفیر کردن فرد یا افراد وجود داشته است. در کتاب «ادیان و مذاهب در عراق» نوشته رشید خیون آمده است، حنبلیه شیعه را به دلیل این که علی را افضل ابوبکر می‌دانند تکفیر کرده و هم‌چنین جهمیه (کسانی که معتقدند قرآن مخلوق است) و معتزله و فاطمیه و اسماعیلیه را تکفیر کرده‌ است.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> === وهابیون ===<br /> [[پرونده:محمد بن عبدالوهاب.JPG|جایگزین=محمد بن عبدالوهاب و بنیاد گرایی اسلامی|بندانگشتی|محمد بن عبدالوهاب بنیان‌گذار فرقه وهابی]]<br /> تا قرن ۱۲هجری، تمامی سلفیه‌ها از ابن تیمیه پیروی می‌کردند. در قرن ۱۲هجری، نظریه جدیدی به نام وهابیه به‌وجود آمد. بنیان‌گذار این تفکر محمد بن عبدالوهاب (اهل عربستان) است. او حرف‌های خود را به احمد بن حنبل و ابن تیمیه مستند می‌کرد. جوهر نظریه وهابیون در پهنه سیاست، مربوط به حاکمیت است. این نظریه معتقد است حکومت را باید به زور سلاح به دست آورد. هر مسلمانی وظیفه دارد از حاکم قدرتمند، پیروی کند. محمد بن عبدالوهاب با محمد بن سعود درشبه جزیره عربستان، هم پیمان شد و به این وسیله، دولت سعودی اول در سال ۱۱۵۷ هجری تأسیس شد.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; <br /> <br /> == حکومت، اصلی‌ترین هدف بنیادگرایی اسلامی ==<br /> بنیادگرایی در اساس معتقد به استقرار و برپایی حکومت اسلامی‌ است و می‌توان گفت، اصلی‌ترین دغدغه بنیادگراها رسیدن به حاکمیت است. در همین راستا حکومت اسلامی مدنظر بنیادگراها بر چند پایه استوار است.<br /> # یکی از ارکان و منابع مشروعیت حکومت اسلامی، دین است.<br /> # اولین شرط فرمانروای اسلامی اعتقاد به شریعت و قوانین آن است.<br /> # وظیفه حکومت اسلامی ابتدا، اجرای احکام الهی و در مرحله بعد گسترش اسلام در سرتاسر جهان است.<br /> # حکومت اسلامی، حکومتی جهانی‌ است. مرزهای حکومت دینی معطوف به شاخص‌هایی چون نژاد، رنگ پوست، زبان، سرزمین و غیره نیست؛ بلکه متکی به ایده و تفکر اسلامی‌ است.<br /> # دولت اسلامی در عرصه قانون‌گذاری محدودیت دارد. قوه مقننه دولت اسلامی حق تشریع و وضع قانون را ندارد. این حق صرفا متکی به اراده و خواست خداوند و امام او محدود می‌شود.&lt;ref&gt;[http://quarterly.risstudies.org/article_981_40120ec1b54a8dd193d70524b14a4232.pdf مقاله درآمدی بر بنیادگرایی اسلامی] نوشته غلامرضاخسروی - فصل نامه مطالعات راهبردی دوره ۹ شماره۳۱ ص ۱۳۶ و ۱۳۷&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نظریه ولایت فقیه ==<br /> ولایت فقیه نظریه‌ای است که خمینی آن را در کتاب حکومت اسلامی خود ارائه کرده و برای اولین بار در تاریخ شیعه با این وسعت و دامنه پرورانده است.<br /> <br /> خمینی عملا اهل حدیث و از نحله‌ی اخباریون بود، اگر خود چنین نمی‌گفت اما تفکر و عمل او این امر رااثبات می‌کرد. وی حامی تفکرات شیخ فضل الله بود. حامی اجرای احکام اسلامی درست همان‌گونه که ۱۴۰۰ سال پیش اجرا می‌شدند بود و از همه مهم‌تر به جهان‌وطنی‌دینی، خلافت اسلامی و نوعی آپوکالپتیزم معتقد بود. خمینی بر همین اساس نظریه ولایت فقیه را ایجاد کرد.<br /> <br /> او این کلمه را از آیه‌ی «اطیعوالله و اطیعوا الرسول و اولی‌ الامر منکم» (اطاعت کنید از خدا و رسول خدا و از صاحبان امر خودتان - آیه‌ی ۵۹ سوره‌ی نساء) گرفته است. او اولی الامر را معادل ولی فقیه می‌داند.<br /> [[پرونده:جلد کتاب حکومت اسلامی.JPG|جایگزین=تئوری نظریه بنیادگرایی اسلامی ولایت فقیه در کتاب حکومت اسلامی خمینی|بندانگشتی|300x300پیکسل|جلد کتاب حکومت اسلام نوشته خمینی]]<br /> در تاریخ اسلام از قدیم، نظرگاه‌ها و برداشت‌ها و عملکردهایی حول این موضوع وجود داشته است اما بسیاری از علمای اصولی و به ویژه ائمه شیعه آن را نپذیرفته‌اند. آن‌ها هرگز هدف خود را ایجاد یک حاکمیت سیاسی واحد در جهان اعلام نکرده‌اند&lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تعریف دگماتیسم و پراگماتیسم و نمونه تاریخی آن ===<br /> «دگماتیسم»، به معنی قشریگری است. کسی که دگم است هرگز تغییر را نمی‌پذیرد. در نتیجه معتقد است اشکالی و فرم‌هایی که در گذشته مورد استفاده بوده‌اند باید عینا بکار گرفته شوند. یعنی نمی‌توان آن‌ها را با زمان منطبق کرده و تغییر داد.<br /> <br /> بنیادگرایی نوعی دگماتیزم نیز به شمار می‌رود. بنیادگرایان اسلامی خواهان اجرای فرم‌های گذشته هستند. به عنوان مثال آن‌ها معتقدند تمامی مجازات‌هایی که ۱۴۰۰ سال پیش رواج داشته است باید هم‌اکنون اجرا شود. این در حالی است که چه بسا یک مجازات در آن زمان معتدل به شمار رود اما هم‌اکنون قابل قبول نباشد.<br /> <br /> سازمان مجاهدین خلق در این رابطه دیدگاهی کاملا متفاوت دارند. آن‌ها معتقد به [[دینامیزم قرآن]] هستند و به این ترتیب اسلام خود را با اسلام خمینی کاملا متضاد می‌دانند. این مباحث در کتابی به نام [[دو اسلام سراپا متضاد]] شرح داده شده است.<br /> <br /> این دگماتیسم را به عنوان نمونه در تاریخ اسلام، در«خوارج» و با شعار «لا حکم الا الله» می‌توان مشاهده کرد. «پراگماتیسم» هم به معنی قربانی کردن اصول در مقابل منافع است. در حکومت مبتنی بر ولایت فقیه در ایران با هر دو این عناصر مواجه هستیم.<br /> <br /> یکی از انواع و نمونه‌ی دگماتیزم یا قشریگری در اسلام خوارج هستند. آن‌ها هیچ‌گونه نواندیشی را نمی‌پذیرفتند و معتقد بودند هر آن‌چه واقع می‌شود حکم خداست: لاحکم الا الله<br /> <br /> همچنین پراگماتیزم به معنی قربانی کردن اصول در برابر منافع است که لاجرم نتیجه‌ی دگماتیزم، قشری‌گری و بنیادگرایی است.<br /> <br /> نمونه‌ی استفاده پراگماتیک از اسلام در همان ابتدای تاریخ اسلام پس از شهادت علی(ع) با استقرار حکومت بنی‌امیه رخ داد. و کانون تئوری آن تقدس حاکمیت بود. این تئوری می‌گوید، باید به حاکمیت هر چه که باشد تن داد این نظریه می‌گوید:<br /> <br /> حاکمیت هر چه هست، همان مورد تأیید اسلام است و اسلام دستور می‌دهد که از آن تبعیت شود.<br /> <br /> از زمان خلفای بنی‌امیه طبقه‌ای به‌وجود آمد به اسم طبقه فقها و آخوندهایی که کارشان توجیه عملکردهای حکومت و خلافت به نام اسلام بود. از مثال‌های خیلی معروف این طبقه در سال‌های اولیه ابوهریره بود که به عنوان یک صحابه پیامبر سخنان زیادی از آن حضرت بیان می‌کرد، یا عمروعاص که از چهره‌های سیاسی معروف بود. عمروعاص به معاویه می‌گفت هر روایتی که برای حکومت لازم داری من از قول پیغمبر نقل می‌کنم.<br /> <br /> این تفکر را در جمهوری اسلامی نیز به عنوان یک حکومت بنیادگرا می‌توان دید. «آذری قمی» یک از آخوندهای حکومتی در جمهوری اسلامی می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«آنچه بر همه چیز مقدم است حکومت است و با حاکم باید بیعت کرد ولو اینکه اعلم نباشد، ولو اینکه مجتهد نباشد، ولو اینکه عادل نباشد»&lt;/blockquote&gt;در این منطق سه نمونه بزرگ تاریخی حکومت اسلامی، حکومت بنی‌امیه (صدسال)، خلافت عباسیان ( پانصدسال) و امپراطوری عثمانی بودند. <br /> <br /> در طول تاریخ به دلیل مبانی تئوریکی که در شیعیان وجود داشت که نتیجه حمایت از علی (ع) بود چنین نظریاتی مطرود بودند. در شیعه عنوان «اولی‌الامر» تنها برای ائمه معصومین و امام زمان بکار برده می‌شود و نه برای حاکم وقت. درست برعکس در شیعه بطور عام از ارزش‌های ایستادگی در برابر امام جائر و ایستادگی در برابر سلطان جابر سخن می‌رود و برجسته‌ترین نمونه‌ی تاریخی هم قیام عاشورا و رویه‌ی امام حسین است.&lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه ـ انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نظریه پیروی مطلق از حاکم اسلامی درست مانند آن‌چه بنی‌عباس و بنی‌امیه به آن معتقد بودند، برای اولین بار در مذهب شیعه با خمینی و بر مبنای نظریه ولی فقیه ایجاد و عملی شد. <br /> <br /> === تکامل نظریه ولایت فقیه خمینی ===<br /> تاریخچه پیدایش ولایت فقیه اساسا از قرن یازدهم به بعد قوت گرفت و استنادات خمینی به ملا محسن نراقی که در دوران فتح‌علی شاه می‌زیست، برمی‌گردد.<br /> <br /> درمقدمه کتاب حکومت اسلامی آمده است:&lt;blockquote&gt;«پس از مرحوم نراقى، حضرت امام [[خمینی|خمينى]] تنها فقيهى است كه علاوه بر بحث در اين مورد مثل ساير فقيهان به تناسب مسائل مختلف، ولايت فقيه را در تصدى امر حكومت با همان معناى جامع و شامل، براى اولين بار با روشنى و تأكيد و تصريح، تفصيلا مورد بررسى و اثبات قرار داده است و چنان كه اشاره شد مبحث ولايت فقيه را يك بار به صورت شفاهى در طى سيزده جلسه در نجف اشرف تدريس نموده‏‌اند كه كتاب حاضر، صورت مكتوب و ويرايش ‏شده همان درس‌هاست.»&lt;ref&gt;کتاب حکومت اسلامی - نوشته خمینی - مقدمه&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;خمینی در این زمینه دو کتاب معروف دارد. کتاب ولایت فقیه یا همان «حکومت اسلامی» که بخشی از مجموعه درس‌های خمینی در نجف است که در سال ۱۳۴۸ تدوین شده و در آن طرح [[خمینی]] برای حکومت ارائه شده است. دیگری کتاب «کشف الاسرار» است که در آن بحث حکومت اسلامی مطرح نیست اما اشاره دارد که حکومت باید اسلام را رعایت کند. انتقاداتی که خمینی به حکومت [[رضاشاه پهلوی|رضاشاه]] دارد در این کتاب آمده است. این کتاب در ۱۳۲۲ منتشر شده‌ است.<br /> <br /> در سخنان و مواضع خمینی تا زمانی که در قدرت نبود، نطریه ولایت فقیه بیشتر برپایه‌ی دگماتیزم استوار می‌شود. او با رسیدن به قدرت، پراگماتیسم ارتجاعی را نیز به آن می‌افزاید. تبعیت از تئوری قدرت از همین نقطه‌ در نظرات او اوج می‌گیرد. نظریه ولایت فقیه که در کتاب حکومت اسلامی مطرح شده است، در دهه ۴۰ عرضه شد. یعنی زمانی که فرضیه رسیدن به حکومت در خمینی شکل می‌گیرد و به دنبال محقق کردن آن است. می‌توان گفت پیش از این‌که نظریه‌ی ولایت فقیه یک نظریه و دکترین اسلامی و فقهی شیعه باشد، یک زمینه سازی تئوریک برای دوران حکومت خمینی است. <br /> <br /> خمینی در کتاب حکومت اسلامی می‌گوید، اگر فرد لایقی که دارای خصلت‌های مرجع تقلید بودن باشد به‌ پا‌خاست و حکومت را تشکیل داد همان ولایتی را دارد که رسول اکرم در اداره امور جامعه داشت، لذا بر همه مردم لازم است که از او اطاعت کنند.<br /> <br /> در سال ۱۳۶۶ [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]]، ولی فقیه کنونی رژیم ایران در نماز جمعه گفت که حکومت اسلامی در چهارچوب احکام الهی اختیار دارد و باید در این چهار چوب حرکت کند. خمینی در نامه‌ معروفی جواب او را داد و حرفش را رد کرد و به صراحت اعلام کرد که اختیارات ولایت فقیه هیچ محدودیتی ندارد.خمینی گفت:&lt;blockquote&gt;«از بیانات جناب‌عالی درنماز جمعه این‌طور ظاهر می‌شود که شما حکومت را به معنی ولایت مطلقی که از جانب خدا به نبی‌ اکرم واگذار شده‌است و از اهم احکام الهی است و بر جمیع احکام فرعی الهی تقدم دارد صحیح نمی‌دانید... باید عرض کنم که حکومت که شعبه‌ای از ولایت فقیه رسول‌الله است یکی از احکام اولیه اسلام است و مقدم بر تمام احکام فرعیه حتی نماز و روزه و حج است. حکومت می‌تواند قرارداهای شرعی را که خود با مردم بسته است در موقعی که آن قرارداد مخالف مصالح کشور و اسلام باشد یک جانبه لغو کند و می‌تواند هر امری چه عبادی و چه غیر عبادی باشد، مادام که جریان آن مخالف مصالح اسلام است از آن جلوگیری کند.»&lt;/blockquote&gt;خمینی در پایان این جوابیه سخنان خامنه ای را ناشی از عدم شناخت ولایت مطلقه الهی برمی‌شمرد. بنا به گفته‌های خمینی آنچه که محور حکومت اسلامی را تشکیل می‌دهد حفظ حکومت است.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه ـ انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ویژگی‌های بنیاد‌گرایی ==<br /> تفکر بنیادگرا و به ویژه بنیاد‌گرایی اسلامی که در حکومت ولایت فقیه متجلی می‌شود دارای ویژگی‌های بارزی است. یکی از این ویژگی‌ها زن‌ستیزی است.<br /> <br /> === زن ستیزی ===<br /> [[پرونده:سرکوب زنان با گشت ارشاد.JPG|جایگزین=نبودن آزادی پوشش در نظریه بینادگرایی اسلامی|بندانگشتی|دستگیری زنان به بهانه بدحجابی]]<br /> زن ستیزی اساسی‌ترین ویژگی بنیادگرایی اسلامی در چهارچوب ولایت فقیه است.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;اسلام دموکراتیک پاسخ بنیادگرایی خمینی - سخنرانی مریم رجوی در آبان ۱۳۷۴ درنروژ- ص۱۵&lt;/ref&gt; این تفکر زن را موجودی ناقص، عامل گناه و ناتوان می‌بیند. این ویژگی قلب اندیشه‌ی ولایت فقیه را تشکیل می‌دهد. هر گونه خدشه به این ویژگی تمامیت این نظام فکری را به خطر می‌اندازد. تمامی دستگاه ثواب و گناه در این نظام فکری که برای تحمیق و تسلط بر عموم و وعده‌ی جهنم و بهشت بر اساس گناهان جنسی شکل می‌گیرد. نتیجه‌ی چنین تفکری رویکرد جنسیتی و حذف زن است. به عنوان مثال اگر حتی یک زن به مجلس خبرگان راه یابد می‌توان گفت که نظام ولایت فقیه به طور کامل تغییر ماهیت داده است. تغییر ماهیت از این منظر به منزله‌ی نابودی است. <br /> <br /> در قانون اساسی جمهوری اسلامی ارث زن و دیه زن نیز نصف مرد است. کار کردن، مسافرت و بسیاری امور دیگر نیز برای زنان تنها با اجازه‌‌ی همسر امکان پذیر است. <br /> <br /> حکومت ولایت فقیه درخصوصی‌ترین امور زندگی مردم، به ویژه زنان دخالت می‌کند. قانون حجاب اجباری برای زنان و ممنوعیت ورود زنان به استادیوم‌های ورزشی از این جمله‌اند. شانس زنان برای اشتغال بسیار کمتر از مردان است. در مدیریت جامعه به خصوص در رهبری سیاسی، هیچ زنی وجود ندارد و در قانون اساسی زنان از قضاوت و ریاست جمهوری و رهبری به طور مطلق و به صراحت منع شده‌اند. طبق گفته‌ی صریح خامنه‌ای بالاترین نقش زن، مادری و خانه داری است.<br /> <br /> اعدام زنان و حتی تیرباران زنان باردار و انجام شکنجه‌های خاص برای زنان با تشکیل واحد‌های ویژه مانند «واحد مسکونی» در زندان‌ها، از نمونه‌های بارز زن ستیزی در نظام ولایت فقیه است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> در کتاب خاطرات حسین‌علی منتظری که در دسامبر ۲۰۰۰ منتشر شد، منتظری اذعان می کند که تجاوز به دختران در زندان‌های ایران یک امر رایج و سیستماتیک بوده است. او نوشته است:&lt;blockquote&gt;«بسیاری از آنان که در ارتباط با سازمان مجاهدین دستگیر شده بودند،‌ دختر بودند و آن‌ها را به جرم محاربه اعدام می کردند…. من به مقامات قضائیه و زندان اوین و سایرین به نقل از امام گفتم که نباید دختران مجاهد را اعدام کرد و به قاضی ها گفتم که برای دختران فرمان اعدام ننویسید. این چیزی است که من گفتم ولی آن‌ها صحبت‌های مرا تحریف کردند و از قول من گفتند: «دختران را اعدام نکنید. اول یک شب با آن‌ها ازدواج کنید و بعد آن‌ها را اعدام کنید.»&lt;ref&gt;[http://women.ncr-iran.org/fa/1394/07/20/%d9%82%d8%a8%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%85-%d8%af%d8%ae%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%da%a9%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%db%8c%d8%af-%d8%a8%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%87%d8%a7/ قبل از اعدام دختران باکره باید به آنها تجاوز شود تا به بهشت نروند]- سایت زنان نیروی تغییر&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === انحصار طلبی ===<br /> انحصارطلبی یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت بنیادگرای ولایت فقیه در ایران است. نظریه ولایت فقیه بر پایه حاکمیت و سیطره ولی فقیه بر تمام امور اجتماعی و سیاسی جامعه بنا شده است. رژیم ایران با سرکوب دگراندیشان،‌پیروان دیگر ادیان و اقلیت‌های مذهبی و تکفیر آن‌ها شیوه‌هایی را که سلفیون و اهل حدیث و اخباریون در شیعه انجام می‌داند، به صورت قانون شرع اجرا می‌کند. رژیم ولایت فقیه در درون خود نیز تکثر را نمی‌پذیرد و از ابتدای انقلاب ضدسلطنتی تا کنون بارها به جراحی جناح‌ها و باندهای درونی خود پرداخته است. خمینی در پاریس برای اطمینان دادن به طرف‌های خارجی به نهضت آزادی نزدیک شد و بازرگان را ما‌ٔمور تشکیل کابینه کرد، اما در اولین فرصت با [[گروگان‌گیری در سفارت آمریکا]] زمینه‌ی حذف آن‌ها را فراهم کرد. او در مرحله بعد در انتخابات ریاست جمهوری، برای جلوگیری از انتخاب شدن کاندیدای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] یعنی [[مسعود رجوی]] ، بر خلاف قول خود مبنی در دخالت نکردن در انتخابات، با صدور حکمی وی را از لیست کاندیداها حذف کرد. همچنین بعد از انتخاب بنی صدر به ریاست جمهوری در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ بار رأی مجلس بنی صدر از ریاست جمهور عزل کرد و حکومت ولایت فقیه در آن مقطع خود را تک پایه نمود. همچنین خمینی در جریان [[انقلاب فرهنگی]] هزاران استاد دانشگاه و دانشجوی دگر اندیش را از دانشگاه اخراج کرد و آن‌را آن‌چنان که می‌گفت اسلامی نمود.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== جنگ قدرت در نظام ولایت فقیه ====<br /> حکومت ولایت فقیه در ظاهر دارای مجلس و احزاب و جنا‌ه‌هایی است که در مسائل متعددی با هم اختلاف نیز دارند. این موضوع باعث شده که افرادی در غرب این رژیم را یک حکومت دارای درجاتی از دموکراسی تلقی کنند. این اختلافات در واقع نوعی جنگ قدرت ناشی از تضاد منافع باند‌های حاکم است. این خصوصیت در واقع ویژگی خاصی نیز به سرکوب در رژیم ولایت فقیه می‌دهد. جناح‌های حاکم در رژیم ولایت فقیه درمورد سرکوب مخالفان هیچ تردیدی به خود راه نمی‌دهند و در این موضوع کاملا توافق دارند. در زمان حکومت خمینی جنگ قدرت بین جناح‌های حاکم بسیار کمتر بود. در آن‌زمان نهضت آزادی فعالیت بسیار محدودی داشت اما بعدها به رغم اختلافات بسیار بین جناحهای حاکمیت، نهضت آزادی نیز کاملا ممنوع شد.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> == پایه‌‌های حکومت ولایت فقیه ==<br /> نظام ولایت فقیه بر دو پایه اصلی سرکوب داخلی و صدور بنیادگرایی یا [[صدور بحران]] بنا شده است. این ویژگی در فرهنگ سیاسی با نام‌های دیگری از جمله، صدور ارتجاع، صدور بحران، جنگ طلبی و صدور تروریسم نام‌گذاری می‌شود. در فرهنگ سیاسی جمهوری اسلامی از این موضوع با اصطلاح «صدور انقلاب» نام‌ برده می‌شود و در واقع هسته‌ی اولیه‌ی ایده تشکیل «خلافت اسلامی» یا «حکومت جهانی اسلام» است.&lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> === سرکوب در نظام ولایت فقیه ===<br /> [[پرونده:سرکوب تظاهرات توسط لیاس شخصی‌ها.JPG|جایگزین=لباس شخصی‌های بینادگرای وابسته به ولی فقیه تظاهرات را سرکوب می‌کنند|بندانگشتی|300x300پیکسل|سرکوب تظاهرات در سال ۱۳۸۸ توسط لباس شخصی‌های وابسته به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی]]<br /> تفاوت اساسی سرکوب در رژیم ولایت فقیه نسبت یه بقیه نظام‌های سرکوب‌گر، همه جانبه بودن آن است. در دیکتاتوری پهلوی سرکوب سیاسی حاکم بود. در حکومت ولایت فقیه، از آنجا که توجیه سرکوب بر پایه‌ی مذهب صورت می‌گیرد، سرکوب به عرصه اجتماعی و زندگی خصوصی مردم کشیده می‌شود. به این ترتیب سرکوب اجتماعی زیر ساخت سرکوب سیاسی را هم تشکیل می‌دهد.<br /> <br /> از اصلی‌ترین مظاهر سرکوب در نظام ولایت فقیه، سرکوب زنان است تا جایی که این رژیم به عنوان یک رژیم زن ستیز شناخته شده است. رژیم بنیادگرای ولایت فقیه بر [[ایدئولوژی جنسیت]] و تبعیض جنسی بنا شده است، آن‌چنان‌که اگر دستگاه سرکوب رژیم ولایت فقیه در عنصر اجتماعی و به طور خاص در سرکوب زنان دچار شکاف شود و مرزهایش در این بخش شکسته شود، این شکاف راه به عنصر سیاسی می‌برد و کل ساختار آن‌ را در هم می‌شکند.<br /> <br /> وجه دیگر سرکوب در حکومت ولایت فقیه سرکوب اقلیت‌های مذهبی‌ است. در یک نظام دیکتاتوری کلاسیک، اقلیت‌های مذهبی تهدیدی برای نظام نیستند، اما در نظام بنیادگرای مذهبی ولایت فقیه، آن‌ها تهدید به شمار می‌روند زیرا تفکر انحصارطلبانه‌ی این تفکر را که بر ایجاد جهان‌ وطنی‌ اسلامی و هلال شیعی استوار است، زیر سوال می‌برند. به این ترتیب اگر اقلیت‌های مذهبی در تبلیغ و رفتارها و مناسک مذهبی خود آزاد باشند، تمامیت نظام بنیادگرای اسلامی دچار تتنش می‌شود. &lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه ـ انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> === صدور بنیادگرایی در حکومت ولایت فقیه ===<br /> حکومت جمهوری اسلامی به دلیل ماهیت بنیادگرای خود قادر به حل مشکلات واقعی جامعه‌ی مدرن امروزی نیست. در سال ۱۳۵۷ بعد از سقوط یک رژیم دیکتاتوری نیروهای زیادی درجریان آن انقلاب آزاد شدند. نیروهایی که تشنه‌ی آزادی و برابری بودند. خمینی می‌دانست که یا باید این نیروها را در راه ساختن یک نظام دموکراتیک و یک پیشرفت اقتصادی - اجتماعی به کار بگیرد و از سویی به مطالبات آن‌ها پاسخ گوید یا آن که این نیرو رادر راستای توسعه طلبی و صدور انقلاب و بنیادگرایی به کشورهای دیگر بر اساس تئوری گسترش حکومت اسلامی بکار بندد. خمینی با به‌کار گیری روش دوم نه تنها می‌توانست از پاسخ به مطالبات مردمی به بهانه‌‌ی جنگ خودداری کند بلکه با سرکوب هر‌گونه آزادی‌خواهی در کشور و از سویی تهییج نیروهای جبهه‌ی خود، حکومت خود را تضمین نماید. به این ترتیب جنگ‌طلبی و صدور بحران یکی از مبانی اصلی حکومت ولایت فقیه از ابتدای انقلاب ضدسلطنتی بوده است. &lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> درمقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی در زیر تیتر ارتش مکتبی آمده‌ است:&lt;blockquote&gt;«درتشکیل و تجهیز نیروهای دفاعی کشور توجه برآن است که ایمان و مکتب اساس و ضابط باشد، بدین جهت ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب در انطباق با هدف فوق شکل داده می‌شوند و نه تنها حفظ و حراست از مرزها بلکه با رسالت مکتبی یعنی جهاد در راه خدا و مبارزه در راه خدا و مبارزه در راه گسترش حاکمیت قانون خدا در جهان را نیز عهده‌دار خواهند بود (و اعدوالهم مااستطعتم من قوه و من رباط الخیل ترهبون به عدوالله و عدوکم و آخرین من دونهم).»&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایرا]ن -مقدمه - ویکی نبشته&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;در چند جای دیگر درمیان اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز تصریح شده که حمایت و تلاش برای گسترش حاکمیت جهانی اسلام از اهداف و وظایف جمهوری اسلامی‌ است. در کتاب حکومت اسلامی خمینی مکرر بر این تصریح شده که مرزها از نظرش اسلامی است و نه جغرافیایی. احمد خمینی فرزند خمینی در تاریخ ۱۰دی‌ ماه ۱۳۷۰، گفت:&lt;blockquote&gt;«انقلاب اسلامی موجب بیداری همه‌ی بلاد اسلامی شده‌ است. از صدور انقلاب و ایجاد هسته‌های مقاومت درتشکیلات اسلامی انقلابیون نباید قدمی کوتاه بیاییم، اسلام مرز ندارد و برای برپایی حکومت‌های اسلامی و اجرای حدودالله ما سر از پا نمی‌شناسیم و هدف جمهوری اسلامی و مسئولین آن چیزی جز برقراری حکومت جهانی اسلام نیست. روش‌ها و منش‌های سیاسی با هم فرق می‌کند ولی هدف را هیچ مسلمان انقلابی پیرو خط امام فراموش نمی‌کند.»&lt;/blockquote&gt;سید محمد خاتمی رئیس جمهور سابق جمهوری اسلامی نیز در این زمینه «نظریه‌ی بسط» را مطرح کرد و گفت:&lt;blockquote&gt;«برای اینکه نظام اسلامی حفظ بشود، تنها راه برون رفت توسعه انقلاب به خارج است.»&lt;ref&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==== بحران آفرینی و جنگ با عراق ====<br /> خمینی از همان ابتدای روی کار آمدن، به دنبال صدور «انقلاب اسلامی» به خارج مرزهای ایران بود و عراق به دلیل شرایط ویژه‌ای که دارا بود، بهترین کاندید برای این سیاست بود زیرا حرم‌های ائمه شیعه در عراق است. ۶۰درصد جمعیت عراق شیعه هستند. بین ایران و عراق مرز مشترک طولانی وجود دارد و خمینی و اطرافیانش به خاطر اقامت طولانی در عراق با مسائل آن آشنا بودند. روزنامه‌هایی مانند کیهان و اطلاعات در بهمن و اسفند ۱۳۵۷ با عنوان «انقلاب اسلامی عراق» این کشور را در کانون توجه خود قرار داده بودند و در مطالب خود از «رزمندگان انقلاب اسلامی عراق» جهت استقرار حکومت اسلامی، نام می‌بردند.<br /> <br /> بحران‌های مرزی، درگیری‌ها و دخالت‌های جمهوری اسلامی در عراق، از سال ۱۳۵۸ شروع شد. <br /> <br /> خمینی از جنگ ایران و عراق با عنوان مائده آسمانی یاد می‌کرد. او به رغم اینکه ارتش و سپاه قدرتمندی نداشت به غایت از جنگ استقبال می‌کرد. زیرا جنگ ایران و عراق اهرمی بود که به مدت ۸ سال برای سرپوش گذاشتن بر بحران‌های داخلی و تحکیم پایه‌های خود از آن استفاده کرد. در سال ۱۳۶۱ که عراق از خرمشهر عقب نشینی کرد و صلح در دسترس بود. سران کشورهای کنفرانس اسلامی و بسیاری از شخصیت‌های بین‌المللی برای میانجی‌گری به تهران آ‌مدند و حتی حاضر شدند غرامت ناشی از جنگ را به ایران بدهند و دولت عراق نیز از همان ماه‌های آغاز جنگ خواهان آتش بس و صلح بود. اما خمینی زیر بار نرفت و رژیم ولایت فقیه جنگ را ادامه داد. شعار خمینی فتح قدس از طریق کربلا بود. جنگ ایران و عراق یک میلیون کشته و دومیلیون زخمی به ‌اضافه هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران بر جای گذاشت.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;کتاب شناخت رژیم ولایت فقیه- انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== ماجرای سلمان رشدی ====<br /> در بهمن ۱۳۶۷ خمینی فتوای قتل سلمان رشدی را به خاطر نوشتن کتاب آیات شیطانی صادر کرد. این در حالی بود که تظاهرات علیه انتشار این کتاب از ماه‌ها قبل در هند و پاکستان و چند کشور دیگر انجام شده بود. خمینی در بهمن ۶۷ زمانی که اعتراض علیه جنگ حتی در درون حاکمیت بلند شده بود و برخی از مقام‌های جمهوری اسلامی از جنگ فاصله گرفته بودند، فتوای قتل رشدی را صادر کرد تا بتواند مسائل درونی حکومت را بپوشاند. [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] که رئیس جمهور بود روز بعد از صدور فتوا گفت اگر رشدی توبه کند این حکم موضوعیتش را از دست می‌دهد، ولی [[روح‌الله خمینی|خمینی]] بلافاصله گفت سلمان رشدی اگر هم توبه بکند و زاهد زمانه هم بشود،‌ باید اعدام شود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== دخالت مجدد در عراق ====<br /> جمهور اسلامی هرگز ایده صدور انقلاب به عراق را ترک نکرد. در پایان جنگ خلیج فارس (حمله آمریکا به عراق بعد از اشغال کویت توسط عراق) نیروهای سپاه پاسداران به منظور تصرف عراق و از بین بردن مجاهدین خلق و استقرار انقلاب اسلامی در عراق وارد خاک عراق شدند. بخش‌های وسیعی از عراق به خصوص در جنوب توسط نیروهای ایران اشغال شد. که بعد از تحکیم پایه‌های حکومت عراق همگی این مناطق آزاد شدند. مجاهدین خلق نیز با سلسله عملیات مروارید نقشه رژیم ایران را برای از بین بردن آنان، به شکست کشاندند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== ماجرای حج سال ۱۳۶۶ ====<br /> [[پرونده:حادثه حج سال ۱۳۶۶.JPG|جایگزین=کشتار حاجیان در مکه نتیجه صدور بنیادگرایی توسط عوامل جمهوری اسلامی|بندانگشتی|حادثه حج سال ۱۳۶۶ در مکه و کشته شدن حجاج ]]<br /> در سال ۱۳۶۶ درجریان مراسم حج یک راه‌پیمایی به نام «برائت از مشرکین» در مکه برگزار شد. در پایان این راه‌پیمایی که بیشتر شرکت کنندگان در آن حجاج ایرانی بودند، تعدادی از آنان که بعدا معلوم شد افرادی از نیروهای رژیم ایران از جمله محسن میردامادی هم جزو آنان بود، قصد داشتند مسیر این راه‌پیمایی را به سمت مسجدالحرام منحرف بکنند و با دسترسی به بلندگوی حرم، شعار مرگ بر آمریکا بدهند. پلیس عربستان از این ماجرا آگاه می‌شود و در صدد ممانعت از این کار برمی‌آید. در این واقعه بنا به آمار منتشر شده توسط رژیم ایران ۳۲۵ ایرانی شامل ۲۰۳ زن و ۱۲۲ مرد کشته شدند. <br /> <br /> روزنامه‌ «سیاست روز» در تاریخ ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۱ نوشت:&lt;blockquote&gt;«عده‌ای از دانشجویان تندرو که بعدا مشخص شد جناب آقای «محسن میردامادی» و دوستانش جزو این گروه بودند، برنامه‌هایی طراحی نموده بودند که بعد از راهپیمایی حجاج که در یکی از میادین مکه به سمت حرم بود، داخل حرم شوند و با تصاحب بلندگوی مسجدالحرام شعار مرگ بر آمریکا و مطالب دیگر را قرائت نمایند، که پلیس عربستان از این قضیه مطلع می‌شود. آگاهان، شدت عمل پلیس عربستان را در جریان آن راهپیمایی ناشی از این مسئله می‌دانستند.» &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-features-40775941 جمعه خونین مکه مسیری برای صدور انقلاب] - سایت بی‌بی‌سی فارسی&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;در آن زمان [[مهدی کروبی]] از طرف خمینی به سرپرستی حجاج ایرانی منصوب شده بود و بلافاصله از عربستان اخراج شد. پس از این حادثه، خمینی در نامه‌ای به کروبی نوشت:&lt;blockquote&gt;«اگر هزاران مبلغ و روحانی را به اقطار عالم می‌فرستادیم تا‏‎ ‎‏مرز واقعی بین اسلام راستین و اسلام آمریکایی و فرق بین حکومت عدل و حکومت‏‎ ‎‏سرسپردگان مدعی حمایت از اسلام را مشخص کنیم، به صورتی چنین زیبا‏‎ ‎‏نمی‌توانستیم، [...] و همچنین اگر می‌خواستیم به جهان اسلام ثابت کنیم که‏‎ ‎‏کلیدداران کنونی کعبه، لیاقت میزبانی سربازان و میهمانان خدا را ندارند و جز تأمین امریکا‏‎ ‎‏و اسرائیل و تقدیم منافع کشورشان به آنان کاری از دستشان برنمی‌آید، بدین خوبی‏‎ ‎‏نمی‌توانستیم بیان کنیم.»&lt;ref&gt;صحیفه خمینی - جلد۲۰ - ص۳۵۳&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;در اردیبهشت ۱۳۶۷ منتظری نامه‌ای به [[روح‌الله خمینی|خمینی]] می‌نویسد و در آن ذکر می‌کند که چه بسا حمله ابتدا از طرف نفرات رژیم ایران بوده است و آنان پلیس سعودی را تحریک کرده‌اند. <br /> <br /> سال قبل از آن نیز در ساک‌های یکی از کاروان‌های حجاج ایرانی مواد منفجره کشف شده بود که خود حجاج از آن پی‌اطلاع بودند. احمد خمینی در نوشته‌ای خطاب به منتظری انتقال مواد منفجره به عربستان را «اقدامات انقلابی» نامیده بود.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== دخالت در سوریه ====<br /> [[پرونده:قاسم سلیمانی در بین نیروهای لشگر فاطمیون.JPG|جایگزین=لشگر فاطمیون ابزار صدور بنیادگرایی و تروریسم جمهوری اسلامی به سوریه|بندانگشتی|قاسم سلیمانی در میان نیروهای لشگر فاطمیون در سوریه ]]<br /> در سال ۲۰۱۱ در ادامه بهار عرب [[انقلاب سوریه]] آغاز شد. حکومت بشار اسد به سرکوب اعتراضات و شکنجه و اعدام مخالفان پرداخت. در ادامه ارتش آزاد برای مقابله با نیروهای بشار اسد، توسط افسرانی که در جریان انقلاب سوریه از ارتش جدا شده بودند تشکیل شد. درسال ۲۰۱۳ حکومت بشار اسد در آستانه سقوط قرار گرفت و ۷۰ درصد خاک سوریه توسط ارتش آزاد سوریه آزاد شد. در این وضعیت بود که حکومت جمهوری اسلامی پاسداران خود را برای حفظ بشار اسد که متحدش بود با عنوان دفاع از حرم زینب به سوریه اعزام کرد.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[[انقلاب سوریه#cite note-16|صفحه انقلاب سوریه]] - ایران پدیا&lt;/ref&gt; از تاکتیک‌های رژیم ایران در سوریه دامن زدن به فعالیت‌های داعش در مناطق درگیری در سوریه بود تا حضور نیروهای مدافع حرم را توجیه کند.&lt;ref&gt;[https://www.akhbaralaan.net/news/arab-world/2014/02/12/syria-qaeda-yasin-suri-working-from-iran فرع القاعدة بایران یساهم بنقل الاسلحة و المقاتلین لتنظیم القاعدة‌ فی سوریا]-سایت اخبار الان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سپاه پاسداران به خاطر دافعه شدید اجتماعی توان فرستادن نیروی ایرانی بیشتر به سوریه را نداشت . برای پیشبرد جنگ در سوریه از مردم فقیر افغانستان استفاده کرد.&lt;ref&gt;افشاگری کمیسیون خارجه شورای ملی مقاومت ایران - ۲۰۱۷&lt;/ref&gt; آمار افغان‌های ساکن ایران حدود ۳ میلیون نفر است. سپاه پاسداران از آغاز جنگ سوریه دست به تشکیل نیرویی به نام فاطمیون برای اعزام به سوریه زد. نیروی فاطمیون بعد از شروع جنگ در سوریه در سال ۱۳۹۰، ابتدا به شکل یک گروهان آغاز به کار کرد و سپس به یک لشکر گسترش یافت. در حال حاضر فاطمیون یک لشکر با حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار نفر نیروی افغان هستند.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> <br /> == تروریسم و بنیادگرایی ==<br /> سیاست صدور بحران به عنوان یک سیاست پایه‌ای در حکومت جمهوری اسلامی اغلب از طریق تروریزم دنبال شده است. [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران|تروریسم جمهوری اسلامی]] به صورت یک برنامه و هدف مشخص همواره در حکومت ولایت فقیه مطرح بوده است. جمهوری اسلامی به بیش از ۵۰۰ عملیات تروریستی در سراسر جهان دست زده‌ است. از جمله، انفجارهای بزرگ در مقر نیروهای آمریکایی در بیروت، [[انفجار آمیا]] مرکز یهودیان در آرژانتین، بمب‌گذاری در برج‌های خبر در عربستان، گروگان‌گیری و قتل اتباع خارجی در لبنان، هواپیما ربایی در اروپا، حمل و انتقال مواد منفجره به مراسم حج در سال ۱۳۶۶، ترور مخالفان و فعالان مقاومت ایران در خارج کشور و ...<br /> <br /> === سطح تصمیم گیری برای ترور در جمهوری اسلامی ===<br /> تصمیم‌گیری برای اجرای عملیات تروریستی همواره در رأس حاکمیت رژیم ایران صورت می‌گیرد، به طوری‌که حتی [[میرحسین موسوی]]، نخست وزیر، جمهوری اسلامی در دهه ۶۰ در استعفانامه‌اش به خمینی در ۱۴ شهریور ۱۳۶۷ می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«عملیات برون مرزی بدون اطلاع و دستور دولت صورت می‌گیرد... بعد از آن‌که هواپیمایی ربوده می‌شود، از آن با خبر می‌شویم. وقتی مسلسلی در یکی از خیابان‌های لبنان گشوده می‌شود و صدای آن در همه جا می‌پیچد، متوجه می‌شویم. پس از کشف مواد منفجره از حجاج ما در چمدان‌هایشان، از این امر آگاه می‌شویم...»&lt;/blockquote&gt;در ۲۱ فروردین ۱۳۷۶ دادگاه فدرال آلمان در پرونده «میکونوس» در رأی خود تصریح کرد، دستور ترور مخالفان ایرانی در خارج از ایران توسط کمیته‌ای از سران رژیم ایران شامل رهبر و رئیس جمهور و وزیر خارجه و وزیر اطلاعات صادر می‌شود.<br /> <br /> قاضی تحقیق سوئیس در تابستان ۱۳۷۶ اعلام کرد، دستور ترور [[کاظم رجوی|دکتر کاظم رجوی]]، توسط بالاترین مقامات رژیم ایران صادر شده‌ است.&lt;ref&gt;مقدمه کتاب تروریسم جان‌مایه رژیم ایران - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> عالی‌ترین ارگان تصمیم گیری در رابطه با عملیات تروریستی توسط رژیم ایران، «شورای عالی امنیت ملی» است.<br /> <br /> === ارگان‌های اصلی دست اندرکار تروریسم در جمهوری اسلامی ===<br /> اصلی‌ترین ارگان‌های دست اندرکار تروریسم در جمهوری اسلامی از این قرارند:<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران|نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # روابط بین‌المللی دفتر ولی فقیه<br /> # سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی<br /> # وزارت خارجه جمهوری اسلامی<br /> # سایر ارگان‌ها در خارج کشور که شامل، اتحادیه انجمن اسلامی دانشجویان، دفاتر خبرگزاری و رادیو تلویزیون ایران درکشورهای خارجی، دفاتر هواپیمایی ایران در خارج کشور، دفاتر بانک‌های دولتی ایران در کشورهای خارجی، مراکز فرهنگی و مساجد وابسته به ارگان‌های بنیادگرای رژیم ایران، رایزن‌های فرهنگی و خانه فرهنگ ایران در کشورهای مختلف است.&lt;ref&gt;کتاب تروریسم جان‌مایه‌ی رژیم ایران - ص ۱۲ تا ۱۷- انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کامیون حامل توپهای ۳۲۰ میلی متری برای حمله به دفتر مجاهدین در بغداد.JPG|جایگزین=کامیون حمل توپ‌های ۳۲۰ میلی‌متری برای حمله به دفتر مرکزی مجاهدین در بغداد در سال ۱۳۷۵|بندانگشتی|255x255پیکسل|کامیون حمل توپ‌های ۳۲۰ میلی‌متری برای حمله به دفتر مرکزی مجاهدین در بغداد در سال ۱۳۷۵]]<br /> <br /> === طرح‌های ترور مخالفان جمهوری اسلامی در خارج کشور ===<br /> یکی از اصلی‌ترین هدف‌های ترور رژیم ایران [[مسعود رجوی]]، مسئول شورای ملی مقاومت ایران است. از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۵ که مسعود رجوی در پاریس اقامت داشت، ۲۵ طرح برای ترور او طراحی شد که تعدادی از آن‌ها اجرا نشد و تعداد دیگری کشف و خنثی گردید. در کتاب «جاسوس خدا» نوشته‌ی «پاتریک راپیه» سردبیر سابق هفته نامه ژورنال دو دیمانش، دست داشتن رژیم ایران و سفارت آن در پاریس در چند عملیات تروریستی در سال‌های ۱۳۶۴ و ۱۳۶۵ در پاریس و همچنین توطئه تروریستی گسترده‌ برای ترور [[مسعود رجوی]] در ۴۲۰ صفحه با ذکر جزئیات شرح داده شده است. همچنین رولان ژاکار، نویسنده فرانسوی، در کتابش به نام «قاتلان بدون مرز» (چاپ ۱۳۶۴در پاریس) نوشته است:&lt;blockquote&gt;«درباره [[مسعود رجوی]]... رژیم خمینی بر آن بود که او را بعد از آن که هزاران تن از هوادارانش را در داخل ایران از بین برده بود، ازمیان بردارد... در شهریور ۱۳۶۱ د.اس.ت (سازمان اطلاعات فرانسه) «مسعود هندی»، برادرزاده خمینی را درجریان کشف یک توطئه برای سوء قصد شناسایی کرد. اطلاعات به دست آمده نشان می‌داد که برادر زاده خمینی مسئول عملیات ترور رهبر مجاهدین، [[مسعود رجوی]] در اورسوراواز بود، تروری که هرگز انجام نگرفت.»&lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:خودرو دکتر کاظم که به گلوله بسته شد.JPG|جایگزین=ترور دکتر کاظم نمونه‌ای از تروریسم رژیم ایران برای صدور بنیادگرایی به خارج از ایران|بندانگشتی|231x231پیکسل|خودرو دکتر کاظم رجوی که توسط تروریست‌های رژیم ایران در سوئیس به گلوله بسته شد]]<br /> طرح‌‌‌های ترور مسعود رجوی در عراق نیز ادامه داشت، از جمله طرح ترور در بغداد در ۲ دی‌ماه ۱۳۷۰، طرح تروریستی بمباران هوایی [[قرارگاه اشرف]] در نورزو۱۳۷۱، طرح ترور در سر مزار دکتر [[کاظم رجوی]] در بغداد، شلیک خمپاره به قرارگاه بدیع زادگان در عراق در فروردین ۱۳۷۳، طرح بکارگیری توپ غول پیکر در سال ۱۳۷۳.&lt;ref&gt;کتاب تروریسم جان‌مایه رژیم ایران - ص۲۱ تا ۳۴ - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعد از معرفی [[مریم رجوی]] به عنوان رئیس جمهور منتخب [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] و اقامت او در فرانسه رژیم ایران طرح‌های متعددی را برای ترور او اجرا کرد، از جمله طرح ترور در آلمان که جلسه سخنرانی [[مریم رجوی]] در دورتموند در سال ۱۳۷۴ را هدف گرفته بود. طرح بعدی ارسال توپ ۳۲۰ میلی متری به پاریس بود که روز ۲۳ اسفند ۱۳۷۴ توسط مأموران گمرک بندر آنتورپ بلژیک در کشتی ایران کلاه‌دوز کشف شد.&lt;ref&gt;کتاب تروریسم جان‌مایه رژیم ایران - ص۳۶ و ۳۷ - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt; <br /> <br /> دیگر موارد ترور مخالفان، توسط جمهوری اسلامی عبارتند از: <br /> * [[کاظم رجوی|دکتر کاظم رجوی]] برادر بزرگتر [[مسعود رجوی]] و نماینده شورای ملی مقاومت ایران در مقر اروپایی سازمان ملل در اروپا که در ۴ اردیبهشت ۱۳۶۹ در ژنو توسط تروریست‌های اعزامی جمهور اسلامی ترور شد. فتوای قتل دکتر کاظم رجوی توسط خمینی در سال ۱۳۶۵ صادر شده بود.&lt;ref&gt;کتاب تروریسم جان مایه رژیم ایران - ص۵۱ و ۵۲ - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> * [[ترور زهرا رجبی]] از اعضای شورای رهبری [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق ایران]]، به همراه عبدالعلی مرادی از هواداران مجاهدین، در تاریخ سه شنبه اول اسفند ۱۳۷۴ در ترکیه. <br /> *[[پرونده:صحنه ترور رهبران کرد در رستوران میکونوس.JPG|جایگزین=ترور رهبران کرد ایرانی در رستوران میکونوس از فجیع‌ترین جنایات حکومت بنیادگرای ولایت فقیه |بندانگشتی|صحنه تروز رهبران کرد در رستوران میکونوس در برلین]]ترور محمد حسین نقدی، نماینده [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ایتالیا، در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۱ در رم. <br /> * ربودن و کشتن علی اکبر قربانی از فعالان مقاومت ایران در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۷۱ در استانبول. <br /> * ترور نافرجام حسین عابدینی، یکی از اعضای سازمان مجاهدین و عضو کمیسیون خارجه شورای ملی مقاومت ایران در تاریخ ۲۳اسفند ۱۳۶۸ در استانبول ترکیه. <br /> * ترور دکتر عبدالرحمان قاسملو دبیر کل حزب دموکرات کردستان ایران در ۲۲ تیرماه ۱۳۶۸ در وین پایتخت اتریش. <br /> * ترور شاهپور بختیار آخرین وزیر محمد رضا شاه و منشی‌اش سروش کتیبه، در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۷۰۷، با بریدن گلوی آن‌ها در پاریس. <br /> * مسموم کردن پیشمرگه‌های حزب دموکرات کردستان ایران - رهبری انقلابی در دوم تیرماه ۱۳۷۱، ۱۴ آبان ۱۳۷۵ و فروردین ۱۳۷۶. <br /> * ترور فریدون فرخزاد، هنرمند ایرانی و برادر فروغ فرخزاد شاعر معاصر ایران، در ۱۲مرداد ۱۳۷۱ درمنزلش در آلمان. <br /> * تروز رهبران حزب دموکرات کردستان ایران شامل دکتر صادق شرفکندی (دبیرکل حزب)، همایون اردلان مسئول حزب در آلمان، فتاح عبدلی مسئول حزب دموکرات کردستان ایران در اروپا و نوری دهکردی مترجم حزب، در روز ۲۶ شهریور ۱۳۷۱ در رستوران میکونوس در برلین. <br /> * ترور رضا مظلومان، معاون وزارت آموزش و پرورش در زمان حکومت پهلوی، در ۷ خرداد ۱۳۷۵ در پاریس.&lt;ref&gt;تروریسم جان‌مایه رژیم ایران - ص ۱۰۶ تا ۱۵۸ - انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> * [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> * [[آلبرتو نیسمن]]<br /> <br /> == پاورقی ==<br /> &lt;references group=&quot;پاورقی&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=94760 2026-11-04T09:51:53Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شرکت<br /> | نام شرکت = بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی<br /> | تصویر = آرم بنیاد مستضعفان.JPG<br /> |اندازه تصویر = 250px<br /> | توضیح تصویر =<br /> | نوع شرکت = <br /> | تأسیس = ۱۳۵۷/۱۲/۹<br /> | انحلال =<br /> | بنیانگذاران = [[روح‌الله خمینی]]<br /> | شعبهٔ مرکزی = <br /> | دیگر شعبه(ها) =<br /> | محدودهٔ فعالیت = ایران، آمریکا، سراسر اروپا و خاورمیانه<br /> | موقعیت =<br /> | مدیر عامل = <br /> | قائم مقام = <br /> | رئیس هیئت مدیره = سید پرویز فتاح<br /> | سخنگو = <br /> | افراد مهم =<br /> | زمینه فعالیت = <br /> | مالک = [[سید علی خامنه‌ای]]<br /> | محصولات = <br /> | خدمات = فعالیت‌های اقتصادی در سراسر دنیا<br /> | تعداد کارکنان = ۴۵ هزار نفر<br /> | تعداد کاربران =<br /> | شرکت‌های تابع = بیش از ۸۰۰ شرکت<br /> | وب گاه = }}<br /> '''بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی،''' یا به اختصار بنیاد مستضعفان به نهاد مصادره شده بنیاد پهلوی گفته می‌شود که به فرمان خمینی در تاریخ ۱۳۵۷/۱۲/۹ خطاب به شورای انقلاب اسلامی، تأسیس شد. این بنیاد هم‌اکنون به همراه سه کارتل اقتصادی دیگر یعنی آستان قدس، [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء]] سپاه و [[ستاد اجرایی فرمان امام]]، ۶۰ درصد از ثروت‌های کل ایران را در اختیار دارند.&lt;ref&gt;[https://www.eghtesadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-3/384120-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%8 بنیادمستضعفان،آستان قدس،قرارگاه خاتم و ستاداجرایی چنددرصد از اقتصاد کشور را در اختیار دارند؟]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> هدف بنیاد مستضعفان در قانون اساسی کمک به ارتقاء سطح زندگی مادی و معنوی و فرهنگی مستضعفین و محرومین جامعه همراه با اداره بهینه دارایی‌های تحت پوشش و حضور موثر در صحنه‌های اقتصادی در چارچوب سیاست‌های اقتصادی نظام ذکر شده است. <br /> <br /> بنیاد مستضعفان در تاریخ ۳ مرداد ۱۳۵۸ تحت شماره ۱۹۸۳ در اداره کل ثبت شرکت‌ها، به صورت یک مؤسسه غیر انتفاعی و دارای تابعیت ایرانی، ثبت گردید. <br /> [[رده:نهادهای جمهوری اسلامی ایران]]<br /> به موجب فرمان [[خمینی]] بنیاد مستضعفان مأموریت یافت تمام اموال منقول و غیرمنقول سلسله پهلوی (بنیاد پهلوی) و شاخه‌ها و مربوطان به این سلسله را به نفع مستمندان و کارگران و کارمندان ضعیف مصادره نماید، اما در ادامه به ضبط و مصادره‌ی اموال مخالفان جمهوری اسلامی و اعدام شدگان نیز روی آورد. ساختمان بنیاد پهلوی سابق (بنیاد علوی) کنونی در منهتن بیش از ۱ میلیارد دلار قیمت دارد و به گفته‌ی ویکی لیکس صاحب ۱۳۰ هتل و کازینو و فاحشه‌خانه در سراسر جهان است. <br /> <br /> پس از فراز و نشیب‌های بسیار و حضور نخست‌وزیران وقت رجایی و [[میرحسین موسوی]] به عنوان سرپرست این مؤسسه در مقاطع مختلف، در سال ۱۳۶۷ با فرمان [[روح‌الله خمینی]] نام این نهاد به بنیاد جانبازان تغییر کرد و پس از رسیدن [[علی خامنه‌ای]] به رهبری جمهوری اسلامی، در سال ۱۳۶۸ به بنیاد مستضعفان و جانبازان تبدیل شد. <br /> <br /> به دلیل عدم‌ پاسخگویی این بنیاد به دولت و دیگر مراجع حکومتی در مورد منابع مالی و نحوه کار خود، بنیاد مستعضفان به سرعت با به دست گرفتن انحصاری بسیاری از عرصه‌های تجارت و اقتصاد، تبدیل به یکی از کارتل‌های اقتصادی ایران شد و ثروت‌ها و اموال هنگفتی را به خود اختصاص داد.<br /> <br /> در سال ۱۳۸۳ و با محول کردن حوزه جانبازان به سازمان جدیدی به عنوان بنیاد شهید و امور ایثارگران، این نهاد با نام بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی به ادامه فعالیت پرداخت.این بنیاد هم‌اکنون صاحب صدها شرکت و هلدینگ در ایران و سراسر جهان است.&lt;ref&gt;بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی - بی بی [https://www.bbc.com/persian/iran-features-42378588 سی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ماهیت حقوقی ==<br /> بنیاد مستضعفان از لحاظ حقوقی، نه شرکتی دولتی محسوب می‌شود و نه خصوصی؛ بلکه موسسه‌ای ناسودبر است، که دولت اجازه دخالت در امور آن را ندارد و در قبال عملکردش، تنها می‌بایست به رهبر انقلاب پاسخ‌گو باشد. این بنگاه بزرگ اقتصادی، زمانی به عنوان یکی از بزرگترین صاحبان املاک ایران مطرح بود.<br /> <br /> == اهداف بنیاد مستضعفان ==<br /> در مورد اهداف بنیاد مستضعفان موارد زیر را مطرح می‌کنند:<br /> <br /> کاهش استضعاف مادی و فرهنگی مستضعفان<br /> <br /> حداکثر نمودن ارزش ترکیب بهینه دارایی و سهام<br /> <br /> رشد بازده کل اقتصادی رشته فعالیت‌ها<br /> <br /> توسعه دانایی، دانش و فناوری<br /> [[پرونده:ساختمان بنیاد مستضعفان.JPG|جایگزین=ساختمان مرکزی بنیاد مستضعفان، بزرگراه رسالت تهران|بندانگشتی|ساختمان مرکزی بنیاد مستضعفان، بزرگراه رسالت تهران]]<br /> <br /> == رؤسای بنیاد مستضعفان ==<br /> رئیس بنیاد مستضعفان هر ۵ سال یکبار و توسط رهبر جمهوری اسلامی، انتخاب می‌شود.<br /> * روسای بنیاد مستضعفان از ابتدا تاکنون به ترتیب زیر بوده است:<br /> * علینقی خاموشی (۱۴ اسفند ۱۳۵۷ تا ۲۶ شهریور ۱۳۵۹)<br /> * محمدعلی رجایی (۲۶ شهریور ۱۳۵۹ تا ۸ شهریور ۱۳۶۰)<br /> * میرحسین موسوی (۱۳ آذر ۱۳۶۰ تا ۱۵ شهریور ۱۳۶۸)<br /> * محسن رفیق‌دوست (۱۵ شهریور ۱۳۶۸ تا ۳۱ تیر ۱۳۷۸)<br /> * محمد فروزنده (۳۱ تیر ۱۳۷۸ تا ۳۱ تیر ۱۳۹۳)<br /> * محمد سعیدی‌کیا (۳۱ تیر ۱۳۹۳ تا ۳۱ تیر ۱۳۹۸)<br /> * پرویز فتاح (۳۱ تیرماه ۱۳۹۸ تاکنون)<br /> <br /> == دارایی‌های بنیاد مستضعفان ==<br /> به گزارش ایرنا، ۶۰ درصد از ثروت ایران در اختیار چهار نهاد ستاد اجرایی فرمان امام، [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|قرارگاه خاتم الانبیاء]] ، «آستان قدس» و «بنیاد مستضعفان» است که هیچ‌یک از آنها ارتباطی با دولت و مجلس شورای اسلامی ندارند. دارایی این بنیاد بین ۶۳ هزار میلیارد تومان، تخمین زده می‌شود. <br /> <br /> در سال ۱۳۶۸ بنیاد مستضعفان، مالکیت بیش از ۸۰۰ شرکت و بنگاه اقتصادی را در اختیار داشت، که کلیه آن‌ها از نوع اموال مصادره‌ شده بودند. در پی خصوصی‌سازی و واگذاری اموال به بخش خصوصی، شمار این شرکت‌ها در سال ۱۳۷۸ به ۴۰۰ شرکت رسید، که البته همه آن‌ها واگذار نشد و برخی از آنها، به دلیل سوء مدیریت، تعطیل شد و در سال ۱۳۸۸ این مؤسسه در مجموع مالکیت کمتر از ۱۴۰ شرکت را در اختیار داشت. <br /> <br /> بانک سینا متعلق به این نهاد است. شرکت زمزم،  بنیاد علوی،  شرکت نفت بهران و شرکت آزاد راه تهران شمال از جمله دارایی‌های این نهاد هستند. بنیاد مستضعفان هم‌اکنون مالکیت ۱۸۹ شرکت را در اختیار دارد که برای نمونه می‌توان به بانک سینا،  بنیاد علوی و شرکت نفت بهران اشاره کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;سایت تابناک - بنیاد [https://www.tabnak.ir/fa/tags/34793/1/%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86 مستضعفان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در گزارشی تحت عنوان بنیاد مستضعفان یا بنگاه اقتصادی آمده است پس از شرکت ملی نفت ایران، دومین موسسه اقتصادی بزرگ کشور بنیاد مستضعفان است که در عرصه‌های مختلف اقتصادی همچون خدمات، صنعت و معدن، انرژی، ساختمان و کشاورزی، جهانگردی، حمل‌ونقل، سرمایه‌گذاری، بیمه و بانکداری، تجارت و بازرگانی فعالیت می‌کند که هم‌اکنون ۱۱ هلدینگ و مالکیت ۱۶۹ شرکت را در اختیار دارد که برای نمونه می‌توان به بانک سینا، بنیاد علوی و شرکت نفت بهران، شرکت آزاد راه تهران شمال و... اشاره کرد. <br /> <br /> ارزیابی دقیقی از میزان دارایی بنیاد وجود ندارد.&lt;ref&gt;بنیاد مستضعفان یا بنگاه [https://www.alef.ir/news/3980505032.html اقتصادی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از جمله دارایی‌های بنیاد مستضعفان باشگاه ایرانیان دبی می‌باشد. در این رابطه بنیاد مستضعفان اعلام کرد:<br /> <br /> باشگاه ایرانیان دبی ۳۴ سال قبل از طرف دولت به بنیاد واگذار شده است. زمین باشگاه ایرانیان دبی در سال ۱۳۵۳ هجری شمسی توسط حاکم وقت دبی، برای استفاده اتباع ایرانی و ایرانیان مقیم امارات اهدا شد. همچنین قطعات هم جوار زمین اهدایی، به منظور فعالیت مشابه در اختیار کشورهایی نظیر نروژ، سوئد، هندوستان، سودان، اردن، مصر و پاکستان قرار می‌گیرد.<br /> <br /> هیأت وزیران در جلسه ۱۶ تیر ماه ۱۳۶۴ طی مصوبه‌ای مقرر کرد به استناد قانون اصلاح قانون واگذاری اراضی و ابنیه دولتی به مؤسسات خیریه و درمانی مصوب اسفند ۱۳۵۱، ساختمان و تاسیسات باشگاه و مجتمع تفریحی ورزشی جمهوری اسلامی ایران در دبی، از وزارت کار و امور اجتماعی منفک و به بنیاد مستضعفان واگذار تا تکمیل و مورد استفاده ایرانیان قرار گیرد. &lt;ref&gt;باشگاه ایرانیان [https://www.khabaronline.ir/news/1222485/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B دبی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بنیاد مستضعفان و بازار بورس ===<br /> در جلسه مجمع بنیاد مستضعفان رئیس این بنیاد در بخشی از گزارش خود با اشاره به سیاست بنیاد در ورود شرکت‌ها به بورس گفت: در ۶ ماهه اول سال ۱۳۹۷ از تعداد ۶ شرکت که سهام آن‌ها عرضه شده، تعداد ۳ شرکت متعلق به بنیاد بوده است.<br /> <br /> محمد سعیدی‌کیا افزود: به بیانی در سال ۱۳۹۶ سهام شرکت‌های فولاد کاوه جنوب کیش، دامپروری زاگرس شهرکرد، هتل پارسیان کوثر و در سال ۱۳۹۷ سهام شرکت‌های قیام اصفهان، بینالود نیشابور، شیشه سازی مینا در بورس عرضه شده است&lt;ref&gt;گزارش سعیدی [https://www.khabaronline.ir/news/822113/%DB%B1%DB%B0%DB%B4%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8% کیا]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:برج منهتن.jpg|جایگزین=آسمان خراش بنیاد علوی در منهتن آمریکا|بندانگشتی|آسمان خراش بنیاد علوی در منهتن آمریکا]]<br /> <br /> === بنیادعلوی زیر نظر بنیاد مستضعفان ===<br /> یکی از صدها مؤسسه پوششی که توسط بنیاد مستضعفان ایجاد شده است بنیاد علوی است. مؤسسه در سال ۱۳۵۱ (۱۹۷۳ میلادی) با نام بنیاد پهلوی بنیانگذاری شده بود، و پس از انقلاب در اختیار بنیاد مستضعفان قرار گرفت. بنیاد علوی سازمانی به ظاهر غیرانتفاعی است که در آمریکا در محله منهتن نیویورک دارای یک برج بسیار بزرگ به ارزش یک میلیارد دلار است.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-19/fifth-avenue-highrise-trial-pulls-iran-standoff-into-trump-era Fifth Avenue Highrise Trial Pulls Iran Standoff Into Trump Era]&lt;/ref&gt; همچنین بنیاد علوی علاوه آن دارای ساختمان‌ها و اموالی در ایالت‌های کوینز، تگزاس، کالیفرنیا، ویرجینیا و مریلند آمریکا نیز هست. <br /> <br /> گفته می‌شوداین مؤسسه با ۳۰ سوپر نفکتش در فروش نفت خام نیز مشارکت داشته است. <br /> <br /> یکی از حوزه‌های فعالیت بنیاد علوی هتل‌داری و کازینو داری است. <br /> <br /> طبق اسناد اسنودن در سایت ویکی لیکس، بیش از ۱۹۳۰ فاحشه در کازینوها و فاحشه‌خانه‌های بنیاد علوی در سراسر جهان با درآمد حداقل روزانه ۹۰۰ دلار مشغول به کار هستند.<br /> <br /> بنیاد علوی مالک بیش از ۱۰۰ هتل، ۱۳۰ کازینو و خانه‌های فحشا در شهرهای آنتالیا، استانبول، پاتایا، بانکوک، شانگهای، تفلیس، دوشنبه، باکو و سلیمانیه عراق است. هم‌چنین مالک بیش از ۴ هتل ۵ ستاره پلاس در جزایر قناری است. <br /> <br /> === حکم مصادره بنیاد علوی و لغو آن ===<br /> دولت آمریکا طی حکم دادگاه نیویورک در سال ۲۰۱۷ قصد مصادره‌ برج منهتن بنیاد علوی را داشت. این بنیاد متهم به پولشویی و دور زدن تحریم‌های آمریکا بود اما دادگاه استنیاف فدرال حکم مصادره این آسمان خراش را لغو کرد.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/us-verdict-allowing-seizure-iran-linked-manhattan-skyscrapper-is-overturned/30102210.html دادگاه فدرال حکم مصادره آسمانخراش بنیاد علوی در منهتن را لغو کرد]&lt;/ref&gt;<br /> == فساد در بنیاد مسضعفان ==<br /> همواره اخبار بسیاری در مورد فساد و اختلاس در بنیاد مستضعفان به بیرون درز می‌کند اما این بنیاد به دلیل مصونیت از هر گونه حسابرسی دولتی و قضایی و داشتن پشتوانه‌های حکومتی هیچ اخبار دقیقی از منابع مالی و فعالیت‌های تجاری این مؤسسه در دست نیست.<br /> <br /> گزارشی از هزینه ۱۲۰میلیاردی تنها برای نماکاری ساختمان بنیاد مستضعفان در تهران حکایتی از فساد اقتصادی این بنیاد است.&lt;ref&gt;هزینه 120 [https://www.aparat.com/v/NlnqR میلیاردی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> محسن رفیق دوست رییس اسبق بنیاد مستضعفان و عضو هیئت امنای این بنیاد در یک برنامه زنده تلویزیونی از حقوق‌های نجومی و لکسوس سوار شدن مدیران بنیاد مستضعفان دفاع کرد.&lt;ref&gt;حقوق ماهانه 19 [https://www.aparat.com/v/72usi میلیون]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === حقوق‌های نجومی ===<br /> محمد سعیدی‌کیا،‌ رئیس بنیادمستضعفان گفت: حقوق من و معاونانم با اضافه‌کاری ماهانه بین ۱۷ تا ۱۹ میلیون است.&lt;ref&gt;مدیران بنیاد مستضعفان 19 میلیون تومان حقوق [https://www.khabaronline.ir/news/1222427/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9% می‌گیرند]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مصونیت از حسابرسی ==<br /> این بنیاد در کنار بنیاد شهید و امور ایثارگران،  ستاد اجرایی فرمان امام و آستان قدس رضوی، خارج از سیستم دولتی و تحت کنترل رهبر جمهوری اسلامی، اداره می‌شوند و بخشی از اقتصاد ایران را در اختیار دارند. شورای نگهبان در واکنش به تلاش اصلاح طلبان در مجلس ششم، هر گونه تحقیق و تفحص از این نهاد را (همچون سایر ارگان‌های زیر نظر رهبر) خارج از حیطه اختیارات نمایندگان مجلس شورای اسلامی دانست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D8%A7%D9%84_%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C&diff=94759 2026-11-04T09:48:16Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی<br /> | نام =بلال نصرویی<br /> | تصویر =خواننده بلوچ بلال نصرویی.jpg<br /> | توضیح_تصویر =:خواننده بلوچ بلال نصرویی.jpg<br /> | اندازه_تصویر =<br /> | دورنما =<br /> | پس‌زمینه =<br /> | نام_اصلی =بلال نصرویی (ریگی)<br /> | نام_مستعار =<br /> | تولد = ۱۳۷۴ خورشیدی<br /> | مرگ =۱۹اردیبهشت ۱۴۰۳، زاهدان<br /> |علت مرگ =<br /> | ملیت =<br /> | ساز =<br /> | نوع_صوت =<br /> | سبک =<br /> | حرفه =<br /> | زمینه فعالیت =خوانندگی<br /> | مدت =<br /> | هنرمندان همکار =<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت معروف‌شدن =<br /> | بنیانگذار =<br /> | آلبوم معروف =<br /> | جایزه =<br /> | عضو گروه =<br /> | ناشر =<br /> | نقش‌های_مرتبط =<br /> | وب‌گاه =<br /> | اعضای_کنونی =<br /> | اعضای_پیشین =<br /> | سازهای_برجسته =<br /> | امضا =<br /> | اندازه_امضا =<br /> | جایگزین_امضا =<br /> }}<br /> '''بلال نصرویی''' (ریگی) ۲۹ ساله، خواننده اهل بلوچستان اهل شیرآباد زاهدان بود. روز چهارشنبه بلال نصرویی در مقابل لشکر ۸۸ زرهی و جنب اداره اطلاعات مورد حمله سرنشینان یک خودروی سواری قرار گرفت و با ضربه چاقو مجروح شد. بلال نصرویی پیش از رسیدن به بیمارستان خاتم الانبیا در اثر خونریزی بالا جان داد. وی پیش از کشته شدنش اشعار حماسی در مدح بلوچ و بلوچستان سروده بود و همواره در ترانه‌هایی که می‌خواند به مردانگی و مبارزه دعوت می‌کرد.<br /> بلوای نان<br /> == زندگی‌نامه ==<br /> روز چهارشنبه ۱۹اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۳، خواننده معترض بلوچ بلال نصرویی (ریگی) به ضربات چاقو به قتل رسید. پیش‌تر این خواننده معترض، از طرف نهادهای اطلاعاتی و امنیتی تهدید به ترور شده بود. وی پیش از این برای حفاظت از جان خود اقدام به مهاجرت کرده بود. سران حکومت با وساطت معتمدین محل وی را با این شرط که خوانندگی را کنار بگذارد به زادگاهش استان سیستان و بلوچستان بازگرداندند. وی پس از بازگشت به زندگی عادی خود ادامه می‌داد. روز چهارشنبه بلال نصرویی در مقابل لشکر ۸۸ زرهی و جنب اداره اطلاعات مورد حمله سرنشینان یک خودروی سواری قرار گرفت و یک ضربه چاقو به قلب وی نشست. بلال نصرویی پیش از رسیدن به بیمارستان خاتم الانبیا در اثر خونریزی بالا جان داد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/belal-nasrouei-rigi-balouch-killed-zahedan/7602934.html بلال نصرویی، خواننده معترض بلوچ، با ضربات چاقو در زاهدان کشته شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بلال نصرویی ۲۹ساله و اهل شیرآباد زاهدان بود.<br /> <br /> وی پیش از کشته شدنش اشعار حماسی در مدح بلوچ و بلوچستان سروده بود و در ترانه‌هایش به مبارزه‌جویی و مردانگی دعوت می‌کرد.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/rasanknews/p/C6rgM1BIERl/?hl=en کشته شدن بلال نصرویی خواننده مشهور بلوچ با ضربات چاقو توسط افراد ناشناس در زاهدان]&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:دیگر چهره‌های شناخته‌شده]]<br /> محل کشته شدن بلال نصرویی از امنیتی‌ترین مناطق زاهدان است که با دوربین‌های مداربسته و هوشمند کنترل می‌شود.<br /> <br /> حساب کاربری حال‌وش در ایکس نوشته بود در پی کشته شدن بلال نصرویی نوشت: «گمانه‌زنی‌ها از نقش دستگاه‌های امنیتی در قتل این شهروند توسط عوامل این نهادها بالا گرفته است.»<br /> <br /> == محکومیت‌های قتل ==<br /> کمپین فعالین بلوچ نیز در رابطه با قتل بلال نصرویی نوشت «آقای نصرویی «بارها» به نزدیکان خود اعلام کرده بود &lt;blockquote&gt;[[پرونده:بلال-نصرویی-خواننده معترض.jpg|جایگزین=خواننده معترض بلوچ بلال نصرویی|بندانگشتی|خواننده معترض بلوچ بلال نصرویی]]« اگر من کشته شدم، بدانید که هیچ خصومتی با کسی نداشتم و مرگ من توسط نیروهای جمهوری اسلامی اتفاق افتاده است.»&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/murder-of-balooch-singer-balal-nasrooyi/32942102.html مولوی عبدالحمید خواستار «شفاف‌سازی» درباره قتل خواننده بلوچ در زاهدان شد – رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> رسانه حال‌وش نیز در این رابطه نوشت: «در محافل سیستان و بلوچستان با توجه به موضوع آهنگ دو سال پیش وی در وصف بلوچستان و حساسیت نهادهای امنیتی نسبت به این موضوع نقش عوامل این دستگاه‌ها را در قتل وی بی‌تاثیر نمی‌دانند.»<br /> <br /> شورای بازنشستگان ایران نیز در بیانیه‌ای بلال نصرویی را هنرمندی آزادی‌خواه معرفی کرده و کشته شدن او را ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر برای فرهنگ و هنر بلوچستان دانست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%84%D8%A7%D9%84_%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C&diff=94758 2026-11-04T09:47:24Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی<br /> | نام =بلال نصرویی<br /> | تصویر =خواننده بلوچ بلال نصرویی.jpg<br /> | توضیح_تصویر =:خواننده بلوچ بلال نصرویی.jpg<br /> | اندازه_تصویر =<br /> | دورنما =<br /> | پس‌زمینه =<br /> | نام_اصلی =بلال نصرویی (ریگی)<br /> | نام_مستعار =<br /> | تولد = ۱۳۷۴ خورشیدی<br /> | مرگ =۱۹اردیبهشت ۱۴۰۳، زاهدان<br /> |علت مرگ =<br /> | ملیت =<br /> | ساز =<br /> | نوع_صوت =<br /> | سبک =<br /> | حرفه =<br /> | زمینه فعالیت =خوانندگی<br /> | مدت =<br /> | هنرمندان همکار =<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت معروف‌شدن =<br /> | بنیانگذار =<br /> | آلبوم معروف =<br /> | جایزه =<br /> | عضو گروه =<br /> | ناشر =<br /> | نقش‌های_مرتبط =<br /> | وب‌گاه =<br /> | اعضای_کنونی =<br /> | اعضای_پیشین =<br /> | سازهای_برجسته =<br /> | امضا =<br /> | اندازه_امضا =<br /> | جایگزین_امضا =<br /> }}<br /> '''بلال نصرویی''' (ریگی) ۲۹ ساله، خواننده اهل بلوچستان اهل شیرآباد زاهدان بود. روز چهارشنبه بلال نصرویی در مقابل لشکر ۸۸ زرهی و جنب اداره اطلاعات مورد حمله سرنشینان یک خودروی سواری قرار گرفت و با ضربه چاقو مجروح شد. بلال نصرویی پیش از رسیدن به بیمارستان خاتم الانبیا در اثر خونریزی بالا جان داد. وی پیش از کشته شدنش اشعار حماسی در مدح بلوچ و بلوچستان سروده بود و همواره در ترانه‌هایی که می‌خواند به مردانگی و مبارزه دعوت می‌کرد.<br /> <br /> == زندگی‌نامه ==<br /> روز چهارشنبه ۱۹اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۳، خواننده معترض بلوچ بلال نصرویی (ریگی) به ضربات چاقو به قتل رسید. پیش‌تر این خواننده معترض، از طرف نهادهای اطلاعاتی و امنیتی تهدید به ترور شده بود. وی پیش از این برای حفاظت از جان خود اقدام به مهاجرت کرده بود. سران حکومت با وساطت معتمدین محل وی را با این شرط که خوانندگی را کنار بگذارد به زادگاهش استان سیستان و بلوچستان بازگرداندند. وی پس از بازگشت به زندگی عادی خود ادامه می‌داد. روز چهارشنبه بلال نصرویی در مقابل لشکر ۸۸ زرهی و جنب اداره اطلاعات مورد حمله سرنشینان یک خودروی سواری قرار گرفت و یک ضربه چاقو به قلب وی نشست. بلال نصرویی پیش از رسیدن به بیمارستان خاتم الانبیا در اثر خونریزی بالا جان داد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/belal-nasrouei-rigi-balouch-killed-zahedan/7602934.html بلال نصرویی، خواننده معترض بلوچ، با ضربات چاقو در زاهدان کشته شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بلال نصرویی ۲۹ساله و اهل شیرآباد زاهدان بود.<br /> <br /> وی پیش از کشته شدنش اشعار حماسی در مدح بلوچ و بلوچستان سروده بود و در ترانه‌هایش به مبارزه‌جویی و مردانگی دعوت می‌کرد.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/rasanknews/p/C6rgM1BIERl/?hl=en کشته شدن بلال نصرویی خواننده مشهور بلوچ با ضربات چاقو توسط افراد ناشناس در زاهدان]&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:دیگر چهره‌های شناخته‌شده]]<br /> محل کشته شدن بلال نصرویی از امنیتی‌ترین مناطق زاهدان است که با دوربین‌های مداربسته و هوشمند کنترل می‌شود.<br /> <br /> حساب کاربری حال‌وش در ایکس نوشته بود در پی کشته شدن بلال نصرویی نوشت: «گمانه‌زنی‌ها از نقش دستگاه‌های امنیتی در قتل این شهروند توسط عوامل این نهادها بالا گرفته است.»<br /> <br /> == محکومیت‌های قتل ==<br /> کمپین فعالین بلوچ نیز در رابطه با قتل بلال نصرویی نوشت «آقای نصرویی «بارها» به نزدیکان خود اعلام کرده بود &lt;blockquote&gt;[[پرونده:بلال-نصرویی-خواننده معترض.jpg|جایگزین=خواننده معترض بلوچ بلال نصرویی|بندانگشتی|خواننده معترض بلوچ بلال نصرویی]]« اگر من کشته شدم، بدانید که هیچ خصومتی با کسی نداشتم و مرگ من توسط نیروهای جمهوری اسلامی اتفاق افتاده است.»&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/murder-of-balooch-singer-balal-nasrooyi/32942102.html مولوی عبدالحمید خواستار «شفاف‌سازی» درباره قتل خواننده بلوچ در زاهدان شد – رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> رسانه حال‌وش نیز در این رابطه نوشت: «در محافل سیستان و بلوچستان با توجه به موضوع آهنگ دو سال پیش وی در وصف بلوچستان و حساسیت نهادهای امنیتی نسبت به این موضوع نقش عوامل این دستگاه‌ها را در قتل وی بی‌تاثیر نمی‌دانند.»<br /> <br /> شورای بازنشستگان ایران نیز در بیانیه‌ای بلال نصرویی را هنرمندی آزادی‌خواه معرفی کرده و کشته شدن او را ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر برای فرهنگ و هنر بلوچستان دانست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%B4_%D8%A2%D8%A8%D8%AA%DB%8C%D9%86&diff=94757 2026-11-04T09:46:01Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده|نام=بکتاش آبتین|تصویر=بکتاش آبتین.JPG|توضیح تصویر=|نام اصلی=مهدی کاظمی|زمینه فعالیت=عضو کانون نویسندگان ایران، نویسنده، شاعر، کارگردان|ملیت=ایرانی|تاریخ تولد=۲۵ آذر ۱۳۵۳|محل تولد=شهر ری تهران|والدین=|خواهر و برادران=|تاریخ مرگ=۱۷ دی ۱۴۰۰|محل مرگ=|علت مرگ=ابتلا به کووید ۱۹|محل زندگی=|مختصات محل زندگی=|مدفن=امامزاده عبدالله شهر ری|در زمان حکومت=|اتفاقات مهم=برنده جایزه انجمن قلم امریکا|نام دیگر=|لقب=|بنیانگذار=|پیشه=شاعر، نویسنده، کارگردان|سال‌های نویسندگی=|سبک نوشتاری=|کتاب‌ها=|مقاله‌ها=|نمایشنامه‌ها=|فیلم‌نامه‌ها=|دیوان اشعار=|تخلص=|فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=|همسر=|شریک زندگی=|وب گاه=|فرزندان=|تحصیلات=|دانشگاه=|حوزه=|شاگرد=|استاد=|علت شهرت=|تأثیرگذاشته بر=|تأثیرپذیرفته از=|وبگاه=|imdb_id=|جوایز=|امضا=}}<br /> '''بکتاش آبتین با نام اصلی مهدی کاظمی،''' (زاده‌ی ۲۵ آذز ۱۳۵۳ شهر ری، درگذشت ۱۸ دی ۱۴۰۰) از اعضای کانون نویسندگان ایران، نویسنده، شاعر، کارگردان و زندانی سیاسی معترض است که در زندان برای بار دوم مبتلا به بیماری کووید ۱۹ شد و بدلیل کوتاهی و اهمال زندانبانان در اعزام او به بیمارستان دارفانی را وداع گفت.<br /> <br /> مهدی کاظمی از اواسط دهه ۱۳۷۰ و با شروع فعالیت در زمینه شعر و ادبیات نام مستعار «بکتاش آبتین» را انتخاب کرد. <br /> <br /> او آثار مختلفی را منتشر کرده است. از آثار وی می‌توان به «شناسنامه‌ی خلوت»، «مژه‌ها، چشم‌هایم را بخیه کرده‌اند»، “پُتک”و “در میمون خودم پدربزرگم” می‌توان اشاره نمود.&lt;ref&gt;[https://www.iranketab.ir/profile/12519-bektash-abtin سایت ایران کتاب]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بکتاش آبتین یکی از اعضای هیات دبیران کانون نویسندگان بود. او منشی و عضو هیات دبیران بود که در نهایت به عنوان یکی از بازرسان مالی کانون نویسندگان ایران انتخاب گردید.<br /> <br /> از آثار فیلمسازی او می‌توان به فیلم مستند “کاملا خصوصی برای آگاهی عموم” درباره‌ی علیشاه مولوی و مستند “۱۳ اکتبر ۱۹۷۳” درباره‌ی لوریس چکناوریان اشاره نمود.<br /> <br /> مجموعه شعر “پتک”، کتاب برگزیده‌ی هفتمین دوره‌ی جایزه کتاب شعر خبرنگاران شد.<br /> <br /> بکتاش آبتین در مراسم شهیدان راه آزادی بیان [[محمد مختاری، شاعر و نویسنده|محمد مختاری]] و [[محمدجعفر پوینده]] در آذر ۱۳۹۵ که نهادهای امنیتی و انتظامی از برگزاری آن جلوگیری کردند مورد ضرب و شتم ماموران امنیتی قرار گرفت و بازداشت شد. در همین روز مزدک زرافشان (فرزند ناصر زرافشان عضو [[کانون نویسندگان ایران]] و یکی از وکلای پرونده [[قتل‌های زنجیره‌ای]] پاییز ۱۳۷۷) نیز به‌شدت آسیب دید. <br /> <br /> آبتین پس از سه روز بازداشت با قرار کفالت آزاد شد و بیرون بازداشتگاه از صورت مجروح مزدک زرافشان عکس گرفت و آن را در صفحه اینستاگرام خود قرار داد. انتشار این عکس مبنای تشکیل پرونده، [[شکنجه|شکنجه‌]]&lt;nowiki/&gt;های دوران بازجویی و در نهایت صدور حکم‌های ناعادلانه بعدی بود.&lt;ref&gt;[https://irankargar.com/%D8%A8%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%B4-%D8%A2%D8%A8%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7/ سایت ایران کارگر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برای بکتاش آبتین به دلیل عضویت در کانون نویسندگان و فعالیت‌های ضد [[سانسور در ایران|سانسور]] و اختناق‌شکن وی دو پرونده‌ی دیگر نیز ساختند. یکی از آنها مربوط به اردیبهشت ۱۳۹۴ بود که ماموران پس از تفتیش منزلش و ضبط بیش از هزار قلم از وسایل شخصی او احضاریه‌ی دادسرای فرهنگ و رسانه را به وی دادند. او بارها در ساختمان مرکزی [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]] مورد بازجویی قرار گرفت.<br /> <br /> در تاریخ ۲ بهمن‌ماه ۹۷، بکتاش آبتین برای رسیدگی به پرونده‌‌ای که در سال ۹۴ علیه او گشوده شده بود در شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران به ریاست [[قاضی محمد مقیسه]] حاضر شده و به دلیل افزایش قرار صادره از کفالت به وثیقه یک میلیارد تومانی و عدم توانایی در تامین آن بازداشت و به [[زندان اوین]] منتقل شد. او در تاریخ ۸ بهمن‌ماه ۹۷ با تودیع قرار وثیقه یک میلیارد تومانی، به صورت موقت و تا پایان مراحل دادرسی از زندان اوین آزاد شد.<br /> <br /> جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات آبتین در تاریخ ۷ و ۸ اردیبهشت ماه ۹۸ برگزار شد. این نویسنده در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۹۸ توسط شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی محمد مقیسه به اتهام “تبلیغ علیه نظام” به ۱ سال حبس تعزیری و از بابت اتهام “اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت کشور” به تحمل ۵ سال حبس محکوم شد. <br /> <br /> او روز شنبه ۵ مهرماه پس از حضور در واحد اجرای احکام دادسرای اوین بازداشت و جهت تحمل دوران محکومیت خود به زندان اوین منتقل شد. از دیگر اتهامات او انتشار تاریخچه داخلی درباره ۵۰ سال فعالیت کانون نویسندگان است.<br /> <br /> کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۴۷ توسط تعدادی از نویسندگان آزادیخواه و مترقی با هدف مقابله با [[سانسور در ایران]] و دفاع از آزادی بیان تأسیس شد.<br /> <br /> فعالیت‌های این کانون در سال ۱۳۶۰ غیر قانونی اعلام شد، جمعی از نویسندگان در سال ۱۳۷۳ با تشکیل یک جمع مشورتی تلاش کردند این کانون را از نو احیا کنند.<br /> <br /> در ۱۸ شهریور ۱۳۷۵، ۱۲ نویسنده‌ که برای نگارش اساس‌نامه کانون جلسه‌ای ترتیب داده بودند دستگیر و تهدید شدند اگر به جلسات‌شان ادامه بدهند مورد تعقیب قرار می‌گیرند. از آن زمان تاکنون، اعضا و هیٔت‌مدیره کانون نویسندگان ایران به طور منظم تحت نظر و آزار دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی قرار دارند. بعضاً با احکام بلند مدت روبرو بودند و در جریان [[قتل‌های زنجیره‌ای]] سال‌های ۱۳۶۶- ۱۳۷۸ تعدادی از اعضای آن به قتل رسیدند.<br /> <br /> اعضای این کانون علی رغم تمام این آزارها به هدف خود در ارتقای آزادی بیان و مبارزه با سانسور در ایران ادامه داده‌اند.<br /> <br /> == از آخرین سخنان بکتاش آبتین ==<br /> بکتاش آبتین در بخشی از سخنان خود که در فضای مجازی منتشر شد می‌گوید:&lt;blockquote&gt;'''«ما چیزی که کم داریم اینه که یه سری آدم واستن مبارزه کنن، واستن حقشونو بخوان، واستن و پایداری کنن. فضیلت مبارزه و ایستادگی حلقه‌ی مفقوده‌ی معاصر کشور منه. بدین‌ترتیب دوست دارم که همین امروز در جوانی با اقتدار جان شیرینم رو فدا کنم برای آزادی، اتحاد ملی»'''&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == فعالیت‌های بکتاش آبتین در زندان ==<br /> زندانیان مقاوم و اعضای کانون نویسندگان از فعالیت علیه سیاست‌‌های سرکوبگرانه جمهوری اسلامی در زندان‌ها نیز باز نایستادند و همواره در اعتراض به ستم و سرکوب صدای خود را در فریاد ازادیخواهی مردم امتداد می‌دادند.<br /> <br /> === بیانیه زندانیان سیاسی اندرزگاه ۸ زندان اوین ===<br /> چنانکه پیش‌بینی می‌شد، ویروس کرونا در پاییز سال جاری اوجی تازه و بلندتر گرفته است و هر روز شماری بیشتر از انسان‌ها را به کام مرگ می‌کشد.<br /> <br /> از دلایل این اوج دوباره و کشتار روز افزون، یکی هم پنهان‌کاری، سهل‌انگاری و انفعال دست‌اندرکاران در آغاز جریان شیوع ویروس بوده است. در نتیجه‌ی بی‌اعتنایی به سلامت و جان مردم اکنون، بنا بر آمار رسمیِ آشکارا تقلیل‌گرایانه، در هر سه دقیقه یک انسان براثر ابتلا به کرونا جان خود را از دست می‌دهد، و خانواده‌هایی عزادار می‌شوند. <br /> <br /> ای بسا که درهفته‌های آتی این بازه‌ی زمانی مرگ به کمتر از یک دقیقه کاهش یابد. اگر عدالتی در کار می‌بود هم اکنون عاملان این مرگ عمومی به جای تکیه داشتن بر مسند ریاست و مسئولیت باید بر صندلی محاکمه می‌نشستند و پاسخگوی وضعیت دهشتناکی می‌شدند که ساخته‌اند.<br /> [[رده:نویسندگان و شاعران ایرانی]]<br /> اینک خطر به همه‌ی شهرهای ایران گسترش یافته است و جان میلیون‌ها تن را به طور جدی تهدید می‌کند. زندان و زندانیان به عنوان بخشی از جامعه از این همه مستثنی نیستند، بسا که در وضعیتی تهدیدآمیزتر و درسایه‌ی خطری جدی‌تر به سر می‌برند. <br /> <br /> با نگاهی به شرایط زندان‌ها و چگونگی زیست زندانیان در ایران، به روشنی می‌توان به میزان مرگ‌آوری ویروس کرونا در چنین مکانی پی‌برد: فضایی محدود و انبوهی زندانیان؛ بی آنکه از امکانات بهداشتی پیشگیرانه و رعایت فاصله‌ی اجتماعی یرخوردار باشند؛ بی‌هیچ اختیاری برای مراقبت از خود؛ زیر فشارهای گوناگون روانی ازجمله نگرانی از سلامت عزیزانشان در بیرون زندان و …. با وجود این شرایط، شیوع جدی‌تر ویروس کرونا در زندان سونامی مرگ پدید خواهد آورد.