https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Safa 2026-09-11T23:13:32Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B1_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92690 2026-09-10T18:56:19Z

<p>Safa: /* مناسبت‌ها */</p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۲۱ شهریور''' - از آغاز سال در گاه‌شماری ایران ۱۷۶ روز گذشته و به پایان آن ۱۸۹ روز (در سال عادی) و ۱۹۰ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۵۱ - کارخانه ماشین‌سازی تبریز شروع به کار کرد.<br /> * ۱۳۵۴ - ارتشبد محمد خاتمی فرمانده نیروی هوائی، هنگام پرواز با کایت در نزدیکی پایگاه وحدتی سقوط کرد و کشته شد.<br /> ۱۲ سپتامبر<br /> <br /> * ۴۹۲ پ.م- «مردونيا» ژنرال ايرانی از سوی داريوش بزرگ مامور حل مسئله منطقه ايونی شده بود پس از عبور از داردانل تراكيه (تركيه، بلغارستان و يونان امروزی) را تصرف كرد.<br /> * ۴۹۰ سال پیش از میلاد - سالروز نبرد ماراتن میان داریوش هخامنشی و یونانیان<br /> * ۶۲۷ - پايان جنگ‏های ۲۴ ساله بين امپراتوری ايران و روم<br /> * ۱۹۴۲ - آغاز حمله آلمانی‌ها به استالینگراد<br /> * ۱۹۴۳ - اجرای عملیات بلوط توسط کماندوهای وافن اس اس از ارتش نازی برای رهایی موسولینی دیکتاتور ایتالیا از بازداشت<br /> * ۱۹۴۴ - امضای قرارداد اشغال آلمان توسط متفقين در لندن<br /> * ۱۹۷۴ - هایله سلاسی، امپراطور اتیوپی از سلطنت خلع شد.<br /> * ۱۹۸۰ - ارتش ترکیه به رهبری کنعان اورن علیه دولت این کشور دست به کودتا زد.<br /> <br /> *<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۸۴ - علی امینی، سیاست‌مدار و نخست‌وزیر در دوران پهلوی<br /> * ۱۳۲۶ - مرتضی آوینی، مستند‌ساز و‌ خبرنگار جنگ جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۴۵ - انوشه انصاری، کاوشگر و رئیس انجمن گردانندگان شرکت فناوری ارتباط از راه دور و نخستین توریست فضانورد ایرانی ساکن‌آمریکا و اولین زن کیهان‌گرد<br /> * ۱۳۴۷ - افشین یداللهی، پزشک، شاعر و ترانه‌سرا<br /> ۱۲ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۱۲ - ریچارد مارچ هو، مهندس و تاجر آمریکایی، ماشین چاپ روتاری را اختراع کرد. <br /> * ۱۸۱۸ - ریچارد جردن گاتلینگ، مخترع آمریکایی، تفنگ گاتلینگ را اختراع کرد. <br /> * ۱۸۹۷ - ایرن ژولیو کوری، شیمی‌دان و فیزیکدان فرانسوی، برنده جایزه نوبل <br /> * ۱۹۵۰ - گوستاو برانر، طراح و مهندس خودروهای فرمول‌یک اهل اتریش<br /> * ۱۹۵۷ - کاظم الساهر، خواننده، ترانه‌سرا و آهنگ‌ساز عراقی که یکی از معروف‌ترین خوانندگان و آهنگ‌سازان جهان عرب است که توانسته سخت‌ترین ابیات و قصائد شعری عرب را به‌ترانه‌هایی گوش‌نواز و زیبا تبدیل کند.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۸۶ - میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله آخرین صدراعظم استبداد و اولین رئیس‌الوزرای مشروطه به طور ناگهانی درگذشت و مرگ وی در اذهان عمومی شایعاتی به وجود آورد.<br /> * ۱۳۶۰ - کشته شدن اسدالله مدنی، نمایندهٔ مجلس خبرگان و امام جمعهٔ تبریز<br /> ۱۲ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۱۹ - خانم رِيموند دلاروش، اولين زن‏ خلبان رسمی جهان <br /> * ۱۹۱۹ - لئونید آندریف، نویسنده و نمایشنامه‌نویس روسی<br /> * ۱۹۳۹ - فئودور راسکولنیکف (فئودور ایلین)، بلشویک، سیاست‌مدار، شرکت‌کننده در انقلاب اکتبر، نویسنده، روزنامه‌نگار اهل روسیه، فرماندۀ ناوگان سرخ در دریای خزر و بالتیک در طول جنگ داخلی روسیه و بعدها دیپلمات شوروی<br /> * ۱۹۷۷ - استیو بیکو (شهید مبارزه با آپارتاید)، مبارز مشهور ضد آپارتاید در دهۀ ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰م در آفریقای جنوبی که در تأسیس جنبش آگاهی سیاهان نقش به‌سزایی در مبارزه و قدرت‌بخشیدن به‌جمعیت سیاه در آفریقای جنوبی داشت.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی همکاری جنوب - جنوب<br /> * روز جهانی برنامه‌نویس در سال‌های کبیسه<br /> * دومین شنبه سپتامبر روز جهانی کمک‌های اولیه<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B0_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92689 2026-09-10T18:48:38Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۲۰ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۷۵ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۰ روز (در سال عادی) و ۱۹۱ روز (در سال کبیسه) مانده. <br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۰۷ - آغاز به‌کار رسمی بانک ملی ایران در تهران<br /> * ۱۳۱۴ - بنا به پيشنهاد فرهنگستان با توجه به سوابق تاریخی-اجتماعی با تصويب هيئت وزيران نام تعدادی از شهرهای ايران تغيير يافت:<br /> * قمشه (شهرضا)، ناصری (اهواز)، عبادان (آبادان)، عباسی (بندرعباس)، انزلی (بندر پهلوی)، اروميه (رضائيه)، سلماس (شاهپور)، هارون‌آباد (شاه آباد غرب)، بارفروش (بابل) سخت‌سر (رامسر)، دهكرد (شهركرد)، محمره (خرمشهر)، علی‌آباد (شاهی)، نصرت‌آباد (زابل)، استرآباد (گرگان)، دزداب (زاهدان)<br /> * تون (فردوس)، ترشيز (كاشمر) فيض (شهداد)، عراق (اراك)، خورموسی (بندر شاهپور)، بمپور (ايرانشهر)، حسين‌آباد پشتكوه (ايلام)، مال‌امير (ايذه)، بنی‌طرف (دشت ميشان)، فلاحيه (شادگان)، هفاجيه (سوسنگرد)، ده نو (نوشهر)، مشهدسر (بابلسر)، اشرف (بهشهر)<br /> * ۱۳۳۳ - کشف شاخه نظامی [[حزب توده ایران|'''حزب توده''']] در تهران<br /> * ۱۳۹۲ - انتقال ۴۲ نفر از بازماندگان مجاهدین خلق پس از کشتار در '''[[قرارگاه اشرف]]''' به '''[[کمپ لیبرتی|لیبرتی]]'''<br /> <br /> * ۱۲۹۸ - ابوالحسن میرزا قاجار، (معروف به شیخ‌الرئیس و متخلص به حیرت) شاهزادۀ روحانی در مسجد شیخ عبدالحسین هنگامی که علیه قرارداد ۱۹۱۹ سخن می‌راند ‌از طرف میرزا علی‌اکبر ساعت‌ساز تبریزی به او شلیک شد ولی آسیبی به وی نرسید.<br /> *<br /> ۱۱ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۶۸۳ - شکست دوم ارتش امپراتوری عثمانی از ارتش متحده اروپای مرکزی در نزدیکی وین<br /> * ۱۹۷۲ - اختتامیه بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۲ مونیخ برگزار شد.<br /> * ۱۹۷۳ - کودتای شیلی توسط ژنرال [[پینوشه|'''آگوستو پینوشه''']] <br /> <br /> * ۲۰۰۱ - حملهٔ تروریستی ۱۱ سپتامبر به آمریکا که در آن نزدیک به ۳۰۰۰ نفر کشته شدند.<br /> * ۲۰۰۷ - هواپیمایی ماهان به دلیل نقص در مسائل ایمنی در فهرست سیاه اتحادیه اروپا قرار گرفت و پروازهای این شرکت را به دوسلدورف و منچستر و دیگر مقاصد اروپایی لغو کرد.<br /> * ۲۰۱۲ - حمله به سفارت ایالات متحده در بنغازی، لیبی که منجر به کشته شدن چهار آمریکایی شد.<br /> * ۲۰۱۵ - سقوط جرثقیل در مکه که باعث مرگ ۱۰۷ نفر و جراحت ۲۳۸ نفر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۱۶ - جلال خالقی‌مطلق، ادیب، پژوهشگر و شاهنامه‌شناس<br /> * ۱۳۱۹ - پرویز خرسند، نویسنده، ویراستار، روزنامه‌نگار<br /> * ۱۳۱۹ - رحیم رئیس‌نیا، نویسنده، مترجم و تاریخ‌نگار<br /> * ۱۳۲۰ - محبوبه فرج‌افشاری، معروف به (مریم مقبلی) - بازیگر او همسر [[عزت‌الله مقبلی|'''عزت‌الله مقبلی''']] (دوبلور و بازیگر) و مادر مریم مقبلی (بازیگر) بود. <br /> * ۱۳۲۰ - پرویز پورحسینی - بازیگر <br /> * ۱۳۲۰ - علی‌اصغر زند وکیلی، خواننده و نوازنده سه‌تار<br /> * ۱۳۲۱ - محمد دنیوی، موسیقیدان، خواننده و  شاعر  <br /> * ۱۳۲۳ - غلامحسین سالمی، نویسنده، مترجم، شاعر<br /> * ۱۳۷۸ - [[آیلار حقی|'''آیلار حقی''']]، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''اعتراضات سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> ۱۱ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۱۶ - کارل زایس، سازنده لنز آلمانی <br /> * ۱۸۵۹ - ویچسلاو نواک، نویسنده و نمایشنامه‌نویس کروات<br /> * ۱۸۶۲ - او. هنری، با نام اصلی ویلیام سیدنی پورتر، نویسنده داستان کوتاه آمریکایی<br /> * ۱۹۰۳ - تئودور آدورنو، جامعه‌شناس، فیلسوف موسیقیدان و آهنگ‌ساز نئومارکسیست آلمانی که به‌همراه افرادی چون ماکس هورکهایمر، والتر بنیامین و هربرت مارکوزه، از سران مکتب فرانکفورت بود.<br /> * ۱۹۱۷ - فردیناند مارکوس، دهمین رئیس‌جمهور و دیکتاتور فیلیپین که رژیمش سرنگون شد.<br /> * ۱۹۴۵ - فرانتس بکن‌باوئر، بازیکن فوتبال، مربی، رئیس فدراسیون و مدیر باشگاه اهل آلمان که با لقب قیصر شناخته‌شد. همچنین او به‌همراه دیدیه دشان و ماریوزاگالو تنها کسانی هستند که هم به‌عنوان بازیکن و هم به‌عنوان سرمربی قهرمان جام جهانی شده‌اند.<br /> * ۱۹۶۵ - [[بشار اسد|'''بشار حافظ اسد''']]، سیاست‌مدار بعثی سوری و نوزدهمین رئیس‌جمهور سوریه و فرماندۀ کل قوای نیروهای مسلح سوریه و دبیرکل حزب سوسیالیست بعث سوریه<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۱۶ - رضا کمال، ملقب به شهرزاد، شاعر، مترجم و نمایشنامه‌نویس<br /> * ۱۳۹۲ - عبدالمحمد آیتی، پژوهشگر، نویسنده و مترجم معاصر در حوزه فلسفه، تاریخ و ادب فارسی و عربی<br /> * ۱۳۹۹ - طیفور بطحایی، نویسنده، فیلم‌ساز و فعال سیاسی<br /> ۱۱ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۲۳ - دیوید ریکاردو، اقتصاددان انگلیسی که در کنار رابرت مالتوس، آدام اسمیت و جان استوارت‌میل، در زمرۀ تأثیرگذارترین اقتصاددانان کلاسیک است.<br /> * ۱۹۴۸ - محمدعلی جناح، بنیان‌گذار کشور پاکستان<br /> * ۱۹۷۱ - نيكيتا خُروشچُف، رهبر پيشين اتحاد جماهير شوروی سابق<br /> * ۱۹۷۳ - [[سالوادور آلنده|'''سالوادور آلنده''']]، رئیس‌جمهور شیلی در جریان کودتای شیلی <br /> * ۲۰۲۱ - مانوئل روبن '''آبیمائل گوسمان''' رینوسو، فیلسوف و استاد دانشگاه اهل پرو و رهبر سابق چریک‌های راه درخشان<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز بی‌خبری خوش‌خبری است.<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B9_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92620 2026-09-09T09:42:24Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۱۹ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۷۴ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۱ روز (در سال عادی) و ۱۹۲ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۸۶ - آغاز انتشار روزنامه نسیم شمال به مدیریت سیداشرف‌الدین حسینی در رشت<br /> * ۱۲۸۸ - انتقال [[محمدعلی شاه|'''محمدعلی میرزا''']] پادشاه مخلوع قاجار به روسیه<br /> * ۱۳۷۰ - تشكيل انجمن بازيگران سينمای ايران<br /> * ۱۳۹۵ - انتقال آخرین دسته [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']] از [[کمپ لیبرتی|'''لیبرتی''']] (عراق) به کشور آلبانی<br /> ۱۰ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۴۶ - حق ثبت اختراع برای چرخ خیاطی به الیاس هاو اعطا شد.<br /> * ۱۹۶۰ - بغداد، ایران،کویت، عربستان و ونزوئلا اوپک را بنیان نهادند. دهم تا چهارده سپتامبر<br /> * ۱۹۶۷ - مردم جبل‌الطارق به باقی‌ماندن در وابستگی بریتانیا رأی دادند.<br /> * ۱۹۷۴ - گینه بیسائو از پرتغال استقلال یافت.<br /> * ۲۰۰۲ - سوئیس به عضویت کامل سازمان ملل متحد درآمد.<br /> * ۲۰۰۸ - برخورددهنده هادرونی بزرگ در ژنو سوئیس آغاز به کار کرد.<br /> * ۲۰۱۹ - فرمان استعفا به جان بولتون (مشاور امنیت ملی کاخ سفید) توسط ترامپ<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۷۴ - نورعلی الهی، عارف، فیلسوف، قاضی و موسیقیدان<br /> * ۱۳۱۴ - مسعود عربشاهی، هنرمند مفهومی<br /> * ۱۳۲۰ - عباس تجویدی، نوازنده ویولن و آهنگساز<br /> * ۱۳۴۴ - '''[[مونا محمودنژاد]]،''' شهروند بهایی اعدام شده پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|'''انقلاب ضد سلطنتی''']] ۱۳۵۷ توسط نظام جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۶۰ - مسعود هاشم‌زاده، از شهدای اعتراضات سال ۱۳۸۸ که در خیابان شادمان توسط ماموران امنیتی جمهوری اسلامی به ضرب گلوله کشته شد.<br /> * ۱۳۶۸ - [[محمد مختاری|'''محمد مختاری''']]، از شهدای قیام سال ۱۳۸۹<br /> * ۱۳۷۱ - [[پویا بختیاری|'''پویا بختیاری''']]، از کشته‌شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران<br /> ۱۰ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۳۹ - '''[[پراگماتیسم|چارلز سندرز پیرس]]،''' ریاضیدان، آمارشناس و فیلسوف آمریکایی <br /> * ۱۸۹۴ - الکساندر دوژنکو، فیلمنامه‌نویس،تهیه‌کننده و کارگردان شوروی<br /> * ۱۸۹۷ - ژرژ باتای، از فیلسوفان فرانسوی که الگوی بسیاری از فیلسوفان پساساختارگرا و پسامدرن فرانسوی در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم شد.<br /> * ۱۹۲۵ - بوریس چایکوفسکی، پیانیست و آهنگساز روسی<br /> * ۱۹۳۷ - جارد دایموند، دانشمند و نویسندۀ آمریکایی و استاد جغرافیا و فیزیولوژی در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس، نویسندۀ کتاب‌های «سومین شامپانزه»، «اسلحه، میکروب و فولاد» و «فروپاشی» و «آشوب»<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۵۸ - آیت‌الله [[سید محمود طالقانی|'''سید محمود طالقانی''']]، از مبارزان ضد نظام سلطنتی و دیکتاتوری مذهبی<br /> <br /> * ۱۳۵۸- حسن عمید، فرهنگ‌نویس، نویسنده و روزنامه‌نگار<br /> * ۱۳۸۶ - احمد حیدربیگی، نویسنده و عضو کانون نویسندگان ایران<br /> * ۱۴۰۴ - [[بهمن رجبی|'''بهمن رجبی''']]، نوازنده تنبک<br /> ۱۰ سپتامبر<br /> <br /> * ۲۱۰ق.م - چین شی هوانگ، اولین پادشاه دودمان چین و نخستین امپراتوری که چین را یکپارچه نمود. شاید نام کشور چین از نام چین شی هوانگ گرفته شده‌ باشد.<br /> <br /> * ۱۸۳۳ - دیوید ریکاردو، اقتصاددان انگلیسی<br /> * ۱۹۷۶ - دالتون ترومبو، فیلمنامه‌نویس و رمان‌نویس آمریکایی <br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی پیشگیری از خودکشی<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B8_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92419 2026-09-08T08:06:07Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۱۸ شهریور''' - از آغاز سال در گاه‌شماری ایران ۱۷۳ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۲ روز (در سال عادی) و ۱۹۳ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۸ - به دستور وثوق‌الدوله رئیس‌الوزراء در تهران حکومت نظامی برقرار شد تا امواج مخالفت‌ها را سرکوب نماید. امین‌الضرب، ضیاء‌الواعظین، افراسیاب آزاد، [[فرخی یزدی|'''فرخی یزدی''']]، [[میرزاده عشقی|'''میرزاده عشقی''']] و جمعی دیگر به علت مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹ زندانی شدند.<br /> * ۱۲۹۸ - سرپرسی کاکس، وزیر مختار انگلیس در ایران در پاسخ جراید و نطق‌های مخالفین اعلامیه‌ای صادر نمود.<br /> * ۱۲۹۹ - آغاز جنگ‌های خیابانی بین قوای قزاق و طرفداران [[شیخ محمد خیابانی|'''شیخ محمد خیابانی''']]<br /> * ۱۳۰۰ - [[کلنل پسیان|'''كلنل پسیان''']]، پس از يأس از مذاكرات برای اصلاح اداره امور استان قیام خود را آغاز کرد.<br /> * ۱۳۳۰ - تحریم ایران توسط دولت انگلستان به‌دلیل [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''ملی شدن صنعت نفت''']]<br /> * ۱۳۵۲ - تیم ملی کشتی آزاد ایران در مسابقات جهانی با ۳ مدال طلا و یک مدال برنز و ۲۸ امتیاز مقام دوم را احراز کرد.<br /> ۹ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۴۶ - آغاز به كار نخستين تلفن همراه (موبايل) <br /> * ۱۹۹۱ - استقلال تاجیکستان از شوروی<br /> * ۲۰۲۵ - حمله‌ی هوایی به رهبران حماس در قطر<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۱۷ - اردشیر محصص، طراح، کاریکاتوریست و نقاش<br /> * ۱۳۶۸ - '''[[محمد مختاری]]،''' یکی از دو نفری است که در جریان اعتراضات خیابانی بیست و پنجم بهمن ماه سال ۱۳۸۹ در تهران کشته شد.<br /> ۹ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۵۸۵ - کاردینال ریشیلیو، کاردینال و سیاستمدار فرانسوی <br /> * ۱۷۳۷ - لوئیجی گالوانی، پزشک، ریاضیدان و فیزیکدان ایتالیایی<br /> * ۱۸۲۸ - لئو تولستوی، نویسنده‌ی روس، خالق جنگ و صلح و آناکارنینا<br /> * ۱۹۲۶ - یوسف القرضاوی، متکلم و نویسنده مصری<br /> * ۱۹۴۱ - دنیس مک‌آلیستر ریجی، دانشمند علوم کامپیوتر آمریکایی، خالق زبان برنامه‌نویسی سی و شراکت در توسعۀ سیستم‌عامل یونیکس، به‌همراه کن تامسون<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۸ - [[جلال آل احمد|'''جلال آل‌ احمد،''']] نویسندهٔ روشنفکر و مترجم<br /> * ۱۳۵۸ - علینقی وزیری، نوازندهٔ تار، موسیقی‌دان و آهنگ‌ساز ایرانی<br /> * ۱۳۵۸ - حسن عمید، فرهنگ‌نویس، نویسنده و روزنامه‌نگار<br /> * ۱۳۹۸ - '''[[سحر خدایاری]]'''، معروف به دختر آبی یکی از هواداران تیم استقلال که در اعتراض به حکم قوه قضائیه حکومت جمهوری اسلامی ایران در مقابل دادگاه انقلاب تهران دست به خودسوزی زد. <br /> ۹ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۷۶ - [[مائو تسه‌ تونگ|'''مائو تسه‌تونگ''']]، سیاستمدار چینی، بنیانگذار و رهبر جمهوری خلق چین <br /> <br /> * ۱۹۷۸ - جک ال وارنر، مدیر تولید و تهیه‌کننده کانادایی (آمریکایی)، یکی از بنیانگذاران برادران وارنر است.<br /> * ۱۹۸۱ - ژاک لاکان، روانکاو و روانپزشک فرانسوی<br /> * ۱۹۸۲ - دکتر ادوارد تلر، طراح بمب هیدروژنی (تولد ۱۹۰۸)<br /> * ۱۹۸۴ - ییلماز گونی، کارگردان، بازیگر، فیلم‌نامه‌نویس، و نویسندهٔ مترقی ترکیه‌<br /> * ۱۹۹۰ -  قتل ساموئل دوئه، رئيس‌جمهور اسبق كشور افريقايی ليبريا در يك كودتا<br /> * ۲۰۰۱ - احمدشاه مسعود، سیاست‌مدار و فرماندۀ نظامی و وزیر دفاع پیشین افغانستان که در جنگ شوروی در افغانستان و جنگ‌های داخلی افغانستان نقش مهمی داشت.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی بدون صدا<br /> <br /> *روز جهانی سودوکو<br /> *روز جهانی کمک‌های اولیه<br /> <br /> *<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B7_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92402 2026-09-08T07:56:32Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۱۷ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۷۲ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۳ روز (در سال عادی) و ۱۹۴ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> *۱۲۸۵ - برکناری '''[[عین‌الدوله]]''' از رئیس‌الوزرایی توسط [[مظفرالدین شاه|'''مظفرالدین‌شاه''']] قاجار پس از تأیید [[انقلاب مشروطه|'''مشروطه''']]<br /> * ۱۲۹۸ - '''[[وثوق‌الدوله]]''' نسبت به مخالفین قرارداد شدت عمل به خرج داد و عده‌ای از رجال را که هسته اصلی مخالفت با قرارداد بودند به کاشان تبعید کرد.<br /> * ۱۲۹۹ - جنگ‌های خيابانی بين قوای قزاق و طرفداران [[شیخ محمد خیابانی|'''شيخ محمد خيابانی''']] آغاز شد. خيابانی رهبر قيام آذربايجان به مخبرالسلطنه والی جديد اجازه ورود به تبريز را نداد. وی ناگزير در قزاقخانه سكونت كرد. <br /> * ۱۳۰۷ - افتتاح بانک ملی ایران<br /> * ۱۳۲۲ - اعلان جنگ ايران به آلمان و پیوستن ايران به اعلاميه ملل متحد<br /> * ۱۳۳۰ - تحریم ایران توسط دولت انگلستان به‌دلیل [[ملی شدن صنعت نفت|'''ملی شدن صنعت نفت''']] <br /> <br /> * ۱۳۵۷ - ساعت شش بامداد امروز اولین اعلامیه حکومت نظامی و برقراری آن در یازده شهر توسط رادیو به اطلاع مردم رسید.<br /> * ۱۳۵۷ - '''[[تظاهرات ۱۷ شهریور|جمعه خونين ميدان ژاله تهران]]،''' کشتار مردم به فرمان [[محمدرضا پهلوی|'''محمدرضا پهلوی''']]<br /> * ۱۳۸۸ - پلمپ دفتر [[مهدی کروبی|'''مهدی کروبی''']] به دستور دادستانی<br /> * ۱۳۸۸ - بازداشت مرتضی الویری رییس کمیته صیانت از آزادی مهدی کروبی<br /> * ۱۳۸۸ - بازداشت علی‌رضا بهشتی مشاور [[میرحسین موسوی|'''میرحسین موسوی''']]<br /> * ۱۳۸۸ - پلمپ شدن دفتر انجمن دفاع از حقوق زندانیان<br /> * ۱۳۹۷ - حمله موشکی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']] به مقر [[حزب دموکرات کردستان ایران|'''حزب دموکرات کردستان''']] با ۷ موشک کوتاه‌برد فاتح ۱۱۰ که منجر به کشته شدن ۱۵ نفر از اعضای حزب و زخمی شدن حدود ۴۰ نفر از آنان شد.<br /> ۸ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۴۱ - محاصره شهرِ لنينگرادِ شوروی توسط ارتش‏ آلمان درجريان جنگ‏ جهانی دوم<br /> * ۱۹۴۳ - تسليم ايتاليا به متفقين در جريان جنگ جهانی دوم <br /> * ۱۹۴۴ - حمله آلمان نازی به انگلستان با موشک هدایت شونده V-2<br /> * ۱۹۵۴ - امضای پيمان دفاع مشترك آسيای جنوب شرقی موسوم به سيتو<br /> * ۱۹۷۴ - جرالد فورد رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نیکسون رئیس‌جمهور پیشین این کشور را که به سه اتهام جلوگیری از عدالت، سوءاستفاده از قدرت و تحقیر کنگره در رابطه با رسوایی واترگیت تحت تعقیب قضایی بود، مورد عفو قرار داد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> ۱۲۷۹ - محمود حلبی، از بنیانگذاران انجمن حجتیه<br /> <br /> ۱۲۸۹ - جعفر شریف‌امامی، نخست‌وزیر ایران در دو دوره و رئیس مجلس سنای ایران<br /> <br /> ۱۳۳۴ - رسول ملاقلی‌پور، کارگردان، تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس<br /> <br /> ۱۳۴۸ - سید [[مجتبی خامنه‌ای|'''مجتبی خامنه‌ای''']]، پسر دوم [[علی خامنه‌ای|'''علی خامنه‌ای''']]<br /> <br /> ۱۳۵۸ - مصطفی احمدی روشن، از کارگزاران پروژه‌ی هسته‌ای جمهوری اسلامی<br /> <br /> ۸ سپتامبر<br /> <br /> * ۲۰ پ.م -  مریم مادر حضرت عیسی ع <br /> * ۱۳۸۸ - شهاب‌الدین حجازی، نویسنده، ادیب و شاعر حجاز، مصری<br /> * ۱۸۳۰ - فردریک میسترال، نویسندهٔ فرانسوی، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال<br /> * ۱۸۴۱ - آنتونین دورژاک، آهنگساز مشهور اهل بوهم<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۹ - سید محمد هاشمی، روزنامه‌نگار و بنیانگذار روزنامه اتحاد ملی<br /> * ۱۳۵۰ - صادق رضازاده شفق، استاد دانشگاه، ادیب، محقق و مترجم<br /> * ۱۳۵۲ - عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی، نویسنده<br /> * ۱۳۸۷ - پرویز اتابکی، موسیقی‌دان و آهنگساز<br /> * ۱۳۹۵ - فرهنگ شریف، نوازندهٔ صاحب سبک تار<br /> * ۱۳۹۷ - زانیار مرادی، زندانی سیاسی <br /> * ۱۳۹۷ - لقمان مرادی، زندانی سیاسی<br /> * ۱۳۹۷ - سالروز اعدام [[رامین حسین‌پناهی|'''رامین حسین پناهی''']]، زانیار و لقمان مرادی از فعالان کرد توسط جمهوری اسلامی و با حکم [[قاضی صلواتی|'''قاضی صلواتی''']]<br /> ۸ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۹۴ - هرمان فون هلمهولتز، پزشک و فیزیک‌دان آلمانی که شهرت او بیشتر به‌خاطر اثبات قانون پایستگی انرژی است. امروز نام بزرگ‌ترین انجمن بنیادهای پژوهشی آلمان، به‌افتخار او، انجمن هلمهولتز است.<br /> * ۱۸۹۵ - آدام اوپل، مخترع آلمانی که کارخانۀ خودروسازی اوپل را تاسیس کرد.<br /> * ۱۹۴۹ - ریچارد اشتراوس، آهنگساز آلمانی<br /> * ۱۹۳۳ - ملک فيصل اول، اولین پادشاه عراق مدرن و بنیان‌گذار سلسله هاشمی عراق<br /> * ۲۰۰۳ - هلن برتا امیلی (لنی ریفنشتال)، بازیگر، کارگردان، تهیه‌کننده و فیلمنامه‌نویس آلمانی مبلغ نازیسم<br /> * ۲۰۲۲ - الیزابت دوم، ملکۀ سابق پادشاهی بریتانیا و دیگر قلمروهای مشترک‌المنافع که در طول زندگی‌اش ملکۀ حاکم ۳۲ قلمرو بود و تا زمان مرگش به ۱۵ قلمرو رسید. سلطنت ۷۰ سال و ۲۱۴ روزۀ او طولانی‌ترین مدت‌زمان سلطنت در پادشاهی بریتانیا است.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی سوادآموزی<br /> * روز جهانی فیزیوتراپی<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B7_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92354 2026-09-07T17:47:05Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۱۷ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۷۲ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۳ روز (در سال عادی) و ۱۹۴ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> *۱۲۸۵ - برکناری عین‌الدوله از رئیس‌الوزرایی توسط مظفرالدین‌شاه قاجار پس از تأیید [[انقلاب مشروطه|'''مشروطه''']]<br /> * ۱۲۹۸ - وثوق‌الدوله نسبت به مخالفین قرارداد شدت عمل به خرج داد و عده‌ای از رجال را که هسته اصلی مخالفت با قرارداد بودند به کاشان تبعید کرد.<br /> * ۱۲۹۹ - جنگ‌های خيابانی بين قوای قزاق و طرفداران [[شیخ محمد خیابانی|'''شيخ محمد خيابانی''']] آغاز شد. خيابانی رهبر قيام آذربايجان به مخبرالسلطنه والی جديد اجازه ورود به تبريز را نداد. وی ناگزير در قزاقخانه سكونت كرد. <br /> * ۱۳۰۷ - افتتاح بانک ملی ایران<br /> * ۱۳۲۲ - اعلان جنگ ايران به آلمان و پیوستن ايران به اعلاميه ملل متحد<br /> * ۱۳۳۰ - تحریم ایران توسط دولت انگلستان به‌دلیل [[ملی شدن صنعت نفت|'''ملی شدن صنعت نفت''']] <br /> <br /> * ۱۳۵۷ - ساعت شش بامداد امروز اولین اعلامیه حکومت نظامی و برقراری آن در یازده شهر توسط رادیو به اطلاع مردم رسید.<br /> * ۱۳۵۷ - '''[[تظاهرات ۱۷ شهریور|جمعه خونين ميدان ژاله تهران]]،''' کشتار مردم به فرمان [[محمدرضا پهلوی|'''محمدرضا پهلوی''']]<br /> * ۱۳۸۸ - پلمپ دفتر [[مهدی کروبی|'''مهدی کروبی''']] به دستور دادستانی<br /> * ۱۳۸۸ - بازداشت مرتضی الویری رییس کمیته صیانت از آزادی مهدی کروبی<br /> * ۱۳۸۸ - بازداشت علی‌رضا بهشتی مشاور [[میرحسین موسوی|'''میرحسین موسوی''']]<br /> * ۱۳۸۸ - پلمپ شدن دفتر انجمن دفاع از حقوق زندانیان<br /> * ۱۳۹۷ - حمله موشکی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']] به مقر [[حزب دموکرات کردستان ایران|'''حزب دموکرات کردستان''']] با ۷ موشک کوتاه‌برد فاتح ۱۱۰ که منجر به کشته شدن ۱۵ نفر از اعضای حزب و زخمی شدن حدود ۴۰ نفر از آنان شد.<br /> ۸ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۴۱ - محاصره شهرِ لنينگرادِ شوروی توسط ارتش‏ آلمان درجريان جنگ‏ جهانی دوم<br /> * ۱۹۴۳ - تسليم ايتاليا به متفقين در جريان جنگ جهانی دوم <br /> * ۱۹۴۴ - حمله آلمان نازی به انگلستان با موشک هدایت شونده V-2<br /> * ۱۹۵۴ - امضای پيمان دفاع مشترك آسيای جنوب شرقی موسوم به سيتو<br /> * ۱۹۷۴ - جرالد فورد رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نیکسون رئیس‌جمهور پیشین این کشور را که به سه اتهام جلوگیری از عدالت، سوءاستفاده از قدرت و تحقیر کنگره در رابطه با رسوایی واترگیت تحت تعقیب قضایی بود، مورد عفو قرار داد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> ۱۲۷۹ - محمود حلبی، از بنیانگذاران انجمن حجتیه<br /> <br /> ۱۲۸۹ - جعفر شریف‌امامی، نخست‌وزیر ایران در دو دوره و رئیس مجلس سنای ایران<br /> <br /> ۱۳۳۴ - رسول ملاقلی‌پور، کارگردان، تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس<br /> <br /> ۱۳۴۸ - سید [[مجتبی خامنه‌ای|'''مجتبی خامنه‌ای''']]، پسر دوم [[علی خامنه‌ای|'''علی خامنه‌ای''']]<br /> <br /> ۱۳۵۸ - مصطفی احمدی روشن، از کارگزاران پروژه‌ی هسته‌ای جمهوری اسلامی<br /> <br /> ۸ سپتامبر<br /> <br /> * ۲۰ پ.م -  مریم مادر حضرت عیسی ع <br /> * ۱۳۸۸ - شهاب‌الدین حجازی، نویسنده، ادیب و شاعر حجاز، مصری<br /> * ۱۸۳۰ - فردریک میسترال، نویسندهٔ فرانسوی، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال<br /> * ۱۸۴۱ - آنتونین دورژاک، آهنگساز مشهور اهل بوهم<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۹ - سید محمد هاشمی، روزنامه‌نگار و بنیانگذار روزنامه اتحاد ملی<br /> * ۱۳۵۰ - صادق رضازاده شفق، استاد دانشگاه، ادیب، محقق و مترجم<br /> * ۱۳۵۲ - عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی، نویسنده<br /> * ۱۳۸۷ - پرویز اتابکی، موسیقی‌دان و آهنگساز<br /> * ۱۳۹۵ - فرهنگ شریف، نوازندهٔ صاحب سبک تار<br /> * ۱۳۹۷ - زانیار مرادی، زندانی سیاسی <br /> * ۱۳۹۷ - لقمان مرادی، زندانی سیاسی<br /> * ۱۳۹۷ - سالروز اعدام [[رامین حسین‌پناهی|'''رامین حسین پناهی''']]، زانیار و لقمان مرادی از فعالان کرد توسط جمهوری اسلامی و با حکم [[قاضی صلواتی|'''قاضی صلواتی''']]<br /> ۸ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۹۴ - هرمان فون هلمهولتز، پزشک و فیزیک‌دان آلمانی که شهرت او بیشتر به‌خاطر اثبات قانون پایستگی انرژی است. امروز نام بزرگ‌ترین انجمن بنیادهای پژوهشی آلمان، به‌افتخار او، انجمن هلمهولتز است.<br /> * ۱۸۹۵ - آدام اوپل، مخترع آلمانی که کارخانۀ خودروسازی اوپل را تاسیس کرد.<br /> * ۱۹۴۹ - ریچارد اشتراوس، آهنگساز آلمانی<br /> * ۱۹۳۳ - ملک فيصل اول، اولین پادشاه عراق مدرن و بنیان‌گذار سلسله هاشمی عراق<br /> * ۲۰۰۳ - هلن برتا امیلی (لنی ریفنشتال)، بازیگر، کارگردان، تهیه‌کننده و فیلمنامه‌نویس آلمانی مبلغ نازیسم<br /> * ۲۰۲۲ - الیزابت دوم، ملکۀ سابق پادشاهی بریتانیا و دیگر قلمروهای مشترک‌المنافع که در طول زندگی‌اش ملکۀ حاکم ۳۲ قلمرو بود و تا زمان مرگش به ۱۵ قلمرو رسید. سلطنت ۷۰ سال و ۲۱۴ روزۀ او طولانی‌ترین مدت‌زمان سلطنت در پادشاهی بریتانیا است.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی سوادآموزی<br /> * روز جهانی فیزیوتراپی<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B6_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92315 2026-09-06T07:40:16Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۱۶ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۷۱ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۴ روز (در سال عادی) و ۱۹۵ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۵۷ - تظاهرات عظیم مردمی ضد حکومت پهلوی در سراسر کشور <br /> * ۱۳۵۷ - تصویب اعلام حکومت نظامی در تهران به درخواست شریف امامی نخست‌وزیر [[محمدرضا پهلوی]]، در پایان این روز، دولت ایران با انتشار اعلامیه‌ای، برقراری حکومت نظامی را برای مدت ۶ ماه در شهرهای کرج، قزوین، قم، مشهد، تبریز، اهواز، آبادان، اصفهان، شیراز، کازرون و جهرم اعلام کرد.<br /> * ۱۳۵۷ - ارتشبد غلامعلی اویسی فرمانده نیروی زمینی به فرمانداری نظامی تهران منصوب و معرفی شد.<br /> * ۱۳۶۰ - کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در لندن مورد حمله قرار گرفت و ۵۴ نفر توسط پلیس لندن بازداشت شدند.<br /> ۷ سپتامبر<br /> <br /> * ۷۰ - امپراتوری روم به فرماندهی تیتوس، شهر اورشلیم را پس از یک محاصره طولانی، متصرف شدند و پرستش‌گاه اورشلیم را ویران کردند. <br /> * ۱۸۲۲ - روز ملی و استقلال كشور برزيل از استعمار پرتغال<br /> * ۱۸۲۹ - ساخت اولين اتوبوس جهان در انگلستان<br /> * ۱۹۴۴ - انفجار اولين موشک جنگی ساخت آلمان در جريان جنگ جهانی دوم در لندن<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۸۷ - حسن موقر بالیوزی، بنیانگذار، مدیر و اولین گوینده بخش فارسی بی‌بی‌سی<br /> * ۱۲۹۰ - ذبیح‌الله صفا، استاد ادبیات فارسی ایران<br /> * ۱۳۰۴ - نصرت‌اله وحدت، کارگردان، بازیگر و تهیه‌کننده<br /> * ۱۳۲۳ - هوشنگ مرادی کرمانی، نویسنده و فیلمنامه‌نویس<br /> ۷ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۵۳۳ - تولد اليزابت اول، ملكه مقتدر انگلستان <br /> * ۱۹۴۸ - خلیفه بن زاید آل نهیان، رئیس امارات و حاکم ابوظبی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۹ - بدیع‌الزمان فروزانفر، ادیب و استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی<br /> * ۱۳۵۱ - اعدام [[مهدی رضایی|'''مهدی رضایی''']] ۱۹ ساله به دست حکومت پهلوی<br /> * ۱۳۸۳ - داود کریمی، از فرماندهان سپاه در جنگ ایران و عراق و زندانی سیاسی<br /> <br /> * ۱۳۸۸ - عباس جعفری، کوهنورد، نویسنده و عکاس ورزشی. وی در رودخانه تریشولی نپال درگذشت و جسدش هرگز پیدا نشد.<br /> * ۱۳۹۲ - سید حسن طاهری خرم‌آبادی، عضو شورای نگهبان، مجلس خبرگان و جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم <br /> ۷ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۹۳ - فليكْسْ بوآنی، سياست‏مدار مشهور افريقایی <br /> * ۱۹۹۷ - موبوتو سه‏‌سه‏‌سكو، ديكتاتور پيشين كشور افريقايی كنگو وی با اختلاس ۵/۵ میلیارد دلار سومین رهبر فاسد آفریقایی بود.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی هوای پاک<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B4_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92314 2026-09-06T06:30:29Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۱۴ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۹ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۶ روز (در سال عادی) و ۱۹۷ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۵ - انتشار اسناد حاکمیت ایران بر بحرین از سوی دولت تهران<br /> * ۱۳۶۰ - کشته شدن آخوند &quot;[[علی قدوسی|'''علی قدوسی''']]&quot; دادستان كل جمهوری اسلامی در ایران<br /> ۵ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۷۹۳ - آغاز عصر وحشت در فرانسه؛ دوره‌ای از انقلاب فرانسه پس از برقراری جمهوری اول فرانسه<br /> * ۱۹۰۵ - جنگ روسیه و ژاپن با پیروزی ژاپن به پایان رسید.<br /> * ۱۹۴۴ - گروه کشورهای بنلوکس توسط لوکزامبورگ، هلند و بلژیک تأسیس شد.<br /> * ۱۹۵۸ - نخستین دستگاه ضبط تصویر رنگی با نوار مغناطیسی (ویدیو) به بازار آمد، و به تدریج جای فیلم را گرفت.<br /> * ۱۹۶۰ -  لئوپلد سدار سنگور، شاعر، اديب، فيلسوف و سياستمدار معروف آفريقايی و از بنيانگذاران جنبش استقلال سنگال و نویسنده «سوسياليسم آفريقايی» نخستين رئيس‌جمهور سنگال شد.<br /> * ۱۹۷۲ - گروه فلسطینی فتح در جریان یک حمله به دهکده بازی‌های المپیک مونیخ، اعضای تیم اسرائیل را به گروگان گرفت، در این حادثه ۱۱ ورزشکار اسرائیلی، ۵ نفر از گروگانگیرها و ۱ پلیس آلمانی کشته شدند. ۵ و ۶ سپتامبر<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۹۷۳ - ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ریاضی‌دان، ستاره‌شناس، تقویم‌شناس، انسان‌شناس، هندشناس و تاریخ‌نگار بزرگ ایرانی<br /> <br /> * ۱۲۷۶ - (بدیع‌الزمان فروزانفر)، (محمد‌حسین بشرویه‌ای)، ادیب، نویسنده، مترجم، پژوهشگر ادبی و  استاد دانشگاه<br /> ۵ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۶۳۸ - لویی چهاردهم،؛ پادشاه فرانسه که ۷۲ سال و ۱۱۰ روز را بر تخت سلطنت نشست و رکورد طولانی‌ترین سلطنت در تاریخ فرانسه و همچنین تمام تاریخ اروپا را بر جا گذاشت. <br /> <br /> * ۱۷۳۵ - یوهان کریستین باخ، نوازنده ویولن و آهنگساز آلمانی<br /> * ۱۹۰۵ - آرتور کستلر؛ داستان‌نویس، وقایع‌نگار و روزنامه‌نگار از یهودیان مجارستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> *۱۲۲۷ ـ محمدشاه قاجار، سومین پادشاه قاجار<br /> *۱۳۵۳ - سید محمود حسینی شاهرودی، مبتکر راه‌پیمایی پیاده به سوی کربلا<br /> *۱۳۶۰ - [[علی قدوسی|'''علی قدوسی''']]، دادستان کل جمهوری اسلامی<br /> *۱۴۰۴ - هوشمند عقیلی، خواننده<br /> *۱۴۰۵ - جواد مجابی، نویسنده، شاعر، طنزپرداز<br /> ۵ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۵۷ - اگوست کنت، فیلسوف فرانسوی، بنیانگذارِ جامعه‌شناسیِ نوین و دکترین پوزیتیویسم <br /> * ۱۹۰۶ - لودویگ بولتزمان، فیزیک‌دان و فلسفه‌دان اتریشی<br /> * ۱۹۹۷ - مادر ترزا، راهبهٔ کاتولیک آلبانیایی و تأسیس کنندهٔ ماموران امور خیریه در هند<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی نیکوکاری<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B5_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92284 2026-09-05T15:12:58Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>'''۱۵ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۷۰ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۵ روز (در سال عادی) و ۱۹۶ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۳۸۹ - انقراض سلسله‌ی‏ صفاريان<br /> * ۱۲۸۶ - به مناسبت هفتمین روز شهادت عباس آقا تبریزی قاتل اتابک مراسم باشکوهی بر سر مزار او برگزار شد و عده زیادی از مردم تهران در آنجا اجتماع نمودند.<br /> <br /> * ۱۳۴۴ - تأسیس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']] توسط محمد حنیف‌نژاد، '''[[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی اصغر بدیع‌زادگان]]'''<br /> * ۱۳۹۶ - انتخاب [[زهرا مریخی|'''زهرا مریخی''']]، به عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> ۶ سپتامبر<br /> <br /> *<br /> * ۱۹۱۵ - اختراع جنگ افزاری به نام تانک <br /> * ۱۹۶۸ - سوازیلند از بریتانیای کبیر استقلال یافت.<br /> * ۱۹۷۸ - ژان پل سارتر، نویسنده و رئیس کمیته دفاع از زندانیان سیاسی در ایران، و سیمون دوبوار، شخصیت‌های فرهنگی کشور فرانسه، با انتشار بیانیه‌ای در پاریس از شاه ایران خواستند که برود تا خونریزی پایان یابد.<br /> * ۱۹۹۱ - اتحاد جماهیر شوروی استقلال سه کشور منطقه بالتیک، استونی، لاتویا و لیتوانی را به رسمیت شناخت.<br /> * ۱۹۹۱ - با انحلال اتحاد جماهیر شوروی لنینگراد پس از ۶۷ سال به اسم اصلی خود، سن‌پترزبورگ تغییر نام داد.<br /> * ۲۰۰۸ - آصف علی زرداری پس از یک دوره بحران سیاسی به مقام ریاست جمهوری پاکستان رسید.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۶۸۱۱ - عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی‌شاه قاجار<br /> * ۱۳۰۲ - کریم چمن‌آرا، ناشر موسیقی، از بنیانگذاران «مرکز موسیقی بتهوون» است.<br /> * ۱۳۳۹ - تهمینه میلانی، کارگردان و معمار<br /> * ۱۳۴۳ - شاهرخ زمانی، نقاش ساختمانی و عضو هیئت مدیرهٔ کمیته پیگیری برای ایجاد تشکل‌های مستقل کارگری، عضو هیئت بازگشایی سندیکای کارگران ساختمان و نقاشان و زندانی سیاسی<br /> * ۱۳۴۴ - سعید جلیلی، نماینده خامنه‌ای در شورای عالی امنیت ملی از تیر ۱۳۸۷<br /> ۶ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۷۲۹ - موسی مندلسون، فیلسوف و متکلم آلمانی <br /> * ۱۷۵۷ - ژیلبر دو موتیه دو لافایت، (مارکی دو لافایت)؛ سیاست‌مدار و ژنرال فرانسوی که در ۲ انقلاب فرانسه و آمریکا مشارکت فعال داشت. او تاثیر مهمی در آموزش‌ سپاه جرج واشینگتن در انقلاب آمریکا داشت و همچنین ارتباط فرانسه و آمریکا را ممکن کرد و تنها فرماندۀ فرانسوی در نیروی دریایی آمریکا بود.<br /> * ۱۷۶۶ - جان دالتون، شیمی‌دان و فیزیک‌دان بریتانیایی که پیشگام نظریۀ اتمی است و صاحب نخستین مقالات علمی با موضوع کوررنگی<br /> * ۱۸۰۸ - عبدالقادر الجزایری، سیاست‌مدار صوفی و فرماندۀ نظامی الجزایری که جنگی را بر ضد اشغالگران فرانسوی در سال ۱۸۴۳م رهبری نمود. برخی از مردم الجزایر او را قهرمان ملی خود می‌دانند.<br /> * ۱۸۰۹ - برونو باور، فیلسوف و تاریخ‌دان آلمانی، یکی از شاگردان هگل، خِرَدگرای رادیکال در زمینۀ فلسفه، سیاست و نقد انجیل بود.<br /> * ۱۸۶۰ - جین آدامز، جامعه‌شناس و نویسنده آمریکایی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۸۹۲ - ادوارد ویکتور اپلتون، فیزیک‌دان انگلیسی که در سال ۱۹۴۷م به‌خاطر پژوهش‌هایش در مورد فیزیک جَو بالایی، به‌خصوص به‌خاطر کشف لایۀ معروف به‌اپلتون، موفق به‌دریافت جایزۀ فیزیک نوبل گردید.<br /> * ۱۹۰۶ - لوئیس فدریکو للویر، بیوشیمیست آرژانتینی که در سال ۱۹۷۰م برای کشف نوکلئوتیدهای قندی و نقش آن‌ها در بیوسنتزهای کربوهیدارت‌ها موفق به‌دریافت جایزۀ نوبل شیمی شد.<br /> * ۱۹۲۱ - نورمن جوزف وودلند، مهندس مکانیک به همراه برنارد سیلور، مخترع بارکد شناخته می‌شود. اختراع او توانست فرایند خرید و فروش را سرعت ببخشد و موجب صرفه‌جوییِ میلیون‌ها ساعت در زمان خریداران و فروشندگان شود.<br /> * ۱۹۴۳ - راجر جرج واترز؛ خواننده، ترانه‌سرا، نوازندۀ گیتار بیس و آهنگ‌ساز انگلیسی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۸۹ - علیرضا عضدالمُلک، نایب‌السلطنه، سیاستمدار بزرگ خاندان قاجار<br /> * ۱۳۸۵ - [[ولی‌الله فیض مهدوی|'''ولی‌الله فیض مهدوی،''']] از اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران و یکی از زندانیان سیاسی در نظام جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۹۶ - لطفی‌علی‌ عسکرزاده، (مشهور به لطفی‌زاده یا لطفی ع. زاده)، ریاضی‌دان، دانشمند کامپیوتر، مهندس برق و استاد علوم رایانه در دانشگاه کالیفرنیا و برکلی، مبدع نظریه منطق فازی و شاخه‌های متنوع آن و عکاس آماتور<br /> * ۱۳۹۷ - لیلی آهی، معروف به لیلا اَیمَن، نویسنده، مترجم، موسس شورای کتاب کودک<br /> ۶ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۵۶۶ - سلیمان قانونی، امپراتور عثمانی <br /> * ۱۹۶۶ - ترور هندریک فرورد، نخست‌وزير آفريقای جنوبی در پارلمان اين کشور <br /> * ۱۹۷۸ - آدولف داسلر، طراح کفش و کارآفرین آلمانی که در سال ۱۹۲۴م شرکت آدیداس را با مشارکت برادر بزرگ‌ترش، رودولف داسلر، تأسیس کرد. این شرکت در ابتدا تحت نام کارخانۀ کفش برادران داسلر فعالیت خود را آغاز کرد.