<br /> <br /> اما پیداست نهادهای حاکمیت چشمان خود را بر فاجعه‌ای که در راه است بسته‌اند و به فریب افکار عمومی به دست گزارشگران و رسانه‌های دروغ‌پرداز دل‌خوش داشته‌اند.<br /> <br /> حقیقت امر اما بزرگتر و دردناک‌تر از آنست که بتوان پنهانش کرد. آنچه از وضعیت زندانیان در شرایط کرونایی برشمردیم، هشداری است به مسئولان! از این پس هر زندانی که به بیماری کرونا مبتلا شود، مصداق آزار و شکنجه، و چنانچه به همین بیماری جان خود را از دست دهد، مرگش قتل عمد محسوب خواهد شد.<br /> <br /> ما زندانیان سیاسی امضاءکننده‌ی این بیانیه برای جلوگیری از فاجعه‌ی مرگ ناشی از کرونا در زندان، خواهان آزادی بی‌قید و شرط (توبه‌نامه، تعهدنامه…) زندانیان و یا دستکم به مرخصی فرستادن آنها هستیم و تا رسیدن به این خواسته صدای اعتراض‌مان بلند خواهد بود.<br /> <br /> زندانیان سیاسی اندرزگاه ۸ زندان اوین<br /> <br /> امضا کنندگان: '''بکتاش آبتین'''/ محمد ابوالحسنی/ مهدی اصترزایی/ کیوان باژن/ سینا بهشتی/ آتبین جعفریان/ یاسین جمالی/ علی‌اصغر حسنی‌راد/ روح‌الله خزلی/ رضا خندان (مهابادی)/ محمدجواد خلاصی/ مهدی دارینی/ امیرسالار داوودی/ فرزین رضایی روشن/ سینا سالک/ سجاد شکری/ میلاد شهدی/ اصغر شیری/ خسرو صادقی بروجنی/ کوروش عباسی/ اسماعیل عبدی/ قاسم عبدی/ محمود علی‌نقی/ ابوالفضل غسالی/ محمد غفاری/ احمد فارسی/ حسن فتحی/ محسن قربانی/ محسن قنبری/ میثم گلشنی/ جواد لاری/ نصرالله لشنی/ امین لقایی/ بهنام محجوبی/ امید محمدی/ حسین محمودی/ عبدالرسول مرتضوی/ سید ابوالحسن منتظر/ سینا منیرزاد/ امیرحسین میرخلیلی/ احمد نادری/ رحیم نوروزی/ رمضان همتی.”<br /> <br /> === بیانیه زندانیان سیاسی اوین و رجایی شهر ===<br /> &lt;blockquote&gt;به ضرب و شتم زندانیان پایان دهید!<br /> <br /> ۶۷ نفر از زندانیان سیاسی در [[زندان اوین|زندان‌های اوین]] و [[زندان گوهردشت|رجائی‌شهر]] نامه زیر را منتشر کرده اند:<br /> <br /> روز جمعه پنجم دی ماه، دو زندانی سیاسی، افشین شهسواری و حمید منافی، در سالن قرنطینه زندان اوین مورد ضرب و شتم مأموران قرارگرفتند، که در جریان آن افشین شهسواری به شدت مضروب شد. مأموران او را از سالن بیرون بردند و در جایی که دوربین قرار نداشت دست‌هایش را با دست‌بند بستند و بار دیگر بیرحمانه به او حمله‌ور شدند.<br /> <br /> ضرب‌ و شتم و جرح زندانیان به دست مأموران سابقه‌ای دیرینه وچندین دهه‌ای دارد؛ اما ازآنچه در ماه‌های اخیر رخ داده و برملا شده است، میتوان به این موارد اشاره کرد:<br /> <br /> ضرب‌وجرح مهدی مسکین‌نواز و رضا محمدحسینی در زندان رجایی‌شهر؛ [[گلرخ ایرایی]] و سهیلا حجاب در زندان قرچک، نرگس محمدی در زندان اوین و [[نوید افکاری]] در زندان عادل‌آباد شیراز.<br /> <br /> ضرب‌وجرح زندانی، تنها به جسم او آسیب نمی‌رساند بلکه با تحقیری که در خود دارد، روان او را نیز به‌شدت آزار می‌دهد؛ به‌ویژه که اینگونه حمله‌ها با الفاظ رکیک وفحاشی همراه است. فرد زندانی هرکس که باشد و به هردلیلی که زندانی شده باشد، دارای حقوقی است؛ یا باید باشد. حفظ شأن و کرامت انسانی؛ حفظ جان و سلامت روانی و جسمانی ازحقوق اولیه هر زندانی است و زندان‌بانان از صدر تا ذیل و کلان تا خرد، موظف به تأمین و رعایت آن هستند. <br /> <br /> معیار انسانیت و مدنیت هر حکومت به میزان رعایت و تأمین حقوق زندانی و چگونگی برخورد با او بستگی دارد. معیاری که حاکمیت ایران در چند دهه اخیر همواره آن را زیر پا گذاشته است؛ نمونه‌اش مواردی است که برشمردیم؛ مشتی کوچک از خروار. طرفه آنکه موارد گفته شده مربوط به زندانیان سیاسی است؛ یعنی کسانی که اصلاً نباید زندانی می‌شدند. ساده‌انگارانه است اگرگمان بریم اینگونه برخوردها ناشی از قصور و خطای چند مأمور دون‌پایه “خودسر” است.<br /> <br /> ما زندانیان امضاکننده این بیانیه، ضمن محکوم کردن ضرب‌ و شتم و جرح زندانیان خواهان پایان دادن به این برخورد ستم‌گرانه وسرکوب‌گرانه هستیم وباجدیت خواسته‌ی به حق خود را پیگیری می‌کنیم.&lt;/blockquote&gt;'''۱.  بکتاش آبتین ([[زندان اوین|اوین]])'''<br /> <br /> ۲.  غلامرضا آوانلو (اوین)<br /> <br /> ۳.  شاهپور احسانی راد ([[زندان فشافویه|زندان تهران بزرگ]])<br /> <br /> ۴.  مطلب احمدیان  (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۵.  سعید اصغری (اوین)<br /> <br /> ۶.  سعید اقبالی (اوین)<br /> <br /> ۷.  محمد امیرخیزی (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۸.  کیوان باژن (اوین)<br /> <br /> ۹.  وحید بنی‌عامریان (اوین)<br /> <br /> ۱۰.  سینا بهشتی (اوین)<br /> <br /> ۱۱.  علی حسن‌بیگی (اوین)<br /> <br /> ۱۲.  پیمان پورداد (اوین)<br /> <br /> ۱۳.  آتبین جعفریان (اوین)<br /> <br /> ۱۴.  یاسین جمالی (اوین)<br /> <br /> ۱۵.  علی‌اصغر حسنی‌راد (اوین)<br /> <br /> ۱۶.  مهدی حسین‌پور (اوین)<br /> <br /> ۱۷.  لطیف حسینی  (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۱۸.  روح‌الله خزلی  (اوین)<br /> <br /> ۱۹.  مصطفی خسروی (اوین)<br /> <br /> ۲۰.  رضا خندان مهابادی  (اوین)<br /> <br /> ۲۱.  سهیل خیرآبادی  (اوین)<br /> <br /> ۲۲.  مهدی دارینی  (اوین)<br /> <br /> ۲۳.  امیرسالار داودی  (اوین)<br /> <br /> ۲۴.  فرزین رضایی روشن  (اوین)<br /> <br /> ۲۵.  داود رمضان‌زاده  (اوین)<br /> <br /> ۲۶.  مصیب رئیسی یگانه  (اوین)<br /> <br /> ۲۷.  حمیدرضا سادات شریفی  (اوین)<br /> <br /> ۲۸.  سینا سالک  (اوین)<br /> <br /> ۲۹.  سیدجواد سیدی  (اوین)<br /> <br /> ۳۰.  پیام شکیبا (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۳۱.  پوریا شهرآبی  (اوین)<br /> <br /> ۳۲.  افشین شهسواری  (اوین)<br /> <br /> ۳۳.  بهنام شیخی  (اوین)<br /> <br /> ۳۴.  اصغر شیری  (اوین)<br /> <br /> ۳۵.  آرش صادقی  ([[زندان گوهردشت|زندان رجایی‌شهر]])<br /> <br /> ۳۶.  حسن صادقی (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۳۷.  کیوان صمیمی  (اوین)<br /> <br /> ۳۸.  سینا ظهیری  (اوین)<br /> <br /> ۳۹.  صادق عباسی  (اوین)<br /> <br /> ۴۰.  اسماعیل عبدی  (اوین)<br /> <br /> ۴۱.  سهیل عربی  (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۴۲.  جعفر عظیم‌زاده  (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۴۳.  ابوالفضل غسالی  (اوین)<br /> <br /> ۴۴.  احمد فارسی  (اوین)<br /> <br /> ۴۵.  محسن فرید  (اوین)<br /> <br /> ۴۶.  محسن قربانی  (اوین)<br /> <br /> ۴۷.  محسن قنبری  (اوین)<br /> <br /> ۴۸.  میثم گلشنی  (اوین)<br /> <br /> ۴۹.  جواد لاری  (اوین)<br /> <br /> ۵۰.  نصرالله لشنی  (اوین)<br /> <br /> ۵۱.  امین لقایی  (اوین)<br /> <br /> ۵۲.  سعید ماسوری (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۵۳.  رضا محمدحسینی (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۵۴.  مجید محمدعلی ها  (اوین)<br /> <br /> ۵۵.  حسین محمودی  (اوین)<br /> <br /> ۵۶.  عبدالرسول مرتضوی  (اوین)<br /> <br /> ۵۷.  مهدی مسکین‌نواز (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۵۸.  پوریا مضروب  (اوین)<br /> <br /> ۵۹.  ابوالحسن منتظر  (اوین)<br /> <br /> ۶۰.  محمدعلی منصوری (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۶۱.  سینا منیرزاد  (اوین)<br /> <br /> ۶۲.  علی موسی‌زاده فرکوش (زندان رجایی‌شهر)<br /> <br /> ۶۳.  امیرحسین میرخلیلی  (اوین)<br /> <br /> ۶۴.  سیامک میرزایی  (اوین)<br /> <br /> ۶۵.  احمد نادری  (اوین)<br /> <br /> ۶۶.  حسین هاشمی  (اوین)<br /> <br /> ۶۷.  بهزاد همایونی  (اوین)<br /> <br /> ۶۸.  رمضان همتی  (اوین)<br /> <br /> === بیانیه جمعی از زندانیان بند ۸ اوین ===<br /> جمعی از زندانیان بند ۸ زندان اوین در خصوص هشدار وقوع فاجعهٔ انسانی در زندان‌ها طی موج چهارم همه‌گیری کرونا بیانیه‌ای صادر کردند.&lt;blockquote&gt;“ «زندان‌ها به قتلگاه تبدیل نشوند!»&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;  موج چهارم کرونا همانند دیگر سطوح کشور در زندان‌ها نیز آغاز شده است و از هم‌اکنون علائم اولیهٔ آن در بند هشت زندان اوین به صورت ابتلای دست کم دو زندانی و سه نفر از پرسنل زندان مشاهده گشته است. <br /> <br /> زندانی سیاسی بکتاش آبتین نیز پس از پنج روز بستری شدن در محیط غیر‌تخصصی بهداری زندان به رغم پایان نیافتن دوران درمان به بندی سیصد نفره بازگردانده شده است که این مسأله علاوه بر تشدید بیماری ایشان موجب انتقال به سایرین که اجباراً به صورت جمعی و در فواصل بسیار نزدیک با یکدیگر زندگی می‌کنند خواهد شد. <br /> <br /> ما زندانیان اعم از سیاسی، مالی و غیره و حتی اتباع خارجی در بند هشت زندان اوین با توجه به پیک خطرناکی که پیش آمده و در راستای دستورات اکید ستاد مقابله با کرونا که هرگونه تجمع را ممنوع نموده است، بر ضرورت اعطای فوری و عاجل مرخصی ویژهٔ کرونا به همهٔ زندانیان اصرار می‌ورزیم و این اقدام را از مطالبات خانواده‌های هزاران زندانی در سراسر کشور می‌دانیم. <br /> <br /> ما امضاکنندگان نیز به همراه هزاران زندانی که امکان ارتباط و جمع‌آوری امضای آنها را از سراسر کشور نداریم، پیگیری عاجل و ضروری اجرای ویژهٔ مرخصی را خواستاریم، پیش از آنکه اتفاق ناگواری را در زندان شاهد باشیم و پیامدهای سنگینی برای بستگان زندانیان به وجود آید؛ درضمن خواستاریم در این امر خطیر اقدامات لازمه مبذول گردد چرا که مسئولیت این امر در حیطهٔ اختیارات رئیس قوهٔ قضائیه می‌باشد و آنها در هر صورت می‌بایستی پاسخگوی همهٔ امکانات و اقدامات آتی باشند.&lt;ref&gt;[[خبرگزاری هرانا ۱۸ دی ۱۴۰۰]]&lt;/ref&gt; ” &lt;/blockquote&gt;جمعی از زندانیان بند ۸ زندان اوین<br /> <br /> === احضار دوباره بکتاش آبتین ===<br /> کانون نویسندگان ایران از پرونده‌سازی و احضار دوباره بکتاش آبتین، عضو این کانون در زندان خبر داد.<br /> <br /> کانون نویسندگان اعلام کرد که بکتاش آبتین به دلیل انتشار خبر ابتلای خود به بیماری کووید در زندان، به بازپرسی شعبه ۴ دادسرای شهید مقدس، مستقر در زندان اوین، احضار شده است.<br /> <br /> بنا بر اعلام کانون نویسندگان ایران، «آبتین را به بازپرسی کشانده‌اند که چرا پس از ابتلایش به کرونا و بازگرداندن زودهنگام و اجباری‌اش به بند عمومی در تماس تلفنی با یکی از نزدیکانش عنوان کرده که سلامت و جان خود را در خطر می‌بیند.»<br /> <br /> بکتاش آبتین روز ۱۵ فروردین به دلیل ابتلا به کووید در بهداری مرکزی زندان اوین بستری شد؛ اما پس از چهار روز با وجود مثبت بودن نتیجه‌ آزمایش کرونا و اسکن ریه‌ در حالی به بند عمومی زندان اوین بازگردانده شد که دچار سرفه‌های شدید، از دست دادن حس چشایی و بویایی، تب و بدن‌درد شدید بود و برای حفظ جان و سلامت دیگر زندانیان بند ۸، خود را در حسینیه‌ بند قرنطینه کرد.<br /> <br /> === دیدار بکتاش آبتین و برخی اعضای کانون ===<br /> بیستم شهریور ماه ۱۴۰۰، چند تن از اعضای هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران با بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز و عضو زندانی کانون دیدار کردند. در این دیدار علیرضا آدينه، میلاد جنت، روزبه سوهانی، آیدا عمیدی، علی کاکاوند و اکبر معصوم‌بیگی حضور داشتند و آبتین از شرایط زندان، فضای امنیتی حاکم بر آن و تحت فشار بودن زندانیان سیاسی حرف زد.<br /> <br /> بکتاش آبتین، عضو سابق هیئت دبیران پس از نزدیک به یک سال حبس، از چهارشنبه ۱۷ شهریور ماه به مرخصی کوتاه مدت آمده است. آبتین به همراه دو عضو دیگر کانون نویسندگان ایران، رضا خندان (مهابادی) و کیوان باژن از مهرماه ۱۳۹۹ دوره‌ی محکومیت خود را در زندان اوین سپری می‌کنند.<br /> <br /> === پیام بکتاش ابتین به انجمن قلم امریکا ===<br /> بکتاش آبتین از اعضای کانون نویسندگان ایران، با انتشار ویدیویی در ایام مرخصی‌اش، ضمن قدردانی و تشکر از انجمن قلم (پن) آمریکا بابت اهدای جایزه‌ی سالانه‌ی این انجمن، عنوان کرد: &lt;blockquote&gt;'''«خواستم از این فرصت استفاده کنم و تشکر کنم از شما عزیزان در انجمن قلم امریکا. از وقتی که انسان خودش را شناخت، یک مطالبه بزرگ به نام آزادی داشت. تاریخ گذشت. سقراط از روزی که برای دفاع از حقیقت و دفاع از آزادی بیان مجبور شد جام شوکران را سر بکشد، مسیر تازه‌تری از عدالت‌خواهی روبه‌روی ما قرار گرفت. در طول تاریخ، دولت‌مردان و حاکمان بسیاری سرکوب کردند و هنرمندان، روشن‌فکران، اندیشمندان و نویسندگان فراوانی کشته [شدند]، به زندان [افتادند] یا متحمل رنج‌های فراوانی شدند. اما پرسش اصلی این است که آیا این رنج‌ها توانستند خواست به‌حق این هنرمندان و اندیشمندان که آزادی بود را محدود کنند؟ نه‌خیر.»'''&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;'''این نویسنده و مستندساز در ادامه اضافه می‌کند: «زندان من را محدود کرد، زندان من را رنج داد اما دیوارهای بلند و سیم‌خاردارهای خشن زندان اوین باعث نشدند که جلوی استشمام آزادی‌خواهی را بگیرند. از شما عزیزان تشکر می‌کنم که من را شایسته این جایزه دانستید اما می‌خواهم عرض کنم در کشور من، نویسندگان مستقل، مستعد و سخت‌کوش فراوانی هستند که شایسته دریافت این جایزه هستند. پس این جایزه را تقدیم می‌کنم به همه آزادی‌خواهانی که برای خواست زیبای آزادی و دفاع از آزادی بیان تلاش کردند.»'''&lt;/blockquote&gt;آبتین در پایان صحبت‌های خود ابراز امیدواری کرد روزی فرا برسد که هیچ‌کس در هیچ کجای دنیا به خاطر بیان اندیشه‌ها و تفکراتش و خواست زیبای آزادی زندانی نشود.<br /> <br /> === نامه ۱۹ زندانی در اوین ===<br /> نوزده زندانی سیاسی و عقیدتی که در بند ۸ زندان اوین به سر می‌برند، با انتشار نامه‌ای، خودسوزی مهدی دارینی در زندان را نتیجه «بی‌توجهی مستمر مسئولان به خواسته‌های برحق زندانیان» خوانده‌اند که «بر روان زندانی ضربه می‌زند» و تبدیل به «شکنجه سفید» شده است.<br /> <br /> در این نامه که به امضای زندانیانی چون خسرو صادقی بروجنی، کیوان صمیمی و بکتاش آبتین رسیده است، از «سیطره پرفشار ضابطان و نیروهای امنیتی» بر دادگاه‌ها و تفکیک نشدن «محل حبس زندانیان سیاسی از سایر محکومان» به عنوان نمونه‌هایی از نقض حقوق زندانیان سیاسی نام برده شده است.<br /> <br /> مهدی دارینی، زندانی سیاسی، که خبر خودسوزی او روز ۶ آبان منتشر شد، خرداد ۹۸ بازداشت شد و به اتهام «اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت ملی» و «تبلیغ علیه نظام» به تحمل ۱۱ سال حبس تعزیری محکوم شده است.<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های منتشر شده او در اعتراض به رفتار بازجوی خود اقدام به خودسوزی اعتراضی کرد و با دخالت نگهبانان و زندانیان، پس از خاموش کردن آتش، به بهداری اوین منتقل شد.<br /> <br /> زندانیان سیاسی با اشاره به ماجرای خودسوزی دارینی هشدار داده‌اند که «این اتفاق می‌توانست به فاجعه‌ایی در اوین و حتی ماتم ملی تبدیل شود.»<br /> <br /> در بخش دیگری از این نامه، امضا کنندگان با اشاره به رفتار «تند و تحقیرآمیز» ضابطان امنیتی با زندانیان و همچنین «تحریک زندانی سیاسی و ایجاد تشنج» توسط نماینده دادستان، واکنش اعتراضی زندانیان به وضعیت موجود را دور از انتظار ندانسته‌اند.<br /> <br /> === بیانیه زندانیان آبان ۱۴۰۰ ===<br /> &lt;blockquote&gt;شکنجه‌ی سفید زندانیان سیاسی باید برچیده شود<br /> <br /> بی‌توجهی مستمر مسئولان به خواسته‌های برحق زندانیان که بر روان زندانی ضربه زده و به شکنجهء سفید تبدیل شده است بالاخره حادثه آفرید. اگرچه بعد از خودسوزی مهدی دارینی اقدام سریع مراقبین زندان و دو زندانی شاهد حادثه که به ایجاد سوختگی و در بعضی از آنان منجر شد، باعث رفع خطر از ایشان گردید اما این اتفاق می‌توانست به فاجعه‌ایی در اوین و حتی ماتم ملی تبدیل شود.<br /> <br /> وقتی ضابطان امنیتی با این زندانی و بسیاری دیگر برخوردهای تند و تحقیرآمیز می‌کنند،وقتی این نیروهای اطلاعاتی و مسئولان قضایی، حقوق متهم و محکوم را به طور ساختاری ضایع می‌کنند،وقتی نماینده دادستان در زندان به جای ستاندنِ داد، خاصیتی به جز تحریک زندانی سیاسی و ایجاد تشنج ندارد، وقتی رئیس قوهء قضاییه فقط در حرف از گستردگی اختیارات امنیتی‌ها انتقاد می‌کند ولی در عمل، زندانی هر روز می‌بیند که تمام تکلیف زندگی او و حتی یک مرخصی چند روزه را همین بازجویان تعیین می‌کنند،<br /> <br /> وقتی زندانیان سیاسی شاهد اجرای حکم خودسرانه آیین‌نامهء اجرایی خودِ سازمان زندانها هستند و بالاخره وقتی بسیاری از زندانبانان و حتی اکثر مدیران رده بالای آن مجبورند فرامین عناصر امنیتی را اجرا کنند، آیا به ستوه آمدن و واکنش اعتراضی امری دور از انتظار است؟شوربختانه در سه روز اخیر نیز مقامات امنیتی و یکی از معاونان تندروی زندان به جای توجه به خواسته‌های قانونی وی او را تهدید به انفرادی و انتقال به زندانی دیگر کردند.<br /> <br /> ما زندانیان سیاسی امضاء کننده این متن که در بند ۸ اوین محبوسیم رئیس قوهء مجریه که وزارت اطلاعات را در زیر مجموعهء خود دارد، فرمانده سپاه که مسئولیت اطلاعات سپاه با او است و بیش از همه به رئیس قوهء قضاییه که قضات، دادستانی و سازمان ها سازمان زندانها را سرپرستی می‌کند هشدار می دهیم چنانچه مواردی اساسی نظیر خارج کردن دادگاه‌ها و زندان‌ها از سیطره پرفشار ضابطان و نیروهای امنیتی، تفکیک محل حبس زندانیان سیاسی از سایر محکومان و تجدید محاکمه محکومین سیاسی در دادگاه‌های صالحه علنی صورت نپذیرد، می‌بایست منتظر واکنش‌ها و حرکت‌هایی پرهزینه در زندان‌ها بود.<br /> <br /> نهم آبان ۱۴۰۰ [[زندان اوین]]&lt;/blockquote&gt;'''بکتاش آبتین'''-سید افخم ابراهیمی-پیمان پورداد- معین حاجی‌زاده- حمید حاج‌جعفر کاشانی-مجتبی خسروی‌بابادی- مهران رئوف-سجاد شکری-خسرو صادقی بروجنی- غلامرضا صفری-کیوان صمیمی- صادق عباسی-محمود علینقی-ابوالفضل غسّالی- سیروس قرچه-حسین کیهانی- مهدی محمدی-امیرحسین میرخلیلی-مجتبی نایری<br /> <br /> === مرخصی استعلاجی بکتاش آبتین ===<br /> عصر روز، ۲۲ آذر ماه، خانواده و وکیل بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز و عضو کانون نویسندگان ایران موفق شدند برای او از زندان مرخصی استعلاجی بگیرند‌. به این ترتیب آبتین از بیمارستان طالقانی به بیمارستان دیگری منتقل شد تا خانواده بتوانند بر روند درمان او نظارت داشته باشند.<br /> <br /> بکتاش آبتین از ۱۵ آذر ماه در پی ابتلا به کرونا از زندان به بیمارستان طالقانی منتقل و یک روز بعد در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شد.<br /> <br /> == بیانیه‌های کانون نویسندگان ==<br /> <br /> === بیانیه خرداد ماه کانون ===<br /> بیانیه کانون نویسندگان پس از ابلاغ حکم دادگاه کرج در سال ۱۳۹۷&lt;blockquote&gt;روز یازدهم خرداد سال جاری شعبه‌ی ۲ دادگاه انقلاب اسلامی کرج حکم پنجاه میلیون ریال جزای نقدی و سه ماه کار اجباری در سازمان بهزیستی (بدل از یک سال حبس) را به اتهام بی‌اساس &quot;تبلیغ علیه نظام&quot; به بکتاش آبتین ابلاغ کرد. آبتین شاعر، فیلمساز و عضو پیشین هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران و اکنون نیز یکی از بازرسان مالی آن است. پیش از آن بکتاش آبتین بارها به بازپرسی احضار شد و مورد بازجویی قرار گرفت. <br /> <br /> سرانجام پس از محاکمه در دادگاه با سپردن وثیقه تا زمان صدور حکم آزاد شد. چگونگی تشکیل این پرونده به‌خوبی میزان بی‌اساس بودن آن و ناعادلانه بودن حکم صادره را نشان می‌دهد. بکتاش آبتین در مراسم ستم‌کشته‌گان راه آزادی بیان محمد مختاری و محمدجعفر پوینده در آذر ۱۳۹۵ که نهادهای امنیتی و انتظامی از برگزاری آن جلوگیری کردند مورد ضرب و جرح ماموران امنیتی حاضر در محل قرار گرفت و بازداشت شد. <br /> <br /> در جریان همین یورش مزدک زرافشان (فرزند ناصر زرافشان عضو کانون نویسندگان ایران و یکی از وکلای پرونده قتل‌های سیاسی پاییز ۱۳۷۷) نیز به‌شدت آسیب دید. آبتین پس از سه روز بازداشت با قرار کفالت آزاد شد و بیرون بازداشتگاه از صورت مجروح مزدک زرافشان عکس گرفت و آن را در صفحه اینستاگرام خود قرار داد. انتشار این عکس مبنای تشکیل پرونده، آزار و اذیت‌های دوره‌ی بازجویی و در نهایت صدور حکمی ناعادلانه بوده است. <br /> <br /> برای بکتاش آبتین به دلیل عضویت در کانون نویسندگان و فعالیت‌های سانسورستیزانه‌اش دو پرونده‌ی دیگر نیز ساخته‌اند. یکی از آنها مربوط به اردیبهشت ۱۳۹۴ است که ماموران پس از تفتیش منزل آبتین و ضبط بیش از هزار قلم از وسایل شخصی او احضاریه‌ی دادسرای فرهنگ و رسانه را به وی دادند. از آن پس بارها در ساختمان مرکزی [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]] مورد بازجویی قرار گرفت. <br /> <br /> پرونده‌ی دیگر به ضرب و جرح ماموران در مراسم بزرگداشت زنده‌‌‌‌یادان مختاری و پوینده مربوط می‌شود. در این پرونده بکتاش آبتین متهم به ضرب و شتم ماموران امنیتی شده است! به‌خوبی پیداست که در این پرونده جای ضارب و مضروب و شاکی و متهم در عدالت اسلامی حاکمیت عوض شده است. حکم این پرونده نیز بناست در ۲۲ خرداد امسال به آبتین ابلاغ شود. <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران محاکمه و محکومیت بکتاش آبتین را نمونه‌ی دیگری از آزادی ستیزی دستگاه قضایی حاکمیت می‌داند۰ حکم کار اجباری از &quot;نوآوری&quot;های این دستگاه برای متهمان سیاسی است و در آن ذره‌ای عدالت وجود ندارد. <br /> <br /> این‌ پرونده‌سازی‌ها و محاصره‌ی زندگی معترضان و منتقدان با پرونده‌های قضایی، به منظور مرعوب و منفعل کردن اعضای کانون و هر انسان معترض و آزادی‌خواه انجام می‌گیرد و مغایر با حق آزادی اندیشه و بیان است. کانون نویسندگان ایران خواهان مختومه شدن هر سه پرونده‌ی بکتاش آبتین و همه‌ی پرونده‌های مشابه آن است.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران<br /> <br /> ۱۹ خرداد ۱۳۹۷<br /> <br /> === بیانیه آبان ماه کانون ===<br /> &lt;blockquote&gt;اتهام‌تراشی و پرونده‌سازی برای اعضای کانون نویسندگان ایران <br /> <br /> در مرداد سال جاری دو تن از دبیران کانون نویسندگان ایران، رضا خندان (مهابادی) و کیوان باژن، و نیز بکتاش آبتین، یکی از بازرسان کانون، به بازپرسی دادسرای امنیت واقع در زندان اوین احضار و “تفهیم اتهام” شدند. این احضار مربوط به پرونده‌ای بود که [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]] در اردیبهشت ۱۳۹۴ برای این سه عضو کانون گشوده بود. در روزهای اخیر آنها باز به همان شعبه بازپرسی احضار شدند تا یک بار دیگر “تفهیم اتهام” شوند. <br /> <br /> گویا اتهام “تبلیغ علیه نظام” که بار اول به متهمان “تفهیم” شده بود نهاد اطلاعاتی را، که شاکی پرونده است، راضی نکرده و پرونده به شعبه بازپرسی بازپس فرستاده شده تا دو اتهام دیگر به اتهام پیشین افزوده شود: “اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت ملی” و “تشویق بانوان کشور به فساد و فحشا”. سنگین‌ترکردن بار اتهام در این‌گونه پرونده‌ها، چنانچه به توصیه و با اعمال نفوذ شاکی پرونده صورت گرفته باشد، حاکی از آن است که دراین پرونده‌سازی آشکار سرنوشت «متهمان» را نهادهای اطلاعاتی و امنیتی تعیین می‌کنند و از دستگاه قضایی‌یی که بدین‌سان به خواست شاکی گردن می‌گذارد امید هیچ دادرسی عادلانه و بی‌طرفانه‌ای نباید داشت. اما ساختگی بودن اتهام‌های یادشده در مورد اعضای کانون روشن‌تر از آن است که به توضیح چندانی نیاز داشته باشد. <br /> <br /> اتهام “اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت ملی” مستلزم آن است که متهمان در خفا بر ضد شخص یا نهادی دولتی تبانی کرده باشند؛ حال آن که کانون نویسندگان ایران تشکلی است علنی که در سراسرعمر پنجاه ساله‌ی خود هرگز دیدگاه‌ها و فعالیت‌های خود را از چشم هیچ شخص یا نهادی پنهان نکرده و نمی‌کند. وانگهی، اگر منظور از «امنیت ملی» امنیت «ملت» و درواقع مردم باشد، چیزی مضحکتر از این نیست که اعضای تشکلی چون کانون نویسندگان ایران بر ضد چنین امنیتی «اقدام» کنند. <br /> <br /> مصداق برهم زدن چنین امنیتی را باید نه درمیان اعضای کانون بلکه بین کسانی جست که مردمی را سرکوب می‌کنند که به مسالمت‌آمیزترین شیوه‌ها به خیابان می‌آیند تا خواست‌های برحق خود را بیان کنند. در مورد اتهام «تبلیغ علیه نظام» نیز باید گفت انتقاد و مخالفت با این یا آن نهاد دولتی به دلیل سلب آزادی بیان و اِعمال سانسور نه مصداق «تبلیغ» است و نه به معنی ضدیت با کل «نظام». <br /> <br /> اما اگراین دو اتهام از نوع اتهام‌های رایجی است که به وفور بر پرونده‌ی فعالان سیاسی و اجتماعی و فرهنگی الصاق می‌شود، “تشویق بانوان کشور به فساد و فحشا” اتهام جدید و بی‌پایه و اساسی است که ظاهراً (می‌گوییم ظاهراً زیرا درباره‌ی این اتهام، همچون دو اتهام دیگر، مطلقاً هیچ توضیحی به «متهمان» داده نشده است) پس از اعتراض‌های اخیر بسیاری از زنان به حجاب اجباری، در دستگاه اتهام‌تراشی و پرونده‌سازی سیستم دادرسی برای منتقدان و معترضان ساخته و پرداخته شده است. <br /> <br /> در این مورد نیز کانون نویسندگان ایران چیزی جز حق آزادی پوشش و مخالفت با حجاب اجباری را مطرح نکرده است و هیچ‌یک از این‌ها مصداق این اتهام نیست، مگر آن که خواست رفع تبعیض جنسیتی و برابری زنان با مردان را «فساد و فحشا» تلقی کنیم. برای این اتهام شرم‌آور نیز کسانی را باید به دادگاه کشاند که حقوق زن را نیمی از حقوق مرد می‌دانند؛ کسانی را باید محاکمه کرد که سن فحشا و اعتیاد را به دوازده سالگی رسانده‌اند و گروه گروه زنان جوان را به بردگی جنسی کشانده و در بازارهای سکس داخل و خارج به تاراج گذاشته‌اند؛ کسانی که هزاران کودک دختر و پسر را از تحصیل و زندگی امن و شاد بازداشته و در کارگاه‌ها و خیابان‌ها جسم و جانشان را تباه و فسادهای گوناگون را به آنها تحمیل می‌کنند و . . . <br /> <br /> آری، اینان را باید به پای میز محاکمه کشاند نه نویسندگان آزادی‌خواهی را که خواهان حق انتخاب آزادانه برای زنان‌اند و به آنان به چشم موجودی انسانی و برابر با مرد می‌نگرند. بدین‌سان، صدور چنین اتهام‌هایی در مورد سه تن از اعضای فعال کانون نویسندگان ایران ظلمی است آشکار و مبتنی بر دروغ و پاپوش‌دوزی که هیچ‌گونه وجاهت حقوقی و قانونی ندارد. کانون نویسندگان ایران این اتهام تراشی و پرونده‌سازی‌ را محکوم می‌کند و خواهان رفع کامل اتهام از رضا خندان (مهابادی)، کیوان باژن و بکتاش آبتین، و مختومه کردن پرونده‌ی آنها و همه پرونده‌های مشابه است.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران-۱۷ آبان ۱۳۹۷      <br /> <br /> === بیانیه اردیبهشت ۹۸ کانون ===<br /> روز ۲۵ اردیبهشت رای شعبه‌ی ۲۸ دادگاه انقلاب به ناصر زرافشان و راضیه زیدی وکلای سه عضو کانون نویسندگان ایران ابلاغ شد. به حکم محمد مقیسه رییس دادگاه، رضا خندان (مهابادی) و بکتاش آبتین دو عضو هیئت دبیران کانون و کیوان باژن عضو سابق هیئت دبیران هر یک به شش سال زندان محکوم شده‌اند. در محکومیت این حکم‌ها کانون نویسندگان ایران بیانیه‌‌ای منتشر کرد. <br /> <br /> بیانیه‌ی کانون نویسندگان ایران در محکومیت صدور حکم هجده سال زندان برای سه نویسنده&lt;blockquote&gt;به دنبال محاکمه‌ی سه عضو کانون نویسندگان ایران در هفتم و هشتم اردیبهشت سال جاری روز گذشته، بیست‌وپنجم اردیبهشت، رای شعبه‌ی ۲۸ دادگاه انقلاب به وکلای پرونده ابلاغ شد. بنا به این ابلاغیه رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین و کیوان باژن هر یک به شش سال زندان محکوم شده‌اند: یک سال برای اتهام &quot;تبلیغ علیه نظام&quot; و پنج سال برای اتهام &quot;اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت کشور&quot;. <br /> <br /> نامربوط‌‌تر و سست‌بنیان‌تر از این اتها‌م‌ها &quot;دلایل&quot; و &quot;مستندات&quot; آنهاست. به سه نویسنده مجموعا ۱۸ سال حکم زندان داده‌اند که چرا عضو کانون نویسندگان ایران شده‌اید؛ چرا نشریه‌ی داخلی یک تشکل فرهنگی را منتشر کرده‌اید؛ چرا اسناد و مدارک فعالیت‌های پنجاه ساله‌ی کانون را در کتابی گرد آورده‌اید؛ چرا بر مزار احمد شاملو و محمد مختاری و جعفر پوینده رفته‌اید؛ چرا پای بیانیه‌های دفاع از آزادی بیان نویسندگان و هنرمندان و مخالفت با اعدام و سانسور امضا گذاشته‌اید! این کدام &quot;امنیت کشور&quot; است که انتشار نشریه و بیانیه‌ی اعتراضی اقدام علیه آن محسوب می‌‍‌شود؟ <br /> <br /> امنیت چه کسانی با عضویت در کانون و رفتن بر مزار شاعران و نویسندگان به خطر می‌افتد؟ هر دادگاهی که حتی با اندکی عدالت و استقلال همراه باشد و ذره‌ای حق انسان در آن رعایت شود نیز این نوع &quot;مستندات&quot; را نه ادله‌ی جرم بلکه بهانه‌ی پرونده‌سازی تلقی می‌کند. در حقیقت آنچه در پرونده و دادگاه سه عضو کانون مبنای اتهام و صدور حکم قرار گرفته است چیزی جز گام نهادن در راه آزادی بیان و مخالفت با سانسور نیست و درست به همین سبب آنها محاکمه و محکوم به تحمل حبس شده‌اند؛ اما این فقط محاکمه‌ و محکومیت سه نویسنده نیست، <br /> <br /> تنها محاکمه‌ی کانون نویسندگان ایران نیست. محکومیت همه‌ی نویسندگان و کسانی است که می‌خواهند از حق آزادی بیان برخوردار باشند. به این گونه محاکمه‌ها و حکم‌هایی که در چند دهه‌ی اخیر برای پراکندن رعب و وحشت و سرکوب آزادی بیان به وفوردر جریان بوده است، باید پایان داده شود. کانون نویسندگان ایران پرونده‌سازی و صدورحکم ‎های سرکوبگرانه‌ بر ضد رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین و کیوان باژن را محکوم می‌کند و خواهان لغو بی‌قید و شرط این حکم‌ها و مختومه کردن پرونده است. همچنین از همه‌ی نویسندگان و انسان‌های مدافع آزادی بیان می‌خواهد تا از هر راه ممکن به دفاع از این سه نویسنده بپردازند.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران <br /> <br /> ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸  <br /> <br /> === بیانیه آذر ۹۹ کانون ===<br /> بیانیه‌ی کانون نویسندگان ایران به مناسبت ۱۳ آذر، روز مبارزه با سانسور &lt;blockquote&gt;۱۳ آذر، روز مبارزه با سانسور گرامی باد<br /> <br /> دوازده سال از اعلام ۱۳ آذر به عنوان روز مبارزه با سانسور گذشته است و اکنون رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین از اعضای هیئت دبیران و کیوان باژن، عضو کانون نویسندگان ایران به دلیل تلاش برای مبارزه با سانسور به زندان افتاده‌اند و عضو دیگرمان؛ گیتی پورفاضل، به دلیل استفاده از حق آزادی بیان‌اش به حبس کشیده شده است. <br /> <br /> موضوع سانسور و مبارزه با آن، محدود به کتاب، مطبوعات یا فعالیت‌های هنری نیست و به همین دلیل روز مبارزه با سانسور مختص نویسندگان و هنرمندان نبوده و هدف آن؛ همگرایی و ایستادگی تمام گروه‌ها و افرادی‌ست که مستقیم یا غیر مستقیم قربانی سانسور و سرکوب هستند. سانسور، تامین کننده‌ی تاریکی مورد نیاز برای سرکوب است و این یعنی، سرکوب را می‌توان بی کم و کاست، شکل عینی و تحقق یافته‌ی سانسور دانست. <br /> <br /> بدین معنا، جامعه‌ی ما سال‌هاست که به شدیدترین وجه، تحقق سانسور را در حبس و شکنجه و اعدام و کشتار فرزندانش، عریان و خونین، چشیده و لمس کرده است. سال‌هاست که هنر و فرهنگ و زیبایی، روبروی چشمان ما سرکوب شده‌ است و از این رهگذر تولیدات فرهنگی سانسور شده وُ بی یال وُ دم وُ اشکم، مخاطب خود را به شکلی روزافزون از دست داده‌اند. <br /> <br /> سال‌هاست که سیستم آموزشی، متکی به ارعاب و سانسور وُ خودسانسوری‌ست و در کنار این‌ها، حق اعتراض مردم نیز سرکوب و دامنه‌ی سانسور به کف خیابان کشیده شده است. با این همه، سال‌هاست که ایستاده‌ایم و سال‌هاست که در برابر سهمگین‌ترین سانسور و سرکوب تاریخ معاصر، به مبارزه‌ی خود برای دفاع از آزادی اندیشه و بیان ادامه داده‌ایم. <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران، ضمن بزرگداشت ۱۳ آذر، روز مبارزه با سانسور، از عموم مردم به ویژه صاحبان قلم و اندیشه می‌خواهد تا در صف مبارزه با سانسور بایستند و یکصدا خواستار برچیدن بساط سانسور شوند. ما خواهان آزادی اندیشه و بیان و نشر بی هیچ حصر و استثنا هستیم، خواهانِ جریان آزاد خبررسانی، اینترنت و مطبوعات آزاد، آزادی حق اعتراض و همچنین آزادی تمام زندانیان عقیدتی و سیاسی که در سیطره‌ی سانسور و سانسورچیان به بند کشیده شده‌اند.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران<br /> <br /> ۱۱ آذر ۱۳۹۹<br /> <br /> === بیانیه‌ی دی ماه ۱۳۹۹کانون ===<br /> &lt;blockquote&gt;دهم دی‌ماه، تنها دو روز پس از محاکمه‌ی آرش گنجی، مترجم و منشی کانون نویسندگان ایران، رأی شعبه‌ی ۲۸ دادگاه انقلاب به وکلای او، ناصر زرافشان و راضیه زیدی، ابلاغ شد. بر اساس این ابلاغیه آرش گنجی بابت «اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت ملی» به ۵ سال، بابت «تبلیغ علیه نظام» به یک سال، بابت «عضویت در گروهک معاند» به ۵ سال و جمعا به ۱۱ سال زندان محکوم شده است. <br /> <br /> شگفت آنکه مصداق همه‌ی این اتهام‌ها ترجمه‌ی کتابی درباره‌ی تحولات کردستان سوریه است. برای کانون نویسندگان ایران که هم‌اکنون چهار تن از اعضایش، رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین، کیوان باژن و گیتی پورفاضل، به خاطر دفاع از آزادی بیان یا استفاده از حق آزادی بیان خود در زندان به سر می‌برند، پرونده‌سازی‌هایی از این دست داستانی تازه نیست. <br /> <br /> حکومت که سابقه‌ای طولانی در سرکوب آزادی بیان دارد، همچنان هر صدایی را که به اعتراض بلند می‌شود و هر اندیشه‌ای را که از چارچوب مطلوب‌اش فراتر می‌رود بی‌درنگ خفه می‌کند. ناگفته پیداست دستگاه قضایی که به بهانه‌ی ترجمه‌ی کتابی پیرامون تحولات کشوری دیگر، برای مترجم آن حکم ۱۱ سال حبس صادر می‌کند بویی از عدالت نبرده است. <br /> <br /> با این همه صدور چنین حکمی در ادامه‌ی افزایش فشار بر نویسندگان مستقل، کانون را در پیگیری راه مبارزه با سانسور و دفاع از «آزادی اندیشه و بیان بی هیچ حصر و استثنا» استوارتر می‌کند. کانون نویسندگان ایران پرونده‌سازی و صدور حکم ‎ ۱۱ سال زندان برای آرش گنجی را محکوم می‌کند و خواهان لغو بی‌قید و شرط حکم صادره و مختومه شدن پرونده است و از نویسندگان و مدافعان آزادی بیان می‌خواهد تا از هر راه ممکن به صدور این حکم اعتراض کنند.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران <br /> <br /> ۱۵ دی ۱۳۹۹ <br /> <br /> === بیانیه اسفند ۹۹ کانون ===<br /> کانون نویسندگان ایران در اعتراض به تأیید حکم یازده سال زندان آرش گنجی در دادگاه تجدید نظر بیانیه‌ای صادر کرد.&lt;blockquote&gt;حکم یازده سال زندان آرش گنجی، نویسنده، مترجم و منشی کانون نویسندگان ایران، در دادگاه تجدید نظر تأیید و در تاریخ نهم اسفند به وکلای او، ناصر زرافشان و راضیه زیدی ابلاغ شد. <br /> <br /> این حکم  در دی ماه سال جاری بر مبنای اتهام‌های ناروایی چون &quot;اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت ملی، &quot;تبلیغ علیه نظام&quot; و &quot;عضویت و همکاری با گروهک مخالف نظام&quot; در دادگاه بدوی به ریاست [[قاضی عموزاد]] صادر شده بود و مصداق اتهام های یاد شده چیزی نبود جز ترجمه و انتشار کتاب &quot;کلید کوچک، دروازه‌ای بزرگ&quot; که در برگیرنده‌ی گزارش‌ها و مقالاتی است درباره‌ی تحولات کردستان سوریه پس از رهایی از چنگال دولت اسلامی داعش. صدور این حکم سنگین و ظالمانه اعتراضات گسترده ای در پی داشت. <br /> <br /> اهالی فرهنگ، شاعران و نویسندگان مستقل و چندین  نهاد مدافع حقوق بشر و آزادی بیان در داخل و خارج کشور به این حکم اعتراض کردند. با وجود این، دادگاه تجدید نظر بدون اعتنا به این اعتراضات و با زیرپا گذاشتن موازین دادرسی عادلانه، حکم اولیه را عینا تایید کرد. سیطره‌ی چنین رویه‌ای در دستگاه قضایی کشور که سابقه‌ای دور و دراز دارد، حاکی از آن است که نگاه این دستگاه به مقوله‌هایی چون فرهنگ و آزادی اندیشه و بیان، نگاهی &quot;امنیتی&quot; است. <br /> <br /> پرشمارند شاعران، نویسندگان، هنرمندان و سخنورانی که در این سال‌ها بهای سیطره‌ی نگاه امنیتی بر دستگاه قضایی کشور را با زندان، سانسور، خودسانسوری و احساس عدم امنیت شغلی پرداخته‌اند و می‌پردازند. گفتنی است هم اکنون پنج عضو کانون نویسندگان ایران، رضا خندان مهابادی، بکتاش آبتین، کیوان باژن، گیتی پورفاضل و علیرضا نوری برای پرداختن چنین هزینه‌ای در زندان به سر می‌برند. کانون نویسندگان ایران حکم ظالمانه‌ی یازده سال زندان آرش گنجی را قاطعانه محکوم می‌کند و خواستار آزادی بی‌قید و شرط اعضای زندانی خود و سایر زندانیان عقیدتی و سیاسی است.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران<br /> <br /> ۱۳۹۹/۱۲/۱۳<br /> <br /> === بیانیه فروردین ۱۴۰۰ کانون ===<br /> بیانیه کانون نویسندگان ایران&lt;blockquote&gt;جان بکتاش آبتین و دیگر زندانیان سیاسی و عقیدتی در خطر است.<br /> <br /> روز گذشته بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز و عضو زندانی کانون نویسندگان ایران، با وجود مثبت بودن نتیجه‌ی تست کرونا و اسکن ریه‌، سرفه‌های شدید، از دست دادن حس چشایی و بویایی، تب و بدن‌درد شدید، پس از چهار روز با فشار مسئولان زندان اوین از بهداری به بند عمومی بازگردانده شد. <br /> <br /> آبتین که چهار روز در کنار سایر بیماران مبتلا به کرونا بستری بوده، از ورود به اتاق خود در بند هشت اجتناب کرده و برای حفظ جان و سلامت دیگر زندانیان، خود را در حسینیه‌ی بند قرنطینه کرده است. عمل جنایتکارانه‌ی مسئولان زندان که جان و سلامت او و دیگر زندانیان بند هشت اوین را به خطر انداخته است، در حالی صورت گرفته که آبتین به دلیل سابقه‌ی بیماری زمینه‌ای ریوی نیاز به مراقبت‌های ویژه‌ی پزشکی بیرون از زندان دارد. خودداری مقامات زندان از انتقال زندانیان بیمار معترض به بیمارستان، این شبهه را تقویت می‌کند که آنها قصد تحمیل مرگ به این زندانیان را دارند. <br /> <br /> این روزها که سراسر کشور درگیر بیماری کشنده‌ی کرونا است و حاکمیت نه تنها در کنترل آن ناتوان بوده بلکه با برنامه‌های غیر انسانی موجب شیوع بیشتر بیماری و از دست رفتن جان‌های بسیاری شده است، وضعیت در فضای بسته‌ی زندان‌ها در نبود امکانات درمانی می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد. در شرایطی که فقر و بیکاری، تورم و گرانی مردم را به ستوه آورده است، زندانی کردن نویسندگان، دانشجویان، معلمان و کارگرانِ معترض نشان از ستمی آشکار و مضاعف دارد. <br /> <br /> بدیهی ست که مسئولیت سلامت و جان این زندانیان بر عهده‌ی حاکمیت اعم از نهادهای امنیتی، قوه قضاییه و مسئولان زندان‌هاست. در این روزهای سخت و سیاه، کانون نویسندگان ایران جان بکتاش آبتین را در خطر می‌بیند و خواهان آزادی فوری و بی قید و شرط او و همه‌ی زندانیان سیاسی و عقیدتی است.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران<br /> <br /> ۲۰ فروردین ۱۴۰۰<br /> <br /> === بیانیه آذر ۱۴۰۰ کانون ===<br /> &lt;blockquote&gt;در بیست و سومین سالگرد قتل­‌های سیاسی پاییز ۱۳۷۷یاد محمد مختاری و محمد جعفر پوینده را گرامی می‌داریم <br /> <br /> شک نباید داشت که آنچه در آذر ماه سال ۱۳۷۷ رخ داد برای اهل نظر، برای زخم­‌خوردگان و آگاهان به آنچه در چند دهه‌ی اخیر در این سرزمین بلازده می‌گذرد، هیچ تازگی نداشت و فقط مایه­‌ی شگفتی کسانی شد که تاریخ را در حافظه‌ی خود دربست به تعطیلات ابدی فرستاده‌اند. <br /> <br /> در این میان حاکمیت  که منافع هنگفتی در فراموشی دارد با  مردم‌فریبی و جعل تاریخ  و پوشاندن ریشه­‌های تبهکاری، همه‌ی کوشش خود را به کار برد تا نخست این قتل‌ها را به چها‌‌ر موردِ پروانه اسکندری، [[داریوش فروهر]]، محمد مختاری و محمدجعفر پوینده محدود کند و از قتل سعیدی سیرجانی، [[احمد تفضلی|احمد تفضلی،]] [[پیروز دوانی]]، مجید شریف، [[حمید پورحاجی‌زاده|حمید و کارون پورحاجی‌زاده]]، غفار حسینی، [[احمد میرعلایی]] و ده‌ها ستم‌کشته‌ی دیگر، و نیز توطئه‌ی ‌به دره انداختن اتوبوس حامل نویسندگان در سفر ارمنستان و ربودن یکی از نویسندگان و فعالان کانون نویسندگان ایران، فرج سرکوهی، هیچ سخنی به میان نیاورد؛ <br /> <br /> سپس جنایت را «خودسرانه» جلوه داد و سرانجام مضحک­تر از همه کوشید چنین جلوه دهد که اگر قتلی اتفاق افتاده نه از سربند سیاست همیشگی حاکمیت در قتل و سرکوب دایمی مخالفان بلکه از آن­جاست که جناحی از حاکمیت خواسته است با این قتل­‌ها جناح دیگر را زمین­‌گیر کند؛ به این ترتیب به خیال خام خود همه­‌ی سعی خود را به کار برد تا دامن کل حاکمیت را از جنایت سیستماتیک و مستمر چند دهه‌‌ی اخیر برکنار نگه‌دارد. <br /> <br /> اما جنایت تبارنامه‌ای دارد که پیشینه‌ی درازْ‌دامن و خونین آن به بزرگ‌ترین کشتار دگراندیشان‌ و مخالفان سیاسی در دهه‌ی ۱۳۶۰ و خاصه قتل هزاران زندان سیاسی در ۱۳۶۷ و چه‌بسا پیش از آن، به نخستین روزها و ماه­‌های به قدرت رسیدن حاکمیت جدید می‌رسد. اگر بر این تاریخ سراسر خون و چرک و تبهکاری چشم ببندیم، چنان که برخی کسان در بسیاری موارد چشم پوشیده‌اند، یقین باید داشت که سلسله‌ی خون‌چکان جنایت و ستم و سرکوب همچنان ادامه خواهد یافت؛ <br /> <br /> زیرا روشن نخواهد شد که چرا حاکمیت پس از قتل‌های پاییز ۱۳۷۷، در دادگاهی دربسته، بدون حضور خانواده‌ها و وکیلان آن‌ها، آمران قتل‌ها را از هرگونه بازخواست مصون داشت، تنی چند از عاملان دست چندم قتل‌ها را در دادگاهی نمایشی به محاکمه کشید و راهی زندان کرد و پس از چندی همه را به مرخصی ابدْمدت فرستاد؛ و درعوض وکیل شجاع پرونده‌، ناصر زرافشان، عضو کانون نویسندگان ایران، را به اتهام واهی «افشای اسرار دولتی» محاکمه و به زندان محکوم کرد و در ۱۳۷۸ به کوی دانشگاه به دانشجویان معترض یورش برد و دست به قتل و ضرب و جرح و غارت گشود. <br /> <br /> چندی بعد، در ادامه‌­ی جنایت سال ۷۷، اما این‌ بار به وسایلی دیگر، منشی منتخب کانون نویسندگان ایران، منیژه نجم­‌عراقی، را به یک سال زندان محکوم کرد، به خانه­‌های برخی از اعضا ریخت، برای تنی چند از اعضا پرونده‌سازی کرد و سرانجام سه تن از اعضای کانون نویسندگان ایران، رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین، کیوان باژن و، به تازگی، آرش گنجی را به اتهام‌های بی‌‌اساس به زندان‌های درازْمدت محکوم کرد؛ و بدین‌گونه تعقیب­‌کننده جای خود رابه تعقیب­‌شونده سپرد و قربانی بر صندلی اتهام و تبهکار بر صدر مصطبه نشست؛ <br /> <br /> چنان که به حکم تاریخِ این چند دهه انتظاری هم جز این نمی­‌رفت! اما در بیست و سومین سالگرد قتل تبهکارانه­‌ی محمد مختاری و محمد جعفر پوینده چنان که بارها گفته‌ایم: اگر هزار سال بر این قتل‌ها بگذرد، یقین است که هرگز نخواهیم گذاشت گَرد فراموشی بر جنایت بنشیند؛ ما دادخواه این جنایت و همه‌ی جنایت‌ها، آزادی‌کشی‌ها و ستم‌هایی هستیم که یقین داریم بدون دست بردن به ریشه‌های آن و قطع شجره‌ی خبیثه‌ی جنایت، نمی‌توان هیچ امید داشت که کشتار و حذف فیزیکی مخالفان و حق­طلبان تکرار نشود، چنان که تاریخ دو دهه‌ی اخیرِ پس از این قتل‌ها گواه روشن این مدعاست. <br /> <br /> در بیست و سومین سالگرد قتل تبهکارانه‌ی محمد مختاری و محمد جعفر پوینده، رهروان آزادی، یاد عزیزشان را گرامی می‌داریم و، با رعایت دستور‌العمل‌های بهداشتی، روز جمعه ۱۹ آذر، ساعت ۳ بعد ازظهر، مزارشان را گل‌باران می‌کنیم.&lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران<br /> <br /> ۱۷ آذر ۱۴۰۰<br /> <br /> === بیانیه کانون دی ۱۴۰۰ ===<br /> به قتل نویسندگان آزادی‌خواه پایان دهید!&lt;blockquote&gt;ماه پیش با‌خبر شدیم که چهار نویسنده‌ی عضو کانون نویسندگان ایران، بکتاش آبتین، رضا خندان (مهابادی)، کیوان باژن و آرش گنجی در زندان اوین به بیماری کرونا مبتلا شده‌اند. وضع دو تن از آنان، آبتین و خندان، نگران‌کننده بود. زندانبانان حکومت بکتاش آبتین را با وجود علائم آشکار بیماری، بی‌ هیچ درمان موثری چندین روز میان بند و بهداری سرگردان کردند و سرانجام انتقال شبانه‌ی آبتین به بیمارستان، در بی‌خبری هم‌بندان و خانواده‌اش، زمانی صورت گرفت که از او تنها جسمی نیمه‌جان باقی مانده بود. اما مأموران حکومت دست از آزار او‌ برنداشتند و همان جسم نیمه‌جان را هم در بیمارستان طالقانی تهران، با غل و زنجیر و در حضور سنگین نیروهای امنیتی، به تخت بستند. بی‌خبری از آبتین در این وضعیت هم چندین روز ادامه داشت. <br /> <br /> کوشش اولیه‌ی خانواده و وکیل بکتاش برای گرفتن مرخصی استعلاجی از زندان برای پیگیری درمان او بی‌نتیجه بود، و این وجه دیگری از برخورد عامدانه‌ی حکومت بود که یکراست جان او را نشانه گرفته بود. سرانجام زندانبانان زمانی به او مرخصی دادند که ریه‌هایش درگیر بیماری شده و سلامتش سخت به وخامت گراییده بود و روزها، ساعت‌ها و چه بسا لحظه‌های ابتدایی مراقبت پزشکی که دوره‌ی حیاتی درمان است یکسر از دست رفته بود. <br /> <br /> سپس همین ماجرا بر رضا خندان (مهابادی) گذشت، با این تفاوت که اندکی زودتر به درخواست مرخصی او پاسخ دادند. امروز وضع بکتاش آبتین سخت نگران‌کننده است تا جایی که او در حال جنگیدن با مرگ است و  چند روزی است که پزشکان او را به کمای مصنوعی برده‌اند، و این یعنی آخرین تقلاها برای زنده ماندن و جَستن از مرگ. تازه از مراسم ناتمام  یادبود بیست و سومین سالگرد ستم‌کشتگان راه آزادی، محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، باز آمده بودیم که اخبار تکان‌دهنده یکی از پس دیگری بر سرمان آوار شد تا در خاطرمان مکرر شود که قاتلان پیشین نه تنها «خودسر» نبودند بلکه مدرسان بازجوها و زندانبانان امروز بوده‌اند و راه آنان همان است که تا دیروز بود؛ دیروز با کارد و طناب می‌کشتند و امروز با پرونده‌سازی، به قتلگاه بردن، رها کردن زندانی بیمار به حال خود و کشتن او با مرگی تدریجی. این سرنوشت شومی است که نه تنها برای نویسندگان زندانی بلکه برای همه‌ی زندانیان سیاسی از جمله زنان زندانی رقم‌خورده است. <br /> <br /> در ماه‌های گذشته زندانیانی به دلیل بیماری، عدم اعزامِ به موقع به بیمارستان و در سکوت خبری، قربانی سیستم سرکوبگر حکومتی شده‌اند که جز کشتار، ستم، فقر و فساد و خرافات حاصلی ندارد و جامعه را به ورطه‌ی افسردگی و نیستی می‌برد. <br /> <br /> حکومتی که وقتی توان تبدیل جامعه به گورستان را ندارد، به جانِ زندانیان سیاسی می‌افتد و تا می‌تواند انتقام شکست‌هایش را از مخالفان، نویسندگان، و منتقدانِ در بند می‌گیرد. حاکمان، آمران و عاملان ستمگر و سیاه‌کار جمهوری اسلامی به خیال خام خود با به بند کشیدن و قتل عمد و خاموش نویسندگان مستقل و آزادی‌خواه و زنان و مردان مبارز، به همه‌ی مردم معترض پیام می‌دهند که  از اعتراض و آزادی‌خواهی دست بردارند. غافل از آنکه کانون نویسندگان ایران سر سوزنی از آرمان‌هایش پا پس نخواهد کشید. <br /> <br /> کانون هرگز یاران خویش را تنها نخواهد گذاشت و تا درمان کامل، در کنارشان خواهد بود، گرچه این چیزی از مسئولیت حکومت نمی‌کاهد. بی‌تردید، وظیفه‌ی حفظ سلامت و درمان زندانیِ بیمار بر عهده‌ی زندانبان است و چنان که بارها گفته‌ایم حکومت جمهوری اسلامی، مسئول عواقب هر اتفاقی‌ست که برای نویسندگان زندانی به‌خصوص بکتاش آبتین پیش آید. <br /> <br /> حکومت عامدانه جان زندانیان سیاسی را به بازی گرفته است  و آنان باید  پیش از وقوع هر فاجعه‌ای آزاد شوند، خاصه آنکه همه می‌دانیم این نویسندگان هیچ جرمی مرتکب نشده‌اند که بخواهد مجازاتی برایشان در کار باشد.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران، پرونده‌سازی و  قتل خاموش نویسندگان آزادی‌خواه را محکوم می‌کند، حکومت جمهوری اسلامی و وزارت اطلاعات و قوه قضاییه‌ی آن را مسئول مستقیم هر اتفاق ناگواری می‌داند که برای بکتاش آبتین رخ دهد. کانون خواهان بستن پرونده‌های قضایی، آزادی کامل، بی قید و شرط و فوری اعضای دربند خود و دیگر زندانیان سیاسی و عقیدتی است.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/31186467.html سایت فارسی رادیو فردا ۱۵ فروردین ۱۴۰۰]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;کانون نویسندگان ایران <br /> <br /> ۱۵ دی ۱۴۰۰<br /> <br /> === آخرین بیانیه کانون ===<br /> [[پرونده:بکتاش.JPG|بندانگشتی|'''تصویری زیبا از بکتاش آبتین''']]<br /> کانون نویسندگان طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد:<br /> <br /> بکتاش آبتین (۱۴۰۰- ۱۳۵۳)، شاعر، فیلمساز و عضو پایدار و برجسته‌ی کانون نویسندگان ایران جان شیرین خود را فدای آزادی کرد، از میان ما رفت.&lt;ref&gt;[https://www.rouydad24.ir/fa/news/293813/%D8%A8%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%B4-%D8%A2%D8%A8%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA سایت رویداد ۲۴]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> بکتاش گفته بود:<br /> <br /> '''‏بادم'''<br /> <br /> '''‏حتی در قفس آزادم'''<br /> <br /> '''‏چگونه می‌شود در من ایستاد'''<br /> <br /> '''‏چگونه می‌‌شود'''<br /> <br /> '''‏به من فرمان ایست داد'''<br /> <br /> شنبه ۱۸ دیماه ۱۴۰۰<br /> <br /> == واکنش‌ها در باره‌ی زندانیان کانون نویسندگان ==<br /> <br /> === اطلاعیه شورای ملی مقاومت ایران ===<br /> رژیم آخوندی مسئول مستقیم جان باختن بكتاش آبتین است.<br /> <br /> فراخوان به تشكیل یك هیات بین‌المللی برای تحقیق در باره وضعیت زندانیان در ایران<br /> <br /> مقاومت ایران فقدان زندانی سیاسی، بکتاش آبتین را به خانواده و بستگان و همكاران وی صمیمانه تسلیت می‌گوید و رژیم آخوندی و شخص [[علی خامنه‌ای|خامنه‌ای]] را مسئول مستقیم جان باختن وی می‌داند.<br /> <br /> آقای آبتین ۴۷ ساله عضو كانون نویسندگان از مهر ۱۳۹۹ در بحبوحه پاندمی كرونا دستگیر و روانه زندان شد و پس از ابتلا به كرونا، دژخیمان در انتقال وی به بیمارستان تعلل و وقت‌كشی كردند و وقتی او را به بیمارستان رساندند كه همه فرصت‌های بهبود از دست رفته بود.<br /> <br /> رژیم ضد بشری آخوندی برغم فراخوان‌های مكرر داخلی و خارجی نه تنها از آزاد كردن موقت زندانیان در دوران كرونا خودداری كرد، بلكه حتی در معالجه زندانیان مبتلا به كرونا و انتقال آنان به بیمارستان نیز مستمرا كارشكنی نمود. رفتار جنایتكارانه‌ای كه بكتاش آبتین جدیدترین قربانی آنست.<br /> <br /> مقاومت ایران [[سازمان ملل متحد|ملل متحد]] و ارگانهای ذیربط را به محکومیت قاطع رفتار جنایتكارانه رژیم آخوندی در زندانها فرا می‌خواند و خواستار تشكیل یك هیات بین‌المللی برای تحقیق پیرامون وضعیت زندانیان در ایران و چگونگی درگذشت آقای آبتین می‌باشد.&lt;ref&gt;[https://www.iranncr.org/2022/01/08/7085/ سایت شورای ملی مقاومت ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دبیرخانه شورای ملی مقاومت ایران<br /> <br /> ۱۸ دی ۱۴۰۰ (۸ ژانویه ۲۰۲۲)<br /> <br /> === اطلاعیه حزب کمونیست کارگری ===<br /> جمهوری اسلامی سه عضو کانون نویسندگان را زندانی کرد!<br /> <br /> طبق اطلاعیه‌ای که کانون نویسندگان ایران منتشر کرده است، امروز ۵ مهر سه عضو این کانون زندانی شدند. <br /> <br /> رضا خندان (مهابادی) و بکتاش آبتین، دو عضو هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران، و کیوان باژن عضو پیشین هیئت دبیران جهت اجرای احکامی که قبلا علیه آنها صادر شده بود، به زندان اوین منتقل شدند.<br /> <br /> رضا خندان (مهابادی) و بکتاش آبتین هر یک به شش سال و کیوان باژن به سه‌ سال و شش ماه زندان محکوم شده‌اند. <br /> <br /> در یک اقدام مبارزاتی، جمعی از اعضای کانون نویسندگان و تعدادی از شاعران و نویسندگان از ساعت نه و نیم صبح امروز در اعتراض به زندانی کردن سه نویسنده در مقابل زندان اوین اجتماع کردند و تا آخرین لحظه با آنان همراه بودند. <br /> <br /> رژیم جنایتکار اسلامی هرچه بیشتر خود را در محاصره اعتراضات مردم می‌بیند، شدت سرکوب را بیشتر می‌کند. این تنها راه باقیمانده حکومت برای بقا است. اما حکومتی که اینچنین بی‌آبرو و منفور است و از هر سو زیر ضرب اعتصابات و اعتراضات قرار گرفته و راه حلی برای غلبه بر بحران عمیق و همه جانبه خود ندارد، با هیچ درجه سرکوب و دستگیری و اعدام نیز نجات نخواهد یافت.<br /> <br /> اعضای کانون نویسندگان، کارگران و معلمان زندانی، فعالین حقوق زن، فعالین اعتراضات دانشجویی، معترضین آبان ۹۸ و دی ۹۶ و کلیه زندانیان سیاسی و عقیدتی باید فورا و بی قید و شرط آزاد شوند. <br /> <br /> حزب کمونیست کارگری زندانی کردن سه عضو کانون نویسندگان را شدیدا محکوم می‌کند و کلیه مردم آزاده و معترض را به گسترش اعتصاب و اعتراض برای آزادی زندانیان سیاسی و برای سرنگونی رژیم سرکوبگر جمهوری اسلامی فرامی‌خواند.<br /> <br /> [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> <br /> ۵ مهر ۱۳۹۹، ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۰<br /> <br /> === بیانیه سندیکاهای فرانسوی ===<br /> ایران: همبستگی با قربانیان سرکوب<br /> <br /> ۶ اکتبر ۲۰۲۰<br /> <br /> در ایران خواست ایجاد تشکلات سندیکایی مستقل از حکومت یک جرم محسوب می‌شود.<br /> <br /> جعفر عظیم‌زاده از رهبران &quot;اتحادیه آزاد کارگران ایران&quot;، در حال گذراندن محکومیت ۶ ساله‌اش در زندان بود که در ۱۸ مارس ۲۰۲۰ خبر آزادی‌اش را به اطلاعش می‌رسانند. اما به ناگهان او را به زندان رجایی‌شهر در شهرستان کرج واقع در غرب تهران منتقل و در یک سلول انفرادی زندانی می‌کنند. او به خاطر اعتصاب غذاهای متعدد و ابتلا  به کرونا ویروس به شدت تضعیف شده است.<br /> <br /> اسماعیل عبدی و محمد حبیبی، دو معلم سندیکالیست در شرایط بی‌نهایت وخیمی در زندان به سر می‌برند.<br /> <br /> بسیاری از دگراندیشان و افرادی که حکومت از عقایدشان خشنود نیست، در وضعیت مشابه‌ای قرار دارند، از جمله سه عضو کانون نویسندگان ایران به نام‌های بکتاش آبتین، رضا خندان و کیوان باژن. آن‌ها با محکومیت‌های ۳ تا ۵ سال زندانی می‌شوند. علت محکومیت آن‌ها فعالیت در چارچوب فعالیت‌های فرهنگی کانون نویسندگان و سازماندهی یک مراسم بزرگداشت برای احمد شاملو، شاعر ایرانی که در سال ۲۰۰۰ فوت کرد.<br /> <br /> نسرین ستوده وکیل دادگستری و مبارز حقوق بشر، محکوم به ۱۲ سال زندان به خاطر وکالت از یک زن جوان معترض به حجاب. او در اعتراض به شرایط زندان در تاریخ ۱۱ اوت ۲۰۲۰ به اعتصاب غذا دست می زند. به دلیل وخامت سلامتی‌اش در ۱۹ سپتامبر به بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستانی در تهران منتقل می‌شود. در ۲۴ سپتامبر، علی‌رغم وضعیت سلامتی‌اش، او را دوباره  به زندان اوین برمی‌گردانند.<br /> <br /> تراکم جمعیتی زندان‌ها در ایران به مراتب بیشتر از ظرفیت آن‌ها است و زندان‌ها بسیار غیر بهداشتی هستند. دسترسی به امکانات درمانی بسیار محدود و حتی به میزان صفر می‌باشد. این شرایط محیط مناسبی برای شیوع کرونا ویروس هستند، همان طور که گزارش ژوئیه ۲۰۲۰ سازمان عفو بین الملل، از وضیعت وحشتناک زندان‌های ایران پرده برمی‌دارد.<br /> <br /> به دلایل فوق ما سازمان‌های سندیکایی فرانسوی خواستار:<br /> <br /> آزادی بدون قید و شرط نسرین ستوده، جعفر عظیم‌زاده، اسماعیل عبدی، محمد حبیبی و کلیه کارگران، سندیکالیست‌ها و نویسنده‌ها و  زندانیان عقیدتی زندانی هستیم.<br /> <br /> اتخاذ اقدامات لازم به منظور حفاظت همه افراد زندانی در برابر کرونا ویروس و ارائه خدمات درمانی به آن‌ها هستیم.<br /> <br /> کنفدراسیون دموکراتیک فرانسوی کار (س. اف. د. ت)<br /> <br /> کنفدراسیون عمومی کار (س. ژ. ت)<br /> <br /> کنفدراسیون متحده سندیکایی (اف. اس. او)<br /> <br /> اتحاد سندیکایی همبستگی (سولیدر)<br /> <br /> اتحاد ملی سندیکاهای مستقل (او. ان. اس. آ)    <br /> <br /> === نامه‌ی شماری از نویسندگان به انجمن جهانی قلم ===<br /> تعدادی از اساتید دانشگاه و نویسندگان ایرانی با امضای نامه‌ای مشترک به انجمن جهانی قلم و سازمان‌های مدافع حقوق بشر با اشاره به بازداشت بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی، اعضای کانون نویسندگان و نیز خبرنگار و پژوهشگر جامعه‌شناسی، خسرو صادقی بروجنی از این نهادها خواستند “صدای همکاران زندانی ما را به گوش مردم جهان رسانیده و با تمامی امکانات خود آزادی فوری آن‌ها را بخواهید.” آنها در این نامه از وضعیت سلامتی این زندانیان عقیدتی به دلیل شیوع ویروس کرونا در زندان‌های ایران ابراز نگرانی کردند.<br /> <br /> متن کامل این نامه:<br /> <br /> آزادی فوری نویسندگان و روزنامه‌نویسان در بند را بخواهید!<br /> <br /> در ماه گذشته، سه تن از نویسندگان، مترجمان و اعضای کانون نویسندگان ایران، بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی، و نیز خبرنگار و پژوهشگر جامعه‌شناسی، خسرو صادقی بروجنی، به اتهام‌هایی چون «تبلیغ علیه جمهوری اسلامی» و «اجتماع و تبانی به‌قصد اقدام علیه امنیت ملی»، محکوم و زندانی شدند.<br /> <br /> این اتهام‌ها واهی و دروغ محض‌اند. هدف اصلی‌ این محکومیت‌ها و بازداشت‌ها افزایش فشار بر نویسندگان و مردم ایران است.<br /> <br /> زندانی کردن نویسندگان در زمانی رخ می‌دهد که جهان با بیماری همه‌گیر کووید۱۹ درگیر است و ایران، و به‌ویژه زندان‌ها در ایران، به‌دلیل شمار روزافزون بیماران مبتلا به ویروس کرونا در وضعیتی بحرانی است.<br /> <br /> ما نویسندگان و استادان دانشگاه امضا کننده‌ی این نامه از شما می‌خواهیم که صدای همکاران زندانی ما را به گوش مردم جهان رسانیده و با تمامی امکانات خود آزادی فوری آن‌ها را بخواهید.<br /> <br /> با احترام:<br /> <br /> یرواند آبراهامیان، داریوش آشوری، سهیل آصفی، بابک احمدی، سهراب بهداد، آزاده پارساپور، اکرم پدرام‌نیا، سعید حریری، نسیم خاکسار، مهرداد درویش‌پور، منیرو روانی‌پور، فرج سرکوهی، رضا علامه‌زاده، مراد فرهادپور، فرشین کاظمی‌نیا، آرش کیا، امیر کیان‌پور، ایمان گنجی، مهران مصطفوی، اکبر معصوم‌بیگی، فرهاد نعمانی، آذر نفیسی، پیمان وهاب‌زاده، محسن یلفانی.<br /> <br /> === فراخوان انجمن جهانی قلم (PEN International) ===<br /> در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۰ سه نویسنده‌ی ایرانی، بکتاش آبتین، رضا خندان مهابادی و کیوان باژن به خاطر نوشته‌های انتقادی‌شان برای تحمل احکام زندان خود، روانه‌ی اوین شدند. انجمن جهانی قلم بر این باور است که اتهامات علیه این سه نویسنده، نقض حق آزادی بیان است و به این ترتیب خواهان آزادی آن‌ها از مقامات ایرانی شده است.<br /> <br /> سلیل تریپاتی (Salil Tripathi)، رئیس کمیته‌ی نویسندگان دربندِ انجمن بین‌المللی قلم، در این‌باره می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«بکتاش آبتین، رضا خندان (مهابادی) و کیوان باژن هرگز نمی‌بایست محاکمه و محکوم می‌شدند و خاصه در شرایط کنونی که کووید ۱۹ در ایران شایع شده است به هیچ وجه نباید زندانی شوند. این نویسندگان صرفاً به دلیل نقد مستمر دولت‌های وقت در ایران تحت تعقیب و آزار قرار گرفته‌اند. شگفت آن که یکی از اتهام‌های این نویسندگان حضور بر سر مزار نویسندگان مخالف است. در زمان شیوع عالمگیر ویروسی که تأثیری جدی بر اوضاع ایران گذاشته است، اولویت دولت ایران باید حفظ سلامت عمومی باشد نه مرعوب ساختن و به زندان افکندن نویسندگان.»&lt;/blockquote&gt;لطفاً اقدام کنید و با عنایت به نکات زیر لغو احکام زندان نویسندگان نام برده را درخواست کنید:<br /> <br /> واداشتن مقامات ایران به فسخ اتهامات علیه نویسندگان، بکتاش آبتین، رضا خندان مهابادی و کیوان باژن. این محکومیت‌ها، تخلف آشکار از ماده‌ی ۱۰ میثاق بین‌الملل حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) است که ایران یکی از اعضای آن است؛<br /> <br /> فراخوان برای آزادی فوری و بی‌قید و شرط آنها؛<br /> <br /> از مقامات دولت ایران بخواهید به سوءِ ‌استفاده از نظام قضایی برای اذیت و آزار نویسندگان پایان دهند و تمام کسانی که صرفاً برای استفاده از حق آزادی عقیده و بیان به زندان افکنده شده‌اند را بی‌درنگ آزاد کنند. درخواست‌های خود را برای مقامات زیر در ایران بفرستید:<br /> <br /> رئیس قوه‌ی قضائیه‌ی جمهوری اسلامی ایران، حجت‌الاسلام ابراهیم رئیسی<br /> <br /> نشانی: ایران، تهران، خیابان ولی عصر، بن بست عزیزی، شماره ۴، روابط عمومی قوه‌ی قضائیه جمهوری اسلامی ایران<br /> <br /> ایمیل:  iran@un.int<br /> <br /> توییتر: @Iran_UN (انگلیسی)<br /> <br /> رئیس جمهوری اسلامی ایران، حسن روحانی<br /> <br /> نشانی: ایران، تهران، میدان پاستور، خیابان پاستور، دفتر رئیس جمهوری اسلامی ایران<br /> <br /> ایمیل: media@rouhani.ir<br /> <br /> توییتر: @HassanRouhani (انگلیسی) و @Rouhani_ir (فارسی)<br /> <br /> لطفا رونوشت درخواست‌ها را به سفارت ایران در کشور خودتان ارسال کنید: &lt;nowiki&gt;https://embassy.goabroad.com/embassies-of/iran&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> خواهشمندیم انجمن بین‌المللی قلم را از هر یک از اقدامات خود و  پاسخ‌هایی که دریافت کردید، مطلع کنید.<br /> <br /> همچنین از اعضای انجمن جهانی قلم دعوت می‌شود که هرگونه اطلاعات خود را از بکتاش آبتین، رضا خندان مهابادی و کیوان باژن و کارزارهای مبارزاتی مراکز خود را از طریق رسانه‌های جمعی به اشتراک بگذارند.<br /> <br /> اعضا دعوت می‌شوند به:<br /> <br /> انتشار مقاله و نظرها در مطبوعات ملی یا محلی با تأکید بر پرونده‌ی بکتاش آبتین، رضا خندان مهابادی و کیوان باژن و مورد آزادی بیان در ایران؛<br /> <br /> به اشتراک گذاری اطلاعات درباره‌ی بکتاش آبتین، رضا خندان مهابادی و کیوان باژن و فعالیت‌های کارزاری خود از طریق رسانه‌های اجتماعی.<br /> <br /> لطفاً انجمن جهانی قلم را از فعالیت‌های خود مطلع سازید.<br /> <br /> هر یک به شش سال و باژن به سه سال و نیم زندان محکوم شده‌اند.<br /> <br /> انجمن بین‌المللی قلم نگران شمار زیادِ نویسندگان و کنشگرانی است که در ایران تنها به دلیل استفاده از حق آزادی بیان خود بازداشت یا زندانی شده‌اند. فهرستی که از سال ۲۰۱۹ در اختیار این انجمن است شامل نویسندگان بسیاری است که درایران یا در زندان به سر می‌برند و یا دوران محاکمه‌ی خود را می‌گذرانند. <br /> <br /> این امر نقض صریح تعهدات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران در قبال قوانین بین‌المللی مربوط به حقوق بشر است؛ نقضی که عمدتاً به محدودسازی آزادی بیان، آزادی تشکل و آزادی تجمع‌های مسالمت‌آمیز مربوط می‌شود. نگرانی انجمن بین‌المللی قلم درباره‌ی نویسندگان زندانی به ویژه آنگاه بیشتر می‌شود که شیوع کووید -۱۹ و گزارش‌های مربوط به خشونت در زندان‌های ایران را نیزدر نظر بگیریم.<br /> <br /> برای اطلاعات بیشتر لطفا با سارا ویت، هماهنگ‌کننده‌ی طرح MENA  در انجمن جهانی قلم تماس بگیرید. <br /> <br /> PEN International, Koops Mill Mews, Unit A, 162-164 Abbey St, London, SE1 2AN, Tel.+ 44 (0) 20 7405 0338, email: sara.whyatt@pen-international.org<br /> <br /> '''بیانیه‌ی بیش از ۱۳۰۰ نفر از نویسندگان، شاعران، هنرمندان و کنشگران اجتماعی و سیاسی'''<br /> <br /> بیش از ۱۳۰۰ نفر از نویسندگان، شاعران، هنرمندان و کنشگران اجتماعی و سیاسی با انتشار بیانیه‌ای به زندانی کردن سه عضو کانون نویسندگان ایران، #رضا_خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین و کیوان باژن، اعتراض کردند و خواهان آزادی فوری و بی قید و شرط این نویسندگان آزادی‌خواه شدند.<br /> <br />  نویسندگان زندانی را آزاد کنید!<br /> <br />  مردم آزادی‌خواه!<br /> <br /> در پی محاکمه‌ی سه تن از اعضای کانون نویسندگان ایران، رضا خندان(مهابادی) و بکتاش آبتین هریک به ۶ سال و کیوان باژن به ۳ سال و نیم زندان محکوم و هم‌اکنون در زندان اوین به بند کشیده شده‌اند.<br /> <br /> اتهام‌های این نویسندگان &quot; تبلیغ علیه نظام&quot; و &quot;اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت کشور&quot; و مصادیق این اتهام‌ها انتشار نشریه‌ی داخلی کانون نویسندگان، مشارکت در تدوین کتاب &quot;۵۰ سال کانون نویسندگان ایران&quot;، انتشار بیانیه‌های کانون و حضور بر سر مزار محمد مختاری، محمد جعفر پوینده و [[احمد شاملو]] در مراسم سالگرد آنان است. بی‌تردید هیچ یک از این موارد نمی‌تواند مصداق &quot;اقدام علیه امنیت ملی&quot; و &quot;تبلیغ علیه نظام&quot; باشد. این اتهام‌ها جز پرونده‌سازی و دروغ پردازی علیه نویسندگان آزادی‌خواه نیست. <br /> <br /> آنچه این نویسندگان کرده‌اند مخالفت با سانسور و دفاع از آزادی بیان بی هیچ حصر و استثنا برای همگان بوده است. به بند کشیدن این نویسندگان آزادی‌خواه، به‌ویژه در شرایط اوج‌گیری شیوع ویروس کرونا، ادامه‌ی همان روند [[قتل‌های زنجیره‌ای|قتل‌های سیاسی زنجیره‌ای]] نویسندگان و آزادی‌خواهان به منظور خفه کردن هر گونه صدای اعتراض به ستم و مخالفت با سرکوب است.<br /> <br /> ما امضاکنندگان این بیانیه خواهان لغو این احکام ناعادلانه و ستمگرانه و آزادی فوری و بی قید و شرط رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین، کیوان باژن و همه‌ی زندانیان سیاسی و عقیدتی هستیم، و همه‌ی شما مردم آزادی‌خواه را به اعتراض علیه این ظلم و تعدی و آزادی‌کشی فرا می‌خوانیم.<br /> <br /> اسامی برخی از امضاکنندگان به ترتیب حروف الفبا:<br /> <br /> بابک احمدی، حسن اصغری، شهناز اکملی، علی باباچاهی، پرویز بابایی، محمدرضا باطنی، اسماعیل بخشی، محمود بهشتی لنگرودی، منصوره بهکیش، نیلوفر بیضایی، احمد پوری، جعفر پناهی، علیرضا جباری، محمد جواهرکلام، امیرحسن چهل‌تن، فرخنده حاجی‌زاده، حسن حسام، محسن حکیمی، نسیم خاکسار، مهین خدیوی، محمدحسین خسروپناه، محمد خلیلی، قاضی ربیحاوی، محمد رسول‌اف، ناصر زرافشان، نورالدین زرین‌کلک، فرشته ساری، کیوان ساکت، فرج سرکوهی، پیمان سلطانی، محمد شمس لنگرودی، رضا شهابی، سیدعلی صالحی، فرزانه طاهری، رضا علامه‌زاده، پرستو فروهر، ایرج کابلی، مهرانگیز کار، کاظم کردوانی، محمد محمدعلی، عباس مخبر، حسن مرتضوی، اکبر معصوم‌بیگی، شهریار مندنی‌پور، مجتبا میرتهماسب، سیاوش میرزاده، نعمت میرزازاده (م. آزرم)، منیژه نجم عراقی، مسعود نقره‌کار.<br /> <br /> === نامه نمایندگان آلمان به وزیر خارجه این کشور ===<br /> روز سه‌شنبه، ۳۰ دی‌ماه، نمایندگان آلمان برای تدارک کنفرانس جهانی زنان، نامه‌ی سرگشاده‌ای را خطاب به وزیرامور خارجه‌ی آلمان منتشر کردند و از او خواستند خواستار لغو محکومیت زندان و کلیه مراحل تعقیب آرش گنجی، مترجم و منشی کانون نویسندگان ایران، شود.<br /> <br /> این نامه علاوه بر اشاره به حکم ۱۱ سال زندان آرش گنجی، مترجم و منشی کانون نویسندگان ایران، و همچنین تنها مصداق سه اتهام او به شرایط سه عضو زندانی کانون نویسندگان ایران، رضا خندان (مهابادی)، بکتاش آبتین و کیوان باژن، نیز پرداخته است. <br /> <br /> متن کامل این نامه در ادامه می‌آید:<br /> <br /> هامبورگ 19.01.2021<br /> <br /> نامۀ سرگشاده به  آقای هیکو مآس وزیر امور خارجۀ آلمان<br /> <br /> جناب آقای مآس،<br /> <br /> ما به عنوان نمایندگان آلمان برای تدارک کنفرانس جهانی زنان، در وضعیتی اضطراری از شما درخواست حمایت داریم. تقاضا می­‌کنیم در سمت وزیر امور خارجۀ آلمان با دولت جمهوری اسلامی ایران تماس حاصل کرده و از آنها لغو محکومیت زندان و کلیه مراحل تعقیب آقای آرش گنجی را خواستار شوید.<br /> <br /> آرش گنجی، شهروند ایرانی، مترجم، عضو و منشی کانون نویسندگان ایران، در تاریخ ۳۰ دسامبر سال ۲۰۲۰ از سوی رژیم ایران به ۱۱ سال زندان محکوم شد.<br /> <br /> به گزارش خبرگزاری هرانا، اتهامات علیه وی عبارتند از:  <br /> <br /> ـ  تجمع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت ملی، ۵ سال زندان  <br /> <br /> ـ عضویت و همکاری با یک گروه معاند رژیم، ۵ سال زندان <br /> <br /> ـ  تبلیغ علیه نظام، ۱ سال زندان<br /> <br /> ـ   حکم:  ۱۱ سال زندان   <br /> <br /> این حکم از سوی شعبۀ ۲۸ دادگاه انقلاب اسلامی در تهران به ریاست قاضی محمدرضا عموزاد صادر شده است.<br /> <br /> وکیل وی، آقای ناصر زرافشان، اطمینان دارد که دلیل این اتهامات ترجمۀ کتابی درباره تحولات کردستان سوریه است: «کلید کوچک دروازه­‌ای بزرگ».<br /> <br /> آرش گنجی را به تازگی ممنوع‌القلم  و انتشار کتاب‌هایی را که او ترجمه کرده است در ایران ممنوع کرده­‌اند.<br /> <br /> کانون نویسندگان ایران اعلام کرده که آقای آرش گنجی از دسامبر ۲۰۱۹ بارها توسط نیروهای امنیتی دستگیر و بازداشت شده است. <br /> <br /> سه عضو هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران، رضا خندان-مهابادی، بکتاش آبتین و کیوان باژن نیز از سپتامبر ۲۰۲۰ در زندان به سرمی­‌برند. رضا خندان- مهابادی نیز از بیماری قلبی رنج می­‌برد ولی مسؤلین زندان مانع انتقال او به بیمارستان شده­‌اند.<br /> <br /> آرش گنجی هیچ جرمی مرتکب نشده جز دفاع از آزادی قلم و اندیشه (اگر این را جرم بشماریم). او کار خود را به عنوان یک مترجم انجام داده و این جرم نیست!<br /> <br /> از شما می‌خواهیم که برای لغو حکم دادگاه علیه آقای آرش گنجی اقدام کنید.  <br /> <br /> با احترام،<br /> <br /> سوزان بادر<br /> <br /> زمان مسعودی<br /> <br /> === بیانیه عفو بین‌الملل ===<br /> عفو بین‌الملل از مقامات ایران می‌خواهد که رضا خندان مهابادی، بکتاش آبتین و کیوان باژن، سه نویسنده ایرانی و از اعضای کانون نویسندگان ایران را که به خاطر نوشته‌ها و فعالیت‌های مسالمت‌آمیزشان بازداشت شده‌اند، فورا و بدون و قید و شرط آزاد کنند.<br /> <br /> آن‌ها در روزهای هفتم و هشتم اردیبهشت  ۱۳۹۹ در شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران به اتهام‌های «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت کشور» محاکمه و هر کدام به ۶ سال زندان محکوم شدند. <br /> <br /> براساس گزارش کانون نویسندگان ایران مصادیق اتهام‌های این سه نفر؛ «عضویت در کانون نویسندگان ایران، انتشار خبرنامه‌ داخلی کانون، آماده کردن کتاب پژوهشی در باره‌ تاریخ ۵۰ ساله کانون برای انتشار داخلی، بیانیه‌های کانون، حضور بر مزار جانباختگان [[قتل‌های زنجیره‌ای|قتل‌های سیاسی زنجیره‌ای]] از جمله جعفر پوینده و محمد مختاری و شرکت در مراسم سالانه‌ بزرگداشت احمد شاملو» بوده است. <br /> <br /> شعبه ۳۶ دادگاه تجدید نظر استان تهران حکم  ۶ زندان رضا خندان و بکتاش آبتین را در دادگاه نظر تایید و حکم کیوان باژن را به سه و نیم سال حبس تعزیری کاهش داد. <br /> <br /> دوره محکومیت  آن‌ها از  ۵ مهر ماه ۱۳۹۹ آغاز شده است.<br /> <br /> عفو بین‌الملل رضا خندان، بکتاش آبتین و کیوان باژن را زندانیان عقیدتی می‌داند که صرفا به خاطر استفاده از حق آزادی بیان و حق تجمع و تشکل زندانی شد‌ند.<br /> <br /> === بیانیه مریم یاوری همسر بکتاش آبتین ===<br /> بکتاش آبتین، شاعر، مستندساز و عضو کانون نویسندگان ایران در زندان اوین به کرونا مبتلا و در بهداری زندان اوین بستری شد.<br /> <br /> مریم یاوری، همسر بکتاش آبتین روز یکشنبه ۱۵ فروردین، در حساب کاربری خود در اینستاگرام با اعلام این خبر نوشت که همسرش به دلیل «درگیری ریه» در بهداری زندان بستری شده و با توجه به داشتن بیماری زمینه‌‌ای مربوط  به ریه باید مورد رسیدگی پزشک متخصص قرار گیرد.<br /> <br /> یاوری خطاب به دادستان، دادیار ناظر زندان و قاضی اجرای احکام آورده است که «شما مسئول جان و سلامتی عزیزان ما در داخل زندان هستید.»<br /> <br /> این شاعر ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ در شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب تهران به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به یک سال حبس تعزیری به اتهام «اجتماع و تبانی به قصد اقدام علیه امنیت کشور» به تحمل پنج سال حبس محکوم شده بود.<br /> <br /> === توییت محمد رسول‌اف ===<br /> محمد رسول‌اف، کارگردان سینما، روز دوشنبه ۱۶ فروردین، در توییتی نوشت:&lt;blockquote&gt;«چند دقیقه قبل بکتاش آبتین از زندان اوین تماس گرفت. در بهداری بستری بود. ریه‌هایش درگیر شده، به سختی سخن می‌گفت. شیوع گسترده کویید۱۹ در زندان بسیار نگران کننده است. در حالی که حاکمیت از تامین واکسن برای مردم ناتوان است، اعطای مرخصی به زندانیان حداقل کاری است که موظف به انجام آن است.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === بیانیه انجمن قلم آمریکا ===<br /> سه نویسنده ایرانی را برای کسب جایزه &quot;آزادی نوشتن باربی&quot; بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی انتخاب کرده است.<br /> <br /> در سایت انجمن قلم آمریکا(پن) آمده است:&lt;blockquote&gt;&quot;بکتاش آبتین ، کیوان باژن و رضا خندان سه نویسنده برجسته‌ای هستند که به دلیل نویسندگی ، دفاع از آزادی بیان و مخالفت مسالمت‌آمیز با سانسور دولتی توسط حکومت ایران زندانی شده‌اند. در سال گذشته، هر یک از آنها به اتهامات جعلی امنیت ملی و تبلیغات مرتبط با فعالیت‌هایشان با کانون نویسندگان ایران به زندان محکوم شدند.<br /> <br /> هر سه نویسندگان عضو کانون نویسندگان ایران سال گذشته، آبتین بکتاش و رضا خندان هر کدام به شش سال زندان و کیوان باژن به سه سال و نیم زندان، محکوم شده‌اند. سوزان نوسل، مدیر اجرایی انجمن قلم، گفته‌است &quot;هدف قرار دادن این سه شیر جامعه نویسندگی ایران، مردانی که تنها سلاح آنها عقل آنهاست، توسط حکومت ایران نشان‌دهنده ورشکستگی اخلاقی رژیمی است که آنقدر از بقای خود می‌ترسد که برای از بین بردن اندیشه مستقل به تلاشی بیهوده روی آورده است&quot;&lt;/blockquote&gt;<br /> === بیانیه ده‌ها چهره‌ی ادبی و هنری جهانی ===<br /> پن آمریکا خبر می‌دهد که گروهی از برندگان جوایز نوبل، پولیتزر و تونی در نامه‌ای خطاب به ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، &quot;خواستار آزادی سه تن از نویسندگان دربند ایرانی، آبتین بکتاش، رضا خندان مهبادی و کیوان باژن شدند.