<br /> * ۱۹۹۸ - آکیرا کوروساوا، کارگردان، تهیه‌کننده و فیلمنامه‌نویس ژاپنی<br /> * ۲۰۰۷ - لوچیانو پاواروتی، از خواننده‌های تنور بسیار مشهور اپرا<br /> * ۲۰۱۹ - رابرت موگابه، سیاست‌مدار دیکتاتور و رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر زیمبابوه که از نظر ایدئولوژیک، یک ملی‌گرای آفریقایی و یک سوسیالیست بود.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * تأسيس [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']]<br /> <br /> *روز کتاب خواندن<br /> {{شهریور}}<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B4_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92233 2026-09-04T08:54:41Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۱۴ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۹ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۶ روز (در سال عادی) و ۱۹۷ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۵ - انتشار اسناد حاکمیت ایران بر بحرین از سوی دولت تهران<br /> * ۱۳۶۰ - کشته شدن آخوند &quot;[[علی قدوسی|'''علی قدوسی''']]&quot; دادستان كل جمهوری اسلامی در ایران<br /> ۵ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۷۹۳ - آغاز عصر وحشت در فرانسه؛ دوره‌ای از انقلاب فرانسه پس از برقراری جمهوری اول فرانسه<br /> * ۱۹۰۵ - جنگ روسیه و ژاپن با پیروزی ژاپن به پایان رسید.<br /> * ۱۹۴۴ - گروه کشورهای بنلوکس توسط لوکزامبورگ، هلند و بلژیک تأسیس شد.<br /> * ۱۹۵۸ - نخستین دستگاه ضبط تصویر رنگی با نوار مغناطیسی (ویدیو) به بازار آمد، و به تدریج جای فیلم را گرفت.<br /> * ۱۹۶۰ -  لئوپلد سدار سنگور، شاعر، اديب، فيلسوف و سياستمدار معروف آفريقايی و از بنيانگذاران جنبش استقلال سنگال و نویسنده «سوسياليسم آفريقايی» نخستين رئيس‌جمهور سنگال شد.<br /> * ۱۹۷۲ - گروه فلسطینی فتح در جریان یک حمله به دهکده بازی‌های المپیک مونیخ، اعضای تیم اسرائیل را به گروگان گرفت، در این حادثه ۱۱ ورزشکار اسرائیلی، ۵ نفر از گروگانگیرها و ۱ پلیس آلمانی کشته شدند. ۵ و ۶ سپتامبر<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۹۷۳ - ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ریاضی‌دان، ستاره‌شناس، تقویم‌شناس، انسان‌شناس، هندشناس و تاریخ‌نگار بزرگ ایرانی<br /> <br /> * ۱۲۷۶ - (بدیع‌الزمان فروزانفر)، (محمد‌حسین بشرویه‌ای)، ادیب، نویسنده، مترجم، پژوهشگر ادبی و  استاد دانشگاه<br /> ۵ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۶۳۸ - لویی چهاردهم،؛ پادشاه فرانسه که ۷۲ سال و ۱۱۰ روز را بر تخت سلطنت نشست و رکورد طولانی‌ترین سلطنت در تاریخ فرانسه و همچنین تمام تاریخ اروپا را بر جا گذاشت. <br /> <br /> * ۱۷۳۵ - یوهان کریستین باخ، نوازنده ویولن و آهنگساز آلمانی<br /> * ۱۹۰۵ - آرتور کستلر؛ داستان‌نویس، وقایع‌نگار و روزنامه‌نگار از یهودیان مجارستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> *۱۲۲۷ ـ محمدشاه قاجار، سومین پادشاه قاجار<br /> *۱۳۵۳ - سید محمود حسینی شاهرودی، مبتکر راه‌پیمایی پیاده به سوی کربلا<br /> *۱۳۶۰ - [[علی قدوسی|'''علی قدوسی''']]، دادستان کل جمهوری اسلامی<br /> *۱۴۰۴ - هوشمند عقیلی، خواننده<br /> ۵ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۵۷ - اگوست کنت، فیلسوف فرانسوی، بنیانگذارِ جامعه‌شناسیِ نوین و دکترین پوزیتیویسم <br /> * ۱۹۰۶ - لودویگ بولتزمان، فیزیک‌دان و فلسفه‌دان اتریشی<br /> * ۱۹۹۷ - مادر ترزا، راهبهٔ کاتولیک آلبانیایی و تأسیس کنندهٔ ماموران امور خیریه در هند<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی نیکوکاری<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B3_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92226 2026-09-03T07:12:04Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>'''۱۳ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۸ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۷ روز (در سال عادی) و ۱۹۸ روز (در سال کبیسه) مانده. <br /> {{شهریور}}<br /> <br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۹ - تجمع بیش از دویست‌هزار تن از طرفداران [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر مصدق''']] در میدان جلالیه (پارک لاله فعلی) تهران برای نخستین‌بار پس از [[کودتای ۲۸ مرداد|'''کودتای ۲۸ مرداد''']]<br /> * ۱۳۵۸ - رانده شدن کردهای مبارز توسط جمهوری اسلامی ایران از مهاباد <br /> ۴ سپتامبر<br /> <br /> * ۴۷۶ - پس از برکناری رومولوس آگوستوس، امپراتوری روم غربی از بین رفت و پادشاهی ایتالیا جایگزین آن گردید.<br /> <br /> * ۱۷۸۱ - لس‌آنجلس که بعدها دومین شهر پر جمعیت آمریکا شد، با استقرار ۴۴ مهاجر اسپانیایی کنار یک روستای سرخپوستی تاسیس شد.<br /> * ۱۸۷۰ - ناپلئون سوم که ابتدا به‌عنوان رئیس‌جمهور و سپس امپراتور، بر کشور فرانسه حاکم شد، از سلطنت خلع گردید و جمهوری سوم فرانسه برقرار شد.<br /> * ۱۹۹۸ - وب‌گاه گوگل، توسط چند دانشجوی دانشگاه استنفورد در کالیفرنیا تأسیس شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۳۵۲ - ابوریحان بیرونی، دانشمند، ریاضیدان و ستاره‌شناس<br /> * ۱۲۸۱ - (تقی ارانی) - سیاست‌مدار، نویسنده، پزشک، استاد دانشگاه، شیمیدان، از گروه ۵۳ نفر که بین روزهای ۱۰ تا ۱۴ بهمن ۱۳۱۸ به علت خوراندن سم به دست ماموران شاه یا بیماری تیفوس درگذشت.<br /> * ۱۳۰۰ - محمدعلی مولوی، متخصص ژنتیک، استاد دانشگاه و نویسنده، پدر علم ژنتیک ایران لقب گرفت.<br /> * ۱۳۰۵ - احمد مهدوی دامغانی، نویسنده، پژوهشگر، متخصص در ادبیات عرب<br /> <br /> * ۱۳۲۸ - کارو لوکاس قوکاسیان، دانشمند ایرانی ارمنی‌تبار در رشته مهندسی کنترل و پدر علم رباتیک ایران<br /> ۴ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۷۶۸ - فرانسوا رنه دو شاتوبریان، نویسنده، شاعر و از پایه‌گذاران جنبش رمانتیسم، فرانسوی <br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۵۵ - محسن هشترودی، ریاضی‌دان، فیلسوف و شاعرِ ایرانی <br /> ۴ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۶۳ - روبر شومان، ۲ بار نخست‌وزیر فرانسه و از بنیان‌گذاران اتحادیۀ اروپا و شورای اروپا و ناتو بود.<br /> * ۱۹۶۵ - آلبرت شوایتزر، پزشک آلمانی متکلم و مبلغ، برندهٔ جایزهٔ ادبی گوته، برنده جایزه نوبل، از برگزیده‌ترین چهره‌های انسان‌دوست جهان است. <br /> * ۱۹۸۹ - ژرژ سیمنون ، نویسنده بلژیکی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی تکواندو<br /> * روز تعاون<br /> * روز مردم‌شناسی<br /> *<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%E2%80%8C%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=92224 2026-09-03T05:48:07Z

<p>Safa: /* خط مشی رئیس‌علی دلواری */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =رئیس‌علی دلواری<br /> | نام = <br /> | تصویر =رئیس‌علی دلواری ۱.JPG<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر =رئیس‌علی دلواری<br /> | زادروز = ۱۲۶۱<br /> | زادگاه =دلوار از توابع بوشهر<br /> | تاریخ مرگ = ۱۲ شهریور ۱۲۹۴<br /> | مکان مرگ =بوشهر<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> &lt;!-- عرض جغرافیایی به درجه دقیقه و ثانیه و جهت پیش‌فرض شمال--&gt;<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> &lt;!-- طول جغرافیایی به درجه دقیقه و ثانیه و جهت پیش‌فرض غرب--&gt;<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | محل زندگی =<br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =ایرانی<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =مبارز دوران مشروطه و ضداستعماری<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای =مردم ایران و مبارزان<br /> | نقش‌های برجسته =فرمانده‌ی مقاومت مردم جنوب<br /> | سبک =مبارزه‌ی مسلحانه<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =دلوار<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =انقلاب مشروطه ایران و جنبش مقاومت مردم جنوب<br /> | مخالفان =محمدعلی شاه و اشغالگران انگلیسی<br /> | هیئت =<br /> | دین =اسلام<br /> | مذهب =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''رئیس‌علی دلواری'''، (زاده‌ی ۱۲۶۱، دلوار از توابع بوشهر – درگذشته ۱۲ شهریور ۱۲۹۴، بوشهر) از مبارزان و فرماندهان پیش‌گام مقاومت مردم جنوب بود. رئیس‌علی دلواری دوران کودکی خود را در زادگاهش دلوار، با فرا گرفتن فنون نظامی و رزمی، اسب سواری، تیراندازی و آموختن قرآن مجید و اشعار '''[[حافظ]]''' و '''[[سعدی]]''' و ادبیات فارسی سپری کرد. وی با آغاز [[انقلاب مشروطه]] در سال ۱۲۸۵، در حالی‌که ۲۴ سال داشت؛ از جمله پیش‌گامان و پیش‌تازان مشروطه‌خواه در جنوب ایران بود. <br /> <br /> نهضت تنگستان و قیام مردمی جنوب ایران به پیش‌گامی رئیس‌علی دلواری، از جمله مقاومت‌های ضداستعماری در تاریخ ایران است که بر دو پایه‌ی دینی و ملّی استوار است. با کودتای ضدانقلابی لیاخوف روسی علیه مشروطه‌خواهان در سال ۱۲۸۷، و استقرار حکومت دیکتاتوری محمدعلی شاه قاجار، کانون مقاومت علیه استبداد صغیر در بوشهر تشکیل شد. رئیس‌علی دلواری و هم‌رزمان وی از تنگستان و دشتی، در یک یورش ناگهانی، بوشهر را از عناصر وابسته به دربار پاک‌سازی کرده و اداره‌ی امورگمرک و انتظامات را به‌عهده گرفتند. <br /> <br /> در آستانه‌ی جنگ جهانی اول نیروهای انگلیسی با ترفند حفظ نظم و امنیت، شروع به اشغال تدریجی جنوب ایران نمودند. رئیس‌علی آن را نقض آشکار حق حاکمیت ملی و استقلال ایران می‌دانست. از این‌رو مبارزین تنگستانی و دشتی، با فرماندهی رئیس‌علی دلواری به نیروهای انگلیس در بوشهر تهاجم کردند. رئیس‌علی در شبیخون‌های شبانه، ضربات و تلفات مؤثری بر قوای انگلیس وارد آورد. <br /> <br /> رئیس‌علی دلواری در تمامی نبردهایش با نیروهای انگلیسی، با ایمان دینی و اراده‌ی قلبی و با هوش نظامی و تجارب پارتیزانی خود، توانست موفقیت‌های چشم‌گیری را به دست آورد؛ و خود را در صدر نگرانی و نوک پیکان حمله‌ی دشمن قرار دهد. سرانجام در گیرو دار طرح حمله و آزادسازی بوشهر در دوازدهم شهریور ۱۲۹۴، هنگامی که رئیس‌علی در محلی به نام '' تنگگ صفر'' قصد شبیخون به قوای انگلیس را داشت؛ به هنگام وضو گرفتن از پشت مورد هدف گلوله یکی از همراهان خائنش قرار گرفت و در دم جان باخت. <br /> <br /> رئیس‌علی دلواری هنگام شهادت حدود ۳۴ سال داشت. از او یک کودک خردسال به نام بهادر بر جا ماند. نوه‌ی او به نام ''گل‌اندام در سن ۸۰ سالگی در سال ۱۳۹۴ درگذشت''. مزار رئیس‌علی دلواری در قبرستان وادی‌السلام در نجف اشرف قرار دارد. خانه‌ی رئیس‌علی اکنون تبدیل به موزه شده است. <br /> <br /> == شهر دلوار ==<br /> شهر دلوار بندر کوچکی است در ۵۰ کیلومتری بوشهر که مرکز یکی از بخش‌های ساحلی شهرستان تنگستان است. واژه‌ی دلوار به معنای ''دلاور'' است که گاه ''دلبار'' هم گفته می‌شود. شغل مردم دلوار اغلب ماهی‌گیری و سفر به شیخ نشین‌ها است. موقعیت دلوار بگونه‌ای است که کشتی‌های بزرگ می‌توانند در ساحل آن پهلو بگیرند و به همین لحاظ در مقاطعی از تاریخ ایران نامی از آن ذکر شده است. بندر دلوار که جمعیت آن حدود ۷۰۰ نفر بوده است، بزرگترین نقش را در دفاع از خاک ایران در سال ۱۲۹۳، در برابر حمله‌ی دوم نیروهای انگلیس داشته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.dana.ir/news/1185150.html/%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA رئیس‌علی دلواری از تولد تا شهادت - پایگاه اطلاع‌رسانی دانا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> تنگستان نیز منطقه‌ای کوهستانی در جنوب شرقی بوشهر است که از جنوب دشتستان بوشهر تا ساحل دریا امتداد دارد. شهرستان تنگستان شامل تنگستان شمالی با مرکزیت ''اهرم'' و تنگستان ساحلی با مرکزیت ''دلوار'' است.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://tarikhirani.ir/fa/calendar/282/%DB%B1%DB%B2-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B2%DB%B9%DB%B4-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF ۱۲ شهریور ۱۲۹۴، رئیس‌علی دلواری کشته شد - سایت تاریخ ایرانی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> جنوب ایران پیشینه‌ای ۵۰۰ ساله در مبارزات ضداستعماری دارد؛ به‌طوری‌که برخی از نویسندگان معاصر به تنگستان لقب ''دژ مبارزه با استعمار'' داده‌اند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> بوشهر نیز از بنادر بزرگ و مهم ایران است که نزدیک به ۱۰۰ سال است، به‌عنوان مرکز بنادر جنوب کشور شناخته می‌شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://gozarestan.ir/show.php?id=1434 شهادت رئیس‌علی دلواری - سایت گذرستان]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == کودکی و جوانی رئیس‌علی دلواری ==<br /> [[پرونده:دلواری2.JPG|بندانگشتی|رئیس‌علی دلواری]]<br /> رئیس‌علی دلواری، در سال ۱۲۶۱ ه‍. ش، در دهستان دلوار (شهر فعلی دلوار) از توابع بوشهر به دنیا آمد. نام پدر رئیس‌علی زایرمحمد بود که پس از جان باختن رئیس‌علی، ملقّب به معین‌الاسلام شد. نام مادر رئیس‌علی شهین بود.<br /> <br /> در مورد نسب و ریشه خانوادگی رئیس‌علی اطلاعات دقیقی در دست نیست. اما گروهی، خانواده‌ی او را اصالتاً از مهاجرین نورآباد لرستان و عده‌ای دیگر از نورآباد ممسنی و افرادی نیز از کهگیلویه و بویراحمد می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[http://toolbarday.blogfa.com/post/2 زندگینامه سردار بزرگ جنوب، شهید رئیس‌علی دلواری - تل بردی دلوار]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> عنوان رئیس در نام او مُعرف مقام اوست که درجه‌ای پایین‌تر از خان دارد. رئیس‌علی هم‌چون دیگر کودکان آن زمان، فقط به مکتب‌خانه رفته بود و سواد زیادی نداشت. در سال‌های زندگی رئیس‌علی دلواری، که هم‌زمان با دوران قاجار بود، تمامیت ارضی کشور از هر سو مورد تعرض قرار می‌گرفت؛ و اقتدار سیاسی و نظامی کشور رو به افول بود. قرارداد ۱۹۰۷، که ایران را بین انگلیس و روسیه تقسیم می‌کرد در زمان حیات رئیس‌علی منعقد شده بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://virgool.io/@omidrajabi/no15-zu1iylvmnmra دلاوری از دلوار - سایت ویرگول]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> رئیس‌علی دلواری دوران کودکی خود را در زادگاهش دلوار، با فرا گرفتن فنون نظامی و رزمی، اسب سواری، تیراندازی و آموختن قرآن مجید و اشعار [[حافظ]] و [[سعدی]] و ادبیات فارسی سپری کرد. از همان دوران کودکی در بین هم‌سالانش از ویژگی‌های خاصی برخوردار بود.<br /> <br /> اراده قوی رئیس‌علی در دفاع از محرومان جامعه و حفاظت از مرزهای وطن و ایمان مذهبی از همان کودکی در سرشت او بود؛ و بعدها این ویژگی‌ها از او مردی مجاهد و مبارزی آشتی‌ناپذیر ساخت. رئیس‌علی دلواری در تیراندازی مهارت فوق‌العاده‌ای کسب کرد که در تنگستان و آن منطقه کمتر کسی به مهارت او می‌رسید. با آغاز انقلاب مشروطه در سال ۱۲۸۵، در حالی‌که ۲۴ سال داشت؛ از جمله پیش‌گامان و پیش‌تازان مشروطه‌خواه در جنوب ایران بود. او از جمله معدود رهبران تنگستان بود که به مشروطیت ایمان داشت.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> == رئیس‌علی در انقلاب مشروطه ==<br /> با کودتای ضدانقلابی لیاخوف روسی علیه مشروطه‌خواهان در سال ۱۲۸۷، و استقرار حکومت دیکتاتوری محمدعلی شاه قاجار، کانون مقاومت علیه استبداد صغیر در بوشهر تشکیل شد که رئیس‌علی دلواری و هم‌رزمان وی از تنگستان و دشتی، در یک یورش ناگهانی، بوشهر را از عناصر وابسته به دربار پاک‌سازی کرده و اداره‌ی امورگمرک و انتظامات را به‌عهده گرفت. <br /> <br /> این امر برای دولت انگلیس سخت بود؛ و آنان برای تضعیف مشروطه‌خواهان و سلطه بر منافع اقتصادی جنوب ایران، شروع به سرکوب عناصر مبارز و انقلابی کردند. اما رئیس‌علی از عقاید خود دست برنداشت و فعالیت وسیع و گسترده‌ای علیه منافع انگلیسی‌ها در جنوب ایران آغاز کرد؛ و اقتصاد بازرگانی انگلیس را در بوشهر مختل کرد و به خطر انداخت.<br /> <br /> قوای انگلیسی‌ها برای سرکوب رئیس‌علی ''احمدخان دریا بیگی،'' حاکم دست‌نشانده‌ی بوشهر را تحریک کردند تا به دلوار حمله کند. احمدخان با پشتوانه و حمایت انگلیسی‌ها چندبار به تنگستان و حوالی دلوار حمله کرد که این حملات با مقاومت رئیس‌علی و یاران و هم‌رزمانش دفع شد. احمدخان چند بار به دیدار رئیس‌علی رفته بود و به او پیشنهاد داده بود که هرچقدر پول بخواهد به وی میدهیم؛ به‌ شرطی که دست از جنگ بردارد. رئیس‌علی هم در جواب به احمد خان گفت: ''برو به اربابات بگو ایرانی غیرت دارد و غیرت قیمت ندارد''.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> [[پرونده:دلیران تنگستان.JPG|بندانگشتی|دلیران تنگستان]]<br /> در دوران انقلاب مشروطه، پس از آن‌که محمدعلی شاه، مجلس را به توپ بست و استبداد صغیر آغاز شد؛ در جنوب کشور هم‌زمان با بسیاری مناطق دیگر صداهای مشروطه‌خواهی و مبارزه با استبداد بلندتر شنیده می‌شد. نقش رئیس‌علی دلواری در این برهه‌ی تاریخی برجسته و چشم‌گیر است. محمدحسین رکن‌زاده‌ی آدمیت، در کتاب ''فارس و جنگ بین‌الملل'' در رابطه با نقش رئیس‌علی دلواری در دوره‌ی مشروطیت می‌نویسد:<br /> <br /> «پس از آن‌که با تحریک و تهییج میرزا علی کازرونی و پیشوایی سید مرتضی مجتهد اهرمی، مردم بوشهر از پرداخت مالیات به دولت خودداری می‌کنند؛ کازرونی از رئیس‌علی درخواست می‌کند برای تصرف بوشهر به این شهر برود. رئیس‌علی هم به همراه صد نفر تفنگ‌دار به بوشهر رهسپار می‌شود و گمرک و سایر ادارات دولتی را تصرف می‌کند؛ این مراکز برای چند ماه به دست مشروطه‌خواهان و آزادی‌طلبان می‌افتد. <br /> <br /> اداره‌ی بخش مالی گمرک به رئیس‌علی واگذار می‌شود و در این دوره‌ی کوتاه با امانت‌داری او، هیچ‌گونه دخل و تصرفی در اموال اتفاق نمی‌افتد و مورد دستبرد نیز قرار نمی‌گیرد. با هجوم انگلیسی‌ها دوره‌ی اشغال بوشهر توسط مشروطه‌خواهان به پایان می‌رسد، رئیس‌علی توسط انگلیسی‌ها از بوشهر اخراج می‌شود و تعدادی از مبارزان پیشتاز نیز تبعید می‌شوند. البته در روایتی دیگر رئیس‌علی به خواست خود برای وادارکردن مردم به عدم پرداخت مالیات و تصرف مراکز دولتی وارد صحنه می‌شود و با دیگر مبارزان همراه می‌گردد.»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> == خط مشی رئیس‌علی دلواری ==<br /> از نظراعتقادی و بُعد مذهبی، به لحاظ واکنش علمای دینی و مراجع تقلید در نجف اشرف، که در آن زمان کانون حوزه‌های علمیّه شناخته می‌شد، مقابله با اجانب و اشغال‌گران به‌منزله‌ی جهاد در راه دین و دفاع از حریم مسلمین تلّقی می‌شد؛ و به‌صراحت حکم جهاد صادر گردید. این امر، مردم خطّه‌ی جنوب را که هم تقیّد دینی داشتند و هم درحوزه‌ی جغرافیایی خلیج فارس، با عراق به منزله‌ی بخشی از بلاد مسلمین و وابسته به دارالخلافه اسلامی دارای ارتباطات منطقه‌ای بودند و از همه مهم‌تر این‌که منطقه‌ی زندگی خود را در اِشغال بیگانه می‌دیدند، <br /> <br /> پیروی از حکم جهاد واجب شمرده می‌شد؛ بنابراین، خط مشی رئیس‌علی در ارتباط با این حرکت، بیش از هرچیز بر مبنای احکام دینی شکل گرفته بود. احمد دلواری، خواهرزاده‌ی رئیس‌علی می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«هدف و انگیزه شهید رئیس‌علی دلواری انگیزه‌ای مذهبی و مکتبی بوده و هر انسان پایبند به مذهب و مکتب اعتقادی خود، دارای هدفی است که ریشه آن در فطرت ذات وجودی او تبیین شده و به فرمایش رسول اکرم (ص) که می‌فرماید ''حب الوطن من الایمان،'' یعنی دوست داشتن وطن از نشانه‌های ایمان است و هر انسان آزاده و صاحب عقل و بصیرت با چنین هدفی زندگی می‌کند و اگر با چنین اعتقاداتی جان خود را نثار کند به هدف اصلی یعنی ایمان و اخلاق و عمل صالح دست پیدا کرده و به سعادت دنیا و آخرت رسیده و با ایمان و تقوای الهی خود را بیمه کرده که هدف از خلقت خداوند نیز همین است. <br /> <br /> انسان در این راه پر خطر اول بر خدای خود توکل می‌کند و در مرحله نخست خدا را پشتیبان و حامی خود قرار می‌دهد و بعد با انسان‌هایی که چون او فکر و ذکرشان با این اعتقادات خو گرفته است جان خود را در طبق اخلاص می‌گذارند. شهید رئیس‌علی نیز از روحانیت آن روز چون شیخ محمد حسین برازجانی و دیگر علماء زمان خود که از بردن نام آن‌ها به علت اطاله کلام بسنده می‌کنم، و دیگر هم‌رزمان شجاع، نترس و بی باک خود چون خالوحسین و سایر مبارزین و متدینین دشتی، دشتستان و تنگستان که در حمایت، غیرت و مردانگی و وحدت و یک‌پارچه نقش اساسی و بنیادی داشته و دارند، این نهضت را به پیروزی رساندند؛ و این قیام جنوب هم‌چون قیام خونین سرور و سالار شهیدان حسین‌بن علی (ع) تا پایان روزگار بر تارک تاریخ، خصوصاً تاریخ ایران می‌درخشد.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === مبارزه و عشق به وطن ===<br /> روح استقلال‌طلبی و عشق به میهن و غیرت و همت رئیس‌علی دلواری از وی شخصیتی ساخته بود که آوازه جان‌بازی و فداکاریش در سراسر ایران طنین افکند. رئیس‌علی نبرد علیه نیروهای اشغال‌گر را وظیفه ملی و مذهبی خود می‌دانست و فعالیت‌های ضد انگلیسی او از این اعتقاد مایه می‌گرفت و تقویت می‌شد. <br /> <br /> رئیس‌علی مصمم بود که خود را فدای استقلال و تمامیت ارضی وطن کند. مقامات انگلیسی که اغلب با توطئه و نیرنگ و پرداخت رشوه و زر و سیم، بر حریف چیره می‌شدند، پس از طرح اشغال بوشهر و پیشروی به سوی شیراز به‌منظور تطمیع رئیس‌علی دلواری، دو نفر از متابعان ''حیدرخان حیات‌داودی'' را به دلوار فرستادند تا به خیال خود موافقت او را مبنی بر پیاده شدن نیروهای انگلیس در کرانه خلیج فارس و حرکت به سوی شیراز جلب کنند. نمایندگان حیدرخان حین ملاقات با رئیس‌علی یادآور می‌شوند که اگر او از قیام علیه نیروهای اشغال‌گر صرف نظر کند، مقامات انگلیسی ۴۰ هزارپوند به او خواهند پرداخت. رئیس‌علی دلواری با صراحت و شجاعت تمام می گوید: &lt;blockquote&gt;«چه‌گونه می‌توانم بی‌طرفی اختیار کنم در حالی که استقلال ایران در معرض خطر جدی قرار گرفته است؟.»&lt;/blockquote&gt;پس از برگشتن نمایندگان حیدرخان که تیرشان به هدف نخورده بود، نامه‌ی تهدیدآمیز از طرف مقامات انگلیسی به رئیس‌علی نوشتند، مبنی بر این که: اگر برضد دولت انگلستان قیام کنید، اقدام به جنگ می‌کنیم؛ و در این صورت خانه‌هایتان ویران و نخل هایتان را قطع خواهیم کرد. رئیس‌علی در جواب مقامات انگلیسی می نویسد:&lt;blockquote&gt;«خانه‌ی ما کوه است و انهدام و تخریب آن‌ها خارج از حیطه‌ی قدرت و امکان امپراطوری بریتانیای کبیر است. بدیهی است که درصورت اقدام آن دولت به جنگ با ما، تا آخرین حد امکان مقاومت خواهیم کرد.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === رفتار رئیس‌علی با اسیران ===<br /> در توصیف شخصیت رئیس‌علی دلواری چند ویژگی بارز به چشم می‌خورد: وطن‌دوستی، صداقت، سرشت پاک و فداکاری. در توصیف رفتار و اخلاق رئیس‌علی نقل شده است که وقتی هم‌رزمان او سربازان هندی انگلیس را به اسارت می‌گرفتند؛ و با آن‌ها با خشونت رفتار می‌کردند، رئیس‌علی می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«این‌ها خود اسیر استبداد انگلیس هستند و از سر ناچاری و به‌زور تن به سربازی انگلیس داده‌اند، نباید با آن‌ها به قهر رفتار کرد.»&lt;/blockquote&gt;رئیس‌علی دلواری در تصمیم‌گیری‌ها استقلال داشت و مطابق مکاتبات موجود در برهه‌هایی که ''واسموس'' (نماینده آلمان) سعی در تغییر نظر او داشت، فقط براساس دریافت خود از شرایط موجود عمل می‌کرد؛ و نظرات واسموس را دخالت نمی‌داد. رئیس‌علی دلواری در مهارت‌های نظامی تسلط داشت؛ و از پیشتازان جنگ چریکی در جنوب به‌شمار می‌رفت.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> بزرگان و هم سن و سالان رئیس‌علی دلواری تعریف کرده‌اند که او از ایمان و اخلاص بالایی برخوردار بود؛ و حتی با دشمنان و اُسرا نیز جوان‌مردانه رفتار می کرد؛ و به‌نقل از یکی از افسران اسیر می‌گویند که او گفته است: در این مدتی که سرتاسر خلیج فارس را گشته‌ام و با ایرانیان نیز حشر و نشر داشته‌ام، آن‌چه برداشت کرده‌ام آن است که ایرانیان مردمانی نجیب، مهمان نواز و با عاطفه و احساس هستند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> == جنگ جهانی اول ==<br /> انگلیسی‌ها که پیش از مشروطه نیز سابقه‌ی اشغال جنوب ایران را داشتند، بار دیگر در سال ۱۲۹۲، یک سال پیش از جنگ جهانی اول، به قصد اشغال بوشهر وارد ساحل تنگستان شدند. علی‌مراد فراش‌بندی در کتاب (گوشه‌ای از تاریخ انقلاب مسلحانه مردم مبارز تنگستان، دشتی و دشتستان علیه استعمار) در این‌باره می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«پس از آن‌که رئیس‌علی درخواست ژنرال کاکس، نماینده‌ی انگلیس را مبنی بر تحویل چند شهروند تنگستان رد می‌کند و در پاسخ به نماینده‌ی انگلیس می‌گوید اگر اقدام به جنگ کنید مقابله به مثل خواهد شد، چند هزار نفر از قشون انگلیس به وسیله‌ی ناو جنگی در ساحل تنگستان توقف می‌کنند. جنگ سختی بین نیروهای انگلیسی و مبارزان تنگستانی شکل می‌گیرد؛ اما با مقاومت تنگستانی‌ها، انگلیسی‌ها حتی نمی‌توانند نیروهای خود را پیاده کنند و به مدت یک ماه در ساحل می‌مانند و در نهایت پس از دادن تلفات فراوان مجبور به ترک ساحل تنگستان می‌شوند.»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;در آستانه‌ی جنگ جهانی اول نیروهای انگلیسی با ترفند حفظ نظم و امنیت، شروع به اشغال تدریجی جنوب ایران نمودند. این تجاوزات برای رئیس‌علی دلواری قابل تحمل نبود و آن را نقض آشکار حق حاکمیت ملی و استقلال ایران می دانست.<br /> <br /> سرانجام مبارزین تنگستانی و دشتی، با فرماندهی رئیس‌علی دلواری به نیروهای انگلیس در بوشهر تهاجم کردند. رئیس‌علی در شبیخون‌های شبانه، ضربات و تلفات مؤثری بر قوای انگلیس وارد آورد. رئیس‌علی دلواری در یکی از این یورش‌ها دو نفر از افسران بلندپایه انگلیسی به همراه چند سرباز هندی را به هلاکت رساند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> این پیروزی دلیران تنگستان و اقدام رئیس‌علی، بیش از آن‌که اهمیت نظامی داشته باشد، اهمیت سیاسی روانی داشت. این اقدام رئیس‌علی دلواری برای دولت انگلیس قابل تحمل نبود؛ و باعث شد سرفرماندهی نیروهای انگلیسی در شرق، نیروهای آماده اعزام به بغداد را که تعدادشان ۲ هزار نفر بود، جهت مقابله و حمله به پایگاه رئیس‌علی در روستای دلوار، به بوشهر فراخواند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> در ماه رمضان قوای انگلیس شبانه بوشهر را با ۴ ناو جنگی و صدها نفر سرباز به اشغال خود در آوردند. پس از چند روز از اشغال بوشهر، نیروی دریایی انگلیس برای دست‌گیری و از بین بردن رئیس‌علی و قوای او، با چندین فروند ناو جنگی و صدها نفر سرباز هندی و انگلیسی به ساحل حمله کردند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> رئیس‌علی که از پیش نسبت به حمله نیروهای بریتانیا به دلوار خبردار شده بود؛ بلافاصله اقدام به خروج زنان و کودکان از دلوار و پناه دادن آنان در کوه‌های اطراف دلوار کرد. نیروهای انگلیس وقتی که وارد دلوار شدند، دیدند که روستا خالی از سکنه است. آن‌ها با عصبانیت شروع به گلوله‌باران خانه‌های مسکونی و قطع درختان خرما کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> رئیس‌علی شب‌هنگام با حدود ۴۰۰ نفر تفنگچی به قوای متجاوزین انگلیس شبیخون زدند. در این شبیخون تعدادی از سربازان انگلسیی و هندی به هلاکت رسیدند و ده‌ها نفر دیگر نیز مجروح شدند. شکست قوای بریتانیا در دلوار یکی از نکات برجسته‌ی تاریخ جنگ جهانی اول در جنوب ایران به‌شمار می‌رود. پس از جنگ دلوار، رئیس‌علی به یورش‌های شبانه‌ی خود به بوشهر و پادگان انگلیسی‌ها ادامه داد؛ و طرح حمله سراسری به بوشهر و آزادسازی آن را پی ریخت.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> === حمله‌ی قشون انگلیس به بوشهر ===<br /> [[پرونده:اشغال بوشهر.JPG|بندانگشتی|تصویری از اشغال بوشهر توسط قوای انگلیس]]<br /> پس از اشغال بوشهر در رمضان سال ۱۲۹۴، قوای انگلیس قصد تصرف دلوار را کردند. پیش از آن، چند بار نیروهای انگلیسی به دلوار حمله کرده و هر بار طعم تلخ شکست را چشیده بودند. رئیس‌علی دلواری همراه با یاران مبارز خود، علیه اشغال‌گران وارد نبرد شده و نیروهای متجاوز را که نزدیک به ۵ هزار نفر بودند، تار و مار کردند. <br /> <br /> قیام مردم تنگستان روی هم ۷ سال به طول کشید و در این مدت، دلیران تنگستان، دو هدف عمده را دنبال می‌کردند: نخست، پاسداری از بوشه، دشتستان و تنگستان به‌عنوان منطقه سکونت خود؛ و دوم، جلوگیری از نفوذ نیروهای بی‌گانه به درون سرزمین ایران و دفاع از استقلال وطن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === آماده نبودن شرایط عینی جامعه ===<br /> نهضت تنگستان و قیام مردمی جنوب ایران به پیشگامی رئیس‌علی دلواری، از جمله مقاومت‌های ضداستعماری در تاریخ ایران است که بر دوپایه‌ی دینی و ملّی استوار است. آنچه در اسناد تاریخی دیده می‌شود برجستگی وجه اعتقادی آن است، چون‌که جهت‌گیری سیاست دولت وقت، به‌عنوان منشأ اقتدار ملی، بر اصل بی‌طرفی بنا شده بود؛ و نه تنها در طول مبارزه کمک و یاری در راه پیروزی قیام ننمود، بلکه در بسیاری مواقع براساس همان اصل، رودرروی مبارزان و هم‌جهت با دشمنان قرارداشت. <br /> <br /> از طرفی در منطقه نیز، همیاری و اتحاد سران قبایل وجود نداشت تا جبهه‌ی واحد و متحدی در برابر دشمن ایجاد شود، بلکه مقابله‌ی طیف هواداران حاکمیت و همسو با منافع انگلیس، در برابر سران مبارزین و مجاهدین، عرصه را نیز برآنان تنگ می‌نمود. براین اساس به‌لحاظ سیاسی، اجتماعی و نظامی، زمینه‌ی قیام (شرایط عینی جامعه) فراهم نبود؛ و به‌همین دلایل، این قیام نتوانست جنبه‌ی ملّی و سراسری به خود گیرد. احمد دلواری، خواهرزاده‌ی رئیس‌علی در رابطه با شرایط آن‌زمان می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«در آن زمان اقتدار از حکومت مرکزی سلب شده بود؛ و راه‌های ارتباطی در زمین و دریا در اختیار سربازان چکمه‌پوش و اشغال‌گر انگلیسی و هندی درآمده بود؛ و حاکم بوشهر نیز نه تنها مبارزین را یاری نمی‌کردند بلکه آنان را یاغی تلقی و برای سرکوبی آن‌ها با متجاوزین همسو و هم‌نظر شده بود و برخی خوانین از ضعف حکومت مرکزی و موقعیت به دست آمده خوشحال و مسرور شده بودند و منتظر چنین موقعیتی بودند که بهتر بتوانند از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و ادعای حاکمیت مطلق می‌کردند و بر سر به‌دست گرفتن قدرت و حاکم شدن بر مردم هیچ اقدامی حتی هم‌کاری با متجاوزین دریغ نمی‌ورزیدند و از سویی بی‌توجهی و بی‌تفاوتی برخی از مردم در دیگر بلاد و شهرهای هم‌جوار، گستاخی دشمن را افزونتر ساخته بود. <br /> <br /> در این لحظات حساس با توجه به قدرت دشمن، تصمیم گرفتن و مقابله کردن با آن بسیار سخت و دشوار بود که شهامت، شجاعت، استقلال و ایمانی راسخ را می‌طلبید و تمام این نارسایی‌ها و ناملایمات می‌توانست مردم تنگستان را مثل دیگر نقاط، بی‌تفاوت سازد و سکوت را بر همه چیز ترجیح دهند. <br /> <br /> اما مردی شجاع، استقلال طلب، آزادی‌خواه و سلحشور از آبادی کوچک، اما با صلابت به‌نام دلوار همگام با یارانش در مقابل دشمن می‌ایستد و طعم تلخ جنگ و آوارگی و تمام مشکلات را به جان می‌خرد و با خون پاک و مطهر خود و یارانش جامعه‌ای را از ذلت، خفت و خواری نجات می‌دهند؛ و از یک ملت افسرده و خاموش در ادوار تاریخ یک قهرمان می‌سازد.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == موفقیت‌های رئیس‌علی دلواری ==<br /> رئیس‌علی دلواری در تمامی نبردهایش با نیروهای انگلیسی، با ایمان دینی و اراده‌ی قلبی و با هوش نظامی و تجارب پارتیزانی خود، توانست موفقیّت‌های چشم‌گیری را به دست آورد؛ و خود را در صدر نگرانی و نوک پیکان حمله‌ی دشمن قرار دهد. جنگ‌های دلوار، کوه کزی، شبیخون نیروهای مستقر در بهمنی و درگیری‌های تنگگ، همگی نقش مؤثّر رئیس‌علی در هدایت نیروهای مجاهد و مبارز و ایجاد مشکل برای انگلیسی‌ها را به وضوح برجسته نمود.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> === حضور زنان در قیام ===<br /> [[پرونده:زن دلوار.JPG|بندانگشتی|270x270پیکسل|تصویری از زن مبارز دشتستانی]]<br /> در قیام تاریخی رئیس‌علی دلواری حضور جوانان و زنان دلواری و حتی سایر نقاط در آن شرایط سخت و حساس نقش بسیار سرنوشت‌سازی داشته‌اند؛ و برای انتقال خانواده‌های خود به پشت کوه‌های ''کلات بوجیر'' که از تیرس دشمنان و اجانب مصون باشند تا مورد اصابت توپ‌های دوربُرد قرار نگیرند، هم‌کاری‌های فراوان کردند؛ و حتی برخی از آن شیرزنان با افسران و سربازان انگلیسی درگیر می‌شدند و آن‌ها را از دلوار بیرون می‌کردند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> در این بین، زنان شیر دل لَرده‌ای که در ۲ روز پیش در رسانیدن اسلحه و فشنگ و آب و آذوقه به رئیس‌علی و یارانش نقش مهمی بازی کرده و دوش به دوش مردان مقابله و مقاومت می کردند؛ در روز سوم نیز موقعی‌که هنوز هوا تاریک بود، اسلحه به‌دست، خود را بر فراز ''راه بلوط'' و ''راه آسِنگ'' رسانده و در کنار مردان مبارز موضع گرفتند. این شیرزنان، به ویژه ''فاطمه‌آقا'' و ''خیرنسا'' دو همسر دلواری، همدوش با مردان خود به نبرد پرداختند.&lt;ref&gt;[http://www.boushehr24.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/9917-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A وقتی زنان دشتستانی انگلیسی‌ها را زمین‌گیر کردند - سایت بوشهر۲۴]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === پشتیبانی تُجار و اصناف از قیام ===<br /> پشتیبانی تجار و اصناف از قیام مردم جنوب از لحاظ شرایط مالی زیاد چشم‌گیر نبوده اما هرچند مردم آن زمان در سختی و فشار مالی بوده‌اند، در پیشبرد نهضت و قیام مردم هیچ دریغی نکرده‌اند؛ و با اندک بضاعتی که داشتند به یاری و کمک مبارزان می‌شتافتند. عمده‌ی کمک‌های مالی آن‌ها از قبیل ادوات جنگی معمولی مثل تفنگ دست‌پُر و تک‌تیرو هم‌چنین مواد غذایی مثل نان و خرما بود که نهایت تلاش خود را می‌کردند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> == سوگندنامه رئیس‌علی دلواری ==<br /> «رئیس‌علی دلواری همراه دوستش خالوحسین دشتی، در اوایل ماه رمضان ۱۲۹۴ ه‍. ش، در عمارت حاج سید محمدرضا کازرونی، پس از مشاوره و مذاکراتی با وی آمادگی خود را برای دفاع از بوشهر و جلوگیری از پیشروی قوای انگلیس اعلام می‌کند. رئیس‌علی پس از اظهار تشکر، درخواست قرآن مجید می‌کند؛ و هنگامی که قرآن را می‌آورند، بلند می‌شود و تعظیم می‌کند و با احترام آن را روی میز جلو خود قرار می‌دهد؛ آن گاه رو به حاضرین کرده و می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«ای کلام‌الله گفتار مرا شاهد باش. من به تو سوگند یاد می‌کنم که اگر انگلیسی‌ها بخواهند بوشهر را تصرف کنند و به خاک وطن من تجاوز نمایند، در مقام مدافعه برآیم و تا آخرین قطره خون من برزمین نریخته است، دست از جنگ و ستیز با آنان نکشم و اگر غیر از این رفتار کنم، در شمار منکرین و کافرین به تو باشم و خدا و رسول از من بیزار شوند.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == جان باختن رئیس‌علی دلواری ==<br /> نبرد میان رئیس‌علی و دلیران تنگستان از یک طرف، و انگلیسی‌ها و خوانین متحد آنان از طرف دیگر به‌طور پی‌درپی و پراکنده تا بیش از یک ماه ادامه یافت و نیروهای انگلیسی نتوانستند بر رئیس‌علی و یارانش پیروز شوند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> تا این‌که در گیرو دار طرح حمله و آزادسازی بوشهر در دوازدهم شهریور ۱۲۹۴، هنگامی که رئیس‌علی در محلی به نام '' تنگگ صفر'' قصد شبیخون به قوای انگلیس را داشت؛ و در جریان آن، به هنگام وضو گرفتن از پشت مورد هدف گلوله یکی از هم‌راهان خائنش قرار گرفت و در دم جان باخت. رئیس‌علی دلواری هنگام شهادت حدود ۳۴ سال داشت؛ و تنها یک کودک خردسال به نام بهادر از او بر جا مانده بود که اکنون نوه‌ی او به نام ''گل‌اندام'' در قید حیات است.<br /> [[پرونده:رییس2.JPG|بندانگشتی|242x242پیکسل|مزار رئیس‌علی دلواری در قبرستان وادی‌السلام در نجف اشرف]]<br /> رئیس‌علی دلواری که در واقع روح قیام شورانگیز مردم جنوب ایران محسوب می‌شد؛ و به‌لحاظ ویژگی‌های اخلاقی و نظامی بر دیگران تفوق داشت، قبل از جان باختن بارها مرگ خود را پیش‌بینی کرده بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> مردم ایران و به‌ویژه مردم جنوب، مبارزات رئیس‌علی دلواری را برگ زرینی در تاریخ مقاومت دلیرمردان ایران در مبارزه با استعمار می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> خبر شهادت رئیس‌علی به سرعت در بین مردم جنوب پخش شد؛ و مجالس ترحیم زیادی برای او برپا کردند. در شیراز هزاران نفر در مسجد وکیل برای ادای احترام به او حاضر شدند. پیکر رئیس‌علی پس از آن‌که چند ماه در محلی به نام ''کله‌بند'' نگه‌داری شد، بنابر وصیت او به قبرستان وادی‌السلام در نجف اشرف منتقل گردید.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> چند روز پس از قتل رئیس‌علی دلواری، ''نیل استروم،'' افسر سوئدی ژاندارمری که قبایل منطقه‌ی جنوب را علیه انگلیسی‌ها تحریک می‌کرد، در دفتر خاطرات خود این‌طور نوشته است: &lt;blockquote&gt;«هنگام ترک روستا، جوانی دست تکان داد و صدایمان زد. او بلند فریاد زد می‌خواهم رئیس‌علی بشوم. بغض گلویم را گرفت. خداحافظی کردیم و از آن‌جا رفتیم.»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;آرامگاه رئیس علی دلواری در قبرستان وادی السلام در نجف اشرف و در شهری است که پیکر پاک امیرمومنان علی (ع) در آن آرمیده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:عکس واقعی رئیس.jpg|بندانگشتی|عکس واقعی دلواری که توسط واسموس گرفته شده]]<br /> <br /> == عکس واقعی رئیس‌علی دلواری ==<br /> عکس واقعی رئیس‌علی دلواری از آرشیو سیاسی شهرداری شهر ''زالتسگیتر'' با مدیریت ''کلائودیا بولر'' در ایالت ''نیدرزاکسن'' آلمان به‌دست آمده است. <br /> <br /> این تصویری واقعی از رئیس‌علی دلواری است که با استناد به مقدمه کتاب ''ویلهلم واسموس،'' نوشته‌ی ''هندریک گروو تروپ''، ترجمه فاطمه ترکمان و حمید میرزاآقا، کشف و در آرشیو سیاسی شهر ''زالتسگیتر'' آلمان به عنوان ماترک شخصی او نگهداری می‌شد. هم‌اکنون این عکس در بنیاد ایران‌شناسی شعبه‌ی بوشهر نگهداری می‌شود. <br /> <br /> این عکس به تأیید بسیاری از پژوهش‌گران تاریخی بوشهر رسیده است. <br /> <br /> عکس واقعی رئیس‌علی توسط فردی به نام ''واسموس'' گرفته شده و با شرحی در پشت عکس نوشته است: &lt;blockquote&gt;«تنگسیر (تنگستانی)، فرمانده شورای نظامی رئیس‌علی (نشسته نزدیک درب) فرمانروای منطقه تنگستان در منزل خودش.»&lt;ref&gt;[http://www.sarzaminjavid.com/Rais-Ali-Delvari زندگینامه شهید رئیس‌علی دلواری - سایت سرزمین جاوید]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == موزه شدن خانه‌ی رئیس‌علی دلواری ==<br /> در سال ۱۳۷۰، خانه‌ی رئیس‌علی دلواری که در دلوار قرار دارد، تبدیل به موزه شده و هنوز جای گلوله‌ها بر در ورودی این خانه دیده می‌شود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:مجسمه دلواری.JPG|بندانگشتی|259x259پیکسل|مجسمه‌ی رئیس‌علی دلواری در حیاط موزه|جایگزین=]]<br /> خانه‌ی رئیس‌علی دلواری، در جنوب شرقی شهر دلوار در استان بوشهر قرار دارد. <br /> <br /> این خانه که از آثار اواخر دوره‌ی قاجاریه است، توسط بازماندگان رئیس‌علی دلواری به سازمان میراث فرهنگی هدیه شده است.<br /> <br /> و هم اکنون به‌عنوان موزه از آن بازدید به عمل می آید.&lt;ref&gt;[https://fa.tripyar.com/iran/%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%8 موزه رئیس‌علی دلواری - سایت گردشگری ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> خانه رئیس‌علی دلواری که به همت دوستداران او، تبدیل موزه‌ای شده است، <br /> <br /> امروز یکی از جاذبه‌های گردش‌گری دلوار و کُل استان بوشهر است. <br /> <br /> در این موزه، اشیاء و نمادهایی که تداعی‌کننده‌ی زندگی و دلاوری‌های رئیس‌علی و یارانش به نمایش گذاشته شده‌است، <br /> <br /> از جمله: نوع پوشش، گوشه‌ای از رسوم، تفنگ‌ها و… <br /> <br /> این موزه از اتاق‌هایی در دور تا دور یک حیاط درست شده که همه‌ی آن‌ها به هم وصل هستند. <br /> <br /> شیشه‌های مشبک پنجره‌ها، فضای درون موزه را دیدنی و مناسب برای عکاسی نیز نموده است. <br /> <br /> حیاط موزه درختان نخل زیبایی دارد. در میدان مقابل موزه، تندیس رئیس‌علی دلواری نصب شده‌است. <br /> [[پرونده:موزه رئیس‌علی.JPG|بندانگشتی|262x262پیکسل|خانهٔ رئیس‌علی دلواری که تبدیل به موزه شده است]]<br /> موزه در اختیار سازمان میراث فرهنگی استان بوشهر است. <br /> <br /> در این موزه علاوه بر سالن اشیاء و نمادها، امکانات محدود خدماتی هم مثل، راهنما، رستوران و اقامتگاه وجود دارد. <br /> <br /> دلوار در تاریخ ایران نقش برجسته و مهمی داشته و محل وقوع اتفاقات سرنوشت‌سازی بوده است. <br /> <br /> این شهر از غرب به خلیج فارس و از شرق به کوه‌های زاگرس محدود می‌شود.