&quot;<br /> <br /> در میان امضاکنندگان این نامه چهره‌های همچون بازیگرانی چون الک بالدوین و مریل استریپ، نویسندگانی چون جان گرین، مارگارت اتوود، جنیفر اگان و خالد حسینی، آهنگسازانی چون استیون سوندهایم و نمایش‌نامه‌نویس‌هایی چون  تام استوپارد و آریل دورفمن و ده‌ها فرد مشهور دیگر اشاره کرد.<br /> <br /> در این نامه آمده‌ است: &quot;ما از شما ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهوری، می‌خواهیم که آبتین بکتاش، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی را آزاد کنید و آنها از کلیه اتهامات بی‌پایه و اساس تبرئه کنید‌ و همچنین تمانی کسانی‌که از حق خود برای بیان آزادانه استفاده می‌کنند و زندانی هستند، آزاد کنید.&quot;<br /> <br /> === اعطای جایزه انجمن پن به زندانیان کانون نویسندگان ===<br /> انجمن قلم آمریکا، پن، در جشن سالانه‌اش، با اعطای جایزه ادبی گالا به بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی، از این سه نویسنده زندانی در ایران تجلیل کرد.<br /> <br /> جایزه انجمن قلم آمریکا با عنوان &lt;nowiki&gt;''جایزه آزادی نگارش باربی''&lt;/nowiki&gt;، یکی از جوایز سالانه این انجمن است که با هدف پایان دادن به تعقیب قضایی نویسندگان و دفاع از آزادی بیان اعطا می‌شود.<br /> <br /> حدود ۸۰۰ مهمان در این مراسم شرکت کردند. این جشن برجسته‌ترین رخداد ادبی نیویورک است.<br /> <br /> آکوافینا ستاره فیلم &quot;خداحافظ&quot; مجری این رویداد ادبی بود. همچنین جودی فاستر و وول سویینکا برنده جایزه نوبل نیز در اهدای جوایز حضور داشتند.<br /> <br /> بکتاش آبتین و رضا خندان مهابادی هر کدام به شش سال زندان و کیوان باژن به سه سال و نیم زندان محکوم شده‌اند. این سه نویسنده ایرانی از مهر سال گذشته به اتهام &lt;nowiki&gt;''تبلیغ علیه نظام و اقدام علیه امنیت ملی ''&lt;/nowiki&gt; در زندان به سر می‌برند.<br /> <br /> بنابر اعلام انجمن قلم آمریکا، علت محکومیت این سه نویسنده دفاع از آزادی بیان و مخالفت مسالمت‌آمیز با سانسور دولتی است.<br /> <br /> سوزان نوسل مدیر اجرایی انجمن قلم آمریکا نوشت برگزیدن این نویسندگان نه فقط برای ارائه &quot;نثر و ایده&quot;، بلکه به خاطر &quot;زیستن بدون ترس، و فداکاری بی حد و حصر در خدمت آزادی‌هایی که پشتوانه اندیشه آزاد، هنر، فرهنگ و خلاقیت است&quot;، انتخاب شدند.<br /> <br /> سوزان ناسل، مدیرعامل انجمن قلم آمریکا در بیانیه‌ای گفت: &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;هدف قرار گرفتن این سه شیر جامعه نویسندگان ایران که تنها سلاحشان تفکر است، نشان‌دهنده ورشکستگی فکری حکومتی است که به قدری نگران بقای خویش است که به تلاشی بی‌ثمر برای از بین بردن استقلال فکری روی آورده است&quot;.<br /> <br /> بنابر اعلام انجمن قلم آمریکا، ایران در رده چهارم کشورهای جهان از لحاظ تعداد نویسندگان و متفکران زندانیست.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A8%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%B4-%D8%A2%D8%A8%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%85%D8%A7% سایت دویچه وله فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بیانیه حمایت پنج سندیکای فرانسوی ===<br /> &lt;blockquote&gt;ازایران: همبستگی با قربانیان سرکوب<br /> <br /> در ایران اقدام به ایجاد تشکیلات سندیکایی مستقل از قدرت حاکم یک جرم محسوب می‌شود. اخیرا حکومت ایران بر شدت فشار بر مبارزان در همه حوزه‌ها نظیر معلمان، نویسندگان، وکلای دادگستری و کارگران افزوده است. جعفر ابراهیمی عضو تشکل صنفی معلمان تهران اخیرا به اتهامات واهی &quot;تبلیغات کاذب&quot; و &quot;اقدام علیه امنیت کشور&quot; متهم شده است. <br /> <br /> جعفر ابراهیمی مبارزی است که برای عدالت اجتماعی، و برای آموزش رایگان فعالیت می‌کند. هدف حکومت از محاکمه کاملا بی‌پایه او، مرعوب و خفه کردن هر صدایی است که علیه رژیم سرکوبکر برمی‌خیزد و مبین آن است که در ایران مدافعان حقوق انسان‌ها همواره هدف سرکوب هستند. آرش گنجی نویسنده و مترجم، عضو کانون نویسندگان ایران است. <br /> <br /> او به خاطر ترجمه کتابی درباره وضعیت روژاوا در سوریه به &quot;اقدام علیه امنیت ملی&quot; متهم و به ۱۱ سال زندان محکوم می‌شود. تقاضای تجدید نظر او رد می‌شود و حکم ۱۱ سال زندان تأیید می‌شود. در حاضر سه عضو دیگر کانون نویسندگان به اسامی آبتین بکتاش، رضا خندان مهابادی و کیوان باژن به جرم‌های مشابه در زندان به سر می‌برند. <br /> <br /> اسماعیل گرامی کارگر بازنشسته ۶۷ ساله، مدافع حقوق کارگران، مبارزی است که برای احقاق حقوق بازنشستگان با سازماندهی گردهمایی‌ها در پی ایجاد تشکل برای بازنشستگان بود. او در ژوئن ۲۰۲۱ به ۷۴ ضربه شلاق و ۶ سال زندان محکوم می‌شود. در سپتامبر دادگاه تجدید نظر حکم دادگاه بدوی را تأیید می‌کند. فرزانه زیلابی وکیل دادگستری، به جرم دفاع از حقوق کارگران تحت پیگرد قضایی قرار می‌گیرد. <br /> <br /> او در محاکمات کارگران نیشکر هفت تپه وکالت متهمین را برعهده گرفته بود. دادگاه بدوی خانم زیلابی را به اتهام &quot;تبلیغات علیه دولت&quot; به دو سال زندان و ممنوعیت خروج از کشور محکوم می‌کند. اخیرا چندین وکیل دادگستری دیگر هم به زندان محکوم شده‌اند. حکومت با پیگرد وکلای مخالفان و معترضین قصد جلوگیری از روال قانونی مبارزات آن‌ها را دارد. <br /> <br /> ما سازمان‌های سندیکایی فرانسه بار دیگر همبستگی خود را با سندیکالیست‌های قربانی سرکوب حکومت ایران و رفقای حامی‌شان را اعلام می‌کنیم و:<br /> <br /> - خواهان آزادی بدون قید و شرط و فوری آرش گنجی و اسماعیل گرامی و همه سندیکالیست‌ها نویسندگان و زندانیان عقیدنی هستیم؛<br /> <br /> -  اعمال سرکوبگرایانه و اذیت و آزارها علیه خانم فرزانه زیلابی، وکیل مدافع کارگران کارکنان نیشکر هفت تپه را محکوم می‌کنیم و خواهان لغو فوری ممنوعیت سفر در مورد وی هستیم؛<br /> <br /> - خواهان لغو همه محکومیت‌های غیرعادلانه و خلاف آزادی‌ها و حقوق بنیادی هستیم. از جمله محکومیت جعفر ابراهیمی. همچنین خواهان آزادی بدون قید و شرط و فوری همه مبارزین زندانی شده به خاطر فعالیت‌های سندیکایی هستیم؛<br /> <br /> - از رژیم ایران می‌خواهیم که به پیمان‌های بین‌المللی که دولت ایران امضا کرده، از جمله حق ایجاد تشکل‌های مستقل، حق برگزاری تجمعات، حق اعتصاب، و حق قراردادهای جمعی، احترام بگذارد.<br /> <br /> کنفدراسیون دموکراتیک فرانسوی کار (س اف د ت)                                    CFDT:  dszliwka@cfdt.fr<br /> <br /> کنفدراسیون عمومی کار (س ژ ت)                                                          CGT: n.ferouse@cgt.fr<br /> <br /> کنفدراسیون متحده سندیکایی (اف. اس. او)                                  FSU:  michelle.olivier@snuipp.fr<br /> <br /> اتحاد سندیکایی همبستگی (سولیدر)                                     Solidaires :  contact@solidaires.org     &lt;/blockquote&gt;<br /> === بیانیه انجمن قلم امریکا ===<br /> &lt;blockquote&gt;در دوران پس از اپیدمی کووید-۱۹ انجمن قلم آمریکا خواهان آزادی نویسندگان دربند ایرانی است<br /> <br /> ۹ دسامبر ۲۰۲۱<br /> <br /> (نیویورک) ــ پس از انتشار خبر بستری شدن بکتاش آبتین، برنده جایزه «آزادی برای نوشتن» انجمن قلم سال ۲۰۲۱، در بیمارستان به دلیل ابتلا به کووید-۱۹، انجمن قلم آمریکا امروز خواهان آزادی بی‌درنگ او و دیگر نویسندگان ایرانی شد که ناعادلانه در حبس به سر می‌برند. از اواخر سپتامبر۲۰۲۰ که آبتین به بند کشیده شد، این دومین‌بار است که علایم کووید-۱۹ در او دیده می‌شود و هم‌بند او کیوان باژن، دیگر برنده‌ی همان جایزه، نیز هم‌اکنون درگیر علایم آنفولانزا شده اما هنوز او را به بیمارستان منتقل نکرده‌اند.<br /> <br /> سامر لوپز، مدیر ارشد برنامه‌های آزادی بیان انجمن قلم آمریکا، گفت: «ما خواهان آزادی فوری آبتین هستیم تا بتواند از مراقبت‌های درمانی مناسب برخوردار شود. این شرایط آشکارا نشانگر خطرات جدی است که آبتین و دیگر نویسندگان هم‌بند او را که ناعادلانه زندانی شده‌اند تهدید می‌کند. نقض فاحش حقوق آنان باید پایان یابد و آبتین و تمامی کسانی که ناعادلانه به زندان افتاده‌اند باید بی‌درنگ و بدون قیدوشرط آزاد شوند.»<br /> <br /> بکتاش آبتین، کیوان باژن و رضا خندان مهابادی از سپتامبر ۲۰۲۰ به دلیل پرونده‌سازی وزارت اطلاعات بر اساس آثارشان و عضویت‌ در کانون نویسندگان ایران در زندان اوین زندانی بوده‌اند. <br /> <br /> آنان در پی محاکمه‌هایی فاقد هرگونه موازین قانونی به اتهام‌های واهی «اجتماع و تبانی برای اقدام علیه امنیت کشور» و «تبلیغ علیه نظام» در مجموع به پانزده‌سال و نیم حبس محکوم شده‌اند. نزدیک به ۹۰ تن از نویسندگان و هنرمندان برجسته ازجمله مریل استریپ، خالد حسینی، جاناتان فرانزن، ساندرا سیسنرو و مارگارت اتوود با امضای نامه‌ای خواستار آزادی این سه برنده‌ی جایزه «آزادی برای نوشتن» شدند.<br /> <br /> آرش گنجی، منشی پیشین کانون نویسندگان ایران، در اواخر اکتبر به چند اتهام‌ واهی از جمله اقدام علیه امنیت کشور در ارتباط با ترجمه‌ی کتابی درباره انقلاب کردهای شمال سوریه به یازده‌سال زندان محکوم شد و او نیز هم‌اکنون برای سپری کردن دست‌کم پنج سال از این محکومیت در زندان اوین به سر می‌برد.<br /> <br /> وضعیت آزادی بیان و رعایت حقوق بشر در ایران در سال‌های اخیر پیوسته بدتر شده است و سرکوب نویسندگان برای خاموش کردن هر صدای انتقادی به شیوه‌های گوناگون از زندان و آزار تا قتل‌های هدف‌مند ادامه دارد. بر اساس فهرست «آزادی برای نوشتن» انجمن قلم آمریکا در سال ۲۰۲۰، ایران از نظر شمار نویسندگان و روشنفکران زندانی رتبه‌ی چهارم را در جهان دارد. انجمن قلم آمریکا به دفاع از افرادی که به دلیل اندیشه و بیان خود محکوم یا زندانی می‌شوند، از جمله نویسندگان و روزنامه‌نگاران و کنشگران، ادامه خواهد داد.&lt;/blockquote&gt;<br /> === بیانیه‌ی جمعی از زندانیان سیاسی اوین در حمایت از بکتاش آبتین ===<br /> زندانیان زندان اوین پس از بستری شدن هم‌بندی‌شان بکتاش آبتین در بیمارستان و وخامت حالش در اثر عدم رسیدگی‌های به موقع بیانیه‌ای را بصورت جمعی امضا کردند.<br /> <br /> متن بیانیه:&lt;blockquote&gt;جان‌های شریف، قربانی دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی<br /> <br /> بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز و عضو کانون نویسندگان ایران که به جرم بیان اندیشه‌های خود در زندان محبوس است پس از طی یک دوره بیماری کرونا و عدم رسیدگی به موقع مسئولان زندان اوین، هم‌اکنون در کما به سر می‌برد. به گفته‌ی پزشکان معالج، سطح اکسیژن خون بکتاش تا حد ۴۰ افت کرده و در این وضعیت، برای تداوم حیات، او را به خواب مصنوعی فرو برده‌اند.<br /> <br /> ما زندانیان بند ۸ زندان اوین سال گذشته نیز شاهد اتفاق مشابهی بودیم: عدم رسیدگی درمانی به وضعیت بهنام محجوبی که به مرگ او و همچون همیشه عدم پاسخگویی مناسب مسئولان منجر شد. هم‌اکنون هم رضا خندان (مهابادی)، زندانی سیاسی اوین و یکی دیگر از اعضای کانون نویسندگان ایران به دلیل ابتلا به کرونا در بیمارستان بستری است.<br /> <br /> وابسته کردن جسم رنجور زندانیان به انواع داروهای آرام‌بخش، عدم اعزام به موقع به بیمارستان طرف قرارداد زندان اوین، تلاش برای لاپوشانی کردن و بی‌اهمیت جلوه دادن بیماری، تأخیر در اعطای مرخصی درمانی، پایین بودن کیفیت مواد غذایی و کمبود ویتامین‌های ضروری برای بدن، کاهش جیره‌ی بهداشتی زندانیان و قرار دادن زندانی در وضعیت خطرزای جسمی و روانی از جمله مواردی است که یک بیماری ساده و قابل درمان و پیشگیری را در فضای زندان به مسئله‌ی مرگ و زندگی تبدیل می‌کند.<br /> <br /> بر اساس اطلاعات موثق، محکومان اختلاس‌گر وابسته به حکومت که به حبس‌های بلندمدت محکوم شده‌اند، با صدور حکم &quot;رأی باز&quot; از سوی قوه‌ی قضاییه‌، دوران محکومیت خود را در خانه‌ها، ویلاها، شرکت‌ها و کارخانه‌هایشان سپری می‌کنند و حال آنکه بکتاش آبتین صرفاً به جرم خلق اثر هنری و فعالیت اجتماعی مؤثر علیه سانسور در کانون نویسندگان ایران روی تخت بیمارستان به خواب مصنوعی برده شده تا جسم نیمه‌جان او اکسیژن کمتری مصرف کند‌.<br /> <br /> بکتاش در ۱۵ ماه مدت حبس خود، از هیچ امکان و فرصتی برای دفاع از زندانیان تحت ستم در زندان جمهوری اسلامی دریغ نکرده و همواره دوشادوش و همراه زندانیان حقوق آنها را پیگیری کرده است.<br /> <br /> ما زندانیان سیاسی بند ۸ زندان اوین ضمن اعتراض به قوه‌ی قضاییه‌، سازمان زندان‌ها و کلیه‌ی نهادهای مسئول، عواقب هرگونه خطر جانی برای بکتاش آبتین را نه متوجه کووید ۱۹ بلکه بر عهده‌ی آنها می‌دانیم و از افکار عمومی و تمامی نهادهای حقوق بشری مستقل انتظار داریم پس از بررسی دقیق کارنامه‌ی جمهوری اسلامی در نقض آزادی بیان، حقوق بشر و سرکوب زندانیان، زمینه‌های مؤثر و عملی را برای آزادی همه‌ی زندانیان سیاسی فراهم سازند.<br /> <br /> ۱۲ دی ۱۴۰۰<br /> <br /> ایوب اهراری، علی افخم ابراهیمی، پیمان پورداد، آرش جوهری، معین حاجی‌زاده، علی‌اصغر حسنی راد، مصطفی خسروی، مهدی دارینی، مهران رئوف، خسرو صادقی بروجنی، سینا ظهیری، محمود علی‌نقی، سیروس قرچه، آرش گنجی، پارسا گلشنی، مهدی محمدی، امیرحسین میرخلیلی، مجتبی نایری، احمد یزدانی‌.&lt;/blockquote&gt;<br /> === پیام اخیر انجمن قلم ===<br /> انجمن قلم (پن) آمریکا با انتشار بیانیه‌ای، خواستار آزادی بی قید و شرط بکتاش آبتین  شد<br /> <br /> سوزان ناسل، مدیر انجمن قلم (پن) در بخشی از این بیانیه‌ در واکنش به وخامت حال آقای آبتین نوشته است: &lt;blockquote&gt;بکتاش آبتین پس از دو بار ابتلا به بیماری کووید-۱۹ در زندان اوین در ایران، هم اکنون در کمای مصنوعی به سر می‌برد. حکومت ایران او را به ناحق در زندانی شلوغ و پرجمعیت به بند کشیده و بارها وی را از دسترسی به درمان مناسب محروم کرده است. ما از حکومت ایران می‌خواهیم که بی هیچ قید و شرطی آقای آبتین را آزاد کرده و در صورت موافقت خانواده دسترسی به پزشکان متخصص بین‌المللی را برای او فراهم سازد. همچنین از رژیم ایران می‌خواهیم دست از بدرفتاری با زندانیان بردارد و اعضای برجسته کانون نویسندگان ایران را بی‌درنگ آزاد کند.&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === اعلام همبستگی آذر نفیسی ===<br /> آذر نفیسی، استاد دانشگاه و نویسنده کتاب «لولیتاخوانی در تهران» روز پنج‌شنبه در پیامی تازه با بکتاش آبتین، شاعر زندانی، اعلام همبستگی کرده و خواستار آزادی او شد.<br /> <br /> این نویسنده ایرانی در پیام خود نوشت: &lt;blockquote&gt;«در درخواست برای آزادی بی‌قید و شرط آبتین، همکاران او در کانون نویسندگان ایران و دیگر نویسندگان که به‌ ناحق در ایران زندانی هستند به انجمن قلم آمریکا (معروف به پن) می‌پیوندم.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === بیانیه اتحادیه آزاد کارگران ===<br /> &lt;blockquote&gt;بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز و عضو زندانی کانون نویسندگان ایران که در زندان به کرونا مبتلا شده بود امروز شنبه ۱۸ دیماه ۱۴۰۰ از میان ما رفت.<br /> <br /> مرگ بکتاش آبتین نه بر اثر بیماری، بلکه به دلیل انتقال دیرهنگام به بیمارستان اتفاق افتاد. بکتاش آبتین را همانگونه که کانون نویسندگان ایران اعلام کرد، “حکومت آزادی‌ستیزان” از ما گرفت.<br /> <br /> بکتاش آبتین غریو‌ رسای آزادیخواهی، استبدادستیزی و مبارزه با جهل و جُور بود که جان خود را در این مسیر فدا کرد.<br /> <br /> “حکومت آزادی‌ستیزان” محمد مختاری‌ها، جعفر پوینده‌ها، فرزاد کمانگرها و بکتاش آبتین‌ها را به مسلخ مرگ کشانده و می‌کشاند تا هرگونه آزادیخواهی و استبدادستیزی را سرکوب کند.<br /> <br /> این وظیفه‌ی بشریت متمدن و آزادیخواه است که با دامن زدن به مبارزات، هم بساط قتلگاه‌های حکومت که همانا زندان‌ها هستند را جمع کند و هم مانع از تداوم قتل‌های زنجیره‌ای آزادیخواهان، که بیش از چهار دهه در جریان است گردد.<br /> <br /> مردم ایران، امروز خشمگین‌تر و خونین‌دل‌تر از هر زمانی صفحات کتاب کشتار عزیزان‌شان را ورق میزدند و داغدار دومین سالروز به قتل رساندن ۱۷۶ نفر از سرنشینان هواپیمای اوکراینی بودند که قتل عامدانه‌ی بکتاش آبتین نیز صفحه‌ای دیگر به این کتاب افزود.<br /> <br /> اتحادیه آزاد کارگران ایران با تسلیت به خانواده‌ی بکتاش آبتین عزیز، یاران و همکاران او در کانون نویسندگان و تمامی آزادیخواهان ایران، اعلام می‌کند تا زمانی که مبارزه برای آزادی و برانداختن جُور و جهل در جریان است، بکتاش آبتین نه تنها زنده است بلکه پرچم برافراشته‌ی این مبارزات خواهد بود.<br /> <br /> اتحادیه آزاد کارگران ایران- ۱۸ دیماه ۱۴۰۰&lt;/blockquote&gt;<br /> === بیانیه‌‌ی زندانیان سیاسی جمهوری اسلامی در مورد مرگ بکتاش آبتین ===<br /> متن کامل بیانیه:&lt;blockquote&gt;می‌نویسم بادم<br /> <br /> حتی در قفس آزادم<br /> <br /> چگونه می‌شود در من ایستاد<br /> <br /> چگونه می‌شود بر من فرمان ایست داد<br /> <br /> مرگ با دیگر دندان‌های تیز اما پوسیده‌خود را نشان داد. این بار نویت بکتاش آبتین بود که به جرم ناکرده و دفاع صرف از حق آزادی بیان خود و دیگران، کت‌بسته به مقتل برده شود. بله، جرم‌ناکرده، زیرا جرم سیاسی در این کشور هیچ‌گاه نیازمند سند و مدرک نبوده. زیرا زندانی سیاسی، منحصرا به دلیل بیان اندیشه‌های دیگر‌گونه‌ی خود در کلام و زندگی خویش که با هیچ نوع وصف مجرمانه‌ای جور در نمی‌آید به جرم سیاسی متهم می‌شود، اندیشه‌هایی که تنها وصف مجرمانه‌اش عدم تطابق با میل حاکمان است و با بروز چنین اندیشه‌هایی گویا مجموعه‌ی سیاسی-نظامی حکومتی را تهدید می‌کند که مجهز به عنوان تسلیحات گرم و ضد شورش و متنوع‌ترین موشک‌ها و زره‌پوش‌های خیابانی است. <br /> <br /> همین ظاهر تا بن دندان مسلح در برابر مردم بی‌دفاع که جز صدای اعتراض ابزار دیگری برای طرح خواست‌های خود ندارند گویای ضعفی بنیادین در تشکیلات حکومت است. از این مضحک‌تر هنگامی‌ست که زندانیان سیاسی محبوس در زندان‌ها نیز موجب ترس و وحشت حاکمان می‌شوند و با توسل به روش‌های حیله‌گرانه در صدد قتل آن‌ها بر‌می‌آیند.<br /> <br /> بکتاش، همچون سایر زندانیان جمهوری اسلامی، از یک سو به دلیل شرایط بهداشتی اسفناک زندان، محکوم به مرگ تدریجی بود و از سوی دیگر هنگام بروز بیماری کرونا محکوم به مرگ قطعی شد. او که در پی بروز علائم کرونا در تاریخ ۶ آذر ۱۴۰۰ به بهداری اوین مراجعه کرده بود از سوی کادر پزشکی اوین مورد معاینه قرار گرفت. اما به جای رسیدگی قطعی، او را به انواع مسکن‌ها بستند تا مثل همیشه علائم را لاپوشانی کنند. <br /> <br /> بکتاش در سه روز متوالی در تاریخ‌های ۱۱، ۱۲ و ۱۳ آذر نیز باز به بهداری مراجعه کرد که بی‌نتیجه ماند. بیماری سرانجام افسار گسیخت. بکتاش که در تب ۳۹ درجه گُر می‌گرفت بار دیگر در تاریخ ۱۵ آذر به بهداری بند ۸ اوین مراجعه کرد و اینبار با اصرار توانست «مسئولان» را مجبور به اعزام خود به بیمارستان کند. بیماری کرونای بکتاش در بیمارستان طالقانی که طرف قرارداد اوین است محرز شد اما به دلیل رسیدگی ناکافی و وضع شرم‌آور این بیمارستان خانواده‌ی او با مراجعه‌های مکرر به اوین توانستند بکتاش را از بند و زنجیر زندان مرخص کنند تا در بیمارستانی مناسب‌تر و بدون تدابیر امنیتی درمان واقعی را شروع کنند. این در شرایطی است که عالی‌ترین مقام مسئول اوین نیز به رغم نامه‌نگاری‌ها و درخواست‌های متعدد زندانیان برای سرکشی در بند‌ها نه تنها سایه‌ی «مبارک» خود را به زندانیان نشان نمی‌داد بلکه از ارائه‌ی دلیل دائر بر عدم حضور در ناحیه‌ی تحت نظارت و مسئولیت خود شانه خالی می‌کرد.<br /> <br /> باری، طبق اظهارات پزشکان بکتاش، اگر فقط یک الی دو هفته زودتر روند درمانی آغاز می‌شد نه نیاز به خواب مصنوعی بود نه نیاز به کشت سلول‌های بنیادین ریه. تا آنکه جسم نیمه‌جانش پس از چندین روز تقلا برای زندگی ظهر شنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۰ چهره‌ی کریه مرگ را دیدار کرد. شما بگویید، آیا این مصداق قتل عمد نیست؟!<br /> <br /> طرفه آنکه رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی (شبکه‌ی خبر) ساعتی پس از درگذشت بکتاش در پربیننده‌ترین ساعت پخش زیرنویس می‌کنند که وی به دلیل ابتلا به سینوزیت درگذشته و رسواتر آنکه چند ساعت بعد در برنامه‌ی خبری بدنام ۲۰:۳۰ متنی قرائت می‌شود که بکتاش پس از بارها استفاده از حق مرخصی پس از ۳۵ روز بستری در بیمارستانی که خانواده‌ی او برای او تعیین کرده بودند جان سپرد. چنین است بحران خبری حکومتی که به ناگاه در برابر وجدان بیدار و پرسشگر جامعه قرار گرفته.<br /> <br /> جریانی که با کلید خوردن پروژه‌ی قتل‌های زنجیره‌ای آغاز شد و جان دو تن از شریف‌ترین اعضای کانون نویسندگان ایران، محمد مختاری و محمدجعفر پوینده، را گرفت هنوز ادامه دارد. اگر دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی به هر دلیلی دیگر نمی‌تواند مانند آن سال‌ها در روز روشن، دگراندیشان را خفه کند راه‌های «تمیزتری» برای بریدن صدای منتقدان پیدا کرده است. مورد بکتاش، نمونه‌ی آن.<br /> <br /> کسانی که در زندان‌های جمهوری اسلامی سرکرده باشند این روش‌ها را نیک می‌شناسند. در همین بند ۸ اوین کسانی هستند که مرتکب جرائمی محرز شده‌اند اما چون نور چشم جناحی از حاکمیت‌اند از باکیفیت‌ترین شرایط زندگی در اتاق‌های خود بهره‌مندند و حتی با اخذ رای باز عمده‌ی مدت محکومیت خود را در بیرون از زندان سپری می‌کنند: بوزینگانی از قماش دزدان بزرگ.<br /> <br /> مرگ بکتاش در زندان، اولین مورد نیست. هنوز یک سال از مرگ بهنام محجوبی نمی‌گذرد. ولی دریغ بگویید که هنوز در زندان‌های جمهوری اسلامی، زندانیان سیاسی هستند که به دلیل شرایط نازل یا وضع غیر‌انسانی‌ترین مجازات‌ها و ایجاد شدیدترین اوضاع روانی، به مرگ‌های مشکوک دچار می‌شوند.<br /> <br /> ما زندانیان سیاسی زندان‌های جمهوری اسلامی، ضمن همدردی با خانواده‌ی بکتاش آبتین، کانون نویسندگان ایران، هم‌بندان عزیز و دلاور او، با مقصر دانستن قوه‌ی قضائیه و سازمان زندان‌ها، چنانکه هم‌بندان او در بیانیه‌ی پیشین هشدار داده بودند، این ضایعه‌ی جبران‌ناپذیر را به جامعه‌ی روشنفکری ایران و همه‌ی دگراندیشانی که رویای جهانی بهتر دارند تسلیت می‌گوییم.&lt;/blockquote&gt;جمعی از زندانیان سیاسی زندان‌های جمهوری اسلامی<br /> <br /> ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۰<br /> <br /> زندانی سیاسی آزاد باید گردد!<br /> <br /> سید افخم ابراهیمی، محمد ابوالحسنی، ایوب اهراری، صادق امیدی لپوندی، کیوان باژن، مهران بیات، رامین پارسا، پیمان پورداد، آرش جوهری، حمید کاشانی، معین حاجی‌زاده، علی‌اصغر حسنی راد، مجید حسینی‌نژاد، مصطفی خسروی بابادی، مهدی دارینی، احمد دهقان، مهران رئوف، خسرو صادقی بروجنی، کیوان صمیمی، محمود علی‌نقی، ابوالفضل غسالی، سیروس قرچه، پارسا گلشنی، آرش گنجی، مهدی مسکین‌نواز، رضا مظاهری، مهدی محمدی، پوریا مضروب، امیرحسین میرخلیلی، حسن ناصری، علی نوری‌زاد، مجتبی نایری، رمضان همتی، احمد یزدانی‌‌پور<br /> <br /> بیانیه ۲۷ نهاد چپ و دمکراتیک در محکومیت قتل بکتاش آبتین<br /> <br /> &lt;blockquote&gt;بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز، نویسنده و عضو کانون نویسندگان ایران  بقتل رسید! &lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;در دومین سالگرد کشتار عمدی و جمعی مسافران پرواز 752 اوکراینی با پدافند سپاه ، امروز جنایتکاران نظام اسلامی فاجعه تازه‌ای آفریدند. بکتاش آبتین، شاعر، فیلمساز، نویسنده و عضو کانون نویسندگان ایران  بخاطر عدم توجه مقامات رژیم و تاخیر در اعزام به  بیمارستان جهت درمان فوری بیماری کرونا درگذشت .&quot;جرم&quot; بکتاش آبتین دفاع از آزادی  بدون حصر و استثنا بود که چون سه هموند دیگرش بازداشت و در زندان  به کرونا مبتلا شده بود.  سعیدی سیرجانی ، [[سعید سلطان‌پور|سعید سطانپور]]، محمد مختاری، جعفر پوینده و بسیاری از نویسندگان دیگر نیزدر این رژیم جهل و جنایت کشته شده‌اند.   <br /> <br /> همانگونه که کانون نویسندگان در بیانیه مطبوعاتی خویش نوشته ما نیز نگران جان سه عضو دیگر کانون و همه زندانیان سیاسی عقیدتی هستیم و بویژه زندانیانی که امروز در اعتراض به قتل بکتاش آبتین در بند ۸ اوین فریاد &quot;مرگ بر دیکتاتور&quot; سردادند:   <br /> <br /> &quot;کانون نویسندگان ایران هم‌چنان نگران سلامت سه عضو زندانی خود، رضا خندان مهابادی، که هم اکنون با بیماری کرونا دست‌وپنجه نرم می‌کند، کیوان باژن و آرش گنجی و همه‌ی زندانیان سیاسی و عقیدتی است و بیم آن دارد که هر آینه با تداوم سیاست‌های جنایت‌کارانه، فاجعه‌ای دیگر به بار آید.  <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران با ابراز تسلیت قتل بکتاش آبتین به خانواده، یاران او در کانون نویسندگان ایران، و جامعه‌ی مستقل فرهنگی کشور و اعلام تعهد به ادامه‌ی راه او در مبارزه با سانسور و دفاع از آزادی اندیشه و بیان بی‌هیچ حصر و استثنا در مراسم بدرقه و خاک‌سپاری او در کنار خانواده‌اش خواهد بود&quot;. در بیش از چهار دهه مردم ما از سرکوب سیستماتیک حکومت آسیب‌های جدی دیده‌اند. <br /> <br /> تاکنون بسیاری از معترضین به وضع موجود و کسانی که سلطه سیاهی و تباهی را به چالش می‌کشیدند، جانشان را بر سر دفاع از آزادی و برابری گذاشتند. در این مبارزات طولانی، کارگران و زحمتکشان، زنان، دانشجویان و تمامی اقشاری که آزاد زیستن را پاس می‌داشتند برایش هزینه سنگینی پرداختند. کارنامه خونین رژیم حاکی از اعدام هزاران تن زندانی سیاسی، قتل و ترور نویسندگان، قتل زندانیان درزیر شکنجه و ... است. <br /> <br /> بکتاش آبتین؛ فضیلتِ پایداری و مبارزه را آن &quot;حلقه مفقوده&quot;  &quot;در جامعه معاصر ما&quot;  تعریف می‌کرد. عنصر مقاومتی که بقول او نشان از عزم و جزم تغییر وضعیت موجود را دارد باشد که این جویبارهای مبارزه به هم برسند و سیلابی شود و رژیم کشتار و تبعیض را  بروبد و پرچم آزادی و برابری را افراشته گرداند. <br /> <br /> در ضمن درمراسم خاکسپاری بکتاش آبتین که زیر فشار و کنترل نیروهای امنیتی، امروز در امامزاده عبدالله شهر ری برگزار شد، شرکت کنندگان شعار <br /> <br /> درود بر آبتین، مرگ بر ظالمین <br /> <br /> آبتین، زنده است، راه او پاینده است <br /> <br /> این شاعر آزاده ، کابوسِ این بیداده <br /> <br /> را سر دادند. <br /> <br /> زنده باد آزادی، دمکراسی و برابری! <br /> <br /> زندانی سیاسی آزاد باید گردد! <br /> <br /> سرنگون باد رژیم جمهوری اسلامی ایران!  &lt;/blockquote&gt;۹ ژانویه ۲۰۲۲ برابر با ۱۹ دی ۱۴۰۰ <br /> <br /> ۱- اتحاد نیروهای دمکراتیک ایرانی - سوئیس <br /> <br /> ٢- آلترناتیو سوسیالیستی ایران – لندن <br /> <br /> ۳- انجمن دفاع از زندانیان سیاسی – عقیدتی - پاریس <br /> <br /> ۴- انجمن پناهندگان ایرانی گوتنبرگ- سوئد <br /> <br /> ۵- انجمن سوسیالیست‌ها در سوئد <br /> <br /> ۶- جمعی از فعالان اجتماعی- سیاسی و پناهندگان - گوتنبرگ- سوئد <br /> <br /> ۷- حامیان مادران پارک لاله- استکهلم <br /> <br /> ۸- شورای هماهنگی علیه کشتار جمهوری اسلامی- فریاد خاوران <br /> <br /> ۹- شورای همبستگی با مبارزات مردم ایران – لندن <br /> <br /> ۱۰- شورای همراهی با آلترناتیو کارگری در ایران <br /> <br /> ۱۱- شورای همبستگی ایرانیان با روژاوا- استکهلم <br /> <br /> ۱۲- فدراسیون اروپرس – بلژیک <br /> <br /> ۱۳- کانون کنشگران دمکرات و سوسیالیست‌هانوفر- آلمان <br /> <br /> ۱۴- کانون پناهندگان سیاسی ایران- برلین <br /> <br /> ۱۵- کانون پشتیبانی از مبارزات مردم ایران- وین <br /> <br /> ۱۶- کانون همبستگی با کارگران ایران- گوتنبرگ <br /> <br /> ۱۷- کانون نقد و گفتگو لس‌انجلس <br /> <br /> ۱۸- کمیته همبستگی با مبارزات مردم  ایران- فرانکفورت <br /> <br /> ۱۹- کمیته دفاع از مبارزات مردم ایران- سوئیس <br /> <br /> ۲۰ - کمیته دفاع از زندانیان سیاسی ایران- برلین <br /> <br /> ۲۱- کمیته همبستگی کارگران ایران و سوئد <br /> <br /> ۲۲- کانون همبستگی با مبارزات کارگران در ایران -  فرانکفورت <br /> <br /> ۲۳- کانون همبستگی با کارگران در ایران -  کانادا <br /> <br /> ۲۴- کمیته همبستگی با جنبش کارگری ایران _ استرالیا <br /> <br /> ۲۵- همبستگی با مبارزات مردم ایران- سوئیس <br /> <br /> ۲۶- همبستگی سوسیالیستی با کارگران ایران- پاریس <br /> <br /> ۲۷-همبستگی برای حقوق بشر در ایران (کلگری) <br /> <br /> == بیانیه ما نویسنده‌ایم ==<br /> کانون نویسندگان ایران در پاییز ۱۳۷۳ بیانیه‌ای را منتشر کرد که در آن ضمن اعتراض به فضای سرکوب و خفقان در جامعه خواهان آزادی‌‌های دموکراتیک شده بود.<br /> <br /> ما نویسنده‌ایم&lt;blockquote&gt;«مسائلی كه در تاریخ معاصر در جامعه ما و جوامع دیگر پدید آمده، تصویری را كه دولت و بخشی از جامعه و حتا برخی از نویسندگان از نویسنده دارند، مخدوش كرده است؛ و درنتیجه هویت نویسنده و ماهیت اثرش و همچنین حضور جمعی نویسندگان دستخوش برخوردهای نامناسب شده است. از این رو ما نویسندگان ایران وظیفه‌ی خود می‌دانیم برای رفع هرگونه شبهه و توهم، ماهیت كار فرهنگی و علت حضور جمعی خود را تبیین كنیم. <br /> <br /> ما نویسنده‌ایم، یعنی احساس و تخیل و اندیشه و تحقیق خود را به اشكال مختلف می‌نویسیم و منتشر می‌كنیم. حق طبیعی و اجتماعی و مدنی ماست كه نوشته‌مان - اعم از شعر یا داستان، نمایشنامه یا فیلمنامه، تحقیق یا نقد، و نیز ترجمه‌ی آثار دیگر نویسندگان جهان - آزادانه و بی‌هیچ مانعی به دست مخاطبان برسد. ایجاد مانع در راه نشر این آثار، به هر بهانه‌ای، در صلاحیت هیچ‌كس یا هیچ نهادی نیست. <br /> <br /> اگرچه پس از نشر، راه قضاوت و نقد آزادانه‌ درباره‌ی آنها بر همگان گشوده است. هنگامی كه مقابله با موانع نوشتن و اندیشیدن از توان و امكان فردی ما فراتر می‌رود، ناچاریم به صورت جمعی - صنفی با آن روبه‌رو شویم، یعنی برای تحقق آزادی اندیشه و بیان و نشر و مبارزه با سانسور، به شكل جمعی بكوشیم، به همین دلیل معتقدیم: حضور جمعی ما، با هدف تشكل صنفی نویسندگان ایران متضمن استقلال فردی ماست. <br /> <br /> زیرا نویسنده در چگونگی خلق اثر، نقد و تحلیل دیگران، و بیان معتقدات خویش، باید آزاد باشد. هماهنگی و همراهی او در مسائل مشترك اهل قلم به معنای مسؤولیت او در برابر مسائل فردی ایشان نیست. همچنانكه مسؤولیت اعمال و افكار شخصی یا سیاسی یا اجتماعی هر فرد بر عهده‌ی خود اوست. با این همه، غالبا نویسنده را، نه به عنوان نویسنده، بلكه به ازای نسبت‌های فرضی یا وابستگی‌های محتمل به احزاب یا گروهها یا جناحها می‌شناسند و بر این اساس درباره‌ی او داوری می‌كنند. <br /> <br /> درنتیجه حضور جمعی نویسندگان در یك تشكل صنفی - فرهنگی نیز در عدد احزاب یا گرایش‌های سیاسی قلمداد می‌شود. دولتها و نهادها و گروههای وابسته به آنها نیز بنا به عادت، اثر نویسنده را به اقتضای سیاست و مصلحت روز می‌سنجند و با تفسیرهای دلبخواه، حضور جمعی نویسندگان را به گرایش‌های ویژه‌ی سیاسی خود یا توطئه‌های داخل و خارج نسبت می‌دهند. <br /> <br /> حتا بعضی افراد، نهادها و گروههای وابسته، همان تفسیرها و تعبیرهای خودساخته را مبنای اهانت و تحقیر و تهدید می‌كنند. از این رو تاكید می‌كنیم كه هدف اصلی ما از میان برداشتن موانع راه آزادی اندیشه و بیان و نشر است و هرگونه تعبیر دیگری از این هدف، نادرست است و مسؤول آن صاحب همان تعبیر است. مسؤولیت هر نوشته‌ای با همان كسی است كه آن را آزادانه می‌نویسد و امضا می‌كند. <br /> <br /> پس مسؤولیت آنچه در داخل یا خارج از كشور به امضای دیگران، در موافقت یا مخالفت با ما نویسندگان ایران منتشر می‌شود، فقط به عهده‌ی همان امضاكنندگان است. بدیهی است كه حق تحلیل و بررسی هر نوشته‌ای برای همگان محفوظ است، و نقد آثار نویسندگان لازمه‌ی اعتلای فرهنگ ملی است، اما تجسس در زندگی خصوصی نویسنده به بهانه‌ی نقد آثارش، تجاوز به حریم اوست و محكوم شناختن او به دستاویزهای اخلاقی و عقیدتی، خلاف دموكراسی و شؤون نویسندگی است. <br /> <br /> همچنانكه دفاع از حقوق انسانی و مدنی هر نویسنده نیز در هر شرایطی وظیفه‌ی صنفی نویسندگان است. حاصل آنكه؛ حضور جعمعی ما ضامن استقلال فردی ماست، و اندیشه و عمل خصوصی هر فرد به جمع نویسندگان ربطی ندارد. این یعنی نگرش دموكراتیك به یك تشكل صنفی مستقل. پس اگرچه توضیح واضحات است، باز می‌گوییم؛ ما نویسنده‌ایم. ما را نویسنده ببینید و حضور جمعی ما را حضور صنفی نویسندگان بشناسید.<br /> <br /> پاییز ۱۳۷۳<br /> <br /> طی ۴ سال ۱۸ نفر از امضا کنندگان نامه مورد سوءقصد قرار گرفتند. تعدادی به بهانه‌های مختف تحت پیگرد قضایی قرار گرفتند و بسیاری مجبور به جلای وطن شدند.<br /> <br /> &quot;می‌توان با قطعیت گفت كه این نامه حالا دیگر خود یك سند تاریخی است و نشان می‌دهد عمده‌ی نویسندگان این مملكت در برهه‌ای از تاریخ ناچار بوده‌اند همچون یك موضوع مقدس از امر نوشتن دفاع كنند&quot;.<br /> <br /> که ماهمچنان می‌نویسیم                                                                           &lt;/blockquote&gt;<br /> == گزارش خاکسپاری بکتاش آبتین ==<br /> کانون نویسندگان ایران در گزارشی جزئیات وقایع منجر به قتل بکتاش آبتین را روایت کرده است.&lt;blockquote&gt;با ایست قلبی بکتاش آبتین در پیش از ظهر شنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۰ در بیمارستان ساسان تهران، آخرین مرحله‌ی قتل تبهکارانه‌ی این نویسنده‌ی آزادی‌خواه به دست جمهوری اسلامی رقم خورد. در پی این فاجعه‌ی انسان‌سوز، خانواده‌ی بکتاش در شب همان روز در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که مراسم خاک‌سپاری در روز دوشنبه ۲۰ دی برگزار خواهد شد.<br /> <br /> صبح روز یک‌شنبه ۱۹ دی، خانواده‌ی آبتین همراه با دو تن از اعضای هیئت دبیران کانون نویسندگان به بهشت زهرا مراجعه کردند و جواز دفن او را در امام‌زاده عبداله شهر ری گرفتند. پس از مراجعه‌ی خانواده و یاران آبتین به امام‌زاده عبداله برای انجام کارهای اداری خاک‌سپاری، فشار نیروهای امنیتی برای دفن پیکر آبتین در بعد از ظهر همان روز یک‌شنبه آغاز شد.<br /> <br /> از یک سو، اعضای خانواده را در محاصره گرفتند و از آنان خواستند که مراسم را هر چه زودتر در ساعت ۳ بعد از ظهر همان روز برگزار کنند و، از سوی دیگر، اعضای کانون را تهدید کردند که مبادا برای مراسم فراخوان صادر کنند. اما از هر دو سو ناکام ماندند؛ هم اعضای حاضر خانواده و هم یاران آبتین در کانون بر برگزاری مراسم در روز دوشنبه پای فشردند.<br /> <br /> اما قضا کار خویش می‌کرد. فشار بر دیگر اعضای خانواده و بیماری پدر آبتین که با وجود تمام تمهیدات خانواده برای آماده کردن او، در میان تماس‌ها و آمدوشدها از مرگ آبتین مطلع شده بود، مؤثر واقع شد و تصمیم خانواده بر آن شد که مراسم در ۳ بعد از ظهر همان یک‌شنبه برگزار شود.<br /> <br /> در این موقعیت، کانون نویسندگان ایران در ساعت یک بعد از ظهر یک‌شنبه در برابر یک امر انجام شده قرارگرفت و در واقع چاره‌ای نیافت جز این که تغییر زمان مراسم را اعلام کند و در همان حال مردم را به شرکت در مراسم فراخواند. با این همه، با توجه به فرصت بسیار اندک برای فراخواندن مردم به شرکت در مراسم، در ساعت ۳ جمعیت نسبتا قابل توجهی از مردم آزادی‌خواه در گورستان امام‌زاده عبداله گرد آمدند، و مراسم با تولیت خانواده‌ی آبتین اما در حضور محسوس نیروهای امنیتی آغاز شد.<br /> <br /> با توافق برخی از اعضای خانواده و دبیران کانون، قرار شد پس از پایان مراسم دفن، بیانیه کانون برای حاضران خوانده شود. اما حتی پس از پایان دفن، بلندگو همچنان در دست مداحان و امنیتی‌های پشت سر آنها باقی ماند و فاتحه‌خوانی طولانی و ملال‌آور مداحان ادامه یافت.<br /> <br /> اینجا دیگر درنگ جایز نبود؛ یکی از اعضای هیئت دبیران با فریاد از مداحان خواست به فاتحه‌خوانی پایان دهند و اجازه دهند مردم هم سخن بگویند. پس از این نهیب بود که مراسم برای مدتی کوتاه عملا در اختیار کانون و دوستداران بکتاش قرار گرفت: عضو دیگر هیئت دبیران کانون بیانیه کانون را با عنوان «حاکمیت آزادی ستیز بکتاش آبتین را به قتل رساند» قرائت کرد و پس از آن حاضران شعارهای «درود بر آبتین، مرگ بر ظالمین»؛ «آبتین زنده است، راه او پاینده است»؛ «این شاعر آزاده، کابوس این بیداده» را سر دادند و سرودهای انقلابی خواندند.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/31645986.html گزارش سایت رادیو فردا از مراسم خاکسپاری بکتاش آبتین]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:خاکسپاری آبتین ۲.JPG|بندانگشتی|'''مراسم خاکسپاری بکتاش آبتین در امامزاده عبدالله شهر ری''']]<br /> &lt;blockquote&gt;بدین سان، به رغم تمام تقلای آزادی ستیزانه‌ و مذبوحانه‌ی نیروهای امنیتی رژیم جمهوری اسلامی برای جلوگیری از بیان حقیقت قتل جنایتکارانه‌ی بکتاش آبتین از سوی جمهوری اسلامی، کانون نویسندگان ایران با بیان این حقیقت برای مردم حی و حاضر در مراسم مُهر خویش را بر مراسم خاک‌سپاری بکتاش آبتین کوبید.<br /> <br /> ساعتی بعد از پایان یافتن مراسم و ترک محل برگزاری با خبر شدیم نیروهای امنیتی چهار تن از دوستان آبتین را بازداشت کرده‌اند که با پیگیری خانواده‌‌ی آبتین پس از دو ساعت آزاد شده‌اند. این بازداشت با تهدید و ارعاب بازداشت‌شدگان و گرفتن تعهد از آنان همراه بوده است. همچنین دوربین یکی مستندسازان که در حال فیلمبرداری از مراسم آبتین بوده نیز ضبط شده است.&lt;ref&gt;[https://www.iran-emrooz.net/index.php/news1/more/96482/ سایت ایران امروز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کانون نویسندگان ایران&lt;/blockquote&gt;<br /> == بی‌مرزی و کانون نویسندگان ==<br /> در میان اعضای کانون نویسندگان عناصری متفاوت وجود دارند که بعضا با اعضای حکومت و دستگاه سرکوب رسمی مرزی ندارند. این موضوع در بیانیه یکی از اعضای کانون در رابطه با دستگیری اعضای کانون نویسندگان انعکاس یافت.<br /> <br /> === بیانیه عباس معروفی ===<br /> این روزها محمود دولت آبادی خبر زندانی شدن سه عضو کانون نویسندگان ایران (رضا خندان، بکتاش آبتین، کیوان باژن) را ندیده، خبر اشرار نامیده شدن مردم معترض را نشنیده، در خون غلتیدن صدها جوان و نوجوان معترض بی‌پناه را نفهمیده، اما چون معتقد بوده که ایران به ظریف و سلیمانی نیاز دارد، به خبر کشته شدن المهندس و یارانش در بغداد واکنش نشان داده و تسلیت گفته است. <br /> <br /> من اگر در ایران بودم از هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران می‌خواستم عضویت این نویسنده را تعلیق کنند تا او بار دیگر به &quot;شورای نویسندگان&quot; وابسته به حزب توده بازگردد؛ بار دیگر به انشعابیون بپیوندد. به این دلیل که او منشور کانون نویسندگان را بارها زیر پا گذاشته و در مراسم افطاری رییس شورای امنیت ملی لقمه زده است.<br /> <br /> ما نویسندگان ایران سربلندی و استقلال و آزادی ایران را می‌خواهیم. ما عضو کانون نویسندگان ایران هستیم، نه عضو کانون نویسندگان اسلام.<br /> <br /> شاعر بزرگ ما، مهدی اخوان ثالت گفت: «ما با حکومت نیستیم، بر حکومتیم.» روزی که در همین برلین، بزرگ علوی را توی قبر می‌گذاشتم، با توجه به سوابقش گفتم: «اینجا، پایان همه‌ی ماست. و ما نویسندگان موظفیم کنار ملت بایستیم، نه حکومت.»<br /> <br /> ما مدافع حکومت نیستیم، به ویژه این حکومت که در لوای مبارزه با امپریالیسم، به ورشکست کردن یک کشور افتخار می‌کند، و حکومت مستضعفان را با گسترش امپراتوری اسلامی اشتباه گرفته؛ حتا اگر یک بار عواقب کثیف گروگان‌گیری و ماجراجویی‌هاش را بنگرد در خواهد یافت که خرج کردن ثروت مردم و شخم زدن منابع ملی برای هزینه ساختن گسترش ایدئولوژی، جز تحقیر جوانان و نابودی کشور و ورشکستی ایران چیزی عایدش نشده. <br /> <br /> اینها ما و کشور ما و ثروت ما را گروگان گرفته‌اند تا به مقاصد مهم خودشان نائل آیند و امپراتوری اسلامی‌شان را گسترش دهند. هیچ چیزی برایشان مهم نیست، حتا نابودی ایران. و این‌همه را به پای شیطنت خارجی‌ها نوشتن، همه را دشمن خواندن، و خود را مبرا دانستن دروغی‌ست مصلحت‌آمیز و اسلامی.<br /> <br /> ترور زشت و پلشت است؟ بله ترور زشت و پلشت است. اما ترور بختیار زشت نیست؟ ترور ستار بهشتی و پویا بختیاری پلشت نیست؟ ترور داریوش و پروانه فروهر کثیف نیست؟ ترور محمد مختاری ناپسند نیست؟ فقط ترور ژنرال‌های نظامی در حال ماموریت بد است؟<br /> <br /> نویسنده وفادار به منشور کانون نویسندگان بودن و معتقد به حقوق بشر ماندن فرق دارد با کسی که هر به چندی بی‌دلیل پوستر یکی از چهره‌های حکومت اسلامی را بالای سرش می‌گیرد، و دم از آزادی و آزادگی هم می‌زند. <br /> <br /> بد نیست اگر گاهی آدم ساکت بماند. سکوت هم یکی از نُت‌های موسیقی ست. با این همه، محمود دولت‌آبادی حق دارد بیندیشد و بنویسد و از هرکسی دفاع کند. پیتر هانتکه هم حق دارد ازجنایتکار جنگ بالکان، اسلوبودان میلوشویچ  که به نسل‌کشی محکوم شد حمایت کند و در خاکسپاری‌اش حضور یابد، اما هردو این نویسندگان حق ندارند عضو کانون نویسندگان باشند. همین.<br /> <br /> عباس معروفی<br /> <br /> ==  منابع                       ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%BA%DB%8C&diff=94756 2026-11-04T09:45:07Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>'''بغی''' در فقه در خلاصه‌ترین تعریف به معنای شورش علیه «امام عادل و معصوم» است. '''باغی''' کسی است که مرتکب این عمل می‌شود. رژیم ایران با تکیه به این اتهام، از دهه‌ی ۶۰ تا کنون به قتل و کشتار و [[اعدام در ایران|اعدام]] مخالفان خود دست می‌زند.<br /> <br /> مفهوم &quot;بغی&quot; در فقه امامیه ریشه در معانی لغوی تجاوز، ستم و سرکشی دارد و در فقه سنتی به عنوان خروج علیه امام معصوم تعریف شده است. دیدگاه‌های علمای گذشته مانند علامه حلی و شیخ طوسی بر محدودیت آن به دوران امامان تأکید دارند؛ در حالی که در ایران معاصر، این مفهوم به مخالفت با نظام جمهوری اسلامی تعمیم یافته و در قانون مجازات اسلامی (مواد ۲۸۷ و ۲۸۸) به عنوان جرمی حدی با مجازات اعدام یا حبس جرم‌انگاری شده است. رژیم ایران از این تعمیم برای توجیه سرکوب و اعدام مخالفان استفاده می‌کند، این رویکرد با فقه سنتی ناسازگار است و انتقادات حقوق بشری را برانگیخته است.<br /> ==معنای عام==<br /> واژه &quot;بغی&quot; در زبان عربی و فقه اسلامی، ریشه در معانی لغوی مانند &quot;تجاوز&quot;، &quot;ستم&quot; و &quot;سرکشی&quot; دارد. از نظر لغوی، بغی به معنای درگذشتن از حد اعتدال، تکبر، و تجاوز ناپسند است.<br /> <br /> در اصطلاح فقهی، بغی به معنای &quot;خروج&quot; یا شورش علیه حاکم مشروع اسلامی است. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://fa.wikishia.net/view/%D8%A8%D8%BA%DB%8C بغی] - ویکی شیعه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> فقیهان شیعه امامیه، بغی را عمدتاً در باب جهاد بحث کرده‌اند و آن را جرمی علیه امنیت سیاسی و حاکمیت نظام اسلامی می‌دانند. این مفهوم با هدف حفظ ثبات جامعه اسلامی و ارزش‌های دینی جرم‌انگاری شده، زیرا امنیت سیاسی پیش‌نیاز دفاع از مصالح پنج‌گانه (عقل، دین، جان، مال و ناموس) است. با این حال، ماهیت بغی – آیا حدی است یا تعزیری، عمومی یا سیاسی، و مطلق یا مقید – محل بحث‌های گسترده‌ای در فقه و حقوق بوده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://hoquq.iict.ac.ir/article_13665.html بررسی جرم بغی در فقه امامیه و حقوق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==معنای لغوی بغی در لغتنامه‌های مشهور==<br /> در لسان العرب (ابن منظور)، بغی به معنای &quot;طلب کردن چیزی همراه با تجاوز و تعدی&quot; تعریف شده، که شامل معانی مانند ظلم، ستم، تجاوز از حد اعتدال، و حتی حسد و کبر است؛ همچنین بر دو نوع پسندیده (مانند احسان) و ناپسند تقسیم می‌شود. &lt;ref&gt;لسان العرب جلد ۱۴ - صص ۷۵ تا ۷۹ - [https://noorlib.ir/book/view/02090?volumeNumber=14&amp;pageNumber=75&amp;viewType=pdf نورلایب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در معجم الوسیط (معجم عربی مدرن)، بغی به معنای &quot;طلب، ظلم، فساد، حسد، زنا، کبر و تجاوز از حق و حد&quot; آمده، با تأکید بر جنبه‌های منفی مانند تعدی. &lt;ref&gt;[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%BA%D9%8A/?c=%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%AC%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%B7 واژه بغی در معجم الوسیط]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در فرهنگ دهخدا (فارسی)، بغی به عنوان &quot;ظلم و ستم، جرم و جنایت، نافرمانی و عصیان، باران بسیار، و هر تجاوز و افراط بر مقداری که حد چیز است&quot; توصیف شده؛ همچنین در برخی مدخل‌ها به &quot;زن زناکار یا پلیدکار&quot; اشاره دارد. &lt;ref&gt;واژه «بغی» در لغتنامه دهخدا - [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%BA%DB%8C واژه‌یاب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در فرهنگ معین (فارسی)، بغی به معنای &quot;ستم کردن&quot; و &quot;نافرمانی کردن، سرکشی&quot; است. &lt;ref&gt;واژه «بغی» در فرهنگ معین - [https://vajehyab.com/moein/%D8%A8%D8%BA%DB%8C واژه یاب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در تاج العروس (محمد مرتضی زبیدی، شرحی بر قاموس الفیروزآبادی)، بغی مشابه لسان العرب، به معنای &quot;تجاوز و تعدی از حدود&quot; با معانی گسترده‌ای مانند ظلم و خروج از حق تعریف می‌شود، که در زمینه‌های فقهی نیز کاربرد دارد. &lt;ref&gt;[https://shamela.ws/book/7030/19490#p1 تاج العروس جلد ۳۷ صفحه ۱۷۹]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در مفردات راغب اصفهانی «بغی» به معنای تجاوز نمودن و یا درگذشتن از حد اعتدال و همچنین به معنای تکبر آمده و از نظر راغب بغی بر دو گونه است:<br /> #پسندیده، یعنی درگذشتن از عدل به احسان و از امور واجب به مستحبات.<br /> #تجاوز ناپسند و ناروا، یعنی از حق به باطل و به شک و شبهه رفتن. &lt;ref&gt;راغب اصفهانی، 1369، صفحه137&lt;/ref&gt;<br /> این معانی نشان‌دهنده تنوع کاربرد واژه از جنبه‌های فردی (مانند حسد) تا اجتماعی (مانند سرکشی) است.<br /> ==بغی در قرآن==<br /> این واژه در قرآن نیز بارها (دست کم ۹۵ مورد) به کار رفته که گستره‌ی معنایی از «درخواست کردن و طلب» تا «گذشتن از حد اعتدال» و «ستم» تا «تجاوز و تعدی بدون حق» را دربر می‌گیرد و حتی گاهی مراد از آن مثبت هم هست.<br /> <br /> برخی نمونه‌ها و معانی «بغی» در آیات قرآن:<br /> *در آیه ۷۷ سوره قصص به معنای «خواستن»<br /> *در آیه ۶۴ سوره کهف به معنای «خواستن»<br /> *در آیه ۱۷۳ سوره بقره به معنای «زیاده خواهی»<br /> *در آیه ۲۷ سوره شورا به معنای «زیاده خواهی و ستم»<br /> *در آیه ۲۰ سوره مریم به معنای «عمل منافی عفت»<br /> *در آیه ۲۳ سوره یونس به معنای «ستمکاران و تجاوزگران»<br /> *در آیه ۹ سوره حجرات به معنای «تجاوز ناپسند» در این آیه، قرآن دستور می‌دهد که اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر بجنگند، باید میان آن‌ها صلح برقرار کرد، و اگر یکی بر دیگری تجاوز کند، با گروه متجاوز (باغی) جنگید تا به فرمان خدا بازگردد. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> اما رژیم ایران با استفاده و تکیه به آخرین و تندترین این معانی، حکم مرگ را برای متهمین صادر می‌کند.<br /> ==دیدگاه‌های فقهی تاریخی در مورد بغی==<br /> در فقه امامیه، بغی عمدتاً به عنوان خروج علیه &quot;امام عادل&quot; یا &quot;امام معصوم&quot; تعریف شده است. بسیاری از علمای برجسته گذشته، این مفهوم را محدود به دوران حضور امامان معصوم می‌دانستند. برای مثال، علامه حلی (متوفی ۷۲۶ق) و شهید ثانی (متوفی ۹۶۶ق) تأکید داشتند که بغی تنها در صورت خروج بر امام معصوم محقق می‌شود، زیرا حاکمیت مشروع تنها از سوی امامان شیعه (علیهم‌السلام) تضمین می‌شود. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; این دیدگاه بر اساس روایاتی مانند حدیث امام صادق (ع) است که جنگ‌های امام علی (ع) علیه مخالفان را مصداق بغی می‌داند، جایی که خروج علیه امام به عنوان تجاوز علیه طایفه‌ای از مسلمانان تفسیر می‌شود. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> شیخ طوسی (متوفی ۴۶۰ق) نیز بغی را خروج از اطاعت '''امام مشروع''' می‌داند و احکام آن را بر اساس آیه حجرات تبیین می‌کند. &lt;ref&gt;شیخ طوسی- الوسيلة إلى نيل الفضيلة - صفحه ۲۰۵&lt;/ref&gt; طبق این دیدگاه‌ها، شرایط تحقق بغی شامل جدایی از جماعت مسلمانان، خروج از محدوده اقتدار امام، و داشتن قدرت کافی برای ایجاد هرج و مرج است. احکام فقهی بغی نیز شامل ارشاد اولیه باغیان، سپس جنگ با آن‌ها، ضمان اموال و جان‌های تلف‌شده توسط باغیان، و عدم اسارت زنان و کودکان آن‌هاست. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; برخی فقیهان مانند صاحب جواهر الکلام (محمدحسن نجفی، متوفی ۱۲۶۶ق) باغیان را کافر نمی‌دانند، بلکه فاسق می‌شمارند، و جنگ با آن‌ها را دفاعی (نه کیفری) توصیف می‌کنند. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;محمد حسن نجفی - جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام - جلد۲۱ - باب البغی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در فقه اهل سنت، بغی گسترده‌تر تعریف می‌شود؛ برای مثال، حنفیان آن را خروج از اطاعت امام می‌دانند، در حالی که مالکیان و شافعیان ندادن حقوق امام را نیز شامل می‌کنند. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; با این حال در فقه امامیه سنتی تأکید بر امام معصوم، بغی را به دوران خاصی محدود می‌کند و آن را جرمی تعزیری (نه حدی) می‌داند، زیرا مجازات مشخصی در شرع برای آن تعیین نشده است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==تعمیم اتهام بغی توسط رژیم ایران==<br /> در دوران معاصر، به ویژه پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضد سلطنتی در ایران]]، مفهوم بغی توسط برخی فقیهان و قانونگذاران ایرانی تعمیم یافته و به خروج علیه &quot;نظام جمهوری اسلامی&quot; به عنوان نماینده حاکمیت اسلامی اطلاق می‌شود. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; این تعمیم، بر اساس دیدگاه‌هایی مانند کاشف‌الغطاء (متوفی ۱۲۲۸ق) است که خروج بر نائبان عام یا خاص امام را نیز بغی می‌شمارد. &lt;ref&gt;کاشف‌الغطاء (شیخ جعفر بن خضر مالکی) - كشف الغطاء عن مبهمات الشريعة الغراء - جلد ۴ - صفحه ۳۶۸&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[روح‌الله خمینی]] '''بغی''' را به مخالفت با «حکومت اسلامی» گسترش داده و آن را «در حکم کفر» قلمداد کرده است. &lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_121964/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%DA%A9%DB%8C%D9%81%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5%DB%8C حقوق کیفری اختصاصی] - سایت خمینی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این دیدگاه معاصر، برخلاف علمای گذشته که بغی را منحصر به امام معصوم می‌دانستند، آن را به مخالفت با &quot;ولایت فقیه&quot; و نظام جمهوری اسلامی تعمیم می‌دهد. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; برای مثال، در قانون مجازات اسلامی ایران (مصوب ۱۳۹۲ش)، مواد ۲۸۷ و ۲۸۸ بغی را جرم‌انگاری کرده‌اند:<br /> <br /> ماده ۲۸۷ بیان می‌کند که گروهی که علیه اساس نظام جمهوری اسلامی قیام مسلحانه کند، باغی محسوب شده و در صورت استفاده از سلاح، اعضای آن به اعدام محکوم می‌شوند. &lt;ref&gt;[https://wikihoghoogh.net/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%DB%B2%DB%B8%DB%B8_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ماده ۲۸۷ قانون مجازات اسلامی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ماده ۲۸۸ نیز برای اعضای گروه باغی که قبل از درگیری دستگیر شوند، حبس تعزیری درجه سه (اگر سازمان و مرکزیت وجود داشته باشد) یا درجه پنج (اگر از بین رفته باشد) پیش‌بینی کرده است. &lt;ref&gt;[https://wikihoghoogh.net/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%DB%B2%DB%B8%DB%B8_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ماده ۲۸۸ قانون مجازات اسلامی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این مواد، بغی را جرمی حدی تلقی می‌کنند، در حالی که در فقه سنتی امامیه، آن را تعزیری می‌دانند. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; عناصر ضروری تحقق بغی در این قانون شامل وجود گروه متشکل، استفاده یا همراه داشتن سلاح، و قصد براندازی نظام است. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; برای بررسی این اتهام نیز رژیم ایران دادگاه انقلاب را تعیین کرده است و نه دادگاه کیفری عمومی؛ امری که نشان‌دهنده سیاسی انگاشته‌شدن این جرم است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==استفاده از اتهام بغی برای سرکوب مخالفان سیاسی توسط رژیم ایران==<br /> رژیم سیاسی فعلی ایران، که بر پایه ولایت فقیه استوار است، از مفهوم بغی و یا «محاربه از طریق بغی» برای توجیه سرکوب مخالفان سیاسی و اعدام آن‌ها استفاده می‌کند. این کاربرد، بغی را از یک مفهوم فقهی تاریخی به ابزاری حقوقی برای حفظ قدرت تبدیل کرده است. به‌عنوان مثال در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ش، و اعتراضات سراسری (۱۴۰۱ش)، مخالفان اغلب به عنوان &quot;باغی&quot; یا &quot;محارب&quot; (که در فرهنگ قضایی رژیم ایران با بغی هم‌پوشانی دارد) متهم می‌شوند. این اتهام، امکان صدور احکام سنگین مانند اعدام را فراهم می‌کند، حتی اگر اقدامات مخالفان غیرمسلحانه باشد. از جمله مواردی مانند «خراب‌کاری، تخریب اموال عمومی/خصوصی، آتش‌سوزی (سطل زباله) و اخلال در نظم عمومی. &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;ایران: استفاده‌ی هولناک از مجازات اعدام برای سرکوب وحشیانه‌تر قیام مردمی [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/11/iran-chilling-use-of-the-death-penalty-to-further-brutally-quell-popular-uprising/ Iran: Chilling use of the death penalty to further brutally quell popular uprising] - گزارش عفو بین الملل- ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> منتقدان، این تعمیم را سوءاستفاده از فقه می‌دانند، زیرا علمای گذشته مانند علامه حلی بغی را منحصر به امام معصوم می‌دانستند و مجازات اعدام را دفاعی (نه کیفری) توصیف می‌کردند. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; در مقابل، روحانیون معاصر وابسته به نظام ولایت فقیه مانند مکارم شیرازی یا هاشمی شاهرودی، بغی را به جرایم علیه امنیت کشور گسترش داده‌اند، که اجازه می‌دهد رژیم، اعتراضات را به عنوان &quot;قیام مسلحانه&quot; تفسیر کند. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> موارد واقعی مانند اعدام [[نوید افکاری]] (۱۴۰۰ش) یا [[محسن شکاری]] (۱۴۰۱ش) در جریان اعتراضات، اغلب با اتهام بغی یا محاربه توجیه می‌شود، حتی اگر شواهد استفاده از سلاح ضعیف باشد.[7] این رویکرد، بغی را به ابزاری برای موجه جلوه دادن سرکوب تبدیل کرده، در حالی که در فقه سنتی، ارشاد و صلح اولویت دارد و مجازات اعدام تنها برای دفاع فوری است. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> <br /> این تعمیم، انتقادات بین‌المللی را برانگیخته، زیرا با استانداردهای حقوق بشر مانند ممنوعیت اعدام برای جرایم سیاسی ناسازگار است. &lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; همچنین، نبود تعریف دقیق &quot;جرم سیاسی&quot; در ایران، اجازه می‌دهد بغی برای هر مخالفتی اعمال شود، که برخلاف تأکید فقه سنتی بر حسن‌نیت و عدالت‌خواهی است. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> به این ترتیب اتهام '''بغی''' در عمل ابزاری حقوقی برای حفظ نظام سیاسی ولایت فقیه بوده و برای توجیه کشتار و اعدام مخالفان استفاده شده &lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; و به طور ویژه اتهام خاصی است که در طول عمر رژیم فعلی ایران همواره به اعضا و هواداران [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] وارد شده است. &lt;ref&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%BA%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE در مفهوم مقام و افتخار «باغی» های تاریخ] - مجاهدین خلق ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به‌طور مشخص‌تر، دادگاهی با پوشش گسترده‌ی رسانه‌ای برای رسیدگی به همین اتهام برای سلسله مراتب سازمان مجاهدین خلق ایران و حتی هواداران غیر عضو آن در ایران برپا شده است. &lt;ref&gt;[https://www.iranntv.com/939265-%D9%85%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D9%87%D9%94-%D8%BA%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF محاکمهٔ غیابی مجاهدین در قضاییه جلادان در تهران پس از کهکشان کبیر ۱۴۰۳ و پیام سخنگوی مجاهدین] - سیمای آزادی - ۲۴ تیر ۱۴۰۳&lt;/ref&gt; سخنگوی مجاهدین نیز در پاسخ به عوامل دادگاه و بحث اتهام «بغی» گفت:&lt;blockquote&gt;«شروطی که برای بغی و شورشگری علیه رژیم ضدبشری در مورد مجاهدین می‌گوید کاملاً درست است: استحکامات، تشکیلات، شورش علیه نظام و نامشروع شناختن، آن هم در حدی که جز با تجهیز سپاه پاسداران نمی‌توان با آن مقابله کرد. لایحه و دفاعیه و حرف اول و آخر مجاهدین هم با شما و سر تا پای رژیم‌تان یک‌کلام بیشتر نیست: آتش!» &lt;ref&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D8%A8%D8%A7%D8%BA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%DA%86%D9%87-%D9%86%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%86-%D8%A8%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86 باغیان؛ بالاتر از محاربان...] - سایت سازمان مجاهدین خلق ایران - ۲۳ تیر ۱۴۰۳&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[اعدام در ایران|اعدام]] افراد زیر ۱۸ سال در سال ۱۳۶۰ در حالی انجام شد که آن سال هنوز قوانین مدونی در جمهوری اسلامی وجود نداشت و تمام افراد زیر ۱۸ سال با احکامی مانند «محارب»، «مفسد فی الارض» و «باغی» اعدام شدند. به نظر می‌رسد در غیاب قوانین مدون قضایی، حاکمان شرع دادگاه‌های انقلاب، سن بلوغ شرعی برای دختران (۹ سال) و پسران (۱۵ سال) را مبنای صدور و اجرای احکام اعدام قرار داده‌ بودند. &lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/iran-1981-executions/32263793.html اعدام‌های سال ۱۳۶۰؛ غبارروبی از یک پرونده فراموش‌شده]&lt;/ref&gt;<br /> ==برخی از متهم شدگان سال‌های اخیر==<br /> [[پرونده:فروغ تقی‌پور و مرضیه فارسی.jpg|بندانگشتی|فروغ تقی‌پور و مرضیه فارسی از متهمین اخیر به «بغی»]][[قتل عام ۶۷]]<br /> <br /> [[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|اعتراضات ۱۳۹۸ در ایران]]<br /> <br /> [[ابوالحسن منتظر]]<br /> [[رده:حقوق بشر و حقوق بین‌الملل]]<br /> احسان روازژیان &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/131447-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%BA%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D9%88%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%AF/ بغی چیست و قوه قضاییه چه می‌گوید؟]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]<br /> <br /> اصغر دانشفر &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> امیر شاه‌ولایتی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;[[پرونده:پخشان-عزیزی.jpg|بندانگشتی|250x250پیکسل|پخشان عزیزی - متهم به بغی با حکم اعدام]]امین سخنور &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> بابک علی‌پور &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> [[پخشان عزیزی]]<br /> <br /> پویا قبادی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> حسین اردستانی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> حسین محمدحسینی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> حمیدرضا سهل‌آبادی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> [[حیدر قربانی]]<br /> <br /> [[خسرو بشارت]]<br /> <br /> [[داریوش سلحشور]]<br /> <br /> [[رامین حسین‌پناهی]][[پرونده:شریفه محمدی.jpg|بندانگشتی|250x250پیکسل|شریفه محمدی - زندانی محکوم به اعدام با اتهام بغی]]سلیمان شه‌بخش (۱۲ ساله) &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DB%B4-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%BA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%86/a-68244295 محکومیت ۴ شهروند بلوچ به اعدام؛ اتهام &quot;بغی&quot; به دو زندانی زن]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DB%B4%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D9%87/ ارجاع حکم اعدام ۴زندانی بلوچ اهل سنت به شعبه یکم اجرای احکام] - کانون حقوق بشر ایران&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[شریفه محمدی]] &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> شهاب نادعلی &lt;sup&gt;[9]&lt;/sup&gt;<br /> <br /> عبدالرحیم قنبرزهی گرگیج &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> عبدالغنی شه‌بخش &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> علی هراتی مختاری &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> عیدو شه‌بخش &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> [[فروغ تقی‌پور]] &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/123464-%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B6%D8%A7-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%BA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%B2%D9%86/ سناریوسازی دیگر در دستگاه قضا؛ اتهام بغی برای سه زن]&lt;/ref&gt;[[پرونده:وریشه مرادی.jpg|بندانگشتی|250x250پیکسل|وریشه مرادی- متهم به بغی با حکم اعدام]][[مجاهد کورکور]]<br /> <br /> مجتبی تقوی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> محمد تقوی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> [[مرضیه فارسی]] &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> نائب عسکری &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> نسیم غلامی‌فرد (نسیم غلامی سیمیاری) &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> وحید بنی‌عامریان &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> [[وریشه مرادی]]<br /> <br /> [[یعقوب درخشان]]<br /> <br /> در برخی موارد این اتهام‌ها نیز رژیم ایران تنها خبر اعدام‌ یا اعدام‌های جمعی را منتشر می‌کند و نامی از اعدام‌شدگان نمی‌برد. &lt;ref&gt;[https://iranhrs.org/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DB%B9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF/ اجرای مخفیانه حکم اعدام ۹ زندانی متهم به عضویت در داعش؛ ابهامی عمیق در روند پرونده] - کانون حقوق بشر ایران&lt;/ref&gt;<br /> ==مواضع علنی==<br /> موسوی تبریزی در مصاحبه‌ مطبوعاتی‌ خود در دوم شهریور ۱۳۶۰ ضمن اعلام دستگیری «۴۶۰ تن از اعضای سازمان منافقین، راه‌کارگر، اقلیت، پیکار، کومله و اتحادیه کمونیست‌ و سایر گروهک‌های دیگر» طی چند روز اعلام کرد که:&lt;blockquote&gt;«تعدادی از این زندانیان در دادگاه محاکمه و به اعدام محکوم شدند و پرونده بقیه تحت بررسی است.» او همچنین «به سرمایه‌داران و کسانی که خانه و یا مکانی در اختیار گروهک‌ها قرار می‌دهند اخطار کرد که  چنانچه مشاهده شود کسی مکانی برای فعالیت گروه‌ها در اختیار آنان قرار دهد، در دادگاه‌های انقلاب به عنوان محارب و '''باغی''' و مفسد محاکمه و به اعدام محکوم خواهد شد.» &lt;ref&gt;اطلاعات ۲ شهریور ۱۳۶۰&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;قدوسی در ۲۰ تیرماه ۱۳۶۰ با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که گروه‌های نام برده شده در اطلاعیه ده‌ماده‌ای محارب، مفسد و باغی شناخته شده و با اعضا و هواداران آن‌ها طبق حکم قرآن کریم عمل خواهد شد. موسوی تبریزی در مصاحبه با روزنامه اطلاعات می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«باغی کسی است که «خرج عن طاعه الامام العادل» خروج کند علیه امام و خارج بشود از طاعت امام، امام عادل، امامی که مبسوط‌الید است و در رأس حکومت اسلامی قرار دارد. ...اگر کسی علیه آن امام خروج کند قیام کند آن آدم باغی است... مثل جنگ محاربین و منافقین و یا معاندین اقلیت و پیکار  و امثال این‌ها ...» &lt;ref&gt;روزنامه اطلاعات ۵ شنبه ۱۶ مهرماه ۱۳۶۰&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%AF&diff=94755 2026-11-04T09:44:12Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام = بشار اسد<br /> | تصویر =بشار اسد.JPG<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = بشار حافظ اسد<br /> | زادروز = ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۵<br /> | زادگاه = سوریه<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = <br /> | مکان مرگ =<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = سوریه و انگلستان<br /> | ملیت =<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت = سوریه<br /> | تحصیلات = <br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم خاورمیانه و دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = رهبری حزب سوسیالیست بعث سوریه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =مردم سوریه و خاورمیانه<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان = <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =مسلمان علوی<br /> | اتهام =قتل‌عام و کشتار مردم در جنگ داخلی سوریه <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =رهبر سوریه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =اسماء الاخرس <br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان = <br /> | والدین =حافظ اسد و انیسه مخلوف <br /> | خویشاوندان سرشناس =ماهر اسد<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''بشار اسد با نام کامل بشار حافظ اسد،''' زاده ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۵، سومین فرزند حافظ اسد و انیسه مخلوف، نوزدهمین رئیس‌جمهور سوریه پس از مرگ حافظ اسد، از ۱۷ ژوئیه سال ۲۰۰۰ میلادی و همچنین فرمانده کل قوای نیروهای مسلح سوریه و دبیرکل حزب سوسیالیست بعث سوریه بود.<br /> <br /> پدرش حافظ اسد از سال ۱۹۷۱ تا ۲۰۰۰ رئیس‌جمهور سوریه بود و در سال ۲۰۰۰، در ۶۹ سالگی درگذشت. <br /> <br /> در ۲۷ مه ۲۰۰۷، حافظ اسد برای یک دوره هفت ساله با ۹۷٫۶ درصد از آرا به ریاست جمهوری انتخاب شد. احزاب مخالف اجازه ورود به کشور را نداشتند و اسد تنها نامزد انتخابات بود. احزاب مخالف سوریه زیر چتر اعلامیه دمشق، انتخابات را نامشروع و بخشی از استراتژی حکومت برای حفظ «نظام توتالیتر» محکوم کردند. <br /> <br /> اعلام نتایج با راهپیمایی‌های طرفدار دولت در سراسر کشور در تمجید از رژیم دنبال شد که در آن شهروندان «ارادت» خود را به رئیس‌جمهور اعلام می‌کردند و &quot;فضیلت&quot; خاندان اسد را جشن می‌گرفتند.<br /> <br /> در طول دهه ۲۰۰۰، سوریه با کمک کرده شمالی شروع به توسعه برنامه تسلیحات هسته‌ای مخفی کرد، اما رآکتور هسته‌ای مشکوک آن توسط نیروی هوایی اسرائیل در طی عملیات خارج از جعبه در سپتامبر ۲۰۰۷ منهدم شد.<br /> <br /> حافظ اسد در صدد بود تا باسل اسد را جانشین خود کند اما در سال ۱۹۹۴، با مرگ باسل اسد در تصادف رانندگی، بشار اسد به سوریه بازگشت و با تغییر حداقل سن برای ریاست جمهوری از ۴۰ سال به ۳۴ سال در قانون اساسی، به ریاست جمهوری رسید. در ۲۸ آوریل ۲۰۱۴، بشار اسد برای شرکت در انتخابات ریاست‌جمهوری سوریه ثبت نام کرد و در ۴ مه ۲۰۱۴ صلاحیت وی و دو نفر دیگر، ماهر حجار و حسن النوری تأیید شد. بشار اسد نهایتاً با کسب ۸۸٫۷ درصد آرا مجدداً برای سومین دوره هفت ساله رئیس‌جمهور سوریه شد.<br /> <br /> در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۱ که در ۲۶ مه برگزار شد، اسد برای با چهارم و این بار با کسب ۹۵٫۲ درصد از آرا به ریاست جمهوری انتخاب شد. نیرو‌های مخالف اسد این انتخابات را تحریم کرده بودند و تنها ۳۸ درصد از مردم سوریه واجد شرایط شرکت در این انتخابات بودند. <br /> <br /> ناظران مستقل بین‌المللی و همچنین نمایندگان کشور‌های غربی این انتخابات را یک شوخی توصیف کردند.<br /> [[رده:رهبران و سیاستمداران جهان]]<br /> اگرچه اسد ساختار‌های قدرت و کیش شخصیتی را که پدرش پرورش داده بود به ارث برد، اما وفاداری پدرش را نداشت و با نارضایتی فزاینده‌ای علیه حکومت خود مواجه شد. در نتیجه به قدرت رسیدن او، بسیاری از اعضای گارد قدیم استعفا داده یا پاکسازی شدند و حلقه درونی سیاسی جای خود را به افراد وفادار به بشار از طوایف علوی داد. <br /> <br /> برنامه‌های آزادسازی اقتصادی اولیه اسد نابرابری‌ها را بدتر کرد و قدرت سیاسی-اجتماعی نخبگان وفادار به خانواده اسد در دمشق را بیشتر کرد. جمعیت روستایی سوریه، طبقات کارگر شهری، تجار، صنعت‌گران و مردم را از دژ‌های سنتی حزب بعث دور کرد. انقلاب سرو در لبنان در فوریه ۲۰۰۵، که با ترور رفیق حریری، نخست وزیر لبنان آغاز شد، اسد را مجبور کرد تا به اشغال لبنان توسط سوریه پایان دهد. <br /> <br /> پس از شروع قیام مردم و پیش‌روی‌های اولیه انقلاب، حضور نظامی روسیه در سوریه از سال ۲۰۱۵ به بعد به‌طور چشمگیری باعث تقویت موقعیت اسد شد. <br /> <br /> پس از حضور [[نیروی قدس سپاه پاسداران]] و [[حزب‌الله لبنان]] در سوریه و انواع حمایت اقتصادی و نظامی و لجستیکی، این حمایت‌ها در برابر فشارهای بین‌المللی و تحریم‌های غربی که به‌ویژه ایالات متحده و اتحادیه اروپا علیه سوریه اعمال کرده بودند، به‌ویژه در دوران ترامپ، بسیار موثر واقع شد و انقلاب مردم موقتا دچار رکود شد تا اینکه با ماجراجویی ۷ اکتبر توسط حماس و با حمایت حزب‌الله لبنان و جمهوری اسلامی و نبردهای ما بعد آن حزب‌الله لبنان بشدت تضعیف شد. <br /> <br /> جمهوری اسلامی هم در معرض بمباران مستقیم قرار گرفت و امکان مداخله وسیع در سوریه را نداشت به همین دلیل مخالفین بشار اسد با تاسیس اتاق عملیاتی مشترک با پیش‌روی‌های خود به سوی حلب، ادلب، حما، حمص، درعا، دیرالزور و نهایتا فتح دمشق در بامداد ۸ دسامبر ۲۰۲۴ به دیکتاتوری خونین خاندان اسد پایان دادند.<br /> <br /> ==تاریخچه زندگی بشار اسد==<br /> بشار اسد، در ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۵ در دمشق به دنیا آمد. پس از اتمام دبیرستان در رشته پزشکی وارد دانشگاه دمشق و سال ۱۹۸۸ فارغ‌التحصیل شد و در بیمارستان نظامی مشغول به کار شد. سال ۱۹۹۲ برای ادامه تحصیل به انگلستان رفت و در بیمارستان چشم پزشکی Western Eye Hospital مشغول به کار شد. <br /> <br /> وی سال ۱۹۹۴ مدرک تخصصی چشم پزشکی گرفت. بشار اسد به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و اسپانیایی تسلط دارد. او با اسماء االاخرس (سوری‌الاصل متولد لندن) ازدواج کرد و دارای سه فرزند به نام‌‌های حافظ، زین و کریم است. اسماء در رشته علوم کامپیوتر و اقتصاد تحصیل کرده است. یکی از پسران بشار اسد در المپیاد جهانی ریاضی در سال ۲۰۱۶ با ۱۲ امتیاز دیپلم افتخار گرفت.<br /> <br /> خانواده اسد از علویان سوریه هستند و نقش مهمی در سیاست این کشور داشته‌اند. حافظ اسد، پدر بشار، از سال ۱۹۷۱ تا زمان درگذشتش در سال ۲۰۰۰ رئیس‌جمهور سوریه بود.<br /> <br /> بشار اسد دو برادر به نام‌های باسل اسد، (درگذشته در سال ۱۹۹۴) و ماهر اسد دارد. در سال ۱۹۹۴، با مرگ باسل اسد در تصادف رانندگی، بشار اسد به سوریه بازگشت.<br /> <br /> او پس از بازگشت به سوریه وارد ارتش شد و در رشته فرماندهی و استراتژی تحصیل کرد. با درگذشت حافظ اسد در سال ۲۰۰۰، بشار با حمایت حزب بعث و ارتش سوریه به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد. در آغاز ریاست‌جمهوری خود، او وعده اصلاحات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را داد. این وعده‌ها شامل پایان دادن به وضعیت اضطراری که از زمان پدرش برقرار بود، آزادی‌های بیشتر سیاسی و تلاش برای توسعه اقتصادی می‌شد. <br /> <br /> با این حال، این اصلاحات به سرعت متوقف شد و دولت او همچنان تحت سلطه خانواده و حزب بعث باقی ماند.بشار اسد دومین پسر و سومین فرزند انیسه مخلوف و حافظ اسد است، بشار پنج خواهر و برادر کوچک‌تر داشت که سه نفر از آنها فوت کردند. خواهری به نام بشرا در کودکی درگذشت. کوچکترین برادر اسد، مجد، معلول ذهنی بود و در سال ۲۰۰۹ پس از یک &quot;بیماری طولانی&quot; درگذشت. <br /> <br /> بشار بر خلاف برادرانش باسل و ماهر، و خواهر دومش که بشرا نام داشت، ساکت، محجوب و بی‌علاقه به سیاست و ارتش بود. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدرسه عربی-فرانسوی الحریه در دمشق گذراند. در سال ۱۹۸۲ از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد و سپس در دانشگاه دمشق در رشته پزشکی تحصیل کرد.<br /> <br /> با مرگ باسل اسد، برادر بزرگ بشار، در سال ۱۹۹۴ راه برای ریاست جمهوری آینده بشار هموار شد. در سال ۱۹۸۸، اسد از دانشکده پزشکی فارغ التحصیل شد و به عنوان پزشک ارتش در بیمارستان نظامی تشرین در حومه دمشق شروع به کار کرد. چهار سال بعد، او در لندن اقامت گزید تا تحصیلات تکمیلی خود را در رشته چشم پزشکی طی کند. گفته می‌شود که او آرزو‌های سیاسی کمی داشت، اما دنیا آن طور که انتظارش را داشت پیش نرفت. <br /> <br /> بعد از مرگ باسل تبلیغات دولتی بشار را به عنوان &quot;امید توده ها&quot; معرفی کردند تا او را به عنوان پدرسالار بعدی برای ادامه حکومت خاندان اسد آماده کند. اماده کردن بشار برای ریاست جمهوری بیش از شش سال یعنی از زمان مرگ باسل تا مرگ حافظ اسد طول کشید. سرلشکر بهجت سلیمان، نظارت بر مقدمات انتقال آرام قدرت را بر عهده داشت، و این کار را در سه سطح انجام داد. اول، حمایت از بشار در دستگاه‌های نظامی و امنیتی ایجاد شد. دوم، وجهه بشار نزد مردم تثبیت شد؛ و در آخر بشار با سازوکار‌های اداره کشور آشنا شد.