<br /> <br /> خانه و موزه‌ی رئیس‌علی دلواری در قسمت جنوب شرقی شهر دلوار قرار دارد. <br /> <br /> در موزه رئیس‌علی دلواری، شرح اتفاقاتی که در دوران اشغال بوشهر توسط بریتانیا افتاده <br /> <br /> و مقاومت‌های مردم این دیار در برابر اشغال‌گران به صورت مکتوب در معرض نمایش بازدیدکنندگان قرار می‌گیرد. <br /> <br /> از همان‌جایی که وارد راهروهای موزه می‌شوید، می‌توانید وقایع را به ترتیب زمانی بر روی دیوارها و تابلوها بخوانید تا به آخر موزه برسید. <br /> <br /> علاوه بر توضیحات کاملی که درباره حمله‌های متعدد نیروهای اشغال‌گر به بوشهر و تنگستان در سال‌های مختلف در محل موزه قرار داده شده، <br /> <br /> ابزار و سلاح‌ها و تجهیزات رئیس‌علی و یارانش هم در اتاق‌ها و راهروهای موزه به نمایش گذاشته شده‌اند، <br /> <br /> آثاری که یادگار مقاومت مردم استان بوشهر به رهبری رئیس‌علی دلواری در برابر متجاوزگران در جنگ جهانی اول است.&lt;ref&gt;[http://bushehro.ir/fa/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ موزه رئیس‌علی دلواری - سایت بوشهرو]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B2_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92177 2026-09-02T11:54:36Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۱۲ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۷ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۸ روز (در سال عادی) و ۱۹۹ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۱۸ - سيلوی بزرگ تهران و كارخانه بلورسازی افتتاح شد.<br /> * ۱۳۲۳ - تاسیس فرقه دموکرات آذربایجان<br /> * ۱۳۳۲ - شانزده روز پس از [[کودتای ۲۸ مرداد|'''کودتای ۲۸ مرداد''']]، دادسرای تهران متهمان به ربودن و قتل سرتيپ [[محمود افشارطوس|'''محمود افشارطوس''']] رئيس شهربانی دولت [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']] را بدون ذکر دليل آزاد کرد.<br /> * ۱۳۴۷ ـ از آب گرفتن جسد [[صمد بهرنگی|'''صمد بهرنگی''']]<br /> * ۱۴۰۲ - حادثه معدن طرزه در دامغان که طی آن شش معدنچی جان خود را از دست دادند.<br /> ۳ سپتامبر<br /> <br /> * ۳۰۱ - تشکیل کشور سان‌مارینو، قانون اساسی مشهور سان‌مارینو که در سال ۱۶۰۰ تدوین شده، قدیمی‌ترین قانون اساسی ملی در جهان است و هنوز اجرا می‌شود. این کشور اولین کشور با حکومت جمهوری در جهان می‌باشد.<br /> * ۱۱۸۹ - پادشاه انگلستان ریچارد اول معروف به ریچارد شیردل در وست‌مینستر تاجگذاری کرد.<br /> * ۱۷۸۳ - جنگ انقلابی بین ایالات متحده و بریتانیا با معاهده پاریس پایان یافت.<br /> * ۱۹۶۷ - نگوین ون تیو، به عنوان رئیس‌جمهور ویتنام جنوبی انتخاب شد.<br /> * ۱۹۷۱ - روز ملی و استقلال &quot;قطر&quot; از استعمار انگلستان<br /> *– <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۳۸۳ - ناصرخسرو قبادیانی، فیلسوف، شاعر، نویسنده و جهانگرد <br /> * ۱۳۱۳ - محمود کیانوش، محقق، شاعر و نویسنده <br /> * ۱۳۳۸ - احسان‌ شریعتی، نویسنده و استاد دانشگاه<br /> ۳ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۵۳ - ژان ژورس، کی از رهبران حزب سوسیالیست فرانسه، مبارزی پرشور علیه استعمار و نظامی‌گری، فیلسوف، مورخ، بنیانگذار روزنامه اومانیته<br /> * ۱۸۷۵ - فردیناند پورشه، مهندس و تاجر اتریشی (آلمانی)، پورشه را تاسیس کرد.<br /> * ۱۹۲۶ - ایرنه پاپاس، بازیگر یونانی<br /> *۱۹۳۶ - زین‌العابدین بن علی، سیاست‌مدار و دیکتاتور سابق تونس<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۹۴ - '''[[رئیس‌علی دلواری]]'''، مبارز ایرانی و رهبر مقابله با هجوم بریتانیا در جنگ اول جهانی به جنوب ایران<br /> * ۱۳۰۰ - عبدالحسین صنیع همایون، از برجسته‌ترین نقاشان و تذهیب کاران دوره قاجار<br /> * ۱۳۳۴ - سیدحسین طاهرزاده، خواننده <br /> * ۱۳۷۱ - محمود حسابی، فیزیکدان، سناتور، وزیر آموزش و پرورش و بنیانگذار فیزیک دانشگاهی معروف به پدر فیزیک ایران<br /> * ۱۴۰۰ - سید حسن فیروزآبادی، دومین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران<br /> ۳ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۶۵۸ - الیور کرامول، تنها رئیس‌جمهور بریتانیا<br /> * ۱۸۸۳ - ایوان تورگنیف، نمایشنامه‌نویس و نویسنده روسی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس، در ایران به مناسبت سالروز قتل رئیس علی دلواری<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B2_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92176 2026-09-02T11:54:05Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۱۲ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۷ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۸ روز (در سال عادی) و ۱۹۹ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۱۸ - سيلوی بزرگ تهران و كارخانه بلورسازی افتتاح شد.<br /> * ۱۳۲۳ - تاسیس فرقه دموکرات آذربایجان<br /> * ۱۳۳۲ - شانزده روز پس از [[کودتای ۲۸ مرداد|'''کودتای ۲۸ مرداد''']]، دادسرای تهران متهمان به ربودن و قتل سرتيپ [[محمود افشارطوس|'''محمود افشارطوس''']] رئيس شهربانی دولت [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']] را بدون ذکر دليل آزاد کرد.<br /> * ۱۳۴۷ ـ از آب گرفتن جسد [[صمد بهرنگی|'''صمد بهرنگی''']]<br /> * ۱۴۰۲ - حادثه معدن طرزه در دامغان که طی آن شش معدنچی جان خود را از دست دادند.<br /> ۳ سپتامبر<br /> <br /> * ۳۰۱ - تشکیل کشور سان‌مارینو، قانون اساسی مشهور سان‌مارینو که در سال ۱۶۰۰ تدوین شده، قدیمی‌ترین قانون اساسی ملی در جهان است و هنوز اجرا می‌شود. این کشور اولین کشور با حکومت جمهوری در جهان می‌باشد.<br /> * ۱۱۸۹ - پادشاه انگلستان ریچارد اول معروف به ریچارد شیردل در وست‌مینستر تاجگذاری کرد.<br /> * ۱۷۸۳ - جنگ انقلابی بین ایالات متحده و بریتانیا با معاهده پاریس پایان یافت.<br /> * ۱۹۶۷ - نگوین ون تیو، به عنوان رئیس‌جمهور ویتنام جنوبی انتخاب شد.<br /> * ۱۹۷۱ - روز ملی و استقلال &quot;قطر&quot; از استعمار انگلستان<br /> *– <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۳۸۳ - ناصرخسرو قبادیانی، فیلسوف، شاعر، نویسنده و جهانگرد <br /> * ۱۳۱۳ - محمود کیانوش، محقق، شاعر و نویسنده <br /> * ۱۳۳۸ - احسان‌ شریعتی، نویسنده و استاد دانشگاه<br /> ۳ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۸۵۳ - ژان ژورس، کی از رهبران حزب سوسیالیست فرانسه، مبارزی پرشور علیه استعمار و نظامی‌گری، فیلسوف، مورخ، بنیانگذار روزنامه اومانیته<br /> * ۱۸۷۵ - فردیناند پورشه، مهندس و تاجر اتریشی (آلمانی)، پورشه را تاسیس کرد.<br /> * ۱۹۲۶ - ایرنه پاپاس، بازیگر یونانی<br /> *۱۹۳۶ - زین‌العابدین بن علی، سیاست‌مدار و دیکتاتور سابق تونس<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۹۴ - '''[[رئیس‌علی دلواری]]'''، مبارز ایرانی و رهبر مقابله با هجوم بریتانیا در جنگ اول جهانی به جنوب ایران<br /> * ۱۳۰۰ - عبدالحسین صنیع همایون، از برجسته‌ترین نقاشان و تذهیب کاران دوره قاجار<br /> * ۱۳۳۴ - سیدحسین طاهرزاده، خواننده <br /> * ۱۳۷۱ - محمود حسابی، فیزیکدان، سناتور، وزیر آموزش و پرورش و بنیانگذار فیزیک دانشگاهی معروف به پدر فیزیک ایران<br /> * ۱۴۰۰ - سید حسن فیروزآبادی، دومین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران<br /> ۳ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۶۵۸ - الیور کرامول، تنها رئیس‌جمهور بریتانیا<br /> * ۱۸۸۳ - ایوان تورگنیف، نمایشنامه‌نویس و نویسنده روسی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس، در ایران به مناسبت سالروز کشته شدن رئیس علی دلواری<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=92165 2026-09-01T09:08:01Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox civilian attack<br /> | title = سرکوب کردستان<br /> | image = اعدام در کردستان ایران.JPG<br /> | image_size = 320px<br /> | caption = سرکوب کردستان<br /> | location = کردستان ایران<br /> | target =مردم کردستان، گروه‌ها و احزاب کردی<br /> | date = از سال ۱۳۵۸ خورشیدی<br /> | type = کشتار جمعی، سرکوب، اعدام، بمباران، کوچ اجباری<br /> | fatalities = نا معلوم<br /> | perps = حکومت جمهوری اسلامی<br /> }}<br /> '''سرکوب کردستان،''' سیاستی است که پیش از انقلاب و به طور خاص پس از [[انقلاب ضد سلطنتی]] همواره توسط جمهوری اسلامی در قبال مردم کردستان اتخاذ شده است. در اولین ماه‌های پس از انقلاب در اسفند ۱۳۵۷ مردم کردستان خواهان به رسمیت شناخته شدن حق تعیین سرنوشت و خودمختاری در مناطق خود بودند. <br /> <br /> آن‌ها پس از سال‌ها سرکوب در حکومت پهلوی انتظار داشتند اداره امور داخلی در منطقه کردستان به نمایندگان منتخب مردم سپرده شود و خود شوراهایی را برای اداره‌ی امور تشکیل دادند. <br /> <br /> [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] که عمده‌ترین حزب کردستان بود خود را حزبی غیر جدایی‌طلب معرفی کرد و از احزاب و جریانات جدایی‌طلب دیگر انتقاد کرد. کردها به [[رفراندوم جمهوری اسلامی]] رای ندادند و اعلام کردند که محتوای آن مبهم است و از حقوق مردم کردستان در آن صحبتی نشده است. <br /> <br /> این وضعیت برای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] که در صدد قبضه کردن قدرت و انحصار تمامی قدرت بود قابل پذیرش نبود. البته سرکوب تنها شامل کردستان نبود و خمینی آرام آرام خود را برای سرکوب تمامی احزاب، چه کردی و چه غیرکردی در پایتخت آماده می‌کرد. <br /> <br /> اولین درگیری‌ها در کردستان در نوروز ۱۳۵۸ صورت گرفت. جنگنده‌های جمهوری اسلامی بر فراز شهرهای کردی دیوار صوتی را شکستند و در اثر بمباران و توپ باران سنندج تعدادی از مردم کشته و زخمی شدند. <br /> <br /> در روز ۲۷ و ۲۸ مرداد ۵۸ در جریان درگیری‌های پاوه، [[روح‌الله خمینی|خمینی]] طی دو نامه، فرمان حمله سراسری به کردستان را صادر کرد که در پی آن نیروهای ارتش و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه]] و شبه نظامیان وابسته به حکومت به کردستان حمله کردند. در این ایام [[صادق خلخالی]] احکام اعدام بسیاری از مردم کردستان را صادر کرد. <br /> <br /> نیروهای جمهوری اسلامی در جریان جنگ‌های کردستان مرتکب جنایات بسیاری شدند و مردم چندین روستا و منطقه را قتل عام کردند. از جمله‌ی آن‌ها می‌توان از [[قتل عام قارنا]]، قلاتان، ایندرقاش، اوچ تپه، کانی مام سید، سرچنار و گوله‌ و چندین روستای دیگر نام برد. عوامل این کشتارها هیچ‌گاه مورد پیگرد قرار نگرفتند. <br /> <br /> پس از ۳ ماه جنگ در کردستان، [[رژیم ولایت فقیه|رژیم ایران]] پیروزی‌هایی به دست آورد. [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای تجدید قوا و تمرکز نیروهای خود، پیشنهاد مذاکرات را در آبان ۱۳۵۸ پذیرفت. هیأت نمایندگی جمهوری اسلامی وارد کردستان شد اما از آنجا که هدف اتلاف وقت و ایجاد شکاف در صفوف نیروها و جریانات کردی بود؛ هیچ پیشنهاد جدی از طرف هیأت نمایندگی جمهوری اسلامی در جهت به رسمیت شناختن حق تعیین سرنوشت مردم کردستان ارائه نشد. <br /> <br /> نیروهای جمهوری اسلامی حمله سراسری را علیه نیروهای کردی در بهار ۱۳۵۹ آغاز کردند و این دوره نبردها تا سال ۱۳۶۲ و خروج کامل احزاب کرد از خاک ایران ادامه داشت. در سال ۱۳۶۲ برای پاسخ به نیازهای مردم کردستان و به رسمیت شناختن حق تعیین سرنوشت آنان [[شورای ملی مقاومت ایران]] در ۱۷ آبان [[طرح خودمختاری کردستان ایران|طرح خود مختاری کردستان]] را به تصویب رساند. سرکوب مردم کردستان در سال‌های بعد نیز ادامه داشته آن‌ها همواره از تبعیض حکومتی و ستم رنج برده‌اند. <br /> <br /> == پیشینه مبارزات مردم کردستان ==<br /> [[پرونده:قاضم محمد و جمهوری مهاباد.JPG|جایگزین=قاضی محمد در مهاباد|بندانگشتی|365x365پیکسل|قاصی محمد در مهاباد]]<br /> <br /> در تاریخ معاصر ایران پیشینه مبارزات مردم کردستان به سال ۱۳۲۴ خورشیدی و جمهوری مهاباد برمی‌گردد. در این سال [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] توسط [[قاضی محمد]] تأسیس شد و در روز دوم بهمن ۱۳۲۴ جمهوری خود‌مختار کردستان توسط او در مهاباد اعلام شد. جمهوری مهاباد ۱۱ ماه دوام آورد و پس از خروج نیروهای شوروی از ایران و حمله ارتش شاهنشاهی در ۱۶ آذر ۱۳۲۵ از بین رفت. [[قاضی محمد]] دستگیر و در ۱۰ فروردین ۱۳۲۶ در مهاباد به دار آویخته شد.&lt;ref&gt;[https://www.mashreghnews.ir/news/241638/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87 ریشه‌های تاریخی استقلال‌طلبی کردستان- مشرق نیوز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از پیروزی [[انقلاب ضد سلطنتی]]، مردم کردستان در پی آزادی و به دست گرفتن حق تعیین سرنوشت خود بودند. به همین منظور، شوراهای انقلابی و مردمی در اکثر شهرها و روستاهای کردستان شکل گرفت. آن‌ها اداره امور روزانه جامعه کردستان را به پیش می‌بردند. در جریان انقلاب بسیاری از مراکز مهم نظامی از جمله پادگان های مهاباد و سردشت و پادگان ژاندارمری سنندج و مراکز نظامی چندین شهر و پاسگاهای متعدد دیگر توسط قیام کنندگان خلع سلاح شدند. <br /> <br /> با خلع سلاح این مراکز نظامی، در سطح وسیعی اسلحه در اختیار مردم قرار گرفت و مردم سازمان یافته، مسلحانه از دست آوردهای قیام دفاع و محافظت می‌کردند.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[http://cpiran.org/archive/2015/08/mataleb/page7.html ٢٨ مرداد، فرمان جهاد خمینی، خلق کرد در بوته‌ آزمایش ـ سایت حزب کمونیست ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> این وضعیت مطلوب حاکمیت انحصار طلب و تمامیت خواه جمهوری اسلامی نبود. به خصوص شخص [[روح‌الله خمینی|خمینی]] که در صدد تحکیم پایه‌های حکومت اسلامی [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]] بود نمی‌توانست این وضعیت را بپذیرد.<br /> <br /> در اثبات این‌که [[روح‌الله خمینی|خمینی]] به هیچ وجه به دنبال مصالحه با کردها نبود، هاشم صباغیان وزیر کشور دولت موقت در مورد آغاز درگیری‌ها می‌گوید:&lt;blockquote&gt;[[نهضت آزادی ایران]] هیچ برنامه یا تحلیلی نسبت به منطقه کردنشین نداشت. اولین کسی‌که به کردستان رفت چمران بود. حدودا در اسفند و فروردین به کردستان رفت و مطالعه کرد و تشخیص داد باید برخورد چریکی شود. چون حرکت کردها هم چریکی بود و تنها کسی که در آن موقع دوره چریکی دیده بود چمران بود… قرنی می‌گفت که هنوز رشد نکرده‌اند باید با آنها مبارزه کنیم و از بین ببریمشان. چمران هم خیلی معتقد به مذاکره نبود و می‌گفت من رفته‌ام مطالعه کرده‌ام و می‌دانم.&lt;ref&gt;چشم‌انداز ایران، ویژه کردستان شماره یک صفحه ۴۶&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;در اسفند ۵۷ با تحریک نیروهای جمهوری اسلامی درگیری‌هایی در سنندج درگرفت. در اسفند سال ۱۳۵۷ طی درگیری‌های سنندج مهمترین پادگان نظامی استان در آستانه تصرف نیروهای کرد قرار گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-features-38624369 سایه هاشمی رفسنجانی بر فراز کردستان ایران - بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> جنگنده‌های ارتش بر فراز شهرها و روستاهای کردستان دیوار صوتی را شکستند. قرنی فرمانده ستاد ارتش در آن دوران فرمان بمباران سنندج را صادر کرده که منجر به کشته و مجروح شدن تعداد زیادی از شهروندان در نوروز ۱۳۵۸ شد. این واقعه به نوروز خونین سنندج معروف شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://kurdistanmedia.com/fa/news/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D8%AD%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF جزئیاتی درباره‌ی جنگ سه ماهه‌ی کردستان در گفتگو با بهزاد خوشحالی، فعال سیاسی کرد - کوردستان میدیا]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:هیات اعزامی به سنندج در فروردین ۵۸.JPG|جایگزین=هیأت اعزامی به سنندج، آیت‌الله طالقانی، بهشتی، رفسنجانی، بنی‌صدر و…|بندانگشتی|هیأت اعزامی به سنندج در فروردین ۱۳۵۸]]<br /> سرلشکر ناصر فربد معتقد است که شروع‌کننده جنگ علیه کردستان تهران بوده است و می‌گوید که ستاد رسما نوشته که رأسا این‌کار را انجام داده است و اینکه ارتش با هواپیما آمد روی سنندج.&lt;ref&gt;چشم‌انداز ایران ویژه کردستان شماره ۲ صفحه ۴۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> گروه‌های کردی [[رفراندوم جمهوری اسلامی]] را تحریم کردند از جمله ماموستا [[شیخ عزالدین حسینی]] رهبر مذهبی کردستان در بیانیه‌ای که در روزنامه کیهان ۸ فروردین ۱۳۵۸ صفحه ۷ چاپ شده است ازجمله چنین می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«چون محتوای جمهوری اسلامی مبهم و نامعلوم است، به‌ویژه از نظر حق تعیین سرنوشت و مسأله [[طرح خودمختاری کردستان ایران|خودمختاری کردستان]] درچارچوب ایران آزاد… از شرکت در رفراندم خودداری می‌کنم.»&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://farsi.alarabiya.net/fa/views/2019/08/19/%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86# چهلمین سالروز فرمان حمله به کردستان] - العربیه&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;در فروردین ۵۸ هیأتی متشکل از [[سید محمود طالقانی|آیت‌الله طالقانی]] و [[محمد بهشتی]] و [[ابوالحسن بنی‌صدر|ابوالحسن بنی صدر]] و [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] به کردستان رفتند تا به حل مناقشات بپردازند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; در پی این مذاکرات آرامش نسبی به کردستان بازگشت اما در جهت برآورده شدن مطالبات مردم کردستان نتیجه‌ای حاصل نشد. با شکست مذاکرات و زمانی‌که کردها دریافتند هدف از بهانه‌گیری‌ها و به تاخیر انداختن گفتگوها تنها تأمین شرایط برای یک سرکوب تمام عیار است شهر مریوان را برای پرهیز از جنگ تخلیه کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == درگیری‌های کردستان پس از انقلاب ==<br /> جمهوری اسلامی برای سرکوب کردستان زمینه‌‌چینی می‌کرد و در صدد بهانه‌ای بود تا به کردستان حمله کند. البته سرکوب تنها شامل کردستان نبود و خمینی آرام آرام خود را برای سرکوب تمامی احزاب، چه کردی و چه غیرکردی در پایتخت آماده می‌کرد. <br /> <br /> درمورد نقش دستگاه‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی، شاه‌اویسی استاندار وقت کردستان می‌گوید صدا و سیما هم به پخش مارش نظامی اقدام می‌کرد و به این ترتیب احساسات دیگر هم میهنان را علیه هم میهنان کرد تهییج می‌کرد. هرچه گفته می‌شد در کردستان شرایط قابل کنترل است و چنان نیست که به اینجا حمله شود و اوضاع روبه آرامش است، گوش شنوایی نبود و نیز اطلاعات غلط از کانال‌های غیررسمی داده می‌شد.&lt;ref&gt;نشریه چشم‌انداز ایران ویژه کردستان شماره دو&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === درگیری‌های پاوه ===<br /> در بهار و تابستان ۱۳۵۸ درگیری‌های پراکنده‌ای در کردستان در گرفت که اوج آن‌ها درگیری‌ها در شهر پاوه بود. نیروهای کردی شهر پاوه را محاصره کرده بودند و شهر تقریبا به تصرف آنان درآمده بود. در روز ۲۷ مرداد ۵۸ [[روح‌الله خمینی|خمینی]] طی پیامی به نیروهای ارتش فراخوان داد که گروه‌های کردی را در پاوه سرکوب کنند. فرمان [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای حمله به پاوه بدین شرح است:&lt;blockquote&gt;«بسم الله الرحمن الرحیم‌&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;۲۴ شهر رمضان ۹۹/ ۲۷ مرداد ۵۸&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;از اطراف ایران، گروه‌های مختلف ارتش و پاسداران و مردم غیرتمند تقاضا کرده‌اند که من دستور بدهم به سوی پاوه رفته و غائله را ختم کنند. من از آنان تشکر می‌کنم؛ و به دولت و ارتش و ژاندارمری اخطار می‌کنم اگر با توپ‌ها و تانک‌ها و قوای مجهز تا ۲۴ ساعت دیگر حرکت به سوی پاوه نشود، من همه را مسئول می‌دانم.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;من به عنوان ریاست کل قوا به رئیس ستاد ارتش دستور می‌دهم که فوراً با تجهیز کامل عازم منطقه شوند؛ و به تمام پادگانهای ارتش و ژاندارمری دستور می‌دهم که بی‌انتظار دستور دیگر و بدون فوت وقت- با تمام تجهیزات به سوی پاوه حرکت کنند؛ و به دولت دستور می‌دهم وسایل حرکت پاسداران را فوراً فراهم کنند.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;تا دستور ثانوی، من مسئول این کشتار وحشیانه را قوای انتظامی می‌دانم؛ و در صورتی که تخلف از این دستور نمایند، با آنان عمل انقلابی می‌کنم. مکرر از منطقه اطلاع می‌دهند که دولت و ارتش کاری انجام نداده‌اند. من اگر تا ۲۴ ساعت دیگر عمل مثبت انجام نگیرد، سران ارتش و ژاندارمری را مسئول می‌دانم؛ و السلام.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;روح الله الموسوی الخمینی»&lt;ref&gt;[https://emam.com/posts/view/1858/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%28%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%BA صحیفه خمینی جلد ۹ ص ۲۸۵]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;پس از فرمان [[روح‌الله خمینی|خمینی]] نیروهای ارتش به شهر پاوه که فرماندهی نیروهای دولتی در آن به عهده‌ی مصطفی چمران بود یورش بردند و با انواع سلاح‌ها و بالگرد، کردها را زیر آتش گرفتند در پی این حمله نیروهای کردی شهر پاوه را ترک کردند و به مناطق کوهستانی پناه بردند.<br /> <br /> === حمله همه جانبه به کردستان ===<br /> [[روح‌الله خمینی|خمینی]] در پیام دیگری فرمان حمله به کردستان را در همان روز ۲۷ مرداد ۵۸ بدین مضمون صادر کرد:&lt;blockquote&gt;«بسم الله الرحمن الرحیم‌&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;به رئیس کل ستاد ارتش، و رئیس کل ژاندارمری [جمهوری] اسلامی، [و] رئیس [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|پاسداران کل انقلاب]] اکیداً دستور می‌دهم که به نیروهای اعزامی به منطقه کردستان دستور دهند که اشرار و مهاجمین را که در حال فرار هستند تعقیب نمایند، و آنان را دستگیر نموده و با فوریت به محاکم صالحه تسلیم کنند؛ و تمام مرزهای منطقه را با فوریت ببندند که اشرار به خارج نگریزند؛ و اکیداً دستور می‌دهم که سران اشرار را با کمال قدرت دستگیر نموده و تسلیم نمایند. <br /> <br /> اهمال در این امر، تخلف از وظیفه و مورد مواخذه شدید خواهد شد؛ و السلام.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;۲۴ شهر رمضان ۹۹/ ۲۷ مرداد۵۸&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;روح الله الموسوی الخمینی»&lt;ref&gt;[https://emam.com/posts/view/1859/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D9%82%DB%8C%D8%A8-%D9%88-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%26zwnj%3B صحیفه خمینی جلد ۹ ص ۲۸۶]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;در حالی‌که تمام شواهد و قرائن حاکی از آرامش در سنندج بود [[روح‌الله خمینی|خمینی]] دستور حمله به سنندج را در ۲۸ مرداد ۵۸ صادر کرد.<br /> <br /> «بسم الله الرحمن الرحیم<br /> <br /> السّاعه خبر رسید که در سنندج «حزب دمکرات»، آنها ارتشی‌ها و سازمان‌های آن‌ها را محاصره کرده‌اند، و اگر تا نیم ساعت دیگر کمک نرسد اسلحه‌ها را می‌برند؛ و از مسجد سنندج به ما اطلاع داده‌اند که [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دمکرات]] زن‌های ما را به گروگان برده‌اند. <br /> <br /> اکیداً به کلیه قوای انتظامی دستور می‌دهم به پادگان‌های مراکز ابلاغ کنند که به قدر کافی به طرف سنندج حرکت کنند، و با شدت اشرار را سرکوب نمایند. پاسداران انقلاب- در هر محلی هستند- به مقدار کافی به طرف سنندج و کردستان- با پل هوایی- بسیج شوند و با شدت، تمام اشرار را سرکوب نمایند. تاخیر- و لو به قدر یک ساعت- تخلف از وظیفه، و به شدت تعقیب می‌شود. از ملت ایران می‌خواهم که مراقب باشند هر یک از مامورین تخلف کردند فوری اطلاع دهند. <br /> <br /> من انتظار دارم که تا نیم ساعت دیگر از قوای انتظامی به من خبر بسیج عمومی برسد؛ و السلام.<br /> <br /> ۲۸ مرداد ۵۸<br /> <br /> روح الله الموسوی الخمینی»&lt;ref&gt;[https://emam.com/posts/view/1863/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%28%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AF صحیفه خمینی جلد ۹ ص ۳۰۶]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هاشم صباغیان درباره‌ی ماجرای پاوه و دستور [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای پایان دادن به ماجرای پاوه طی ۲۴ ساعت وحکم خمینی مبنی بر حرکت نیروی نظامی به سمت سنندج، می‌گوید، گفتم که اخبار را اشتباه می‌دادند. [[روح‌الله خمینی|خمینی]] تصمیمی گرفته بود که چندان مناسب نبود، بعد وقتی گفتند سنندج خبری نیست، دیر شده بود. این در حالی است که استاندار انتخابی دولت در مصاحبه با روزنامه‌های داخلی و خارجی گفت در سنندج خبری نیست. این اعلان جنگ برای چه بود.&lt;ref&gt;نشریه چشم‌انداز ایران – ویژه کردستان' شماره یک صفحه ۵۵&lt;/ref&gt;<br /> <br /> با این زمینه‌سازی‌ها نیروهای مسلح از زمین و هوا و به‌صورتی گسترده کردستان را مورد حمله قرار دادند و موج اعدام‌ها توسط [[صادق خلخالی]] به‌راه افتاد. نیروهای سیاسی که فاقد هرگونه آمادگی نظامی بودند، ناچارا تا مناطق کوهستانی مرزی عقب‌نشینی کردند.<br /> <br /> به‌دنبال این هجوم و حمله به جان و مال مردم، جوانان کردستان به صفوف [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] و [[حزب کومله|حزب کومه‌له]] روی آوردند و در نتیجه مقاومتی بر علیه جمهوری اسلامی شکل گرفت که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران را ناچار به عقب‌نشینی کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === اعدام‌ها توسط خلخالی در کردستان ===<br /> اوج اعدام‌های کردستان بعد از ۲۷ مرداد سال ۵۸ صورت گرفت؛ زمانی که [[روح‌الله خمینی|خمینی]] دستور مشهور خود را برای مداخله نظامی تمام عیار در کردستان صادر کرد. بعد از درگیری‌های کردستان به دستور [[روح‌الله خمینی|خمینی]] پای صادق خلخالی، رئیس دادگاه تازه تأسیس انقلاب به کردستان باز شد. کارول پرونهابر، نویسنده‌ی ونزوئلایی در کتاب خود از ماکز کروایتز، خبرنگار فرانسوی که آن زمان در منطقه بوده نقل کرده است:&lt;blockquote&gt;«ارتش و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] کنترل شهرهای کردستان را به دست گرفتند، خلخالی به دنبال آن‌ها در حرکت بود، دادگاه‌های کوتاهی برگزار می‌کرد و دستور می‌داد اعدام‌ها به سرعت اجرا شوند… او مردان و پسرها را طی چند روز و گاهی حتی چند ساعت بعد از دستگیری‌شان، بدون برگزاری محاکمات عادلانه و گویا به جرم فعالیت‌های ضد انقلابی، به اعدام محکوم می‌کرد.»&lt;/blockquote&gt;مرکز اسناد حقوق بشر ایران نیز در گزارش «خاطرات تسخیر کننده؛ اعدام توسط جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۸» مفصل به این موضوع اشاره کرده است.<br /> <br /> [[صادق خلخالی]] خود در یکی از بحث برانگیزترین اظهاراتش گفته است:&lt;blockquote&gt;«من حاکم شرع بودم و پانصد و چند نفر از جانیان و سرسپردگان رژیم شاه را اعدام کردم و صدها نفر از عوامل غائله‌های کردستان و گنبد و خوزستان و شماری از عوامل اشرار و قاچاقچیان مواد مخدر را هم کشتم.»&lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:تیرباران مخالفان کرد در سال ۵۸.JPG|جایگزین=سرکوب و اعدام کردها در سال ۵۸|بندانگشتی|369x369پیکسل|اعدام مخالفان کرد در سال ۱۳۵۸]]<br /> یکی از مشهورترین اعدام‌های خلخالی اعدام ۹ نفر در مریوان در رابطه با «کوچ اعتراضی» بود. ورود ارتش به شهر مریوان در مرداد ماه ۵۸ با خروج اعتراضی مردم این شهر برای جلوگیری از وقوع جنگ روبرو شد. بر اساس گزارش‌های موثق تقریبا تمام ساکنان مریوان به مدت دو هفته به اردوگاهی در خارج از این شهر پناه بردند. بعدها در این رابطه ۹ نفر از جمله دو برادر عضو یک خانواده تیرباران شدند.<br /> <br /> خلخالی که پیشتر در پاوه بود و بعد به مریوان رسید، سپس به سنندج، سقز و دیگر شهرها رفت و افراد بسیاری را به جوخه‌های اعدام سپرد؛ احکامی که غالبا در مکان‌های عمومی و با طرح پرسش‌هایی سرپایی بدون امکان دفاع صادر می‌شد و در موارد زیادی همان‌جا هم به اجرا در می‌آمد.<br /> <br /> اخبار برخی از این اعدام‌ها در نشریات سراسری منتشر می‌شد. روزنامه‌هایی مانند آیندگان، اطلاعات و کیهان در آن روزها شماری از اعدام‌ها را اعلام کردند.<br /> <br /> تصاویری از این اعدام‌ها به جا مانده که در یکی از مشهورترین این عکس‌ها، ناصر سلیمی سمت راست با دست شکسته و چشمان بسته در قاب ایستاده است. در کنار او برادران ناهید هستند، گلوله خورده، معلق مانده میان زمین و هوا. مجله فرانسوی پاری ماچ، در شماره دوم، ۲۱ سپتامبر سال ۱۹۷۹ عنوان «کردها، زیر گلوله‌های الله» را برای این عکس برگزید. <br /> <br /> اعدام در پنجم شهریور ۱۳۵۸در محوطه فرودگاه سنندج صورت گرفته بود. اعدام شده‌گان بیشتر از اعضای احزاب چپ گرای کردستان بودند. در میان آن‌ها افرادی هم هستند که هیچ گونه وابستگی حزبی و سیاسی نداشته‌اند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> در این رابطه شیخ حسین کرمانی می‌گوید، تماس گرفتم احمدآقا گوشی را برداشت. گفتم آقای خلخالی آمده همدان و فردا می‌خواهد بیاید سنندج. سنندج هیچ خبری نیست. آرام آرام است. محض‌رضای خدا نگذارید ایشان بیاید.&lt;ref&gt;نشریه چشم‌انداز ایران ویژه کردستان شماره ۲ پاییز ١٣٨٤ صفحه ۸&lt;/ref&gt; <br /> <br /> صباغیان درباره اعدام‌های خلخالی می‌گوید، پیش از شروع کار ما (مذاکرات) اعدام‌های ناروای [[صادق خلخالی]] جو را ملتهب کرده بود. به حساب خودش خواسته بود زهرچشم بگیرد. مثلا برادری جای برادرش اعدام شده بود… این فرد فلج بود و او را با برانکارد آورده و اعدام کرده بودند.&lt;ref&gt;چشم‌انداز ایران ویژه کردستان' شماره یک ص ٥٥&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مذاکرات کردها و جمهوری اسلامی ==<br /> مردم کردستان در مقابل حمله و هجوم ارتش و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] مقاومت کردند و بسیاری از مناطق را از آن‌ها پس گرفتند. پس از ۳ ماه، جنبش مقاومت کردستان، با اعتراضات و تظاهرات سازمان‌یافته در شهرها و تعرض نظامی نیروی پیشمرگ در نقاط مختلف کردستان علیه ارتش و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] به نتیجه رسید.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; جنگ بزرگ جاده‌ی سردشت - پیرانشهر شکست کامل نظامی جمهوری اسلامی بود که [[روح‌الله خمینی|خمینی]] را واداشت به مذاکرات صلح کردستان تن دهد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> پس از مقاومت مردم کردستان در مقابل سرکوب حکومتی و عقب نشینی نیروهای جمهوری اسلامی، [[روح‌الله خمینی|خمینی]] برای این‌که بتواند فرصتی بیابد و با دفع الوقت به تمرکز نیرو بپردازد تا دوباره به کردستان حمله کند، پیشنهاد آتش بس داد و هیأتی را به کردستان اعزام کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> نخستین پیام‌های آشتی و دعوت به مذاکرات در اوائل آبان‌ماه ۱۳۵۸ به رهبران کردستان رسید و اولین نشست رسمی با وساطت جلال طالبانی و حضور [[داریوش فروهر]]، صباغیان، سحابی و چند نفر ارتشی در روستای بیوران سردشت با هیأتی به ریاست [[شیخ عزالدین حسینی]] انجام گرفت<br /> <br /> روزنامه کیهان پنج‌شنبه ۱۷ آبان ۱۳۵۸ صفحه ۹ ازجمله می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«اعضای هیات حسن‌نیت متشکل از آقایان فروهر، صباغیان و سحابی دیروز چهارشنبه وارد بانه شدند و در تظاهرات علیه آمریکا شرکت کردند. پس از سخنرانی [[داریوش فروهر]] در اجتماع و تظاهرات هزاران نفر، قطعنامه‌ای از سوی مردم بانه در سه ماده خوانده شد و تسلیم هیأت حسن‌نیت گردید.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;۱ ـ … پشتیبانی قاطع از قطعنامه ۸ ماده‌ای مهاباد، ...&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;۲ ـ … تنها نمایندگان خلق کرد و گروه های سیاسی می‌توانند در مورد مسایل منطقه مذاکره کنند&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;۳ ـ حل مسائل کردستان در گرو شناسایی حق تعیین سرنوشت… واین تنها راه حل مشکل کردستان و ایران است…&lt;/blockquote&gt;<br /> [[پرونده:مذاکرات هیأت جمهوری اسلامی با کردها.JPG|جایگزین=مذاکره هیأت اعزامی جمهوری اسلامی با کردها در آذر ۱۳۵۸|بندانگشتی|367x367پیکسل|مذاکره هیأت اعزامی جمهوری اسلامی با کردها در آذر ۱۳۵۸]]<br /> به‌دنبال یک سلسله گفتگو و دیدار بین جریانات مختلف سرانجام هیأت نمایندگی خلق کرد تشکیل شد که در آن [[شیخ عزالدین حسینی]]، رئیس [[حزب دموکرات کردستان ایران|حزب دموکرات کردستان]] [دکتر[[عبدالرحمان قاسملو]]] سخنگوی [[حزب کومله|کومه‌له]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی]] شاخه کردستان اعضای آن بودند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> [[روح‌الله خمینی|خمینی]] که سه ماه قبل آن فرمان جهاد و سرکوب صادر کرده بود در ۲۶ آبان ۱۳۵۸پیام دیگری داد:&lt;blockquote&gt;«سلام بر خواهران و برادران کُرد،... اینجانب می دانم که در حکومت موقت هم‏‎ ‎‏آنطور که خواست شما و ملت است رسیدگی نشده… و من امیدوارم‏‎ ‎‏که برای همه‌ی ملت و برای شما برادران کرد، وسائل رفاه حاصل شود. ‏&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;از هیأت ویژه می‌خواهم که به مذاکرات خود با کمال حسن نیت ادامه دهند؛ و با‏‎ ‎‏شخصیت‌های مذهبی و سیاسی و ملی و سایر قشرها تماس بگیرند، تا تأمین خواسته های‏‎ ‎‏آنان ـ که خواست ما نیز هست ـ به طور دلخواه بشود؛ ‏‏‏اسلام بزرگ تمام تبعیض‌ها را محکوم نموده… در پناه اسلام و جمهوری‏‎ ‎‏اسلامی، حق اداره‌ی امور داخلی و محلی و رفع هر گونه تبعیض فرهنگی و اقتصادی و‏‎ ‎‏سیاسی متعلق به تمام قشرهای ملت است...»&lt;ref&gt;صحیفه خمینی، ج ١١، ص ٥٥&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;هیأتی از تهران به مهاباد آمد و تنها جلسه‌ی رسمی مذاکرات با هیأت نمایندگی خلق کرد تنها چهل دقیقه به‌طول انجامید. ساعت سه و نیم روز سه‌شنبه ۲۰ آذرماه ۱۳۵۸ جلسه رسمی هیأت دولت با هیأت نمایندگی خلق کرد در محل فرمانداری مهاباد تشکیل گردید. در این جلسه ابتدا آقای فروهر ضمن‌اظهار خوشوقتی از این نشست، در مورد نتیجه مذاکرات اظهار خوشبینی کردند. <br /> <br /> سپس ماموستا [[شیخ عزالدین حسینی]] یک بیانیه افتتاحیه قرائت کرد که در آن ضمن خوش‌آمدگویی به نمایندگان دولت، گفت که ملت کرد همواره آرزو داشته‌اند که در نشست و گفتگو با نمایندگان رسمی دولت شرکت نموده و مسئله ملی خود را از راه تفاهم و گفتگو حل و فصل نمایند. مردم کردستان درعین حالی‌که با مردم ایران مبارزات مشترکی را پیش برده و همواره برای کسب حقوق حقه خود نیز مبارزه کرده است.<br /> <br /> ماموستا شیخ‌ عزالدین پس از این بیانات، هیأت نمایندگی خلق کرد را با تعلق سازمانی‌شان معرفی کرد. به‌دنبال آن صباغیان به ترکیب هیأت و حضور رسمی نمایندگان [[حزب کومله|کومه‌له]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی]] اعتراض کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> بنا به گفته بهروز سلیمانی نماینده شاخه کردستان [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|سازمان چریک‌های فدایی خلق]]، به‌دنبال این سخنان صباغیان، دکتر [[عبدالرحمن قاسملو]] اظهار می‌دارد که ترکیب هیأت به خود هیأت مربوط است؛ مردم کردستان طی تظاهرات گسترده و سراسری در دو هفته پیش (ششم آذرماه) از ترکیب فعلی هیأت نمایندگی خلق کرد به‌طور وسیعی حمایت کرده‌اند.&lt;ref&gt;مصاحبه با تلویزیون مهاباد در روز پنجشنبه ۲۲ آذرماه ١٣٥٨&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شیخ حسین کرمانی دراین‌باره می‌گوید، گفتند که یک هیات حسن‌نیت دارد برای کردستان می‌آید شما بروید با آنها باشید اما جزو هیات نباشید. ناظر باشید که چه می‌کنند… به آقای صباغیان گفتم من با شما کاری خصوصی دارم. خلوت کردند. بنده بودم، مهندس صباغیان، مهندس سحابی و ظاهرا یک نفر دیگر هم بود. <br /> <br /> شروع کردم گفتم از آنجا که شما می‌خواهید با آن‌ها صحبت کنید آیا آن‌ها را به رسمیت می‌شناسید؟ [[حزب کومله|کومه‌له]] و دموکرات را به رسمیت می‌شناسید؟ می‌خواهید چکارکنید؟ گفتند الان وضع ما خوب نیست ما امکانات این چنینی نداریم. خودتان را سرگرم کنید که دست به عمل حادی نزنند تا ما کم‌کم بتوانیم مرزهای‌مان را بگیریم. ارتشمان را جمع و جور کنیم و این‌ها را آرام کنیم.&lt;ref&gt;نٰشریه چشم‌انداز ایران ویژه کردستان شماره دو صفحه ۹&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آقای سحابی می‌گوید، من یادم هست یکی از بچه‌های خودمان به رضا ناجیان گفت چرا شما با این‌ها مذاکره می‌کنید؟ گفت سیاست ما فعلا اینست. ما می‌خواهیم مردم را از آنها جدا کنیم. آنها جو درست کرده‌اند و مردم را ترسانده‌اند. ما که بالاخره با آن‌ها می‌جنگیم، اما باید مردم را از آنها جدا کنیم. آقای [[روح‌الله خمینی|خمینی]] هم این سیاست ما را پذیرفت؛ لذا سرتاسر زمستان ۵۸، کجدار و مریز، گاهی به کردستان می‌رفتیم.&lt;ref&gt;نشریه چشم‌انداز ایران، ویژه کردستان شماره یک صفحه ۶۶&lt;/ref&gt; <br /> <br /> با توجه به کارشکنی‌هایی که از جوانب مختلف صورت می‌گرفت و نیز تحولات درون حاکمیت که همزمان با [[گروگان گیری در سفارت آمریکا|اشغال سفارت آمریکا]] در جریان بود، این مذاکرات نتوانست به جایی برسد. حتی تلاش‌های یک‌جانبه کردها از طریق تماس با بنی‌صدر و برخی دیگر از رهبران در تهران نیز کار به‌جایی نبرد. تمام شواهد و قرائن حاکی از آن بود که رژیم در حال آماده‌سازی برای هجومی تازه بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == دور دوم درگیری‌ها در کردستان ==<br /> مذاکرات کردها و فرستادگان جمهوری اسلامی با کارشکنی عوامل جمهوری اسلامی و با توجه به این‌که این مذاکرات نه برای حل مسئله کردستان و به رسمیت شناختن حقوق مردم کرد بلکه برای اتلاف وقت و خرید زمان و تجمع قوا برای سرکوب جنبش کردستان بود، به بن بست رسید و در نهایت در فروردین ۱۳۵۹ دومین دور حمله به کردستان آغاز شد و این دور از جنگ و درگیری‌ها تا سال ۱۳۶۲ ادامه داشت تا این‌که نیروهای کردی از خاک ایران خارج شدند.<br /> <br /> سحابی در مورد از سرگیری دور دوم درگیری‌های کردستان می‌گوید، درآخرین شب‌های اسفند ماه نزدیک عید نوروز ۱۳۵۹ خبر رسید فردا می‌خواهند حمله کنند. قرار شده که [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] از طرف کامیاران حمله کرده به طرف پاوه پیشروی کند… رفتیم شورای انقلاب با بهشتی مطرح کردیم این کار اخلال در برنامه ما و هیأت ویژه است… این جنگ ممکن است باعث سرکوب موقت بشود، ولی گروه‌ها خود را مظلوم می‌نمایند و مردم را جذب می‌کنند. ما با مرحوم بهشتی اتمام حجت کردیم، ولی اثری نداشت؛ بنابراین من کناره‌گیری کردم. هیأت ویژه از اول فروردین ۱۳۵۹ دیگر نقشی نداشت.&lt;ref&gt;نشریه چشم‌انداز ایران، ویژه کردستان شماره یک صفحات ۶۷–۶۶&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[روح‌الله خمینی|خمینی]] در ‏‏۲۹ تیر ۱۳۵۹ در سخنرانی اعتراف به اشتباهات گذشته گفت:&lt;blockquote&gt;«... ملت ما انقلابی عمل کردند و ما نکردیم. ما یا مقصریم یا قاصر… اگر آن روزی که می‏‌خواستند در کردستان بروند برای مذاکره، من به آنها تذکر دادم که اگر بخواهید مذاکره [کنید]، باید با موضع قدرت بروید. اول باید ارتش و پاسدارها و این‌ها احاطه کنند آنها را، محاط قرار بدهند، بعد شما بروید صحبت کنید. مسامحه شد. این اسباب این شد که آن گرفتاری طولانی برای ما پیش آمد، و آن قدر ضایعه واقع شد.» (صحیفه خمینی، ج ۱۳، ص ۴۶ و ۴۷)&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;چهل سال خشونت، سرکوب، بمباران و اعدام پاسخ جمهوری اسلامی ایران به خواست‌های مردم کردستان بوده است؛ ولی علی‌رغم همه این سرکوب‌ها مبارزه علیه مسئله ستم ملی و تمامی پیامدهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آن در کردستان هم‌چنان در جریان بوده و به لحاظ سیاسی حاکمیت جمهوری اسلامی در کردستان پذیرفته نشده است.<br /> <br /> == کشتار و اعدام مردم کردستان ==<br /> درجریان درگیری‌ها و سرکوب مردم کردستان، کشتار و جنایت‌های بسیاری از جانب جمهوری اسلامی صورت گرفت. از آن جمله می‌توان به کشتارجمعی مردم در قارنا، قلاتان، ایندرقاش، اوچ تپه، کانی مام سید، سرچنار و گوله‌ و چندین روستای دیگر اشاره کرد. نیروهای حکومتی در این مناطق مردم روستاها اعم از مرد و زن و کودک و پیر را قتل‌عام کردند و خانه و کاشانه و دسترنج مردم کردستان را به آتش کشیده و غارت کردند.