<br /> <br /> بشار برای تثبیت اعتبار خود در ارتش، در سال ۱۹۹۴ وارد آکادمی نظامی در حمص شد و در ژانویه ۱۹۹۹ سرهنگ نخبه گارد جمهوری سوریه شد. با هدف تثبیت قدرت او، فرماندهان قدیمی ارتش به بازنشستگی رانده شدند و افسران جدید، جوان و علوی که به او وفادار بودند جای آنها را گرفتند.<br /> <br /> بشار به موازات حرفه نظامی خود به امور عمومی مشغول بود. به او اختیارات گسترده‌ای اعطا شد. برای ارائه‌ی یک چهره مدرن رئیس دفتر دریافت شکایات و درخواست‌های شهروندان شد و مبارزاتی را علیه فساد رهبری کرد. در نتیجه این کارزار، بسیاری از رقبای بالقوه بشار برای ریاست جمهوری به اتهام فساد محاکمه شدند. بشار همچنین رئیس انجمن کامپیوتر سوریه شد و به معرفی اینترنت در سوریه پرداخت. <br /> <br /> بشار اسد در تابستان ۲۰۰۰ سوگند یاد کرد و لحن سیاسی جدیدی را در پیش گرفت. او از «شفافیت، دموکراسی، توسعه، نوگرایی، پاسخ‌گویی و تفکر نهادی» سخن گفت.<br /> <br /> در آغاز، لحن بشار اسد درباره اصلاحات سیاسی و آزادی رسانه‌ای در میان بسیاری از سوری‌ها امید ایجاد کرد. سبک رهبری او، همراه با تحصیلات غربی همسرش اسماء، نویدبخش دوره‌ای جدید و امیدوارکننده بود.<br /> <br /> سوریه دوره‌ای کوتاه از بحث‌های مدنی و آزادی بیان نسبی را تجربه کرد که به «بهار دمشق» معروف شد. با این حال از سال ۲۰۰۱ نیروهای امنیتی بار دیگر سرکوب‌ها و دستگیری مخالفان را آغاز کردند. بشار اسد پس از به قدرت رسیدن، سعی کرد تا اقتصاد بسته سوسیالیستی سوریه که در زمان پدرش، حافظ اسد ساخته شده بود را به یک اقتصاد باز و غیر سوسیالیستی تغییر دهد. <br /> <br /> بشار اسد اصلاحات محدودی در زمینه اقتصادی معرفی کرد که باعث تشویق بخش خصوصی شد، اما این اصلاحات به تقویت نفوذ و قدرت افرادی مانند رامی مخلوف، پسردایی‌ بشار، منجر شد. مخلوف یک امپراتوری اقتصادی عظیم ایجاد کرد که منتقدان، آن را نمونه‌ای از ادغام ثروت و قدرت در دولت اسد می‌دانستند.<br /> ===زندگی شخصی بشار اسد===<br /> بشار اسد در سال ۲۰۰۰ با اسماء الاخرس ازدواج کرد. اسماء اصالتاً سوری و متولد لندن است، خانواده اسماء اهل حمص بودند. او در رشته علوم کامپیوتر در کینگز کالج لندن تحصیل می‌کرد و بعدا برای تحصیل در دانشگاه هاروارد پذیرفته شد، اما زندگی‌اش مسیر دیگری پیدا کرد.بشار دومین پسر حافظ اسد بود و زیر سایه برادر بزرگترش باسل زندگی می‌کرد. <br /> <br /> در لندن بود که بشار با همسر آینده‌اش، اسماء الاخرس، آشنا شد. که برای جانشینی پدرشان آماده می‌شد. بشار از زندگی در لندن لذت می‌برد. او به موسیقی فیل کالینز علاقه داشت و جنبه‌هایی از فرهنگ غرب را پذیرفته بود. اسماء اسد به سرطان خون مبتلاست. او پیش‌‌‌‌‌‌تر خبر داده بود که سرطان سینه‌اش را شکست داده است.<br /> <br /> ===بیوگرافی اسماء‌اسد همسر بشار اسد===<br /> اسماء‌ اسد، متولد ۱۱ اوت ۱۹۷۵ فارغ‌التحصیل رشته علوم کامپیوتر از دانشگاه کینگز لندن است. آنها در سال ۲۰۰۰ به عقد یکدیگر درآمده و رسما ازدواج کردند. حاصل این ازدواج سه فرزند بوده است. دو پسر به نام‌های حافظ و کریم و یک دختر به نام زین می‌باشد.<br /> <br /> اسماء اسد دختر فواز الاخرس، یک متخصص سرشناس قلب و سحر العطری و بزرگ شده منطقه اکشن در غرب لندن پس از فراغت از تحصیل در دانشگاه کینگز دو سال از عمر خود را در دویچه بانک صرف کرد و سپس به بانک جی.پی مورگان پیوست. اسماء به عنوان بانوی اول سوریه طرح‌هایی برای توسعه روستایی داد و عامل برگزاری تعدادی از رویدادهای فرهنگی سوریه بود.<br /> <br /> خانواده اسماء و شوهرش پیش از ازدواج با یکدیگر آشنایی داشتند. مادر وی، دبیر اول سفارت سوریه در لندن بود و خانواده‌اش در مناصب بالای دیپلماتیک قرار داشتند.<br /> <br /> یکی از دلایلی که ازدواج بشار اسد و اسما‌ء اسد به طور مخفیانه برگزار و عکسی از این مراسم منتشر نشد، خواست اسماء بود. وی به صورت ناشناس به ۳۰۰ روستا، چندین مدرسه، کارخانه و بیمارستان در سوریه سر زد تا وضعیت مردم را بررسی کند. وی بعد از شناسایی نقاط ضعف فرهنگی و اقتصادی سوریه، با توجه به نیازهای جامعه شروع به تاسیس بنیادهای خیریه و سازمان های NGO فراوانی کرد.<br /> <br /> در دسامبر ۲۰۱۰، اسماء اسد در مصاحبه‌ای با مجله ووگ گفت که خانه آن‌ها به صورت «دموکراتیک» اداره می‌شود.<br /> <br /> در همان روز محمد بوعزیزی، یک سبزی‌فروش تونسی، پس از سیلی خوردن از یک پلیس زن خود را آتش زد و این اقدام به قیام مردمی در تونس منجر شد که رئیس‌جمهور زین‌العابدین بن‌علی را سرنگون کرد. قیام تونس به‌ شکل غیرمنتظره‌ای الهام‌بخش جنبش‌های انقلابی در سراسر جهان عرب شد و به مصر، لیبی، یمن، بحرین و سوریه رسید.<br /> <br /> مصاحبه مجله ووگ که در مارس ۲۰۱۱ با عنوان «گل سرخی در بیابان» منتشر شد (و مدتی بعد حذف شد)، سوریه را به عنوان «کشوری عاری از بمب‌گذاری، تنش و آدم‌ربایی» توصیف می‌کرد. اما این تصویر طی چند ماه کاملا متحول شد.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/ckgnn18g01qo سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===زندگی ماهر اسد برادر بشار===<br /> ماهر اسد، برادر کوچک‌تر بشار، فرمانده نیروهای ویژه و گارد ریاست جمهوری و لشکر چهارم زرهی سوریه بود و از جمله چهره‌های اصلی در ساختار نظامی کشور به شمار می‌آمد. او به دلیل نقش مهمش در درگیری‌های داخلی سوریه، همواره تحت تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفت. <br /> <br /> ماهر به عنوان یکی از نزدیک‌ترین افراد به بشار، در مدیریت بحران‌های امنیتی و نظامی کشور تأثیرگذار بوده و جایگاه ویژه‌ای در ساختار قدرت سوریه داشت. او نقشی کلیدی در سرکوب اعتراضات و حفظ کنترل مناطق حیاتی سوریه داشت. در ماه‌های پایانی حکومت بشار، ماهر به یکی از اهداف مستقیم عملیات هوایی اسرائیل تبدیل شد. <br /> <br /> او در یکی از این حملات موشکی که در اکتبر ۲۰۲۳ انجام شد، کشته شد. این حمله به همراه سایر عملیات‌های اسرائیل و فشارهای بین‌المللی، موجب تضعیف نهایی حلقه امنیتی رژیم اسد شد.​ مرگ ماهر اسد یکی از مهم‌ترین ضربات به ساختار نظامی حکومت بود و به‌عنوان نقطه عطفی در سقوط رژیم بشار اسد تلقی می‌شود. ماهر همچنین به دلیل ارتباطات تجاری و شبکه‌های مالی مرتبط با تولید و قاچاق مواد مخدر (از جمله کبتاگون) در سطح بین‌المللی شناخته می‌شد که منابع مالی حیاتی برای رژیم فراهم می‌کرد​.<br /> <br /> ==جنگ داخلی سوریه ==<br /> در دوران ریاست جمهوری حافظ اسد سوریه شاهد رویدادهای مهمی بود، از جمله جنگ اکتبر ۱۹۷۳، جنگ داخلی لبنان، و درگیری‌ها با اخوان‌المسلمین به ویژه کشتار حما در سال ۱۹۸۲. حافظ اسد همچنین در جریان جنگ ایران و عراق، در رقابت با صدام حسین، از ایران حمایت کرد.<br /> <br /> حافظ با مشت آهنین حکومت می‌کرد، مخالفان را سرکوب می‌کرد و تن به برگزاری انتخابات دموکراتیک نمی‌داد، اما در سیاست خارجی او از خود عمل‌گرایی نشان می‌داد. در حالی که به عنوان متحد اتحاد جماهیر شوروی شناخته می‌شد، در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، به ائتلاف تحت رهبری آمریکا پیوست.<br /> <br /> جنگ داخلی سوریه، که در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، نقطه عطفی در تاریخ حکومت بشار اسد بود. این جنگ که ابتدا به‌عنوان اعتراضات مردمی علیه رژیم اسد آغاز شد، به سرعت به یک جنگ خونین و پیچیده تبدیل شد که شامل گروه‌های مختلف داخلی و بین‌المللی می‌شد.<br /> <br /> اتحادیه عرب پس از خیزش سوریه در سال‌های ۲۰۱۲-۲۰۱۱ و کشته شدن هزاران سوری، عضویت سوریه در اتحادیه عرب به حالت تعلیق درآورد.<br /> <br /> پس از اینکه اتحادیه عرب اعلام کرد که حضور بازرسان در سوریه بی‌فایده است، پس از پنج روز رایزنی در شورای امنیت سازمان ملل، سرانجام در ۴ فوریه ۲۰۱۲ و پس از گذشت یازده ماه از جنگ داخلی در سوریه، دولت‌های چین و روسیه با قطعنامه‌‌ای که پایان حکومت بشار اسد را خواسته بود، مخالفت و آن را وتو کردند.<br /> <br /> ===جنبش اصلاحی بهار دمشق===<br /> بلافاصله پس از روی کار آمدن بشار اسد، جنبش اصلاحی بهار دمشق به رهبری نویسندگان، روشنفکران، مخالفان، فعالان فرهنگی آغاز به کار کرد که پیشرفت‌های محتاطانه‌ای داشت که منجر به تعطیلی زندان مزه و اعلام عفو گسترده و آزادی صد‌ها نفر از جمله زندانیان سیاسی وابسته به اخوان‌المسلمین شد. <br /> <br /> با این حال، سرکوب‌های امنیتی دوباره از سر گرفته شد و صد‌ها روشنفکر دستگیر شدند، هدف آزار قرار گرفتند، تبعید یا روانه زندان شدند و وضعیت فوق‌العاده ادامه یافت. امتیازات اولیه برای تشدید کنترل استبدادی لغو شد، سانسور افزایش یافت و جنبش بهار دمشق به بهانه «وحدت و ثبات ملی» ممنوع شد. سیاست رژیم «اقتصاد بازار اجتماعی» به نماد فساد تبدیل شد، زیرا وفاداران اسد تنها ذینفعان آن شدند. بسیاری از روشنفکران توسط ارائه اطلاعات ربوده، شکنجه و کشته شدند.<br /> <br /> ===آغاز اعتراضات در سوریه ۲۰۱۱===<br /> اعتراضات در سوریه در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ پس از اعتراضات بهار عربی در اطراف بازار حمیدیه در دمشق آغاز شد. مردم خواستار اصلاحات سیاسی و احیای حقوق مدنی و همچنین پایان دادن به وضعیت اضطراری بودند که از سال ۱۹۶۳ برقرار بود.  تظاهرات ۱۸ تا ۱۹ مارس آن سال بزرگترین اعتراضاتی بود که طی دهه‌ها در سوریه برگزار شد و مقامات سوریه با خشونت به آن پاسخ دادند. <br /> <br /> بشار اسد دو هفته بعد در ۳۰ مارس ۲۰۱۱، در یک سخنرانی عمومی در پارلمان وعده داد که «توطئه‌» علیه سوریه را خنثی کند و پذیرفت که نیازهای بسیاری از مردم برآورده نشده است. چند روز بعد، در واکنش به دستگیری کودکانی بود که روی دیوارها علیه بشار اسد شعار نوشته بودند، تظاهرات گسترده‌ای در شهر درعا در جنوب سوریه برگزار شد. این اعتراض‌ها به سرعت به سراسر کشور گسترش یافت. <br /> <br /> معترضان در شهرهای مختلف خواهان کناره‌گیری بشار اسد از قدرت شدند. حکومت با خشونت پاسخ داد و «خرابکاران و نفوذی‌ها با حمایت خارجی» را مقصر دانست. ظرف چند ماه وضعیت سوریه از اعتراض‌های مسالمت‌آمیز به درگیری‌های مسلحانه میان نیروهای دولتی و گروه‌های مخالفی تغییر یافت که در سراسر کشور مسلح شده بودند. با ادامه و تشدید خشونت و درگیری‌، سازمان ملل تعداد قربانیان را از ده‌ها هزار نفر به صدها هزار نفر افزایش داد و قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی درگیر جنگ شدند. <br /> <br /> در ۲۰ ژوئن، اسد در پاسخ به خواسته‌های معترضان و فشار‌های بین‌المللی، وعده گفت‌وگوی ملی شامل حرکت به سوی اصلاحات، انتخابات پارلمانی جدید و آزادی‌های بیشتر را داد. او همچنین از پناهندگان خواست که از ترکیه به خانه بازگردند، در حالی که به آنها اطمینان بخشید که عفو می‌کنند و همه ناآرامی‌ها را به گردن تعداد کمی از خرابکاران انداخت. اما اعتراضات بهار عربی در سوریه ادامه پیدا کرد.<br /> <br /> تا پایان ژانویه ۲۰۱۲، رویترز گزارش داد که بیش از ۵۰۰۰ غیرنظامی و معترض (از جمله شبه نظامیان مسلح) توسط ارتش سوریه، ماموران امنیتی و شبه نظامیان (شبیحه) کشته شده اند، در حالی که ۱۱۰۰ نفر توسط &quot;نیرو‌های مسلح تروریستی&quot; کشته شده‌اند.<br /> <br /> در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲، اسد سخنرانی کرد و در آن اظهار داشت که قیام توسط کشور‌های خارجی مهندسی شده است و اعلام کرد که «پیروزی نزدیک است». وی همچنین گفت که اتحادیه عرب با تعلیق سوریه، فاش کرد که دیگر عربی نیست. با این حال، اسد همچنین گفت که اگر «حاکمیت ملی» رعایت شود، این کشور در‌ها را به روی راه حلی که با میانجی گری اعراب انجام می‌شود، نمی‌بندد. او همچنین گفت که یک همه پرسی در مورد قانون اساسی جدید می‌تواند در ماه مارس برگزار شود.<br /> <br /> ===حملات شیمیایی در غوطه شرقی===<br /> در ماه اوت ۲۰۱۳، صدها نفر در حمله‌ای شیمیایی به غوطه شرقی، منطقه‌ای تحت کنترل مخالفان در نزدیکی دمشق، کشته شدند.<br /> <br /> قدرت‌های غربی و گروه‌های مخالف حکومت سوریه، دولت اسد را مسئول این حمله دانستند. دمشق هرگونه دست داشتن در این حمله را انکار کرد، اما تحت فشار بین‌المللی و تهدیدها، با برچیدن زرادخانه سلاح‌های شیمیایی خود موافقت کرد.<br /> <br /> با وجود این جنگ سوریه همچنان شاهد فجایع دیگری از جمله حملات شیمیایی بیشتر بود. کمیسیون‌های سازمان ملل متحد تمام طرف‌های درگیر را به ارتکاب جنایات جنگی، از جمله قتل، شکنجه و تجاوز متهم کردند.<br /> <br /> ===تدوین قانون اساسی جدید===<br /> در ۲۷ فوریه ۲۰۱۲، سوریه مدعی شد که طرحی مبنی بر تدوین قانون اساسی جدید در جریان همه‌پرسی مربوطه با حمایت ۹۰ درصدی مواجه شد. این هم‌پرسی محدودیت دوره تجمعی چهارده ساله را برای رئیس جمهور سوریه تعیین کرد. این همه‌پرسی از سوی کشور‌های خارجی از جمله آمریکا و ترکیه بی‌معنی اعلام شد. <br /> <br /> در ۶ ژانویه ۲۰۱۳، اسد در یک سخنرانی گفت که درگیری در کشورش به دلیل &quot;دشمنان&quot; خارج از سوریه است که &quot;به جهنم خواهند رفت&quot; و به آنها &quot;درسی داده خواهد شد&quot;. با این حال، او گفت که هنوز راه برای یک راه حل سیاسی باز است و گفت که تلاش‌های ناموفق برای راه حل &quot;به این معنی نیست که ما علاقه‌ای به راه حل سیاسی نداریم. &quot; در همین سال در انتخابات ریاست جمهوری که توسط مخالفان تحریم و توسط سازمان ملل متحد محکوم شد اسد یک بار دیگر به عنوان رییس جمهوری انتخاب شد.<br /> <br /> پس از سقوط چهار پایگاه نظامی ارتش سوریه در سپتامبر ۲۰۱۴،  که آخرین پایگاه‌های دولتی در استان رقه بودند، اسد انتقادات قابل توجهی از پایگاه علوی خود دریافت کرد. این شامل اظهارات دورید اسد، پسر عموی بشار اسد، بود که خواستار استعفای وزیر دفاع سوریه، فهد جاسم الفریج، پس از قتل عام صد‌ها تن از نیرو‌های دولتی اسیر شده توسط دولت اسلامی پس از پیروزی داعش در سوریه شد. به‌زودی اعتراضات علوی‌ها در حمص به‌دنبال استعفای فرماندار، و برکناری حافظ مخلوف، پسر عموی اسد از موقعیت امنیتی‌اش که منجر به تبعید بعدی او به بلاروس شد، دنبال شد. <br /> <br /> خشم فزاینده نسبت به اسد در میان علویان به دلیل تعداد نامتناسب سربازان کشته شده در جنگ از مناطق علوی و همچنین وضعیت بحرانی اقتصادی در این مناطق است. این زمانی بود که چهره‌های نزدیک به اسد در مورد احتمال بقای او ابراز نگرانی می‌کردند.<br /> <br /> در سال ۲۰۱۵، چند تن از اعضای خانواده اسد در لاذقیه در شرایط نامشخصی جان باختند. در ۱۴ مارس، پسر عموی بانفوذ اسد و بنیانگذار شبیحه، محمد طوفی‌الاسد، با پنج گلوله به سر در اختلاف بر سر نفوذ در قردا‌ها - خانه اجدادی خانواده اسد - ترور شد. در آوریل ۲۰۱۵، اسد دستور دستگیری پسر عموی خود منذر‌الاسد را در الزیره، لاذقیه صادر کرد، اما تحقیقات دراین مورد به نتیجه نرسید.<br /> <br /> پس از یک رشته شکست‌های دولت در شمال و جنوب سوریه، تحلیلگران به بی‌ثباتی فزاینده دولت همراه با تداوم کاهش حمایت از دولت اسد در میان پایگاه اصلی حمایت علوی‌ها اشاره کردند، و گزارش‌های فزاینده‌ای از نزدیکان اسد، علوی‌ها و بازرگانانی که از دمشق به سمت لاذقیه و کشور‌های خارجی می‌گریزند منتشر شد. رئیس اطلاعات، علی مملوک در ماه آوریل در بازداشت خانگی قرار گرفت و متهم به توطئه با عموی تبعیدی اسد رفعت‌الاسد برای جایگزینی بشار به عنوان رئیس جمهور شد.<br /> <br /> === جمله شیمیایی خان‌شیخون ۲۰۱۷===<br /> در دسامبر ۲۰۱۶ گزارش شد که نیرو‌های اسد نیمی از حلب تحت کنترل شورشیان را بازپس گرفتند. در ۱۵ دسامبر، نیرو‌های دولتی در آستانه بازپس گیری تمام حلب بودند. پس از انتخاب دونالد ترامپ، اولویت آمریکا در مورد اسد تغییر کرد. نیکی هیلی، نماینده سازمان ملل متحد، اظهار داشت که ایالات متحده دیگر بر «اخراج اسد» متمرکز نیست، اما این موضع در پی حمله شیمیایی خان شیخون در سال ۲۰۱۷ تغییر کرد. در حالی که امریکا موضع تندتری علیه اسد گرفته بود دولت سوریه اعلام کرد که که حمله شیمیایی &quot;۱۰۰ درصد ساختگی&quot; است. در ژوئن ۲۰۱۷، پوتین، رئیس‌جمهور روسیه گفت: &lt;blockquote&gt;«اسد از سلاح‌های شیمیایی استفاده نکرده است» و این حمله شیمیایی «توسط افرادی انجام شد که می‌خواستند او را به خاطر آن سرزنش کنند».&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ====دخالت ایران و روسیه در سوریه====<br /> در مقطعی به نظر می‌رسید که دولت اسد در آستانه سقوط قرار دارد و کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را از دست داده است. اما مداخله مستقیم روسیه در سال ۲۰۱۵ معادله را تغییر داد و به دولت اسد کمک کرد تا مناطق کلیدی را پس بگیرد.<br /> <br /> بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰، لشکرکشی نیروی قدس [[سپاه پاسداران]] با فرماندهی [[قاسم سلیمانی]] و تشکیل گروه‌های نیابتی تحت عنوان دفاع از حرم زینب بنام‌های فاطمیون، از افغانی‌های مقیم ایران، زینبیون، از پاکستانی‌های مقیم ایران و پاکستان و ورود نیروهای حشدالشعبی و حزب‌الله عراق و حزب‌الله لبنان و در پیش گرفتن سیاست کشتار و ارعاب و شکنجه، منجر به وضعیتی شد که در آن نیروهای دولتی کنترل بیشتر مناطق سوریه را در دست گرفتند، در حالی که گروه‌های مخالف اسلام‌گرا و شبه‌ نظامیان کرد، کنترل مناطقی در شمال و شمال‌شرق را در اختیار داشتند.<br /> <br /> این وضعیت اعتماد به نفس بشار اسد را افزایش داد. با وجود روابط آسیب‌دیده سوریه با جهان عرب از زمان آغاز قیام، او به تدریج به عرصه دیپلماتیک عربی بازگشت. نماد این بازگشت، پذیرش دوباره سوریه در اتحادیه عرب بود که در سال ۲۰۲۳ رخ داد.پایتخت‌های عربی بازگشایی سفارت‌های خود در دمشق و عادی‌سازی روابط با سوریه را آغاز کردند.<br /> <br /> با وجود بحران‌های شدید اقتصادی در دهه سوم حکومت بشار اسد، به نظر می‌رسید که او از بزرگ‌ترین چالش دوران حکومت خود جان به در برده است. در همان روزی که آتش‌بس در لبنان برقرار شد، گروه‌های مخالف سوری به رهبری گروه اسلام‌گرای هیئت تحریر شام حمله‌ای غافلگیرکننده انجام دادند و شهر حلب را تصرف کردند.آنها به سرعت پیشروی کردند و کنترل شهر حما را هم در دست گرفتند و بعد از آن وارد حمص شدند تا به سوی دمشق پیشروی کنند.<br /> <br /> روسیه، ایران و گروه‌های مسلح وابسته به ایران در کنار نیروهای بشار اسد صف‌آرایی کردند، در حالی که ترکیه و کشورهای خلیج فارس از گروه‌های مسلح مخالف حمایت می‌کردند.<br /> <br /> هرچند اعتراض‌ها علیه اسد در ابتدا با شعارهای آزادی و دموکراسی و بدون شکاف‌های مذهبی آغاز شده بود، اما خیلی زود لحن فرقه‌گرایانه‌ای که پیش از قیام وجود داشت، آشکار شد. برخی گروه‌های مخالف، حکومت را به تبعیض به نفع علوی‌ها در برابر اکثریت سنی متهم می‌کردند، در حالی که دولت مخالفان را «تروریست» می‌نامید.<br /> <br /> ====حمایت جمهوری اسلامی====<br /> حمایت جمهوری اسلامی ایران و حزب‌الله لبنان از بشار اسد نقش کلیدی در بقای رژیم او در طول جنگ داخلی سوریه ایفا کرد. این حمایت در قالب‌های نظامی، اقتصادی، و سیاسی از آغاز درگیری‌ها تا سقوط رژیم در دسامبر ۲۰۲۴ ادامه داشت. در ادامه به جزئیات این حمایت‌ها پرداخته شده است:<br /> <br /> ===== حمایت نظامی =====<br /> ۱. نیروهای حزب‌الله لبنان: حزب‌الله از سال ۲۰۱۲ به‌طور مستقیم در کنار نیروهای دولتی سوریه جنگید و در نبردهای مهمی از جمله بازپس‌گیری شهرهای استراتژیک مثل حلب و القصیر نقش داشت. با این حال، در سال‌های پایانی، به‌دلیل فشارهای داخلی لبنان و درگیری با اسرائیل، توان حزب‌الله برای ادامه حمایت نظامی کاهش یافت.<br /> <br /> ۲. نیروهای نیابتی ایران: ایران با اعزام نیروهای سپاه قدس و شبه‌نظامیان تحت حمایت خود مانند لشکر فاطمیون (افغان‌ها)،‌ زینبیون و حشدالشعبی (عراقی‌ها) حضور گسترده‌ای در سوریه داشت. این نیروها به تقویت جبهه‌های نظامی اسد کمک کردند و در بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل شورشیان سهم داشتند.<br /> <br /> ۳. حملات پهپادی و تسلیحاتی: ایران سیستم‌های تسلیحاتی پیشرفته و پهپادهای شناسایی و رزمی را در اختیار ارتش سوریه قرار داد تا برتری هوایی و تکنولوژیکی ایجاد کند.<br /> <br /> ===== حمایت اقتصادی =====<br /> جمهوری اسلامی میلیاردها دلار برای حمایت از رژیم اسد هزینه کرد. این کمک‌ها شامل اعطای وام، صادرات نفت و تأمین کالاهای اساسی بود. با این حال، در سال‌های اخیر، بحران اقتصادی ایران توانایی ادامه این حمایت‌ها را کاهش داد.<br /> <br /> ==== حمایت روسیه ====<br /> در ۴ سپتامبر ۲۰۱۵، زمانی که چشم انداز بقای اسد تیره به نظر می‌رسید، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، گفت که روسیه به اندازه کافی &quot;جدی&quot; است تا به دولت اسد کمک می‌کند. مدت کوتاهی پس از آغاز مداخله نظامی مستقیم روسیه در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۵ به درخواست رسمی دولت سوریه، پوتین اظهار داشت که عملیات نظامی از قبل کاملاً آماده شده بود و هدف روسیه در سوریه را &quot;تثبیت قدرت مشروع در سوریه &quot; تعریف کرد. <br /> <br /> مداخله پوتین رژیم اسد را در زمانی که در آستانه سقوط قرار داشت نجات داد. همچنین مسکو را قادر کرد تا به اهداف کلیدی ژئواستراتژیک خود مانند کنترل کامل حریم هوایی سوریه، پایگاه‌های دریایی که امکان دسترسی دائمی نظامی به سراسر شرق مدیترانه و دسترسی آسان‌تر برای مداخله در لیبی را می‌داد، دست یابد.<br /> <br /> در نوامبر ۲۰۱۵، اسد بار دیگر تاکید کرد که روند دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ داخلی این کشور در حالی که این کشور توسط &quot;تروریست ها&quot; اشغال شده است، نمی‌تواند آغاز شود. در ۲۲ نوامبر، اسد گفت که روسیه طی دو ماه پس از عملیات هوایی خود، بیش از آنچه ائتلاف به رهبری ایالات متحده در یک سال مبارزه علیه داعش به دست آورده بود، موفقیت کسب کرده است.<br /> <br /> در پایان دسامبر ۲۰۱۵، مقامات ارشد ایالات متحده به طور خصوصی اعتراف کردند که روسیه به هدف اصلی خود برای ایجاد ثبات در سوریه دست یافته است و با هزینه‌های نسبتاً کم، می‌تواند عملیات را در این سطح برای سال‌های آینده حفظ کند.<br /> <br /> در دسامبر ۲۰۱۵، پوتین اظهار داشت که روسیه از نیرو‌های اسد حمایت می‌کند و آماده حمایت از شورشیان ضد اسد در مبارزه مشترک با داعش است.<br /> <br /> در ۷ نوامبر ۲۰۱۷، دولت سوریه اعلام کرد که توافقنامه آب و هوای پاریس را امضا کرده است. در ماه مه ۲۰۱۸، استقلال جمهوری‌های جدایی‌طلب ابخازیا و اوستیای جنوبی تحت اشغال روسیه در گرجستان را به رسمیت شناخت که منجر به واکنش شدید اتحادیه اروپا، ایالات متحده، کانادا و سایر کشور‌ها شد.<br /> <br /> در زمان اسد، سوریه به یک حامی قوی تهاجم روسیه به اوکراین تبدیل شد و یکی از پنج کشوری بود که با قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل در محکوم کردن تهاجم که خواهان عقب‌نشینی روسیه از اوکراین بود مخالفت کردند. سه روز قبل از تهاجم، فیصل مقداد وزیر امور خارجه به مسکو اعزام شد تا جمهوری‌های جدایی‌طلب دونتسک و لوهانسک را به رسمیت بشناسد. <br /> <br /> یک روز پس از تهاجم، بشار اسد در یک تماس تلفنی با ولادیمیر پوتین، این تهاجم را به عنوان «اصلاح تاریخ و بازگرداندن تعادل در نظم جهانی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی» ستود. سوریه اولین کشوری بود که پس از روسیه به طور رسمی &quot;استقلال و حاکمیت&quot; دو منطقه جدا شده را در ژوئن ۲۰۲۲ به رسمیت شناخت.<br /> <br /> در دوازدهمین سالگرد آغاز تظاهرات در سوریه، بشار اسد در جریان سفر رسمی خود به روسیه با ولادیمیر پوتین دیدار کرد. در یک برنامه تلویزیونی با پوتین، اسد از &quot;عملیات نظامی ویژه&quot; روسیه به عنوان جنگی علیه &quot;نئونازی‌ها و نازی‌های قدیمی&quot; اوکراین دفاع کرد. او الحاق چهار استان اوکراین به روسیه را به رسمیت شناخت و مرز‌های جدید روسیه را تأیید کرد و ادعا کرد که این سرزمین‌ها «از نظر تاریخی روسیه» هستند. <br /> <br /> اسد همچنین از روسیه خواست تا با ایجاد پایگاه‌های جدید و استقرار نیروی نظامی بیشتر در سوریه، حضور نظامی خود را در سوریه گسترش دهد و نقش نظامی خود را دائمی کند.<br /> <br /> ===گروه‌های مخالف بشار اسد===<br /> عربستان سعودی، قطر، و ترکیه از گروه‌های مخالف حمایت کردند و تلاش داشتند نفوذ منطقه‌ای ایران و اسد را تضعیف کنند.<br /> <br /> ====گروه‌های شورشی داخلی====<br /> <br /> =====ارتش آزاد سوریه (FSA):=====<br /> یکی از اولین گروه‌های مخالف که شامل نیروهای جداشده از ارتش سوریه بود و توسط کشورهای غربی و برخی کشورهای عربی حمایت می‌شد. ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی حمایت‌های مالی، تسلیحاتی، و آموزشی به ارتش آزاد سوریه ارائه دادند.<br /> <br /> گروه‌های اسلام‌گرای تندرو: مانند جبهه النصره (وابستگی قبلی به القاعده) و داعش که بعدها به تحریرالشام تغییر یافت، به‌عنوان بازیگران اصلی در برخی مناطق عمل کردند. با این حال، داعش بیشتر بر تأسیس خلافت تمرکز داشت تا مقابله مستقیم با دولت بشار اسد.<br /> <br /> =====نیروهای کرد:=====<br /> یگان‌های مدافع خلق (YPG): نیروهای کرد که در شمال سوریه فعالیت داشتند. این گروه‌ها در ابتدا تمرکز خود را بر دفاع از مناطق کردی و مبارزه با داعش گذاشته بودند اما بعدها با برخی شورشیان علیه دولت اسد متحد شدند.<br /> <br /> =====جنبش‌های مردمی:=====<br /> اعتراضات اولیه که در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، از سوی قشرهای مختلف مردم سوریه حمایت شد. این اعتراضات بعداً به‌سرعت به یک قیام مسلحانه تبدیل شد.<br /> <br /> <br /> <br /> اسرائیل با حملاتی محدود علیه مواضع حزب‌الله و سپاه قدس در سوریه به‌طور غیرمستقیم به تضعیف حکومت بشار کمک کرد.<br /> <br /> همکاری و هماهنگی بین این گروه‌ها، به دلیل اختلافات ایدئولوژیک و رقابت‌های سیاسی، چالش‌برانگیز بود. با این حال، آن‌ها توانستند در سال ۲۰۲۴ نقشی کلیدی در سرنگونی دولت ایفا کنند.<br /> <br /> ==زندان‌های بشار اسد==<br /> زندان‌های بشار اسد در سوریه به‌دلیل وضعیت اسفناک و رفتار غیرانسانی با زندانیان، به یکی از نمادهای خشونت نظام حاکم تبدیل شده‌اند. از زمان آغاز اعتراضات در سوریه در سال ۲۰۱۱، هزاران نفر از مخالفان، فعالان سیاسی، روزنامه‌نگاران و حتی غیرنظامیان عادی به اتهامات مختلف بازداشت شده‌اند. برخی از ویژگی‌ها و حقایق درباره این زندان‌ها عبارت‌اند از:<br /> <br /> ۱. [[شکنجه]] و اعدام‌های گسترده: بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۱۷ هزار نفر در زندان‌های رژیم، به‌ویژه زندان صیدنایا، به دلیل شکنجه و بدرفتاری جان باخته‌اند. تنها در این زندان، حدود ۱۳ هزار نفر بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷ اعدام شده‌اند. گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشری نشان می‌دهد شکنجه‌های شدید فیزیکی و روانی، از جمله استفاده از شوک الکتریکی و آزار جنسی، به‌طور سیستماتیک در این زندان‌ها انجام می‌شود.<br /> <br /> ۲. خشونت علیه زنان: زنان نیز به‌طور خاص هدف آزار و شکنجه قرار می‌گیرند. این رفتارها نه تنها برای تنبیه فردی بلکه به‌عنوان یک استراتژی جنگی برای شکستن روحیه جامعه به کار گرفته می‌شوند.<br /> <br /> ۳. قانون سزار: یک عکاس سوری با نام مستعار &quot;سزار&quot;، تصاویری از هزاران زندانی که در اثر شکنجه در این زندان‌ها کشته شده بودند، به خارج از کشور منتقل کرد. این تصاویر پایه‌گذار تحریم‌های آمریکا علیه رژیم اسد تحت عنوان &quot;قانون سزار&quot; شد که جنایات انجام‌شده در این زندان‌ها را برجسته می‌کند.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/world-features-53127756 سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۴. وضعیت بد بهداشتی و غذایی: زندانیان با شرایط بهداشتی بسیار ضعیف، نبود غذای کافی و دسترسی محدود به خدمات درمانی مواجه هستند. بسیاری از بازداشت‌شدگان در این شرایط طاقت‌فرسا جان خود را از دست داده‌اند.<br /> <br /> ۵. شمار بالای زندانیان و ناپدیدشدگان: تخمین زده می‌شود بیش از ۲۱۵ هزار نفر در بازداشت به سر می‌برند و سرنوشت بسیاری از آنها نامشخص است.<br /> <br /> این رفتارها توسط نهادهای بین‌المللی به‌عنوان جنایات علیه بشریت شناخته شده و بارها محکوم شده‌اند، اما همچنان ادامه دارند و بخش مهمی از ابزار سرکوب رژیم اسد محسوب می‌شوند.<br /> [[پرونده:زندان صیدنایا.JPG|جایگزین=زندان صیدنایا.JPG|بندانگشتی|359x359پیکسل|'''تصویر هوایی زندان مخوف صیدنایا در نزدیکی دمشق''']]<br /> <br /> ===زندان صیدنایا===<br /> زندانی نظامی در شهر صیدنایا، در نزدیکی دمشق سوریه است. این زندان در ۶ طبقه ۳ طبقه بالای زمین و ۳ طبقه زیر زمین ساخته شده است. از این زندان برای شکنجه، قتل و حبس هزاران زندانی و شورشی مخالف دولت سوریه استفاده می‌شد. براساس تخمین عفو بین‌الملل در سال ۲۰۱۷، در حدود ۵۰۰۰ تا ۱۳۰۰۰ نفر «به صورت غیرقانونی» در سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ در این زندان اعدام شدند.<br /> <br /> به گفتهٔ وزارت امور خارجه آمریکا، مرکزی برای سوزاندن اجساد در این زندان با هدف پنهان کردن شواهد حضور هزاران نفری که در این زندان به قتل رسیده‌اند ساخته شده بود. شورشیان پس از فتح دمشق این زندان را گشودند و فیلم‌هایی از ابزار شکنجه در آن را به نمایش گذاشتند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/syria-damascus-sednaya-prison-prisoner/7892457.html ویدئوی گشودن بخش‌های مخفی زندان صیدنایا در سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==گاه‌شمار زندگی بشار اسد==<br /> ۱۹۶۵ - تولد بشار اسد در دمشق، سوریه. پسر حافظ اسد، از خانواده‌ای علوی.<br /> <br /> ۱۹۸۲ - فارغ‌التحصیلی از مدرسه متوسطه و تحصیل در رشته پزشکی در دانشگاه دمشق.<br /> <br /> ۱۹۹۲ - اتمام تحصیل در رشته چشم‌پزشکی و ادامه تخصص در لندن. <br /> <br /> ۱۹۹۴ - مرگ باسل اسد (برادر بشار) در یک سانحه رانندگی؛ بازگشت بشار به سوریه برای آماده‌سازی جهت جانشینی.<br /> <br /> ۲۰۰۰ - مرگ حافظ اسد؛ بشار به‌عنوان رئیس‌جمهور سوریه انتخاب شد و اصلاحات جزئی را آغاز کرد<br /> <br /> ۲۰۱۱ - آغاز اعتراضات گسترده در سوریه در چارچوب بهار عربی؛ تبدیل اعتراضات به جنگ داخلی.<br /> <br /> ۲۰۱۵ - ورود نظامی روسیه به جنگ سوریه برای حمایت از دولت اسد؛ تغییر معادلات جنگ به نفع بشار.<br /> <br /> ۲۰۲۴ - سقوط دولت بشار اسد پس از شکست‌های نظامی و فشارهای بین‌المللی.<br /> <br /> == سرنگونی بشار اسد==<br /> در سال ۲۰۲۴، گروه‌های مخالف بشار اسد پیشرفت‌های قابل‌توجهی در جبهه‌های مختلف سوریه به دست آوردند و سرانجام در ماه دسامبر دمشق را بدون مقاومت جدی تصرف کردند. این پیشروی‌ها نتیجه یک استراتژی هماهنگ و حمایت از سوی کشورهای خارجی بود. مهم‌ترین گروه‌های فعال شامل &quot;هیئت تحریر الشام&quot;، &quot;ارتش ملی سوریه&quot; و چند گروه هم‌پیمان دیگر بودند که از تاکتیک‌های مختلف استفاده کردند.<br /> <br /> ۱ - هیئت تحریر‌الشام: این گروه با حملات گسترده در استان ادلب و سپس حرکت به سمت حماه و حلب، مراکز استراتژیکی را تصرف کرد. آنها توانستند تجهیزات نظامی زیادی را از نیروهای دولتی سوریه به دست آورند و در برخی مناطق ده‌ها سرباز را اسیر کنند.<br /> <br /> ۲ - ارتش ملی سوریه: این گروه که حمایت ترکیه را به همراه داشت، در عملیات &quot;طلوع آزادی&quot; مناطق شمالی حلب را تصرف کرد و با پیشروی به سمت مناطق داخلی، دستاوردهای مهمی به دست آورد.<br /> <br /> ۳ - پیشروی به سوی دمشق: گروه‌های مخالف پس از تصرف شهرهای حمص، دیرالزور و درعا به دمشق رسیدند. تسلط بر پایتخت در ۱۸ آذر ۱۴۰۳ (دسامبر ۲۰۲۴) عملاً پایان حکومت بشار اسد را رقم زد. این پیشروی‌ها بدون مقاومت جدی صورت گرفت و با شادی شهروندان همراه بود.<br /> <br /> این موفقیت‌ها عمدتاً ناشی از ضعف نیروهای دولتی، هماهنگی مخالفان و کاهش حمایت روسیه و ایران از بشار اسد بود. تحولات نهایی به‌ویژه در حومه دمشق نشان‌دهنده پایان یک دوره طولانی جنگ داخلی در سوریه است<br /> <br /> سرانجام در دوازدهمین روز حملات مخالفان مسلح به مناطق تحت کنترل دولت سوریه، آن‌ها  كنترل كامل دمشق را به دست گرفتند و به این ترتیب حکومت بشار اسد در سوریه سقوط کرد و حکومت ۵۵ ساله خانواده اسد در سوریه به پایان رسید. <br /> <br /> روز هجدهم آذر ماه ۱۴۰۳ تلویزیون سوریه که به طور کامل به دست مخالفان اسد افتاد، سقوط کامل رژیم اسد را اعلام کرد. در بیانیه اعلام سقوط حکومت اسد آمده است: &lt;blockquote&gt;«پس از سال‌های طولانی بی‌عدالتی، ظلم و ستم، و پس از فداکاری‌های بزرگ فرزندان و دختران این میهن عزیز، امروز به مردم بزرگ سوریه و تمام جهان اعلام می‌کنیم که رژیم بشار اسد سقوط کرده است.»&lt;/blockquote&gt;ادعا شده «بشار اسد» رئیس‌جمهور سوریه از طریق فرودگاه بین‌المللی دمشق که توسط ارتش و نیروهای امنیتی تخلیه شده بود، سوریه را ترک کرد و به روسیه پناهنده شد. <br /> <br /> خبرگزاری ایتارتاس روسیه، تائید کرد بشار اسد پناهندگی سیاسی از روسیه اخذ کرده و‌ در خانه‌ای در محله بارویخا تحت حفاظت است. <br /> <br /> روزنامه فایننشال تایمز: <br /> <br /> نزدیکان و اعضای خانواده اسد و [[خامنه‌ای]] و تعدادی از فرماندهان عالی سپاه نیز آپارتمان‌های لوکس و خانه‌های ویلایی در یکی از گران‌ترین مناطق مسکو به نام بارویخا خریداری کرده‌اند.<br /> <br /> خبرنگار فایننشنال تایمز گزارش داد: دست‌کم ۲۰ آپارتمان به ارزش ۴۰ میلیون دلار تاکنون از یک سازمان خرید و فروش خصوصی مسکن برای سران ایرانی و سوری خریداری شده است.<br /> <br /> فایننشنال تایمز این محله را با لس‌آنجلس آمریکا که بسیاری از ایرانیان ثروتمند پس از انقلاب و سرنگونی پادشاهی ایران به آنجا مهاجرت کردند مقایسه کرده و می‌نویسد بسیاری از فرماندهان نیروهای مسلح ایران و خانواده اسد و خامنه‌ای و سران این دو کشور و وابستگانشان در این منطقه خانه‌های ویلایی خریداری کرده‌اند .<br /> <br /> خانه های لاکچری و بسیار گرانقیمت که پرده‌ها و کرکره‌های همه آنها پايین است و مشخص است کسی در آنها اقامت ندارد اما در لیست مالکان نام‌های عربی و ایرانی دیده می‌شود.<br /> <br /> ==بشار اسد در نظر دیگران==<br /> <br /> ===کنگره آمریکا===<br /> در پایان سال ۲۰۰۳، کنگره آمریکا «قانون پاسخ‌گویی سوریه» را تصویب کرد که تحریم‌هایی علیه دمشق در زمینه‌های مختلف، از جمله «حمایت از تروریسم» اعمال کرد.<br /> <br /> در سال ۲۰۱۱، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و اکثریت اتحادیه عرب در پی سرکوب معترضان بهار عربی در جریان حوادث انقلاب سوریه که منجر به جنگ داخلی سوریه شد، از اسد خواستند استعفا دهد. جنگ داخلی منجر به قتل ۵۸۰ هزار نفر از مردم سوریه شد که حداقل ۳۰۶ هزار نفر آنها غیر نظامی بودند.<br /> <br /> ===آمریکا===<br /> در اوریل ۲۰۱۱ آمریکا اسد را تحریم کرد. در ۲۳ مه ۲۰۱۱، وزرای خارجه اتحادیه اروپا در نشستی در بروکسل موافقت کردند که اسد و ۹ مقام دیگر را به فهرستی که تحت تأثیر ممنوعیت سفر و مسدود شدن دارایی‌ها قرار گرفته‌اند، اضافه کنند. در ۲۴ مه ۲۰۱۱، کانادا تحریم‌هایی را علیه رهبران سوریه از جمله اسد اعمال کرد.<br /> <br /> ====هیلاری کلینتون====<br /> در ژوئیه ۲۰۱۱، هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه ایالات متحده، گفت که اسد &quot;مشروعیت&quot; خود را به عنوان رئیس جمهور از دست داده است. <br /> <br /> ====باراک اوباما====<br /> در ۱۸ آگوست ۲۰۱۱، باراک اوباما بیانیه‌ای کتبی صادر کرد که در آن از اسد خواست تا &quot;کنار برود&quot;. در ماه اوت، کاریکاتوریست علی فرزات، منتقد دولت اسد مورد حمله قرار گرفت. نزدیکان این طنزپرداز به رسانه‌ها گفتند که مهاجمان تهدید به شکستن استخوان‌های فرزات کردند تا هشداری برای او باشد که از کشیدن کاریکاتور‌های مقامات دولتی به ویژه اسد خودداری کند. فرزات با شکستگی در هر دو دست و ضربه‌های شدید به سر در بیمارستان بستری شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.rouydad24.ir/fa/news/393409/%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AF-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D8%B4-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AF سایت رویداد ۲۴ مقاله بشار اسد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===روسیه===<br /> از اکتبر ۲۰۱۱، روسیه به عنوان عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد، بار‌ها پیش‌نویس قطعنامه‌های مورد حمایت غرب را در شورای امنیت سازمان ملل که امکان تحریم یا حتی مداخله نظامی سازمان ملل علیه دولت اسد را باز می‌گذاشت، وتو کرد.<br /> <br /> === اتحادیه اروپا===<br /> در تاریخ ۲۳ مه ۲۰۱۱، وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بشار اسد و ۹ شخصیت ارشد حکومت سوریه را به فهرست افراد تحریمی این کشور افزودند. حدود دو هفته قبل از تاریخ مذکور اتحادیه اروپا در مورد بلوکه‌کردن دارایی‌ها و ممنوعیت سفر ۱۳ مقام عالی‌رتبه سوری از جمله بشار اسد، توافق کرده بودند. در سال ۲۰۱۲ اتحادیه اروپا تحریم‌های جدیدی را علیه شخصیت‌های کلیدی رژیم اعلام کرد. <br /> <br /> ===سرگئی لاوروف===<br /> در ژوئیه ۲۰۱۲، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، قدرت‌های غربی را به دلیل آنچه که به گفته او باج‌خواهی بود و در نتیجه جنگ داخلی در سوریه را برانگیخت، محکوم کرد. <br /> <br /> ===صلیب سرخ===<br /> در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۲، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ اعلام کرد که سوریه در وضعیت جنگ داخلی قرار دارد، و نزدیک بیست هزار کشته به جا گذاشته است.<br /> <br /> ===ناوی پیلای کمیسر حقوق بشر===<br /> در دسامبر ۲۰۱۳، ناوی پیلای کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد اسد را متهم به جنایت جنگی در جریان جنگ داخلی سوریه کرد. تحقیقاتی مشترک OPCW-UN و OPCW-UN IIT دولت اسد را مسئول حمله سال ۲۰۱۷ خان شیخون سارین و حمله ۲۰۱۸ دوما که در آن از گاز شیمیایی استفاده شده بود معرفی کردند. در سال ۲۰۲۳، کانادا و هلند شکایت مشترکی را در دیوان بین‌المللی دادگستری مطرح کردند و دولت اسد را به نقض کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه شکنجه متهم کردند. <br /> <br /> اسد قاطعانه تمام این اتهامات را رد کرده و کشور‌های خارجی به ویژه ایالات متحده را به تلاش برای تغییر رژیم در سوریه متهم کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === امارات متحده عربی ===<br /> در مارس ۲۰۲۳، وی از امارات متحده عربی دیدن کرد و با محمد بن زاید آل نهیان، رئیس جمهور امارات متحده عربی دیدار کرد. در ماه مه ۲۰۲۳، او در نشست سران اتحادیه عرب در جده، عربستان سعودی شرکت کرد و در آنجا مورد استقبال محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی قرار گرفت. در سپتامبر ۲۰۲۳، اسد در مراسم افتتاحیه بازی‌های آسیایی در هانگژو شرکت کرد و با رئیس جمهور چین شی جین پینگ ملاقات کرد. آنها ایجاد یک مشارکت استراتژیک چین و سوریه را اعلام کردند.<br /> ==منابع==<br /> <br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC&diff=94754 2026-11-04T09:43:23Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:مانور نیروهای سرکوبگر بسیج.PNG|بندانگشتی|مانور نیروهای سرکوبگر بسیج]]<br /> '''بسیج،''' یک ارگان سراسری در ایران است که توسط روح‌الله [[خمینی]]، به تقلید از تشکیل [[میلیشیا]] که تشکیلات جوانان [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] بود، تشکیل شد. این ارگان زیرمجموعه‌ای از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] است. هرچند وظایف دقیق و تعداد اعضای بسیج مشخص نیست، اما می‌توان آن را به سه گروه تقسیم کرد: بسیجیان عادی، بسیجیان فعال و بسیجیان ویژه. بسیجیان ویژه نیروهای نظامی هستند و تحت فرماندهی رهبری قرار دارند. <br /> [[رده:نهادهای جمهوری اسلامی ایران]]<br /> بسیجیان فعال در پایگاه‌های بسیج حضور دارند و در برخی موارد مسلح می‌شوند. همچنین، بسیجیان عادی افراد گسترده‌ای هستند که ممکن است به بسیج و حتی جمهوری اسلامی اعتقاد چندانی نداشته باشند ولی به دلایل مختلف در بسیج ثبت‌نام کرده‌اند.<br /> <br /> بسیجیان ویژه نیروهای نظامی هستند و در کنار سپاه پاسداران فعالیت می‌کنند. این ارگان قدرت نظامی دارد و برخی اعضای برجسته سپاه پاسداران در آن عضو هستند. اما استفاده از کودکان در بسیج و نیروهای شبه نظامی بر خلاف کنوانسیون حقوق کودک جریان دارد. استفاده از بسیجیان زیر ۱۸ سال و شرکت آنها در تظاهرات و سرکوب خیابانی نیز مغایر با کنوانسیون حقوق کودکان است.<br /> <br /> بسیج در ایران در طول حکومت جمهوری اسلامی مستمرا توسعه یافته و در تمامی اعتراضات در سرکوب مردم مشارکت فعال داشته است. این نیروها با آموزش‌های مختلف برای سرکوب آماده می‌شوند آنها با استفاده از ابزار و تجهیزات مختلف مردم را سرکوب می‌کنند. <br /> [[پرونده:نقش بسیج در سرکوب.PNG|بندانگشتی|نقش بسیج در سرکوب مردم]]<br /> <br /> == چگونگی شکل‌گیری بسیج ==<br /> بسیج پس از تصویب قانونی در سال ۱۳۵۹ به طور رسمی به ثبت رسید. سازمان بسیج مستضعفین، که به عنوان یکی از سازمان‌های تابعه [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] شناخته می‌شود، نقش به‌سزایی در سرکوب مردم ایران دارد. این سازمان به عنوان پنجمین نیروی سپاه به شمار می‌رود و در تمامی ابعاد جامعه ایرانی، از جمله بخش‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، حضور دارد.[[پرونده:بسیج.jpg|بندانگشتی|کودکان بسیجی که به‌دست نیروهای عراقی به اسارت درآمده‌اند]]<br /> این سازمان در جنگ ایران و عراق نقش مهمی در قتل و کشتار بسیاری از دانش‌آموزان را بازی کرد. طبق آمار رسمی، تعدادی بالغ بر ۳۶ هزار نفر از دانش‌آموزان توسط بسیج در [[جنگ ایران و عراق]] به قتل رسیدند. این آمار نشان می‌دهد که تعداد کشته‌های بسیج در جنگ با عراق نزدیک به تعداد کشته‌های ارتش است.<br /> <br /> بعد از پایان جنگ، بسیج فعالیت‌های خود را با نام &quot;امر به معروف و نهی از منکر&quot; آغاز کرد. در برخی اعتراضات اجتماعی مانند اعتراضات در مشهد و اسلامشهر در اوایل دهه ۸۰، فرماندهان سپاه از بسیج برای سرکوب اعتراضات استفاده کردند. همچنین، بسیج نقشی مهم در سرکوب اعتراضات دانشجویان در تیرماه سال ۱۳۷۸ ایفا کرد. در آن زمان، بسیج در دانشگاه تهران و خوابگاه دانشجویان به جنایات متعددی، از جمله پرتاب دانشجویان از بالای ساختمان، اقدام کرد.<br /> <br /> در سال ۱۳۸۷، سپاه پاسداران ایران سازماندهی خود را تغییر داد و سازمان [[بسیج]] مستضعفین را تشکیل داد. این تغییرات به منظور مقابله با اعتراضات مردمی بود. در این سازمان، برای هر استان یک فرماندهی مستقل ایجاد شد تا قادر به سرکوب اعتراضات باشد. نقش بسیج در سرکوب اعتراضات در این دوره بسیار برجسته بود.<br /> <br /> در این دوره، محمدعلی جعفری، فرمانده وقت سپاه، با الگوبرداری از تئوری جوزف نای (قدرت نرم)، تهدیدات را به سه دسته تهدیدات نرم، نیمه‌سخت و سخت تقسیم‌بندی کرد. بر اساس این دسته‌بندی، مبارزه با تهدید نرم به بسیج غیرنظامی، تهدید نیمه‌سخت به بسیج نظامی و سخت به نیروی زمینی سپاه و بسیج نظامی واگذار شد.<br /> <br /> پس از تظاهرات خرداد ۱۳۸۸، به دستور شورای عالی امنیت ملی، وظیفه کنترل پایتخت به [[قرارگاه ثارالله]] و زیرمجموعه‌اش سپاه موسوم به محمدرسول‌الله و بسیج سپرده شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۸۹، [[خامنه‌ای]] سازمان بسیج را از نیروی مقاومت بسیج به سازمان بسیج مستضعفین ارتقاء داد. همچنین، گردان‌های جدیدی با نام‌های امام علی، امام حسین و بیت‌المقدس تشکیل شدند و اقشار ۲۲ گانه بسیج تشکیل شد.<br /> <br /> در این دوره، بسیج نقش گسترده‌ای در سرکوب اعتراضات داشت. سازمان عفو بین‌الملل درخواست انحلال نیروهای مقاومت بسیج را مطرح کرد و کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل نیز از نظام خواست تا نیروهای بسیج را در استفاده از خشونت علیه معترضان بازدارد.<br /> <br /> علاوه بر این، بسیج وارد حوزه مجازی شد و ده‌هزار وبلاگ در ده‌هزار پایگاه بسیج راه‌اندازی شد. افراد بسیج برای رصد فضای مجازی و گزارش اطلاعات به نهادهای امنیتی و قضایی فعالیت می‌کنند.<br /> <br /> در [[اعتراضات دی‌ماه ۹۶|اعتراضات دی ماه ۱۳۹۶]] نیز بسیج نقش مهمی در سرکوب معترضان داشت. شدت خشونت از سوی بسیج به معترضان باعث شد که بسیاری از مردم ایران و جامعه بین‌المللی نسبت به روش‌های سرکوب و خشونت بسیج انتقاد کنند.<br /> <br /> از آن زمان به بعد، بسیج همچنان به عنوان سازمانی با نفوذ و تأثیر بالا در ایران فعالیت می‌کند. نقش بسیج در امور امنیتی و نظامی، ترویج ایدئولوژی دینی و حمایت از حکومت جمهوری اسلامی برجسته است. همچنین، بسیج در فعالیت‌های مربوط به امور اجتماعی، فرهنگی و آموزشی نیز دخالت دارد.<br /> <br /> میزان تأثیر و نفوذ بسیج در جامعه ایران مورد بحث است و نظرات متفاوتی در این زمینه وجود دارد. برخی از افراد معتقدند که بسیج نقش مثبتی در ترویج ارزش‌های دینی و ایدئولوژی جمهوری اسلامی دارد و به‌عنوان نیروی پشتیبانی از حکومت عمل می‌کند. اما برخی دیگر از افراد معتقدند که بسیج برای سرکوب اعتراضات و محدود کردن آزادی بیان استفاده می‌شود و نقش منفی‌ای در جامعه دارد. <br /> <br /> بسیج در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در سرکوب معترضان نقش به‌سزایی داشت. بعد از اتمام این اعتراضات، رهبر ایران، علی خامنه‌ای، از بسیج تشکر کرد. او تأکید کرد که نام &quot;مستضعفین&quot; در نام بسیج به ولایت فقیه اشاره دارد و بسیج نیرویی است که به عنوان مقاومت وارثان همه موجودیت‌های زمین خواهند بود. رئیس بسیج نیز به صراحت اعلام کرد که بسیج در سرکوب و کشتار معترضان در این اعتراضات نقش فعالی داشت و به درخواست نیروی انتظامی کمک کرده است.&lt;ref&gt;[https://fa.iranfreedom.org/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ نقش بسیج در سرکوب مردم- سایت ایران آزادی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بسیج به‌عنوان یک ارگان سراسری در ایران تشکیل شد. در سال ۱۳۵۸[[روح‌الله خمینی]] فرمان تشکیل این نیرو را صادر نمود؛ سازمان بسیج زیرمجموعه‌ای از [[سپاه پاسداران]] شد؛ اما به علت مشخص نبودن وظایف و در دست نبودن آمار دقیقی از تعداد اعضای بسیج، هنوز برای اعضا و مسئولان آن هویت مشخصی تعریف نشده‌است.<br /> <br /> به اعتقاد حسین باستانی -یکی از کارگزاران حکومتی- آمار دقیقی از اعضای بسیج در دست نیست، به گفته وی ارگان بسیج شامل ۳ گروه بسیجیان عادی، بسیجیان فعال و بسیجیان ویژه هستند.<br /> <br /> وی بسیجیان ویژه را نیروهای مسلح بسیج عنوان می‌کند. فرماندهی بسیج توسط [[علی خامنه‌ای]] تعیین می‌شود. این ارگان در حال حاضر توسط محمدرضا نقدی فرماندهی می‌شود. باستانی بر این باور است که بسیج‌های عادی از طیف گسترده‌ای از افراد تشکیل شده که ممکن است به بسیج یا حتی [[رژیم ولایت فقیه|جمهوری اسلامی]] اعتقاد چندانی نداشته باشند و فقط با هدف کسب اعتبار در بسیج نام‌نویسی کرده‌اند.<br /> <br /> بسیجی‌های فعال شاخهٔ دوم را تشکیل می‌دهند. حضور آنها در پایگاه‌های بسیج الزامی است و در برخی موارد به آنها اسلحه داده می‌شود. این گروه از دی‌ماه ۱۳۷۰ فعالیت خودش را به صورت رسمی شروع کرد و با حمایت و کمک مستقیم سپاه شکل گرفت. محمد باقر ذوالقدر معروف‌ترین عضو این ارگان نفر شماره ۲ سپاه پاسداران است.<br /> <br /> افراد دیگری نیز در محافظت اطلاعات نیروهای انتظامی نقش داشتند. آنها نیروهای تندرو را شناسایی، آموزش می‌دادند و جلسات توجیهی برگزار می‌کردند تا به تدریج به انجام عملیات خشونت‌آمیز در خیابان‌ها بپردازند. اما گروه سوم، بسیجیان ویژه، نیروهای نظامی یا به‌عبارتی شبه نظامی هستند. آنها در کنار سپاه پاسداران، درجات نظامی دارند. به عنوان مثال، حسن فیروزآبادی، رئیس ستاد نیروهای مسلح ایران، سرلشکر بسیجی است.<br /> <br /> مردم با جسارت اعتراض و تظاهرات می‌کنند، اگر چه نیروهای سرکوبگر بسیار خشن عمل کرده و مردم را ترسانده و شکنجه کرده‌اند، اما هنوز تلاش می‌کنند تا به وقوع اتفاقاتی مانند حادثه [[۱۷ شهریور|۱۷ شهریور سال ۱۳۵۷]] که نیروی نظامی بسیاری از مردم را در خیابان‌ها کُشت، نیفتند.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A8%D8%B3%D9%8A%D8%AC-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%85/a-5146428 بسیج را بهتر بشناسیم - دویچه وله]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کنوانسیون بین‌المللی حقوق کودک ممنوعیت عضویت افراد زیر ۱۸ سال در نهادهای نظامی و شبه‌نظامی را تصریح کرده‌ است. با این حال، در ایران بیش از چهار و نیم میلیون دانش‌آموز عضو بسیج هستند. علی طایفی، جامعه‌شناس، این امر را به عنوان سوءاستفاده از کودکان می‌بیند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۸، خمینی دستور تشکیل نهادی به نام «بسیج مستضعفین» را صادر کرد. این نهاد در مساجد، ادارات، دانشگاه‌ها و مدارس پایگاه‌هایی تشکیل داد. در طول [[جنگ ایران و عراق|جنگ ایران]] و عراق، بسیج مستضعفین زیرنظارت سپاه پاسداران قرار گرفت و به یک واحد شبه نظامی تبدیل شد.<br /> <br /> بیش از ۵۵۰ هزار دانش‌آموز از طریق این نهاد به جبهه‌های جنگ اعزام شدند، و بیش از ۳۶ هزار نفر از آنها کشته یا مفقود شدند و بیش از ۲۸۵۳ نفر معلول و ۲۴۳۳ نفر نیز اسیر شدند.<br /> <br /> استفاده از کودکان در جنگ و شرکت آنها در بسیج، با کنوانسیون حقوق کودک در تضاد است و به‌عنوان یک شکل از خشونت علیه کودکان محسوب می‌شود.<br /> <br /> [[پرونده:کودکان بسیجی.PNG|بندانگشتی|استفاده از کودکان در بسیج|جایگزین=استفاده از کودکان در بسیج]]<br /> جامعه‌شناس علی طایفی (مقیم سوئد) نیز استفاده از افراد زیر ۱۸ سال در بسیج و استفاده از آنها برای سرکوب تظاهرات خیابانی را نیز مغایر با کنوانسیون حقوق کودک و یک شکل دیگر از خشونت علیه کودکان می‌داند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در طول سال‌های حکومت جمهوری اسلامی در ایران، نهاد بسیج توسعه یافته‌است و در برخی موارد افراد زیر ۱۸ سال نیز در آن شرکت می‌کنند. این امر با توجیه‌های ایدئولوژیک و سیاسی انجام می‌شود. <br /> <br /> اگرچه در بسیج و نیروهای داوطلب نظامی در برخی کشورهای دیگر نیز از نیروهای زیر ۱۸ سال برای کمک به مناطق جنگ‌زده استفاده می‌شود؛ اما براساس کنوانسیون حقوق کودک، سوءاستفاده از کودکان در جنگ و خشونت علیه آنها ممنوع است. ایران نیز عضو این کنوانسیون است و باید اجرای آن را رعایت کند. <br /> <br /> این کنوانسیون اجازه استفاده و مشارکت کودکان در فعالیت‌های خشونت‌آمیز را نمی‌دهد و دولت‌ها ملزم به رعایت این مفاد هستند. اما در حالی که در دولت جمهوری اسلامی ایران، از بسیج دانش‌آموزی و بسیج داوطلبانه استفاده می‌شود، این امر با کنوانسیون حقوق کودک در تناقض است و خشونت علیه کودکان را نشان می‌دهد.<br /> <br /> به‌طور کلی بسیج دانش‌آموزی می‌تواند در تضاد با کنوانسیون‌های بین‌المللی باشد. این نهاد در ایران در حوزهٔ آموزش و فرهنگ‌سازی فعالیت می‌کند و برنامه‌های آموزشی نظامی را برای دانش‌آموزان اجرا می‌کند. این شامل آموزش‌هایی است که کودکان و نوجوانان را با استفاده از اسلحه، تیراندازی و فعالیت‌های نظامی آشنا می‌کند. این مسئله می‌تواند با کنوانسیون‌های حقوق کودک و دیگر توافقات بین‌المللی در زمینهٔ حقوق کودک در تضاد باشد.<br /> <br /> بیش از ۴٫۶ میلیون دانش‌آموز عضو بسیج دانش‌آموزی هستند و این نهاد به صورت گسترده در مدارس و مقاطع تحصیلی مختلف وجود دارد. این آموزش‌ها می‌توانند خشونت‌ورزی و ارعاب را تقویت کنند و سوءاستفاده سیاسی از جوانان به حساب بیایند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86/a-4718243 بسیج دانش‌آموزی؛ رواج خشونت بین کودکان- دویچه وله]&lt;/ref&gt;<br /> === شاخص‌های بسیج از نظر علم الهدی ===<br /> [[احمد علم‌الهدی]]، امام جمعه مشهد، اظهار کرد که بسیاری از جوانانی که به دلیل فقر و محرومیت به عمل‌های شرورانه می‌پرداختند، از طریق فعالیت‌های فرهنگی به سازمان بسیج پیوستند و از وقوع اغتشاشات جلوگیری کردند. این اظهارات نشان می‌دهد که برخی از نیروهای بسیج و [[لباس شخصی]] در ایران در سال‌های اخیر به شدت با معترضان درگیر شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://archive.ph/20201018171608/https://www.radiofarda.com/a/30882273.html علم‌الهدی: بسیاری از اوباش بسیجی شدند- رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ساز و کارهای بسیج برای سرکوب ==<br /> [[پرونده:گشت ثارالله در سطح شهر تهران.PNG|بندانگشتی|گشت ثارالله در سطح شهر تهران]]<br /> قرارگاه ثارالله به‌عنوان یک قرارگاه قدرتمند، برای سرکوب مردم از نیروهای بسیج استفاده می‌کند. نیروهای بسیجی با آموزش‌های مختلفی برای سرکوب آماده شده‌اند، این آموزش‌ها عمدتاً در پایگاه‌های کوچک بسیج انجام می‌شود و افراد آموزش‌دیده در این پایگاه‌ها، بیشتر جوانانی هستند که تعطیلات تابستان را در بسیج محله می‌گذرانند. <br /> <br /> این نیروها اغلب از مناطق پایین شهر تهران، بخصوص جنوب غربی آن، تشکیل شده‌اند. سرکوب مردم با استفاده از گاز فلفل، گاز اشک‌آور و تجهیزات دیگر به‌نسبت آسان است، اما وقتی مردم به سنگ‌زنی مشغول شوند، بسیجی‌ها دچار مشکل می‌شوند.<br /> <br /> نیروهای سرکوبگر بسیجی در نواحی، حوزه‌ها و پایگاه‌های بسیج تجهیز می‌شوند. بسیج تحت نظارت سپاه موسوم به محمد رسول‌الله در تهران بزرگ فعالیت می‌کند و فرمانده آن عبدالله عراقی است. سپس فعالیت بسیج در نواحی، حوزه‌ها و پایگاه‌ها انجام می‌شود.&lt;ref&gt;[http://www.iran-chabar.de/article.jsp?essayId=22369 چگونگی شکل‌گیری ارگان سرکوبگر بسیج- سایت اخبار روز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=94753 2026-11-04T09:42:31Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بست‌نشینی.jpg|جایگزین=بست‌نشینی در سفارت انگلیس |بندانگشتی|'''بست‌نشینی در سفارت انگلیس در تهران دوران مشروطه''']]<br /> '''بست‌نشینی'''، یکی از رسوم اجتماعی ـ سیاسی ایران پیشامدرن بود که در آن افراد برای در امان ماندن از تعقیب حکومت یا برای اعتراض به بی‌عدالتی و ستم، به مکان‌هایی مقدس یا دارای حرمت (مانند مساجد، امامزاده‌ها و بعدها سفارت‌خانه‌ها) پناه می‌بردند. این رسم، که در عصر قاجار به اوج رسید، در جریان [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]] نقش برجسته‌ای یافت. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ مشروطه ایران'' (۱۳۲۵ش) و ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) به تفصیل از بست‌نشینی مردم در سفارت انگلیس و مساجد به عنوان ابزار فشار سیاسی بر دولت یاد می‌کند. پژوهشگران دیگری همچون فریدون آدمیت، یرواند آبراهامیان و ماشاءالله آجودانی نیز به تحلیل کارکرد سیاسی و اجتماعی این پدیده پرداخته‌اند.<br /> <br /> == معنای اصطلاح ==<br /> «بست» در فارسی به معنای پناهگاه یا جای امن است و «بست‌نشینی» یعنی نشستن یا اقامت گزیدن در چنین مکانی. در سنت‌های حقوقی و دینی ایران، برخی مکان‌ها ــ مانند بقاع متبرکه، مساجد و حتی خانه‌های علما ــ مصونیت داشتند و مأموران حکومتی حق تعرض به پناهندگان در آن مکان‌ها را نداشتند (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).<br /> [[رده:فرهنگ سیاسی و مطبوعات انقلاب مشروطه]]<br /> == بست‌نشینی در دوران قاجار ==<br /> در عصر قاجار، بست‌نشینی به یکی از ابزارهای مردم برای دادخواهی یا اعتراض بدل شد. با افزایش فشارهای سیاسی و فساد حکومتی، بست‌نشینی در اماکنی چون مسجد شاه (تهران) یا حرم حضرت عبدالعظیم (شهرری) رونق گرفت. گاه بست‌نشینان تا تحقق خواسته‌هایشان در آنجا اقامت می‌کردند. کسروی یاد می‌کند که بست‌نشینی در مسجد شاه و سپس در سفارت انگلیس، زمینه‌ساز مطالبهٔ عدالت‌خانه و مشروطه شد (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).<br /> <br /> == بست‌نشینی در انقلاب مشروطه ==<br /> یکی از نقاط عطف انقلاب مشروطه، بست‌نشینی گروه بزرگی از مردم در سفارت بریتانیا در تهران در تابستان ۱۲۸۵ش بود. این بست‌نشینی، به گفتهٔ کسروی، جمعیتی بالغ بر ده‌ها هزار نفر را دربرگرفت و فشار سیاسی عظیمی بر [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین‌شاه]] وارد کرد که در نهایت به صدور فرمان مشروطیت انجامید (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳).<br /> <br /> == واکنش‌ها و انتقادات ==<br /> بست‌نشینی با وجود کارکرد اعتراضی و حمایتی‌اش، با انتقادهایی نیز روبه‌رو بود. برخی علما و روشنفکران آن را نشانهٔ عقب‌ماندگی و ضعف ساختار سیاسی می‌دانستند، زیرا مردم به جای پیگیری قانونی، ناچار به پناه بردن به اماکن مذهبی یا سفارت‌خانه‌های خارجی می‌شدند. آدمیت تأکید می‌کند که بست‌نشینی در سفارت انگلیس نشان‌دهندهٔ ضعف حاکمیت ملی بود (''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).<br /> <br /> == جایگاه در فرهنگ سیاسی ایران ==<br /> بست‌نشینی را می‌توان یکی از اشکال اعتراض غیرخشونت‌آمیز در تاریخ ایران دانست. به گفتهٔ آبراهامیان، این سنت نه تنها نمادی از مقاومت اجتماعی در برابر دولت بود، بلکه الگویی از «فضای عمومی» در شرایط استبدادی را بازنمایی می‌کرد (''ایران بین دو انقلاب''، ۱۳۷۷). آجودانی نیز در ''مشروطه ایرانی'' (۱۳۷۷) بست‌نشینی را یکی از ابزارهای سنتی ـ مذهبی می‌داند که در تعامل با مفاهیم مدرن مانند قانون و آزادی وارد گفتمان مشروطه شد.<br /> <br /> == جمع‌بندی ==<br /> «بست‌نشینی» در تاریخ معاصر ایران نقشی دوگانه داشته است: از یک سو ابزاری برای دادخواهی و اعتراض مردمی در برابر استبداد و بی‌عدالتی، و از سوی دیگر نشانه‌ای از ضعف ساختار حقوقی و پناه‌بردن مردم به سنت‌ها یا قدرت‌های خارجی. بررسی این پدیده نشان می‌دهد که چگونه عناصر سنتی در کنار اندیشه‌های مدرن به [[جنبش مشروطه]] شکل دادند.<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> * کسروی، احمد. ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.<br /> * کسروی، احمد. ''تاریخ مشروطهٔ ایران''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.<br /> * آدمیت، فریدون. ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''. تهران: پیام، ۱۳۵۶.<br /> * آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.<br /> * ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.<br /> * آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطه ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF_%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C&diff=94752 2026-11-04T09:41:35Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br /> | نام = مجتبی بزرگ علوی<br /> | تصویر = بزرگ علوی.jpg<br /> | توضیح تصویر =<br /> | نام اصلی =مجتبی آقابزرگ علوی<br /> | زمینه فعالیت =دبیر (۱۳۰۸–۱۳۱۳)، نویسنده، استاد زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه هومبولت (۱۹۵۲–۱۹۷۸)<br /> | ملیت =ایرانی با تابعیت آلمان شرقی<br /> | تاریخ تولد = ۱۳ بهمن ۱۲۸۳<br /> | محل تولد = تهران، محله چاله میدان<br /> | والدین = پدر: سید ابوالحسن، مادر: خدیجه قمر السادات<br /> | تاریخ مرگ = ۲۸ بهمن ۱۳۷۵<br /> | محل مرگ = بیمارستان فریدریش هاین برلین- آلمان<br /> | علت مرگ =سکته قلبی<br /> | محل زندگی =تهران، آلمان<br /> | مختصات محل زندگی =<br /> | مدفن =<br /> |در زمان حکومت =<br /> |اتفاقات مهم = <br /> | نام دیگر = <br /> |لقب =<br /> | سال‌های نویسندگی =<br /> |سبک نوشتاری =واقع‌گرایی<br /> |مقاله‌ها =<br /> |نمایشنامه‌ها =<br /> |فیلم‌نامه‌ها =<br /> |تخلص = بزرگ علوی<br /> |فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=<br /> | شریک زندگی = فاطمه علوی{{سخ}}گرترود (Gertrud Paarszh)<br /> |تحصیلات = علوم تربیتی و روانشناسی<br /> |دانشگاه = دانشگاه مونیخ<br /> |استاد =<br /> |علت شهرت = <br /> | تأثیرگذاشته بر = <br /> | تأثیرپذیرفته از = <br /> | دانلود صوتی =<br /> | جوایز =<br /> |آثار=}}<br /> [[رده:نویسندگان و شاعران ایرانی]]<br /> <br /> <br /> '''سیدمجتبی آقابزرگ علوی،''' شهرت یافته به '''آقا بزرگ علوی''' و '''بزرگ علوی''' در ۱۳ بهمن ۱۲۸۳ در تهران متولد شد. بزرگ علوی نویسنده واقع‌گرا، سیاست‌مدار چپ‌گرا، روزنامه‌نگار نوگرا و استاد زبان فارسی ایرانی بود که بیش از چهار دهه را در آلمان زیست و به ترجمه، نقد و فرهنگ‌نامه‌نویسی پرداخت. او را همراه صادق هدایت و صادق چوبک، پدران داستان‌نویسی نوین ایرانی می‌دانند. بزرگ علوی به علت سکتهٔ قلبی در بیمارستان ''فریدریش هاین'' برلین بستری شد و سرانجام در روز ۲۸ بهمن ۱۳۷۵ در برلین درگذشت.&lt;ref&gt;[https://tahlilak.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C/ معرفی کتاب چشمهایش نوشته بزرگ علوی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی ==<br /> بزرگ علوی در ۱۳ بهمن ۱۲۸۲ در تهران و در خانه‌ پدربزرگش که از بازرگانان سرشناس تهران و از فعالان دوره‌ [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]] بود چشم به جهان گشود. پدربزرگش، حاج سیدمحمد صراف، نماینده‌ دوره‌ اول مجلس شورای ملی و از صنف تجار تهران بود. او بود که نام خانوادگی «علوی» را انتخاب کرد. حاج سیدمحمد صراف در سال‌های ابتدایی انقلاب مشروطه سه پسر خود را، که پرتو، حسین و فدایی نام داشتند، برای تحصیل به لوزان سوئیس و آلمان فرستاد که مورد اعتراض بازاریان مذهبی واقع شد؛ چراکه در نگاه آن‌ها نام فرنگ تداعی‌کننده‌ فساد و بی‌بندوباری و بی‌دینی بود. ابوالحسن علوی، پدر «بزرگ علوی» و فرزند ارشد حاج‌محمد از آزادی‌خواهان مشروطه‌خواه بود. محمدعلی جمالزاده، نویسنده‌ نامدار، در توصیفی از پدر «بزرگ علوی» در مطلبی با عنوان «به پاس دوستی ۷۰ ساله با دودمان علوی» در سال ۱۳۵۲ چنین می‌آورد: &lt;blockquote&gt;«ابوالحسن علوی پسر ارشد محمد علوی با آن‌که تاجرزاده بود، از همان دوران جوانی اهل ذوق و کمال و آزاد‌ی‌طلب بود و به همراهی حاج سیدنصرالله اخوی معروف مسافرتی هم به پاریس (در سال ۱۹۰۵) کرده بود. او از مشروطه‌طلبان دوآتشه و بسیار فعال و صمیمی به شمار می‌رفت و با پدرم سیدواعظ اصفهانی رفت و آمد داشت. او از مریدان خالص و فداکار پدرم محسوب می‌شد و پدر هم به او علاقه داشت. وی با پدرم و با چند تن از مشروطه‌طلبان خالص دیگر، از آن‌ جمله حاج سیدنصرالله اخوی که او نیز گویا در گوتینگن اقامت داشت، همسنگر بود. محمدعلی پسر چهارم هم داشت موسوم به پرتو علوی، اهل عرفان و فضل کمال است و در ادبیات امروزی مقام ممتازی دارد.»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://tavaana.org/fa/BozorgAlavi بزرگ علوی و چشمهایش]، سایت توانا&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === گروه ربعه ===<br /> [[پرونده:بزرگ علوی بیست سالگی.jpg|جایگزین=بزرگ علوی، پیش از نخستین سفرش به آلمان.|بندانگشتی|بزرگ علوی، پیش از نخستین سفرش به آلمان.]]<br /> بزرگ علوی به همراه برادرش مرتضی علوی در سال ۱۲۸۹ برای تحصیل راهی کشور آلمان می‌شود. مرتضی علوی یکی از رهبران حزب کمونیست ایران از سال ۱۳۰۰ بود که در «تصفیه‌ کبیر استالینی» کشته شد؛ تصفیه کبیر عنوانی است که بر تصفیه‌ حزب کمونیست شوروی در اتحاد جماهیر شوروی در اواخر دهه‌ ۱۹۳۰ نهاده شده است.<br /> <br /> می‌توان گفت افرادی چون بزرگ علوی و ایرج اسکندری و تقی ارانی که شماره‌های نخستین مجله‌ دنیا را منتشر کردند هر کدام به شکلی از شاگردان مرتضی علوی محسوب می‌شوند.<br /> <br /> بزرگ علوی در آلمان دوران دبیرستان را در شهرهای مختلف سپری کرد. در دوران اقامتش در آلمان چند اثر ادبی آلمانی را به زبان فارسی ترجمه کرد. پدرش در سال ۱۳۰۵ شکست تجاری خورد که موجب می‌شود دست به خودکشی بزند. یک سال پس از مرگ پدر، از دانشگاه مونیخ فارغ‌التحصیل شد و به ایران بازگشت.<br /> <br /> بزرگ علوی پس از بازگشت به تهران، تدریس را آغاز می‌کند. در همین سال‌ها است که با سه نفر دیگر یعنی صادق هدایت، مجتبی مینوی و مسعود فرزاد گروه «رَبعه» را تشکیل می‌دهند و بحث‌هایی درباره‌ ادبیات مدرن به راه می‌اندازند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === زندان ===<br /> بزرگ علوی در سال ۱۳۱۵ به اتهام داشتن افکار سوسیالیستی به همراه جمعی از همفکرانش به زندان افتاد. او در شهریور ۱۳۲۰ از زندان آزاد شد و از آن پس به فعالیت حزبی روی آورد. کتاب‌های «ورق‌پاره‌های زندان» و «پنجاه و سه نفر» در سال‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۲۱ انتشار می‌یابند.<br /> <br /> علوی را می‌توان یکی از بنیان‌گذاران حزب توده نیز دانست. او بار دیگر در سال ۱۳۲۷ به زندان افتاد و دو سال را در زندان ماند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === ترک ایران ===<br /> بزرگ علوی پس از برکناری محمد مصدق در دهم فروردین ۱۳۳۲ و در ۴۹ سالگی ایران را ترک می‌کند و در برلین شرقی سکونت می‌گزیند. در این دوره در دانشگاه هومبولت به عنوان استادیار اشتغال پیدا می‌کند و رشته ایران‌شناسی و زبان فارسی را در آن‌جا پایه‌گذاری می‌کند. علوی تا سن ۶۵ سالگی در این دانشگاه به کار مشغول می‌شود که از نتایج این دوره می‌توان به تدوین لغت‌نامه‌ فارسی-آلمانی با همکاری پروفسور یونکر اشاره کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === استادی در دانشگاه هومبولت ===<br /> علوی مدتی پیش از وقوع [[کودتای ۲۸ مرداد]] در ۱۰ فروردین ۱۳۳۲ در ۴۹ سالگی از ایران به آلمان رفت و تا هنگام وقوع [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی۵۷]] در برلین شرقی سکونت داشت. در سال ۱۳۳۵ ازدواج نمود. در این زمان در دانشگاه هومبولت به عنوان استادیار اشتغال یافته و مأموریت یافت در پایه‌گذاری رشته ایران‌شناسی و زبان فارسی شرکت نماید. در سال ۱۹۵۹ کرسی استادی دریافت کرد و تا سن ۶۵ سالگی (۱۹۶۹) در این دانشگاه به تحقیق و تدریس پرداخت. از جمله ثمرات این دوران تدوین لغت‌نامهٔ فارسی – آلمانی با همکاری پروفسور یونکر است.<br /> <br /> برخی از شاگردان مجرب او مانند پروفسور زوندومن و پروفسور لورنس در دانشگاه‌های برلین و بعضی دیگر در کتابخانه‌های آلمان مشغول فعالیت هستند او پس از بازنشستگی از کار دست نکشید و در کنار رسیدگی به رساله‌های دکترا و تحقیقات شاگردانش به پاسخگویی به سئوالات و جوابهای فراوان اهل فرهنگ می‌پرداخت و گاهی ساعت‌ها وقت صرف یافتن منابع و اسناد می‌کرد و دست رد به سینهٔ کسی نمی‌زد.<br /> <br /> از بین مجموعه داستان‌های کوتاه علوی، چمدان از همه مشهورتر است، که تأثیر به‌سزای روانشناسی فروید، در آن مشهود است. همچنین رمان چشمهایش (۱۹۵۲) از آثار بسیار معروف اوست، این رمان، اثری سخت مجادله‌انگیز است و دربارهٔ رهبر یک تشکیلات زیرزمینی انقلابی و زنی از طبقه مرفه که به او عشق می‌ورزد. علوی آثاری نیز به زبان آلمانی نگاشته‌ است که از آن جمله، «مبارزات ایران» و «تاریخچه و تحول ادبیات فارسی نوین» را می‌توان نام برد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === درگذشت ===<br /> [[پرونده:مزار بزرگ علوی.jpg|جایگزین=آرامگاه بزرگ علوی در برلین، آلمان|بندانگشتی|آرامگاه بزرگ علوی در برلین، آلمان]]<br /> مجتبی بزرگ علوی به علت سکته قلبی در بیمارستان فریدریش هاین برلین بستری شد و سرانجام در روز ۲۸ بهمن ۱۳۷۵ برابر با ۱۶ فوریه ۱۹۹۷ درگذشت. پیکر بزرگ علوی در گورستان کلمبیادام در شهر برلین به خاک سپرده شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.imna.ir/news/408527/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5%DB%B3-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C بزرگ علوی، یکی از ۵۳ نفر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آثار ==<br /> <br /> === چمدان ===<br /> نخستین مجموعه داستان‌های کوتاه برجستهٔ علوی است که نخست در ۱۳۱۳/ ۱۹۳۴م نشر شد. داستان‌های «چمدان»، «قربانی»، «عروس هزار داماد»، «تاریخچهٔ اتاق من»، «سرباز سربی»، «شیک‌پوش»، «رقص مرگ» را در ۲۵۴ صفحه در برمی‌گیرد. دو سال پس از نشر آن، علوی زندانی شد و تا ۱۳۲۰/ ۱۹۴۱م محکوم به زندان بود (تا پایان دوره رضاشاه). با نثری روان و ساده نگاشته شده‌ است.&lt;ref&gt;[https://forums.taakroman.ir/threads/5782/ بزرگ علوی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ورق پاره‌های زندان ===<br /> در ۱۳۲۰/ ۱۹۴۱م چاپ شد و آن را به خواهرش ''بدری علوی'' پیشکش داده‌ است؛ فداکارترین و از خود گذشته‌ترین زنی که در زندگی‌اش دیده‌ است. در دیباچه‌اش نوشته که عنوانِ ''ورق‌پاره‌های زندان'' «اسم بی‌مسمایی برای این یادداشت‌هایی که اغلب آن در زندان تهیه شده، نیست. در واقع اغلب آن‌ها روی ورق پاره، روی کاغذ قند، کاغذ سیگار اشنو یا پاکت‌هایی که در آن برای ما میوه و شیرینی می‌آوردند، نوشته شده‌ است؛ و این کار بدون مخاطره نبوده‌ است. در زندان اگر مداد و پاره کاغذی مأمورین زندان در دست ما می‌دیدند، جنایت بزرگی به‌شمار می‌رفت.» بر پایه این دیباچه، این کتاب نوشته‌های او در زندان است و برای توصیف شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران از تاریخ ایران نوشته شده‌ است حال آنکه خواندن و نوشتن در زندان‌، ممنوع بود.<br /> <br /> === چشم‌هایش ===<br /> رمان برجستهٔ علوی است و چاپ نخست آن در ۲۸۷ صفحه در سال ۱۳۳۱/ ۱۹۵۲م بود. آن را از معدود آثار داستانی فارسی می‌دانند که «در مرکز آن، یک زن با همهٔ احساسات و اندیشه‌هایش جای دارد.» این رمان ویژگی‌های خاصی دارد و داستان با محوریت زن خلق شده‌ است.<br /> <br /> دربارهٔ نقاشی سرشناس به نام «استاد ماکان» است که در تبعید می‌باشد، زیرا از مبارزان علیه استبداد رضاشاه پهلوی است. از آثارِ به‌جامانده‌اش، پرده‌ای است به نام چشمهایش؛ چشم‌های زنی که گویا رازی را پنهان می‌کند.<br /> <br /> راوی داستان که ناظم مدرسه و مدیر نمایشگاه نقاشی است، کنجکاو است که رازِ این چشمان را دریابد. تلاش می‌کند تا مدل آن تابلو را بیابد و دربارهٔ آن از استاد بپرسد. پس از چند سال، ناظم مُدل را پیدا می‌کند که فرنگیس نام دارد؛ در خانهٔ اعیانی فرنگیس، با او به گفتگو می‌نشیند.<br /> <br /> === سالاری‌ها ===<br /> ''سالاری‌ها'' از رمان‌های او، در اسفند ۱۳۵۴/ ۱۹۷۶م در برلین چاپ شد. دربارهٔ خاندانی است که بزرگشان برای خود در دورانی ''سالاری'' می‌کرده و از آن پس خانواده و خاندانش به سالاری شهرت یافته‌اند؛ خاندانی بزرگ و ثروتمند و پرآوازه، این امر باعث شده‌ است که آن‌هایی که به هر شکلی به این خاندان وابسته‌اند، نام خانوادگی خود را به سالاری تغییر دهند.<br /> <br /> === میرزا ===<br /> ''میرزا'' مجموعه داستان‌های کوتاه است که بزرگ علوی در طول ۱۵ سال اول زندگی در آلمان، نگاشت که شامل شش داستان کوتاه است. در ۱۳۵۷/ ۱۹۷۹م به‌دست انتشارات جاویدان در ۱۲۲ صفحه چاپ شد؛ تاریخ پایان آخرین داستانِ مجموعه، اسفند ۱۳۵۲/ ۱۹۷۴م بود.<br /> <br /> === موریانه ===<br /> چند سال پس از براندازی دولت شاهنشاهی ایران نوشته شد و ۱۳۶۸/ ۱۹۹۰م چاپ نخست آن در تهران بود. موریانه را رمان یا داستانی بلند می‌دانند که در آن، رویدادهای سال‌های پایانی دهه ۱۳۳۰/ دهه ۱۹۵۰ تا چند روز پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] از زبان یک مقام ساواک بیان می‌شود.<br /> <br /> === گیله‌مرد ===<br /> مجموعه داستان کوتاه است، شامل هشت داستان با عنوان‌های «گیله مرد»، «اجاره خونه»، «دزاشوب»، «یه‌ره‌نچکا»، «یک زن خوشبخت»، «رسوایی»، «خائن» و «پنج دقیقه پس از دوازده». نخست در ۱۳۷۶/ ۱۹۹۸م به‌دست انتشارات نگاه در تهران چاپ شد.<br /> <br /> داستان اصلی آن گیله‌مرد، روستایی گیلانی مبارزی است که به جنبش دهقانی می‌پیوندد و پس از هجوم مأموران و کشته شدن زنش به جنگل پناه می‌برد. شرح ماجرای سه مرد است، گیله مرد و دو محافظ او که وی را به فومن می‌برند و داستان در همین حرکت و اقامت در قهوه‌خانه نزدیک مقصد به تدریج باز می‌شود. دو مأمور تفنگ به دست در میان غرش باد و باران، گیله مرد را- که یک دهقان شورشی است- به فومن می‌برند تا تحویل پاسگاه دهند.<br /> <br /> === روایت ===<br /> آخرین رمان علوی است که نخست در ۱۳۷۷/ ۱۹۹۹م، دو سال پس از مرگش، در تهران چاپ شد. نویسنده در جمله‌های آغازین آن را نه قصه و نه رمان دانسته. «هیچ گونه حادثهٔ غریب و عجیبی در آن وجود ندارد. حکایت نیست، روایت است. سرگذشت نیست، تاریخچهٔ دورانی است که از روی نواری دربارهٔ رویدادهای زندگی انسانی رنج‌کشیده، نقل شده‌ است.» آن را آمیخته‌ای از رمان کلیددار، رمان عقیدتی و زندگی‌نامه خودنوشت دانسته‌اند.<br /> <br /> === آثار غیر داستانی ===<br /> [[پرونده:آثار بزرگ علوی.jpg|جایگزین=برخی آثار بزرگ علوی|بندانگشتی|برخی آثار بزرگ علوی]]<br /> بزرگ علوی کتاب ''حماسهٔ ملی ایران'' نوشتهٔ تئودور نولدکه، در ۱۳۱۲/ ۱۹۳۳م ''دوشیزهٔ اورلئان'' از فریدریش شیلر؛ در ۱۳۲۹/ ۱۹۵۰م ''باغ آلبانو'' از آنتون چخوف و ''کسب و کار میسیز وارن'' از جرج برنارد شاو را ترجمه کرد. همچنین برخی از آثار هدایت و آثار کلاسیک ایرانی را به آلمانی برگرداند و کتاب ''تاریخ و توسعهٔ ادبیات معاصر فارسی'' را در ۱۳۴۲/۱۹۶۳م به آلمانی نگاشت و با اچ. یونگر در تألیف ''فرهنگ فارسی-آلمانی'' (۱۳۴۴/۱۹۶۵م) همکاری داشت.