<br /> <br /> هم‌زمان با اعزام گردان‌ها و لشکرهای متعدد از طرف جمهوری اسلامی به کردستان و بمباران شدید شهر و روستاهای این منطقه و قتل عام مردم بی‌دفاع این دیار، [[صادق خلخالی]] با حکم شرعی و حکومتی [[روح‌الله خمینی|خمینی]] به کردستان اعزام و ده‌ها تن از مبارزان و انسان‌های بی‌گناه را به جوخه آتش سپرد. مبارزین زخمی را با برانکارد به میدان تیر اعزام و آنان را تیرباران کردند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> === قتل عام روستای قارنا ===<br /> یکی از نمونه‌های مشهور کشتار مردم کردستان، قتل عام قارناست. قارنا روستایی کردنشین در پنج کیلومتری شهرستان نقده، واقع در کردستان ایران است. جنگ سال ۱۳۵۸ در نقده توسط عوامل حکومتی جمهوری اسلامی به‌وقوع پیوست. <br /> [[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=کشتار مردم در روستاهای کردستان توسط جمهوری اسلامی|بندانگشتی|کشتار مردم در روستاهای کردستان توسط جمهوری اسلامی]]<br /> ساعت یک بعد ازظهر یازدهم شهریور ماه سال ۱۳۵۸، در یک یورش ۳ساعته به روستای قارنا ۴۷ نفر از مردم بی‌گناه و بی‌دفاع که جملگی غیرنظامی بودند، کشته شدند. مقتولین زن و مرد و پیر و جوان و حتی بعضی از کودکانی بودند که هنوز سنشان به پنج سالگی هم نرسیده بود حزو کشته شدگان بودند. اگرچه منابع مربوطه تعداد کشته‌ها را ۴۷ نفر ذکر کرده‌اند ولی طبق گفته‌های اهالی روستا و مطلعین تعداد کشته‌های این حادثه به ۶۸ نفر رسیده است. در این میان برخی از خانواده‌ها تا شش نفر از اعضایشان را از دست دادند.<br /> <br /> برخی اخبار این طور حکایت می‌کنند که نیروهای مهاجم جمهوری اسلامی، در راه رسیدن به قارنا در برخورد با هر کردی او را می‌کشتند. بعد از رسیدن به قارنا مردم را جمع کرده و به سوی آنان حمله ور شده و پیر و جوان و زن و مرد را ابتدا با سرنیزه از پا در آوردند و سپس با گلوله به آنان تیر خلاص زدند.<br /> <br /> اسناد و مدارک زیادی برای پیگیری عاملان این جنایت در دسترس بوده است ولی دولت درحالی که بیش از ۳ ماه از این جنایت گذشته بود، هیچ اقدامی در این مورد انجام نداد و تا هیات حسن نیت (با همراهی [[داریوش فروهر]]) به کردستان نیامد کسی از مسئولین حتی فریاد مظلومیت‌های قارنا را نشنید.<br /> <br /> این جنایت بعد از فرمان جهاد [[خمینی]] علیه ملت کرد انجام گرفت و عاملان این جنایت نه تنها مستقل و جدا از حکومت نبودند، بلکه نیروهای رسمی دولت سرپرستی آنها را برعهده داشتند.<br /> <br /> عاملین حادثه‌ی قارنا مورد بازجویی قرار نگرفتند و پاداش‌هایی نیز از جانب حکومت برای آنان در نظر گرفته شد. تعدادی از آن‌ها بعدها به پست‌های بسیار بالای حکومتی چون وزیر و سفیر ارتقاء یافتند. <br /> <br /> اسامی برخی از جان باختگان قارنا بدین شرح است:<br /> <br /> ملامحمود بهترزاده، سیدرحمان طاهری، سیدمحمدطاهری، سیداسماعیل طاهری، حاج سیدعلی طاهری، سیدکریم اروندی، امینه شریفی‌آذر، حاجی رحمان شریفی‌آذر، عثمان شریفی‌آذر، مصطفی عزیزی، محمدعزیزی، محی‌الدین ابروشن، حاج شریف ابروشن، رحمان ابزن، رحمان سلیمانی، رحیم سلیمانی، کریم سلیمانی، قادر سلیمانی، عبدالله احمدپور، عمرباسی، جعفرباسی، مصطفی باسی، محمدشیرو، سلیمان حمزه‌پور، ابراهم پویا، ابراهیم رسولی، علی (چوپان روستا)، حسن (نوجوان ۱۳ ساله اهل روستا مجور علی‌آباد)، زینب رامین، خانم خاتوزین رامین، کریم رامین، احمد رامین، رحمان رامین، خسرو افشین، رسول خسروی، رحمان خسروی، سعید خسروی، عبدالله خسروی، مرادخسروی، مصطفی خسروی، ابوبکر شیشمان، جعفر شیشمان، علی شیشمان، عزیز مرزنگ، احمد سعادت‌پور<br /> <br /> اسامی جان باختگان قلاتان:<br /> [[پرونده:نمایی از سرکوب مردم کردستان.JPG|جایگزین=فرار مردم کردستان از خانه‌های خود در اثر سرکوب جمهوری اسلامی|بندانگشتی|333x333پیکسل|فرار مردم کردستان از خانه‌های خود در اثر سرکوب جمهوری اسلامی]]<br /> رمضان پنهار ۱۱ ساله، حاجی سیدحسن قدمی ۷۰ ساله، حاج‌محمد بایزیدی ۷۵ ساله، حاج‌رسول عبدالله ۶۰ ساله، عبدالله قربان ۵۰ ساله، عثمان درویش سلیم ۶۰ ساله، محمد کردی ۵۰ ساله، عثمان امانی ۳۰ ساله، محمد امین عباسی ۳۰ ساله، حسن حمزه کوکه ۲۲ ساله، احمد گلابی ۲۱ ساله، جلال بیدوخ ۱۸ ساله، عبدالله آه لیانی ۱۹ ساله، اسمعیل حمیدی ۱۵ ساله، قادر کورستمی ۳۵ ساله و رحمان مینه مورک ۳۵ ساله.&lt;ref&gt;[http://fa.kurdistanukurd.com/?p=20154 قتل‌عام مردم روستای قارنا در کردستان ایران - سایت کوردستان و کورد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مهدی بهادران که از سوی [[حسینعلی منتظری]] مسئول تحقیق در مورد کشتار قارنا شد، در گزارش او که در روزنامه اطلاعات بعد از تأخیری یک‌ماهه، در روز ۲۵ مهرماه ۱۳۵۸ به‌چاپ رسید، می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«با تحقیقات مفصل که گزارش‌ها و نوارهای موجود جوانمردان استخدامی ژاندارمری و مجاهدنماهای نقده تحت سرپرستی آقای معبودی و سرگرد نجفی در قارنا از توابع نقده حداقل ۴۵ نفر را بدون گناه قتل‌عام کرده در محل سکونت آنها و بعداً کشته‌ها را در بیابان‌ها انتقال داده‌اند که وانمود نمایند در جنگ کشته شده‌اند و دهات را غارت کرده و به آتش کشیده‌اند و استوار بیگلری در کوپلکو ۵ نفر را کشته و این در اثر بی‌لیاقتی یا خیانت و توطئه فرماندهان ژاندارمری از یکسو و تحریک احساسات ضد کردی و بیدار شدن روح انتقام‌جویی بر ضد کردهای معصوم از سوی دیگر است. <br /> <br /> متأسفانه با اینکه عاملین این کشتار شناخته شده‌اند به علت حمایت ظهیرنژاد (فرمانده لشکر ۶۴ ارومیه) از مفسدین محلی امکان دستگیری و مجازاتشان نیست.»&lt;ref&gt;[http://kurdane.com/article-6930.html قارنا روستای که در خون غروب کرد - سایت کردانه]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === اعدام‌ها در کردستان ===<br /> اعدام‌های کردستان سال‌ها بعد از آن و خصوصا پس از قتل عام زندانیان سیاسی در سال ۶۷و ۶۸ نیز ادامه داشت.<br /> <br /> پیکر اعدام‌شدگان دهه شصت عمدتا در قبرستان‌هایی با نام «لعنت‌آباد» در شهرهایی مانند بیجار، قروه و کرمانشاه به خاک سپرده شدند؛ جایی که شبیه به گورستان خاوران در تهران است. قبرستان‌هایی که کم و بیش در تمام شهرهای عمده کردنشین دیده می‌شوند. برخی از قربانیان در کنار برخی از قبرستان‌های عمومی که محل اجرای احکام آن‌ها نیز بوده است به خاک سپرده شده‌اند.<br /> <br /> '''&lt;nowiki/&gt;'''<br /> <br /> ابعاد آن‌چه در سه سال اول بعد از انقلاب در کردستان اتفاق افتاد، بسیار فراتر از آمار و ارقامی است که نشریات سراسری و حتی مطبوعات خود احزاب کرد منتشر کرده‌اند.<br /> <br /> از آغاز دهه شصت و زمانی که نظام جمهوری اسلامی خود را یک‌پایه کرد، دور دیگری از اعدام‌ها در کردستان آغاز شد. موج دستگیری فعالان سیاسی و مدنی در این دوره به اتهامات مختلف که عمدتا مرتبط با عضویت و هواداری احزاب کرد است، در طول حیات جمهوری اسلامی کم نظیر بود.<br /> <br /> بیشتر دستگیر شدگان این دوره، این بار، با محاکمه در یک نهاد قضایی به طناب دار و جوخه‌های اعدام سپرده شدند. تعداد زیادی از آن‌ها نیز بر اثر [[شکنجه]] و اعمال خشونت در زندان‌ها جان خود را از دست دادند. نهادهای مدافع حقوق بشر می‌گویند که سیر محاکمه‌ها در این دوره بدون رسیدگی عادلانه صورت گرفته است.<br /> <br /> هم‌زمان با اعدام‌های گروهی در تابستان سال ۶۷، شمار دیگری از زندانیان در زندان‌های کردستان با مجازات مرگ روبرو شدند که از تعداد دقیق آنها نیز مانند موارد قبلی اطلاعی در دست نیست.<br /> <br /> اخیرا بنیاد عبدالرحمان برومند، که از جمله اعدام‌های سیاسی در ایران را مستند می‌کند، تلاش‌هایی را برای مستندسازی جداگانه اعدام و کشتارهای فراقضایی در کردستان آغاز کرده است. رویا برومند، مدیر این بنیاد گفت، تا به امروز ما برای سال‌های ۱۹۸۰–۱۹۹۰ توانسته‌ایم ۲۴۰ مورد از اعدام‌های سیاسی را ثبت کنیم. او می‌گوید سرگذشت افرادی که اعدام شده‌اند از منابع منتشر شده و در مصاحبه و تماس با بازماندگان و فعالان کرد در حال تدوین است، ولی بدون کمک خانواده و دوستان و همبندی‌ها، جمع‌آوری اطلاعات به کندی پیش می‌رود و مقدار اطلاعاتی که ما تا به حال جمع‌آوری کرده‌ایم با ابعاد «فاجعه کردستان» قابل مقایسه نیست.<br /> <br /> در مواردی که افراد وابسته به تشکل‌های سیاسی بودند، امکان ثبت اسامی آنها در آرشیو احزاب بیشتر است اما نهادهای حقوق بشری می‌گویند که تعداد زیادی از این اعدام‌ها مربوط به افرادی می‌شود که فعالیت سیاسی یا نظامی خاصی نداشتند و به نظر می‌آید که چندان هم مرتبط با احزاب نبوده‌اند.<br /> <br /> رویا برومند می‌گوید به غیر از وقایع شناخته شده همچون کشتار قارنا، موارد دیگری نیز به بیناد برومند گزارش شده است. برای مثال ده‌ها نفر از ساکنین یک محله در مهاباد دستگیر و به صورت تنبیهی و احتمالا در رابطه با یک درگیری که در آن شرکت نداشته‌اند اعدام شده‌اند، که به گفته او نشانه بارزی است از اینکه تعداد اعدام شهروندان عادی به هیچ‌وجه پایین نیست.<br /> <br /> وجه دیگر سرکوب مردم کردستان مذهبی است. کردها که اغلب از مسلمانان سنی مذهب هستند از این منظر نیز مورد سرکوب جمهوری اسلامی قرار گرفته‌اند.<br /> <br /> [[روح‌الله خمینی|خمینی]]، بنیانگذار جمهوری اسلامی در روز ۲۱ مرداد ۱۳۵۸ تنها یک هفته قبل از صدور دستور مداخله تمام عیار نظامی در کردستان، به گروهی از آموزگاران مسلمان در مورد یک «دشمن مشترک» اخطار داد و گفت: &lt;blockquote&gt;«اینها از اسلام می‌ترسند. اینها از قوانین اسلام می‌ترسند. این‌ها می‌خواهند که اسلام نباشد، گرچه هر چیز دیگری باشد و این توطئه است. از آن وقتی که توطئه شد دیگر ما نمی توانیم تا آخر تحمل کنیم و توطئه‌ها را بپذیریم. مسئله، مسئله اسلام است و مسئله مصالح مسلمین و اسلام. ما نمی توانیم مسامحه کنیم.»&lt;/blockquote&gt;تنها چند روز پس از این اظهار نظر نیروی‌های دولتی وارد کردستان شدند و جنگ کردستان آغاز شد. این هشدار را هم می‌توان تلاش دیگری برای توجیه سرکوب با توسل به حربه‌ی دین و مذهب دانست.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran/2013/09/130912_25_anniversary_kurds_executed_nm دهه شصت؛ 'کردها زیر گلوله‌'] - بی‌بی‌سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == طرح خود مختاری کردستان ایران ==<br /> در تاریخ ۱۷ آبان ۱۳۶۲ [[طرح خودمختاری کردستان ایران]] توسط [[شورای ملی مقاومت ایران]] در یک مقدمه و ۱۲ ماده تصویب شد<br /> <br /> '''طرح خودمختاری کردستان ایران'''<br /> <br /> نظر به این‌که مردم ایران با انقلاب خود «آزادی و استقلال» را به عنوان دو اصل عمومی و تفکیک‌ناپذیر مطرح کرده‌اند،<br /> <br /> نظر به این‌که [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] براندازی رژیم [[روح‌الله خمینی|خمینی]] و برقراری نظام سیاسی مبتنی بر اراده و حاکمیت مردم را وجهه‌ی همت خود قرار داده است،<br /> <br /> نظر به این‌که لازمه‌ی استقرار یک حکومت مبتنی بر اراده و حاکمیت مردم در ایران، تأمین و تضمین هر چه بیشتر وسایل، امکانات و طرق دخالت و مشارکت همه‌ی مردم در اخذ و اجرای تصمیمات است،<br /> <br /> نظر به این‌که دخالت و مشارکت مردم در اخذ و اجرای تصمیمات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی شرط لازم تحقق دموکراسی در یک کشور است.<br /> <br /> شورای ملی مقاومت به منظور تأمین و تقویت هر چه بیشتر حاکمیت مردمی و تمامیت ارضی و یکپارچگی و وحدت ملی کشور و نظر به مبارزات عادلانه‌ی مردم کردستان برای تأمین دموکراسی درایران و خودمختاری در کردستان و به‌منظور رفع ستم مضاعف از ملیت ستمزده‌ی کرد، طرح حاضر را برای تأمین [[طرح خودمختاری کردستان ایران|خودمختاری کردستان ایران]] اعلام می‌دارد.<br /> <br /> این طرح در چارچوب برنامه‌ی [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] و دولت موقت جمهوری دموکراتیک اسلامی ایران و وطایف مبرم دولت موقت قابل اجراست و مشخصاً بر اساس ماده‌ی ۳ وظایف مبرم دولت موقت مبنی بر «پایان‌دادن به جنگ ضدخلقی علیه مردم کردستان با اعلان خودمختاری در چارچوب تمامیت ارضی ایران، کوشش برای محو آثار این جنگ» تنظیم و تصویب‌شده و رهنمون عمل آینده‌ی دولت موقت درباره‌ی خودمختاری کردستان خواهد بود.<br /> <br /> ترتیبات و نحوه‌ی اجرای طرح حاضر را دولت موقت جمهوری دموکراتیک اسلامی مشخص خواهد نمود. دولت موقت مؤظف است برای تحقق این طرح تلاش‌های لازم را مبذول دارد.<br /> <br /> ۱ ـ منطقه‌ی خودمختار، تمامی کردستان ایران را شامل می‌گردد. قلمرو جغرافیایی این منطقه از طریق مراجعه به آرای عمومی مردم منطقه‌ی کردنشین کشور تعیین می‌شود.<br /> <br /> ۲ ـ ارگان قانون‌گذاری در امور داخلی منطقه‌ی خودمختار، شورای عالی کردستان است که نمایندگان آن از طریق انتخابات آزاد با رأی عمومی، مستقیم، مساوی و مخفی انتخاب می‌شوند. قوانین عمومی جمهوری در منطقه‌ی خودمختار لازم‌الاجراست. مصوبات شورای عالی کردستان نباید ناقض قوانین عمومی جمهوری باشد.<br /> <br /> ۳ ـ اداره‌ی کلیه‌ی امور منطقه‌ی خودمختار کردستان به‌جز اموری که ذیلاً در صلاحیت دولت مرکزی شناخته می‌شود در صلاحیت ارگان‌های خودمختاری است.<br /> <br /> تعیین عالی‌ترین ارگانها برای اداره‌ی امور و نظارت برفعالیت آنها به عهده‌ی شورای عالی کردستان است.<br /> <br /> ۴ ـ حفظ انتظامات داخلی منطقه‌ی خودمختار به عهده‌ی ارگان‌های خودمختاری است که نیروی متناسب برای این امر را با مراعات ماده‌ی ۲ طرح حاضر سازمان خواهند داد.<br /> <br /> ۵ ـ امور مربوط به سیاست خارجی و روابط خارجی، امنیت سراسری جمهوری و دفاع ملی (شامل حراست از مرزها، حفظ تمامیت ارضی و وحدت جمهوری) در صلاحیت دولت مرکزی است. ارتش در منطقه‌ی خودمختار کردستان نیز مانند دیگر نقاط ایران حق دخالت در امور انتظامی داخلی را ندارد.<br /> <br /> ۶ ـ امور مربوط به تجارت خارجی و گمرکات، تعیین نظام پولی و مالی کشور، انجام وظایف مربوط به بانک مرکزی، تنظیم بودجه‌ی عمومی و برنامه‌های اقتصادی که اهمیت سراسری دارند و یا مستلزم سرمایه‌گذاری‌های کلان هستند در صلاحیت دولت مرکزی است.<br /> <br /> اداره‌ی سایر امور اقتصادی منطقه‌ی خودمختار در صلاحیت ارگانهای خودمختاری است. بهره‌برداری از منابع طبیعی و ثروت‌های عمومی کشور که اهمیت سراسری دارند در صلاحیت دولت مرکزی است که به نفع همه‌ی مردم ایران صورت می‌گیرد. در منطقه‌ی خودمختار کردستان ارگان‌های خودمختاری دولت مرکزی را در بهره‌داری از این منابع و ثروت‌ها یاری خواهند نمود.<br /> <br /> ۷ ـ زبان کردی، زبان رسمی تدریس و مکاتبه‌ی داخلی درمنطقه‌ی خودمختار است و در همه‌ی مراحل تحصیلی حق آموزش به زبان کردی برای ساکنان منطقه به‌رسمیت شناخته می‌شود.<br /> <br /> زبان فارسی، در منطقه‌ی خودمختار نیز مانند دیگر مناطق ایران، زبان رسمی است و در مدارس همراه با زبان کردی آموزش داده می‌شود. مکاتبات ادارات منطقه‌ی خودمختار کردستان با مرکز و سایر نقاط ایران و نیز با ادارات وابسته به دولت مرکزی در منطقه‌ی خودمختار به زبان فارسی صورت می‌گیرد. کلیه‌ی ساکنان غیرکرد در کردستان خودمختار در اشاعه‌ی فرهنگ خود آزادند و حق آموزش به زبان خود را دارند.<br /> <br /> ۸ ـ کلیه‌ی حقوق و آزادی‌های مصرح در اعلامیه‌ی جهانی حقوق‌بشر و میثاق‌های بین‌المللی مربوط به آن، نظیر آزادی عقیده و بیان، آزادی مطبوعات، آزادی تشکیل و فعالیت احزاب و سازمان‌های سیاسی، اتحادیه‌ها و شوراهای کارگری، دهقانی و صنفی، انجمن‌های دموکراتیک، آزادی انتخاب شغل و محل اقامت و آزادی مذهب در کردستان خودمختار همانند دیگر نقاط ایران تضمین می‌شود. کلیه‌ی ساکنان کردستان اعم از زن و مرد همانند ساکنان سایر مناطق ایران بدون هر نوع تبعیض جنسی، قومی، نژادی و مذهبی از تساوی حقوق اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی برخوردار خواهند بود.<br /> <br /> ۹. نظام قضایی جمهوری واحد است و در منطقه‌ی خودمختار، دادگاه‌ها طبق قوانین جمهوری و هم‌چنین قوانین مصوب شورای عالی کردستان، به دعاوی رسیدگی خواهد نمود<br /> <br /> نیروهای انتظامی کردستان خودمختار، همانند نیروهای انتظامی دیگر نقاط کشور، ضابط دادگستری بوده و ملزم به اجرای احکام و دستورها و قرارهای محاکم و مقامات قضایی می‌باشند.<br /> <br /> ۱۰ ـ ارگان‌های خودمختاری موظفند از مداخله در اموری که در صلاحیت ویژه‌ی دولت مرکزی شناخته شده است خودداری نموده و دولت مرکزی را در اجرای وظایف خویش در منطقه یاری کنند. به همین نحو دولت مرکزی و ارگان‌های اجرایی آن از مداخله در اموری که در صلاحیت ویژه‌ی ارگان‌های خودمختاری شناخته شده‌اند، ممنوعند و باید ارگان‌های خودمختاری را در انجام وظایف خود یاری رسانند.<br /> <br /> ۱۱ ـ دولت مرکزی در اجرای وظیفه‌ی خود مبنی بر تأمین سریع پیشرفت و توسعه‌ی کلیه‌ی مناطق عقب‌افتاده‌ی کشور، مؤظف است که از درآمدهای عمومی سهم بیشتری را به رفع عقب‌ماندگی منطقه‌ی خودمختار کردستان نیز تخصیص دهد.<br /> <br /> ۱۲ ـ مردم منطقه‌ی خودمختار کردستان مانند سایر هموطنان خود در سراسر ایران از طرق قانونی و بدون هیچ‌گونه تبعیض در اداره‌ی امور کشور مشارکت خواهند نمود.<br /> <br /> طرح حاضر در یک مقدمه و ۱۲ماده در تاریخ ۱۷آبان ۱۳۶۲ به اتفاق آرا در شورای ملی مقاومت به تصویب رسید.&lt;ref&gt;[https://www.iranncr.org/%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7/%D8%B7%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA/127-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7 طرح خود مختاری کردستان ایران - سایت شورای ملی مقاومت ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B1_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92157 2026-09-01T07:06:14Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۱۱ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۶ روز گذشته و به پایان آن ۱۹۹ روز (در سال عادی) و ۲۰۰ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۲۱ - نام ادارهٔ امنیه به اداره ژاندارمری تغییر داده شد.<br /> * ۱۳۴۱ - وقوع زلزله در بویین‌زهرا و کشته شدن بیش از ۲۵ هزار نفر، در سال ۱۳۴۱<br /> * ۱۳۵۸ - قتل عام روستای «قارْنا» و «کانی مام سیّد» در کردستان ایران توسط جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۶۰ - انتخاب محمدرضا مهدوی کنی به نخست‌وزیری پس از مرگ رجایی و باهنر<br /> * ۱۳۶۵ - آغاز عملیات کربلای ۲<br /> ۲ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۴۵ - اشغال نظامی ژاپن توسط آمریکا، با پایان جنگ جهانی دوم و تسلیم شدن دولت ژاپن، نیروهای آمریکایی وارد خاک آن کشور شدند. <br /> * ۱۹۴۵ - مقامات ژاپنی، تسلیم ژاپن را در کشتی «میزوری» آمریکا امضا کردند و جنگ دوم جهانی پس از ۶ سال و ۱ روز پایان یافت.<br /> * ۱۹۴۵ - اعلام استقلال کشور ویتنام از فرانسه توسط '''[[هوشی‌مین]]'''<br /> * ۱۹۴۶ - دولت موقت هند به رهبری جواهر لعل نهرو تشکیل شد.<br /> * ۱۹۶۰ - اولین انتخابات پارلمان در تبعید تبت برگزار شد.<br /> * ۱۹۹۰ - منطقه ترانس‌نیستریا که بخشی از مولداوی به حساب می‌آمد به صورت یک جانبه خود را یکی از جمهوری‌های شوروی اعلام کرد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۴۳۹ - خیام نیشابوری شاعر، فیلسوف، پزشک و ریاضی‌دانِ شهیر ایرانی<br /> * ۱۳۴۶ - بابک تختی، ناشر و نویسنده<br /> ۲ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۶۷۵ - ویلیام سامرویل، شاعر و نویسنده انگلیسی <br /> * ۱۹۵۳ - احمد شاه مسعود، فرمانده و سیاستمدار افغان، وزیر دفاع افغانستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۲ - [[فضل‌الله زاهدی|'''فضل‌الله زاهدی''']]، عامل ایرانی [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|'''کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲''']]<br /> * ۱۳۸۳ - [[دلکش|'''عصمت باقرپور (دلکش)''']]، خواننده و بازیگر<br /> * ۱۳۹۳ - امیرناصر کاتوزیان، پدر علم حقوق ایران<br /> ۲ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۹۳۷ - پی‌یر دو کوبرتن، تاریخدان فرانسوی، بنیان‌گذار بازیهای المپیک<br /> * ۱۹۶۷ - [[هوشی‌مین|'''هوشی‌مین''']]، رهبر انقلاب ویتنام <br /> * ۱۹۹۷ - ویکتور امیل فرانکل، روان‌شناس اتریشی، پدیدآورندهٔ معنادرمانی<br /> * ۲۰۱۶ - اسلام کریموف، اولین رئیس‌جمهور ازبکستان از زمان فروپاشی اتحاد شوروی که از وی به‌عنوان یک دیکتاتور یاد می‌شد.