&lt;ref&gt;[https://negahpub.com/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C/ زندگی و آثار بزرگ علوی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ادوار بندی آثار علوی ==<br /> آثار داستانی بزرگ علوی را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد؛ نخستین دوره تا ۱۳۲۰ را در برمی‌گیرد که علاقه نویسنده به طرح مسائل ژرف روانی و پیروی از شیوه نویسندگانی چون «آرتور شینسلر» و «اشتفان تسوایک» آشکار است. اثر نمونه این دوره مجموعه داستان چمدان است.<br /> <br /> دوره دوم از ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ است که وی آثاری را به عنوان نویسنده‌ای متعهد می‌نویسد. در این دوره بزرگ علوی به استقلال هنری می‌رسد و داستان‌هایی می‌آفریند که از نظر محتوا و ساختار نو هستند. در این آثار، دیگر از آدم‌های سودایی و روان‌نژند گذشته اثری نیست بلکه بیشتر قهرمانان او افرادی دلیر و تسلیم ناپذیرند که علیه بی‌عدالتی‌های اجتماعی دست به مبارزه می‌زنند. اثر نمونه این دوره داستان گیله مرد است.<br /> <br /> دوره سوم زمانی را در بر می‌گیرد که بزرگ علوی دور از ایران و زندگی در آلمان می‌نویسد. در این دوره وی سرخورده از دگرگونی‌های سیاسی، داستان‌هایی می‌نویسد که در آن ها بیشتر زندگی و سرنوشت فراریان سیاسی وصف می‌شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.bartarinha.ir/fa/news/827403/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%DA%AF%D8%B1%D8%A7 بیوگرافی بزرگ علوی؛ داستان نویسی واقع‌گرا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سبک و درونمایه آثار علوی ==<br /> پس از انقلاب مشروطه، رمان فارسی به عنوان یک نوع ادبی از نظر ساختاری از ادبیات روایی منثور کلاسیک متمایز شد و سبب به کارگیری یک شکل جدید ادبی با ساختاری متفاوت شد که با ورود شخصیت‌های تازه به عرصه ادبیات، توجه به هویت و فردیت اشخاص و نیز توجه به واقعیت‌ها و رویدادهای روزمره، هدفی انتقادی را دنبال می‌کرد.<br /> <br /> بزرگ علوی از جمله نویسندگان و بزرگان داستان‌نویسی نو در ایران به حساب می‌آید که سعی کرد با توجه به واقعیت‌ها و متاثر از رویدادهای روزمره بنویسد. توانمندی‌های وی در نویسندگی و به ویژه در بیان ویژگی‌های ظاهری، روحی و رفتار و گفتار شخصیت‌ها، بارز و آشکار است؛ اگر چه گاهی توجه بیش از حد او به پردازش یک شخصیت، سایرین را در سایه قرار می‌دهد.<br /> <br /> در داستان‌های علوی شخصیت‌ها در محوری طبقاتی قرار می‌گیرند چرا که علوی دارای نگرش واقع‌گرایانه (رئالیستی) است. وی به مانند بیشتر هم‌نسلی‌هایش زیر تاثیر شدید انقلاب اکتبر روسیه قرار گرفته است اما قهرمان داستان‌هایش اغلب از لایه‌های روشنفکران جامعه‌اند. این ویژگی خط فاصلی میان کارهای علوی و برخی پرچم‌داران رئالیسم اجتماعی می‌کشد. همچنین ذهنیت علوی در ۲ شاخه سیاست و ادبیات به وحدت می‌رسند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9_%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B4&diff=94747 2026-11-04T09:23:04Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه = ۳۰۰px<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ = فیزیکدان و برنده جایزه نوبل فیزیک<br /> | نام = بری بریش<br /> | تصویر = Barry_Barish.jpg<br /> | اندازه تصویر = ۲۵۰px<br /> | عنوان تصویر = بری بریش، برنده نوبل فیزیک ۲۰۱۷<br /> | زادروز = ۲۷ ژانویه ۱۹۳۶<br /> | زادگاه = اوماها، نبراسکا، ایالات متحده<br /> | ملیت = آمریکایی<br /> | تابعیت = آمریکایی<br /> | تحصیلات = دانشگاه برکلی (دکترا)<br /> | پیشه = فیزیکدان تجربی، استاد دانشگاه<br /> | شناخته‌شده برای = رهبری پروژه LIGO و ثبت مستقیم امواج گرانشی<br /> | نقش‌های برجسته = برنده نوبل فیزیک ۲۰۱۷ · استاد کالتک<br /> | جوایز = جایزه نوبل فیزیک (۲۰۱۷)<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''بری کلارک بریش'''، (انگلیسی: '''Barry Clark Barish''') (زادهٔ ۲۷ ژانویه ۱۹۳۶) فیزیکدان تجربی آمریکایی و استاد مؤسسه فناوری کالیفرنیا (کالتک) است. او به‌خاطر رهبری پروژه LIGO و مشارکت در اولین ثبت مستقیم امواج گرانشی شهرت دارد و در سال ۲۰۱۷ جایزه نوبل فیزیک را دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/barish/biographical/|عنوان=Barry C. Barish – Biographical|وبگاه=NobelPrize.org|تاریخ بازبینی=۱۶ اوت ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;<br /> == زندگی اولیه ==<br /> بری بریش در ۲۷ ژانویه ۱۹۳۶ در اوماها، نبراسکا متولد شد و در لس‌آنجلس بزرگ شد. او فیزیک را در دانشگاه برکلی خواند و دکترای خود را از همان دانشگاه دریافت کرد. سپس به کالتک پیوست.&lt;ref name=&quot;nobel&quot; /&gt;<br /> == فعالیت علمی ==<br /> در سال ۱۹۹۴، بریش رهبری پروژه LIGO (رصدخانه امواج گرانشی لیزری) را بر عهده گرفت و آن را از یک آزمایش کوچک به بزرگ‌ترین پروژه فیزیک تجربی تاریخ تبدیل کرد. در سال ۲۰۱۵، اولین ثبت مستقیم امواج گرانشی ناشی از ادغام دو سیاه‌چاله با موفقیت انجام شد. این کشف تأیید مهمی بر پیش‌بینی‌های نسبیت عام اینشتین بود.<br /> == دریافت جایزه نوبل فیزیک ==<br /> در سال ۲۰۱۷، بری بریش همراه با کیپ تورن و راینر وایس، جایزه نوبل فیزیک را برای نقش تعیین‌کننده در رصدخانه LIGO و مشاهده امواج گرانشی دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;nobel&quot; /&gt;<br /> == فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی ==<br /> بریش از همکاری علمی بین‌المللی بزرگ‌مقیاس و علم باز حمایت می‌کند.<br /> === حمایت از مقاومت ایران ===<br /> بری بریش امضاکننده بیانیه ۱۱۳ برنده جایزه نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) و نامه ۸۰ برنده نوبل (آوریل ۲۰۲۴) در حمایت از مقاومت ایران است.&lt;ref name=&quot;iran&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.ncr-iran.org/en/news/human-rights/nobel-laureates-urge-action-on-iran-as-114-signatories-condemn-killings-and-execution-surge/|عنوان=Nobel Laureates Urge Action on Iran|وبگاه=NCR-Iran|تاریخ بازبینی=۱۶ اوت ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==<br /> [[رده:برندگان جایزه نوبل حامی مقاومت ایران]]</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%AF%DB%8C&diff=94746 2026-11-04T09:21:59Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه|نام_شخص=برهان اسدی|تصویر=|عرض_تصویر=|توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری ۱۴۰۴، برهان اسدی|تاریخ_تولد=حدوداً ۳۲ ساله|محل_تولد=روستای اینگجه سلماس، استان آذربایجان غربی|تاریخ_مرگ=۱۷ دی ۱۴۰۴|ملیت=ایرانی|محل_مرگ=تهران|مدفن=|علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به سر|شناخته‌شده برای=جان باختن در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|همسر=|والدین=}}'''برهان اسدی'''، (جان‌باخته ۱۷دی‌ماه ۱۴۰۴) شهروند ۳۲ ساله اهل شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی، یکی از جان‌باختگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] بود. او در روز چهارشنبه ۱۷ دی ۱۴۰۴، در جریان تظاهرات مردمی در تهران، بر اثر شلیک مستقیم گلوله به سر توسط نیروهای سرکوبگر حکومتی جان باخت. گزارش‌های سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، شبکه حقوق بشر کردستان و منابع محلی تأیید کرده‌اند که برهان اسدی برای شرکت در اعتراضات به تهران سفر کرده بود و در خیابان‌های پایتخت هدف تیراندازی مستقیم قرار گرفت.<br /> [[رده:جان‌باختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ از ۷ دی‌ماه با اعتصاب گسترده کسبه تهران آغاز شد و به سرعت به سراسر کشور گسترش یافت. ریشه این خیزش در بحران‌های عمیق اقتصادی، تورم افسارگسیخته، سقوط ارزش ریال به بیش از ۱۴۰ هزار تومان و نارضایتی گسترده از حاکمیت بود. در تهران، معترضان با شعارهای ضد حکومتی به خیابان‌ها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت شدید پاسخ دادند.<br /> <br /> == نحوه جان‌باختن ==<br /> جان باختن برهان اسدی به عنوان شهروندی از مناطق غربی که به پایتخت آمده بود، نمادی از فراگیر شدن قیام و مشارکت شهروندان از استان‌های دور شد. مراسم خاکسپاری او در فضایی سنگین امنیتی برگزار شد و خانواده‌اش تحت فشار نهادهای حکومتی قرار گرفتند. <br /> <br /> برهان اسدی، شهروند ۳۲ ساله اهل شهرستان سلماس از توابع استان آذربایجان غربی، در روز چهارشنبه ۱۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] در تهران، بر اثر شلیک مستقیم گلوله به سر توسط نیروهای حکومتی جان باخت.&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-71 سلماس؛ کشته شدن برهان اسدی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی در تهران - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/2026/01/17/p46107 سلماس؛ کشته شدن برهان اسدی در اعتراضات تهران - شبکه حقوق بشر کردستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های حقوق بشری، برهان اسدی برای شرکت در اعتراضات به تهران سفر کرده بود و در خیابان‌های مرکزی پایتخت هدف تیراندازی مستقیم قرار گرفت. منابع محلی او را شهروندی عادی و شجاع توصیف کرده‌اند که برای اعتراض به شرایط معیشتی و تبعیض‌های قومی به خیابان آمده بود.&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-71 سلماس؛ کشته شدن برهان اسدی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی در تهران - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مراسم خاکسپاری برهان اسدی در سلماس در فضایی امنیتی برگزار شد و نهادهای حکومتی خانواده را تحت فشار قرار دادند تا از تجمع جلوگیری شود.<br /> <br /> == زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴، ریشه در بحران عمیق اقتصادی، معیشتی و حکمرانی دارد که طی ماه‌های اخیر با سقوط مستمر ارزش پول ملی، جهش نرخ ارز به بیش از ۱۴۰ هزار تومان، افزایش تورم، رکود گسترده بازار و کاهش شدید قدرت خرید شهروندان تشدید شده است. اعتراضات از اعتصاب بازار تهران در روز نخست (۷ دی ۱۴۰۴) آغاز شد و به سرعت به اعتراضات در دیگر اقشار جامعه در شهرهای مختلف گسترش یافت.<br /> <br /> طی روزهای بعدی، اعتراضات به شکل تجمعات خیابانی، راهپیمایی‌ها و پیوستن شهروندان از استان‌های دور ادامه پیدا کرد. سفر شهروندان از مناطق غربی مانند سلماس به تهران برای شرکت در اعتراضات، نشان‌دهنده فراگیر شدن قیام بود.<br /> <br /> واکنش [[نیروی انتظامی|نیروهای انتظامی]] و امنیتی با افزایش حضور نیروها، استفاده از گاز اشک‌آور، تیراندازی مستقیم و بازداشت گسترده شهروندان همراه بوده که منجر به کشته‌شدگان و زخمی‌های متعدد شد. جان باختن شهروندانی مانند برهان اسدی از سلماس در تهران، نشان‌دهنده عمق مشارکت مردمی از سراسر کشور بود.<br /> <br /> تا میانه دی‌ماه، گزارش‌های حقوق بشری از شناسایی ده‌ها شهید خبر می‌دهند. این اعتراضات بیانگر عمق نارضایتی‌های انباشته در جامعه ایران است و ادامه آن اراده مردم برای تغییر را نشان می‌دهد.&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-71 سلماس؛ کشته شدن برهان اسدی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی در تهران - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/2026/01/17/p46107 سلماس؛ کشته شدن برهان اسدی در اعتراضات تهران - شبکه حقوق بشر کردستان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ویژگی‌های کلیدی اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> <br /> * تمرکز اصلی بر نفی حاکمیت [[ولایت فقیه]] و شخص رهبر آن (شعارهای «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر اصل ولایت فقیه»)<br /> * گستردگی جغرافیایی بی‌سابقه: درگیری اعتراضی در بیش از ۱۹۰ شهر<br /> * شکل‌گیری خودجوش ضرورت «سازماندهی در حین نبرد» به عنوان یک نیاز فوری و درونی<br /> * روشنگری و مرزبندی قاطع با هرگونه دیکتاتوری (گذشته و آینده) و محدودسازی امکان مصادره توسط نیروهای واپس‌گرا<br /> * اتکای آگاهانه به نیروی درونی جامعه و آزادسازی انرژی اجتماعی عظیم<br /> * تثبیت جهت‌گیری استراتژیک بازگشت‌ناپذیر به سوی سرنگونی حاکمیت<br /> <br /> در مقابل این خیزش، حاکمیت با حداکثر سطح خشونت (هزاران کشته،‌ مجروح و بازداشت‌شده) پاسخ داد؛ اما همین شدت سرکوب نه‌تنها مردم را عقب نراند، بلکه عزم بازگشت‌ناپذیر برای پایان دادن به نظام ولایت فقیه را در لایه‌های مختلف جامعه عمیق‌تر و پایدارتر کرد.<br /> <br /> قیام دی ۱۴۰۴ به عنوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران، اصالت، مشروعیت و توقف‌ناپذیری خود را هم در داخل کشور و هم در سطح جهانی به ثبت رساند و امید به امکان تغییر بنیادین را در میان بخش بزرگی از جامعه ایران و حامیان بین‌المللی آن تقویت کرد.&lt;ref&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%A2%D9%86 ویژگی‌های قیام دی ۱۴۰۴ و معنای استراتژیک آن]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94744 2026-11-04T09:21:08Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{نوار جانبی<br /> | name = انرژی هسته‌ای در ایران<br /> | bodyclass = vcard hlist<br /> | pretitle = <br /> | title = برنامه هسته‌ای ایران<br /> | image = [[پرونده:برنامه‌ی هسته‌ای ایران؛1.JPG|300px]]<br /> | heading1 = سال‌شمار هسته‌ای ایران<br /> | content1 =<br /> | heading2 = تأسیسات هسته‌ای ایران<br /> | content2 =<br /> * تأسیسات آب سنگین اراک، اراک<br /> * تأسیسات فرآوری اورانیوم اصفهان، اصفهان<br /> * نیروگاه هسته‌ای بوشهر، بوشهر<br /> *نیروگاه هسته‌ای دارخوین، دارخوین<br /> * تأسیسات هسته‌ای فردو، فردو<br /> * تأسیسات هسته‌ای نطنز، نطنز<br /> | heading3 = سازمان‌ها<br /> | content3 =<br /> * سازمان انرژی اتمی ایران<br /> * آژانس بین‌المللی انرژی اتمی<br /> * جنبش عدم تعهد<br /> * گروه ۵+۱<br /> | heading4 = توافق‌نامه‌های بین‌المللی<br /> | content4 =<br /> * پیمان‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، پیمان‌نامهٔ منع گسترش<br /> * پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، پروتکل الحاقی<br /> * توافق موقت ژنو بر روی برنامه هسته‌ای ایران، توافق موقت ۲۰۱۳ ژنو<br /> * تفاهم هسته‌ای لوزان، توافق آغازین آوریل ۲۰۱۵، لوزان<br /> * برنامه جامع اقدام مشترک، توافق نهایی ژوئیه ۲۰۱۵، وین <br /> ** مذاکرات هسته‌ای ایران|مذاکرات<br /> | heading5 = شخصیت‌ها<br /> | content5 =<br /> * تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران، مذاکره‌کنندگان هسته‌ای ایران<br /> | heading6 = مرتبط<br /> | content6 =<br /> * ایران و سلاح‌های کشتار جمعی<br /> * تحریم‌ها علیه ایران<br /> * تلاش آمریکا برای خروج از برجام<br /> * علل خروج آمریکا از برجام<br /> * فهرست قطعنامه‌های سازمان ملل متحد درباره ایران<br /> * روابط ایالات متحده آمریکا و ایران<br /> * دیدگاه‌ها درباره برنامه هسته‌ای ایران<br /> * الگو تحریم‌ها علیه ایران<br /> | below = <br /> }}<br /> '''برنامه هسته‌ای ایران'''، پروژه‌ای است که از دهه ۱۹۵۰، با هدف اعلام‌شده‌ی تولید انرژی و تحقیقات صلح‌آمیز، آغاز شد و پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضد سلطنتی۱۳۵۷ (۱۹۷۹ م.)]]، به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات سیاست بین‌الملل تبدیل گردید. این برنامه، که در ابتدا با حمایت ایالات متحده تحت ابتکار «اتم برای صلح» شکل گرفت، <br /> <br /> پس از افشای فعالیت‌های مخفی در دهه ۲۰۰۰، و نگرانی‌ها از احتمال توسعه تسلیحات هسته‌ای، تحت نظارت شدید آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) و تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفت. [[برنامه جامع اقدام مشترک|توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ (برجام)]]، خروج آمریکا در ۲۰۱۸، و پیشرفت‌های فنی ایران تا سال ۲۰۲۵، از جمله غنی‌سازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد، این برنامه را به یک چالش جهانی تبدیل کرده است. <br /> [[رده:برنامه هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی]]<br /> برنامه هسته‌ای ایران و بررسی تاریخچه، پیشرفت‌های فنی، چارچوب‌های حقوقی، نقش افشاگری‌ها، تحریم‌ها، ابعاد نظامی، و پیامدهای سیاسی و امنیتی این برنامه، چالشی جهانی است که در وضعیت کنونی در سال ۲۰۲۵، تمامی نگاه‌ها را به سمت خود جلب کرده است و تصمیم‌گیری‌های خطیری را از جانب مناصب عالی حکومتی ایران، آمریکا و کشورهای غرب، به همراه خواهد داشت.<br /> ==تاریخچه و زمینه==<br /> برنامه هسته‌ای ایران، ریشه در دهه ۱۹۵۰، دارد، زمانی که ایالات متحده تحت برنامه «اتم برای صلح»، که توسط رئیس‌جمهور دوایت آیزنهاور در سال ۱۹۵۳، معرفی شد، همکاری هسته‌ای با ایران را آغاز کرد. در سال ۱۹۵۷، توافق‌نامه‌ای بین دو کشور امضا شد که منجر به تحویل یک رآکتور تحقیقاتی ۵ مگاواتی به دانشگاه تهران در سال ۱۹۶۷، گردید. <br /> <br /> این رآکتور طراحی‌شده توسط شرکت آمریکایی AMF، با اورانیوم غنی‌شده کار می‌کرد و برای آموزش و تحقیقات علمی استفاده می‌شد. [[محمدرضا پهلوی]] این برنامه را بخشی از پروژه مدرنیزاسیون و نمایش قدرت منطقه‌ای ایران در نظر داشت.[[پرونده:نیروگاه بوشهر.jpg|جایگزین=نیروگاه اتمی بوشهر|بندانگشتی|300x300px|نیروگاه اتمی بوشهر]]در دهه ۱۹۷۰، با افزایش درآمدهای نفتی، جمهوری اسلامی اهداف بلندپروازانه‌تری را دنبال کرد. سازمان انرژی اتمی رژیم (AEOI) در سال ۱۹۷۴، تحت رهبری اکبر اعتماد تأسیس شد و برنامه‌ای برای تولید ۲۳٬۰۰۰ مگاوات برق هسته‌ای تا پایان قرن بیستم تدوین گردید. <br /> <br /> قراردادهایی با شرکت زیمنس آلمان برای ساخت نیروگاه بوشهر و با اورودیف (Eurodif) فرانسه برای تأمین اورانیوم غنی‌شده امضا شد و ایران ۱٫۱۸ میلیارد دلار در اورودیف، سرمایه‌گذاری کرد و سهمی ۱۰ درصدی به دست آورد. اما [[انقلاب ضد سلطنتی]] در سال ۱۳۵۷، این همکاری‌ها را متوقف کرد. <br /> <br /> حکومت جدید، تحت سلطه‌ی [[روح‌الله خمینی]]، این برنامه را به‌عنوان نمادی از وابستگی به غرب رد کرد. شرکت زیمنس کار روی نیروگاه اتمی بوشهر را در حالی متوقف کرد که یک رآکتور ۵۰ درصد و دیگری ۸۵ درصد تکمیل شده بود و تأمین سوخت از سوی آمریکا و فرانسه نیز قطع شد.<br /> <br /> [[جنگ ایران و عراق]] در (۱۹۸۰–۱۹۸۸) توسعه این برنامه را برای یک دهه به تعویق انداخت، اما در سال ۱۹۸۱، AEOI فعالیت خود را از سر گرفت و برنامه احیای نیروگاه‌های هسته‌ای آغاز شد، که زمینه‌ساز مراحل بعدی این پروژه شد.&lt;ref&gt;[https://www.stimson.org/2023/irans-nuclear-program-has-a-long-history-of-advances-setbacks-and-diplomatic-pauses/ Iran’s Nuclear Program: A History of Advances, Setbacks and     Diplomatic Pauses&quot; - Stimson Center]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-g-n/iran &quot;Nuclear Power in Iran&quot; - World Nuclear Association]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unitedagainstnucleariran.com/irans-nuclear-program-overview &quot;Iran’s Nuclear Program Overview&quot; United Against Nuclear Iran]&lt;/ref&gt;<br /> ==پیشرفت‌های فنی==<br /> پس از توقف دهه ۱۹۸۰، رژیم ایران در اواخر این دهه، برنامه را با شرکای جدید احیا کرد. در سال ۱۹۹۵، توافقی با روسیه برای تکمیل نیروگاه بوشهر (رآکتور VVER-1000، ۱۰۰۰ مگاوات) امضا شد که در سال ۲۰۱۱، به بهره‌برداری رسید.<br /> <br /> رژیم ایران، همچنین بصورت مخفیانه زیرساخت‌های داخلی برنامه هسته‌ای خود را توسعه داد، که می‌توان برای مثال به این‌ تاسیسات که برخی از آنها توسط شورای ملی مقاومت افشا شدند، اشاره نمود. &lt;ref&gt;[https://www.nti.org/analysis/articles/iran-nuclear-facilities/]'''Iran Nuclear Facilities'''&lt;/ref&gt;<br /> <br /> * تأسیسات آب سنگین اراک<br /> <br /> مجتمع آب سنگین اراک (IR-40) یک رآکتور 40 مگاواتی است که برای تولید آب سنگین و تحقیقات هسته‌ای طراحی شده است. نگرانی‌های غرب درباره تولید احتمالی پلوتونیوم باعث شد در برجام، قلب رآکتور تغییر طراحی بشود.<br /> <br /> * تأسیسات فرآوری اورانیوم اصفهان<br /> <br /> مرکز فن‌آوری هسته‌ای اصفهان، کیک زرد را به گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF6) تبدیل می‌کند که برای غنی‌سازی استفاده می‌شود. این تأسیسات نقش کلیدی در چرخه سوخت هسته‌ای ایران دارد.<br /> <br /> * نیروگاه هسته‌ای دارخوین<br /> <br /> نیروگاه دارخوین در نزدیکی اهواز قرار دارد و برای تولید برق با رآکتور بومی 300 مگاواتی طراحی شده است. این پروژه هنوز در مراحل اولیه است و پیشرفت آن کند بوده است.<br /> <br /> * [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> <br /> تأسیسات فردو، نزدیک بقم، برای غنی‌سازی اورانیوم درعمق کوه ساخته شده است و تا سال 2009، مخفی بود و پس از برجام، به مرکز تحقیقاتی محدود شد، ولی رژیم بعداً غنی‌سازی 20 درصدی را،در همین تاسیسات، از سر گرفت.<br /> <br /> * [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> <br /> نطنز اصلی‌ترین مرکز غنی‌سازی اورانیوم رژیم است که با سانتریفیوژهای پیشرفته کار می‌کند. این سایت به دلیل حساسیتش بارها هدف حملات سایبری و فیزیکی قرار گرفته است.<br /> <br /> تأسیسات نطنز برای غنی‌سازی اورانیوم با سانتریفیوژ و رآکتور آب سنگین اراک برای تولید پلوتونیوم طراحی شد. تا اواسط دهه ۲۰۰۰، تعداد سانتریفیوژها در نطنز به بیش از ۵٬۰۰۰ دستگاه رسید و در سال ۲۰۰۹، سطح غنی‌سازی به سطحی فراتر از نیاز تولید برق، تا ۲۰ درصد افزایش یافت.<br /> <br /> اما رژیم ایران،با استفاده از سانتریفیوژهای پیشرفته‌تر IR-6 و IR-8، تا آوریل ۲۰۲۵، غنی‌سازی را به ۶۰ درصد رساند و ذخایر اورانیوم غنی‌شده‌اش، به میزانی بسیار فراتر از حد ۳۰۰ کیلوگرم مجاز در برجام به بیش از ۴٬۰۰۰ کیلوگرم رسیده است. تأسیسات زیرزمینی فردو نیز در حال فعالیت است و رآکتور اراک، که قرار بود بازطراحی شود، همچنان در برنامه‌ی این رژیم است. این پیشرفت‌ها رژیم را به «آستانه هسته‌ای» (nuclear threshold) یعنی توانایی تولید مواد تسلیحاتی در زمان کوتاه، نزدیک کرده است.&lt;ref&gt;[https://isis-online.org/nuclear-weapons-programs Iran’s Nuclear Program: Status Update 2025&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaea.org/newscenter/focus/iran &quot;Iran’s Nuclear Program and the IAEA&quot;]&lt;/ref&gt;<br /> ==افشاگریهای شورای ملی مقاومت ایران؛ واکنش‌های بین‌المللی==<br /> [[پرونده:افشاگری اتمی شورای ملی مقاومت ایران 2.jpg|جایگزین=خانم سونا صمصامی و آقای علیرضا جعفرزاده|بندانگشتی|افشاگری اتمی شورای ملی مقاومت|311x311پیکسل]]مهم‌ترین نقش [[شورای ملی مقاومت ایران]] در [[افشاگری‌های اتمی مقاومت ایران|افشای برنامه هسته‌ای]] جمهوری اسلامی به اوت ۲۰۰۲، برمی‌گردد زمانی‌که این گروه در یک کنفرانس مطبوعاتی در واشنگتن اعلام کرد، ایران دو تأسیسات مخفی هسته‌ای در نطنز (برای غنی‌سازی اورانیوم) و اراک (برای تولید آب سنگین) ساخته است و به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) گزارش نشده است. <br /> <br /> این افشاگری‌ها، که بعدها توسط تصاویر ماهواره‌ای تأیید شد، نشان داد که رژیم در حال توسعه توانایی غنی‌سازی اورانیوم در سطحی فراتر از نیازهای صلح‌آمیز است.<br /> <br /> گزارش آژانس IAEA در نوامبر ۲۰۰۳، تأیید کرد که جمهوری اسلامی به مدت ۱۸ سال برخی فعالیت‌های هسته‌ای خود را، مانند آزمایش‌های مرتبط با جداسازی پلوتونیوم و غنی‌سازی اورانیوم با لیزر از آژانس مخفی نگه داشته بود.<br /> <br /> این افشاگری‌ها موجی از نگرانی‌های بین‌المللی را به دنبال داشت؛ در حالی که جمهوری اسلامی این اتهامات را رد کرد و مدعی شد که این فعالیت‌ها صرفاً برای تولید سوخت رآکتورها و تحقیقات پزشکی است. در سال ۲۰۰۳، رژیم تحت فشار بین‌المللی پروتکل الحاقی معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT) را که به بازرسان IAEA اجازه بازرسی‌های سرزده را می‌داد، امضا کرد اما این تعهد در سال ۲۰۰۶، لغو شد.<br /> <br /> شورای ملی مقاومت ایران (NCRI)، دست‌کم پنج افشاگری بزرگ انجام داد:<br /> <br /> ۱. اوت ۲۰۰۲: اعلام وجود تأسیسات مخفی نطنز و اراک، که توسط تصاویر ماهواره‌ای و گزارش آژانس IAEA (نوامبر ۲۰۰۳) تأیید شد و نشان داد ایران ۱۸ سال فعالیت‌هایش را مخفی کرده بود.<br /> <br /> ۲. دسامبر ۲۰۰۶: افشای تأسیسات زیرزمینی فردو، که بعداً در ۲۰۰۹، اعلام رسمی شد.<br /> <br /> ۳. نوامبر ۲۰۱۷: افشای فعالیت سازمان سپند در توسعه چاشنی‌های انفجاری.<br /> <br /> ۴. اکتبر ۲۰۲۰: افشای سایت‌های سرخه حصار و آباده برای آزمایش‌های تسلیحاتی.<br /> <br /> ۵. دسامبر ۲۰۲۴: افشای توسعه کلاهک‌های هسته‌ای برای موشک‌های با برد ۳٬۰۰۰ کیلومتر (این گزارش همراه با اسامی متخصصان و جزئیات سایت‌های موشکی در شاهرود و سمنان ارائه شد).&lt;ref&gt;[https://www.armscontrol.org/factsheets/timeline-nuclear-diplomacy-iran-1967-2023 Timeline of Nuclear Diplomacy with Iran, 1967-2023]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.congress.gov/crs-product/R40094 Iran’s Nuclear Program: Tehran’s Compliance with International Obligations]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://mei.edu/publications/irans-nuclear-messaging-campaign Iran’s nuclear messaging campaign]&lt;/ref&gt;<br /> ==مذاکرات و توافق هسته‌ای (برجام)==<br /> [[پرونده:برجام.jpg|جایگزین=مذاکرات اتمی|بندانگشتی|مذاکرات اتمی]]مذاکرات از ۲۰۰۳، با کشورهایE3 (بریتانیا، فرانسه، آلمان) آغاز گردید و در اکتبر ۲۰۰۳، به «توافق تهران» منجر شد و جمهوری اسلامی غنی‌سازی را موقتاً تعلیق کرد. این تعلیق در ۲۰۰۵، پایان یافت و شورای امنیت، بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰، شش قطعنامه تصویب کرد. <br /> <br /> مذاکرات جامع با کشورهای ۵+۱ (آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه، چین، آلمان) در ۲۰۱۳، شروع شد و درتاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، به برجام «برنامه جامع اقدام مشترک» ([[برجام|JCPOA]]) منتهی شد.<br /> <br /> طبق مفاد برجام، ایران پذیرفت:<br /> *تعداد سانتریفیوژهای خود را از حدود ۱۹٬۰۰۰ به ۶٬۱۰۴ دستگاه کاهش دهد و تنها از مدل‌های قدیمی‌تر (IR-1) استفاده کند.<br /> *غنی‌سازی اورانیوم را به سطح ۳٫۶۷ درصد محدود کند و ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را از ۱۰٬۰۰۰ کیلوگرم به ۳۰۰ کیلوگرم کاهش دهد.<br /> *رآکتور آب سنگین اراک را بازطراحی کند تا قابلیت تولید پلوتونیوم تسلیحاتی نداشته باشد.<br /> *به بازرسان آژانس (IAEA) اجازه دسترسی گسترده‌تری، برای نظارت بر تأسیسات هسته‌ای بدهد.<br /> در مقابل، تحریم‌های هسته‌ای لغو شد. اما خروج آمریکا از برجام در دولت ترامپ در سال ۲۰۱۸، و متقابلاً کاهش تعهدات رژیم از سال ۲۰۱۹، این توافق را تضعیف کرد.&lt;ref&gt;[https://www.cfr.org/backgrounder/what-iran-nuclear-deal What Is the Iran Nuclear Deal]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.congress.gov/crs-product/IF12106 Iran and Nuclear Weapons Production]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.iiss.org/de-DE/publications/strategic-comments/2024/11/irans-weakened-position-and-the-status-of-its-nuclear-option/ Iran’s weakened position and the status of its nuclear option]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از خروج یکجانبه آمریکا از برجام در ماه مه ۲۰۱۸، وضعیت این توافق بین‌المللی پیچیده شد. در این میان، اتحادیه اروپا و دیگر کشورهای باقی‌مانده در برجام (چین، روسیه و بریتانیا، فرانسه و آلمان به عنوان تروئیکای اروپا) تلاش کردند تا این توافق را حفظ کنند.<br /> <br /> اتحادیه اروپا به شدت از برجام حمایت کرد و آن را دستاوردی مهم برای منع اشاعه هسته‌ای و ثبات منطقه‌ای می‌دانست. تروئیکای اروپا تلاش‌های دیپلماتیک گسترده‌ای را برای متقاعد کردن رژیم ایران، به ماندن در برجام و یافتن راهی برای جبران خسارات اقتصادی ناشی از تحریم‌های آمریکا انجام داد. <br /> <br /> به منظور تسهیل تجارت با رژیم ایران، بدون نقض تحریم‌های آمریکا، اتحادیه اروپا سازوکار مالی اینستکس (INSTEX) را ایجاد کرد و با برگزاری مذاکرات مستمر با رژیم برای باقی ماندن آن در برجام وتاکید بر پایبندی آن به تعهدات برجامی و انتقاد به سیاست‌های آمریکا در قبال برجام، تلاش کرد تا از فروپاشی برجام جلوگیری کند.<br /> <br /> به طور کلی پس از خروج آمریکا، اتحادیه اروپا، چین و روسیه تلاش کردند تا با حفظ کانال‌های دیپلماتیک و ارائه راهکارهای عملی، رژیم ایران را در برجام نگه دارند و از فروپاشی آن جلوگیری کنند.<br /> <br /> اما از سوی دیگر رژیم ایران به دلیل عدم جبران خسارت‌ وعده‌های داده شده در برجام، به تدریج و در چند گام، از تعهدات اصلی خود در برجام کاست. این اقدامات شامل افزایش سطح غنی‌سازی اورانیوم، افزایش ذخایر اورانیوم غنی‌شده، استفاده از سانتریفیوژهای پیشرفته‌تر و توقف برخی بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود. <br /> <br /> این اقدامات در دولت [[ابراهیم رئیسی]] از یک‌سو با عدم شفافیت کافی با آژانس و استفاده ازاهرم هسته‌ای، تغییر مواضع مذاکره کنندگان و تاخیر در تصمیم گیری‌های نهایی، ارتباط دادن مسایل غیرهسته‌ای، مانند مسایل منطقه و برنامه موشکی و از جانب دیگر مطالبات فرابرجامی، مانند عدم خروج مجدد آمریکا از برجام، رفع کامل تحریم‌ها و بسته شدن پرونده‌های پادمانی آژانس، افزایش یافت. <br /> <br /> اما این اقدامات رژیم، ازجانب طرف‌های غربی به‌عنوان نقض تعهدات و تغییر تاکتیکی برای کسب امتیازات بیشتر تلقی شده است و از سوی دیگر، باعث افزایش بی‌اعتمادی بین طرفین، پیچیده‌تر شدن روند مذاکرات و عدم دستیابی به یک توافق پایدار، برای احیای برجام شده است.<br /> <br /> === '''تیم‌های مذاکره کننده هسته‌ای''' ===<br /> تیم‌های مذاکره‌ کننده هسته‌ای رژیم ایران و طرف مقابل از سال ۲۰۱۵ تا آوریل ۲۰۲۵ به صورت خلاصه و با ذکر سال آمده است:<br /> <br /> '''رژیم ایران:'''<br /> <br /> * دولت [[حسن روحانی]] (۲۰۱۳-۲۰۲۱): <br /> <br /> ۲۰۱۵-۲۰۲۱ <br /> <br /> رئیس تیم: محمدجواد ظریف (وزیر امور خارجه)<br /> <br /> اعضای ارشد: سید عباس عراقچی (معاون وزیر امور خارجه)، مجید تخت‌ روانچی (معاون وزیر امور خارجه تا ۲۰۱۹)، علی‌اکبر صالحی (رئیس سازمان انرژی اتمی)<br /> <br /> * دولت [[ابراهیم رئیسی]] (از ۲۰۲۱): <br /> <br /> ۲۰۲۱-۲۰۲۵ <br /> <br /> رئیس تیم: [[حسین امیرعبداللهیان]] (وزیر امور خارجه)<br /> <br /> مذاکره‌کننده ارشد: علی باقری کنی (معاون وزیر امور خارجه در امور سیاسی)<br /> <br /> عضو ارشد: محمد اسلامی (رئیس سازمان انرژی اتمی)<br /> <br /> طرف مقابل (گروه ۱+۵ تا ۲۰۱۸، سپس ۴+۱)<br /> <br /> ** ایالات متحده آمریکا: <br /> *** ۲۰۱۵-۲۰۱۷: جان کری (وزیر امور خارجه)<br /> *** ۲۰۱۸-۲۰۲۱: خروج از برجام، تعاملات غیرمستقیم و نمایندگان مختلف.<br /> *** ۲۰۲۱-۲۰۲۵: رابرت مالی (نماینده ویژه آمریکا در امور ایران تا ۲۰۲۳)، برت مک گورک(هماهنگ‌کننده امور خاورمیانه کاخ سفید)، و دیگر مقامات درگیر در مذاکرات غیرمستقیم و تلاش‌های دیپلماتیک.<br /> * اتحادیه اروپا (هماهنگ‌کننده): <br /> ** ۲۰۱۵-۲۰۱۹: فدریکا موگرینی (مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا)<br /> ** ۲۰۱۹-۲۰۲۵: جوزپ بورل (مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا)، انریکه مورا (معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا) <br /> * بریتانیا: <br /> ** ۲۰۱5-۲۰۱۶: فیلیپ هاموند (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۱۶-۲۰۱۹: بوریس جانسون (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۱۹-۲۰۲۰: دومینیک راب (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۲۰-۲۰۲۵: وزرا و مقامات مختلف وزارت خارجه در تعاملات مربوطه حضور داشته‌اند.<br /> * فرانسه: <br /> ** ۲۰۱۵-۲۰۱۶: لوران فابیوس (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۱۶-۲۰۱۷: ژان-مارک آیرو (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۱۷-۲۰۲۲: ژان ایو لو دریان (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۲۲-۲۰۲۵: کاترین کولونا (وزیر امور خارجه) و دیگر مقامات در تعاملات مربوطه حضور داشته‌اند.<br /> * آلمان: <br /> ** ۲۰۱۵-۲۰۱۷: فرانک والتر اشتاین‌مایر (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۱۷-۲۰۲۱: هایکو ماس (وزیر امور خارجه)<br /> ** ۲۰۲۱-۲۰۲۵: آنالنا بائربوک (وزیر امور خارجه) و دیگر مقامات در تعاملات مربوطه حضور داشته‌اند.<br /> * چین: <br /> ** ۲۰۱۵-۲۰۲۵: وانگ یی (وزیر امور خارجه و سپس عضو دفتر سیاسی) و دیگر مقامات به طور فعال<br /> * روسیه: <br /> ** ۲۰۱۵-۲۰۲۵: سرگئی لاوروف (وزیر امور خارجه) و دیگر مقامات به طور فعال <br /> <br /> == علل خروج آمریکا از برجام ==<br /> دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، دلایل خروج آمریکا از برجام را منقضی شدن «مفاد غروب» اعلام کرد. ترامپ معتقد بود که این مفاد مشکل هسته‌ای شدن رژیم را به تأخیر می‌اندازد و بعد از این دوره، می‌تواند آزادانه برنامه هسته‌ای خود را گسترش بدهد. تیم ترامپ و مشاورانش مثل جان بولتون و مایک پمپئو، نیز براین باور بودند که این زمان‌بندی به رژیم ایران اجازه می‌دهد که در آینده به آستانه تسلیحات هسته‌ای برسد و بدون این‌که راه‌حل دائمی وجود داشته باشد.<br /> <br /> آن‌ها برعدم پوشش برنامه موشکی (مانند موشک سجیل و خرمشهر با برد بیش از ۲٬۰۰۰ کیلومتر به‌عنوان تهدید مستقیم اسرائیل و متحدان خلیج فارس) و فعالیت‌های منطقه‌ای رژیم و حمایت و پشتیبانی از [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]] (مانند حمایت از[[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]]، [[جنبش حماس|حماس]]، [[شبه نظامیان حوثی|حوثی‌ها]] و [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|شبه‌نظامیان شیعه در عراق]]) در برجام ، انتقاد داشتند و ترامپ آن را، بدترین توافق تاریخ، نامید. از نکات دیگری که باعث خروج آمریکا از برجام شد، <br /> <br /> می‌توان به فشار لابی‌های ضدایرانی و متحدان منطقه‌ای آمریکا و همچنین وعده‌های انتخاباتی تیم ترامپ در مقابل تیم باراک اوباما و همچنین سیاست فشارحداکثری، به‌عنوان راهی برای فلج کردن اقتصادی رژیم ایران و مجبور کردن آن به یک توافق جدید با شروط سخت‌تر، اشاره نمود.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/120783649/The_Iran_Nuclear_Deal_A_Definitive_Guide_The_Iran_Nuclear_Deal_A_Definitive_Guide_Lead_Author_and_Editor_Acknowledgments The Iran Nuclear Deal A Definitive Guide The Iran Nuclear Deal A Definitive Guide Lead Author and Editor Acknowledgments]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اما حامیان برجام بر این باورند که محدودیت‌های برجام به منظور اعتمادسازی طراحی شده‌اند و با خروج آمریکا از برجام و غنی سازی ۶۰ درصدی رژیم ایران، این مفاد به یک نقطه ضعف تبدیل شده است.<br /> ==مفهوم مفاد غروب==<br /> یکی از جنبه‌های کلیدی و بحث‌برانگیز «برنامه جامع اقدام مشترک» (JCPOA) یا همان برجام، مفاد موسوم به «غروب» (Sunset Provisions) است که به محدودیت‌های زمانی اعمال‌شده بر فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی اشاره دارد. این مفاد تعیین می‌کند که برخی از محدودیت‌های اصلی بر برنامه هسته‌ای رژیم، پس از دوره‌های مشخص (معمولاً ۱۰، ۱۵ یا ۲۵ سال) منقضی می‌شوند و جمهوری بعد از آن می تواند فعالیت‌هایش را، بدون نظارت شدید قبلی از سر بگیرد. <br /> <br /> هدف این بندها، ایجاد یک دوره‌ی اعتمادسازی بود که طی آن، جمهوری اسلامی با پایبندی به تعهداتش، اعتماد جامعه بین‌المللی را جلب کرده و در مقابل، به‌تدریج به وضعیت عادی در چارچوب معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT) برگردد.&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/1403031911986/%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8 غرب؛ نگران از فرا رسیدن غروب]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://parsi.euronews.com/2023/10/18/sunset-clauses-of-the-jcpoa-which-iran-sanctions-will-be-lifted-from-today بند غروب برجام؛ از امروز کدام تحریم‌های ایران لغو می‌شوند؟]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بر اساس متن برجام، محدودیت‌های اصلی شامل موارد زیر بود:<br /> *'''تعداد سانتریفیوژها''': جمهوری اسلامی تا سال ۲۰۲۶ (یعنی ۱۰ سال پس از اجرای برجام) فقط می‌توانست ۵٬۰۶۰ سانتریفیوژ نسل اول (IR-1) را فعال نگه دارد. پس از این تاریخ، این محدودیت برداشته شده و می‌تواند تعداد و نوع سانتریفیوژها را افزایش بدهد.<br /> *'''سطح غنی‌سازی''': تا سال ۲۰۳۱ (۱۵ سال پس از اجرا) ایران متعهد شد، غنی‌سازی اورانیوم را به ۳٫۶۷ درصد محدود کند. بعد از این دوره، هیچ سقف مشخصی برای غنی‌سازی وجود ندارد.<br /> *'''ذخایر اورانیوم غنی‌شده''': محدودیت ۳۰۰ کیلوگرمی تا سال ۲۰۳۱، اعمال می‌شود و پس از آن، جمهوری اسلامی می‌تواند ذخایرش را بدون محدودیت، افزایش بدهد.<br /> *'''نظارت و بازرسی''': پروتکل الحاقی که بازرسی‌های سرزده را ممکن می سازد، تا سال ۲۰۴۰، (۲۵ سال) به صورت داوطلبانه اجرا می‌شود، اما بعد از آن، رژیم می‌تواند از اجرای آن انصراف بدهد، مگر اینکه به‌طور دائم آن را تصویب کند.&lt;ref&gt;[https://www.belfercenter.org/publication/iran-nuclear-deal-definitive-guide The Iran Nuclear Deal: A Definitive Guide]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://isis-online.org/iaea-reports/category/iran/#2013 گزارشات آژانس Iran: IAEA Reports &amp; Diplomatic Communication]&lt;/ref&gt;<br /> *تحریم‌ها و تأثیرات اقتصادی<br /> تحریم‌ها از ۲۰۰۶، با قطعنامه‌های ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، و ۱۹۲۹ آغاز شد.<br /> <br /> == منشور هفتم ملل متحد و رژیم ایران ==<br /> رژیم ایران در سال‌های گذشته به دلیل برنامه هسته‌ای خود مشمول چندین قطعنامه شورای امنیت، تحت فصل هفتم منشور ملل متحد شده است. این قطعنامه‌ها از سال ۲۰۰۶ آغاز شدند. هدف این تحریم‌ها، توقف فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم و اعمال فشار بر ایران از طریق تحریم‌ها بود. مهم‌ترین این قطعنامه‌ها عبارتند از:<br /> <br /> قطعنامه ۱۶۹۶ (در سال ۲۰۰۶): اولین قطعنامه که از رژیم ایران خواست غنی‌سازی را تعلیق کند. این قطعنامه ذیل ماده ۴۰ فصل هفتم بود و هنوز تحریم مستقیم نداشت، اما زمینه‌ساز قطعنامه‌های بعدی شد.<br /> <br /> قطعنامه ۱۷۳۷ (در سال ۲۰۰۶): اولین تحریم‌ها علیه رژیم ایران را وضع کرد، از جمله محدودیت بر افراد و شرکت‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای. این قطعنامه ذیل ماده ۴۱ فصل هفتم بود.<br /> <br /> قطعنامه‌های بعدی (۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۹۲۹): این‌ها تحریم‌ها را تشدید کردند و بخش‌هایی مثل تجارت، بانکداری و تسلیحات را هدف قرار دادند. همه این‌ها تحت ماده ۴۱ فصل هفتم بودند که به تحریم‌های غیرنظامی محدود است.<br /> <br /> قطعنامه ۲۲۳۱ (در سال ۲۰۱۵): پس از توافق برجام، این قطعنامه قطعنامه‌های قبلی را لغو کرد و تحریم‌ها را مشروط به اجرای تعهدات رژیم دانست. این قطعنامه هم تحت فصل هفتم بود، درحالیکه رویکرد آن از تنبیه رژیم به همکاری با رژیم تغییر کرد.<br /> <br /> [[مکانیزم ماشه]]، بخش نهایی از ساز و کار حل اختلاف در توافق‌نامه‌ی برجام است که می‌تواند قطعنامه‌های پیشین سازمان ملل را که بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ تعلیق شده بودند، بازگرداند. مکانیزم ماشه روندی است که هم در برجام و هم پیش از آن در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت ملل متحد گنجانده شده است.<br /> <br /> اما پس از سال ۲۰۱۸، با سیاست «فشار حداکثری» آمریکا، تحریم‌ها علیه رژیم شدت گرفت. صادرات نفت از ۲٫۵ میلیون بشکه به زیر ۵۰۰٬۰۰۰ بشکه، و تولید ناخالص داخلی ۱۲ درصد کاهش یافت. تورم به ۵۰ درصد و بیکاری به ۲۵ درصد رسید. رژیم با فروش نفت به چین و تجارت تهاتری مقاومت کرد، اما فشار بر او ادامه دارد. تحریم‌ها مذاکرات را تحت تأثیر قراره است.&lt;ref&gt;[https://www.mei.edu/publications/beyond-maximum-pressure-us-policy-iran-leveraging-regional-partners-contain-irans Beyond “Maximum Pressure” in US Policy on Iran]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.worldbank.org/en/country/iran/publication/lifting-economic-sanctions-on-iran Lifting Economic Sanctions on Iran: Global Effects and Strategic Responses]&lt;/ref&gt;<br /> ==دور زدن تحریم‌ها==<br /> جمهوری اسلامی برای مقابله با تحریم‌ها، به روش‌هایی مثل فروش نفت از طریق واسطه‌ها (مثل چین و ونزوئلا)، استفاده از ارزهای دیجیتال، و تجارت تهاتری روی آورد. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت رژیم، در سال ۲۰۲۴، حدود ۷۰ درصد نفت را با تخفیف خریداری کرد. با این حال، این راهکارها تنها بخشی از خسارت‌ها و فشار اقتصادی را جبران کرد. گزارش صندوق بین‌المللی پول (IMF) در ۲۰۲۴، هشدار داد که بدون لغو تحریم‌ها، اقتصاد جمهوری اسلامی تا پایان دهه ۲۰۲۰، ممکن است با فروپاشی مواجه شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/global-sanctions-dashboard-how-iran-evades-sanctions-and-finances-terrorist-organizations-like-hamas/ Global Sanctions Dashboard: How Iran evades sanctions and finances terrorist organizations like Hamas]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.trtworld.com/europe/can-the-eu-bypass-us-sanctions-on-iran-12710394 Can the EU bypass US sanctions on Iran?]&lt;/ref&gt;<br /> ==ابعاد نظامی==<br /> برنامه موشکی رژیم (موشک‌های سجیل و خرمشهر) با برد ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰، کیلومتر و شواهد احتمالی از آژانس در سال‌های (۲۰۱۱، ۲۰۱۵) و اسناد اسرائیل در سال (۲۰۱۸) نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است. شورای ملی مقاومت ایران، در سال ۲۰۲۴، ازتولید کلاهک‌های هسته‌ای برای موشک‌های دور برد با سوخت جامد، خبر داد. آمریکا و اسراییل در پاسخ به این فعالیت‌ها، گزینه نظامی را روی میز نگه داشته و با انجام حملات سایبری، به‌عنوان بخشی از برنامه بازدارندگی پاسخ داده‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==وضعیت کنونی (۲۰۲۵)==<br /> تا سال ۲۰۲۵، جمهوری اسلامی با غنی‌سازی ۶۰ درصدی و با ذخایر ۴٬۰۰۰ کیلوگرمی، و کاهش دسترسی آژانس، در «گریز هسته‌ای» (breakout) قرار گرفته است. این وضعیت تنش‌های منطقه‌ای (عربستان، اسرائیل) و تنش‌های جهانی (آمریکا، اروپا) را افزایش داده و اقتصاد ایران را تحت فشار گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov-2015-68.pdf Final Assessment on Past and Present Outstanding Issues regarding Iran’s Nuclear Programme]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> تحلیلگران تخمین می‌زنند که با فن‌آوری کنونی، جمهوری اسلامی می‌تواند در کمتر از دو ماه اورانیوم با غنای ۹۰ درصد، برای یک بمب تولید کند، اگرچه مونتاژ یک سلاح عملیاتی زمان بیشتری نیاز دارد.<br /> <br /> کارشناسانی مثل جیمز اکتون، پیشنهاد تمدید محدودیت‌ها را تا سال ۲۰۵۰، داده‌اند، در حالی‌که مارک فیتزپاتریک بر ترکیب فشار و مشوق، تأکید دارد. بدون توافق جدید، رژیم ممکن است تا ۲۰۳۰، به یک قدرت هسته‌ای بالقوه تبدیل شود.<br /> <br /> سناریوهای آینده شامل ادامه وضعیت کنونی (impasse) وضعیت دشوار و تنگنا، یا احیای دیپلماسی، یا تشدید تنش‌ها، به سمت درگیری نظامی، می‌باشد. هر کدام از این مسیرها به تصمیمات سیاسی رژیم، واکنش‌های غرب، و پویایی‌های منطقه‌ای بستگی دارد و چالش‌هایی را در منطقه به‌وجود خواهد آورد.&lt;ref&gt;'''[https://www.mei.edu/publications/beyond-maximum-pressure-us-policy-iran-leveraging-regional-partners-contain-irans Beyond “Maximum Pressure” in US Policy on Iran: Leveraging Regional Partners to Contain Iran's Actions and Shape its Future Choices]'''&lt;/ref&gt;<br /> ==منابع==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C_%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85_%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87&diff=94743 2026-11-04T09:20:11Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه جنگ‌افزار<br /> |نام = برنامه موشکی نظام ولایت فقیه<br /> |تصویر = پرونده:برنامه موشکی ایران.jpg<br /> |اندازه_تصویر = ۳۰۰<br /> |توضیح تصویر = زرادخانه موشکی و پایگاه‌های زیرزمینی ایران<br /> |خاستگاه = {{flag|ایران}}<br /> |نوع = برنامه موشکی بالستیک، کروز و حامل فضایی (فناوری دوگانه)<br /> |موشکی است = بله<br /> |تیغه‌دار است = <br /> |مواد منفجره است = <br /> |توپخانه‌ای است = <br /> |پرتابه است = بله (بالستیک و کروز)<br /> |موشک است = بله<br /> |است UK = <br /> [[رده:برنامه هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی]]<br /> &lt;!-- تاریخچه خدمت --&gt;<br /> |خدمت = ۱۹۸۰ (۱۳۵۹) تاکنون<br /> |استفاده شده توسط = نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران (اغلب نیروی هوافضای سپاه پاسداران) و گروه‌های نیابتی (حزب‌الله لبنان، حوثی‌های یمن، حماس، جهاد اسلامی و شبه‌نظامیان شیعه عراق)<br /> |جنگ‌ها = جنگ ایران و عراق، جنگ‌های منطقه (از جمله وعده صادق ۱ و ۲، جنگ ۱۲ روزه و جنگ دوم با اسرائیل)<br /> <br /> &lt;!-- تاریخ تولید --&gt;<br /> |طراح = حسن تهرانی‌مقدم (معروف به پدر موشکی ایران) و تیم‌های جهاد خودکفایی سپاه پاسداران<br /> |تاریخ طراحی = از ۱۳۶۴ (۱۹۸۵) با خرید اسکاد از لیبی و هواسونگ از کره شمالی؛ توسعه بومی از دهه ۱۳۷۰<br /> |سازنده = سازمان جهاد خودکفایی سپاه پاسداران (SSJO)، صنایع هوافضا و مجتمع‌های خجیر، پارچین، شاهرود، نجف‌آباد و دیگران<br /> |قیمت واحد = <br /> |تاریخ تولید = از اواسط دهه ۱۳۶۰ تاکنون (تولید انبوه از دهه ۱۳۷۰)<br /> |تعداد = بیش از ۳٬۰۰۰ موشک بالستیک (برآوردهای غربی؛ برخی منابع تا ۶٬۰۰۰)؛ تولید ماهانه تا حدود ۳۰۰ فروند در دوره‌های اخیر<br /> |مدل‌های مختلف = شهاب-۱، شهاب-۲، شهاب-۳، قدر، عماد، سجیل، خرمشهر، خیبرشکن، فتاح-۱ و ۲، حاج قاسم، ذوالفقار، فاتح-۱۱۰، قیام، رعد-۵۰۰، زلزال، سومار، هویزه، پاوه، ابومهدی، سیمرغ و قائم-۱۰۰<br /> <br /> &lt;!-- خصوصیات --&gt;<br /> |برچسب خصوصیات = <br /> |وزن = بسته به مدل (از چند تن تا بیش از ۲۳ تن برای سجیل)<br /> |طول = بسته به مدل (تا ۱۸ متر برای سجیل)<br /> |طول قسمت = <br /> |عرض = <br /> |قطر = بسته به مدل (تا ۱٫۲۵ متر برای سجیل)<br /> |خدمه = <br /> |سرنشینان = <br /> |وزن فشنگ = <br /> |کالیبر = <br /> |لوله‌ها = <br /> |عملکرد = سوخت مایع و جامد؛ تک‌مرحله‌ای و چندمرحله‌ای؛ برخی با کلاهک مانوردهنده (MaRV)<br /> |ریت = <br /> |سرعت سیر = مافوق صوت در فاز نهایی (برای بالستیک‌ها)؛ زیر صوت تا مافوق صوت محدود برای کروزها<br /> |برد = کوتاه‌برد (زیر ۱٬۰۰۰ کیلومتر)، میان‌برد (۱٬۰۰۰–۳٬۰۰۰ کیلومتر)؛ محدودیت خوداعلامی ۲٬۰۰۰ کیلومتر (قابل کنار گذاشتن)<br /> |برد نهایی = تا حدود ۳٬۰۰۰ کیلومتر (خرمشهر و برخی نسخه‌ها)؛ حامل‌های فضایی با کاربرد دوگانه برای بردهای بالاتر<br /> |تغذیه = <br /> |نشانه روی = هدایت اینرسی، GPS و کلاهک‌های قابل مانور در نسل‌های جدید (CEP از چند صد متر تا زیر ۳۰ متر)<br /> |پرکردن خودکار = <br /> |نوع دسته = <br /> }}<br /> <br /> <br /> <br /> '''برنامه موشکی نظام ولایت فقیه'''، پروژه‌ای برای تولید موشک است که از زمان جنگ ایران و عراق آغاز شد و در چهاردهه‌ی گذشته با تکیه بر خرید فناوری از کشورهایی مانند کره شمالی، چین و لیبی و سپس توسعه بومی، به بزرگ‌ترین زرادخانه موشکی خاورمیانه و تهدید علیه منطقه و جهان بالغ شده است. این برنامه در دوره‌های مختلف گسترش یافت و علاوه بر تولید انواع موشک‌های بالستیک و کروز، شبکه‌ای از پایگاه‌های زیرزمینی موسوم به «شهرهای موشکی» را در نقاط مختلف کشور شامل می‌شود.<br /> <br /> زرادخانه ایران شامل موشک‌های کوتاه‌برد، میان‌برد و کروز است که مهم‌ترین آن‌ها شهاب، قدر، سجیل، خرمشهر، خیبرشکن، فتاح، سومار و هویزه هستند. همچنین فناوری حامل‌های فضایی مانند سیمرغ و قائم-۱۰۰ از سوی برخی تحلیلگران دارای کاربرد دوگانه و مرتبط با توسعه موشک‌های دوربرد ارزیابی شده است.<br /> <br /> در سال‌های اخیر، موشک‌های ایرانی در عملیات‌های نظامی و حملات مستقیم به کشورهای منطقه به‌کار گرفته شدند و هم‌زمان حملات متقابل آمریکا و اسرائیل خسارات قابل توجهی به بخشی از پایگاه‌ها، مراکز تولید، لانچرها و فرماندهان ارشد برنامه موشکی وارد کرد. با این حال، ارزیابی‌های مختلف نشان می‌دهد که بخش عمده زیرساخت‌های زیرزمینی همچنان پابرجاست و روند بازسازی و تولید ادامه دارد.<br /> <br /> برنامه موشکی ایران به بهای گرسنه و فقیرتر کردن میلیون‌ها ایرانی، سالانه میلیاردها دلار هزینه در بر دارد و در کنار بودجه نظامی، همواره یکی از محورهای اصلی تحریم‌های بین‌المللی و اختلافات هسته‌ای بوده است. گزارش‌های مختلف بر تداوم انتقال فناوری موشکی جمهوری اسلامی به گروه‌های نیابتی آن در منطقه و نیز ارتباط برخی فناوری‌های موشکی با برنامه فضایی و هسته‌ای ایران تأکید کرده‌اند.<br /> <br /> در مجموع، این برنامه اکنون یکی از مهم‌ترین ارکان توان بازدارندگی جمهوری اسلامی محسوب می‌شود، اما در عین حال به‌دلیل هزینه‌های سنگین، فشار تحریم‌ها، خسارت‌های ناشی از جنگ بر مردم ایران و از سوی دیگر نگرانی‌های بین‌المللی درباره توسعه موشک‌های دوربرد، همچنان از مهم‌ترین موضوعات امنیتی و راهبردی ایران و منطقه به‌شمار می‌رود.<br /> <br /> رژیم ایران نشانه‌های مشخصی از ادامه تولید و بازسازی برنامه موشکی نشان می‌دهد و واردات ۱٬۰۰۰ تن سدیم پرکلرات، تولید ۳۰۰ موشک بالستیک در ماه و تلاش برای بازسازی پارچین و شاهرود نشان‌دهنده‌ی قصد و برنامه‌ی این رژیم برای حفظ و توسعه قابلیت موشکی است.<br /> <br /> این  قابلیتی است که بر اساس ارزیابی بسیاری از کارشناسان، «بدون محدودیت‌های قابل اجرا در هر توافق آینده، تهدیدی مستمر برای امنیت منطقه‌ای باقی خواهد ماند.»<br /> <br /> == '''مقدمه''' ==<br /> برنامه موشکی نظام [[ولایت فقیه]]، ایران یکی از گسترده‌ترین و پیچیده‌ترین پروژه‌های تسلیحاتی خاورمیانه است. این برنامه از اوایل دهه ۱۳۶۰ شمسی (۱۹۸۰ میلادی) و در بحبوحه جنگ ایران و عراق آغاز شد و طی چهاردهه به بزرگ‌ترین زرادخانه موشکی منطقه تبدیل شده است.<br /> <br /> بر اساس شهادت جان نگروپونته، مدیر اطلاعات ملی آمریکا (DNI)، در سال ۲۰۰۶ و تأیید ژنرال کنث مک‌کنزی، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM)، در سال ۲۰۲۲، ایران «بیش از ۳٬۰۰۰ موشک بالستیک» دارد. این آمار شامل موشک‌های کروز نمی‌شود. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) نیز ایران را دارنده بزرگ‌ترین و متنوع‌ترین زرادخانه موشکی خاورمیانه می‌داند.<br /> <br /> این موشک‌ها در حدود ۳۰ پایگاه زیرزمینی که مقامات ایرانی آن‌ها را «شهر موشکی» می‌نامند، مستقر شده‌اند. تحلیلگران مستقل حدود ۳۰ پایگاه اصلی پرتاب موشک رژیم را شناسایی کرده‌اند، اما [[امیرعلی حاجی‌زاده]]، فرمانده پیشین نیروی هوافضای سپاه پاسداران، ادعا کرده بود سپاه «تا ۱۰۰ پایگاه بزرگ زیرزمینی» دارد.<br /> <br /> برآورد هزینه سالانه این برنامه؛ رقمی قابل توجه، حدود ۳ میلیارد دلار است. بودجه رسمی نظامی ایران در سال ۲۰۲۴ بر اساس گزارش مؤسسه بین‌المللی تحقیقات صلح استکهلم (SIPRI) حدود ۷.۹ میلیارد دلار بود، هرچند که تخمین‌های غیررسمی آن را تا ۱۳.۸ میلیارد دلار (با احتساب هزینه‌های پنهان سپاه) برآورد می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf روند هزینه‌های نظامی جهان، ۲۰۲۴]<br /> <br /> [https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf TRENDS IN WORLD MILITARY EXPENDITURE, 2024-sipri]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nuclear-talks-and-irans-missile-program-addressing-overlooked-arsenal Nuclear Talks and Iran’s Missile Program: Addressing the Overlooked Arsenal-انستیتو واشنگتن]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.iranwatch.org/our-publications/weapon-program-background-report/table-irans-missile-arsenal Table of Iran's Missile Arsenal-ایران واچ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://missilethreat.csis.org/country/iran/ Missiles of Iran-csis- مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranwatch.org/our-publications/articles-reports/leveling-field-irans-asymmetric-use-conventional-military-capabilities Leveling the Field: Iran’s Asymmetric Use of Conventional Military Capabilities-ایران واچ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''بخش اول: تاریخچه''' ==<br /> <br /> === دوران جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۷ / ۱۹۸۰–۱۹۸۸) ===<br /> ریشه برنامه موشکی ایران به جنگ هشت‌ساله ایران و عراق بازمی‌گردد. در جریان «جنگ شهرها» (۱۹۸۵–۱۹۸۸)، عراق شهرهای ایرانی از جمله تهران، اصفهان و دزفول را با موشک‌های اسکاد بمباران کرد. ایران فاقد توانایی پاسخ‌گویی متقابل بود و این ناتوانی در پاسخ‌گویی متقابل، انگیزه اصلی دستیابی به قابلیت موشکی بالستیک شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۶۴ (۱۹۸۵)، هیئتی به رهبری [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، به لیبی، سوریه، چین و کره شمالی سفر کرد.<br /> <br /> موسسه تحقیقاتی مرکز نورث۳۸ (38 North):&lt;blockquote&gt;«...حاصل این سفر خرید حدود ۳۰ فروند موشک اسکاد-بی از لیبی (حکومت معمر قذافی) و تعدادی هواسونگ-۵ (نسخه کره‌ای اسکاد-بی) از کره شمالی بود... پس از سفر رفسنجانی به پیونگ‌یانگ، مشاوران نظامی-فنی کره شمالی به ایران اعزام شدند...»&lt;/blockquote&gt;در ادامه می‌افزاید:&lt;blockquote&gt;«در آبان ۱۳۶۹ (نوامبر ۱۹۹۰)، مارشال اُ جین یو، وزیر دفاع کره شمالی، با [[محسن رضایی]]، فرمانده کل [[سپاه پاسداران]]، در تهران دیدار کرد و فروش موشک‌های اسکاد-سی با برد ۵۰۰ کیلومتر به ایران را تأیید نمود. این توافق پایه همکاری گسترده‌تر موشکی ایران-کره شمالی را بنا نهاد».&lt;/blockquote&gt;در همین دوره، تعدادی راکت ۹کا۵۲ لونا-ام ساخت شوروی از عراق غنیمت گرفته شد که بعدها مبنای ساخت سری موشک‌های «زلزال» قرار گرفت. <br /> <br /> [[حسن تهرانی مقدم|حسن تهرانی‌ مقدم]]، افسر سپاه پاسداران، اولین موشک ساخت داخل با نام «نازعات» را در سال ۱۳۶۶ طراحی کرد. سال بعد موشک «مشکات» (ایران-۱۳۰) با برد ۱۳۰ کیلومتر آزمایش شد.&lt;ref&gt;[https://www.iranwatch.org/our-publications/weapon-program-background-report/history-irans-ballistic-missile-program Iran's Missile Program: Past and Present-ایران واچ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.38north.org/2021/11/the-north-korea-iran-relationship-an-anti-american-alliance-or-transactional-partnership/ The North Korea-Iran Relationship: An Anti-American Alliance or Transactional Partnership?- مرکز ۳۸ نورث]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.38north.org/2016/09/melleman092216/ North Korea-Iran Missile Cooperation- مرکز ۳۸ نورث]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''دوره رفسنجانی (۱۳۶۸–۱۳۷۶ / ۱۹۸۹–۱۹۹۷)'''<br /> <br /> پس از پایان جنگ، در دوره ریاست‌جمهوری هاشمی رفسنجانی، برنامه موشکی نهادینه و ساختارمند شد. در تیر ۱۳۷۰ (۱۹۹۱)، سازمانی به نام «جهاد خودکفایی سپاه پاسداران (Self-Sufficiency Jihad Organization) به ثبت رسید.<br /> <br /> جهاد خودکفایی سپاه یا (SSJO) ، سازمانی خارج از ساختار رسمی نیروی هوایی سپاه است که بر مهندسی معکوس و تولید داخلی موشک‌ها متمرکز بود و هدف آن «پیشبرد قابلیت‌های موشکی بالستیک می‌باشد.<br /> <br /> نخستین مدیرعامل این سازمان [[علی لاریجانی]] بود. حسین دهقان نیز از دیگر بنیان‌گذاران آن به شمار می‌رود. در این دوره، خطوط تولید موشک‌های هواسونگ-۵ و ۶ از کره شمالی خریداری شد. همچنین ایران موشک‌های ام-۷ چینی را تهیه کرد که پایه سری موشک‌های فاتح-۱۱۰ قرار گرفتند. <br /> <br /> این دقیقاً همان موشکی بود که در سال ۲۰۰۶ وزارت خزانه‌داری آمریکا شرکت چینی Great Wall Industry را به دلیل نقش در توسعه آن تحریم کرد.[[پرونده:موشک شهاب کپی شده از اسکاد ای آر.jpg|جایگزین=موشک شهاب-۳ بر پایه موشک «نودونگ» (هواسونگ-۷) کره شمالی|بندانگشتی|موشک شهاب-۳ بر پایه  موشک «نودونگ» (هواسونگ-۷) کره شمالی|361x361پیکسل]]مهم‌ترین پروژه زیرساختی این دوره، آغاز ساخت مجتمع موشکی غرب اصفهان در حاشیه نجف‌آباد بود که بعدها «احمد کاظمی» نامگذاری شد. سایتی که با کمک فناوری چین و کره شمالی ایجاد شد و بزرگ‌ترین مرکز تولید و مونتاژ موشکی ایران محسوب می‌شود.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://missilethreat.csis.org/missile/fateh-110/ Fateh-110- مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://exclusive.iranintl.com/iran-missile-cities/fa/ اطلس شهرهای موشکی جمهوری اسلامی-ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranwatch.org/our-publications/weapon-program-background-report/table-irans-missile-arsenal Table of Iran's Missile Arsenal-ایران واچ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''دوره خاتمی (۱۳۷۶–۱۳۸۴ / ۱۹۹۷–۲۰۰۵)'''<br /> <br /> دوره ریاست‌جمهوری [[سید محمد خاتمی|محمد خاتمی]] نقطه عطف برنامه موشکی بود. [[محمدباقر قالیباف]]، فرمانده وقت نیروی هوایی سپاه ساخت پایگاه‌های زیرزمینی موشکی در کوه‌های زاگرس را آغاز کرد. هدف از حفاری در دل کوه‌ها، حفاظت از زرادخانه در برابر حملات هوایی بود. این تجربه‌ای بود که رژیم ایران در جنگ خلیج فارس (۱۹۹۱) و تخریب سیلوهای عراقی توسط آمریکا آموخته بود.<br /> <br /> در تیر ۱۳۷۷ (ژوئیه ۱۹۹۸)، موشک شهاب-۳ بر پایه  موشک «نودونگ» (هواسونگ-۷) کره شمالی، آزمایش شد. این اولین موشک ایرانی با برد ۱٬۳۰۰ کیلومتر بود. این  بردی بود که در محاسبات رژیم  برای رسیدن موشک‌ها به اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه کافی بود. رژیم ایران سپس نسخه بهبود یافته «قدر» با برد ۱٬۶۰۰ کیلومتر و دقت بالاتر را طراحی کرد و ساخت.<br /> <br /> در همین دوره، ایران از طریق دلالان اوکراینی ۱۲ فروند موشک کروز خا-۵۵ (Kh-55) ساخت شوروی با برد اصلی ۲٬۵۰۰ کیلومتر را خریداری کرد. اوکراین در سال ۲۰۰۵ رسماً فروش غیرقانونی این موشک‌ها را تأیید کرد. موشک‌های خا-۵۵ مبنای مهندسی معکوس و ساخت سری «سومار» و «هویزه» شدند.<br /> <br /> موسسه تحقیقاتی مرکز نورث۳۸ (38 North):&lt;blockquote&gt;«...در سال‌های ۱۳۸۳–۱۳۸۴ (۲۰۰۵)، موشک‌های هواسونگ-۱۰ BM-25 / موسودان، از کره شمالی خریداری شدند. این موشک‌ها پایه توسعه موشک «خرمشهر» با برد ۲٬۰۰۰ کیلومتر و ظرفیت کلاهک ۱٬۵۰۰ کیلوگرم قرار گرفتند… این سنگین‌ترین موشک بالستیکی در زرادخانه ایران بود که ساخته شده بود.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://missilethreat.csis.org/missile/soumar/ Soumar (Hoveyzeh, Abu Mahdi)- مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://missilethreat.csis.org/missile/shahab-3/ Shahab-3- مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> '''دوره احمدی‌نژاد (۱۳۸۴–۱۳۹۲ / ۲۰۰۵–۲۰۱۳)'''[[پرونده:موشک قدر کپی شده از مدل خارجی.jpg|جایگزین=موشک قدر برگرفته از مدل خارجی|بندانگشتی|موشک قدر برگرفته از مدل خارجی|312x312پیکسل]]در این دوره موشک جدیدی از خارج خریداری نشد، اما توسعه داخلی و ساخت پایگاه‌های زیرزمینی شتاب گرفت. در ۱۳۸۸ (۲۰۰۹) نیروی هوایی سپاه به «نیروی هوافضا» تغییر نام داد و [[امیرعلی حاجی‌زاده]] فرمانده آن شد.<br /> <br /> مهم‌ترین دستاورد فنی این دوره، موشک «سجیل» بود. این موشک اولین موشک بالستیک میان‌برد دو مرحله‌ای سوخت جامد ایران بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> '''مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی ('''CSIS''')''' در گزارش خود درمورد مشخصات موشک سجیل توضیح می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«طول ۱۸ متر، قطر ۱.۲۵ متر، وزن ۲۳٬۶۰۰ کیلوگرم، کلاهک ۷۰۰ کیلوگرم و برد ۲٬۰۰۰ کیلومتر می‌باشد.» &lt;/blockquote&gt;و می‌افزاید:&lt;blockquote&gt;«مزیت استراتژیک اصلی موشک سجیل استفاده از سوخت جامد است که زمان آماده‌سازی و پرتاب را بسیار کوتاه‌تر می‌کند و آسیب‌پذیری آن را در مرحله پرتاب کاهش می‌دهد. همچنین چون نیازی به سوخت‌گیری فوری قبل از پرتاب ندارد، جابه‌جایی آن آسان‌تر است. این ویژگی پیشرفت عمده‌ای نسبت به طراحی موشک‌های شهاب محسوب می‌شود».&lt;/blockquote&gt;دو حادثه مهم و مرموز در این دوره رخ داد:<br /> <br /> حادثه اول، انفجار پایگاه امام علی خرم‌آباد در(مهر ۱۳۸۹ / اکتبر ۲۰۱۰) بود که ۳۰ تا ۴۰ نفر از نیروهای نظامی کشته شدند و علت این حادثه «حادثه حین عملیات» اعلام شد.<br /> [[پرونده:بیدگنه پس از انفجار.JPG|جایگزین=پایگاه موشکی بیدگنه|بندانگشتی|'''پایگاه موشکی بیدگن'''ه]]<br /> حادثه دوم، انفجار پایگاه بیدگنه (پادگان مدرس) در ۲۱ آبان ۱۳۹۰ (۱۲ نوامبر ۲۰۱۱) بود که حدود ۱۷ نفر از نیروهای رژیم، ازجمله [[حسن تهرانی مقدم|حسن تهرانی‌مقدم]]، طراح اصلی برنامه موشکی سپاه کشته شدند. مقامات ایرانی علت این حادثه را نیز «حادثه حین جابجایی مهمات» اعلام کردند. <br /> <br /> اما منابع اطلاعاتی غربی احتمال خرابکاری را مطرح کردند و علت دقیق تا امروز مورد مناقشه است.&lt;ref&gt;[https://missilethreat.csis.org/missile/shahab-3/ Shahab-3 at a Glance- مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://newlinesmag.com/reportage/how-irans-missile-strategy-has-rewritten-the-rules-of-middle-eastern-wars/ How Iran’s Missile Strategy Has Rewritten the Rules of Middle Eastern Wars-newsline magazine]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://missilethreat.csis.org/missile/sejjil/ Sejjil at a Glance- مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''دوره روحانی (۱۳۹۲–۱۴۰۰ / ۲۰۱۳–۲۰۲۱)'''<br /> <br /> توافق برجام (JCPOA) در تیر ۱۳۹۴ (ژوئیه ۲۰۱۵) امضا شد و با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت تأیید شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> فرزین ندیمی، پژوهشگر انستیتو واشنگتن ومتخصص در امور امنیتی و دفاعی ایران و منطقه خلیج فارس در این‌باره می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«توافق هیچ محدودیت مستقیم و قابل اجرایی بر برنامه موشکی ایران تحمیل نکرد. قطعنامه ۲۲۳۱ تنها از ایران خواست که از توسعه موشک‌های بالستیک طراحی‌شده برای حمل کلاهک هسته‌ای خودداری کند.این محدودیت‌های نمادین نیز در اکتبر ۲۰۲۳ منقضی شدند.»&lt;/blockquote&gt;ندیمی ادامه می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«ایران برنامه موشکی و ذخیره‌سازی خود را پس از اجرای برجام تشدید کرد. با وجود تحریم‌های باقی‌مانده، ده‌ها موشک جدید و ارتقایافته آزمایش شد که برد، دقت و قابلیت بقای بهتری داشتند.»&lt;/blockquote&gt;در دوره [[حسن روحانی|جسن روحانی]]، خوشه جنوبی پایگاه‌ها، شامل برازجان، خورموج، جم، لار، حاجی‌آباد، کنگ و خورگو  برای پوشش دادن تنگه هرمز و کشورهای حاشیه خلیج فارس توسعه یافت. بیشترین تعداد رونمایی موشک‌های جدید (خیبرشکن، دزفول، رعد-۵۰۰، [[قاسم سلیمانی]] و غیره) در این دوره انجام شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nuclear-talks-and-irans-missile-program-addressing-overlooked-arsenal Nuclear Talks and Iran’s Missile Program: Addressing the Overlooked Arsenal- (انستیتو واشنگتن)]<br /> <br /> &lt;/ref&gt;<br /> '''دوره پس از روحانی: عملیات نظامی و جنگ‌ها (۱۴۰۰–۱۴۰۵ / ۲۰۲۱–۲۰۲۶)'''<br /> <br /> این دوره شاهد نخستین کاربرد عملیاتی گسترده موشک‌های ایرانی بود. موشک‌های فتاح-۱ و ۲ رونمایی شدند — ایران آن‌ها را «مافوق صوت» معرفی کرد. اما فابیان هینتس، پژوهشگر مؤسسه IISS، توضیح می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«موشک فتاح، در طبقه‌بندی عمومی سلاح‌های مافوق صوت نمی‌گنجد، بلکه MRBM با کلاهک بازگشتی قابل مانور (MaRV) است.»&lt;/blockquote&gt;'''عملیات وعده صادق ۱ (فروردین ۱۴۰۳ / آوریل ۲۰۲۴):'''<br /> <br /> رژیم ایران بیش از ۳۰۰ موشک و پهپاد به سمت اسرائیل شلیک کرد. این نخستین حمله مستقیم از خاک ایران به اسرائیل در تاریخ بود.<br /> <br /> عملیات وعده صادق ۲ (مهر ۱۴۰۳ / اکتبر ۲۰۲۴): حدود ۲۰۰ موشک بالستیک از خاک ایران به اسراییل شلیک شد.[[پرونده:برد موشک‌های رژیم.jpg|جایگزین=برد موشک‌های ایران|بندانگشتی|341x341پیکسل|برد موشک‌های ایران]]پاسخ اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه (خرداد ۱۴۰۴برابر با مارس ۲۰۲۶): اسرائیل «صدها لانچر موشکی روزمینی» را هدف قرار داد و سپس در فاز دوم، به تأسیسات زیرزمینی حمله کرد.ارتش اسرائیل تقریباً نیمی از لانچرهای موشک بالستیک و ۳۵ تا ۴۵ درصد ذخیره موشکی ایران را مورد هدف قرار داد.<br /> <br /> مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) در گزارش ویژه‌ای در تاریخ ۱۳ مه ۲۰۲۶ نوشت:&lt;blockquote&gt;«ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا تخمین می‌زنند ایران به ۹۰ درصد تأسیسات زیرزمینی خود دسترسی یافته است وهمچنان حدود ۷۰ درصد لانچرهای متحرک و ۷۰ درصد ذخیره موشکی پیش از جنگ را در اختیار دارد.»&lt;/blockquote&gt;در بهمن ۱۴۰۴ (فوریه ۲۰۲۵)، یک کشتی حامل ۱٬۰۰۰ تن سدیم پرکلرات (ماده شیمیایی حیاتی برای تولید سوخت جامد) به بندرعباس رسید. این محموله می‌توانست سوخت حدود ۲۶۰ موشک خیبرشکن تولید کند. <br /> <br /> '''(ISW)''' در دسامبر ۲۰۲۵ گزارش داد:&lt;blockquote&gt;«ایران ذخیره موشکی خود را به حدود ۲٬۰۰۰ موشک «سنگین» بالستیک بازسازی کرده است.»&lt;/blockquote&gt;در این جنگ‌ها تعداد زیادی از فرماندهان ارشد نظامی ایران، از جمله [[حسین سلامی]] (فرمانده کل سپاه)، [[محمد باقری]] (رئیس ستاد نیروهای مسلح)، حاجی‌زاده (فرمانده هوافضا) و بیش از ۸۵ فرمانده ارشد دیگر کشته شدند.&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/news/2024/4/14/true-promise-why-and-how-did-iran-launch-a-historic-attack-on-israel ‘True Promise’: Why and how did Iran launch a historic attack on Israel?- الجزیره]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-december-22-2025/ Iran Update, December 22, 2025 - ISW]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-special-report-may-13-2026/ Iran Update Special Report, May 13, 2026 - ISW]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-attack-irans-underground-missile-sites-second-phase-war-sources-say-2026-03-05/ Israel to attack Iran's underground missile sites in second phase of war, sources say - رویترز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''بخش دوم: پایگاه‌های موشکی''' ==<br /> جمهوری اسلامی حدود ۳۰ پایگاه موشکی که اکثر آن‌ها پایگاه‌های زیرزمینی هستند در سراسر ایران ساخته است.<br /> <br /> <br /> <br /> امیر‌علی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه ادعا کرده بود:&lt;blockquote&gt;«اگر هر هفته ازیک شهر موشکی رونمایی کنیم، دو سال طول می‌کشد.» &lt;/blockquote&gt;این پایگاه‌ها شامل تونل‌ها، بانکرهای بتنی، سیستم‌های مخابراتی، تجهیزات سوخت‌گیری، لانچرهای متحرک، سیلوهای پرتاب عمودی و مراکز فرماندهی و کنترل هستند.<br /> بر اساس ارزیابی‌ها در(مارس ۲۰۲۶)، اندازه زرادخانه ایرانی بسیار متفاوت است. ارتش اسرائیل تعداد موشک‌های ایران را پیش از جنگ حدود ۲٬۵۰۰ موشک تخمین می‌زد، در حالی که تحلیلگران دیگر این رقم را تا ۶٬۰۰۰ موشک برآورد می‌کردند.<br /> <br /> '''زنجیره تحقیق و توسعه (شمال مرکزی)'''<br /> <br /> -مجتمع خجیر (باکری):<br /> <br /> این مجتمع به وسعت بیش از ۴۰کیلومتر مربع واقع درجنوب‌شرق تهران، قلب صنعتی-تحقیقاتی برنامه موشکی ایران را شامل می‌شود. این مجتمع شامل گروه‌های صنعتی محلاتی (الکترونیک و هدایت)، کاظمی (موتور و پیشرانه)، جهان‌آرا (مخازن سوخت مایع - به‌ویژه برای خرمشهر)، مفتح و غیره می‌باشد.<br /> <br /> در ارزیابی کارشناسان و براساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، درجنگ دوم دست کم ۸۸ ساختمان این مجموعه منهدم شده‌ است.<br /> <br /> تأسیسات ده ترکمن (داخل محدوده خجیر): <br /> <br /> پروژه ساخت این مجتمع از سال ۱۳۹۲، آغاز گردید و بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای تا سال ۱۳۹۱ هیچ تاسیساتی در این محل وجود نداشت. این مجتمع نیز یکی از کلیدی‌ترین مراکز تولید موتور سوخت جامد است.<br /> <br /> -پارچین (همت): <br /> <br /> این مجتمع در ۱۱کیلومتری شرق خجیر واقع شده‌ است و کارکرد دوگانه هم موشکی، هم هسته‌ای دارد. <br /> <br /> بازسازی پارچین آغاز شده اما مخلوط‌گرهای سوخت جامد هنوز تأمین نشده‌اند.<br /> <br /> -مجتمع شاهرود: <br /> <br /> این مجتمع در جنوب‌شرقی شاهرود واقع شده‌ است و نقش حیاتی در تولید سوخت جامد دارد.<br /> <br /> (ISW) ، درباره این مجتمع می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«مجتمع شاهرود به دلیل مخلوط‌کن‌های سیاره‌ای نقش حیاتی دارد...اسرائیل مخلوط‌گرهای سیاره‌ای ایران را نابود کرد اما ایران ممکن است روش‌های قدیمی‌تر تولید مانند مخلوط‌گرهای ناودانی را جایگزین کرده باشد».&lt;/blockquote&gt;-مجتمع گرمسار:[[پرونده:پایگاه‌های موشکی.jpg|جایگزین=پایگاه‌های موشکی|بندانگشتی|پایگاه‌های موشکی |349x349پیکسل]]این مجتمع در ۱۴کیلومتری شمال‌غربی گرمسار قرار دارد وپروژه ساخت آن همزمان با مجتمع شاهرود آغاز شد. این مجتمع نیز همزمان با مجتمع شاهرود در ۲۵خرداد ۱۴۰۴ مورد هدف قرارگرفت.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.aljazeera.com/features/2026/6/8/satellite-images-show-destruction-of-the-us-israel-war-on-iran Satellite images show destruction of the US-Israel war on Iran-الجزیره]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''- خوشه تهران'''<br /> <br /> -پایگاه گرمدره:<br /> <br /> پایگاه گرمدره واقع در غرب تهران، میان استان البرز و تهران قرار گرفته‌ است و در تونل‌ها و دره‌های وردآورد حفاری شده‌ است.<br /> <br /> -مجتمع بیدگنه (پادگان مدرس / الغدیر):<br /> <br /> این مجتمع شامل بخش تحقیق‌ و توسعه و مرکز نگهداری موشک است. این مجتمع همان مجتمعی است که در سال ۱۳۹۰ حسن تهرانی‌مقدم در آن کشته‌ شد.<br /> <br /> '''- خوشه اصفهان (تولید و مونتاژ)'''<br /> <br /> -پایگاه احمد کاظمی (نجف‌آباد):<br /> <br /> این پایگاه رشته‌هایی به طول ۸ کیلومتر در دل دره کوه‌ها قرار گرفته و ۱۰ دهانه تونل دارد.این پایگاه مرکزی مونتاژ نهایی بسیاری از موشک‌ها می‌باشد.<br /> <br /> -مجتمع بهارستان:<br /> <br /> این پایگاه در جنوب اصفهان قرار دارد. درحملات جنگ دوازده روزه  انفجارهای ثانویه ای از این پایگاه توسط شهروندان ضبط شد.[[پرونده:پایگاه موشکی تبریز.jpg|جایگزین=پایگاه موشکی تبریز|بندانگشتی|پایگاه موشکی تبریز]]-مجتمع مبارکه:<br /> <br /> این پایگاه در ۳۰ کیلومتری جنوب اصفهان قرار دارد و دارای سه ورودی مجزا می‌باشد.<br /> <br /> '''- خوشه تبریز'''<br /> <br /> -پادگان الزهرا (آمند):<br /> <br /> این پایگاه در ۲۰ کیلومتری شمال‌غربی تبریز واقع شده‌است و از ۲۷ سوله تشکیل یافته‌ است. پس از جنگ ۱۲روزه  تنها ۷ ساختمان از این پایگاه باقی ماند.<br /> <br /> ایران از این پایگاه در ۱۴۰۱ برای شلیک موشک بالستیک به مقر احزاب کرد در اربیل استفاده کرده بود.<br /> <br /> -پایگاه جنوبی تبریز:<br /> <br /> این پایگاه یک سایت قدیمی پدافند هوایی بود که در ۱۳۸۲ تغییر کاربری داد.<br /> <br /> -پایگاه ارومیه:<br /> <br /> این پایگاه در ارومیه قرار دارد و در جنگ ۱۲روزه، ۱۰ تا ۵۰ درصد آن تخریب شد. <br /> <br /> '''- خوشه کرمانشاه'''<br /> <br /> -پنج‌پله (پادگان امام حسن):<br /> <br /> این پایگاه در۴ کیلومتری شرق کرمانشاه قرار دارد و وسعت آن ۶ کیلومتر مربع می‌باشد و حدود ۸۰ زاغه خاک‌پوش دارد.در جنگ ۱۲روزه بیش از ۵۰ درصد آن تخریب شده‌ است.<br /> <br /> -تنگه کنشت:<br /> <br /> این پایگاه در۳ تا ۸ کیلومتری شمال‌غربی پنج‌پله قرار دارد که دارای ۶۳ زاغه مهمات می‌باشد.<br /> <br /> -کمیجه (هرسین) و کنگاور:<br /> <br /> پایگاه‌های جدیدتر (ساخت ۱۳۹۵–۱۳۹۶). هر دو بیش از ۵۰ درصد تخریب شدند.<br /> <br /> -پادگان شهدا (قزانچی):<br /> <br /> قدیمی‌ترین پایگاه موشکی سپاه است که در دوران جنگ ۸ ساله مورد استفاده قرار می‌گرفت.<br /> <br /> '''- خوشه شیراز'''<br /> <br /> -پایگاه شمال شیراز:<br /> <br /> این پایگاه با ۳دهانه تونل و سیلوهای پرتاب عمودی در ۱۰کیلومتری شمال‌شرق شیراز قرار دارد که بیش از ۵۰ درصد آن تخریب شده‌ است.<br /> <br /> -پایگاه جنوب شیراز (کفری):<br /> <br /> این پایگاه با  ۷ دهانه تونل و زیرساخت‌های زیرزمینی گسترده آسیب بسیار کمی دیده‌ است. <br /> <br /> '''- پایگاه امام علی (خرم‌آباد)'''<br /> <br /> این پایگاه دو بخشی، شمالی بین ۳ کوه ساخته شده‌ است و حدود ۱۰ ورودی تونل دارد. این پایگاه به طور خاص برای موشک شهاب-۳ ساخته شد و در جنگ ۱۲ روزه از مراکز اصلی شلیک موشک بود.<br /> <br /> در این جنگ دست‌کم ۴۰ نفر در این پایگاه، از جمله سرتیپ محمدباقر طاهرپور در حمله متقابل کشته شدند. زیرساخت‌های سطحی این پایگاه، عمدتاً تخریب شده‌اند اما تونل‌ها ظاهراً سالم مانده‌اند.[[پرونده:پایگاه بندرعباس قبل و بعد از حمله.jpg|جایگزین=پایگاه بندرعباس قبل و بعد از حمله|بندانگشتی|339x339px|'''پایگاه بندرعباس قبل و بعد از حمله''']]'''- خوشه جنوبی (خلیج فارس و تنگه هرمز)'''<br /> <br /> هفت پایگاه در استان‌های بوشهر، فارس و هرمزگان  طراحی‌شده است. این پایگاه‌ها برای پوشش تنگه هرمز مورد استفاده قرار می‌گیرند.<br /> <br /> -پایگاه خورگو:<br /> <br /> این پایگاه در ۳۲ کیلومتری بندرعباس قرار گرفته‌است و دارای ۳ شفت پرتاب عمودی می‌باشد. <br /> <br /> -پایگاه خورموج: <br /> <br /> پایگاه خورموج در۲۶۰ کیلومتری سواحل عربستان قرارگرفته‌است و دارای ۹ دریچه پرتاب است.<br /> <br /> -پایگاه جم: <br /> <br /> پایگاه جم در۱۳ کیلومتری ساحل خلیج فارس قرار گرفته و فاصله آن تا بحرین حدود۲۲۰ کیلومتر می‌باشد.<br /> <br /> -پایگاه لار:<br /> <br /> این پایگاه در ۱۰۰ کیلومتری ساحل خلیج‌فارس قرار دارد و دارای ۵ دهانه پرتاب می‌باشد.<br /> <br /> -پایگاه حاجی‌آباد:<br /> <br /> پایگاه حاجی‌آباد در ۱۳۰ کیلومتری بندرعباس قرار دارد و دارای ۵ دهانه تونل و ۷ شفت پرتاب می‌باشد.<br /> <br /> -پایگاه برازجان و کنگ: این پایگاه‌ها نزدیک‌ترین پایگاه‌ها به سواحل خلیج فارس می‌باشند.<br /> <br /> '''- سایر پایگاه‌ها'''<br /> <br /> -پایگاه قم: <br /> <br /> این پایگاه در۲۰ کیلومتری تأسیسات اتمی فردو قرار دارد و درجنگ ۱۲روزه خسارت متوسط حدود (۱۰–۵۰ درصد) دیده‌ است.<br /> <br /> -پایگاه کاشان:<br /> <br /> این پایگاه در ۷ کیلومتری اتوبان کاشان-قم واقع شده‌ است.<br /> <br /> -پایگاه خمین:<br /> <br /> این پایگاه در جنگ دوازده روزه تقریبا تخریب شد و اکثر ساختمان‌های این پایگاه کاملا تخریب شده است.<br /> <br /> -پایگاه یزد (امام حسین):<br /> <br /> این پایگاه «گرانیتی» در کوه شیرکوه قرار دارد و حفاری از سال ۱۳۷۷ آغاز شد.این پایگاه انبار اصلی موشک‌های خرمشهر می‌باشد.<br /> <br /> این پایگاه به «شهر موشکی گرانیتی» معروف شده است و خسارت بسیار کمی دیده‌ است.<br /> <br /> -پایگاه دوکوهه (دزفول): <br /> <br /> این پایگاه دارای۵ تونل است و لانچر شهاب-۳ می‌باشد. این پایگاه توسط تصاویر ماهواره‌ای شناسایی شد.<br /> <br /> از پایگاه‌های موشکی دیگرمی‌توان پایگاه زنجان،پایگاه ابهر،پایگاه آبیک وپایگاه کرمان و چند پایگاه‌های کوچک‌تررا نام برد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-attack-irans-underground-missile-sites-second-phase-war-sources-say-2026-03-05/ Israel to attack Iran's underground missile sites in second phase of war, sources say- رویترز]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''موشک بالستیک و موشک کروز''' <br /> <br /> موشک بالستیک بعد از پرتاب، موتورهایش فقط برای مدت کوتاهی کار می‌کنند و سپس مثل یک پرتابه تحت تأثیر گرانش زمین در مسیر سهمی‌شکل (بالستیک) به سمت هدف حرکت می‌کند. بخش زیادی از مسیر را در جو بالایی یا حتی خارج از جو طی می‌کند و در فاز نهایی با سرعت بسیار بالا (چندین برابر سرعت صوت) به سمت هدف فرود می‌آید.<br /> <br /> هدایت اصلی این موشک‌ها معمولاً در ابتدای پرواز انجام می‌شود و بعد از خاموش شدن موتور، کنترل روی مسیر محدودتر است، هرچند نسل‌های جدیدتر آن‌ها کلاهک‌های قابل مانور دارند. به همین دلیل دقت آن‌ها در مقایسه با موشک‌های کروز معمولاً کمتر است، اما سرعت بسیار بالای‌شان رهگیری‌شان را دشوار می‌کند. در برنامه موشکی ایران چند دسته از این موشک‌های بالستیک مانند شهاب-۳، قدر، سجیل، خرمشهر، خیبرشکن و فاتح وجود دارد.<br /> <br /> در مقابل، موشک کروز تقریباً در تمام مسیر پرواز موتورش روشن است و مثل یک هواپیمای بدون سرنشین هدایت می‌شود. این موشک‌ها معمولاً در ارتفاع خیلی پایین پرواز می‌کنند تا از دید رادارها پنهان بمانند و می‌توانند مسیر خود را در طول پرواز تغییر دهند. <br /> <br /> سرعت آن‌ها معمولاً زیر صوت یا مافوق صوت محدود است و به‌دلیل هدایت مداوم (با سامانه‌هایی مثل GPS، ناوبری اینرسی و تطبیق عوارض زمین) دقت بالاتری دارند. دربرنامه موشکی ایران چند دسته از این موشک‌های کروز مانند سومار، هویزه، پاوه و ابومهدی وجود دارد.<br /> <br /> == '''بخش سوم: زرادخانه موشکی''' ==<br /> وبسایت تحلیلی ایران‌واچ، در گزارشی در ژانویه ۲۰۲۶ تصریح می‌کند که ایران محدودیت خودخواسته برد موشکی ۲۰۰۰ کیلومتر را در سال ۲۰۱۵ اعلام کرد اما هشدار می‌دهد که ایران می‌تواند هر زمان که بخواهد این محدودیت را کنار بگذارد.<br /> <br /> === ۱ - موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد (SRBM - زیر ۱٬۰۰۰ کیلومتر) ===<br /> • شهاب-۱ (اسکاد-بی): برد ۳۰۰ کیلومتر. سوخت مایع. کلاهک ۷۷۰–۱٬۰۰۰ کیلوگرم. CEP: ۵۰۰ متر.<br /> [[پرونده:برد موشک‌های رژیم.jpg|جایگزین=موشک‌های ایران|بندانگشتی|341x341پیکسل|موشک‌های ایران]]<br /> • شهاب-۲ (اسکاد-سی): برد ۵۰۰ کیلومتر. سوخت مایع. کلاهک ۷۰۰ کیلوگرم. CEP: ۷۰۰ متر.<br /> <br /> • قیام-۱: برد ۷۰۰–۸۰۰ کیلومتر. سوخت مایع. کلاهک ۶۵۰ کیلوگرم. CEP: زیر ۵۰۰ متر.<br /> <br /> • فاتح-۱۱۰: برد ۲۰۰–۳۰۰ کیلومتر. سوخت جامد. کلاهک ۴۵۰ کیلوگرم. CEP: ۱۰۰ متر. بر پایه ام-۷ چینی.<br /> <br /> • فاتح-۳۱۳: برد ۵۰۰ کیلومتر. سوخت جامد. کلاهک ۳۵۰ کیلوگرم. CEP: ۱۰–۳۰ متر.<br /> <br /> • رعد-۵۰۰: برد ۵۰۰ کیلومتر. سوخت جامد. «نسل جدید» با کلاهک کامپوزیتی.<br /> <br /> • ذوالفقار: برد ۷۰۰ کیلومتر. سوخت جامد. کلاهک ۴۵۰–۶۰۰ کیلوگرم. CEP: ۱۰–۳۰ متر. نسخه ذوالفقار بصیر با برد ۱٬۰۰۰ کیلومتر.<br /> <br /> • زلزال (۱، ۲، ۳): بر پایه راکت غنیمتی شوروی. بردهای ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتر. غیرهدایت‌شونده.<br /> <br /> === ۲ - موشک‌های بالستیک میان‌برد (MRBM - ۱٬۰۰۰ تا ۳٬۰۰۰ کیلومتر) ===<br /> • شهاب-۳ (نودونگ): برد ۱٬۳۰۰ کیلومتر. سوخت مایع. کلاهک ۷۵۰–۱٬۰۰۰ کیلوگرم. CEP: حدود ۳ کیلومتر. ستون فقرات بازدارندگی.<br /> <br /> • قدر-۱: برد ۱٬۹۵۰ کیلومتر. بر پایه شهاب-۳. CEP: ۳۰۰ متر.<br /> <br /> • عماد: برد ۱٬۷۰۰ کیلومتر. کلاهک بازگشتی قابل هدایت (RV). CEP: زیر ۵۰۰ متر.<br /> <br /> • خرمشهر (هواسونگ-۱۰): برد ۲٬۰۰۰–۳٬۰۰۰ کیلومتر. سوخت مایع. کلاهک ۷۵۰–۱٬۵۰۰ کیلوگرم. CEP: ۳۰ متر.<br /> <br /> ایران‌واچ درباره این موشک‌ می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«فرانسه، آلمان و بریتانیا در سال ۲۰۱۹ ادعا کردند که ایران نسخه‌ای از این موشک، با کلاهک ۷۵۰ کیلوگرمی  با برد حدود ۳٬۰۰۰ کیلومتر دارد و چهار نسخه از آن رونمایی شده است.» &lt;/blockquote&gt;• سجیل: برد ۲٬۰۰۰ کیلومتر. سوخت جامد، دو مرحله‌ای. وزن ۲۳٬۶۰۰ کیلوگرم. کلاهک ۷۰۰ کیلوگرم. اولین MRBM سوخت جامد ایران.<br /> <br /> • خیبرشکن: برد ۱٬۴۵۰ کیلومتر. سوخت جامد. وزن ۶.۳ تن. کلاهک ۵۵۰ کیلوگرم. مانوردهنده در فاز نهایی.<br /> <br /> • قاسم سلیمانی: برد ۱٬۴۰۰ کیلومتر. سوخت جامد. کلاهک ۵۰۰ کیلوگرم.<br /> [[پرونده:موشک‌های هوا فضا.jpg|جایگزین= تصویر توان جمعی موشکی ایران از راست به چپ شهاب-۱، قیام، شهاب-۲، شهاب-۳، قدر، سجیل، موشک ماهواره‌بر سفیر و موشک ماهواره‌بر سیمرغ|بندانگشتی|'''تصویر توان جمعی موشکی ایران از راست به چپ: شهاب ۱، قیام، شهاب ۲، شهاب ۳، قدر، سجیل، موشک ماهواره‌بر سفیر و موشک ماهواره‌بر سیمرغ''']]<br /> • فتاح-۱ و ۲: برد ۱٬۴۰۰ کیلومتر. سوخت جامد. ایران ادعا می‌کند این موشک «مافوق صوت» است. <br /> <br /> === ۳ - موشک‌های کروز ===<br /> • سومار: برد ادعایی ۷۰۰ کیلومتر (برآورد غربی: ۲٬۰۰۰–۳٬۰۰۰ کیلومتر). بر پایه خا-۵۵ شوروی.<br /> <br /> • هویزه: برد ۱٬۳۵۰ کیلومتر. پرواز در ارتفاع پایین.<br /> <br /> • پاوه: کروز زمین‌پرتاب جدیدتر.<br /> <br /> • یاعلی: برد ۷۰۰ کیلومتر. کروز تاکتیکی.<br /> <br /> • ابومهدی: نسل جدید دوربرد.<br /> <br /> • موشک‌های ضد کشتی: رعد (۳۵۰ کیلومتر)، نصر، نور (بر پایه سی-۸۰۲ چینی)، خلیج فارس و هرمز.<br /> <br /> === ۴ - حامل‌های فضایی (فناوری دوگانه) ===<br /> حامل‌های فضایی، یا همان موشک‌های ماهواره‌بر، راکت‌هایی هستند که برای قرار دادن ماهواره یا محموله در مدار زمین طراحی شده‌اند. این راکت‌ها معمولاً چندمرحله‌ای هستند و باید به سرعت و ارتفاع بسیار بالایی برسند تا محموله را از جو خارج کنند و در مدار قرار دهند.<br /> <br /> آنچه این حامل‌ها را به «فناوری دوگانه» تبدیل می‌کند، اشتراک گسترده فناوری آن‌ها با موشک‌های بالستیک دوربرد است. موتورها، سوخت، ساختار چندمرحله‌ای، سامانه‌های هدایت و کنترل، و حتی فناوری بازگشت به جو در هر دو کاربرد تقریباً یکسان است. به همین دلیل، کشوری که بتواند ماهواره را به مدار بفرستد، از نظر فنی گام‌های مهمی برای ساخت موشک بالستیک قاره‌پیما (ICBM) نیز برداشته است.<br /> <br /> در برنامه ایران، دو نمونه مهم از این حامل‌ها وجود دارد:<br /> <br /> • سیمرغ: دو مرحله‌ای سوخت مایع. بار ۲۵۰ کیلوگرم به LEO. در ژانویه ۲۰۲۴ سه ماهواره را به مدار فرستاد.<br /> <br /> • قائم-۱۰۰: سه مرحله‌ای، تمام سوخت جامد. در ژانویه ۲۰۲۴ ماهواره ثریا را با موفقیت به مدار فرستاد.<br /> <br /> بهنام طالب‌لو در بنیاد دفاع از دمکراسی‌ها (FDD)، درباره این حامل‌های فضایی می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«این پرتاب به معنای آن است که ایران در حال توسعه قابلیت موشک بالستیک قاره‌پیما (ICBM) در برابر چشم همگان است.»&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;[https://www.fdd.org/analysis/2024/01/29/iran-bolsters-missile-capacity-with-satellite-launches/ Iran Bolsters Missile Capacity With Satellite Launches- (FDD)][https://www.fdd.org/analysis/2024/01/29/iran-bolsters-missile-capacity-with-satellite-launches/ بنیاد دفاع از دمکراسی‌ها]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.fdd.org/analysis/2016/04/22/iran-space-launch-underscores-patient-icbm-plan/ Iran Space Launch Underscores Patient ICBM Plan-بنیاد دفاع از دمکراسی‌هاFDD]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == بخش چهارم: افراد کلیدی ==<br /> • [[حسن تهرانی مقدم]] (۱۳۳۸–۱۳۹۰):[[پرونده:حسن تهرانی مقدم.jpg|جایگزین=حسن تهرانی‌مقدم- طراح اصلی موشک‌های نازعات، شهاب، قدر و سجیل|بندانگشتی|حسن تهرانی‌مقدم- طراح اصلی موشک‌های نازعات، شهاب، قدر و سجیل]]افسر سپاه پاسداران و طراح اصلی موشک‌های نازعات، شهاب، قدر و سجیل. او به «پدر موشکی ایران» معروف بود و او درسال ۱۳۶۵ به لبنان رفت و برنامه موشکی حزب‌الله را پایه‌گذاری کرد.<br /> <br /> سیاست او نه فقط ارسال موشک بلکه انتقال دانش فنی و آموزش به مهندسان لبنانی بود. وی در ۱۱ آبان ۱۳۹۰ در انفجار بیدگنه کشته شد.<br /> <br /> • [[محمدباقر قالیباف]]:<br /> <br /> فرمانده نیروی هوایی سپاه (۱۳۷۶–۱۳۸۰) ومسئول اصلی آغاز ساخت پایگاه‌های زیرزمینی موشکی در کوه‌های زاگرس.<br /> <br /> • [[امیرعلی حاجی‌زاده]]:<br /> <br /> فرمانده نیروی هوافضای سپاه از ۱۳۸۸ تا زمان کشته‌شدن. او ادعا کرد که ایران دارای «۱۰۰ پایگاه زیرزمینی» می‌باشد. وی در جنگ ۱۲ روزه کشته شد.<br /> <br /> • [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]:<br /> <br /> حامی اصلی تأسیس برنامه موشکی ایران. مسئول سفر سال ۱۳۶۴ به لیبی، سوریه، چین و کره شمالی.<br /> <br /> • [[علی لاریجانی]]:<br /> <br /> نخستین مدیرعامل سازمان جهاد خودکفایی سپاه (SSJO).<br /> <br /> • [[حسین دهقان]]:<br /> <br /> سردار سپاه و وزیر دفاع جمهوری اسلامی در دولت اول [[حسن روحانی]] بود. وی مشاور [[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]] در حوزه صنایع دفاعی و پشتیبانی از نیروهای مسلح بود. [[حسین دهقان]] نقش مهمی در تولیدات نظامی ایران،‌ به ویژه در صنایع موشکی داشت. وی در دوران [[سید محمد خاتمی|محمد خاتمی]] معاون وزیر دفاع بود. حسین دهقان همچنین از نفرات اصلی در [[گروگان گیری در سفارت آمریکا|گروگان‌گیری و حمله به سفارت آمریکا]] در تهران بود. <br /> <br /> هم‌زمان با گروگان‌گیری، در فرماندهی رده‌های مختلف [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] در دوران [[جنگ ایران و عراق]] بود. حسین دهقان نخستین فرمانده [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]] پس از انقلاب اسلامی در لبنان و از موسسان [[حزب‌الله لبنان]] بود. وی همچنین از فرماندهان اصلی حمله به مقر نیروهای آمریکا در بیروت بوده که طی حمله به این مرکز ۲۴۱ آمریکایی کشته شدند.<br /> <br /> • [[حسین سلامی]] و [[محمدحسین باقری|محمد باقری]]:<br /> <br /> فرمانده کل سپاه و رئیس ستاد کل نیروهای مسلح. هر دو در عملیات‌های [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]] کشته شدند.<br /> <br /> • علی‌رضا تنگسیری:<br /> <br /> [[علی‌رضا تنگسیری]]، متولد ۱۳۴۱ در تنگستان بوشهر، از فرماندهان ارشد [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] بود که فعالیت نظامی خود را از سال‌های جوانی و در یگان‌های دریایی سپاه آغاز کرد و سابقه حضور در جنگ ایران و عراق را نیز داشت. او از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۷ جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه بود و در سال ۱۳۹۷ با حکم علی خامنه‌ای به فرماندهی این نیرو منصوب شد.<br /> <br /> در دوران فرماندهی او، سپاه بر توسعه توان دریایی نامتقارن، از جمله قایق‌های تندرو، موشک‌های ساحل‌به‌دریا و عملیات در خلیج فارس و تنگه هرمز تمرکز کرد. تنگسیری بارها درباره امکان بستن تنگه هرمز موضع‌گیری کرد و در جریان برخی تنش‌های منطقه‌ای و توقیف نفتکش‌ها و شناورها نقش داشت.<br /> <br /> تنگسیری در حمایت لجستیکی از [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی]] در منطقه و انتقال تسلیحات، موشک و [[پهپاد]] نقش داشت. به دلیل فعالیت‌های خود از سوی آمریکا، کانادا و اتحادیه اروپا تحریم شد. تنگسیری در شامگاه ۵ فروردین ۱۴۰۵ در بندرعباس، در جریان حمله هوایی اسرائیل به ساختمانی مرتبط با منطقه یکم دریایی سپاه، کشته شد. در این حمله شماری دیگر از افسران ارشد نیروی دریایی سپاه، از جمله بهنام رضایی، معاون اطلاعات این نیرو، نیز کشته شدند.&lt;ref&gt;[[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه|فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> == '''بخش پنجم: صادرات و انتقال فناوری''' ==<br /> [[حزب‌الله لبنان]]:  [[پرونده:حسین دهقان و عناصر حزب الله.jpg|جایگزین=حسین دهقان، نخستین فرمانده سپاه در لبنان و از موسسان حزب الله لبنان|بندانگشتی|400x400پیکسل|حسین دهقان، نخستین فرمانده سپاه در لبنان و از موسسان حزب الله لبنان]][[حسن تهرانی مقدم]] در ۱۳۶۵ برنامه موشکی حزب‌الله را پایه‌گذاری کرد. سیاست ایران «نه فقط ارسال موشک بلکه انتقال دانش فنی و آموزش مهندسان لبنانی» بود. <br /> <br /> حزب‌الله لبنان، در جنگ ۲۰۰۶ هزاران موشک ایرانی به سمت اسرائیل شلیک کرد.<br /> <br /> [[شبه نظامیان حوثی|حوثی‌های یمن]]: <br /> <br /> رویترز بر اساس گزارش محرمانه ناظران تحریم‌های سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۴، می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«حوثی‌های یمن، با کمک سپاه پاسداران و حزب الله لبنان و متخصصان عراقی وابسته به رژیم، از یک گروه مسلح محلی با قابلیت‌های محدود به یک نهاد نظامی قدرتمند تبدیل شده‌اند.&lt;/blockquote&gt;ناظران در این گزارش تأکید کردند: &lt;blockquote&gt;«حوثی‌ها توانایی توسعه و تولید مستقل سیستم‌های تسلیحاتی پیشرفته بدون کمک خارجی را ندارند.»&lt;/blockquote&gt;[[جنبش حماس|حماس]] و جهاد اسلامی فلسطین: <br /> <br /> آموزش مهندسان فلسطینی در ایران و قاچاق قطعات و دانش فنی موشکی.<br /> <br /> شبه‌نظامیان شیعه عراق:<br /> <br /> مجهز به موشک‌ها و پهپادهای ایرانی. این گروه‌ها بارها پایگاه‌های آمریکایی در عراق را هدف قرار دادند.<br /> <br /> روسیه: <br /> <br /> آمریکا در اکتبر ۲۰۲۲ ایران را به فروش پهپادهای شاهد-۱۳۱ و ۱۳۶ به روسیه متهم کرد. گزارش‌هایی از انتقال موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد نیز منتشر شد.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-hezbollah-enabled-houthis-rise-says-un-report-2024-09-26/ Iran, Hezbollah enabled Houthis' rise, says UN report - رویترز]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> == بخش ششم: ارزیابی خسارت (جنگ ۱۲ روزه و جنگ دوم) ==<br /> [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران|حملات آمریکا و اسرائیل]] به سایت‌هایی مانند فردو، نطنز و اصفهان خسارات قابل توجهی به زیرساخت‌ها و نیروی انسانی وارد کرده، اما برنامه هسته‌ای را به‌طور کامل از بین نبرده است. وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا همچنان نامشخص است و فعالیت‌هایی در برخی تأسیسات زیرزمینی نزدیک نطنز و اصفهان مشاهده می‌شود که نگرانی‌هایی ایجاد کرده‌است.<br /> <br /> در حملاتی که  برروی پایگاه‌های موشکی رژیم انجام شده است، ۱۹ پایگاه مستقیماً مورد حمله قرار گرفتند.<br /> <br /> خسارت وارد شده به‌طور موقت این پایگاه‌ها را غیر عملیاتی کرده است و تمام این پایگاه‌ها دارای زیرساخت‌های زیرزمینی هستند و تاسیسات زیرزمینی سالم مانده‌اند. در میان این پایگاه‌ها، پایگاه‌هایی که خسارت متوسط تاسنگین دیده‌اند، نشانه‌هایی از بازسازی در آن‌ها مشاهده می‌شود.<br /> <br /> • خسارت سنگین (بیش از ۵۰ درصد): پایگاه‌های بهارستان، مبارکه، پنج‌پله، کمیجه، تبریز جنوبی، اصفهان غرب، کنگاور، خرم‌آباد، تبریز شمالی، شیراز شمالی<br /> <br /> • خسارت متوسط (۱۰ تا ۵۰ درصد): زنجان، یزد، قم، حاجی‌آباد، جم<br /> <br /> • خسارت خفیف (کمتر از ۱۰ درصد): شیراز جنوبی، لار، خورموج&lt;ref&gt;[https://www.barresihayeresaneitahririeh.ir/news/33134/%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DB%B1%DB%B2%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C ارزیابی اندیشکده آمریکایی از آسیب جنگ ۱۲روزه به تاسیسات هسته‌ای-موسسه مطالعاتی تحریریه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202506262808 ارزیابی خسارات جنگ؛ اسرائیل و جمهوری اسلامی چه از دست دادند؟-اینترنشنال]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.csis.org/analysis/last-rounds-status-key-munitions-iran-war-ceasefire Last Rounds? Status of Key Munitions at the Iran War Ceasefire-مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللیCSIS]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;[https://www.csis.org/analysis/iran-war-cost-estimate-update-113-billion-day-6-165-billion-day-12 Iran War Cost Estimate Update: $11.3 Billion at Day 6, $16.5 Billion at Day 12- مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللیCSIS]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بخش هفتم: هزینه‌ها ==<br /> • هزینه سالانه توسعه، تولید و نگهداری: حدود ۳ میلیارد دلار.<br /> <br /> • هزینه توسعه شهاب-۳ به تنهایی: حدود ۱ میلیارد دلار.<br /> <br /> بودجه نظامی ایران:<br /> <br /> • SIPRI (آوریل ۲۰۲۵): بودجه رسمی ۲۰۲۴ حدود ۷.۹ میلیارد دلار.<br /> <br /> • Iran Open Data: رقم واقعی نزدیک‌تر به ۱۳.۸ میلیارد دلار با احتساب هزینه‌های پنهان سپاه.<br /> <br /> • بودجه ۱۴۰۳: حدود ۴۷۰ تریلیون تومان (۱۶.۷ میلیارد دلار) به نیروهای مسلح.[[پرونده:انفجار انبار نفت شهران - تهران.png|جایگزین=انفجار انبار نفت شهران - تهران|بندانگشتی|332x332px|انفجار انبار نفت شهران - تهران]]• بودجه ۱۴۰۴: پیش‌بینی افزایش به بیش از ۲۳ میلیارد دلار - رشد ۲۰۰ درصدی.<br /> <br /> تبعات اجتماعی:<br /> <br /> Iran News Wireدر مطلبی درباره تورم و وضعیت بدمعیشتی مردم و فقدان پدافند هوایی شهر تهران، با عنوان (تهران: شهری بدون دفاع در میان هزینه‌های سرسام‌آور نظامی) می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«در سال‌های اخیر رژیم ایران بودجه نظامی، موشکی و هسته‌ای خود را به‌شدت افزایش داده و در سال ۲۰۲۵ این رقم به حدود ۵۰ میلیارد دلار رسیده که نسبت به سال قبل حدود ۲۰۰ درصد رشد داشته است. بخش عمده این افزایش به سپاه پاسداران اختصاص یافته و علاوه بر بودجه رسمی، بخشی از درآمدهای نفتی نیز مستقیماً به نیروهای مسلح داده می‌شود. <br /> <br /> در حالی که سالانه حدود ۳ میلیارد دلار صرف توسعه موشک‌های بالستیک و کروز می‌شود و برنامه هسته‌ای نیز هزینه‌های سنگینی دارد، اقتصاد کشور با تورم بالا و فقر گسترده روبه‌روست و بودجه واردات کالاهای اساسی کاهش یافته است. این اولویت‌بندی نشان می‌دهد تمرکز اصلی حکومت روی تقویت توان دفاعی و بازدارندگی است، نه بهبود وضعیت معیشتی مردم».&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://irannewswire.org/tehran-iran-a-defenseless-city-amid-surging-milit/ Tehran- Iran, a Defenseless City Amid Surging Military and Nuclear Spending-iran news wireایران نیوز وایر] &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == بخش هشتم: ارتباط با برنامه هسته‌ای ==<br /> بر اساس یافته‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، ایران تا پایان ۲۰۰۳ برنامه هماهنگ‌شده‌ای برای توسعه سلاح هسته‌ای داشته‌است و در این برنامه مخفی تلاش‌هایی از جمله طراحی ادغام کلاهک هسته‌ای با موشک شهاب-۳ داشته‌است.<br /> <br /> مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی در سپتامبر ۲۰۲۵ در گزارشی می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی ایران، اورانیوم بسیار غنی‌شده (HEU) و مستقیماً قابل استفاده در انفجار هسته‌ای، نگرانی جدی محسوب می‌شود.»&lt;/blockquote&gt;این موسسه درباره حملات نظامی می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«حملات نظامی، تمام سانتریفیوژهای نصب‌شده را که  تقریباً ۲۲٬۰۰۰ دستگاه برآورد شده‌است، در سه سایت غنی‌سازی نابود یا غیرعملیاتی کردند...برای اولین بار در بیش از ۱۵ سال، ایران هیچ مسیر شناسایی‌شده‌ای برای تولید اورانیوم سلاح‌سازی (WGU) ندارد.»&lt;/blockquote&gt;اما در ادامه می‌افزاید:&lt;blockquote&gt;«با این حال ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی می‌تواند مستقیماً در انفجار هسته‌ای استفاده شود.»&lt;/blockquote&gt;فرزین ندیمی، نیز می‌نویسد: &lt;blockquote&gt;«هر توافق آینده باید شامل محدودیت‌های قابل اجرا بر موشک‌های دوربرد باشد وبدون آن، امنیت منطقه‌ای تضمین نمی‌شود.»&lt;/blockquote&gt;بهنام بن طالبلو نیزحامل‌های فضایی رژیم، به‌ویژه حامل فضایی قائم-۱۰۰را باعث نگرانی‌های جدی دانسته و آن‌ها را «مسیر جایگزین موشک بالستیک قاره‌پیما ICBM» توصیف می‌کند.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://isis-online.org/isis-reports/analysis-of-iaea-iran-verification-and-monitoring-and-npt-safeguards-reports-september-2025 Analysis of IAEA Iran Verification and Monitoring and NPT Safeguards Reports - September 2025 - موسسه علوم و امنیت بین‌المللی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == بخش نهم: تحریم‌ها و واکنش بین‌المللی ==<br /> تحریم‌های سازمان ملل (نخستین بار دسامبر ۲۰۰۶ با قطعنامه ۱۷۳۷) پس از عدم پایبندی ایران به توافقنامه پادمان آژانس اعمال شدند. قطعنامه‌های ۱۷۴۷ (۲۰۰۷)، ۱۸۰۳ (۲۰۰۸) و ۱۹۲۹ (۲۰۱۰) تحریم‌ها را گسترش دادند.قطعنامه ۲۲۳۱ (ژوئیه ۲۰۱۵) همراه با برجام تصویب شد، اما ندیمی تأکید دارد:&lt;blockquote&gt;«هیچ محدودیت مستقیم و قابل راستی‌آزمایی بر موشک‌های بالستیک و کروز ایران تحمیل نکرد.»&lt;/blockquote&gt;و این محدودیت‌ها در اکتبر ۲۰۲۳ منقضی شدند.<br /> <br /> در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، تحریم‌های سازمان ملل رسماً بر ایران بازگردانده شد (snapback).<br /> <br /> === تأثیر تحریم‌ها بر برنامه موشکی: ===<br /> وبسایت تحلیلی ایران‌واچ، مستند کرده که نهادها و شرکت‌های پوششی متعدد ایرانی، تحریم‌ها را دور زده‌اند.<br /> <br /> مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) نیز در این باره گزارش داده‌است که نیروی دریایی آمریکا یک محموله با «اجزای برنامه موشک بالستیک» را رهگیری کرده‌است و وابستگی ایران به منابع بین‌المللی برای مواد حیاتی تولید موشک (مانند سدیم پرکلرات) ادامه دارد.&lt;ref&gt;[https://www.iranwatch.org/iranian-entities Alphabetical List of Iranian Entities- ایران واچ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85_%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9&diff=94742 2026-11-04T09:18:57Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سند<br /> |نام سند=توافق برجام<br /> |تصویر= جعبه اطلاعات برجام.JPG<br /> |توضیح تصویر=توافق برجام<br /> |تاریخ ایجاد= سوم آذرماه ۱۳۹۲<br /> |تاریخ تصویب=۲۳ تیرماه ۱۳۹۴<br /> |محل ایجاد سند= وین-اتریش<br /> |نویسنده= <br /> |امضا کنندگان= ایران و کشورهای ۵+۱<br /> |هدف= مهار کردن فعالیت‌های هسته‌ای ایران<br /> }}<br /> '''برنامه جامع اقدام مشترک،''' (&lt;bdi&gt;Joint Comprehensive Plan of Action&lt;/bdi&gt;) یا به اختصار '''برجام'''، نام یک توافق بر سر مسأله‌ی فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی است که در روز سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵) در وین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ (چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا به علاوه آلمان) منعقد شد. مذاکرات برجام هنگامی آغاز شد که ایران توافق موقت ژنو بر برنامه‌ی هسته‌ای خود را پذیرفت. نزدیک به ۲۰ ماه کشورهای مختلف درگیر این مذاکرات بودند و سرانجام در سال ۲۰۱۵ توافق لوزان شکل گرفت. بر طبق این قرارداد ایران پذیرفت که ذخایر اورانیم خود را پاکسازی کرده و حتی ذخیره‌سازی اورانیم با غنای پایین را تا ۹۸ درصد متوقف می‌کند. همچنین ایران پذیرفت که سانتریفیوژ‌های خود را به میزان دو سوم برای ۱۵ سال کاهش دهد. بر اساس این توافق، ایران همچنین پذیرفت که اورانیوم را بیش از ۳٫۶۷درصد غنی‌ نکرده و تأسیسات غنی‌سازی جدید یا رآکتور آب‌سنگین دیگری نسازد و فعالیت‌های غنی‌سازی‌اش را به یک ساختمان که از سانتریفیوژهای نسل اول استفاده می‌کند محدود کند. ایران بر طبق توافق برجام پذیرفت که دیگر تأسیسات خود را نیز تبدیل خواهد کرد. برجام همچنین تصریح می‌کند که آژانس بین‌المللی اتمی به تمامی تأسیسات اتمی ایران دسترسی خواهد داشت. برجام بر اساس همین شروط ایران را از تحریم‌هایی که شورای امنیت ملل متحد، اتحادیه اروپا و تحریم‌های ثانویه ایالات متحده آمریکا بیرون خواهد آمد. مذاکرات برجام با گروه ۱+۵ روز شنبه ۲۷ ژوئن ۲۰۱۵، در وین با حضور جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران انجام شد و به نتیجه رسید. این توافق به صورت رسمی کمتر از سه سال دوام آورد به دلیل نقض‌های مکرر جمهوری اسلامی در روز ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷( ۸ می ۲۰۱۸) توسط دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا ملغی اعلام شد. دونالد ترامپ طی کنفرانسی رسماً از برجام خارج و بازگشت تحریم‌ها به صورت گذشته را اعلام‌ نمود. پس از آن ایران نیز در پاسخ در روز ۱۵ دی‌ماه ۱۳۹۸ گام پنجم کاهش تعهدات ایران را نسبت به برجام اعلام نمود. [[حسن روحانی]] پیش از آن در چهار مرحله کاهش تعهدات ایران را اعلام کرده بود. مطابق با این اعلان ایران تمامی محدودیت‌های خود را شامل غنی‌سازی اورانیم لغو شده دانست. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارش می‌دهد که طی این سال‌ها تا ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ یعنی ۱۵ می ۲۰۲۲ ذخایر اورانیم ایران از ۲۰۲ کیلوگرم به ۳۸۰۹ کیلوگرم رسیده است. همچنین ذخایر اورانیم غنی شده‌ی شصت درصدی در از ۹.۹ کیلوگرم به ۴۳.۱ کیلوگرم افزایش پیدا کرده است. پس از پایان دوران ریاست جمهوری ترامپ و روی کار آمدن جو بایدن دور جدیدی از مذاکرات با میان آمریکا و ایران و کشورهای ۵+۱ آغاز شده اما تا کنون به نتیجه‌ای نرسیده است.<br /> [[رده:برنامه هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی]]<br /> == مذاکرات توافق برجام در ژنو ==<br /> [[پرونده:تیم مذاکره کننده....JPG|جایگزین=تیم مذاکره کننده توافق برجام|بندانگشتی|284x284پیکسل|تیم مذاکره کننده توافق برجام]]<br /> نظام جمهوری اسلامی ایران و کشورهای عضو گروه ۱+۵ برای سومین دور از مذاکرات خود از زمان روی کار آمدن دولت حسن روحانی در ژنو سویس گرد هم آمدند. این مذاکرات پس از ۵ روز گفت‌وگو سرانجام در روز یک‌شنبه ۳ آذرماه ۱۳۹۲، بر سر پرونده‌ی هسته‌ای رژیم ایران به توافق رسیدند.<br /> <br /> این راه حل جامع، روندی متقابل و گام به گام را در بر خواهد گرفت؛ و به دنبال آن تمامی تحریم‌های فراگیر شورای امنیت سازمان ملل متحد و هم‌چنین تحریم‌های چندجانبه و ملی مرتبط با برنامه هسته‌ای رژیم ایران لغو خواهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/f12_complete_tex_of_iran_world_powers_geneva_agreement/25178346.html جزئیات کامل توافق هسته‌ای ایران و ۵+۱ در ژنو - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === '''اعلام توافق برجام''' ===<br /> پس از بیش از یک دهه مذاکره و تنش، رژیم ایران و نمایندگان جامعه‌ی جهانی در روز ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، برابر با ۲۳ تیرماه ۱۳۹۴، در وین پایتخت اتریش اعلام کردند که به یک توافق جامع و نهایی بر سر آینده برنامه هسته‌ای ایران رسیدند.<br /> <br /> با اجرای این توافق که تحت عنوان برنامه جامع اقدام مشترک، با نام اختصاری &quot;برجام&quot; معرفی شده است، ایران در قبال رفع تحریم‌های ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد در ارتباط با برنامه هسته‌ای‌اش، محدودیت‌های درازمدتی را در رابطه با برنامه‌ی اتمی خود خواهد پذیرفت. این محدودیت‌ها شامل تعداد سانتریوفیوژها، سطح غنی‌سازی، عملکرد رآکتور آب سنگین اراک و پذیرش پروتکل الحاقی برای بازرسی‌های گسترده‌تر آژانس بین‌المللی اتمی خواهد بود.<br /> <br /> فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در یک کنفرانس رسمی در برابر رسانه‌ها در وین با خواندن بیانیه‌ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته‌ای ایران به دست آمده است.<br /> <br /> باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا از توافق هسته‌ای با ایران حمایت کرد؛ و هشدار داد که هر اقدام کنگره آمریکا که بخواهد جلوی اجرای موفقیت‌آمیز این توافق را بگیرد وتو خواهد کرد. شماری از سناتورهای جمهوری‌خواه با این توافق مخالفت کردند. نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل هم هشدار داد که اسرائیل به این توافق متعهد نیست؛ و برای دفاع از خود هر کاری خواهد کرد.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran/2015/07/150714_l26_iran_nuclear_deal_jcpoa_vienna ایران بر سر برنامه هسته‌ای خود با قدرت‌های جهانی به توافق رسید - سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === '''اقدامات ایران''' ===<br /> در گام اول براساس این توافق رژیم ایران اقدامات داوطلبانه‌ی زیر را انجام خواهد داد:<br /> * ـ نیمی از اورانیوم موجود غنی شده تا ۲۰ درصد را به صورت اکسید ۲۰ درصد، جهت تولید سوخت راکتور تحقیقاتی تهران ذخیره نماید. بقیه را با غنای ۲۰ درصد، به مواد کمتر از ۵ درصد رقیق کند؛ و خط برگشت‌پذیر نیز وجود نداشته باشد.<br /> * ـ رژیم ایران اعلام خواهد کرد که برای این دوره ۶ ماهه، اورانیوم را به سطح بالاتر از پنج درصد، غنی‌سازی نمی‌کند.<br /> * ـ ایران فعالیت‌های خود در تاسیسات غنی‌سازی سوخت نطنز، فُردو و یا راکتور اراک را گسترش نخواهد داد.<br /> * ـ ایران مکان‌های جدید برای غنی‌سازی ایجاد نمی‌کند.<br /> * ـ ایران فعالیت‌های صلح‌آمیز خود را تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجام خواهد داد.<br /> * ـ ایران بازفرآوری یا ساخت تأسیسات با توانایی بازفرآوری نخواهد داشت.<br /> * ـ ایران اطلاعات مشخص فعالیت‌های اتمی خود را به آژانس ارائه می‌دهد؛ موارد دیگر...&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === '''اقدامات دولت‌های غربی''' ===<br /> در برابر این اقدامات رژیم ایران، ۳ کشور اروپایی +۳، اقدامات داوطلبانه‌ی زیر خود را انجام خواهند داد:<br /> * ـ مشتریان فعلی نفت خام ایران می‌توانند میانگین میزان کنونی خرید نفت خود را از ایران ادامه دهند؛ و تحریم‌های اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا، بر بیمه و خدمات حمل و نقل مرتبط، به تعلیق در خواهند آمد.<br /> * ـ تحریم‌های آمریکا بر صنعت خودروسازی رژیم ایران و تحریم‌های خدمات مرتبط تعلیق می‌شوند.<br /> * ـ صدور گواهی عرضه و هم‌چنین نصب قطعات یدکی جهت ایمنی پرواز هواپیماهای غیرنظامی ایران و صدور گواهی بازرسی‌های مرتبط با ایمنی و تعمیرات در ایران و خدمات مربوط به آن.<br /> * ـ تحریم‌های جدید بربوط به موضوع هسته‌ای توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد، اعمال نمی‌شود.<br /> * ـ تحریم‌های جدید مربوط به موضوع هسته‌ای از طرف اتحادیه اروپا اعمال نمی‌شود.<br /> * ـ دولت آمریکا در چارچوب اختیارات قانونی رئیس‌جمهور و کنگره آمریکا، تحریم‌های جدید هسته‌ای اعمال نخواهد کرد.<br /> <br /> * ـ یک کانال مالی جهت تسهیل تجارت مرتبط به امور انسان‌دوستانه برای تأمین نیازهای داخلی ایران با استفاده از درآمدهای نفتی ایران که در خارج از کشور مانده ایجاد خواهد شد. <br /> گام نهایی در برجام نیز کمتر از یک سال پس از تصویب این سند آغاز خواهد شد که بازه زمانی آن بلند مدت است. در صورت مقید بودن رژیم ایران به تمام اجرائیات و اطمینان حاصل شدن از برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران با تأیید آژانس بین‌المللی اتمی، به‌طور همه‌جانبه تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد و تحریم‌های چندجانبه و تحریم‌های ملی علیه ایران برداشته خواهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:آزداد شدن پولهای بلوکه شده ایران.JPG|جایگزین=آزاد شدن پولهای بلوکه شده ایران|بندانگشتی|251x251پیکسل|آزاد شدن پولهای بلوکه شده ایران]]<br /> <br /> == آزاد شدن پول‌های بلوکه شده ایران ==<br /> دونالد ترامپ نسبت به فاجعه‌ی توافق برجام با رژیم ایران، به باراک اوباما رئیس‌جمهور پیشین آمریکا انتقاد کرد؛ و گفت که اوباما به رژیم ایران ۱۵۰ میلیارد دلار پرداخت کرد و در مقابل هیچ چیز نگرفت.<br /> <br /> بر اساس برآورد خبرگزاری رویترز در سال ۱۳۹۵، ایران با رفع تحریم‌ها احتمالاً به ۱۰۰ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده‌ی خود دسترسی پیدا می‌کند.<br /> <br /> دولت باراک اوباما در بهمن‌ماه سال ۱۳۹۴، مبلغ یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار را به صورت نقد و با ارزهای غیرآمریکایی با هواپیما به ایران فرستاد. رئیس‌جمهور پیشین آمریکا مدعی شد که این پول بابت حل‌وفصل یک دعوای حقوقی میان تهران و واشنگتن بر سر یک معامله تسلیحاتی در دوران حکومت [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] پرداخت شده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-44046111 ترامپ خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد - سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == افشاگری شورای ملی مقاومت ==<br /> [[پرونده:افشاگری جعفرزاده.JPG|جایگزین=افشاگری شورای ملی مقاومت|بندانگشتی|268x268پیکسل|افشاگری شورای ملی مقاومت]]<br /> پس از گذشت چند سال از توافق برجام که رژیم ایران امتیازات کلانی دریافت کرد. دفتر [[شورای ملی مقاومت ایران]] در آمریکا در اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۶، دست به یک افشاگری جدید زد. این افشاگری که در واشنگتن در یک کنفرانس مطبوعاتی صورت گرفت، بر اساس اسناد و عکس‌های هوایی نشان داد که رژیم ایران حتی با وجود توافق هسته‌ای، فعالیت‌های خود را جهت تولید سلاح هسته‌ای ادامه می‌دهد.'''»'''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/iran-ncri-/3820138.html شورای ملی مقاومت: تلاش‌های ایران برای تولید بمب هسته‌ای بعد از برجام ادامه دارد - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''واکنش آمریکا''' ===<br /> پس از این افشاگری دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا گفت که ایران در حال اقدامات نامناسبی است؛ و تخلفاتی داشته و به روح توافق برجام وفادار نبوده است. رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا نیز در یک موضع‌گیری، هشدار شدیدالحنی به نظام جمهوری اسلامی ایران داد؛ و گفت آمریکا در حال بازنگری جامع سیاست‌های آمریکا در برابر ایران است. جیم متیس وزیر دفاع آمریکا نیز گفت که در خاورمیانه هرجا مشکلی وجود دارد، رد پای رژیم ایران دیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === '''هشدار مریم رجوی''' ===<br /> خانم [[مریم رجوی]]، رئیس جمهوری برگزیده‌ی شوراى ملى مقاومت ایران، درباره این افشاگری گفت که اگر قدرت‌های جهانی بدون ملاحظات اقتصادی و سیاسی، با قاطعیت عمل می‌کردند، می‌توانستند در همین دور از مذاکرات، پروژه ساختن سلاح هسته‌ای رژیم ایران را به طور کلی از کار بیندازند. مریم رجوی هشدار داد:&lt;blockquote&gt;«اجرای کامل قطعنامه‌های شورای امنیت، به ویژه توقف کامل غنی‌سازی، پذیرش پروتکل الحاقی و دسترسی آزادانه بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به مراکز و تأسیسات مشکوک این رژیم، لازمه دست کشیدن آن از بمب اتمی است.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> == مخالفت ترامپ با توافق برجام ==<br /> دونالد ترامپ، از زمان آغاز به کار خود به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا، از توافق برجام به عنوان توافقی بد یاد کرد و گفت که باید این توافق با اعمال نظر آمریکا اصلاح شود؛ و اگر نظر آمریکا اعمال نشود، آمریکا از این توافق خارج خواهد شد. [[پرونده:امضای ترا....JPG|جایگزین=امضای ترامپ، خروج از برجام|بندانگشتی|260x260px|امضای ترامپ، خروج از برجام ]]ترامپ در طی دو هفته دو نفر از اعضاء تیم سیاست خارجی خود که خواهان ادامه توافق هسته‌ای با ایران بودند را برکنار کرد؛ و به ترتیب مایک پمپئو مدیر سازمان سیا و جان بولتن سفیر پیشین آمریکا را که موافق خروج آمریکا از برجام بودند، جایگزین نمود.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://per.euronews.com/2018/04/03/world-consequences-of-trump-s-decision-to-withdraw-from-iran-nuclear-deal پیامدهای تصمیم ترامپ برای خروج از برجام - سایت یورو نیوز]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === '''خروج دونالد ترامپ از برجام''' ===<br /> ایالات متحده آمریکا در روز ۱۸ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۷، برابر با ۸ می ۲۰۱۸، رسماً از توافق برجام خارج شد. دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در یک سخنرانی خروج آمریکا از توافق هسته‌ای با ایران را اعلام کرد. ترامپ در بخشی از این سخنرانی گفت:<br /> <br /> &lt;blockquote&gt;«توافق ایران یکی از بدترین و یک‌طرفه‌ترین تراکنش‌هایی است که ایالات متحده تاکنون درگیر آن شده است. ما مشارکت آمریکا در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) با ایران را پایان می‌بخشیم؛ و تحریم‌هایی که در نتیجه‌ی این توافق به تعلیق درآمده بودند را بار دیگر برقرار می‌کنیم. <br /> <br /> چرا که این توافق در محافظت از منافع امنیت ملی آمریکا ناکام بوده است. برجام رژیم ایران را غنی کرده و آن را قادر ساخته است تا به رفتارهای شرارت‌آمیز خود بپردازد،‌ در حالی که در بهترین حالت ممکن فقط توانایی این رژیم در دستیابی به جنگ‌افزارهای هسته‌ای را به تأخیر انداخته و در عین حال به آن اجازه داده است تا روند پژوهش و توسعه‌ی هسته‌ای خود را حفظ کند. <br /> <br /> تحریم‌های دوباره برقرار‌شده، بخش‌های حساس اقتصادی از جمله بخش‌های انرژی، پتروشیمی، و مالی ایران را هدف قرار خواهند داد. به کسانی که در ایران مشغول کسب‌و‌کار هستند فرصتی داده خواهد شد تا بتوانند اقدامات‌شان در ایران و کسب‌وکارهای‌شان در ارتباط با ایران را کاهش و پایان دهند. آن‌ها که نتوانند تا پایان مدت زمان تعیین شده این‌گونه فعالیت‌های‌شان را کاهش و پایان دهند، با خطر پیامدهای بسیار شدید رو‌به‌رو خواهند بود. <br /> <br /> خروج ایالات متحده از برجام، رژیم ایران را تحت فشار قرار خواهد داد تا روند فعالیت‌های شرارت‌آمیز خود را تغییر دهد تا از این موضوع اطمینان حاصل شود که اقدامات نامناسب ایران دیگر با پاداش رو‌به‌رو نخواهد شد. به این ترتیب، هم به ایران و هم به نیروهای نیابتی آن در منطقه هشدار داده خواهد شد. نتیجه‌ی مهم دیگر این اقدام این است که این گام هم‌چنین کمک خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود که از جریان یافتن منابع مالی جهانی به سوی فعالیت‌های تروریستی و هسته‌ای غیرقانونی جلوگیری خواهد شد. <br /> <br /> ایران با سوء‌نیت درباره‌ی برجام مذاکره کرد؛ و این توافق در ازای دستاوردی ناچیز، مزایای بسیار زیادی را در اختیار رژیم ایران قرار داد. برجام به شکل احمقانه‌ای مقدار هنگفتی پول نقد را به رژیم ایران داده و دسترسی به نظام مالی بین‌المللی برای بازرگانی و سرمایه‌گذاری را برای ایران ممکن ساخته است. رژیم ایران به جای به کار بردن پول حاصل از توافق برجام برای حمایت از ایرانیان در داخل این کشور، اقدام به تأمین هزینه‌های نظامی خود کرده است و همچنین به تامین مالی تروریست‌های نیابتی‌اش، مانند حزب‌الله و حماس، ادامه داده است. <br /> <br /> کشورها باید به‌همراه هم برای متوقف ساختن حرکت بی‌ثبات‌کننده‌ی این رژیم جهت دست یافتن به یک سلطه‌ی منطقه‌ای، مشارکت کنند. رژیم ایران در سوریه از رژیم اسد پشتیبانی می‌کند و همدست جنایات اسد بر علیه مردم سوریه بوده است. این رژیم به شعله‌ورتر کردن آتش جنگ در یمن پرداخته است و از حوثی‌ها به عنوان یک نیروی نیابتی جهت یورش بردن به کشورهای دیگر بهره برده است. <br /> <br /> [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] ایران در عراق از گروه‌های پیکارجوی شیعه و تروریست‌ها پشتیبانی می‌کند. رژیم ایران در لبنان [[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]] را قادر ساخته‌ است تا نقشی بسیار بی‌ثبات‌کننده را ایفا کند؛ و زرادخانه‌ای را از جنگ‌افزارهایی که منطقه را تهدید می‌کنند، ایجاد کند. اقدامات دولت آمریکا در تقابل با رفتار شرارت‌آمیز رژیم ایران است، نه بر ضد مردم ایران، مردمی که مدت‌ زمانی بسیار طولانی و بیشتر از هرکس دیگر، قربانیان اصلی این رژیم بوده‌اند. <br /> <br /> رژیم ایران هرگز نباید یک جنگ‌افزار هسته‌ای را تولید کند. هم‌چنین هرگز نباید دارای یک موشک قاره‌پیمای بالستیک باشد. باید تولید همه‌ی موشک‌های با قابلیت هسته‌ای را متوقف کند؛ و باید از فرستادن و گسترش موشک‌های بالستیک به دیگران دست بردارد. باید پشتیبانی خود از تروریست‌ها، افراط گرایان، و نیروهای نیابتی منطقه‌ای‌اش از جمله حزب‌الله، [[حماس]]، طالبان، و القاعده را پایان بخشد. <br /> <br /> باید به پویش خود برای نابودی اسرائیل پایان بخشد؛ و این هدفی است که این رژیم علناً آن را اعلام کرده است. باید تهدید آزادی دریانوردی را، به ویژه در خلیج فارس و دریای سرخ، متوقف کند. باید تشدید جنگ یمن و ایجاد بی‌ثباتی در منطقه از طریق گسترش جنگ‌افزارها توسط حوثی‌ها را پایان بخشد. باید حملات سایبری خود علیه ایالات متحده و هم‌پیمانان‌ آن، از جمله اسرائیل، را پایان دهد. <br /> <br /> باید فعالیت‌های ضد حقوق بشری‌اش را  که تازه‌ترین مورد آن سرکوب تظاهرات گسترده‌ی شهروندان ایران به دست این رژیم بوده است، متوقف کند. باید بازداشت ناعادلانه‌ی شهروندان خارجی، از جمله شهروندان ایالات متحده را متوقف کند...»&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/white-house-fact-sheet/4388231.html کاخ سفید: پرزیدنت ترامپ از توافق هسته‌ای ایران خارج شد - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === '''مخالفین خروج آمریکا از برجام''' ===<br /> چند دقیقه پس از تصمیم دونالد ترامپ برای خروج از توافق برجام، اتحادیه اروپا طی یک بیانیه‌ای به تعهد خود نسبت به برجام تأکید کرد. در بخشی از این بیانیه آمده است که برجام یک توافق چندجانبه است؛ و نمی‌توان آن را به‌صورت یک‌طرفه ترک یا منسوخ کرد. ما از تصمیم آمریکا جهت خروج از برجام متأسفیم و اگر آمریکا از نظرش را درباره این تصمیم تغییر دهد، از آن استقبال خواهیم کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> ==== '''طرفداران مماشات''' ====<br /> شماری از مقامات پیشین امنیت ملی آمریکا (طرفدار سیاسیت مماشات با ایران) طی یک بیانیه‌ای از ترامپ رئیس جمهور آمریکا خواستند که توافق برجام را حفظ کنند. امضاءکنندگان این بیانیه نوشته‌اند:&lt;blockquote&gt;«پرزیدنت ترامپ باید حافظ تعهد ایالات متحده به توافق هسته‌ای ایران باشد. چنین امری مزایای بسیاری به همراه خواهد آورد و دست آمریکا را در برخورد با کره شمالی و هم‌چنین ایران تقویت کرده و به قابل اتکا بودن کلام آمریکا و نفوذ آن به عنوان یک رهبر جهان کمک می‌کند. ابطال آن هیچ هدف امنیت ملی را تامین نمی‌کند.»&lt;/blockquote&gt;کشورهای اروپایی نیز اعلام کردند که به هر بهایی به توافق برجام متعهد خواهند ماند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> === '''واکنش حسن روحانی''' ===<br /> حسن روحانی رئیس‌جمهور رژیم ایران در واکنش به سخنان و تصمیم دونالد ترامپ مبنی بر خروج آمریکا از برجام، گفت که من به سازمان انرژی اتمی، فرمان دادم تا آمادگی لازم در صورت نیاز، غنی‌سازی صنعتی را بدون محدودیت آغاز کنیم. تا اجرایی شدن تصمیم آمریکا، چند هفته صبر می‌کنیم. <br /> <br /> با متحدان و دوستان که توافق برجام را امضا کرده و به آن وفادار باقی می‌مانند، به مشورت می‌پردازیم؛ و همه چیز وابسته به منافع ماست. چنان‌چه توافق برجام بخواهد کاغذی باشد؛ و منافع ما را تضمین نکند، آن‌وقت راه روشنی در پیش‌روی خود داریم.<br /> <br /> روسیه نیز واکنش تندی به تصمیم ترامپ برای خروج از برجام نشان داد و گفت که خروج آمریکا از توافق برجام، بی‌اعتنایی توهین‌آمیزی به قوانین بین‌المللی است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> === '''موافقان خروج از برجام''' ===<br /> عربستان سعودی و بحرین از خروج ترامپ از توافق هسته‌ای ایران استقبال کردند. بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل نیزاز خروج آمریکا استقبال کرد؛ و اقدام ترامپ را اقدامی شجاعانه خواند. جان بولتون مشاور امنیت ملی ترامپ نیز گفت که تصمیم ترامپ در خروج از برجام پیامی روشن به دیگران می‌فرستد که آمریکا توافقات ناقص را قبول ندارد. مایک پمپئو وزیر خارجه آمریکا هم از تصمیم ترامپ مبنی بر لغو توافق برجام حمایت کرد.&lt;ref&gt;[https://kayhan.ir/fa/news/131912/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%A8%D8%AA-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B2%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA ترامپ برجام را پاره کرد نوبت آتش زدن است - کیهان]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == تحریم‌های آمریکا علیه ایران ==<br /> به دنبال خروج آمریکا از توافق برنامه‌ی هسته‌ای رژیم ایران، ایالات متحده آمریکا طبق فرمان اجرایی ۱۳۸۷۱، تحریم‌هایی را علیه ایران اعمال کرد که عبارتند از: نفت و گاز، پتروشیمی، کشتیرانی، صنایع، بیمه، بانک و نهادهای مالی، تحریم‌ صدها نفر از مقامات نظام جمهوری اسلامی، از [[سید علی خامنه ای|سید علی خامنه‌ای]] تا وزیر امور خارجه و بسیاری از فعالان اقتصادی، زیرمجموعه‌های شرکت کشتیرانی چینی و افرادی که نقش در انتقال نفت از ایران دارند، شرکت‌های مختلفی در امارات متحده عربی، چین و هنگ‌کنگ که فروش نفت و سایر محصولات پتروشیمی رژیم ایران را تسهیل می‌کنند. <br /> <br /> نهادهای مرتبط با فولاد مبارکه، چندین شرکت مرتبط با صنایع فلزی مانند شرکت استیل صبا، شرکت استیل خراسان، شرکت آلومینیوم ایران و صنایع ملی مس ایران، تأمین‌کنندگان الکترودهای گرافیتی و تولیدکنندگان ایرانی آن، افزوده ‌شدن نام افرادی مانند [[محمد مخبر]] رئیس [[ستاد اجرایی فرمان امام]] و احمد مروی رئیس آستان قدس رضوی، و هم‌چنین [[آستان قدس رضوی]] و بسیاری از شرکت‌های زیرمجموعه آن به فهرست تحریم‌ها نیز بر اساس همین فرمان اجرایی ۱۳۸۷۱، صورت گرفت. ستاد اجرایی فرمان امام و [[آستان قدس رضوی]] و هم‌چنین [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]]، [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]، نهاد تحت مالکیت '''[[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]]''' که از پیش تحریم شده بودند، بیش از ۶۰ درصد از اقتصاد ایران را در دست دارند.<br /> <br /> در زمستان سال ۲۰۲۰، دوباره این فرمان اجرایی مورد استفاده قرار گرفت؛ و بر اساس آن نام‌هایی دیگری که مانع مسیر برگزاری یک انتخابات عادلانه و آزاد در ایران خوانده شدند، به فهرست تحریم‌های ایالات متحده آمریکا افزوده شد. مقامات رژیم ایران که تحریم شدند، عبارتند از: احمد جنتی، محمد یزدی، [[ابراهیم رئیسی]]، [[علی شمخانی]]، [[مجتبی خامنه‌ای]]، حسین دهقان <br /> <br /> در اکتبر سال ۲۰۲۰، نیز وزارت نفت ایران، شرکت ملی نفت و شرکت ملی نفتکش ایران به لیست تحریم‌های آمریکا افزوده شدند. چند ماه بعد دونالد ترامپ سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی قرار داد.<br /> <br /> یکی از خبرسازترین و مهم‌ترین تحریم‌هایی که ترامپ علیه رژیم ایران اِعمال کرد، در سپتامبر سال ۲۰۱۹، بود که بانک مرکزی ایران را بار دیگر تحریم کرد. بانک مرکزی شریان اصلی دسترسی رژیم ایران به نظام بانکی بین‌المللی است. در بیانیه‌ی وزارت خزانه‌داری آمریکا آمده بود که بانک مرکزی همراه با صندوق توسعه ملی و شرکت اعتماد تجارت پارس، به دلیل در اختیار گذاشتن میلیاردها دلار به سپاه پاسداران، نیرو قدس و حزب‌الله لبنان مورد تحریم قرار گرفت.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/iran-usa-sanctions-and-revive-of-jcpoa/31263145.html از تحریم‌های ایران و چگونگی وضع یا رفع آن چه می‌دانیم - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === برجام در دوران بایدن ===<br /> <br /> با روی کار آمدین جو بایدن به عنوان رئیس جمهور جدید آمریکا، توافق برجام دوباره دست‌خوش تحولات تازه‌ای شد. بایدن خواهان بازگشت به برجام شد؛ و گفت:&lt;blockquote&gt;«راهی معتبر برای بازگشت به دیپلماسی توسط تهران پیشنهاد می‌کنم؛ اگر ایران به اجرای کامل تعهداتش در قبال برجام بازگردد، آمریکا نیز به‌عنوان نقطه شروع مذاکرات بعدی دوباره به این توافق خواهد پیوست. ما به اقدامات خود برای مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده ایران که تهدیدی برای دوستان و هم متحدان‌مان در منطقه است ادامه خواهیم داد.»&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C/%D8%AF%D9%88%D8%A6%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7 دوئل سرنوشت ساز تیم بایدن و ایران برای احیای برجام - خبرگزاری آناتولی]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;جو بایدن در زمان شرکت در رقابت‌های انتخاباتی ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا، بازگشت آمریکا به توافق برجام را جزو اولویت‌های خود اعلام و پس از روی کار آمدن، دولت او نیز همین هدف را دنبال کرد.<br /> <br /> به دنبال تغییر سیاست آمریکا توسط بایدن، برخی از معافیت‌های تحریمی رژیم ایران را که در زمان دونالد ترامپ لغو شده بود، بازگرداند. هدف از این معافیت‌ها، تشویق رژیم ایران به بازگشتن به توافق برجام سال ۲۰۱۵، و پیشبرد مذاکرات وین بود. رژیم ایران پس از خروج ترامپ از توافق هسته‌ای، به‌طور مرحله‌ای تعهدات توافق برجامی خود را کاهش داده بود. در دوران ریاست جمهوری جو بایدن، ایران خواهان بازگرداندن همه‌ی معافیت‌های تحریمی شد که در توافق سال ۲۰۱۵، به آن وعده داده شده بود تا به مقید بودن خود به توافق برجام برگردد؛ اما با گذشت یک سال از روی کار آمدن دولت بایدن، هنوز پشرفت آن‌چنانی حاصل نشده و توافقی هم صورت نگرفته است.&lt;ref&gt;[https://aftabnews.ir/fa/news/752103/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AC%D9%88-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%7C-%D8% اقدام جدید دولت جو بایدن برای احیای برجام - سایت آفتاب نیوز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تغییر سیاست آمریکا به سود ایران ===<br /> تغییر سیاست‌های مهم آمریکا که بخشی از امتیاز دادن جو بایدن به رژیم ایران است، عبارتند از:<br /> * برداشتن فشار حداکثری دونالد ترامپ با پشتیبانی از ضرورت احیای توافق برجام و احتمال کاهش فشار تحریم<br /> * لغو تصمیم جهت اجرایی شدن مکانیسم ماشه<br /> * واکنش نداشتن به حملات راکتی شبه‌نظامیان وابسته به رژیم ایران در عراق<br /> * حذف نام گروه انصارالله یمن از فهرست سازمان‌های تروریستی آمریکا<br /> * معلق کردن فروش جنگنده‌های اف-۳۵ به امارات متحده عربی<br /> * توقف پشتیبانی آمریکا از جنگ عربستان سعودی در یمن<br /> * توقف فروش تسلیحات آمریکایی به عربستان سعودی<br /> * واکنش نشان ندادن عملی آمریکا به موارد گوناگون نقض حقوق بشر توسط نظام جمهوری اسلامی در ایران<br /> * انتخاب رابرت مالی به‌عنوان نماینده ویژه‌ی ایالات متحده آمریکا در امور ایران<br /> * انتصاب اشخاصی با پیشینه‌ی حمایت از مواضع و سیاست‌های نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان عضو دستگاه سیاست خارجی تیم جو بایدن<br /> * برداشتن محدودیت تردد دیپلمات‌های رژیم ایران در نیویورک و مقر سازمان ملل متحد&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == موضع آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ==<br /> [[پرونده:آرم آژانس....JPG|جایگزین=آژانس بین‌المللی انرژی اتمی|بندانگشتی|233x233پیکسل|آژانس بین‌المللی انرژی اتمی]]<br /> رافائل گروسی مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، بر این باور است که احیای توافق برجام با رژیم ایران در دوران جو بایدن نیازمند توافقی جدید است که مشخص کند، چه‌گونه کاهش تعهدات برجامی ایران باید به حالت پیش برگردد.<br /> <br /> گروسی در رابطه با کاهش تعهدات برجامی ایران و فعالیت‌های هسته‌ایش گفت:&lt;blockquote&gt;«مواد هسته‌ای بیشتر شده‌اند، فعالیت‌های هسته‌ای بیشتر شده اند، سانتریفیوژها بیشتر شده‌اند و اقدامات بیشتری هم اعلام می‌شود. خب، این ها چه می شود؟ این سوالی برای آن‌ها در سطح سیاسی است که باید درباره آن تصمیم بگیرند... چیزی که من می‌بینم این است که کاملاً دور زده‌ایم و داریم به دسامبر سال ۲۰۱۵، برمی‌گردیم. ایران دارد برنامه هسته‌ایش را پیش می‌برد. همان‌طور که می‌دانید، این اتفاق در خلأ رخ نداده، بلکه در چارچوب توافقی انجام می‌شود که در سال ۲۰۱۵، به امضای گروه ۱+۵ رسیده است. نقض تعهدات آن‌قدر بوده که نمی‌توان به سادگی توافق را به نقطه اول بازگرداند.»&lt;ref&gt;[https://www.ghadirinews.ir/news/paper/page/?id=13999117681 گروسی: برای احیای برجام در دوره بایدن توافقی جدید نیاز است - سایت قدیری نیوز]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نیاز رژیم ایران به احیای برجام ===<br /> مهم‌ترین انگیزه و دلیل برای رژیم ایران در احیای توافق برجام، دسترسی به پول‌های بلوکه شده ایران در خارج است. این پول‌های بلوکه شده، ۵۰ تا ۸۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. علی خامنه‌ای که اساس سیاست‌های ایران را تعیین می‌کند، قصد تغییر سیاست‌ها و راهبردهای اصلی سیاست داخلی و خارجی رژیم ایران را ندارد. رژیم ایران با احیای برجام به دنبال دست‌یابی به منبع مالی مهم و ضروری است که از آن برای کاستن از نارضایتی‌های داخلی‌، تقویت ساختار نیروهای امنیتی داخلی و ادامه دادن به حمایت مالی و تسلیحاتی از گروه‌های نیابتی ایران در خاورمیانه بهره بگیرد. رژیم ایران علاوه بر برگرداندن پول‌های بلوکه شده، می‌خواهد که تحریم‌های نفتی نیز برداشته شود تا بتواند نفت بفروشد، دست‌رسی به نظام بانکی و مالی بین‌المللی پیدا کند؛ و صادرات و واردات کشور عادی شود. سید علی خامنه‌ای در سخنرانی خود، در جمع اعضای [[مجلس خبرگان]]، اعلام کرد که نظام جمهوری اسلامی ۳ خط قرمز خود را رها نمی‌کند. اول این‌که برنامه‌ی هسته‌ای مایه قدرت نظام جمهوری اسلامی است؛ و از آن کوتاه نمی‌آییم، دوم این‌که در رویارویی با آمریکا کوتاه نمی‌آییم، سوم این‌که از حضور و نفوذ جمهوری اسلامی در کشورهای منطقه که عنصر قدرت جمهوری اسلامی است‌، دست برنمی‌داریم. سپاه پاسداران نیز به‌دنبال صحبت‌های خامنه‌ای، اعلام کرد که برنامه موشکی و حضور و نفوذ منطقه‌ای در خاورمیانه، خط قرمز سپاه پاسداران است و از آن کوتاه نخواهیم آمد.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/232061/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C- ناکامی خامنه‌ای و بایدن در احیای برجام - سایت ایندیپندنت فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === برجام در دوران ابراهیم رئیسی ===<br /> پس از روی کار آمدن ابراهیم رئیسی در سال ۱۴۰۰، و پس از سفری که جوزپ بورل در اوایل تیرماه ۱۴۰۱، به تهران داشت، توافق شد که مذاکرات توافق برجام از سر گرفته شود؛ و بر همین اساس روز‌های ۷ و ۸ تیرماه ۱۴۰۱، ادامه‌ی مذاکرات در دوحه پایتخت کشور قطر به صورت غیرمستقیم بین آمریکا و ایران و به واسطه انریکه مورا برگزار شد.&lt;ref&gt;[https://www.iribnews.ir/fa/news/3532528/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%88-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8 نشست دوجانبه علی باقری و انریکه مورا برگزار شد - خبرگزاری صدا و سیما]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === برجام در سال ۱۴۰۱ ===<br /> براساس قانون بررسی توافق اتمی با ایران، که قانونگذاران ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۵ میلادی، تصویب کردند، دولت جو بایدن باید توافق را به کنگره تسلیم کند؛ و مطابق همین قانون، کنگره آمریکا شصت روز وقت دارد تا در این‌باره تصمیم‌گیری کند.<br /> <br /> ند پرایس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، در روز ۲۵ مردادماه ۱۴۰۱، نیز اعلام کرد که وارد مرحله‌ای شده‌ایم که امیدواریم آخرین مرحله باشد. <br /> <br /> ناصر کنعانی سخنگوی وزارت خارجه رژیم ایران در روز ۳۱ مرداد، گفت که برای احیای توافق برجام، موضوعات کمی اما مهمی باقی مانده است. کنعانی آمریکا را مسئول اجرا نشدن برجام دانست.&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202208223755 سخنگوی وزارت خارجه ایران درباره احیای برجام - سایت ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> یک مقام ارشد آمریکایی می‌گوید که ایران از اصرار بر خارج کردن نام [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] از لیست سازمان‌های تروریستی خارجی دولت آمریکا کوتاه آمده و در دور آخر از مذاکرات وین، اصرار بر برداشتن تحریم برخی از شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران داشت که آمریکا در پاسخ گفت: تحت هیچ شرایطی این کار انجام نمی‌شود. <br /> <br /> === بی‌نتیجه ماندن مذاکرات ===<br /> <br /> انریکه مورا، درباره‌ی بی‌نتیجه بودن مذاکرات دو روزه در دوحه، در حساب توئیتری خود نوشت:&lt;blockquote&gt;«متاسفانه، هنوز پیشرفتی که تیم اتحادیه اروپا، به‌عنوان هماهنگ کننده این مذاکرات به آن امیدوار بود، بدست نیامده است.»&lt;/blockquote&gt;سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز گفت که هیچ پیشرفتی در این مذاکرات به دست نیامده است. <br /> <br /> در روز دوم شهریورماه ۱۴۰۱، سخنگوی وزارت امور خارجه رژیم ایران پس از دریافت پاسخ ایالات متحده آمریکا گفت که حل و فصل موضوعاتی در مذاکرات باقی‌مانده است؛ و ایران پس از تکمیل بررسی‌ها، نظرات خود را اعلام خواهد کرد.&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202208223755 مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا - سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''بن‌بست احیای برجام''' ===<br /> پس از یک سال گفت‌وگو و کش و قوس، با آن‌که رؤسای دو کشور، یعنی علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی و جو بایدن رئیس جمهوری آمریکا خواستار احیای توافق برجام بودند، مذاکرات احیای برجام به بن‌بست رسیده است. آمریکا نیز اعلام کرد که دیگر واشنگتن پیشنهاد جدیدی به رژیم ایران ارائه نخواهد داد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> <br /> در روز ۱۱شهریورماه ۱۴۰۱، آمریکا در گزارشی اعلام کرده است که آخرین جواب رژیم ایران به توافق هسته‌ای، دلگرم‌کننده نیست؛ و یک گام رو به عقب است. موضع جو بایدن و هم‌چنین کشورهای غربی بیانگر آن است که احیای توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۵، با وجود یک‌سال و نیم گفت‌وگو قریب‌الوقوع نیست. پاسخ ایران نشان می‌دهد که ما در حال حرکت به عقب هستیم. یک دیپلمات اروپایی هم گفت که پاسخ ایران منفی و غیرمنطقی است. با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای در ایالات متحده آمریکا، ممکن است که مذاکرات تا پایان برگزاری رقابت‌های انتخاباتی، متوفق شود.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%8C%DA%A9%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA پولیتیکو: توافق اتمی قریب‌الوقوع نیست - سایت مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AA_%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D8%AA&diff=94740 2026-11-04T09:17:58Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>&lt;noinclude&gt; <br /> {{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =برتولت برشت<br /> | تصویر =برتولت برشت.JPG<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = <br /> | زادروز = دهم فوریه‌ی سال ۱۸۹۸<br /> | زادگاه = آگسبورگ در ایالت بایرن آلمان<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۱۴ اوت سال ۱۹۵۶<br /> | مکان مرگ =آلمان شرقی<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =سکته قلبی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = آلمان، فرانسه، آمریکا، آلمان شرقی<br /> | ملیت =آلمانی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات = <br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =۱۹۱۹ تا ۱۹۵۶<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = هنرمندان و مردم آلمان و جهان<br /> | نقش‌های برجسته = نوآوری در ارائه نمایش‌نامه‌های سیاسی و اجتماعی<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مارکس، انگلس، لنین<br /> | تأثیرپذیرفتگان =کلیه‌ی احزاب مارکسیست لنینست<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =سوسیال دموکراسی<br /> | مخالفان = <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =مارکسیسم لنینیسم<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان = <br /> | والدین = <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''اویگن برتولت فریدریش برشت،''' (Eugen Berthold Friedrich Brecht) زاده‌ی دهم فوریه ۱۸۹۸ در آگسبورگ آلمان، نویسنده‌ی انقلابی چپ، نخستین تلاش‌های ادبی وی به‌صورت شعر و نمایشنامه در سال‌های تحصیل در دبیرستان و پانزده‌سالگی بود. برشت در سال ۱۹۱۷ به تحصیل فلسفه در دانشگاه مونیخ پرداخت، اما یک‌ترم بعد رشته‌ی تحصیلی خود را به پزشکی تغییر داد. مدت کوتاهی پس‌ازآن، در جریان ناآرامی‌های انقلاب ۱۹۱۸ آلمان، از تحصیل دست کشید و به‌عنوان بهیار به خدمت سربازی رفت. برشت از سال ۱۹۱۷ وارد رابطه‌ای عاطفی با پائولا شد که حاصل آن پسری بنام فرانک بود که در جریان جنگ جهانی دوم در جبهه‌ی شرقی حین جنگ بنفع نازی‌ها کشته شد.&lt;ref&gt;[https://taaghche.com/author/%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D8%AA سایت طاقچه بیوگرافی برشت]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در همین سال‌هاست که او عقاید سوسیالیستی پیدا کرد. سال‌های ۱۹۲۲ و ۲۳ دو نمایشنامه &quot;بال&quot; و &quot;آوای طبل‌ها&quot; از او بر صحنه رفت و با اقبال مردم سبب شهرت او شد و تئاتر مونیخ نیز با او قرارداد همکاری بست و برشت شغلی ثابت یافت. سال ۱۹۲۴ به برلین نقل مکان کرد و دوران شکوفایی برشت در تئاتر برلین آغاز شد. <br /> <br /> سال ۱۹۳۴ با روی کارآمدن نازی‌ها او شبانه از آلمان گریخت و به دانمارک رفت. با آغاز جنگ جهانی دوم ناچار شد به استهکلم برود و در ادامه به هلسینکی و مسکو رفت و سرانجام سر از کالیفرنیای آمریکا درآورد.<br /> <br /> سال ۱۹۴۷ به‌دلیل فعالیت‌های کمونیستی مورد سوءظن کمیته‌ی فعالیت‌های ضد آمریکایی قرار گرفت و بازجویی شد. فردای بازجویی او آمریکا را ترک کرد و به زوریخ رفت و پس از رد درخواست تابعیت از طرف دولت اتریش به آلمان شرقی رفت و تا پایان عمر در برلین شرقی زندگی کرد.&lt;ref&gt;[https://www.ketabrah.ir/author/29534-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D8%AA سایت کتابراه زندگینامه برتولت برشت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از کتاب‌‌ها و نمایشنامه‌های بسیار برشت می‌توان به &quot;دایره گچی قفقازی&quot;، &quot;ترس و نکبت رایش سوم&quot;، &quot;دکان نانوایی&quot; &quot;زندگی گالیله&quot; اشاره کرد.<br /> <br /> برشت در این ایام طرفدار جناح چپ سوسیال‌ دمکراسی آلمان و در شهر آگسبورگ عضو شورای کارگران و سربازان بود. سرانجام در شامگاه ۱۴ آگوست ۱۹۵۶ به علت بیماری قلبی مزمن درگذشت و در گورستان برلین میته دفن گردید.<br /> <br /> برتولت برشت، بیش از یک قرن در صدر مکتب ادبی سوسیالیسم و کمونیسم قرار دارد و بعنوان یکی از بزرگترین کارگردانان صاحب سبک دنیا در تئاتر شناخته می‌شود.<br /> <br /> == تاریخچه زندگی برتولت برشت ==<br /> اویگن برتولد برشت، متولد دهم فوریه ۱۸۹۸ در خانواده‌‌ای مرفه در آگسبورگ آلمان، پدرش کاتولیک و کارمند کارخانه کاغذسازی بود که بعدها مدیرعامل آنجا شد. مادرش پروتستان و مذهبی بود که به همراه مادربزرگ برشت روی او در کودکی تاثیر زیادی داشت. به همین دلیل وی با کتاب مقدس در همان زمان آشنا شد که بعدها در قلم وی تاثیر گذاشت.<br /> <br /> در ۱۶ سالگی برتولت برشت جنگ جهانی اول آغاز شد، این جنگ ابتدا روی وی تاثیر هیجانی داشت اما با دیدن هم‌نسلان مجروح و خونینش مقاله‌ای بر ضد جنگ نوشت که تا آستانه اخراج از مدرسه پیش‌ رفت. سال ۱۹۱۷ به توصیه پدرش دوره‌ی پزشکی دانشگاه مونیخ را آغاز کرد تا با این بهانه از جنگ دور بماند. در همین ایام درام را نزد آرتور کوتشر آموخت و پس از بازگشت به آکسبورگ در سال ۱۹۱۸ به ارتش فرا‌خوانده شد. و بعنوان نیروی امدادگر وارد میادین جنگ شد اما جنگ یک ماه بعد تمام شد. حین جنگ، در بیمارستان‌های ارتش از مشاهده اوضاع دردناک و محیط خفقان‌آور بیمارستان صحرایی تجربه تلخی بدست آورد و هر گونه احساس ناسیونالیستی را نادر و دروغین خواند و صاحب روحی پرخاشگر شد.&lt;ref&gt;[https://mohamadrezateimouri.com/biography-of-bertolt-brecht/ وبلاگ محمدرضا تیموری]&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:نویسندگان و شاعران جهان]]<br /> در سال ۱۹۱۹ در انقلاب دموكراتيك شرکت کرد که آن نیز دچار شکست شد . شکست این نهضت و پریشانی محیط بعد ازجنگ به برشت خشونت کلام و نیش‌خند تند و تیزی بخشید که در اولین اشعارش پیدا شد. در این مدت به سرودن شعر پرداخت وشعرهای خود را همراه با نواختن گیتار می‌خواند. این اشعار بعدها در اولین دیوان تغزلی برشت با عنوان کتاب دعای خانگی آماده شد، شامل پنجاه موعظه که در ۱۹۲۷ منتشر شد.<br /> <br /> بعد از آن برشت به نمایشنامه‌نویسی مشغول شد که آنها نیزحاصل روح مضطرب و سرشار از عصيان او بود. در بیست سالگی نمایشنامه معروف خود بعل را نوشت. بعل خدای اساطیری شرقی بود و مظهر قساوت که بعضی از صفات نویسنده را مانند بی‌اعتنائی به قراردادهای کهن اخلاقی و اجتماعی آشکار می‌کرد. دومین نمایشنامه برشت آوای طبل‌ها در شب در ۱۹۱۹ نوشته شد. <br /> <br /> آوای طبلها در شب در ۱۹۲۲ در مونیخ روی صحنه رفت و به دریافت جایزه کلایست نائل شد نمایشنامه در جنگل شهرها در ۱۹۲۳ در مونیخ اجراشد. موضوع آن تلاش دو انسان است برای نزديك شدن به یکدیگر، تلاشی چون پیکاری سخت که خاصل آن نابودی دو طرف است.<br /> <br /> برتولت برشت در ۱۹۲۴ در برلین ساکن شد و در رمینه: تئاتر، اپرا، شعر، داستان کوتاه، مقاله و نقد هنری به فعالیت پرداخت و در تئاتر آلمان به عنوان مشاور ادبی مشغول شد. با فلسفه مارکس آشنا شد و درباره تئاتر سیاسی تجربه‌هائی بدست آورد و با موسیقی‌دانانی چون کورت وایل همکاری خود را آغاز کرد.<br /> <br /> نمایشنامه آدم آدم است را در ۱۹۲۶ بر صحنه آورد که در آن اولین بار موضوع تغییر و تحول بشر را مطرح کرده بود، تحول شخصیت آدمی بود. برشت معتقد است که همه چیز در جهان دگرگون می‌شود و هیچ شخصیتی ثابت نمی‌ماند. آدم آدم است نخستین نمایشنامه‌ای است که برشت به وسیله آن مستقیما با تماشاگر ارتباط برقرار می‌کند. برش در این نمایشنامه از حکومت‌های امپراتوری و جامعه سرمایه‌داری هجو تندی ساخته است. در ۱۹۲۶ اپرای سه پولی در برلین به نمایش درآمد که کورت وایل آهنگ آن را ساخته بود.<br /> <br /> این نمایشنامه اقتباسی بود از «اپرای گدا» اثر جان کی که پیروزی بزرگی در آلمان و خارج از آن بدست آورد و موجب شهرت جهانی برشت شد. قهرمان نمایشنامه فردی است به نام مکی مسر که برای موفقیت در هر کار، اگر چه کارهای ناشایست باشد، هشیاری و تیز بینی را شرط اصلی می‌داند. پس با بزرگان می‌نشیند، بزرگی می‌آموزد و خود را از هر جهت آماده می‌سازد، آنگاه با موقع‌شناسی و زیرکی به دزدی و جنایت دست می‌زند، بی آنکه هرگز در حین عمل دیده شود، در اخر نیز که گرفتار می‌شود و محکوم به اعدام می‌شود، در آخرین لحظه از طرف ملکه انگلستان بخشوده می‌شود.<br /> <br /> برتولت برشت در این اپرا تحت تأثیر فرانسوا ويون شاعر فرانسوی قرار گرفته و موسیقی نیز در توفیق آن سهم مهمی داشته است. در۱۹۲۷ برشت و وایل در جشنواره بادن کمدی موزیکال ماهاگونی را عرضه کردند و در ۱۹۳۰ آن را توسعه داده و در سه پرده با عنوان عظمت و انحطاط شهر ماهاگونی بر صحنه آوردند.<br /> <br /> این نمایشنامه بحران اقتصادی اروپا را در آن زمان و قدرت شیطانی پول را نشان می‌دهد. برشت در ۱۹۲۸ با هلنه وایگل، هنر پیشه اتریشی ازدواج کرد که پیوسته برای او همسری دلسوز و فداکار بود. از ۱۹۲۹ برشت به جریان مارکسیسم نزديك شد و از آن برای خلق يك رشته نمایشنامه‌های آموزشی و ارشادی الهام گرفت. این نمایشنامه‌ها اغلب کوتاه و تك پرده‌ای بود و بر حسب سن شاگردان مورد نظر نویسنده تغییر می‌کرد، شاگردانی که بر حسب تصادف ممکن بود جزو بازیگران یا تماشاگران باشند.<br /> <br /> برتولت برشت پس از آن با کمک دوستان و همسرش گروهی نمایشی تشکیل داد که هدفش به اجرا در آوردن آثار شخصی او به دلخواه بود و او خود می‌توانست در عین حال نویسنده و کارگردان و مربی گروه باشد. نخستین بار از داستان «مادر» اثر ماکسيم گورکی اقتباسی آزاد کرد که نمایش آن چندین بار از طرف مقامات سانسور قطع گردید.<br /> <br /> برشت به سبب روش ضد نازی و ضد هیتلری در ۱۹۳۳، ناچار به ترک وطن شد. آثارش در آلمان سوزانده شد و تابعیت آلمانی او گرفته شد. در این میان برشت بهترین آثارش را در یك سلسله مجموعه نمایشی با عنوان کلی تحقیقات، منتشر کرد. بعد از خروج از آلمان، ابتدا به فرانسه رفت و در آنجا نمایشنامه تفنگ‌های ننه‌کارار را نوشت که نمایشنامه‌ای تک پرده‌ای بود برای داوطلبان آلمانی جنگ اسپانیا، پس از فرانسه، برشت به دانمارك رفت و زندگی فعالانه‌ای در سیاست شروع کرد، با مهاجران آلمانی رابطه ایجاد کرد و از وضع داخلی کشورش اطلاعاتی بدست آورد.<br /> <br /> ==ابعاد شخصیت برتولت برشت==<br /> روی هم رفته این آثار برشت را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد: در دوره اول آثار برشت پرجلوه و سرشار از واقعیت بود و در مجموع به طور خارق‌العاده غنی، مانند ترانه‌ها، منظومه‌ها، حكايت‌ها، تفسيرها و حرکات نمایشی به معنی خاص بودند. در دوره دوم، دهه سی، برشت به نمایشنامه‌های آموزشی مشغول بود که حالتی جدی و خشک‌تر داشت، با عمق بسیار در اصول عقاید و اندیشه‌ها همراه بود. دوره سوم، دوره ادغام نظریه‌ها و فرضیه‌هاست که در شاهکارهای بزرگش نمودار می‌گردد، شاهکارهائی که بیشتر در کشورهای اسکاندیناوی پایان یافت.<br /> <br /> تئاتر برشت تئاتر مبارزه است و جنبه اصولی و ارشادی آن بر جنبه تفریحی غالب است. برشت تئاتر حماسی را جانشین تئاتر دراماتيك و سنتی کرد که هدفش برانگیختن قوه خیال تماشاگر و افسون او بوده است .<br /> <br /> برشت رابطه خود را با قوه افسونگری نمایش قطع می‌کند تا بتواند روح قضاوت و نقد را در تماشاگر به کار اندازد. در نظر برشت بهترین نمایشنامه آن نیست که پیچیدگی فراوان داشته و صحنه‌ها فقط برای آن ساخته شده باشد که در حین بازی گره به کار بیندازد و سرانجام گره‌گشائی کند، بهترین صحنه‌ها آن است که به خودی خود و جداگانه ارزشمند باشد.<br /> <br /> از اینجاست که برشت فنون خاصی را در نمایش به کار می‌برد که بر زمینه تأثیر تغییر محیط قرار گرفته باشد و به طور مداوم قوه خیال تماشاگر را از کار بیندازد. برشت توده مردم و تماشاگر را در نمایش همراه می‌کند و از آنان مردمی منتقد و نکته بین می‌سازد، دور از هر گونه صحنه آرائی فریبنده او نمایشی را خلق می‌کند که تصویرگری نکته‌ها در آن حرف نخست را بزند.<br /> <br /> از نظر برشت توده وسیع مردم خود واقعیت زندگی اجتماعی و سیاسی است که در تئاتر وارد می‌شود و ناچار است شعور و ادراك خود را به کار اندازد، اما باید گفت که برشت هر جا نمایش را در معرض خطر موعظه سیاسی یا اجتماعی می‌بیند، بلافاصله به آن رنگی واقع بینانه و طبیعی و ساده می‌بخشد و این قدرت ناشی از ادراك خاص او در پرداخت و فنون بازی و صحنه است که وقتی با نبوغ نویسندگی او ترکیب می‌شود، او را بزرگترین نمایشنامه‌نویس معاصر آلمان می‌کند. وی به تاریخ ۱۴ اوت ۱۹۵۶ در برلین شرقی از دنیا رفت. &lt;ref&gt;کتاب برتولت برشت نوشته مارتین اسلین ترجمه حسن ملکی صفحه ۱۲ تا ۱۵ &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سخنان برتولت برشت ==<br /> <br /> * ریشه‌ی اعتقاد، از آنجا خشک می‌شود، که بخواهند تحمیلش کنند.<br /> <br /> * باید نسبت به خطاهای گذشتهٔ خود بی‌رحم بود .باید هر از گاهی حرکت را متوقف کنیم، به گذشته خود بنگریم و با ذره‌بین انتقاد به ضعف‌ها، ندانم کاری‌ها و اشتباهات بی‌رحمانه بتازیم، آن‌چنان که دشمن خوشحال گردد فکر کند ما به زمین خورده‌ایم اما به زمین خوردن ما، از زمین نیرو گرفتن است تا غول‌آسا قد برافرازیم.<br /> <br /> * آن‌ها کتاب قانون و نظام دارند، آن‌ها زندان و قلعه دارند، آن‌ها قضات و زندان‌بان دارند که پول هنگفت می‌گیرند و به هر کاری تن در می‌دهند، آن‌ها مطبوعات و چاپ‌خانه دارند تا با ما بستیزند و دهان‌مان را ببندند، آن‌ها کشیش و پروفسور دارند که پول هنگفت می‌گیرند به هر کاری تن در می‌دهند،به راستی باید از حقیقت چنین به هراس آیند؟<br /> * گالیله: به خلاف تصور همگان، جهان با عظمت با همه صورت‌های فلکیش به دورِ زمین ناچیز ما نمی‌گردد. ساگردو: پس یعنی همه‌ی این‌ها فقط ستاره است؟ پس خدا کجاست؟ گالیله: مقصودت چیست؟ ساگردو: خدا ! خدا کجاست؟ گالیله: آن بالا نیست. همان‌طور که اگر موجوداتی در آن بالا باشند و بخواهند خدا را در اینجا پیدا کنند، در زمین گیرش نمی‌آورند. ساگردو: پس خدا کجاست؟ گالیله: من که در الهیات کار نکرده‌ام. من ریاضیدانم. ساگردو: قبل از هر چیز تو آدمی. و من از تو می‌پرسم که در دستگاه دنیایی تو، خدا کجاست؟ «گالیله: یا در ما یا هیچ‌جا»<br /> * حقیقت بزرگ عصر ما (که تنها شناخت آن کافی نیست، اما بدون شناخت آن نمی‌توان هیچ حقیقت مهم دیگری را یافت) این است که قاره ما در بربریت فرو می‌رود، زیرا مناسبات مالکیت بر وسایل تولید با خشونت قابل دوام است. چه فایده دارد با شهامت چیزی بنویسیم که این نتیجه از آن ناشی شود که وضعیتی که در آن فرو می‌رویم بربریت است (چیزی که حقیقت دارد)، اگر که روشن نباشد که چرا ما در این موقعیت قرار گرفته‌ایم؟<br /> <br /> ...هرکس که امروز بخواهد با دروغ و جهالت مبارزه کند و به «بیان» حقیقت دست یازد، باید اقلاً بر پنج مشکل چیره شود. باید شهامت «بیان» حقیقت را داشته باشد، حتی اگر همه‌جا سرکوب شود. باید از درایت شناخت حقیقت برخوردار باشد، حتی اگر در همه‌جا بر آن سرپوش گذاشته شود. باید هنر به کار بردن حقیقت را به‌عنوان یک سلاح داشته باشد؛ و توان شناخت وانتخاب کسانی که حقیقت در دستانشان مؤثر واقع می‌شود؛ و همچنین تدبیر و زرنگی لازم برای این‌که حقیقت را در میان آنان ترویج کند. این دشواری‌ها برای کسانی که تحت شرایط فاشیسم می‌نویسند عظیمند؛ اما برای آن‌هایی هم که تحت تعقیب یا در حال فرارند و حتی برای کسانی نیز که در کشورهای آزاد بورژوایی می‌نویسند وجود دارند.<br /> <br /> ==آثار برتولت برشت==<br /> <br /> * بعل<br /> * آوای طبل در شب<br /> * در جنگل شهر<br /> * مادر<br /> * ارباب پونتیلا و نوکرش ماتی<br /> * دایره گچی قفقازی<br /> * زن نیک ایالت سچوان<br /> * ننه دلاور و فرزندان او<br /> * زندگی گالیله<br /> * ترس و نکبت رایش سوم<br /> * کله گردها و کله تیزها<br /> * استثناء و قاعده <br /> * آنکه گفت آری و آنکه گفت نه<br /> * اپرای سه پولی<br /> * آدم آدم است<br /> * عظمت و انحطاط شهر ماهاگونی<br /> * محاکمهٔ ژان دارک در روان<br /> * تفنگ‌های ننه کارار<br /> * کسب و کارهای آقای ژولیوس سزار<br /> * گزیده اشعار برتولت برشت<br /> * درباره‌ی تئاتر<br /> * شویک در جنگ جهانی دوم<br /> * نمایشنامه‌های آموزشی<br /> * هرگز نگو هرگز<br /> * قیل<br /> * توران‌دخت یا کنگره توجیه‌گرها<br /> * مرگ چزاره مالانستا<br /> * سقراط زخمی<br /> * آقای نخست‌وزیر<br /> <br /> === '''مروری بر آثار برتولت برشت''' ===<br /> برشت را همه به نمایشنامه‌ها و قدرت بالای او در کارگردانی تئاتر می‌شناسند. شاید اگر علاقمند تئاتر بوده باشید و در یکی از کلاس‌های مربوط به بازیگری تئاتر رفته باشید ، حتما واژه ی متد برشت به گوشتان خورده است و در باب آن چیزهای بسیاری شنیده‌اید. اما برشت، علاوه بر قدرت بالا در زمینه‌ی تئاتر، یک شاعر بی‌نظیر نیز بود. او شعرهای بسیار ماندگاری گفته است که شاید در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته باشد، اما در تاریخ ادبیات جهان شعرهای بسیار ارزنده‌ای می‌باشند. در ادامه شعری از او را با هم می‌خوانیم تا با این وجه از زندگی ادبی او آشنا شویم.<br /> <br /> در حیاط<br /> <br /> درخت آلویی هست!<br /> <br /> درختی کوچک؛<br /> <br /> که کسی باورش ندارد!<br /> <br /> دستی به او نمی‌رسد؛<br /> <br /> نرده‌ها احاطه‌اش کرده‌اند.<br /> <br /> دلش می‌خواهد رشد کند<br /> <br /> درخت کوچک!<br /> <br /> آری،<br /> <br /> دلش می‌خواهد رشد کند؛<br /> <br /> و برای کسی مهم نیست<br /> <br /> سهم اندکش از آفتاب!<br /> <br /> چه کسی باور می‌کند<br /> <br /> آلو بودن درخت را<br /> <br /> وقتی یک دانه آلو ندارد؟<br /> <br /> اما تو می‌توانی؛<br /> <br /> وقتی متوجه برگ‌هایش باشی!<br /> <br /> شعری دیگر از برتولت برشت:<br /> <br /> امروز فقط حرفهای احمقانه بی‌خطرند<br /> <br /> گره بر ابرو نداشتن، از بی‌احساسی خبر می‌دهد،<br /> <br /> و آنکه می‌خندد، هنوز خبر هولناک را نشنيده است.<br /> <br /> اين چه زمانه ايست که<br /> <br /> حرف زدن از درختان عين جنايت است<br /> <br /> وقتی از اين همه تباهی چيزی نگفته باشيم!<br /> <br /> کسی که آرام به راه خود می‌رود گناهکار است<br /> <br /> زيرا دوستانی که در تنگنا هستند<br /> <br /> ديگر به او دسترس ندارند.<br /> <br /> ...<br /> <br /> در دوران آشوب به شهرها آمدم<br /> <br /> زمانی که گرسنگی بيداد می‌کرد.<br /> <br /> در زمان شورش به ميان مردم آمدم<br /> <br /> و به همراهشان فرياد زدم....<br /> [[پرونده:مزار برتولت برشت.JPG|جایگزین=مزار برتولت برشت|بندانگشتی|548x548پیکسل|'''مزار برتولت برشت در گورستان میته آلمان شرقی''']]<br /> عمری که مرا داده شده بود<br /> <br /> بر زمين چنين گذشت.<br /> <br /> خوراکم را ميان معرکه‌ها خوردم<br /> <br /> خوابم را کنار مرده‌ها خفتم<br /> <br /> عشق را بهايی ندادم<br /> <br /> و از طبيعت بی‌صبرانه گذشتم<br /> <br /> عمری که مرا داده شده بود<br /> <br /> بر زمين چنين گذشت.<br /> <br /> آهای آيندگان، شما که از دل گردابی بيرون می‌جهيد<br /> <br /> که ما را بلعيده است.<br /> <br /> وقتی از ضعف‌های ما حرف می‌زنيد<br /> <br /> از زمانه سخت ما هم چيزی بگوييد.<br /> <br /> به ياد آوريد که ما بيش از کفش‌هامان کشور عوض کرديم.<br /> <br /> و نوميدانه ميدان‌های جنگ طبقاتی را پشت سر گذاشتيم،<br /> <br /> آنجا که ستم بود و اعتراضی نبود.<br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%81%D8%B3%D9%88%D9%86&diff=94738 2026-11-04T09:16:53Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه = ۳۰۰px<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ = فیزیک‌دان و برنده جایزه نوبل فیزیک<br /> | نام = برایان جوزفسون<br /> | تصویر =Brian Josephson1.jpg<br /> | اندازه تصویر = ۲۵۰px<br /> | عنوان تصویر = برایان جوزفسون<br /> | زادروز = ۴ ژانویه ۱۹۴۰<br /> | زادگاه = کاردیف، ولز، بریتانیا<br /> | ملیت = بریتانیایی<br /> | تابعیت = بریتانیایی<br /> | تحصیلات = کالج ترینیتی، دانشگاه کمبریج<br /> | پیشه = فیزیک‌دان، استاد دانشگاه<br /> | شناخته‌شده برای = اثر جوزفسون و پیش‌بینی جریان فوق‌رسانا<br /> | نقش‌های برجسته = برنده نوبل فیزیک ۱۹۷۳، استاد دانشگاه کمبریج<br /> | جوایز = جایزه نوبل فیزیک (۱۹۷۳)<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''برایان جوزفسون،''' (انگلیسی: '''Brian Josephson''') با نام کامل '''برایان دیوید جوزفسون''' (زادهٔ ۴ ژانویه ۱۹۴۰) فیزیک‌دان بریتانیایی و استاد دانشگاه کمبریج است. او به دلیل پیش‌بینی اثر جوزفسون در سن بسیار پایین، یکی از برجسته‌ترین فیزیک‌دانان قرن بیستم به شمار می‌رود.&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1973/josephson/biographical/|عنوان=Brian Josephson – Biographical|وبگاه=NobelPrize.org|تاریخ بازبینی=۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;<br /> == زندگی اولیه ==<br /> برایان جوزفسون در ۴ ژانویه ۱۹۴۰ در کاردیف، ولز، در خانواده‌ای یهودی متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه کاردیف گذراند و استعداد فوق‌العاده‌ای در ریاضیات و فیزیک نشان داد. سپس در کالج ترینیتی دانشگاه کمبریج به تحصیل فیزیک پرداخت.&lt;ref name=&quot;nobel&quot; /&gt;<br /> == فعالیت علمی ==<br /> جوزفسون در ۲۲ سالگی و در حالی که هنوز دانشجوی دکترا بود، اثر جوزفسون را پیش‌بینی کرد؛ پدیده‌ای که جریان الکتریکی فوق‌رسانا از میان یک مانع نازک عایق بدون اعمال ولتاژ را توصیف می‌کند. این کشف کاربردهای گسترده‌ای در الکترونیک حساس و محاسبات کوانتومی یافت. او بعدها استاد فیزیک دانشگاه کمبریج شد و «پروژه یکپارچگی ذهن-ماده» را تأسیس کرد.<br /> == دریافت جایزه نوبل فیزیک ==<br /> در سال ۱۹۷۳، برایان جوزفسون در سن ۳۳ سالگی یکی از جوان‌ترین برندگان تاریخ جایزه نوبل فیزیک را دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;nobel&quot; /&gt;<br /> == فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی ==<br /> جوزفسون از دانشمندانی است که علم را در خدمت بشریت می‌بیند و از گفت‌وگوی آزاد علمی و آزادی اندیشه حمایت کرده است. <br /> === حمایت از مقاومت ایران ===<br /> برایان جوزفسون امضاکننده بیانیه ۱۱۳ برنده جایزه نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران است.&lt;ref name=&quot;iran&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.ncr-iran.org/en/news/human-rights/nobel-laureates-urge-action-on-iran-as-114-signatories-condemn-killings-and-execution-surge/|عنوان=Nobel Laureates Urge Action on Iran|وبگاه=NCR-Iran|تاریخ بازبینی=۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==<br /> [[رده:برندگان جایزه نوبل حامی مقاومت ایران]]</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94711 2026-11-03T08:19:34Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی.JPG|جایگزین=چالش‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران|بندانگشتی|280x280پیکسل|'''چالش‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران''']]بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، مجموعه‌ای از چالش‌های فزاینده در دهه‌های اخیر است که موجودیت آن را به مخاطره انداخته است. این بحران‌ها، که ریشه در سیاست‌های ایدئولوژیک و ماجراجویانه‌ی رژیم دارند، از انزوای دیپلماتیک و تحریم‌های فلج‌کننده تا فروپاشی شبکه‌ی [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|'''نیروهای نیابتی''']] در خاورمیانه، [[برنامه هسته‌ای ایران|'''بحران هسته‌ای''']]، و فشارهای جهانی به دلیل [[نقض حقوق بشر در ایران|'''نقض حقوق بشر''']] را دربرمی‌گیرند. تحریم‌های اقتصادی، به‌ویژه از سوی ایالات متحده آمریکا، اقتصاد ایران را به ورطه‌ی فروپاشی کشانده و تورم، [[بحران بیکاری در ایران|'''بیکاری''']]، و [[فقر در ایران|'''فقر''']] را تشدید کرده است. سقوط رژیم [[بشار اسد|'''بشار اسد''']] در سوریه، تضعیف [[حزب‌الله لبنان|'''حزب‌الله لبنان''']]، وضعیت بغرنج [[جنبش حماس|'''حماس''']] و [[شبه نظامیان حوثی|'''حوثی‌های یمن''']]، و به حاشیه رانده شدن [[حشد الشعبی|'''حشدالشعبی''']] در عراق، عمق استراتژیک رژیم را از بین برده و نفوذ منطقه‌ای آن را به شدت کاهش داده است. [[برنامه هسته‌ای ایران|برنامه‌ی هسته‌ای ایران]]، که به دلیل پنهان‌کاری و عدم همکاری با نهادهای بین‌المللی به بن‌بست رسیده، به تشدید تحریم‌ها و تهدیدات نظامی منجر شده است. نقض گسترده‌ی حقوق بشر، از جمله سرکوب اعتراضات داخلی و [[اعدام در ایران|'''اعدام‌های گسترده''']]، واکنش‌های تند جامعه‌ی جهانی را برانگیخته و رژیم را در معرض تحقیقات بین‌المللی قرار داده است. این بحران‌ها، که به دلیل سوءمدیریت و اولویت دادن به ولایت فقیه و بنیادگرایی دینی بر منافع ملی تشدید شده‌اند، رژیم را به سوی بی‌ثباتی و فروپاشی سوق داده‌اند. مقاله‌ی حاضر با بررسی این چالش‌ها در چهار حوزه‌ی اصلی—انزوای دیپلماتیک، فروپاشی نیروهای نیابتی، بحران هسته‌ای، و نقض حقوق بشر—به بررسی ناعلاجی رژیم در برابر این فشارها می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranglobal.info/fa/node/194638 بحران‌های جمهوری اسلامی؛ بن‌بست در سیاست خارجی و فروپاشی اقتصادی - سایت ایران گلوبال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/fa/202412027923 ابربحران پیش روی خامنه‌ای - سایت ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/410512/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C بی‌ثباتی و تغییر رژیم: بزرگ‌ترین ترس امروز جمهوری اسلامی - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;کتاب «''اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب»'' نوشته‌ی سوزان مالونی&lt;/ref&gt;<br /> ==مقدمه==<br /> جمهوری اسلامی ایران از بدو تأسیس در سال ۱۳۵۷ با چالش‌های بین‌المللی متعددی مواجه بوده است که ریشه در تئوری ولایت فقیه و ایدئولوژی بنیادگرایانه و سیاست‌های جنگ‌افروزانه و تروریستی آن دارد. این رژیم، با شعار صدور انقلاب، صلح جهانی را در مخاطره قرار داده است.. در سال‌های اخیر، تنش‌های ناشی از این رویکرد در خاورمیانه و جهان به سطحی بی‌سابقه رسیده و رژیم را به آستانه‌ی فروپاشی سوق داده است. فروپاشی شبکه‌ی نیروهای نیابتی رژیم، از جمله سقوط بشار اسد در سوریه و تضعیف گروه‌هایی مانند حزب‌الله و حماس، عمق استراتژیک رژیم را از بین برده و نفوذ آن در خاورمیانه را کاهش داده است. برنامه‌ی هسته‌ای ایران، که به دلیل عدم شفافیت و نقض تعهدات بین‌المللی به بن‌بست رسیده، به افزایش فشارهای جهانی و تهدیدات نظامی منجر شده است. علاوه بر این، نقض گسترده‌ی حقوق بشر، از جمله سرکوب اعتراضات مردمی و اعدام‌های گسترده، رژیم را در معرض انتقادات شدید و اقدامات حقوقی بین‌المللی قرار داده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://prod.iranwire.com/fa/features/56528/ نگاهی به ۹۹ بحران جمهوری اسلامی؛ آمریکا و تحریم‌ها در صدر - سایت ایران وایر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://kurdistanmedia.com/fa/news/2025/05/11 جمهوری اسلامی در گرداب فروپاشی - سایت کوردستان مدیا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://fadaian-aghaliyat.org/archives/55812 جمهوری اسلامی غرق در گرداب بحران های بین المللی - سایت سازمان فدائیان اقلیت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;کتاب «دموکراسی آیت‌الله‌ها» نوشته‌ی هومان مجد&lt;/ref&gt;<br /> ==بحران‌های داخلی==<br /> نظام جمهوری اسلامی ایران، با بحران‌های بسیاری در داخل کشور مواجه است که تا کنون ناعلاجی آن اثبات شده است. برخی از این بحران‌ها عبارتند از:<br /> *[[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران|'''بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران''']]<br /> *[[بحران انرژی در ایران|'''بحران انرژی در ایران''']]<br /> *[[بحران برق در ایران|'''بحران برق در ایران''']]<br /> *[[فقر در ایران|'''بحران فقر در ایران''']]<br /> *[[بحران مسکن در ایران|'''بحران مسکن در ایران''']]<br /> *[[بحران بیکاری در ایران|'''بحران بیکاری در ایران''']]<br /> *[[اعتیاد در ایران|'''بحران اعتیاد در ایران''']]<br /> *[[بحران آب در ایران|'''بحران آب در ایران''']]<br /> *[[مهاجرت در ایران|'''بحران مهاجرت در ایران''']]<br /> *بحران زیست‌محیطی<br /> *بحران سلامت و روان<br /> *بحران اعتراضات اجتماعی<br /> *بحران حجاب زنان<br /> *بحران سیاسی داخلی<br /> *بحران مالی و اقتصادی<br /> *بحران آموزش<br /> *بحران بودجه<br /> و همچنین بحران‌های دیگر. برخی از این بحران‌ها به صورت مستقل در دانشنامه‌ی ایران پدیا موجود است.<br /> ==بحران‌های بین‌المللی==<br /> جمهوری اسلامی در صحنه‌ی بین‌المللی با بحران و چالش‌های عدیده‌ای مواجه است که به ۴ بحران عمده و اساسی به‌طور خلاصه اشاره می‌شود.<br /> ===انزوای دیپلماتیک و تحریم‌ها===<br /> [[پرونده:تحریم‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی.JPG|جایگزین=تحریم‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی|بندانگشتی|277x277پیکسل|تحریم‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی]]جمهوری اسلامی ایران در دهه‌های اخیر خود در انزوای دیپلماتیک عمیقی فرو رفته است. این انزوا، که ریشه در بنیادگرایی دینی و اقدامات تروریستی رژیم و نیز اصرار بر غنی‌سازی سطح بالای اورانیوم با هدف تولید بمب اتمی دارد،‌ با تحریم‌های گسترده‌ی بین‌المللی تشدید شده و اقتصاد ایران را به ورطه‌ی فروپاشی کشانده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> اولویت دادن به پروژه‌های بنیادگرایانه بر توسعه‌ی اقتصادی، اثرات تحریم‌های بین‌المللی را تشدید کرده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; انزوای دیپلماتیک رژیم، با قطع روابط با بسیاری از کشورهای غربی و کاهش همکاری با نهادهای بین‌المللی مانند سازمان ملل، توانایی رژیم برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی را از بین برده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; این وضعیت، همراه با فساد گسترده‌ی داخلی، اقتصاد ایران را به یک سیستم شکننده و وابسته به منابع محدود تبدیل کرده است.<br /> <br /> همچنین تحریم‌های ثانویه -که شرکت‌های خارجی را از تجارت با ایران منع می‌کنند- زنجیره‌ی تأمین کالاهای اساسی را مختل کرده و به افزایش قیمت‌ها و کمبود مواد غذایی و دارو منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ===فروپاشی نیروهای نیابتی===<br /> [[پرونده:سقوط بشار اسد دیکتاتور سوریه.JPG|جایگزین=سقوط بشار اسد و فروپاشی نیروهای نیابتی رژیم ایران|بندانگشتی|279x279پیکسل|سقوط بشار اسد و فروپاشی نیروهای نیابتی رژیم ایران]]شبکه‌ی نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، که به‌عنوان ابزار اصلی نفوذ منطقه‌ای رژیم عمل می‌کرد، در سال‌های اخیر به دلیل شکست‌های استراتژیک و فشارهای بین‌المللی در حال فروپاشی است. سقوط رژیم بشار اسد در سوریه، که عمق استراتژیک رژیم بود، ضربه‌ی بزرگی به محور مقاومت وارد کرده است.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C نمود آثار شکست استراتژیک در بحران درونی، منطقه‌یی و بین‌المللی - سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt; این شکست، توانایی رژیم برای حفظ خطوط تأمین تسلیحاتی به حزب‌الله لبنان را مختل کرده و نفوذ آن در شامات را به شدت کاهش داده است.<br /> [[رده:سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> حزب‌الله لبنان، به دلیل فشارهای نظامی اسرائیل و کاهش حمایت مالی ایران، در موقعیت ضعف بی‌سابقه‌ای قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; همچنین وضعیت بغرنج حماس در '''[[غزه|غزه]]'''، به دلیل محاصره و شکست در درگیری‌های اخیر، و ناتوانی حوثی‌های یمن در حفظ عملیات نظامی علیه ائتلاف عربی، نشان‌دهنده‌ی افول قدرت نیابتی رژیم است.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%9F بحران استراتژیک به کجا می‌رود؟ - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt; علاوه بر این، حشدالشعبی در عراق به حاشیه رانده شده و نفوذ جمهوری اسلامی در این کشور به دلیل اعتراضات مردمی و فشارهای سیاسی کاهش یافته است.<br /> <br /> سیاست رژیم در سرمایه‌گذاری سنگین روی نیروهای نیابتی، به جای توسعه‌ی داخلی، منابع مالی ایران را تحلیل برده و نارضایتی عمومی را افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; این شکست‌ها، رژیم ایران را آسیب‌پذیر کرده و رویای صدور انقلاب را به کابوس تبدیل کرده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; فروپاشی این شبکه، رژیم را از ابزار اصلی نفوذ خود محروم کرده و شکنندگی استراتژیک آن را نمایان ساخته است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ===بحران هسته‌ای===<br /> [[پرونده:بحران برنامه‌ی هسته‌ای ایران.JPG|جایگزین=بحران هسته‌ای جمهوری اسلامی|بندانگشتی|277x277پیکسل|بحران هسته‌ای جمهوری اسلامی]]برنامه‌ی هسته‌ای جمهوری اسلامی یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران‌های بین‌المللی این رژیم بوده و به دلیل پنهان‌کاری و عدم همکاری با نهادهای جهانی به بن‌بست رسیده است. نقض تعهدات ایران در توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ (برجام)، به‌ویژه پس از خروج ایالات متحده در سال ۲۰۱۸، به بازگشت تحریم‌های شدید و کاهش همکاری‌های بین‌المللی منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; این تحریم‌ها، که صادرات نفت و دسترسی به سیستم‌های مالی جهانی را محدود کرده‌اند، اقتصاد ایران را فلج کرده و تورم و بیکاری را به سطوح بی‌سابقه‌ای رسانده است.<br /> <br /> همچنین اصرار رژیم بر ادامه‌ی غنی‌سازی اورانیوم، علی‌رغم هشدارهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، به تهدیدات نظامی از سوی اسرائیل و غرب دامن زده است. هزینه‌های هنگفت برنامه‌ی هسته‌ای، که با فساد و سوءمدیریت همراه بوده، منابع ملی را تحلیل برده و نارضایتی عمومی را افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; همچنین ناکامی رژیم در مذاکرات احیای برجام، به دلیل پافشاری بر شروط غیرواقعی، فرصت‌های دیپلماتیک برای کاهش فشارها را از بین برده است.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;<br /> <br /> علاوه بر این، کشف سایت‌های مخفی هسته‌ای و گزارش‌های آژانس درباره‌ی فعالیت‌های غیرمجاز، اعتماد جامعه‌ی جهانی به رژیم را به شدت کاهش داده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; این وضعیت، همراه با ناتوانی رژیم در ارائه‌ی پاسخ‌های شفاف، به تشدید انزوای دیپلماتیک و تهدیدات نظامی منجر شده است. بحران هسته‌ای، رژیم ایران را در برابر گزینه‌های محدودی قرار داده که هیچ‌یک به نفع بقای آن نیست: یا تسلیم در برابر غرب، یا تقابل نظامی با پیامدهای فاجعه‌بار&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; این بن‌بست، شکنندگی استراتژیک رژیم را نمایان ساخته است.<br /> ===نقض حقوق بشر و فشارهای بین‌المللی===<br /> [[پرونده:بحران نقض حقوق بشر در ایران و فشارهای بین‌المللی.JPG|جایگزین=بحران نقض حقوق بشر در ایران و فشارهای بین‌المللی|بندانگشتی|274x274پیکسل|بحران نقض حقوق بشر در ایران و فشارهای بین‌المللی]]نقض گسترده‌ی حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی، از جمله سرکوب اعتراضات مردمی و اعدام‌های گسترده، به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های بین‌المللی این رژیم تبدیل شده است. سرکوب خشونت‌آمیز [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''اعتراضات سراسری''']]، به‌ویژه در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، واکنش‌های تند جامعه‌ی جهانی را برانگیخته و رژیم را در معرض تحقیقات بین‌المللی قرار داده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; [[سازمان ملل متحد|'''سازمان ملل متحد''']] و سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل بارها رژیم را به دلیل اعدام‌های گسترده و بازداشت‌های خودسرانه محکوم کرده‌اند.<br /> <br /> همچنین سرکوب اقلیت‌های قومی و مذهبی، مانند کردها و [[بهائیان ایران|'''بهائیان''']]، به اتهامات نقض حقوق بشر علیه رژیم شدت بخشیده است.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; سیاست‌های سرکوبگرانه‌ی رژیم، که برای حفظ قدرت داخلی اعمال می‌شوند، هزینه‌های دیپلماتیک سنگینی به دنبال داشته و حمایت بین‌المللی از مخالفان رژیم را افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; همچنین صدور احکام اعدام برای معترضان و فعالان سیاسی، به تحریم‌های هدفمند علیه مقامات رژیم منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; گزارش‌های سازمان ملل درباره‌ی نقض حقوق بشر، از جمله شکنجه و اعدام‌های فراقانونی، رژیم را در برابر فشارهای حقوقی و سیاسی قرار داده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; این فشارها، همراه با قطعنامه‌های سازمان ملل و تحریم‌های حقوق بشری، رژیم را بیش از پیش منزوی کرده و مشروعیت آن را در صحنه‌ی جهانی تضعیف کرده است. ناتوانی نظام جمهوری اسلامی در پاسخ‌گویی به این اتهامات، به دلیل ساختار سرکوبگر و غیرشفاف آن، به افزایش نارضایتی داخلی و حمایت جهانی از تغییر رژیم منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; این بحران، رژیم را در برابر تهدیدات وجودی داخلی و خارجی قرار داده است.<br /> ==منابع:==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94710 2026-11-03T08:18:52Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بحران مشروعیت نظام جمهوری اسلامی ایران.JPG|جایگزین=بحران مشروعیت نظام جمهوری اسلامی ایران|بندانگشتی|430x430پیکسل|'''بحران مشروعیت نظام جمهوری اسلامی ایران''']]<br /> '''بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران'''، یکی از جدی‌ترین بحران‌هایی است که رژیم ایران با آن مواجه بوده و هست. جمهوری اسلامی ایران از زمان تأسیس در سال ۱۳۵۷ با چالش‌های عمیقی در کسب مشروعیت مردمی مواجه بوده است. این بحران، که ریشه در سرکوب‌های اولیه دهه ۱۳۶۰، ایدئولوژی ارتجاعی، و ناکارآمدی‌های ساختاری دارد، در دهه‌های اخیر با اعتراضات سراسری و تحریم انتخابات به اوج خود رسیده است. سرکوب خونین تظاهرات مسالمت‌آمیز در دهه ۱۳۶۰، از جمله اعدام‌های گسترده مخالفان سیاسی، پایه‌های مشروعیت رژیم را تضعیف کرد. این روند با اعتراضات سراسری در سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸، که به دلیل مشکلات اقتصادی و سیاسی شکل گرفتند، شدت یافت. [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''اعتراضات سراسری ۱۴۰۱''']]، که با مرگ [[مهسا امینی|'''مهسا امینی''']] در بازداشت آغاز شد، نقطه عطفی در نمایش نارضایتی عمومی بود، با صدها کشته، هزاران بازداشت، و موجی از مقاومت مدنی. کاهش شدید مشارکت در انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری، به‌ویژه در سال‌های اخیر، نشان‌دهنده رد گسترده مشروعیت رژیم ایران توسط مردم است، تا جایی که برخی مقامات رژیم نیز به این بحران اذعان کرده‌اند. رژیم برای حفظ قدرت به سرکوب متکی شده، از جمله استفاده از نیروهای امنیتی، احکام قضایی سنگین، و نظارت گسترده، که هزینه‌های اجتماعی و سیاسی سنگینی به دنبال داشته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://persianepochtimes.com/why-the-islamic-republic-is-moving-towards-more-repression/ چرا جمهوری اسلامی به سمت سرکوب بیشتر می‌رود؟ - سایت اپک تایمز]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/122348-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B2%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA/ روابط خارجی یک دولت زوال‌زده با بحران داخلی مشروعیت - سایت ایران وایر]&lt;/ref&gt; هدف، ارائه تصویری مستند از چگونگی شکل‌گیری و تداوم این بحران است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.radiozamaneh.com/733356/ جمهوری اسلامی، نظامی بحران‌زا، بحران آفرین و بحران‌زی - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:نهادهای جمهوری اسلامی ایران]]<br /> == مقدمه ==<br /> بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران یکی از مسائل محوری در تحلیل سیاسی و اجتماعی این کشور از زمان تأسیس آن در سال ۱۳۵۷ است. مشروعیت سیاسی، که به پذیرش داوطلبانه حاکمیت توسط مردم وابسته است، در جمهوری اسلامی به دلیل سیاست‌های سرکوبگرانه، ناکارآمدی‌های اقتصادی، و شکاف میان ایدئولوژی رژیم و مطالبات مردمی به شدت تضعیف شده است. سرکوب‌های اولیه در دهه ۱۳۶۰، اعتراضات سراسری در دهه‌های اخیر، و کاهش مشارکت در انتخابات نشان‌دهنده عمق این بحران هستند. رژیم برای حفظ قدرت به ابزارهای سرکوب، از جمله نیروهای امنیتی و احکام قضایی، متکی بوده، اما این اقدامات به افزایش نارضایتی و کاهش مشروعیت منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;کتاب «اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب» نویسنده: سوزان مالونی&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://kurdistanmedia.com/fa/news/2023/01/50 بحران مشروعیت، آغازی برای پایان دادن به نظام ولایت فقیه - سایت کردستان مدیا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تعریف مشروعیت سیاسی ===<br /> '''مشروعیت سیاسی''' به پذیرش داوطلبانه و باور عمومی به حقانیت یک نظام سیاسی برای اعمال قدرت و حاکمیت اشاره دارد. این مفهوم، که ریشه در نظریه‌های علوم سیاسی دارد، زمانی تحقق می‌یابد که شهروندان یک نظام را به عنوان نماینده مشروع منافع و ارزش‌های خود بپذیرند، چه از طریق رضایت مبتنی بر عملکرد (مانند ارائه خدمات و عدالت) و چه از طریق سازگاری با هنجارهای فرهنگی و تاریخی. فقدان مشروعیت می‌تواند به بی‌اعتمادی، مقاومت مدنی، یا فروپاشی نظام منجر شود. این تعریف برگرفته از کتاب «مشروعیت سیاسی در منازعات خاورمیانه» نوشته‌ی پیتر مانداویل است، که مشروعیت را «پذیرش اجتماعی قدرت سیاسی» توصیف می‌کند.&lt;ref&gt;کتاب «مشروعیت سیاسی در منازعات خاورمیانه» نویسنده: پیتر مانداویل.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> = ریشه‌های تاریخی بحران مشروعیت =<br /> بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران از همان سال‌های اولیه تأسیس در ۱۳۵۷ ریشه دواند و با سرکوب‌های گسترده، سیاست‌های ایدئولوژیک، و ناکارآمدی‌های ساختاری به یک چالش پایدار تبدیل شد. این بخش به بررسی دو جنبه کلیدی این بحران در دهه‌های اولیه می‌پردازد: سرکوب‌های اولیه در دهه ۱۳۶۰ که پایه‌های مشروعیت مردمی را تضعیف کرد، و نقش ایدئولوژی و قانون اساسی در ایجاد شکاف میان رژیم و جامعه.<br /> <br /> === سرکوب اولیه در دهه ۱۳۶۰ ===<br /> [[پرونده:کشتار ۶۷.jpg|جایگزین=قتل‌عام زندانیان سیاسی در دهه‌ی ۱۳۶۰|بندانگشتی|قتل‌عام زندانیان سیاسی در دهه‌ی ۱۳۶۰]]<br /> جمهوری اسلامی در سال‌های اولیه تأسیس با مقاومت‌های متعددی از سوی گروه‌های سیاسی، اقلیت‌های قومی، و فعالان مدنی مواجه شد. رژیم به رهبری [[روح‌الله خمینی|'''روح‌الله خمینی''']] برای تحکیم قدرت، به سرکوب خشن این گروه‌ها روی آورد، که به کاهش شدید مشروعیت مردمی منجر شد. در سال ۱۳۶۰، تظاهرات مسالمت‌آمیز [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق''']] و دیگر سازمان‌های انقلابی با خشونت بی‌سابقه‌ای سرکوب شد. گزارش‌های تاریخی نشان می‌دهند که صدها نفر در خیابان‌های تهران و سایر شهرها با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی کشته شدند. این اقدامات، که نقض اصول اولیه حقوق بشر بودند، به بی‌اعتمادی گسترده میان مردم و رژیم دامن زد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> اعدام‌های گسترده مخالفان سیاسی در دهه ۱۳۶۰ یکی از نقاط عطف در بحران مشروعیت بود. [[قتل عام ۶۷|'''در کشتارهای تابستان ۱۳۶۷''']]، هزاران زندانی سیاسی، اغلب از اعضای سازمان مجاهدین خلق و گروه‌های چپ، بدون محاکمه عادلانه اعدام شدند. کتاب ''اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب،'' نوشته‌ی سوزان مالونی این اعدام‌ها را «نمایش قدرت رژیم برای ارعاب جامعه» توصیف می‌کند و تخمین می‌زند که بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر قربانی شدند. (بعدها فاش شد که بیش از ۳۰ هزار نفر اعدام شدند)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; این واقعه، که بعدها به «کشتار ۶۷» معروف شد، نه‌تنها فعالان سیاسی، بلکه خانواده‌های عادی را نیز از رژیم دور کرد. گزارش ایران امروز تأکید می‌کند که این سرکوب‌ها مشروعیت رژیم را در میان طبقات متوسط و روشنفکران به شدت تضعیف کرد.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/1808/ بحران مشروعیت نظام جمهوری اسلامی - سایت ایران امروز]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> سرکوب اقلیت‌های قومی و مذهبی نیز به این بحران افزود. در کردستان و خوزستان، اعتراضات مسالمت‌آمیز اقوام کرد و عرب با حملات نظامی و بازداشت‌های گسترده پاسخ داده شد. وب‌سایت صدای مردم گزارش می‌دهد که در سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۲، صدها غیرنظامی کرد در درگیری با نیروهای رژیم کشته شدند.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.sedayemardom.net/?p=147494 بحران مشروعیت در نظام جمهوری اسلامی - سایت صدای مردم]&lt;/ref&gt; این اقدامات، به‌ویژه در مناطق حاشیه‌ای، رژیم را به عنوان نیرویی سرکوبگر معرفی کرد که قادر به کسب رضایت مردمی نیست.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === تلقی ارتجاعی از اسلام و قانون اساسی ===<br /> ایدئولوژی [[رژیم ولایت فقیه|'''ولایت فقیه''']]، که اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی را تشکیل داد، از همان ابتدا شکاف عمیقی میان رژیم و بخش‌های بزرگی از جامعه ایجاد کرد. قانون اساسی ۱۳۵۸، که اصل ولایت فقیه را به عنوان محور حاکمیت معرفی کرد، قدرت مطلق را به رهبر انقلاب سپرد و نهادهای انتخابی را تحت نظارت نهادهای غیرانتخابی قرار داد. کتاب «''The Iran Primer»'' نوشته‌ی رابین رایت، این ساختار را «تناقضی ذاتی» می‌داند که ادعای دموکراتیک رژیم را با اقتدارگرایی مذهبی تضعیف کرد.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;کتاب «''The Iran Primer»'' نوشته‌ی رابین رایت&lt;/ref&gt; این تناقض، به‌ویژه در میان روشنفکران و طبقات شهری که به دنبال حکومتی دموکراتیک بودند، به رد مشروعیت رژیم منجر شد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> سیاست‌های ایدئولوژیک رژیم ایران، از جمله اجبار به رعایت قوانین شرعی و سرکوب آزادی‌های فرهنگی، به بیگانگی بیشتر جامعه انجامید. بی‌بی‌سی گزارش می‌دهد که در دهه ۱۳۶۰، گشت‌های کمیته‌های انقلاب اسلامی با اعمال خشونت‌آمیز قوانین حجاب و محدودیت‌های فرهنگی، زنان و جوانان را هدف قرار دادند.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-42539057 ناآرامی در ایران؛ بحران مشروعیت حکومت یا مشکلات اقتصادی؟ - سایت بی‌بی‌سی]&lt;/ref&gt; این اقدامات که برای تحمیل یکپارچگی ایدئولوژیک طراحی شده بودند، به نارضایتی گسترده در میان اقشار مدرن و سکولار منجر شد.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> <br /> ناکارآمدی‌های اقتصادی نیز به تضعیف مشروعیت رژیم در این دوره کمک کرد. [[جنگ ایران و عراق|'''جنگ ایران و عراق''']] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) و سوءمدیریت اقتصادی به تورم بالا، کمبود کالاهای اساسی، و بیکاری گسترده منجر شد. کتاب «دموکراسی آیت‌الله‌ها» نوشته‌ی هومان مجد، نشان می‌دهد که نظام جمهوری اسلامی به جای پاسخگویی به مطالبات اقتصادی، بر تبلیغات بنیادگرایانه تمرکز کرد، که به کاهش حمایت مردمی، به‌ویژه در میان طبقات کارگر، انجامید.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;کتاب «دموکراسی آیت‌الله‌ها» نوشته‌ی هومان مجد&lt;/ref&gt; در اواخر دهه ۱۳۶۰، اعتصابات کارگری در شهرهایی مانند تهران و اصفهان نشان‌دهنده نارضایتی عمیق از رژیم بود.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> این عوامل، از سرکوب خشن گرفته تا سیاست‌های ایدئولوژیک و ناکارآمدی اقتصادی، پایه‌های بحران مشروعیت را در دهه‌های اولیه رژیم بنا نهادند. سرکوب‌های دهه ۱۳۶۰ و ساختار اقتدارگرایانه قانون اساسی نه‌تنها رژیم را از بخش‌های بزرگی از جامعه جدا کرد، بلکه زمینه‌ساز اعتراضات و مقاومت‌های بعدی شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> = تشدید بحران در اعتراضات سراسری =<br /> اعتراضات سراسری در سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، و ۱۴۰۱ نقاط عطفی در تشدید بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران بودند. این اعتراضات، که ریشه در نارضایتی‌های اقتصادی، اجتماعی، و سیاسی داشتند، با سرکوب گسترده مواجه شدند و شکاف میان رژیم و مردم را عمیق‌تر کردند. این بخش به بررسی دو موج کلیدی این اعتراضات می‌پردازد: اعتراضات ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ که مطالبات اقتصادی و سیاسی را برجسته کردند، و اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ که نمایش بی‌سابقه‌ای از رد مشروعیت رژیم بود.<br /> <br /> === اعتراضات ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸ ===<br /> [[پرونده:تظاهرات سراسری ایران ۱۳۹۸.JPG|جایگزین=اعتراضات سراسری آبان ۱۳۹۸|بندانگشتی|اعتراضات سراسری آبان ۱۳۹۸]]<br /> [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶|'''اعتراضات دی‌ماه ۱۳۹۶''']]، که از مشهد آغاز شد و به بیش از ۸۰ شهر گسترش یافت، یکی از اولین نمایش‌های گسترده نارضایتی عمومی در دهه‌های اخیر بود. این اعتراضات، که ابتدا به افزایش قیمت‌ها و مشکلات اقتصادی واکنش نشان داد، به‌سرعت به شعارهای سیاسی علیه کلیت نظام تبدیل شد. معترضان با شعارهایی مانند «مرگ بر دیکتاتور» مستقیماً مشروعیت رژیم را به چالش کشیدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; رژیم ایران با سرکوب خشن پاسخ داد و دست‌کم ۲۵ نفر کشته و هزاران نفر بازداشت شدند. کتاب «''اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب»'' نوشته‌ی سوزان مالونی این اعتراضات را نشانه‌ای از «بحران عمیق اعتماد میان مردم و حاکمیت» توصیف می‌کند، به‌ویژه در میان طبقات کارگر و حاشیه‌نشین که از وعده‌های اقتصادی رژیم ناامید شده بودند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> [[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|'''اعتراضات آبان ۱۳۹۸''']]، که به دنبال افزایش ناگهانی قیمت بنزین آغاز شد، مقیاس بزرگ‌تری داشت و شدت بیشتری از نارضایتی عمومی را نشان داد. این اعتراضات در بیش از ۱۰۰ شهر رخ داد و با شعارهایی علیه [[سید علی خامنه ای|'''خامنه‌ای''']] و ساختار نظام همراه بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; رژیم با قطع اینترنت سراسری و استفاده از نیروی مرگبار، دست‌کم ۳۰۰ نفر را کشت و هزاران نفر را بازداشت کرد. این سرکوب تلاشی برای جلوگیری از فروپاشی مشروعیت نظام جمهوری اسلامی بود و خشونت گسترده به جای ایجاد ثبات، نارضایتی را عمیق‌تر کرد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; کتاب «''The Iran Primer»'' نوشته‌ی رابین رایت، اشاره می‌کند که این اعتراضات، به‌ویژه در مناطق محروم، نشان‌دهنده رد گسترده سیاست‌های اقتصادی و سیاسی رژیم بود.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> <br /> هر دو موج اعتراضات، که با مطالبات اقتصادی آغاز شدند، به‌سرعت به چالش‌های سیاسی علیه مشروعیت رژیم تبدیل شدند. سرکوب خشن این اعتراضات، به‌جای بازگرداندن اعتماد عمومی، رژیم را به عنوان نیرویی متکی به خشونت معرفی کرد و شکاف با مردم را افزایش داد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> [[پرونده:ق سراسری9.JPG|جایگزین=اعتراضات سراسری ۱۴۰۱|بندانگشتی|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> '''[[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]'''، که با مرگ [[مهسا امینی]] در بازداشتگاه [[گشت ارشاد|'''گشت ارشاد''']] در شهریور ۱۴۰۱ آغاز شد، یکی از گسترده‌ترین و پایدارترین جنبش‌های اعتراضی در تاریخ جمهوری اسلامی بود. این اعتراضات، که در بیش از ۱۵۰ شهر جریان یافت، از مطالبات اولیه برای اصلاح قوانین حجاب فراتر رفت و به شعارهایی علیه کلیت نظام، از جمله «مرگ بر خامنه‌ای»، منجر شد. دویچه‌وله گزارش می‌دهد که معترضان، به‌ویژه زنان و جوانان، رژیم را به دلیل محدودیت‌های اجتماعی و سیاسی به چالش کشیدند.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://www.dw.com/fa-af/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AF-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/a-71081993 آیا پس از سرنگونی اسد، رژیم ایران نیز سقوط خواهد کرد؟ - سایت دویچه‌وله]&lt;/ref&gt; در واقع این اعتراضات، نمایش بی‌سابقه‌ای از رد مشروعیت رژیم در میان نسل‌های جدید بود.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> <br /> رژیم با خشونت بی‌سابقه‌ای به این اعتراضات پاسخ داد. وب‌سایت کردستان مدیا گزارش می‌دهد که بیش از ۵۰۰ نفر، از جمله کودکان، در جریان سرکوب کشته شدند و بیش از ۲۰,۰۰۰ نفر بازداشت شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; استفاده از گلوله‌های جنگی، تک‌تیراندازها، و بازداشت‌های گسترده، به‌ویژه در مناطق قومی مانند کردستان و سیستان و بلوچستان، شدت گرفت. کتاب ''«دموکراسی آیت‌الله‌ها»'' نوشته‌ی هومان مجد، این سرکوب را نشانه‌ای از «ناتوانی رژیم در کسب رضایت مردمی» می‌داند و تأکید می‌کند که خشونت به جای حل بحران، به مقاومت مدنی دامن زد.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; <br /> <br /> اعتراضات ۱۴۰۱ نه‌تنها در داخل، بلکه در سطح بین‌المللی نیز مشروعیت رژیم را تضعیف کرد. سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری سرکوب معترضان را محکوم کردند و خواستار تحقیقات مستقل شدند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; این اعتراضات، با مشارکت گسترده اقشار مختلف، از دانشجویان تا کارگران، نشان‌دهنده عمق بحران مشروعیت جمهوری اسلامی بود. '''وب‌سایت صدای مردم''' تأکید می‌کند که شعارهای معترضان، که خواستار تغییر بنیادین نظام بودند، بیانگر فقدان هرگونه حمایت مردمی از رژیم بود.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> <br /> این اعتراضات، با نمایش گسترده نارضایتی و سرکوب بی‌رحمانه رژیم، نقطه اوج بحران مشروعیت جمهوری اسلامی را رقم زدند. رژیم، که قادر به پاسخگویی به مطالبات مردم نبود، با تکیه بر خشونت تلاش کرد قدرت خود را حفظ کند، اما این اقدامات تنها به تقویت مقاومت و کاهش بیشتر مشروعیت منجر شد.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> <br /> = تحریم انتخابات و رد مشروعیت =<br /> [[پرونده:بحران مشروعیت جمهوری اسلامی؛4.JPG|جایگزین=تحریم انتخابات مجلس و انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳|بندانگشتی|تحریم انتخابات مجلس و انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> کاهش مشارکت در انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری در ایران، به‌ویژه در سال‌های اخیر، یکی از بارزترین نشانه‌های بحران مشروعیت جمهوری اسلامی است. مردم با تحریم گسترده انتخابات، به‌طور مستقیم مشروعیت رژیم را به چالش کشیده‌اند، تا جایی که حتی مقامات رژیم به این بحران اذعان کرده‌اند. این بخش به بررسی دو جنبه کلیدی این موضوع می‌پردازد: کاهش مشارکت در انتخابات و پیامدهای آن، و اظهارات مقامات رژیم که نشان‌دهنده آگاهی آن‌ها از این بحران است.<br /> <br /> === کاهش مشارکت در انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری ===<br /> تحریم انتخابات توسط مردم ایران از اواخر دهه ۱۳۹۰ به یک روند پایدار تبدیل شد، که نشان‌دهنده رد گسترده مشروعیت رژیم بود. انتخابات مجلس در سال ۱۳۹۸ شاهد پایین‌ترین نرخ مشارکت در تاریخ جمهوری اسلامی بود. برخی از گزارشات حاکی از این بود که تنها ۴۲ درصد از واجدان شرایط در این انتخابات شرکت کردند، و در تهران این رقم به کمتر از ۲۶ درصد رسید.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[http://iranefardalive.com/Archive/117651 مشارکت پایین در انتخابات، بحران مشروعیت جمهوری اسلامی - سایت ایران فردا]&lt;/ref&gt; این کاهش مشارکت نتیجه ناامیدی مردم از وعده‌های اصلاح‌طلبانه و اصولگرایانه بود، به‌طور مستقیم مشروعیت نهادهای انتخابی رژیم را زیر سؤال برد.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.zeitoons.com/115132 تحریم انتخابات یک کنش مدنی است - سایت زیتون]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ این روند را تشدید کرد. مشارکت رسمی در این انتخابات حدود ۴۸ درصد بود، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند با احتساب آرای باطله و تخلفات انتخاباتی، مشارکت واقعی بسیار پایین‌تر بود.&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/fa/%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B3%D8%AA/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7/20240305-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86 انتخابات برای مردم ایران موضوعیت ندارد. بحران مشروعیت و سرانجام آن - سایت رفی]&lt;/ref&gt; شعارهای «رأی بی رأی» و کمپین‌های تحریم انتخابات در شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه شبکه ایکس (توییتر سابق)، نشان‌دهنده بی‌اعتمادی گسترده به رژیم بود. این تحریم‌ها «اعتراض خاموش مردم علیه ساختار سیاسی» و نشان‌دهنده فقدان هرگونه رضایت از نظام بود.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; بسیاری از رأی‌دهندگان سابق، به‌ویژه جوانان، با عدم شرکت در انتخابات، پیام روشنی مبنی بر نفی مشروعیت رژیم ارسال کردند.&lt;ref&gt;[https://www.independentpersian.com/node/134681/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%A3%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D9%87-%C2%AB%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%C2%BB-%D9%87%D9%85%DA%86%D9%86%D8%A7%D9%86-%C2%AB%D8%A2%D8%B1%DB%8C%C2%BB-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F آیا رأی مردم به «جمهوری اسلامی» همچنان «آری» است؟ - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انتخابات مجلس ۱۴۰۲ این بحران را عمیق‌تر کرد. برخی گزارشات نشان می‌دهد که مشارکت به کمتر از ۴۱ درصد رسید، و در برخی مناطق، مانند کردستان و سیستان و بلوچستان، به زیر ۲۰ درصد سقوط کرد.&lt;ref&gt;[https://melligparty.com/?p=3043 بحران مشروعیت جمهوری اسلامی با عدم شرکت مردم در انتخابات مجلس - سایت ملی جی‌پارتی]&lt;/ref&gt; این کاهش نتیجه سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ و ناامیدی از تغییرات سیاسی بود، نشان‌دهنده گسترش تحریم انتخابات به اقشار و مناطق مختلف بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; سوزان مالونی در کتاب خود تأکید می‌کند که تحریم انتخابات نه‌تنها نهادهای انتخابی، بلکه کل ساختار ولایت فقیه را هدف قرار داد، زیرا مردم دیگر رژیم را به عنوان نماینده خود نمی‌پذیرفتند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> تحریم‌ها، که با کمپین‌های گسترده در شبکه‌های اجتماعی همراه بود. مردم این انتخابات را «نمایشی» خوانده و آن را تحریم کردند.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; این تحریم، مشروعیت ناداشته‌ی این رژیم را بیش از پیش زیر سوال برد.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; <br /> <br /> === اذعان مقامات رژیم به بحران ===<br /> بحران مشروعیت به حدی آشکار شد که برخی مقامات رژیم به آن اذعان کردند، هرچند اغلب با توجیهاتی برای حفظ ظاهر. در سال ۱۴۰۰، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، کاهش مشارکت را به «کم‌کاری برخی مسئولین» نسبت داد، اما به‌طور غیرمستقیم به نارضایتی عمومی اشاره کرد.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://old.iranintl.com/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C از بحران مشروعیت تا بحران حاکمیت جمهوری اسلامی - سایت ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt; این اظهارات تلاشی برای کم اهمیت جلوه دادن بحران بود، در حالی که خود نشان‌دهنده آگاهی رژیم از عمق مشکل بود.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> <br /> در جریان انتخابات ۱۴۰۲، برخی مقامات ارشد رژیم، از جمله رئیس ستاد انتخابات، به‌طور علنی از مشارکت پایین ابراز نگرانی کردند. وب‌سایت سیمای آزادی گزارش داد که یکی از مقامات شورای نگهبان اذعان کرد که «مردم دیگر به نظام اعتماد ندارند»، اما این را به «دخالت دشمنان خارجی» نسبت داد.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;[https://iranntv.com/945152-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85 بحران مشروعیت رژیم - سایت سیمای آزادی]&lt;/ref&gt; کتاب ''«دموکراسی آیت‌‌الله‌ها»''نوشته‌ی هومان مجد، این اظهارات را نشانه‌ای از «فشار داخلی بر رژیم برای پذیرش واقعیت» می‌داند، هرچند رژیم از پاسخگویی به مطالبات مردم ناتوان بود.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> <br /> برخی نمایندگان مجلس نیز به‌طور غیرمستقیم به بحران مشروعیت اشاره کردند و خواستار «اصلاحات ساختاری» شدند، اما این پیشنهادات با مقاومت نهادهای غیرانتخابی مواجه شد.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; این اذعان‌ها، هرچند محدود، نشان‌دهنده تأثیر تحریم انتخابات بر رژیم بود، زیرا حتی حامیان سنتی نظام نیز از مشارکت خودداری کردند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; این اظهارات همراه با کاهش مشارکت، مشروعیت رژیم را در سطح داخلی و بین‌المللی به شدت تضعیف کرد.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;[https://asre-nou.net/php/view.php?objnr=42898 چرا ساختار نظام جمهوری اسلامی دیگر مشروعیت ندارد - سایت عصر نو]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> تحریم انتخابات و اذعان مقامات رژیم به این بحران، نشان‌دهنده عمق نارضایتی عمومی و ناتوانی رژیم در بازسازی مشروعیت خود بود. این روند، که با مقاومت مدنی و شعارهای ضدحکومتی همراه شد، رژیم را در موقعیت شکننده‌ای قرار داد که تنها با سرکوب قادر به حفظ قدرت بود.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;<br /> <br /> = سرکوب به عنوان ابزار بقا =<br /> [[پرونده:اعتراضات مردمی و بحران مشروعیت جمهوری اسلامی.JPG|جایگزین=اعتراضات مردمی و بحران مشروعیت جمهوری اسلامی|بندانگشتی|اعتراضات مردمی و بحران مشروعیت جمهوری اسلامی]]<br /> جمهوری اسلامی ایران، در مواجهه با بحران مشروعیت فزاینده، به سرکوب به عنوان ابزار اصلی برای حفظ قدرت متکی بوده است. این سرکوب، که از نیروهای امنیتی تا احکام قضایی را دربرمی‌گیرد، نه‌تنها نتوانسته مشروعیت رژیم را بازگرداند، بلکه هزینه‌های اجتماعی و سیاسی سنگینی به دنبال داشته است. این بخش به بررسی دو جنبه کلیدی این موضوع می‌پردازد: مکانیزم‌های سرکوب که رژیم برای کنترل جامعه به کار برده، و هزینه‌های اجتماعی و سیاسی ناشی از این اقدامات.<br /> <br /> === مکانیزم‌های سرکوب ===<br /> جمهوری اسلامی از مجموعه‌ای از ابزارهای سرکوب برای مهار نارضایتی عمومی و حفظ قدرت استفاده کرده است. نیروهای امنیتی، از جمله [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']]، [[بسیج|'''بسیج''']]، و پلیس ضدشورش، نقش محوری در سرکوب اعتراضات داشته‌اند. وب‌سایت اپک تایمز گزارش داد که در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، این نیروها با استفاده از گاز اشک‌آور، گلوله‌های جنگی، و باتوم، صدها نفر را کشتند و هزاران نفر را بازداشت کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; این اقدامات برای ارعاب جامعه طراحی شده بودند، نشان‌دهنده وابستگی رژیم به خشونت برای بقا بود.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> دستگاه قضایی نیز به عنوان ابزاری برای سرکوب به کار گرفته شده است. احکام سنگین، از جمله اعدام و حبس‌های طولانی‌مدت، علیه فعالان سیاسی، روزنامه‌نگاران، و معترضان صادر شده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; در سال‌های اخیر، ده‌ها نفر به اتهامات مبهم مانند «محاربه» یا «اقدام علیه امنیت ملی» محکوم شدند. این احکام بخشی از استراتژی رژیم برای «خاموش کردن صدای مخالفان» توصیف شده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اقلیت‌های قومی، به‌ویژه کردها و بلوچ‌ها، با احکام قضایی شدیدتری مواجه شدند، که به کاهش مشروعیت رژیم در مناطق حاشیه‌ای منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> نظارت گسترده و فیلترینگ اینترنت نیز به ابزارهای سرکوب رژیم اضافه شده است. در جریان اعتراضات ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، رژیم با قطع اینترنت و فیلتر کردن شبکه‌های اجتماعی، تلاش کرد سازمان‌دهی معترضان را مختل کند.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; این اقدامات، که به گفته '''وب‌سایت دویچه‌وله''' برای کنترل روایت رسمی و جلوگیری از انتشار تصاویر سرکوب بود، به محدودیت شدید آزادی بیان منجر شد.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; این نظارت نشانه‌ای از «ترس رژیم از قدرت مردم» است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> <br /> === هزینه‌های اجتماعی و سیاسی سرکوب ===<br /> [[پرونده:بحران مشروعیت جمهوری اسلامی؛.JPG|جایگزین=سرکوب، عامل بقای جمهوری اسلامی|بندانگشتی|سرکوب، عامل بقای جمهوری اسلامی]]<br /> سرکوب گسترده، اگرچه رژیم را به‌طور موقت در قدرت نگه داشته، هزینه‌های اجتماعی و سیاسی سنگینی به دنبال داشته است. از نظر اجتماعی، سرکوب به افزایش بی‌اعتمادی و خشم عمومی منجر شده است. کشتار معترضان در اعتراضات ۱۴۰۱، به‌ویژه در میان جوانان و زنان، به ایجاد حس انزجار از رژیم انجامید.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; این نارضایتی به گسترش مقاومت مدنی، از جمله اعتصابات و کمپین‌های آنلاین، منجر شد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; سرکوب، به‌جای ایجاد ثبات، به رشد شبکه‌های مخفی مقاومت در میان دانشجویان و کارگران دامن زده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; <br /> <br /> از نظر سیاسی، سرکوب مشروعیت رژیم را در سطح داخلی و بین‌المللی تضعیف کرده است. سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ واکنش‌های گسترده‌ای در سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری برانگیخت، که خواستار تحریم مقامات رژیم شدند.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; این اقدامات، رژیم را به عنوان یک نظام اقتدارگرا معرفی کرد که قادر به کسب رضایت مردمی نیست.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; این تصویر به کاهش حمایت حتی در میان پایگاه سنتی رژیم، مانند طبقات مذهبی، منجر شد.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; <br /> <br /> سرکوب همچنین به انزوای بیشتر رژیم در منطقه انجامید. سیاست‌های سرکوبگرانه جمهوری اسلامی، به‌ویژه در مناطق قومی، به کاهش نفوذ آن در خاورمیانه کمک کرد، به‌ویژه پس از تحولات منطقه‌ای مانند سقوط رژیم [[بشار اسد|'''بشار اسد''']] در سوریه.&lt;ref&gt;[https://fa.kurdistanukurd.com/?p=15242 رژیم تهران از بحران مشروعیت تا بحران حاکمیت - سایت کورد و کوردستان]&lt;/ref&gt; هزینه‌های مالی سرکوب، از جمله بودجه هنگفت نیروهای امنیتی، در حالی که مردم با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، به نارضایتی عمومی دامن زده است.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;<br /> <br /> ماحصل این‌که سرکوب، اگرچه رژیم را در کوتاه‌مدت در قدرت نگه داشته، به قیمت تضعیف هرچه بیشتر مشروعیت آن تمام شده است. این اقدامات، که برای کنترل جامعه طراحی شده بودند، به افزایش مقاومت مدنی و انزوای رژیم در داخل و خارج منجر شدند.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94709 2026-11-03T08:18:07Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بحران مسکن در ایران؛9.JPG|جایگزین=بحران مسکن در ایران|بندانگشتی|276x276پیکسل|'''بحران مسکن در ایران''']]'''بحران مسکن در ایران'''، که با افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها، کمبود واحدهای مسکونی، و ناتوانی شهروندان در تأمین سرپناه مشخص شده، یکی از چالش‌های اساسی این کشور در دهه‌های اخیر است. این بحران، که ریشه در سیاست‌های ناکارآمد و فساد گسترده‌ی جمهوری اسلامی دارد، زندگی میلیون‌ها ایرانی را فلج کرده و به اعتراضات اجتماعی و مهاجرت گسترده منجر شده است. عواملی چون احتکار زمین توسط نهادهای حکومتی، رانت‌خواری، و تخصیص منابع به پروژه‌های امنیتی به جای توسعه‌ی مسکن، این بحران را تشدید کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که کمبود ۷ میلیون واحد مسکونی، همراه با تورم بالا و رکود بازار، خانه‌دار شدن را برای بسیاری از ایرانیان به رویایی دست‌نیافتنی تبدیل کرده است. سیاست‌های نادرست، مانند وام‌های تورم‌زا و طرح‌های شکست‌خورده‌ی مسکن‌سازی، نه‌تنها مشکل را حل نکرده، بلکه [[اختلاف طبقاتی در ایران|'''شکاف طبقاتی''']] و [[فقر در ایران|'''فقر''']] را عمیق‌تر کرده است. این بحران، با تأثیر بر حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، و حتی امنیتی، به نارضایتی عمومی دامن زده و اعتراضات خیابانی و انتقادات گسترده در شبکه‌های اجتماعی را برانگیخته است. مقامات حکومتی، با لاپوشانی و عدم پذیرش مسئولیت، اعتماد عمومی را بیش از پیش تضعیف کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/32550419.html «شکست فاحش» در سیاست‌ها؛ چندوچون بحران مسکن در ایران - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/cw4yz2jvy4xo ادامه بحران مسکن و اجاره در ایران؛ عامل مهاجرت و اعتراضات خیابانی - سایت بی‌بی‌سی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/386231/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF/print%20%27/taxonomy/term/%27.%24node-%3Efield_main_section%5B%27und%27%5D%5B0%5D%5B%27tid%27%5D بحران مسکن، عامل اصلی کوچ از پایتخت و کلان‌شهرهای ایران به حاشیه - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;<br /> ==مقدمه==<br /> [[پرونده:بحران مسکن در ایران؛4.JPG|جایگزین=حسرت مسکن در میان ایرانیان|بندانگشتی|271x271پیکسل|بحران مسکن در ایران]]ایران، با وجود منابع عظیم طبیعی و انسانی، با بحران مسکن بی‌سابقه‌ای مواجه است که میلیون‌ها شهروند را از دسترسی به سرپناه محروم کرده است. افزایش قیمت مسکن، که در دهه‌های اخیر چندین برابر درآمد متوسط خانوارها شده، همراه با کمبود واحدهای مسکونی و رکود بازار، خانه‌دار شدن را به چالشی غیرممکن برای بسیاری تبدیل کرده است. این بحران، که ریشه در سوءمدیریت، فساد، و سیاست‌های نادرست جمهوری اسلامی دارد، نه‌تنها اقتصاد و معیشت مردم را تحت تأثیر قرار داده، بلکه به مشکلات اجتماعی و امنیتی منجر شده است. نهادهای حکومتی، با احتکار زمین و رانت‌خواری، بخش عمده‌ای از منابع کشور را به جای توسعه‌ی مسکن، صرف پروژه‌های سیاسی و نظامی کرده‌اند. این در حالی است که گزارش‌ها از وجود میلیون‌ها خانه‌ی خالی حکایت دارند که به دلیل سیاست‌های ناکارآمد، در دسترس نیازمندان قرار نمی‌گیرند.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/some-sections-of-society-cannot-even-afford-to-rent-house/7577934.html بحران مسکن در ایران عمیق‌تر شد - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.khabaronline.ir/news/2003651/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%87%DA%A9-%D9%87%DB%8C%DA%86-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C رونمایی از بحران مسکن در ایران - سایت حکومتی خبرآنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C بحران مسکن: زمین‌گیر شدن میلیون‌ها ایرانی در سایه سیاست‌های مافیایی - سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==علل ریشه‌ای بحران مسکن==<br /> [[پرونده:بحران مسکن در ایران؛8.JPG|جایگزین=علل ریشه‌ای بحران مسکن|بندانگشتی|279x279پیکسل|علل ریشه‌ای بحران مسکن]]بحران مسکن در ایران، که میلیون‌ها شهروند را از دسترسی به سرپناه محروم کرده، ریشه در عوامل ساختاری و سیاست‌های ناکارآمد حکومتی دارد.<br /> ===احتکار زمین و ناکارآمدی بازار===<br /> احتکار گسترده‌ی زمین توسط نهادهای حکومتی و وابستگان رژیم، یکی از عوامل اصلی کمبود عرضه‌ی مسکن است. دولت و نهادهای وابسته، حدود ۲ میلیون هکتار زمین را احتکار کرده‌اند، که این امر قیمت زمین را به‌ویژه در کلان‌شهرها به شدت افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/the-iranian-government-s-share-in-the-exorbitant-cost-of-housing/33196738.html «احتکار حدود ۲ میلیون هکتار زمین» توسط دولت پزشکیان در اوج قیمت مسکن - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt; این احتکار، که با هدف کسب سود و رانت‌خواری انجام می‌شود، عرضه‌ی زمین برای ساخت مسکن ارزان‌قیمت را محدود کرده است. سایت حکومتی تریبون ملت افشا می‌کند که مالکیت دولت بر بخش عمده‌ی زمین‌های شهری، مانع اصلی توسعه‌ی مسکن بوده و بازار را به انحصار نهادهای قدرت درآورده است.&lt;ref&gt;[https://teriboonemellat.ir/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/2158-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86 مالکیت دولت بر زمین عامل اصلی بحران مسکن - سایت حکومتی تریبون ملت]&lt;/ref&gt;<br /> [[رده:کار و آسیب‌های اجتماعی در ایران]]<br /> ناکارآمدی بازار مسکن نیز به این بحران دامن زده است. وجود میلیون‌ها خانه‌ی خالی، که عمدتاً توسط سرمایه‌گذاران و وابستگان حکومتی احتکار شده‌اند، در حالی که تقاضای واقعی برای مسکن تأمین نمی‌شود، به افزایش قیمت‌ها منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.radiozamaneh.com/852623/ بحران مسکن در ایران: از احتکار خانه‌های خالی تا دزدسالاری و ارائه راه‌حل‌های غلط - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt; این وضعیت، که نتیجه‌ی فقدان سیاست‌های مالیاتی مؤثر برای جلوگیری از احتکار است، بازار مسکن را از دسترس اقشار کم‌درآمد خارج کرده است. کتاب «''اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب»'' نوشته‌ی سوزان مالونی تاکید می‌کند که ناکارآمدی نهادهای حکومتی در تنظیم بازار، به انحصار و رانت در بخش مسکن منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;کتاب «''اقتصاد سیاسی ایران پس از انقلاب»'' نوشته‌ی سوزان مالونی&lt;/ref&gt;<br /> ===تورم و فساد گسترده===<br /> تورم افسارگسیخته، که نتیجه‌ی سیاست‌های اقتصادی نادرست رژیم ایران است، قیمت مسکن را به سطحی غیرقابل‌دسترس برای اکثر ایرانیان رسانده است. سایت حکومتی دنیای اقتصاد گزارش می‌دهد که قیمت مسکن در تهران بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ بیش از ۲۰ برابر شده، در حالی که درآمد خانوارها تنها ۵ برابر افزایش یافته است.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-63/4163697-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B7%D9%85%D8%A6%D9%86 بحران مسکن در ایران؛ رکود، تورم و آینده‌ای نامطمئن - سایت حکومتی دنیای اقتصاد]&lt;/ref&gt; این شکاف، که ریشه در چاپ پول و کسری بودجه‌ی دولت دارد، خرید یا اجاره‌ی مسکن را برای اقشار متوسط و کم‌درآمد غیرممکن کرده است. تورم همراه با کاهش قدرت خرید، به عمیق‌تر شدن فقر و نابرابری منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://persianepochtimes.com/the-housing-crisis-in-iran-is-the-cause-of-poverty/ بحران مسکن در ایران؛ عامل فقر، نابرابری و شکاف طبقاتی که عمیق‌تر می‌شود - سایت اپک تایمز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> فساد و رانت‌خواری در نهادهای حکومتی نیز به تشدید بحران کمک کرده است. شبکه‌های مافیایی وابسته به رژیم، با استفاده از رانت‌های حکومتی، پروژه‌های مسکن‌سازی را به ابزار سودجویی تبدیل کرده‌اند، در حالی که واحدهای ساخته‌شده به نیازمندان نمی‌رسد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; این فساد، که شامل تخصیص غیرشفاف زمین و تسهیلات به افراد خاص است، اعتماد عمومی به سیاست‌های مسکن را از بین برده است. تخصیص منابع کشور به پروژه‌های نظامی و سیاسی، به جای رفع کمبود ۷ میلیون واحد مسکونی، این بحران را به یک چالش مزمن تبدیل کرده است.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://iranfreedom.net/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D9%84/ وضعیت بازار مسکن در ایران: از رکود به فلاکت - سایت ایران آزادی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> علل ریشه‌ای بحران مسکن، از احتکار زمین تا تورم و فساد، نتیجه‌ی مستقیم سیاست‌های ناکارآمد و اولویت‌های نادرست حکومتی است. این عوامل، بازار مسکن را دچار بحرانی کرده‌اند که زندگی میلیون‌ها ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> ==نقش سیاست‌های حکومتی==<br /> [[پرونده:بحران مسکن در ایران؛2.JPG|جایگزین=بحران مسکن و سوءمدیریت حکومت|بندانگشتی|277x277پیکسل|بحران مسکن و سوءمدیریت حکومت]]سیاست‌های ناکارآمد و فسادمحور جمهوری اسلامی نقش محوری در تشدید بحران مسکن در ایران داشته است. این سیاست‌ها، از رانت‌خواری و احتکار زمین تا اجرای طرح‌های غیرموثر و عدم شفافیت، نه‌تنها مشکل کمبود مسکن را حل نکرده، بلکه آن را به یک چالش مزمن تبدیل کرده است.<br /> ===رانت‌خواری و سوءمدیریت در طرح‌های مسکن‌سازی===<br /> نهادهای حکومتی و وابستگان رژیم، با احتکار زمین و کنترل بازار مسکن، دسترسی شهروندان به سرپناه را محدود کرده‌اند. نهادهای دولتی و شبه‌دولتی، مانند '''[[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]]'''، حدود ۲ میلیون هکتار زمین را احتکار کرده‌اند، که این امر قیمت زمین را در شهرهای بزرگ به شدت افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; این احتکار، که با هدف سودجویی و رانت‌خواری انجام می‌شود، مانع از توسعه‌ی مسکن مقرون‌به‌صرفه شده است. شبکه‌های مافیایی وابسته به رژیم، با کنترل زمین و مصالح ساختمانی، بازار مسکن را به نفع خود دستکاری می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> طرح‌های حکومتی مانند «مسکن مهر» و «مسکن ملی» نیز به دلیل سوءمدیریت و فساد، نتوانسته‌اند بحران را رفع کنند. این طرح‌ها به دلیل کیفیت پایین ساخت، مکان‌یابی نامناسب، و فساد در تخصیص بودجه، با شکست مواجه شده‌اند و بسیاری از واحدها خالی یا غیرقابل سکونت مانده‌اند.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; سایت حکومتی فرارو افشا کرد که وام‌های مسکن، که قرار بود به خانه‌دار شدن کمک کنند، با ایجاد تورم بیشتر، قیمت‌ها را افزایش داده و اقشار کم‌درآمد را فقیرتر کرده است.&lt;ref&gt;[https://fararu.com/fa/news/863151/%D8%AA%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D9%82-%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85 تزریق وام مسکن؛ سوخت تازه برای تورم - سایت حکومتی فرارو]&lt;/ref&gt; سوزان مالونی در کتاب خود تأکید می‌کند که تخصیص منابع به پروژه‌های سیاسی و نظامی، به جای توسعه‌ی زیرساخت‌های مسکن، این بحران را تشدید کرده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> ===نداشتن شفافیت و لاپوشانی مسئولیت===<br /> مقامات حکومتی، با لاپوشانی دلایل واقعی بحران مسکن، اعتماد عمومی را تضعیف کرده‌اند. رژیم ایران به جای پذیرش مسئولیت سوءمدیریت و فساد، عوامل خارجی مانند تحریم‌ها را مقصر جلوه داده، در حالی که رانت‌خواری داخلی نقش بزرگ‌تری داشته است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; این لاپوشانی، همراه با تناقض‌گویی مقامات، خشم عمومی را برانگیخته است. سایت حکومتی دنیای اقتصاد افشا کرد که آمارهای رسمی درباره‌ی تعداد خانه‌های خالی و کمبود مسکن اغلب دستکاری می‌شوند تا عمق بحران پنهان بماند.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;<br /> <br /> پاسخگو نبودن رژیم در برابر ناکارآمدی سیاست‌های مسکن‌سازی نیز به بی‌اعتمادی دامن زده است. مقامات جمهوری اسلامی با وعده‌های غیرواقعی مانند ساخت ۴ میلیون واحد مسکونی، سعی در آرام کردن افکار عمومی داشته‌اند، اما این وعده‌ها بدون پشتوانه‌ی مالی و اجرایی باقی مانده‌اند.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; همچنین فقدان نظارت بر پروژه‌های مسکن و فساد در قراردادها، منابع عمومی را هدر داده و بحران را عمیق‌تر کرده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; این سیاست‌های غیرشفاف، که اولویت را به حفظ قدرت رژیم داده، نه‌تنها مشکل مسکن را حل نکرده، بلکه نارضایتی اجتماعی را به سطح بی‌سابقه‌ای رسانده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> سیاست‌های حکومتی، از رانت‌خواری تا لاپوشانی، بحران مسکن را به یک معضل ساختاری تبدیل کرده است. این رویکرد، که ریشه در فساد و اولویت‌های نادرست رژیم دارد، توانایی شهروندان برای دسترسی به سرپناه را به شدت محدود کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==پیامدهای اقتصادی و اجتماعی==<br /> بحران مسکن در ایران، با افزایش قیمت‌ها و کمبود واحدهای مسکونی، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به دنبال داشته که زندگی میلیون‌ها شهروند را تحت تأثیر قرار داده است. این پیامدها، که ریشه در سیاست‌های ناکارآمد و فساد حکومتی دارند، از فقر و نابرابری تا مهاجرت و کاهش کیفیت زندگی را دربرمی‌گیرند.<br /> ===تشدید فقر و نابرابری===<br /> [[پرونده:بحران مسکن در ایران؛6.JPG|جایگزین=بحران مسکن و تشدید فقر و نابرابری|بندانگشتی|274x274پیکسل|بحران مسکن و تشدید فقر و نابرابری]]افزایش سرسام‌آور قیمت مسکن، همراه با تورم و کاهش قدرت خرید، فقر را در میان اقشار کم‌درآمد ایران تشدید کرده است. هزینه‌ی مسکن در شهرهای بزرگ مانند تهران، بیش از ۷۰ درصد درآمد خانوارهای متوسط را می‌بلعد، که این امر بسیاری را به زیر خط فقر کشانده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; همچنین بسیاری از خانواده‌ها حتی توان پرداخت اجاره را ندارند و به اجبار در مناطق حاشیه‌ای یا مسکن‌های غیراستاندارد ساکن شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; این وضعیت، که نتیجه‌ی احتکار زمین و رانت‌خواری نهادهای حکومتی است، شکاف طبقاتی را عمیق‌تر کرده است.<br /> <br /> در سال ۱۴۰۴، مستاجران به دلیل افزایش ۵۰ درصدی اجاره‌بها در برخی مناطق، با فشار مالی بی‌سابقه‌ای مواجه شدند.&lt;ref&gt;[https://pelikan.media/ni/2xvEtvyL6sHmAFZdo بحران مسکن در ۱۴۰۴ مستاجران را بیچاره کرد - سایت پلیکان‌مدیا]&lt;/ref&gt; این فشار، که با سیاست‌های تورم‌زای رژیم مانند تزریق وام‌های ناکارآمد تشدید شده، فرصت خانه‌دار شدن را برای کارگران و طبقات متوسط از بین برده است. کتاب ''«دموکراسی آیت‌الله‌ها»'' نوشته‌ی هومان مجد تأکید می‌کند که سیاست‌های تبعیض‌آمیز جمهوری اسلامی، که منابع را به نفع نخبگان حکومتی توزیع می‌کند، نابرابری را به یک چالش ساختاری تبدیل کرده است.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;کتاب ''«دموکراسی آیت‌الله‌ها»'' نوشته‌ی هومان مجد&lt;/ref&gt; سایت حکومتی تجارت‌نیوز نیز اذعان کرد که رکود بازار مسکن، همراه با تورم، طبقات پایین را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است.&lt;ref&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%9B-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1 بحران قیمت و رکود تقاضا؛ بازار مسکن ایران در سال ۱۴۰۴ - سایت حکومتی تجارت‌نیوز]&lt;/ref&gt;<br /> ===مهاجرت و کاهش کیفیت زندگی===<br /> بحران مسکن به [[مهاجرت در ایران|'''مهاجرت''']] گسترده از کلان‌شهرها به مناطق حاشیه‌ای و شهرهای کوچک منجر شده است. همچنین افزایش هزینه‌های مسکن در تهران و دیگر شهرهای بزرگ، بسیاری از خانواده‌ها را وادار به ترک پایتخت و اسکان در حاشیه‌های شهری با زیرساخت‌های ضعیف کرده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; این مهاجرت‌ها که نتیجه‌ی ناتوانی در تأمین سرپناه است، به گسترش زاغه‌نشینی و کاهش کیفیت زندگی منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; این وضعیت، با بی‌توجهی رژیم به توسعه‌ی مسکن ارزان‌قیمت، به یک بحران اجتماعی تبدیل شده است.<br /> <br /> کاهش کیفیت زندگی نیز از پیامدهای بارز این بحران است. بسیاری از ایرانیان، به دلیل هزینه‌های بالای مسکن، از نیازهای اساسی مانند آموزش و درمان صرف‌نظر می‌کنند، که این امر سلامت جسمی و روانی جامعه را تهدید کرده است.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/why-owning-a-home-in-iran-has-become-a-nightmare/33137226.html چرا رؤیای خانه‌دارشدن در جمهوری اسلامی به «کابوس» تبدیل شد و راه چاره چیست؟ - رادیو فردا]&lt;/ref&gt; همچنین بحران مسکن، با ایجاد فشار روانی و ناامیدی، به کاهش امید به آینده در میان جوانان منجر شده است.&lt;ref&gt;[https://www.independentpersian.com/node/412120/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF/%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%85%DB%8C%D9%82-%D8%B4%D8%B4-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%87 آینده بازار مسکن در ایران؛ خواب عمیق شش ماهه - ایندیپندنت]&lt;/ref&gt; علاوه بر این‌ها، ناکارآمدی رژیم در مدیریت بازار مسکن، به افزایش تنش‌های اجتماعی و احساس محرومیت در میان شهروندان دامن زده است.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> پیامدهای اقتصادی و اجتماعی بحران مسکن، از فقر و نابرابری تا مهاجرت و کاهش کیفیت زندگی، نتیجه‌ی مستقیم سوءمدیریت و فساد حکومتی است. این مسائل، جامعه‌ی ایران را به سمت ناپایداری اجتماعی و اقتصادی سوق داده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> ==واکنش‌های مردمی==<br /> بحران مسکن در ایران، با افزایش قیمت‌ها و ناتوانی در تأمین سرپناه، به واکنش‌های گسترده‌ی مردمی منجر شده که نشان‌دهنده‌ی خشم عمومی از سوءمدیریت و فساد حکومتی است. این واکنش‌ها، از اعتراضات خیابانی تا انتقادات در شبکه‌های اجتماعی، رژیم را تحت فشار قرار داده و نارضایتی را به سطحی بی‌سابقه رسانده است.[[پرونده:تجمع اعتراضی متقاضیان مسکن ملی.JPG|جایگزین=تجمع اعتراضی متقاضیان مسکن ملی|بندانگشتی|280x280پیکسل|تجمع اعتراضی متقاضیان مسکن ملی]]افزایش هزینه‌های مسکن و کمبود واحدهای مسکونی، به اعتراضات خیابانی در شهرهای مختلف ایران دامن زده است. در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، صدها نفر در تهران، مشهد، و کرج به خیابان‌ها آمدند و با شعارهایی علیه سیاست‌های حکومتی، خواستار کاهش قیمت مسکن و توقف رانت‌خواری شدند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; این اعتراضات، که اغلب با سرکوب نیروهای امنیتی مواجه شد، نشان‌دهنده‌ی عمق نارضایتی از ناکارآمدی رژیم در مدیریت بحران بود. بحران مسکن، با تبدیل شدن به یک مسئله‌ی امنیتی، به اعتراضات گسترده‌ای منجر شده که نظام جمهوی اسلامی را به چالش کشیده است.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/322056/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%83%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA بحران مسكن در ایران به بحرانی امنیتی تبديل شده است - ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعتصابات نیز به یکی از اشکال مقاومت مردمی تبدیل شده است. کارگران ساختمانی و مستاجران در برخی مناطق، به دلیل فشارهای مالی ناشی از افزایش اجاره‌بها، دست به اعتصاب و تجمع زدند و خواستار اصلاح سیاست‌های مسکن شدند.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; این اقدامات، که نتیجه‌ی بی‌توجهی رژیم به نیازهای اقشار کم‌درآمد بود، فشار اجتماعی بر مقامات را افزایش داد. سایت حکومتی انصاف‌نیوز فاش کرد که مقامات، به جای پاسخ به مطالبات، اعتراضات را به عوامل خارجی نسبت دادند، که این امر خشم عمومی را تشدید کرد.&lt;ref&gt;[https://ensafnews.com/555641/%DA%AF%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AF/ گوشه‌ای از فرآیند تاریخی بحران مسکن در ایران - سایت حکومتی انصاف‌نیوز]&lt;/ref&gt; هومان مجد در کتاب «دموکراسی آیت‌الله‌ها» تأکید می‌کند که چنین واکنش‌های مردمی، نتیجه‌ی شکاف عمیق میان مردم و رژیم به دلیل فساد و سوءمدیریت است.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;<br /> ===انتقادات در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها===<br /> شبکه‌های اجتماعی به بستری برای ابراز نارضایتی عمومی از بحران مسکن تبدیل شده‌اند. در سال ۱۴۰۴، هشتگ‌هایی مانند «بحران مسکن» و «اجاره‌نشینی» در شبکه ایکس و اینستاگرام ترند شدند، و کاربران با انتشار تصاویر خانه‌های خالی و انتقاد از احتکار زمین توسط نهادهای حکومتی، سیاست‌های رژیم را به چالش کشیدند.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; این انتقادات، که اغلب با طنز تلخ همراه بود، ناکارآمدی طرح‌های مسکن‌سازی و فساد مقامات را هدف قرار داد. همچنین کاربران، تخصیص بودجه به پروژه‌های نظامی و منطقه‌ای را به عنوان دلیل اصلی بحران مسکن محکوم کردند.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> <br /> رسانه‌های مستقل نیز نقش مهمی در افشای ابعاد بحران داشتند. سایت رادیو فردا گزارش می‌دهد که گزارش‌های تحقیقی رسانه‌ها، رانت‌خواری در پروژه‌های مسکن و تأثیر آن بر فقر و نابرابری را برجسته کردند، که به افزایش آگاهی عمومی منجر شد.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; این انتقادات، با افشای تناقض‌گویی مقامات، به بسیج افکار عمومی علیه سیاست‌های حکومتی کمک کرد. واکنش‌های مردمی، از اعتراضات تا انتقادات آنلاین، نشان‌دهنده‌ی رد گسترده‌ی سیاست‌های رژیم در مدیریت بحران مسکن است.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ==منابع:==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94708 2026-11-03T08:17:21Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بحران محیط زیست در ایران؛1.jpg|جایگزین=بحران زیست‌محیطی در ایران|بندانگشتی|'''بحران زیست‌محیطی در ایران''']]<br /> '''بحران محیط زیست در ایران،''' به مرحله‌ای فاجعه‌بار رسیده که تمامی جنبه‌های حیات طبیعی و انسانی را تهدید می‌کند. این بحران، که شامل خشکسالی شدید، تخریب جنگل‌ها و تالاب‌ها، آلودگی گسترده‌ی هوا و خاک، و فرونشست زمین است، ریشه در سیاست‌های مخرب و سوءمدیریت جمهوری اسلامی دارد. رژیم حاکم، با اولویت دادن به منافع سیاسی و اقتصادی خود، به‌ویژه از طریق نهادهایی مانند [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']]، نه‌تنها در حفاظت از [[محیط زیست ایران|'''محیط زیست''']] ناکام مانده، بلکه خود عامل اصلی تشدید این بحران‌هاست. پروژه‌های غیرعلمی سدسازی، که اغلب توسط شرکت‌های وابسته به سپاه اجرا شده‌اند، منابع آبی را نابود کرده و ۷۰ درصد دشت‌های ایران را خشکیده‌اند. تخریب جنگل‌های زاگرس و هیرکانی، که در دهه‌های اخیر به دلیل ویلاسازی، زمین‌خواری، و آتش‌سوزی‌های عمدی شدت گرفته، تنوع زیستی را به خطر انداخته است. تالاب‌های حیاتی مانند انزلی و میانکاله در آستانه‌ی نابودی کامل قرار دارند، که نتیجه‌ی بی‌توجهی به حق‌آبه‌ها و توسعه‌ی صنعتی غیرمسئولانه است. آلودگی هوا در شهرهای بزرگ، به‌ویژه تهران، به دلیل استفاده از سوخت‌های فسیلی یارانه‌ای و فقدان استانداردهای زیست‌محیطی، سالانه میلیاردها دلار خسارت اقتصادی و هزاران مرگ زودرس به دنبال دارد. فرونشست زمین، که در ۴۲۳ دشت از ۶۰۹ دشت ایران گزارش شده، نتیجه‌ی برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی برای کشاورزی ناپایدار است. در این میان، سرکوب فعالان محیط زیست، که با اتهامات واهی مانند جاسوسی زندانی شده‌اند، نشان‌دهنده‌ی وحشت رژیم ایران از افشای جنایات زیست‌محیطی‌اش است. بودجه‌ی اندک سازمان حفاظت محیط زیست، که کمتر از ۰.۵ درصد بودجه‌ی ملی است، و فساد نهادینه‌شده در پروژه‌های عمرانی، توانایی مقابله با این بحران‌ها را از بین برده است. سپاه پاسداران، با تسلط بر پروژه‌های سدسازی، استخراج منابع، و حتی استقرار تأسیسات نظامی در مناطق حفاظت‌شده، نقش محوری در تخریب محیط زیست ایفا کرده است. این اقدامات، همراه با سیاست‌های جنگ‌افروزانه و انزوای بین‌المللی رژیم، مانع از همکاری‌های جهانی برای حفاظت از محیط زیست ایران شده است. با این حال، مقاومت مردمی و سازمان‌های غیردولتی، هرچند تحت فشار شدید، چشم‌اندازی برای تغییر ارائه می‌دهند. برنامه‌های پیشنهادی مانند توقف سدسازی غیرعلمی، احیای تالاب‌ها، و تقویت نظارت مردمی می‌توانند در صورت تغییر رژیم، راه را برای نجات محیط زیست ایران هموار کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranfreedom.net/%d9%85%d8%ad%db%8c%d8%b7-%d8%b2%db%8c%d8%b3%d8%aa-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%a2%db%8c%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%b3%d9%88%db%8c-%d9%88%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8c/ محیط زیست ایران و آینده ای به سوی ویرانی - سایت ایران آزادی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%DB%B4%DB%B0%DB%B0-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%A7%DA%A9 تخریب محیط‌زیست در ایران با ۴۰۰ پروژه خطرناک - سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF/2789443 بحران محیط‌زیست در ایران؛ بودجه اندک و مدیریت ناکارآمد - سایت آنادولو]&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:محیط زیست ایران]]<br /> == خشکسالی و بحران آب ==<br /> [[پرونده:سدسازی بی‌رویه عامل نابودی منابع آبی.JPG|جایگزین=سدسازی بی‌رویه عامل نابودی منابع آبی|بندانگشتی|سدسازی بی‌رویه عامل نابودی منابع آبی]]<br /> <br /> === سدسازی غیرعلمی و نابودی منابع آبی ===<br /> جمهوری اسلامی با اجرای پروژه‌های سدسازی غیرعلمی، که اغلب توسط شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران مدیریت می‌شوند، نقش کلیدی در تشدید [[بحران آب در ایران|'''بحران آب در ایران''']] ایفا کرده است. منابع گزارش می‌دهند که بیش از ۶۲۰ سد بزرگ و کوچک در ایران ساخته شده که بسیاری از آن‌ها بدون ارزیابی‌های زیست‌محیطی مناسب اجرا شدند. این سدها، مانند سد گتوند در خوزستان، نه‌تنها جریان طبیعی رودخانه‌ها را مختل کرده‌اند، بلکه با افزایش شوری آب، کشاورزی و اکوسیستم‌های منطقه‌ای را نابود کرده‌اند. برای مثال، سد گتوند با حل شدن نمک‌های گنبدهای زیرزمینی، آب کارون را به شدت شور کرد و زمین‌های کشاورزی پایین‌دست را غیرقابل کشت نمود. این پروژه‌ها، که با [[فساد مالی در جمهوری اسلامی|'''فساد مالی''']] و رانت‌خواری همراه بوده‌اند، منابع آبی را به جای مدیریت پایدار، به تاراج برده‌اند. منابع نشان می‌دهند که بیش از ۷۰ درصد دشت‌های ایران به دلیل سدسازی و انحراف آب دچار خشکسالی شدید شده‌اند، که حیات روستاها و شهرهای وابسته را تهدید می‌کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> === برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی ===<br /> برداشت غیرپایدار از آب‌های زیرزمینی، که نتیجه‌ی سیاست‌های کشاورزی ناکارآمد رژیم است، به فرونشست زمین و تخلیه‌ی سفره‌های آبی منجر شده است. ایران با برداشت سالانه بیش از ۶۰ میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی، یکی از بالاترین نرخ‌های بهره‌برداری در جهان را دارد. منابع گزارش می‌دهند که ۴۲۳ دشت از ۶۰۹ دشت ایران با فرونشست زمین مواجه‌اند، پدیده‌ای که به دلیل حفر چاه‌های غیرمجاز و نبود نظارت تشدید شده است. برای مثال، دشت‌های اطراف تهران و اصفهان با نرخ فرونشست سالانه ۲۰-۳۰ سانتیمتر مواجه‌اند، که زیرساخت‌های شهری و کشاورزی را تهدید می‌کند. این وضعیت، که با حمایت رژیم از کشاورزی آب‌بر (مانند کشت برنج در مناطق خشک) بدتر شده، منابع آبی را به آستانه‌ی نابودی کشانده است. فساد در صدور مجوزهای چاه و عدم اجرای قوانین حفاظتی، این بحران را به یک فاجعه‌ی غیرقابل‌جبران تبدیل کرده است.&lt;ref&gt;[https://iranfreedom.net/%d8%aa%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%a8-%d8%b2%d9%85%db%8c%d9%86%d8%9b-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b2%db%8c%d8%b3%d8%aa-%d9%85%d8%ad%db%8c%d8%b7%db%8c/ تخریب زمین؛ بحران زیست محیطی - ایران آزادی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === پیامدهای اجتماعی و اقتصادی ===<br /> بحران آب، که ریشه در سوءمدیریت رژیم دارد، پیامدهای اجتماعی و اقتصادی ویرانگری به دنبال داشته است. خشکسالی‌های مداوم در استان‌هایی مانند خوزستان، سیستان و بلوچستان، و اصفهان به مهاجرت اجباری میلیون‌ها نفر منجر شده است. منابع گزارش می‌دهند که بیش از ۵ میلیون نفر در دهه‌ی گذشته به دلیل کمبود آب و تخریب زمین‌های کشاورزی، روستاها را ترک کرده و به حاشیه‌ی شهرهای بزرگ مهاجرت کرده‌اند. این مهاجرت، که با [[فقر در ایران|'''فقر''']] و [[بحران بیکاری در ایران|'''بیکاری''']] همراه است، فشار بر زیرساخت‌های شهری را افزایش داده و نابرابری اجتماعی را تشدید کرده است. اعتراضات مردمی در خوزستان در سال ۱۴۰۰، که به دلیل کمبود آب و قطع حق‌آبه‌ی رودخانه‌ها شکل گرفت، بیانگر خشم عمومی از سیاست‌های رژیم است. این اعتراضات، که با سرکوب شدید مواجه شد، بیانگر ناتوانی رژیم در پاسخگویی به نیازهای مردم و اولویت دادن به منافع سیاسی و نظامی است.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.radiozamaneh.com/831043/ عامل اصلی تخریب محیط‌ زیست در ایران خود حکومت است - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == تخریب جنگل‌ها و تالاب‌ها ==<br /> [[پرونده:نابودی جنگل‌های زاگرس و هیرکانی.JPG|جایگزین=نابودی جنگل‌های زاگرس و هیرکانی|بندانگشتی|نابودی جنگل‌های زاگرس و هیرکانی]]<br /> <br /> === نابودی جنگل‌های زاگرس و هیرکانی ===<br /> جمهوری اسلامی با سیاست‌های غیرمسئولانه و فسادمحور، نقش کلیدی در تخریب جنگل‌های زاگرس و هیرکانی ایفا کرده است. این جنگل‌ها، که از مهم‌ترین ذخایر زیست‌محیطی ایران هستند، در دهه‌های اخیر به دلیل زمین‌خواری، ویلاسازی، و آتش‌سوزی‌های عمدی به شدت آسیب دیده‌اند. منابع گزارش می‌دهند که بیش از ۲ میلیون هکتار از جنگل‌های زاگرس از سال ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ تخریب شده، که بخش عمده‌ی آن به دلیل پروژه‌های عمرانی وابسته به مقامات حکومتی و نبود نظارت است. جنگل‌های هیرکانی، که در حاشیه‌ی دریای خزر قرار دارند و به‌عنوان میراث جهانی ثبت شده‌اند، نیز با قطع غیرقانونی درختان و توسعه‌ی صنعتی غیرمسئولانه رو به کاهش است. برای مثال، ساخت جاده‌ها و تأسیسات نظامی در این مناطق، اکوسیستم‌های شکننده را نابود کرده و گونه‌های زیستی مانند پلنگ ایرانی را در معرض خطر قرار داده است. این تخریب، که با رانت و فساد همراه است، تنوع زیستی ایران را به خطر انداخته و اثرات اقلیمی مانند افزایش گردوغبار را تشدید کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === مرگ تالاب‌های انزلی و میانکاله ===<br /> [[پرونده:تالاب‌های میانکاله و انزلی در خطر نابودی.JPG|جایگزین=تالاب‌های میانکاله و انزلی در خطر نابودی|بندانگشتی|تالاب‌های میانکاله و انزلی در خطر نابودی]]<br /> تالاب‌های حیاتی ایران، از جمله انزلی و میانکاله، به دلیل سوءمدیریت رژیم و بی‌توجهی به حق‌آبه‌ها در آستانه‌ی نابودی کامل قرار دارند. تالاب انزلی، که یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های پرندگان مهاجر است، به دلیل ورود فاضلاب‌های صنعتی و کشاورزی، کاهش ورودی آب از رودخانه‌ها، و توسعه‌ی غیرقانونی در حاشیه، بیش از ۶۰ درصد از مساحت خود را از دست داده است. تالاب میانکاله نیز، که به دلیل مشابه با کاهش سطح آب، آلودگی، و پروژه‌های صنعتی غیرمسئولانه مواجه است، حیات پرندگان و گونه‌های آبزی را تهدید می‌کند. این وضعیت، که نتیجه‌ی سدسازی غیرعلمی تحت نظارت سپاه پاسداران و بی‌توجهی رژیم به حفاظت از اکوسیستم‌هاست، تالاب‌ها را به باتلاق‌های رو به زوال تبدیل کرده است. این تخریب نه‌تنها زیست‌بوم‌ها را از بین برده، بلکه معیشت جوامع محلی وابسته به صیادی و گردشگری را نابود کرده و مهاجرت را در این مناطق افزایش داده است.&lt;ref&gt;[https://persianepochtimes.com/warning-on-caspian-sea-water-decline-anzali-and-miankaleh-wetlands-at-risk-of-collapse/ تالاب‌های انزلی و میانکاله در آستانه نابودی - سایت اپک تایمز]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gunaz.tv/fa/post/48901 محیط زیست ایران در آستانه نابودی کامل - سایت گاناز تی‌وی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نابودی دریاچه ارومیه ===<br /> [[پرونده:تکمیلی دریاچه ارومیه.JPG|جایگزین=دریچه ارومیه در حال نابودی|بندانگشتی|دریچه ارومیه در حال نابودی]]<br /> دریاچه ارومیه، که زمانی دومین دریاچه‌ی شور بزرگ جهان بود، به یکی از بارزترین نمونه‌های فاجعه‌ی زیست‌محیطی در ایران تبدیل شده است. منابع گزارش می‌دهند که این دریاچه، که در شمال‌غرب ایران قرار دارد، به دلیل سدسازی غیرعلمی، انحراف آب رودخانه‌ها، و کشاورزی ناپایدار، بیش از ۹۰ درصد مساحت خود را از دست داده است. رژیم با ساخت بیش از ۵۰ سد روی رودخانه‌های منتهی به دریاچه و تخصیص آب به زمین‌های کشاورزی آب‌بر، جریان ورودی آب را به شدت کاهش داده است. فساد در پروژه‌های احیای دریاچه، که بودجه‌های کلان را به جیب مقامات حکومتی سرازیر کرده، طرح‌های نجات را بی‌اثر کرده است. خشک شدن دریاچه به طوفان‌های نمکی منجر شده که سلامت ساکنان منطقه و کشاورزی آذربایجان را تهدید می‌کند. اعتراضات مردمی در تبریز و ارومیه علیه این سوءمدیریت با سرکوب مواجه شده، که نمایانگر بی‌توجهی رژیم به این بحران است.&lt;ref&gt;[https://persianepochtimes.com/homaye-saadat-be-mohite-ziste-iran-baz-khahad-gasht/ آیا همای سعادت به محیط زیست ایران بازخواهد گشت؟ - اپک تایمز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی ===<br /> تخریب جنگل‌ها و تالاب‌ها پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی گسترده‌ای به دنبال داشته است. کاهش پوشش جنگلی به افزایش فرسایش خاک، سیلاب‌های مخرب، و گسترش بیابان‌ها در ایران منجر شده است. منابع گزارش می‌دهند که ایران سالانه ۱.۵ میلیون هکتار به مساحت بیابانی خود می‌افزاید، که کشاورزی و امنیت غذایی را تهدید می‌کند. از سوی دیگر، مرگ تالاب‌ها به کاهش تولید ماهی و محصولات کشاورزی، و در نتیجه بیکاری و مهاجرت در مناطق اطراف منجر شده است. برای مثال، جوامع محلی در اطراف تالاب انزلی با کاهش درآمدهای صیادی و گردشگری مواجه شده‌اند، که به حاشیه‌نشینی و فقر دامن زده است.&lt;ref&gt;[https://wncri.org/fa/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B2-%D8%AA%D8%AE/ ملایان زن ستیز تخریب کننده محیط زیست ایران - سایت زنان نیروی تغییر]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == آلودگی هوا و خاک ==<br /> <br /> === آلودگی هوای شهرهای بزرگ ===<br /> [[پرونده:برج میلاد تهران، درهاله‌ی گردوغبار.JPG|جایگزین=برج میلاد تهران در هاله‌ای از آلودگی هوا|بندانگشتی|برج میلاد تهران در هاله‌ای از آلودگی هوا]]<br /> [[آلودگی هوا در ایران|'''آلودگی هوا''']] در شهرهای بزرگ ایران، به‌ویژه تهران، اهواز، و اصفهان، به یکی از مرگبارترین بحران‌های زیست‌محیطی تبدیل شده که مستقیماً نتیجه‌ی سیاست‌های ناکارآمد و فسادمحور جمهوری اسلامی است. منابع گزارش می‌دهند که تهران سالانه بیش از ۲۰۰ روز با هوای ناسالم مواجه است، که عمدتاً به دلیل استفاده از سوخت‌های فسیلی بی‌کیفیت، یارانه‌های گسترده به سوخت‌های آلاینده، و نبود استانداردهای زیست‌محیطی در صنایع است. برای مثال، پالایشگاه‌های تحت کنترل دولت و شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران، از مازوت و گازوئیل غیراستاندارد استفاده می‌کنند که غلظت ذرات معلق (PM2.5) را به سطوح خطرناک می‌رساند. منابع نشان می‌دهند که آلودگی هوا سالانه بیش از ۴۰,۰۰۰ مرگ زودرس و میلیاردها دلار خسارت اقتصادی به ایران تحمیل می‌کند. این وضعیت، که با عدم نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی و بی‌توجهی به استانداردهای خودروسازی تشدید شده، سلامت میلیون‌ها ایرانی را تهدید می‌کند و نظام جمهوری اسلامی هیچ برنامه‌ی مؤثری برای مهار آن ارائه نکرده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> === آلودگی خاک و منابع طبیعی ===<br /> آلودگی خاک، که نتیجه‌ی مدیریت نادرست پسماندهای صنعتی، کشاورزی، و شهری است، زمین‌های حاصلخیز ایران را به شدت تخریب کرده است. منابع گزارش می‌دهند که بیش از ۳۰ درصد خاک‌های کشاورزی ایران به دلیل استفاده‌ی بی‌رویه از کودهای شیمیایی، دفع غیراصولی زباله‌های صنعتی، و نشت مواد نفتی آلوده شده‌اند. برای مثال، مناطق اطراف پالایشگاه‌های خوزستان و عسلویه به دلیل نشت مواد شیمیایی و فلزات سنگین، به زمین‌هایی غیرقابل کشت تبدیل شده‌اند. پروژه‌های استخراج معدن تحت نظارت سپاه، مانند معادن مس و طلا در آذربایجان، نیز با تخلیه‌ی پسماندهای سمی در رودخانه‌ها و خاک، اکوسیستم‌های محلی را نابود کرده‌اند. این آلودگی‌ها، که با فساد در اعطای مجوزهای صنعتی و نبود نظارت همراه است، نه‌تنها کشاورزی را تضعیف کرده، بلکه منابع آب زیرزمینی را نیز آلوده کرده و امنیت غذایی را به خطر انداخته است.&lt;ref&gt;[https://melliun.org/iran/475939 هولناک‌ترین بحران ایران، بحران محیط‌زیست است - سایت ملیون ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === پیامدهای سلامتی و اجتماعی ===<br /> آلودگی هوا و خاک پیامدهای ویرانگری بر سلامت عمومی و بافت اجتماعی ایران داشته است. منابع گزارش می‌دهند که بیماری‌های تنفسی، مانند آسم و سرطان ریه، در شهرهای آلوده مانند اهواز و تهران به شدت افزایش یافته و هزینه‌های درمان این بیماری‌ها فشار اقتصادی مضاعفی بر خانواده‌ها وارد کرده است. کودکان و سالمندان، که آسیب‌پذیرترین گروه‌ها هستند، بیشترین قربانیان این بحران‌اند. از سوی دیگر، آلودگی خاک به کاهش محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی منجر شده، که فقر و ناامنی غذایی را در میان اقشار کم‌درآمد تشدید کرده است. حکومت ایران به‌جای رسیدگی، با سرکوب این اعتراضات و نادیده گرفتن مطالبات، بحران را عمیق‌تر کرده و اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی را بیش از پیش از بین برده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == سرکوب فعالان محیط زیست ==<br /> <br /> === زندانی کردن مدافعان محیط زیست ===<br /> [[پرونده:سرکوب فعالان محیط زیست.JPG|جایگزین=سرکوب فعالان محیط زیست|بندانگشتی|سرکوب فعالان محیط زیست]]<br /> جمهوری اسلامی با [[سرکوب در ایران|'''سرکوب''']] فعالان محیط زیست، که تلاش دارند جنایات زیست‌محیطی رژیم را افشا کنند، مانع از آگاهی‌بخشی و حفاظت از طبیعت ایران شده است. منابع گزارش می‌دهند که از سال ۱۳۹۰، ده‌ها فعال محیط زیست با اتهامات واهی مانند «جاسوسی» یا «اقدام علیه امنیت ملی» بازداشت و زندانی شده‌اند. برای مثال، در سال ۱۳۹۶، کاووس سیدامامی، استاد دانشگاه و فعال محیط زیست، به همراه چند تن از همکارانش در بنیاد حیات‌وحش پارسیان دستگیر شد. سیدامامی در زندان اوین تحت شرایط مشکوک جان باخت، که رژیم آن را «خودکشی» اعلام کرد، اما شواهد حاکی از قتل عمدی است. این سرکوب، که با هدف خاموش کردن صدای منتقدان انجام می‌شود، وحشت رژیم از افشای نقش مخربش در تخریب محیط زیست را برملا می‌کند. فعالان محیط زیست، که اغلب به‌صورت داوطلبانه برای حفاظت از تالاب‌ها و جنگل‌ها فعالیت می‌کنند، به دلیل فقدان حمایت قانونی و فشار نهادهای امنیتی در معرض خطر دائمی قرار دارند.&lt;ref&gt;[https://niacouncil.org/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88/ جنبش محیط زیست ایران: داستان‌های سرکوب - سایت نایاک]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === سرکوب جنبش‌های زیست‌محیطی ===<br /> جنبش‌های زیست‌محیطی مردمی، که در واکنش به بحران‌هایی مانند خشکسالی و آلودگی شکل گرفته‌اند، با سرکوب شدید رژیم مواجه شده‌اند. تجمعات اعتراضی برای حفاظت از منابع طبیعی، مانند اعتراضات علیه سدسازی در خوزستان یا تخریب جنگل‌های زاگرس، با خشونت نیروهای امنیتی و دستگیری گسترده سرکوب شده است. برای مثال، در سال ۱۴۰۰، اعتراضات مردم خوزستان به کمبود آب و تخریب تالاب هورالعظیم با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی مواجه شد، که به کشته شدن چندین معترض منجر گردید. این سرکوب، که با تبلیغات رژیم برای بی‌اعتبار کردن فعالان همراه است، نه‌تنها جنبش‌های زیست‌محیطی را تضعیف کرده، بلکه مشارکت عمومی در حفاظت از محیط زیست را کاهش داده است. جمهوری اسلامی با این اقدامات، هرگونه تلاش برای اصلاح یا نظارت مردمی بر سیاست‌های زیست‌محیطی را خنثی می‌کند.&lt;ref&gt;[https://fa.timesofisrael.com/rev-guard-environment/ چرا باید سپاه پاسداران جمهوری اسلامی را “قاتل محیط زیست و تمدن ایرانی” نام نهاد - تایمز اسرائیل]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:بحران فرونشست زمین در ایران.JPG|جایگزین=بحران گسترش فرونشست زمین|بندانگشتی|بحران گسترش فرونشست زمین]]<br /> <br /> === فرونشست زمین و سرکوب هشداردهندگان ===<br /> فرونشست زمین، که به‌عنوان یکی از هولناک‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی ایران شناخته می‌شود، نتیجه‌ی مستقیم سوءمدیریت رژیم در منابع آبی است و فعالانی که درباره‌ی آن هشدار می‌دهند، با سرکوب مواجه‌اند. منابع گزارش می‌دهند که ۴۲۳ دشت از ۶۰۹ دشت ایران با فرونشست مواجه‌اند، با نرخ‌هایی تا ۳۰ سانتیمتر در سال در مناطقی مانند تهران و اصفهان. این پدیده، که به دلیل برداشت بی‌رویه‌ی آب زیرزمینی و پروژه‌های سدسازی غیرعلمی تشدید شده، زیرساخت‌های شهری، جاده‌ها، و زمین‌های کشاورزی را تهدید می‌کند. فعالان محیط زیست و کارشناسان که درباره‌ی این بحران گزارش منتشر کرده‌اند، مانند اعضای انجمن‌های علمی که در سال ۱۴۰۲ هشدارهایی درباره‌ی فرونشست در تهران دادند، با تهدید، بازجویی، و اتهامات سیاسی مواجه شده‌اند. رژیم، که از افشای ناکارآمدی‌اش در مدیریت منابع می‌ترسد، این هشدارها را سانسور کرده و فعالان را سرکوب می‌کند.&lt;ref&gt;[https://www.iran-emrooz.net/index.php/news1/120995/ هولناک‌ترین بحران ایران، بحران محیط‌زیست است - ایران امروز]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == نقش نهادهای حکومتی و چشم‌انداز ==<br /> <br /> === نقش مخرب سپاه پاسداران ===<br /> [[پرونده:آزمایش موشکهای سپاه پاسداران.JPG|جایگزین=آزمایش موشکهای سپاه پاسداران یکی از عوامل بحران زیست‌محیطی|بندانگشتی|آزمایش موشکهای سپاه پاسداران یکی از عوامل بحران زیست‌محیطی]]<br /> سپاه پاسداران، به‌عنوان بازوی نظامی و اقتصادی نظام جمهوری اسلامی، نقش محوری در تخریب محیط زیست ایران ایفا کرده است. منابع گزارش می‌دهند که شرکت‌های وابسته به سپاه، مانند [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|'''قرارگاه خاتم‌الانبیا''']]، پروژه‌های سدسازی، استخراج معدن، و توسعه‌ی صنعتی را بدون رعایت استانداردهای زیست‌محیطی اجرا می‌کنند. به‌عنوان مثال، پروژه‌های سدسازی در خوزستان، که توسط سپاه مدیریت شده‌اند، با انحراف آب رودخانه‌ها، تالاب هورالعظیم را خشک کرده و گردوغبار را در منطقه شدت بخشیده‌اند. علاوه بر این، استقرار تأسیسات نظامی در مناطق حفاظت‌شده، مانند پارک‌های ملی، زیستگاه‌های حیات‌وحش را نابود کرده است. فساد مالی در این پروژه‌ها، که با رانت و معافیت‌های حکومتی همراه است، هرگونه نظارت زیست‌محیطی را غیرممکن کرده است. این اقدامات، که اولویت را به سودآوری و تسلط سیاسی می‌دهند، محیط زیست ایران را به قربانی اصلی سیاست‌های رژیم تبدیل کرده‌اند.&lt;ref&gt;[https://m.mojahedin.org/id/3b93a6c3-8f5c-4669-b514-2171f2fa929c تخریب محیط‌زیست ایران توسط دیکتاتوری حاکم - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === فساد حکومتی و بودجه‌ی ناکافی ===<br /> [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی|'''فساد نهادینه‌شده''']] در ساختار حکومتی و تخصیص بودجه‌ی ناچیز به حفاظت از محیط زیست، بحران‌های زیست‌محیطی را تشدید کرده است. منابع گزارش می‌دهند که بودجه‌ی سازمان حفاظت محیط زیست ایران در سال ۱۴۰۳ کمتر از ۰.۵ درصد بودجه‌ی ملی بوده، در حالی که میلیاردها دلار صرف پروژه‌های نظامی و جنگ‌افروزی منطقه‌ای شده است. این بودجه‌ی اندک، توانایی اجرای برنامه‌های احیای تالاب‌ها، مدیریت پسماندها، یا مقابله با آلودگی را از بین برده است. یک قلم، طرح‌های احیای [[دریاچه ارومیه|'''دریاچه ارومیه''']]، که سال‌هاست مطرح شده، به دلیل فساد در تخصیص منابع و سوءمدیریت، در عمل متوقف شده است. مقامات حکومتی، که اغلب با رانت و روابط سیاسی به مناصب کلیدی منصوب می‌شوند، از پروژه‌های زیست‌محیطی به‌عنوان ابزاری برای پولشویی و کسب سود استفاده می‌کنند. این فساد، همراه با انزوای بین‌المللی رژیم، مانع از همکاری‌های جهانی برای نجات محیط زیست ایران شده است.&lt;ref&gt;[https://payaam.net/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%A7/ نقش جمهوری اسلامی در تشدید عوارض خشکسالی و تخریب محیط زیست - سایت پیام]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === چشم‌انداز تغییر و نقش مقاومت ===<br /> با وجود ناکارآمدی رژیم، مقاومت مردمی و سازمان‌های غیردولتی چشم‌اندازی برای نجات محیط زیست ایران ارائه می‌دهند. منابع گزارش می‌دهند که گروه‌های مقاومت، مانند [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] (NCRI)، برنامه‌هایی برای حفاظت از محیط زیست پیشنهاد کرده‌اند که شامل توقف پروژه‌های سدسازی غیرعلمی، احیای تالاب‌ها و جنگل‌ها، و تقویت نظارت مردمی است. این برنامه‌ها، که بر اقتصاد پایدار و دموکراسی تأکید دارند، با حمایت ایرانیان داخل و خارج کشور مواجه شده‌اند. اعتراضات مردمی، مانند تجمعات برای احیای [[زاینده‌رود|'''زاینده‌رود''']] و تالاب انزلی، نشان‌دهنده‌ی ظرفیت جامعه برای تغییر است. با این حال، سرکوب رژیم این تلاش‌ها را محدود کرده است. منابع تأکید دارند که بدون سرنگونی رژیم و استقرار حکومتی پاسخگو، امیدی به بهبود محیط زیست ایران وجود ندارد. مقاومت سازمان‌یافته، با افشای جنایات زیست‌محیطی رژیم، راه را برای آینده‌ای پایدار هموار می‌کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94706 2026-11-03T08:16:26Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بحران سلامت و روان در ایران؛1.JPG|جایگزین=وضعیت سلامت و روان در ایران|بندانگشتی|284x284پیکسل|'''وضعیت سلامت و روان در ایران''']]<br /> '''بحران سلامت و روان در ایران'''، یکی از چالش‌های اصلی جامعه ایران است که ریشه در سوءمدیریت، فساد گسترده، و اولویت‌بندی پروژه‌های امنیتی توسط جمهوری اسلامی دارد. منابع حکومتی و غیرحکومتی گزارش می‌دهند که بیش از ۳۰ درصد جمعیت ایران از اختلالات روانی رنج می‌برند، با نرخ افسردگی و اضطراب دو برابر میانگین جهانی، به‌ویژه در میان زنان و جوانان. فقر اقتصادی، تورم، و نبود خدمات درمانی کافی، این بحران را تشدید کرده‌اند. فساد مالی و رانت‌خواری، از جمله اختلاس‌های کلان در بخش سلامت، منابع مالی کشور را به جای بهبود زیرساخت‌های درمانی، صرف پروژه‌های امنیتی و حفظ قدرت رژیم کرده است. مهاجرت گسترده‌ی پزشکان و پرستاران به دلیل شرایط کاری نامناسب و دستمزدهای پایین، نظام سلامت را با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه ساخته و مناطق محروم را بیش از پیش آسیب‌پذیر کرده است. سوءاستفاده از روان‌پزشکی برای سرکوب مخالفان، از جمله بستری غیرارادی معترضان در بیمارستان‌های روانی، [[نقض حقوق بشر در ایران|'''نقض حقوق بشر''']] را به ابعاد این بحران افزوده است. این مقاله با بررسی این چالش‌ها در چهار حوزه‌ی اصلی—افزایش اختلالات روانی، فساد مالی، مهاجرت کادر درمان، و نقض حقوق بشر—به بررسی ناعلاجی رژیم در مدیریت بحران سلامت و روان می‌پردازد. منابع مورد استفاده شامل گزارش‌های خبری معتبر و کتاب‌های آکادمیک هستند که سوءمدیریت و بی‌توجهی رژیم به سلامت شهروندان را برجسته می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/mental-health-awareness/1785705.html بحران سلامت و روان در ایران - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1-1402 ایرانی‌ها 2 برابر میانگین جهانی اختلال روانی دارند - سایت حکومتی تجارت‌نیوز]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-40649575 بیش از دوازده میلیون ایرانی دچار اختلال روانی؛ زنان بیشتر از مردان در معرض خطرند - سایت بی‌بی‌سی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;کتاب «''سلامت و جامعه در ایران»'' نوشته‌ی محمد تاکیزاده&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:کار و آسیب‌های اجتماعی در ایران]]<br /> == مقدمه ==<br /> [[پرونده:بحران سلامت و روان در ایران؛.JPG|جایگزین=بحرانی شدن سلامت عمومی در ایران|بندانگشتی|252x252پیکسل|بحرانی شدن سلامت عمومی در ایران]]<br /> بحران سلامت و روان در ایران، نتیجه‌ی دهه‌ها سوءمدیریت، فساد، و بی‌توجهی جمهوری اسلامی به نیازهای اساسی شهروندان است. افزایش اختلالات روانی، از افسردگی و اضطراب تا خودکشی، به‌ویژه در میان زنان، جوانان، و سالمندان، نشان‌دهنده‌ی عمق این چالش است. سایت حکومتی تجارت‌نیوز گزارش می‌دهد که ایرانی‌ها با نرخ اختلالات روانی دو برابر میانگین جهانی مواجه‌اند، واقعیتی که حتی منابع حکومتی نیز به آن اذعان دارند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; این بحران با عواملی مانند فقر، تورم، و نبود زیرساخت‌های درمانی تشدید شده است. فساد مالی و رانت‌خواری، که منابع سلامت را به جای بیمارستان‌ها و مراکز درمانی به جیب مقامات و پروژه‌های امنیتی سرازیر کرده، نظام سلامت را فلج کرده است. مهاجرت گسترده‌ی پزشکان و پرستاران به دلیل شرایط کاری نامناسب، کمبود نیروی انسانی را به معضلی جدی تبدیل کرده است. علاوه بر این، سوءاستفاده از روان‌پزشکی برای سرکوب مخالفان، از جمله بستری غیرقانونی معترضان، نقض حقوق بشر را به این بحران پیوند داده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.radiozamaneh.com/843756/ بحران سلامت روان شهروندان و کم‌توجهی به آن - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://iranntv.com/259392-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D9%84%D8%A7 بحران درمان در ایران و بازی با جان و سلامت مردم - سایت سیمای آزادی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;کتاب ''«فساد و حکومت‌داری در ایران»'' نوشته‌ی علی لویی&lt;/ref&gt; <br /> <br /> = افزایش اختلالات روانی و کمبود خدمات =<br /> [[پرونده:بحران سلامتی در ایران؛.JPG|جایگزین=اختلالات روانی و کمبود خدمات|بندانگشتی|251x251پیکسل|اختلالات روانی و کمبود خدمات]]<br /> افزایش اختلالات روانی در ایران سلامت روان میلیون‌ها شهروند را تهدید می‌کند. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد که بیش از ۱۲ میلیون ایرانی، معادل حدود ۱۵ درصد جمعیت، از اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب رنج می‌برند، و زنان بیش از مردان در معرض خطر هستند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; سایت حکومتی تجارت‌نیوز اذعان کرد که نرخ اختلالات روانی در ایران دو برابر میانگین جهانی است، واقعیتی که حتی منابع حکومتی نیز به آن اذعان دارند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; عواملی مانند [[فقر در ایران|'''فقر''']] اقتصادی، تورم، [[بحران بیکاری در ایران|'''بیکاری''']]، و ناامیدی از آینده، به‌ویژه در میان جوانان، این بحران را تشدید کرده‌اند.<br /> <br /> همچنین کمبود مراکز درمانی تخصصی و روان‌شناسان آموزش‌دیده، دسترسی به خدمات سلامت روان را برای بسیاری از ایرانیان غیرممکن کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; این وضعیت در مناطق محروم، که حتی امکانات اولیه‌ی درمانی وجود ندارد، وخیم‌تر است. بی‌توجهی رژیم ایران به سلامت روان، همراه با انگ اجتماعی مرتبط با بیماری‌های روانی، باعث شده بسیاری از بیماران از درمان محروم شوند یا به خوددرمانی خطرناک روی آورند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; کتاب «''سلامت و جامعه در ایران»'' نوشته‌ی محمد تاکیزاده، نشان می‌دهد که بودجه‌ی ناچیز اختصاص‌یافته به سلامت روان، که کمتر از ۳ درصد کل بودجه‌ی سلامت است، نشان‌دهنده‌ی اولویت‌های نادرست رژیم است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> افزایش خودکشی، به‌ویژه در میان زنان و جوانان، به یکی از پیامدهای بارز این بحران تبدیل شده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://etiad.org/post/mental-disorders-in-iran/ بیماری‌های روانی در ایران؛ آمارها چه می‌گویند؟ - سایت اعتیاد]&lt;/ref&gt; این وضعیت، که با نبود برنامه‌های پیشگیری و مداخله‌ی مؤثر همراه است، سلامت روان جامعه را به خطر انداخته است. همچنین فشارهای اقتصادی ناشی از سیاست‌های رژیم، مانند تورم و کاهش قدرت خرید، به افزایش اضطراب و افسردگی منجر شده و رژیم هیچ استراتژی مؤثری برای مقابله با آن ارائه نکرده است.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://rouydad360.ir/iran-economy/mental-health-crisis-and-iran-economic-challenges/ بحران سلامت روان و چالش‌های اقتصادی ایران - پایگاه خبری تحلیلی رویداد ۳۶۰]&lt;/ref&gt; این کمبود خدمات، رژیم را در برابر نارضایتی عمومی آسیب‌پذیر کرده است.<br /> <br /> == فساد و غارت منابع سلامت ==<br /> [[پرونده:فساد و غارت منابع سلامت.JPG|جایگزین=فساد و غارت منابع سلامت|بندانگشتی|248x248پیکسل|فساد و غارت منابع سلامت]]<br /> [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی|'''فساد''']] مالی و رانت‌خواری در بخش سلامت، یکی از عوامل اصلی تشدید بحران سلامت و روان در ایران است. سایت سیمای آزادی گزارش می‌دهد که اختلاس‌های کلان در وزارت بهداشت و شرکت‌های دارویی، منابع مالی کشور را به جای بهبود زیرساخت‌های درمانی، به جیب مقامات و نهادهای وابسته به رژیم سرازیر کرده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; این فساد، که با پروژه‌های امنیتی و نظامی رژیم گره خورده، بیمارستان‌ها را با کمبود تجهیزات و دارو مواجه ساخته است.<br /> <br /> کمبود تجهیزات پزشکی، به دلیل تخصیص نادرست بودجه و رانت‌خواری، به مرگ بیماران در بیمارستان‌ها منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/410259/%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86/%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D9%87%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C تشدید بحران کمبود تجهیزات پزشکی و مرگ بیماران - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt; یک منبع حکومتی، ناخواسته افشا می‌کند که بخش عمده‌ی بودجه‌ی سلامت صرف پروژه‌های غیرضروری یا فساد مالی شده و بیمارستان‌های دولتی با کمبود شدید منابع روبه‌رو هستند.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://nournews.ir/fa/news/205172/%D8%B2%D9%86%DA%AF-%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5 زنگ خطر برای نظام بهداشت ایران - سایت حکومتی نورنیوز]&lt;/ref&gt; کتاب ''«فساد و حکومت‌داری در ایران»'' نوشته‌ی علی لویی، تأکید می‌کند که فساد سیستمی در رژیم، از جمله در بخش سلامت، اعتماد عمومی به نظام درمانی را از بین برده و نارضایتی اجتماعی را افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> همچنین سیاست‌های تورم‌زای نظام جمهوری اسلامی، همراه با فساد در زنجیره‌ی تأمین دارو، قیمت داروهای ضروری را غیرقابل تحمل کرده و بسیاری از بیماران را از درمان محروم ساخته است.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/iran-health-medicine-shortage/7882009.html تداوم بحران سلامت در ایران - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; این وضعیت، که نتیجه‌ی اولویت دادن به منافع امنیتی بر سلامت عمومی است، نظام سلامت را به یک ساختار ناکارآمد و شکننده تبدیل کرده است.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/413247/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%86%D8%AF%D9%87 بحران سلامت در ایران؛ رستوران‌های ارزان و افزایش بیماری‌های کشنده - ایندیپندنت]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> = مهاجرت پزشکان و پرستاران =<br /> [[پرونده:مهاجرت پزشکان و پرستاران از ایران.JPG|جایگزین=مهاجرت پزشکان و پرستاران از ایران|بندانگشتی|255x255پیکسل|مهاجرت پزشکان و پرستاران از ایران]]<br /> [[مهاجرت در ایران|'''مهاجرت''']] گسترده‌ی پزشکان و پرستاران از ایران یکی از عوامل اصلی تشدید بحران سلامت و روان در این کشور است که نظام درمانی را با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه کرده است. سالانه هزاران پزشک و پرستار به دلیل شرایط کاری نامناسب، دستمزدهای پایین، و نبود امکانات کافی، ایران را ترک می‌کنند و این روند در آینده نزدیک به یک «بحران پزشک» منجر خواهد شد.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-40649575 بیش از دوازده میلیون ایرانی دچار اختلال روانی؛ زنان بیشتر از مردان در معرض خطرند - بی‌بی‌سی]&lt;/ref&gt; این مهاجرت، که به‌ویژه در تخصص‌های حیاتی مانند روان‌پزشکی و جراحی مشهود است، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی را در وضعیت اضطراری قرار داده است.<br /> <br /> سیاست‌های رژیم ایران، از جمله کاهش بودجه‌ی سلامت و عدم حمایت از کادر درمان، انگیزه‌ی ماندن در کشور را از بین برده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/unveiling-of-a-new-episode-on-the-treatment-crisis-in-iran/7381444.html رونمایی از پرده جدید بحران درمان در ایران - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; بسیاری از پزشکان به کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس، اروپا، یا کانادا مهاجرت کرده‌اند، جایی که شرایط کاری و درآمد بهتری دارند. یک منبع حکومتی اذعان کرد که افزایش مهاجرت کادر درمان به دلیل «فشارهای اقتصادی و نبود چشم‌انداز» است، اما رژیم هیچ برنامه‌ی مؤثری برای جلوگیری از آن ارائه نکرده است.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; محمد تاکیزاده در کتاب خود تاکید می‌کند که این مهاجرت، مناطق محروم را بیش از پیش از خدمات درمانی محروم کرده و نابرابری در دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی را تشدید کرده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> کمبود کادر درمان، به‌ویژه در حوزه‌ی سلامت روان، باعث شده بسیاری از بیماران روانی بدون درمان رها شوند یا به مراکز غیراستاندارد پناه ببرند.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; این وضعیت، همراه با فرسودگی شغلی کادر درمان باقی‌مانده، کیفیت خدمات درمانی را به شدت کاهش داده است. همچنین ناتوانی رژیم ایران در حفظ نیروی انسانی، نتیجه‌ی اولویت دادن به پروژه‌های امنیتی و نظامی بر رفاه عمومی است، که نارضایتی عمومی و بی‌اعتمادی به نظام سلامت را افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; این بحران، رژیم را در برابر فشارهای اجتماعی آسیب‌پذیرتر کرده است.<br /> <br /> == سوءاستفاده از روان‌پزشکی و نقض حقوق بشر ==<br /> [[پرونده:سوءاستفاده از روان‌پزشکی و نقض حقوق بشر.JPG|جایگزین=سوءاستفاده از روان‌پزشکی و نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلام|بندانگشتی|254x254پیکسل|سوءاستفاده از روان‌پزشکی و نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلام]]<br /> سوءاستفاده از روان‌پزشکی برای سرکوب مخالفان سیاسی و معترضان، یکی از ابعاد تاریک بحران سلامت و روان در ایران است که نقض حقوق بشر را به این چالش پیوند داده است. جمهوری اسلامی از بستری غیرارادی معترضان در بیمارستان‌های روانی به‌عنوان ابزاری برای سرکوب و بی‌اعتبار کردن آنها استفاده می‌کند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; این اقدام، که با همکاری برخی پزشکان و مقامات قضایی انجام می‌شود، نمونه‌ای از نقض اخلاق پزشکی است.<br /> <br /> فعالان سیاسی و مدنی، به‌ویژه زنان، بارها با اتهامات جعلی مانند «اختلال روانی» به بیمارستان‌های روانی منتقل شده‌اند تا از فعالیت‌هایشان جلوگیری شود.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; علی لویی در کتاب خود تأکید می‌کند که این سوءاستفاده، بخشی از استراتژی رژیم برای کنترل نارضایتی‌های اجتماعی است.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; این اقدامات، همراه با تجویز غیرقانونی داروهای روان‌گردان به زندانیان سیاسی، نقض آشکار حقوق بشر است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل بارها رژیم را به دلیل استفاده‌ی ابزاری از روان‌پزشکی محکوم کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; این اقدامات، که با هدف سرکوب اعتراضات و خاموش کردن صدای مخالفان انجام می‌شود، سلامت روان جامعه را بیش از پیش به خطر انداخته است. این سوءاستفاده، همراه با نبود نظارت بر نظام سلامت، به افزایش بی‌اعتمادی شهروندان به نهادهای درمانی منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> <br /> == منابع: ==</div>

Mostafa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=94677 2026-11-02T15:50:41Z

<p>Mostafa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:بحران بیکاری در ایران20.JPG|جایگزین=بحران بیکاری در ایران|بندانگشتی|'''بحران بیکاری در ایران''']]<br /> '''بحران بیکاری در ایران'''، یکی از چالش‌های عمیق اجتماعی-اقتصادی است که ریشه در ناکارآمدی‌های نظام‌مند حکومتی، سوءمدیریت اقتصادی، و نارسایی‌های ساختاری تحت حاکمیت جمهوری اسلامی دارد. آمارهای رسمی، که اغلب نرخ بیکاری را تک‌رقمی نشان می‌دهند، با واقعیت‌های اقتصادی همخوانی ندارند. تحلیل‌های مستقل، از جمله گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی و افشاگری‌های داخلی، تخمین می‌زنند که نرخ واقعی بیکاری ممکن است تا ۴۵ درصد باشد، با حدود ۲۲ میلیون نفر بیکار، به‌ویژه در میان جوانان، زنان، و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی. این بحران با سیاست‌های رژیم که بقای سیاسی را بر توسعه اقتصادی اولویت می‌دهند، تشدید شده و منجر به نابودی ۱.۳ میلیون شغل و غیرفعال شدن ۶۰ درصد از جمعیت در سن کار شده است. دستکاری آماری، که از طریق تعریف محدود «بیکار» و حذف غیرفعال‌ها از آمار صورت می‌گیرد، تلاشی برای کمرنگ کردن عمق فاجعه است. پیامدهای این بحران فراتر از اقتصاد است و به افزایش فقر، نابرابری، مهاجرت نخبگان، و خطر ناآرامی اجتماعی منجر شده است. جوانان، که نرخ بیکاری آن‌ها دو برابر میانگین جهانی است، و زنان، که با موانع ساختاری و فرهنگی مواجه‌اند، در مرکز این بحران قرار دارند. فارغ‌التحصیلان دانشگاهی نیز، با نرخ بیکاری بیش از ۴۰ درصد، قربانی ناهمخوانی مهارت‌ها با نیازهای بازار کار هستند. این مقاله با استناد به منابع معتبر و همچنین آثار دانشگاهی مانند «''اقتصاد سیاسی ایران»'' از دیوید بلوم و «''چرا ملت‌ها شکست می‌خورند»'' از آکموغلو و رابینسون، تحلیلی جامع ارائه می‌دهد. هدف این تحلیل، افشای واقعیت‌های پنهان و تأکید بر ضرورت تغییر بنیادین است.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86/a-67880714 علت افت نرخ بیکاری در ایران، غیرفعال شدن میلیون‌ها جوان - سایت دویچه‌وله]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/cq5kynnnw8ro کاهش اشتغال و افزایش نرخ بیکاری در ایران - سایت بی‌بی‌سی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/actual-number-of-unemployed-is-22-million/7814316.html یک کارشناس اقتصادی: آمار واقعی بیکاران کشور«۲۲ میلیون نفر» و نرخ بیکاری «۴۵ درصد» است - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بلوم، دیوید. (۲۰۱۸). ''اقتصاد سیاسی ایران: از انقلاب تا امروز''. انتشارات دانشگاه پرینستون. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;آکموغلو، دارون و رابینسون، جیمز. (۲۰۱۲). ''چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه قدرت، رفاه و فقر''. انتشارات کراون&lt;/ref&gt; <br /> [[رده:کار و آسیب‌های اجتماعی در ایران]]<br /> == بحران بیکاری (مقدمه) ==<br /> [[پرونده:بیکاری در ایران.JPG|جایگزین=بیکاری در ایران|بندانگشتی|273x273پیکسل|بیکاری در ایران]]<br /> بیکاری در ایران به سطحی بحرانی رسیده و به یکی از تهدیدات اصلی ثبات اجتماعی و پایداری اقتصادی تبدیل شده است. در حالی که روایت‌های رسمی جمهوری اسلامی از کاهش بیکاری و رشد اقتصادی سخن می‌گویند، شواهد مستقل، از جمله گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی و تحلیل‌های داخلی، تصویری وخیم‌تر ارائه می‌دهند. تخمین‌ها نشان می‌دهند که بیکاری ممکن است نزدیک به نیمی از نیروی کار را تحت تأثیر قرار داده باشد، با تأثیرات شدید بر جوانان، زنان، و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی. این بحران نه‌تنها نتیجه سوءمدیریت اقتصادی، بلکه پیامد سیاست‌های حکومتی است که بقای سیاسی را بر رفاه عمومی اولویت داده‌اند. این مقاله با رویکردی آکادمیک و دانشنامه‌ای، ابعاد چندوجهی بیکاری در ایران را بررسی می‌کند، از دستکاری آماری گرفته تا پیامدهای اجتماعی و سیاسی. با استناد به منابع ارائه‌شده و آثار دانشگاهی، مانند «''نظریه عمومی اشتغال،'' جان مینارد کینز» و «''توسعه به مثابه آزادی،'' سن آمارتیا»، این تحلیل به دنبال ارائه تصویری جامع و مبتنی بر شواهد است. هدف نه‌تنها افشای عمق بحران، بلکه ارائه پیشنهادهایی برای اصلاحات ساختاری است که بتواند اقتصاد ایران را از این بن‌بست خارج کند.&lt;ref&gt;[https://www.independentpersian.com/node/380536/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%C2%AB%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%C2%BB-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D8%AF دولت رئیسی آمارها را دستکاری می‌کند تا از «موفقیت اقتصادی» خبر دهد - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.radiozamaneh.com/852066/ ۶۰ درصد جمعیت در سن اشتغال ایران «غیرفعال» است - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کینز، جان مینارد. (۱۹۳۶). ''نظریه عمومی اشتغال، بهره و پول''. انتشارات مک‌میلان.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;سن، آمارتیا. (۱۹۹۹). ''توسعه به مثابه آزادی''. انتشارات دانشگاه آکسفورد. &lt;/ref&gt; <br /> <br /> === اهداف و دامنه ===<br /> این مقاله به بررسی علل، پیامدها، و راهکارهای بحران بیکاری در ایران می‌پردازد، با تأکید بر نقش سیاست‌های جمهوری اسلامی. تحلیل در محورهای کلیدی زیر ساختاربندی شده است: دستکاری آمار، تأثیر بر گروه‌های خاص، علل ریشه‌ای، پیامدهای اجتماعی-سیاسی، و پیشنهادهای سیاستی. مقاله از منابع معتبر و تحلیل‌های مستقل بهره می‌برد و با استفاده از ادبیات دانشگاهی، چارچوبی نظری برای درک این معضل ارائه می‌دهد.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%BA%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B4%D8%BA%D9%84/a-65297874 ادعای کاهش نرخ بیکاری ایران به‌رغم نابودی ۱.۳ میلیون شغل - سایت دویچه‌وله]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iranfreedom.net/%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a8%db%8c%da%a9%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86/ بحران بیکاری در ایران و بازی با اعداد - سایت ایران آزادی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == دستکاری آماری و واقعیت‌های پنهان ==<br /> [[پرونده:نمودار نرخ بیکاری؛ بهار ۱۴۰۳.JPG|جایگزین=نموادار نرخ بیکاری، بهار ۱۴۰۳|بندانگشتی|265x265پیکسل|نموادار نرخ بیکاری، بهار ۱۴۰۳]]<br /> جمهوری اسلامی به‌طور مداوم آمارهای رسمی را دستکاری کرده تا تصویری مثبت از عملکرد اقتصادی خود ارائه دهد. رسانه‌های حکومتی، مانند عصر ایران و تریبون اقتصاد، ادعا می‌کنند که نرخ بیکاری به زیر ۱۰ درصد رسیده است، اما این آمارها با واقعیت‌های اقتصادی همخوانی ندارند. یک کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با صدای آمریکا تخمین زده که نرخ واقعی بیکاری ممکن است تا ۴۵ درصد باشد، با حدود ۲۲ میلیون نفر بیکار. این اختلاف ناشی از تعریف محدود دولت از &quot;بیکار&quot; است که تنها افرادی را شامل می‌شود که به‌طور فعال به دنبال کار هستند. میلیون‌ها نفر، به‌ویژه جوانان و زنان، به دلیل ناامیدی از یافتن شغل، از بازار کار خارج شده‌اند و در آمارها به‌عنوان &quot;غیرفعال&quot; ثبت می‌شوند. این دستکاری آماری تلاشی برای پنهان کردن عمق بحران از افکار عمومی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranglobal.info/fa/node/194638 بحران‌های جمهوری اسلامی؛ بن‌بست در سیاست خارجی و فروپاشی اقتصادی - سایت ایران گلوبال]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.independentpersian.com/node/16796/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 نرخ بیکاری جوانان ایران دو برابر نرخ بیکاری در جهان - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/government-gives-false-information-about-the-unemployment-rate/7577925.html یک روزنامه اقتصادی؛ دولت در مورد نرخ بیکاری اطلاعات غلط می‌دهد - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === غیرفعال شدن نیروی کار ===<br /> برخی از گزارش‌ها نشان می‌دهند که ۶۰ درصد از جمعیت در سن اشتغال ایران «غیرفعال» هستند، به این معنا که نه شاغل‌اند و نه به دنبال کار می‌گردند. این پدیده به‌ویژه در میان جوانان ۱۵ تا ۲۴ سال و زنان مشهود است. برای مثال، بسیاری از جوانان پس از ماه‌ها جستجوی ناموفق برای کار، به فعالیت‌های غیررسمی، مانند دست‌فروشی یا کار در اقتصاد زیرزمینی، روی می‌آورند. زنان نیز، به دلیل موانع فرهنگی و نبود حمایت‌های اجتماعی، اغلب از مشارکت در نیروی کار منصرف می‌شوند. این غیرفعال شدن نه‌تنها نرخ بیکاری را به‌صورت مصنوعی پایین نشان می‌دهد، بلکه نشان‌دهنده سطح بالای ناامیدی و انزوای اقتصادی در جامعه است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/jobless-among-iranian-youths/7538146.html جوانان در صدر فهرست بیکاران در ایران هستند - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/398776/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%DA%86%D8%B4%D9%85%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 رشد چشم‌گیر نرخ بیکاری زنان جوان در ایران - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نابودی فرصت‌های شغلی ===<br /> تحلیل‌های مستقل نشان می‌دهند که در سال‌های اخیر ۱.۳ میلیون شغل در ایران از بین رفته است، با وجود ادعاهای رژیم مبنی بر کاهش بیکاری. این تخریب شغلی نتیجه ترکیبی از سیاست‌های اقتصادی ناکارآمد، تحریم‌های بین‌المللی، و فساد گسترده است. بخش‌های کلیدی مانند صنعت، کشاورزی، و خدمات بیشترین آسیب را دیده‌اند. برای مثال، کاهش سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی به دلیل کمبود بودجه و زیرساخت، فرصت‌های شغلی در مناطق روستایی را نابود کرده است. در مناطق محروم، مانند کردستان و سیستان و بلوچستان، نبود فرصت‌های شغلی با تبعیض سیستماتیک همراه شده و به بیکاری گسترده منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/393666/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نرخ اشتغال مردان در ایران حدود پنج برابر زنان است - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://iranopendata.org/fa/explore/243-university-graduates-unemployment-crisis-iran/ بحران بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در ایران - سایت اوپن‌دیتا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.azadi-b.com/arshiw/?p=54727 جمهوری اسلامی عامل اصلی بیکاری و فقر در کردستان - سایت آزادی بیان]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تناقضات آماری و اعترافات داخلی ===<br /> حتی برخی منابع حکومتی، مانند مرکز پژوهش‌های مجلس، به‌طور غیرمستقیم به عمق بحران اعتراف کرده‌اند. این مرکز در گزارشی اعلام کرده که بیکاری همچنان «نگران‌کننده و بحران‌زاست»، در حالی که آمارهای رسمی این واقعیت را کمرنگ می‌کنند. رسانه‌هایی مانند تجارت نیوز نیز به ناهمخوانی مهارت‌ها با نیازهای بازار کار اشاره کرده‌اند، که نشان‌دهنده ضعف برنامه‌ریزی اقتصادی رژیم است. این تناقضات نشان می‌دهد که حتی در درون ساختار حکومتی، آگاهی از ناکارآمدی سیاست‌ها وجود دارد، اما تلاش برای حفظ وجهه سیاسی مانع از اقدام مؤثر شده است.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/382536/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%BA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 بحران بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها در ایران - سایت ایندیپندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.tudehpartyiran.org/2023/02/27/%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B9%D8%B6%D9%84-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1/ جمهوری اسلامی ایران قدرت حل معضل بیکاری را ندارد! - سایت حزب توده ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%86-6/963388-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA بحران بیکاری یکی از مهم ترین مسائل جامعه است - سایت حکومتی تجارت نیوز]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == تأثیرات بیکاری بر گروه‌های خاص ==<br /> [[پرونده:بحران بیکاری در ایران؛1.JPG|جایگزین=بحران بیکاری در میان جوانان|بندانگشتی|270x270پیکسل|بحران بیکاری در میان جوانان]]<br /> بیکاری در ایران به‌طور نامتناسبی گروه‌های خاصی از جامعه را تحت تأثیر قرار داده است، از جمله جوانان، زنان، و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی. این نابرابری‌ها بحران اقتصادی را تشدید کرده‌ و به افزایش تنش‌های اجتماعی و سیاسی منجر شده‌اند.<br /> <br /> === بیکاری جوانان ===<br /> نرخ بیکاری جوانان در ایران، به‌ویژه در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال، بیش از ۳۰ درصد است که دو برابر میانگین جهانی است. گزارش‌ها نشان می‌دهند که جوانان در صدر فهرست بیکاران قرار دارند. نبود فرصت‌های شغلی متناسب با مهارت‌های آن‌ها، همراه با اقتصاد راکد، به ناامیدی گسترده منجر شده است. بسیاری از جوانان به مشاغل غیررسمی، مانند رانندگی در پلتفرم‌های آنلاین یا دست‌فروشی، روی آورده‌اند که درآمد ناپایدار و شرایط کاری نامناسبی دارند. این وضعیت به افزایش خشم و سرخوردگی نسبت به رژیم منجر شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که جوانان بیکار نیروی محرکه اعتراضات سراسری، مانند [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''اعتراضات ۱۴۰۱''']]، بوده‌اند. این گروه، که آینده کشور را نمایندگی می‌کند، هیچ چشم‌اندازی برای پیشرفت نمی‌بیند و این ناامیدی خطر ناآرامی‌های بیشتر را افزایش داده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.sedayemardom.net/?p=133243 جمهوری اسلامی ایران قدرت حل معضل بیکاری را ندارد! - سایت صدای مردم]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D8%AD%D8%B4%D8%AA-%D8%B7%D8%BA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C بحران بیکاری و وحشت از طغیان اجتماعی - سایت مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === بیکاری زنان ===<br /> [[پرونده:بحران بیکاری در ایران؛.JPG|جایگزین=بیکاری زنان|بندانگشتی|265x265پیکسل|بیکاری زنان]]<br /> [[پرونده:بیکاری فارغ‌التحصیلان.JPG|جایگزین=بیکاری فارغ‌التحصیلان|بندانگشتی|271x271پیکسل|بیکاری فارغ‌التحصیلان]]<br /> زنان در ایران با موانع ساختاری و فرهنگی متعددی در بازار کار مواجه‌اند. گزارش‌ها نشان می‌دهند که نرخ اشتغال مردان حدود پنج برابر زنان است و نرخ بیکاری زنان جوان در سال‌های اخیر به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. سیاست‌های تبعیض‌آمیز رژیم، از جمله محدودیت‌های قانونی بر مشاغل خاص و نبود مرخصی زایمان مناسب، به حاشیه‌راندن زنان از نیروی کار منجر شده است. برای مثال، در بخش‌هایی مانند آموزش و بهداشت، که به‌طور سنتی فرصت‌هایی برای زنان فراهم می‌کردند، کاهش بودجه به بیکاری گسترده منجر شده است. زنان همچنین با فشارهای اجتماعی، مانند مسئولیت‌های خانوادگی، مواجه‌اند که مشارکت آن‌ها در نیروی کار را محدود می‌کند. این نابرابری جنسیتی پتانسیل اقتصادی کشور را کاهش داده و به افزایش فقر در میان خانواده‌های زن‌سرپرست منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://hambastegimeli.com/64533_%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%AD%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%AF-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%8C رشد آمار بیکاری دستاورد منحصر به فرد رژیم آخوندی - سایت همبستگی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فارغ‌التحصیلان دانشگاهی ===<br /> فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، که انتظار می‌رفت موتور محرکه توسعه اقتصادی باشند، با بحران بیکاری مواجه‌اند. گزارش‌ها نشان می‌دهند که بیش از ۴۰ درصد از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی بیکار هستند. این معضل نتیجه ناهمخوانی مهارت‌های آموخته‌شده در دانشگاه‌ها با نیازهای بازار کار است. نظام آموزشی ایران، که اغلب برنامه‌های درسی قدیمی و غیرعملی ارائه می‌دهد، نیروی کار را برای مشاغل مدرن آماده نمی‌کند. بسیاری از فارغ‌التحصیلان به مشاغل غیرمرتبط، مانند کارگری یا فروشندگی، روی می‌آورند یا به مهاجرت فکر می‌کنند. در بخش سلامت، برای مثال، پرستاران با بیکاری و شرایط کاری نامناسب مواجه‌اند که به ترک خدمت و مهاجرت به کشورهای حاشیه خلیج فارس منجر شده است. این پدیده، که به &quot;[[فرار مغزها|'''فرار مغزها''']]&quot; معروف است، سرمایه انسانی ایران را تضعیف کرده و توسعه بلندمدت کشور را به خطر انداخته است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;[https://iranfreedom.net/%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d8%af%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%aa-%da%a9%d8%b4%d9%88%d8%b1%d8%8c-%d8%aa%d8%b1%da%a9-%d8%ae%d8%af%d9%85%d8%aa-%d9%88/ بحران جدی در نظام سلامت کشور، ترک خدمت و بیکاری پرستاران - سایت ایران آزادی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === مناطق محروم و اقلیت‌ها ===<br /> مناطق محروم، مانند کردستان و سیستان و بلوچستان، با نرخ بیکاری به‌مراتب بالاتری نسبت به میانگین کشوری مواجه‌اند. گزارش آزادی بیان نشان می‌دهد که تبعیض سیستماتیک علیه اقلیت‌های قومی، همراه با نبود سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، به بیکاری گسترده در این مناطق منجر شده است. برای مثال، در کردستان، نبود کارخانه‌ها و فرصت‌های اقتصادی به مهاجرت جوانان به شهرهای بزرگ یا کشورهای همسایه منجر شده است. این وضعیت نابرابری منطقه‌ای را تشدید کرده و به تنش‌های قومی و سیاسی دامن زده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://azadivaedalat.com/2025/02/08/s-a-37/ بحران بیکاری و فقر در ایران نتیجه مستقیم حاکمیت جمهوری اسلامی است - سایت آزادی و عدالت]&lt;/ref&gt; <br /> == علل ریشه‌ای بحران بیکاری ==<br /> [[پرونده:بحران بیکاری در ایران؛2.JPG|جایگزین=بحران بیکاری|بندانگشتی|281x281پیکسل|بحران بیکاری]]<br /> بحران بیکاری در ایران نتیجه ترکیبی از عوامل ساختاری، سیاسی، و اقتصادی است که همگی به سیاست‌ها و فلسفه وجودی جمهوری اسلامی بازمی‌گردند. این بخش به بررسی عمیق این علل می‌پردازد.<br /> <br /> === سوءمدیریت اقتصادی ===<br /> اقتصاد ایران تحت تأثیر سوءمدیریت گسترده، فساد، و اولویت‌بندی منافع سیاسی قرار دارد. بودجه‌های کلان صرف پروژه‌های نظامی، تبلیغاتی، و نهادهای وابسته به رژیم، مانند [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']]، می‌شوند، در حالی که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و ایجاد شغل به شدت محدود است. گزارش‌ها نشان می‌دهند که این سوءمدیریت به کاهش تولید ناخالص داخلی، افزایش تورم، و کاهش قدرت خرید مردم منجر شده است. برای مثال، کاهش بودجه بخش‌های تولیدی، مانند کشاورزی و صنعت، فرصت‌های شغلی در این حوزه‌ها را نابود کرده است. در مقابل، رژیم به پروژه‌های نمایشی، مانند ساخت سدهای غیرضروری، اولویت داده که تأثیر محدودی بر اشتغال دارند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; <br /> <br /> === تحریم‌ها و انزوای بین‌المللی ===<br /> تحریم‌های بین‌المللی، که نتیجه سیاست‌های خارجی تهاجمی رژیم است، اقتصاد ایران را فلج کرده‌اند. گزارش‌ها در این زمینه ثابت می‌کند که تحریم‌ها جریان سرمایه‌گذاری خارجی را متوقف کرده و بخش‌های کلیدی مانند نفت و گاز را تضعیف کرده‌اند. کاهش درآمدهای نفتی به کاهش بودجه عمومی و در نتیجه کاهش فرصت‌های شغلی منجر شده است. علاوه بر این، انزوای بین‌المللی مانع از دسترسی به فناوری‌های جدید و بازارهای جهانی شده است. این وضعیت به‌ویژه در بخش فناوری اطلاعات، که پتانسیل ایجاد مشاغل جدید را دارد، مشهود است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; <br /> <br /> === فساد و رانت‌خواری ===<br /> فساد سیستمی در ساختار حکومتی یکی از موانع اصلی توسعه اقتصادی است. گزارش‌ها بیانگر آن است که رانت‌خواری و تخصیص منابع به نهادهای وابسته به رژیم، مانند بنیادهای خیریه و شرکت‌های وابسته به سپاه، فرصت‌های شغلی را از بخش خصوصی سلب کرده است. برای مثال، در بخش مسکن، پروژه‌های بزرگ به شرکت‌های وابسته به رژیم واگذار می‌شوند، در حالی که بخش خصوصی با موانع مالیاتی و بوروکراتیک مواجه است. این وضعیت در مناطق محروم، مانند کردستان، به بیکاری و فقر گسترده منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; <br /> <br /> === ناکارآمدی نظام آموزشی ===<br /> [[پرونده:بیکاری در ایران؛1.JPG|جایگزین=بیکاری در ایران|بندانگشتی|273x273پیکسل]]<br /> نظام آموزشی ایران با نیازهای بازار کار همخوانی ندارد. بر اساس گزارش‌ها ۴۰ درصد از مهارت‌های موجود در ایران نیازمند به‌روزرسانی هستند، اما رژیم هیچ برنامه جامعی برای اصلاح نظام آموزشی ارائه نداده است. دانشگاه‌ها تعداد زیادی فارغ‌التحصیل تولید می‌کنند، اما برنامه‌های درسی اغلب قدیمی و غیرمرتبط با نیازهای اقتصادی است. برای مثال، در رشته‌های مهندسی، که تقاضای بالایی در بازار جهانی دارند، آموزش‌ها به‌روز نیستند و فارغ‌التحصیلان برای رقابت در بازار کار آماده نمی‌شوند. این ناکارآمدی به بیکاری گسترده در میان تحصیل‌کردگان منجر شده است.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://wordseller.ir/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C.html اشتغال و بیکاری - سایت کوپر]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === ضعف بخش خصوصی ===<br /> بخش خصوصی در ایران تحت فشار قوانین دست‌وپاگیر، مالیات‌های سنگین، و رقابت ناعادلانه با نهادهای حکومتی قرار دارد. نبود حمایت از استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای کوچک، فرصت‌های شغلی در بخش‌های نوآورانه را محدود کرده است. در مقابل، نهادهای وابسته به رژیم از امتیازات ویژه‌ای برخوردارند که به ناکارآمدی اقتصادی منجر شده است. این وضعیت به‌ویژه در بخش فناوری اطلاعات، که می‌توانست مشاغل زیادی ایجاد کند، مشهود است.&lt;ref&gt;[https://malipars.com/unemployment-rate/ نرخ بیکاری چیست؟ اثرات اقتصادی بیکاری در ایران سایت مالی پارس]&lt;/ref&gt; <br /> == پیامدهای اجتماعی و سیاسی ==<br /> بیکاری گسترده در ایران پیامدهای عمیقی فراتر از اقتصاد دارد و به مشکلات اجتماعی و سیاسی دامن زده است.<br /> <br /> === افزایش فقر و نابرابری ===<br /> بیکاری به افزایش فقر و نابرابری در ایران منجر شده است. میلیون‌ها خانواده به دلیل نبود درآمد پایدار در شرایط اقتصادی وخیمی به سر می‌برند. این وضعیت در مناطق حاشیه‌ای و قومیتی، مانند کردستان و سیستان و بلوچستان، تشدید شده است، جایی که نبود فرصت‌های شغلی با تبعیض سیستماتیک همراه است. فقر گسترده به کاهش کیفیت زندگی، افزایش جرم، و مشکلات اجتماعی مانند [[اعتیاد در ایران|'''اعتیاد''']] منجر شده است. برای مثال، در شهرهای حاشیه‌ای، کودکان کار و زباله‌گردی به پدیده‌های رایج تبدیل شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.radiozamaneh.com/752134/ در ایران چند نفر بیکارند؟ - سایت رادیو زمانه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tribuneeghtesad.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/23827-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%DA%A9-%D8%B1%D9%82%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF پشت‌پرده نرخ بیکاری تک‌رقمی مشخص شد - سایت حکومتی تریبون اقتصاد]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === خطر ناآرامی اجتماعی ===<br /> [[پرونده:ق سراسری3.JPG|جایگزین=اعتراضات سراسری ۱۴۰۱|بندانگشتی|262x262پیکسل|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> بیکاری گسترده، به‌ویژه در میان جوانان، خطر ناآرامی اجتماعی را افزایش داده است. گزارش [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق ایران''']] نشان می‌دهد که رژیم از طغیان اجتماعی ناشی از نارضایتی اقتصادی وحشت دارد. [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]، که عمدتاً توسط جوانان بیکار و سرخورده هدایت شدند، نشان‌دهنده ارتباط مستقیم بین بیکاری و نارضایتی سیاسی است. این اعتراضات نه‌تنها خواستار اصلاحات اقتصادی، بلکه تغییر بنیادین در ساختار حکومتی بودند.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://iranntv.com/924183-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%DA%AF%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86--%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%AD بحران مرگبار بیکاری در ایران - سایت سیمای آزادی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === مهاجرت و فرار مغزها ===<br /> بیکاری و نبود چشم‌انداز اقتصادی به افزایش مهاجرت، به‌ویژه در میان جوانان تحصیل‌کرده، منجر شده است. در بخش سلامت، پرستاران به دلیل بیکاری و شرایط کاری نامناسب به کشورهای حاشیه خلیج فارس مهاجرت می‌کنند. این پدیده، که به &quot;فرار مغزها&quot; معروف است، سرمایه انسانی ایران را کاهش داده و توسعه بلندمدت کشور را به خطر انداخته است. برای مثال، در بخش فناوری اطلاعات، مهندسان ایرانی به دلیل نبود فرصت‌های شغلی به کشورهای غربی مهاجرت می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kebnanews.ir/news/498168/%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%BA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%D9%88%DA%A9-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85 شوک به فارغ‌التحصیلان دانشگاهی؛ جیک و بوک بیکاران در ایران اعلام شد - سایت کبنا نیوز]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تأثیر بر سلامت روان ===<br /> بیکاری طولانی‌مدت به مشکلات روانی، از جمله افسردگی و اضطراب، در میان نیروی کار منجر شده است. گزارش‌های مستقل این واقعیت را برجسته می‌کنند که جوانان بیکار، به‌ویژه زنان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، با احساس بی‌ارزشی و ناامیدی مواجه‌اند. نبود خدمات روان‌درمانی و حمایت‌های اجتماعی این مشکلات را تشدید کرده است. به عنوان مثال، در شهرهای بزرگ، افزایش خودکشی در میان جوانان بیکار گزارش شده است.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref&gt;استیگلیتز، جوزف. (۲۰۰۲). ''جهانی‌سازی و نارضایتی‌های آن''. انتشارات نورتون. &lt;/ref&gt; <br /> <br /> == منابع ==</div>

Mostafa