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز صنعت چاپ در تقویم ایرانی<br /> * روز استقلال ویتنام<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1%DB%B0_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92074 2026-08-31T07:23:05Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۱۰ شهریور''' -از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۵ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۰ روز (در سال عادی) و ۲۰۱ روز (در سال کبیسه) مانده<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۴۱ ـ زمین‌لرزه در بوئین‌زهرا، (با حدود ۱۲ هزار کشته و ۲۷۰۰ زخمی)<br /> * ۱۳۷۹ - روز دستگیری [[سعید سنگر|'''سعید سنگر''']] از زندانیان سیاسی هوادار سازمان مجاهدین خلق با ۱۳ بار اعدام ساختگی<br /> * ۱۳۹۲ - سالروز '''[[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف|قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲]] در [[قرارگاه اشرف]]''' <br /> * ۱۳۹۲ - آغاز اعتصاب غذای ۱۰۸ روزه در [[کمپ لیبرتی|'''لیبرتی''']] و كشورها<br /> ۱سپتامبر<br /> <br /> * ۷۰ - سالروز ويران شدن اورشلیم به دست روميان<br /> * ۱۷۱۵ - آغاز سلطنت لويی پانزدهم پادشاه فرانسه<br /> * ۱۸۷۸ - اما نات، Emma Nutt اولین اپراتور تلفن زن است که توسط الکساندر گراهام بل در بوستون استخدام شد.<br /> * ۱۹۲۰ - تشكيل كنگره ملل ستم‏ديده شرق در باكو<br /> * ۱۹۲۸ - احمت زوغو، با اعلام تشکیل پادشاهی آلبانی با نام زوگ اول در این کشور به سلطنت رسید.<br /> * ۱۹۳۹ - دستور حمله آلمان به لهستان توسط [[آدولف هیتلر|'''آدولف هيتلر''']] <br /> * ۱۹۶۹ - قذافی با کودتا به قدرت رسید.<br /> * ۱۹۸۲ - فرماندهی فضایی نیروی هوایی ایالات متحده تاسیس شد.<br /> * ۱۹۸۳ - پرواز شماره ۰۰۷ هواپیمایی کره، پرواز غیرنظامی در مسیر نیویورک به سئول که به اشتباه در منطقه جزایر ساخالین وارد حریم هوایی شوروی شده بود، توسط نیروی هوایی شوروی سرنگون و همه ۲۶۹ مسافر و خدمه آن از جمله یک ایرانی کشته شدند.<br /> * ۲۰۱۷ - در واکنش به تحریم‌های ایالات متحده، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، ۷۵۵ دیپلمات را اخراج کرد.<br /> * ۲۰۱۷ - استقلال ازبکستان از شوروی<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> *۱۳۲۳ - سیداحمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد<br /> *۱۳۳۰ - مرتضی برجسته، خواننده و آهنگساز<br /> *۱۳۳۳ - سبزوار رضایی میرقائد معروف به [[محسن رضایی|'''محسن رضایی''']]، از فرماندهان [[سپاه پاسداران|'''سپاه پاسداران''']]<br /> *۱۳۳۶ - محمدعلی جعفری، از فرماندهان [[سپاه پاسداران|'''سپاه پاسداران''']]<br /> ۱ سپتامبر<br /> <br /> * ۱۲۵۶ - فرانسیس ویلیام آستون، شیمیدان و فیزیکدان انگلیسی،برندهٔ جایزه نوبل شیمی سال ۱۹۲۲م <br /> * ۱۸۵۵ - اینوکنتی آننسکی، شاعر و منتقد روس<br /> * ۱۸۹۲ - هارولد آلبرت لمب، تاریخ‌دان، رمان‌نویس آمریکایی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۰۰۰ - شیخ بهایی، دانشمند<br /> <br /> * ۱۳۹۷ - احسان یارشاطر، بنیانگذار مرکز مطالعات ایران‌شناسی و استاد مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیای نیویورک<br /> * ۱۴۰۱ - عباس معروفی، نویسنده، روزنامه‌نگار<br /> ۱ سپتامبر<br /> * ۱۵۵۷ - ژاک کارتیه، دریانورد فرانسوی، کاشف بخش فرانسوی کانادای کنونی<br /> * ۱۷۱۵ - لویی چهاردهم، پادشاه فرانسه پس از ۷۲ سال سلطنت (طولانی‌ترین پادشاهی اروپا) <br /> * ۱۹۶۹ - هرمان بارانووسکی، افسر اس اس آلمانی در دورۀ رایش سوم و فرماندۀ اردوگاه کار اجباری لیشتنبورگ، اردوگاه کار اجباری داخائو، و فرماندۀ اردوگاه مرگ زاخسنهاوزن<br /> * ۱۹۷۰ - فرانسوا موریاک، رمان‌نویس، شاعر و نمایشنامه‌نویس فرانسوی برنده جایزه نوبل<br /> <br /> * ۱۹۸۱ - آلبرت اشپر، معمار آلمانی و وزیر تسلیحات و تولید نظامی رایش سوم<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی داور<br /> *روز جهانی زنان در سایبر<br /> *روز جهانی آگاهی از آسیب‌های عاطفی<br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=92030 2026-08-30T09:27:29Z

<p>Safa: /* شخصیت‌های تاریخی */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]<br /> # [[مریم لقمانی]]<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]<br /> # [[آروین خیرخواهان]]<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> # [[محمود اعتمادزاده (م.ا.به آذین)]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> <br /> == رخدادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> === ایران، شهرها و استان‌ها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === وضعیت زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9_%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85&diff=92029 2026-08-30T09:26:25Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار<br /> | نام = میرزا علی‌اصغر خان اتابک<br /> | تصویر = میرزا علی اصغر اتابک؛2.jpg<br /> | شرح تصویر = میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم، صدراعظم دوره قاجار<br /> | نام کامل = <br /> | زادروز = ۱۶ بهمن ۱۲۳۶ ه.ش<br /> | شهر تولد = تهران<br /> | کشور تولد = <br /> | تاریخ مرگ = ۸ شهریور ۱۲۸۶ ه.ش<br /> | شهر مرگ = تهران<br /> | کشور مرگ = <br /> | تحصیلات = ادبیات فارسی، عربی، و زبان فرانسه نزد معلمان خصوصی<br /> | دین = <br /> | حزب سیاسی = وابسته به دربار قاجار<br /> | سمت = صدراعظم ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه<br /> | پست‌های قبلی = وزیر دربار، مسئول بیوتات سلطنتی، ضرابخانه، و گمرکات<br /> | فعالیت‌ها = اعطای امتیاز رژی تنباکو (۱۲۷۰ ش)، بانک استقراضی روس، قرارداد دارسی (۱۲۸۰ ش)<br /> }}'''میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم'''، (امین‌السلطان) (متولد ۱۶ بهمن ۱۲۳۶، تهران – درگذشته ۸ شهریور ۱۲۸۶ ش) صدراعظم سه پادشاه قاجار [[ناصرالدین شاه]]، [[مظفرالدین شاه]]، و [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]]، یکی از تأثیرگذارترین و منفورترین چهره‌های سیاسی ایران در دوره قاجار بود. او در تهران در خانواده‌ای گرجی‌تبار متولد شد و از ۱۵ سالگی در دربار ناصرالدین شاه خدمت کرد. <br /> <br /> در ۱۲۶۵، صدراعظم شد و با اعطای امتیازات بزرگ رژی تنباکو، بانک شاه، و امتیازات تجاری به انگلیس و بلژیک، به نفوذ خارجی دامن زد، که به جنبش تنباکو و تکفیر او توسط علما منجر شد. در دوره مظفرالدین شاه، با استقراض از روسیه و اعطای امتیازاتی مانند قرارداد دارسی منفوریتش افزایش یافت و به تبعید موقت به اروپا رفت. <br /> <br /> (قرارداد دارسی، منعقدشده در ۱۹۰۱ برابر با ۱۲۸۰ خورشیدی برای مدت شصت سال، امتیازی بود که به موجب آن ویلیام ناکس دارسی حق انحصاری برای جستجو و بهره‌برداری از نفت، گاز طبیعی، آسفالت و اوزوکریت را در سه چهارم مساحت کشور، مناطقی به وسعت ۱٬۲۴۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع دریافت کرد). <br /> <br /> در سال ۱۳۲۵ ق، محمدعلی شاه او را به صدراعظمی فراخواند، اما به دلیل حمایت از [[استبداد صغیر]] و تلاش برای تعدیل مشروطه، مورد انتقاد شدید مطبوعات و مشروطه‌خواهان قرار گرفت. اتابک در ۸ شهریور ۱۲۸۶، توسط عباس‌آقا تبریزی در برابر مجلس ترور شد، که به فتح تهران و احیای مشروطیت کمک کرد. <br /> <br /> او با ثروت عظیم از امتیازات، باغ‌ها و عمارت‌هایی در یوسف‌آباد و قیطریه ساخت. اعطای امتیازات خارجی، انحصارطلبی، و نقش در استبداد صغیر او را یکی از نمادهای فساد دربار قاجار کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.iichs.org/index.asp?id=526&amp;doc_cat=1 علی‌اصغر خان اتابک اعظم (امين السلطان) - مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/atabak-e-azam/ اتابک اعظم امین‌السلطان - ایرانیکا آنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.rouydad24.ir/fa/news/383306/%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87 علی‌اصغر خان اتابک؛ داستان زندگی یک سیاستمدار پیچیده - رویداد ۲۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[http://tarikhirani.ir/fa/news/2544/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85 مروری بر ماجرای ابهام‌آلود ترور اتابک اعظم - تاریخ ایرانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://psri.ir/?id=c994c1br علی‌اصغر خان اتابک اعظم (امین السلطان) - مؤسسه مطالعات و پژهشهای سیاسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[http://pajoohe.ir/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85__a-45334.aspx امین السلطان، میرزا علی اصغر خان (اتابک اعظم) - پژوهه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iichs.ir/fa/gallery/3361/2/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86 میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان - پژوهشکده تاریخ معاصر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;کتاب «تاریخ مشروطه ایران»، تألیف احمد کسروی&lt;/ref&gt;<br /> ==زندگی شخصی و خانوادگی==<br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک در ۱۶ بهمن ۱۲۳۶ ش، در تهران متولد شد. او فرزند ابراهیم خان امین‌السلطان، صدراعظم ناصرالدین شاه، و از خانواده‌ای گرجی‌تبار بود که پس از شورش علیه روس‌ها به ایران مهاجرت کرده بودند. او در محیطی ثروتمند و بانفوذ پرورش یافت و از کودکی با دربار قاجار آشنا شد.<br /> <br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک با خانم اعظم ازدواج کرد و صاحب چندین فرزند شد. نام فرزندان او قدس‌اعظم (همسر شجاع‌السلطنه)، فخراعظم (همسر اسکندرخان خازن‌الممالک)، نوش‌آفرین اعظم‌السلطنه (همسر معیری، که بعداً جدا شد)، محترم اعظم، و افتخار اعظم (همسر صارم‌الدوله) بودند. فرزندانش در دوره پهلوی نام‌های خانوادگی اتابکی، گرجی، و صدری را برگزیدند. <br /> <br /> خانواده اتابک به دلیل ثروت و نفوذ سیاسی، جایگاه اجتماعی بالایی در دوره قاجار داشتند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> ===ثروت و املاک===<br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک با درآمدهای حاصل از امتیازات خارجی و مدیریت مشاغل درباری مانند بیوتات سلطنتی و گمرکات، ثروت عظیمی جمع‌آوری کرد. او باغ و عمارتی در یوسف‌آباد تهران معروف به پارک اتابک، که بعداً به سفارت روسیه تبدیل شد و همچنین باغی در قیطریه (اکنون پارک قیطریه) ساخت. تاریخنگاران این املاک را نشانه‌ی تجمل و فساد مالی او می‌دانند، اما مهارتش در مدیریت منابع مالی دربار را نیز برجسته می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ===تحصیلات و ورود به دربار===<br /> اتابک تحصیلات خود را نزد معلمان خصوصی در تهران در زمینه ادبیات فارسی، عربی، و زبان فرانسه آغاز کرد. در ۱۵ سالگی (۱۲۵۱ ش) به‌عنوان پیشخدمت مخصوص ناصرالدین شاه وارد دربار شد و در ۱۲۹۹ ق، لقب امین‌الملک گرفت. با مرگ پدرش در سال ۱۳۰۰ ق، مشاغل پردرآمد بیوتات سلطنتی، ضرابخانه و گمرکات را به دست آورد و لقب امین‌السلطان دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ==صدراعظمی در دوره ناصرالدین شاه==<br /> [[پرونده:میرزا علی اصغر اتابک؛1.jpg|جایگزین=میرزا علی اصغر خان اتابک|بندانگشتی|255x255پیکسل|میرزا علی اصغر خان اتابک]]<br /> ===صدراعظمی و مدیریت دربار===<br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک در سال ۱۲۶۵، به صدراعظمی ناصرالدین شاه منصوب شد و تا سال ۱۲۸۵، در این سمت باقی ماند. او با مهارت سیاسی خود، دربار قاجار را در دوره‌ای پرتنش مدیریت کرد و در سه سفر ناصرالدین شاه به اروپا (۱۲۹۰، ۱۲۹۵، و ۱۳۰۶ ق) همراه او بود. <br /> <br /> اتابک با تمرکز بر ثبات مالی و سیاسی دربار، مشاغل کلیدی مانند بیوتات سلطنتی، ضرابخانه، و گمرکات را تحت کنترل گرفت و به یکی از قدرتمندترین صدراعظم‌های قاجار تبدیل شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ===امتیازات خارجی و [[جنبش تنباکو]]===<br /> اتابک در دوره صدراعظمی‌اش امتیازات بزرگی به خارجی‌ها اعطا کرد، از جمله امتیاز رژی تنباکو (۱۲۷۰ ش/۱۸۹۰ م) به انگلیس، که انحصار تولید و فروش تنباکو را به شرکت تالبوت واگذار کرد. او همچنین امتیاز بانک شاه و تجارتخانه‌های بلژیکی را اعطا نمود. این اقدامات به نارضایتی عمومی منجر شد و جنبش تنباکو را با فتوای میرزای شیرازی (۱۳۰۹ ق) برانگیخت، که اولین اعتراض سراسری علیه نفوذ خارجی بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> ==صدراعظمی در دوره مظفرالدین شاه==<br /> [[پرونده:مظفرالدین شاه و اتابک.jpg|جایگزین=مظفرالدین شاه و اتابک|بندانگشتی|235x235پیکسل|مظفرالدین شاه و اتابک]]پس از ترور ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۵، اتابک در سال ۱۲۸۰، صدراعظم مظفرالدین شاه شد و تا ۱۲۸۵، در این سمت باقی ماند. او با همراهی شاه در سفرهای پرهزینه به اروپا، استقراض از روسیه (مانند وام ۱۲ میلیون روبلی ۱۲۷۹ ش) را ترتیب داد. این وام‌ها برای تأمین هزینه‌های دربار بود، اما به افزایش نفوذ خارجی و بدهی کشور منجر شد. اتابک همچنین امتیازاتی مانند بانک استقراضی روس و قرارداد دارسی را برای اکتشاف نفت را اعطا کرد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://eghtesadenergyonline.ir/228399/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF/ میرزا علی‌اصغر اتابک، بنیانگذار قراردادهای نفتی ایران - اقتصاد انرژی آنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://dashboard.literaturelib.com/storage/img/db9Ev1599389927.pdf کتاب «مکاتبات و نامه‌های اتابک با مظفرالدین شاه»، به کوشش سعاد پیرا و علیرضا نیکنژاد]&lt;/ref&gt;<br /> ===تکفیر و تبعید===<br /> اعطای امتیازات خارجی و استقراض‌ها به نارضایتی شدید علما و مردم منجر شد. در سال ۱۳۲۱ ق، علمای عتبات، از جمله میرزای شیرازی، اتابک را به دلیل سیاست‌هایش تکفیر کردند. این تکفیر، همراه با فشارهای سیاسی، به برکناری موقت او در سال ۱۲۸۵ و تبعید به اروپا منجر شد. این دوره تبعید نشان‌دهنده کاهش نفوذ او در ایران بود، اما ارتباطاتش با دربار حفظ شد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;کتاب «انقلاب مشروطه ایران»، تألیف عباس میرزا معزالسلطنه&lt;/ref&gt;<br /> ==نقش در انقلاب مشروطیت و استبداد صغیر==<br /> ===بازگشت و صدراعظمی محمدعلی شاه===<br /> در سال ۱۲۸۵ ش، پس از امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه، علی‌اصغر خان اتابک از تبعید اروپا بازگشت و در سال ۱۲۸۶، توسط محمدعلی شاه به صدراعظمی منصوب شد. او کابینه‌ای با وزرای باتجربه تشکیل داد و تلاش کرد مشروطه را تعدیل کند تا قدرت دربار حفظ شود. این رویکرد او را در برابر مطبوعات مشروطه‌خواه مانند حبل‌المتین و روح‌القدس و انجمن‌های انقلابی قرار داد که او را به حمایت از استبداد متهم کردند.<br /> ===تلاش برای انحلال مجلس===<br /> اتابک در دوره صدراعظمی محمدعلی شاه، به دلیل مخالفت با برخی اصول مشروطه، مانند نظارت مجلس بر دربار، به تلاش برای محدود کردن مجلس متهم شد. او با حمایت محمدعلی شاه، سیاست‌هایی برای تقویت استبداد صغیر (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش) دنبال کرد، از جمله مذاکره با گروه‌های محافظه‌کار و دربار برای کاهش نفوذ مشروطه‌خواهان. این اقدامات او را به هدف اصلی انتقادات انقلابیون تبدیل کرد و به منفوریت بیشتر او دامن زد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> ==روابط با دربار و دیپلماسی خارجی==<br /> [[پرونده:میرزا علی اصغر اتابک؛3.jpg|جایگزین=میرزا علی اصغر اتابک|بندانگشتی|265x265پیکسل|میرزا علی اصغر اتابک]]میرزا علی‌اصغر خان اتابک روابط نزدیکی با دربار قاجار، به‌ویژه ناصرالدین و مظفرالدین شاه، داشت. او با مکاتبات گسترده با مظفرالدین شاه، به‌ویژه در سفرهای خارجی، نقش کلیدی در تصمیم‌گیری‌های دربار ایفا کرد. نامه‌های او، که شامل توصیه‌های سیاسی و مالی بود، نشان‌دهنده نفوذش بر شاه و تلاش برای حفظ ثبات دربار در برابر فشارهای داخلی و خارجی است. این مکاتبات، که در کتاب سعاد پیرا و نیک‌نژاد گردآوری شده، مهارت او در مدیریت روابط درباری را برجسته می‌کند، هرچند برخی منابع این نزدیکی را نشانه انحصارطلبی او می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;<br /> ===دیپلماسی خارجی===<br /> اتابک در دیپلماسی خارجی، به‌ویژه با روسیه و انگلیس، فعال بود. او با مذاکره برای استقراض از روسیه (۱۲ میلیون روبل، ۱۲۷۹ ش) و اعطای امتیازاتی مانند بانک شاه و قرارداد دارسی به انگلیس، به تقویت مالی دربار کمک کرد. این سیاست‌ها، اگرچه به حفظ قدرت قاجار کمک کرد، به افزایش نفوذ خارجی و نارضایتی عمومی منجر شد. [[احمد کسروی]] او را به دلیل این امتیازات به خیانت به منافع ملی متهم می‌کند، اما برخی منابع او را سیاستمداری زیرک در مدیریت روابط بین‌المللی توصیف می‌کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> ==ترور و پایان زندگی==<br /> [[پرونده:عباس آقا قاتل اتابک.jpg|جایگزین=عباس‌آقا تبریزی|بندانگشتی|255x255پیکسل|عباس‌آقا تبریزی]]علی‌اصغر خان اتابک در ۸ شهریور ۱۲۸۶ ش، مصادف با ۲۱ رجب ۱۳۲۵ ق، هنگام خروج از مجلس شورای ملی در تهران، توسط عباس‌آقا تبریزی، صراف و عضو فداییان مشروطه‌خواه تبریز، ترور شد. عباس‌آقا تبریزی متولد تبریز، حدود ۱۲۶۰ ش، از تجار و روشنفکران محلی تبریز بود که به دلیل فعالیت‌هایش در انجمن ایالتی تبریز و حمایت از مشروطه، به فداییان پیوسته بود. <br /> <br /> او به‌عنوان یک فعال سیاسی، در دوره استبداد صغیر به [[مبارزه مسلحانه]] علیه سیاست‌های اتابک و [[محمدعلی شاه]] پرداخت و انگیزه ترور او را پایان دادن به نفوذ اتابک در حمایت از استبداد و اعطای امتیازات خارجی می‌دانست. عباس آقا پس از شلیک به اتابک، خودکشی کرد. این رویداد به‌عنوان نقطه عطفی در تضعیف استبداد صغیر و حرکت به سوی فتح تهران (۱۲۸۸ ش) شناخته می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> جسد اتابک به قم انتقال داده شد و مقبره او در قسمت زنانه حرم حضرت معصومه (س) قرار دارد.<br /> ===پیامدها===<br /> ترور اتابک به پایان صدراعظمی او و تضعیف موقعیت محمدعلی شاه منجر شد. این اقدام، روحیه مشروطه‌خواهان را تقویت کرد و به احیای مشروطیت در سال ۱۲۸۸، کمک نمود. با این حال، برخی منابع این ترور را نتیجه رقابت‌های سیاسی و نفرت عمومی از سیاست‌های اتابک می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> ==میراث==<br /> ===تأثیر بر سیاست قاجار===<br /> علی‌اصغر خان اتابک با صدراعظمی طولانی در دوره سه پادشاه قاجار ([[ناصرالدین شاه|ناصرالدین‌شاه]]، [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین‌شاه]]، و محمدعلی شاه)، تأثیر عمیقی بر سیاست ایران گذاشت. او با مدیریت بحران‌های مالی و دیپلماتیک، ثبات دربار را حفظ کرد، اما اعطای امتیازات خارجی مانند رژی تنباکو، بانک استقراضی روس، و قرداد دارسی به افزایش نفوذ خارجی و تضعیف اقتصاد ملی منجر شد. این سیاست‌ها به نارضایتی عمومی و جنبش‌های اعتراضی، مانند جنبش تنباکو و مشروطیت، دامن زدند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> ===جایگاه در تاریخ ایران===<br /> ترور اتابک در سال ۱۲۸۶، به تضعیف استبداد صغیر و احیای مشروطیت کمک کرد. او به‌عنوان نمادی از فساد و انحصارطلبی قاجار در تاریخ ایران شناخته می‌شود. برخی منابع، مانند [[احمد کسروی]]، او را سیاستمداری زیرک اما خیانتکار به منافع ملی توصیف می‌کنند که با اعطای امتیازات خارجی، به سقوط تدریجی قاجار کمک کرد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9_%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85&diff=92028 2026-08-30T09:15:20Z

<p>Safa: /* ترور و پایان زندگی */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار<br /> | نام = میرزا علی‌اصغر خان اتابک<br /> | تصویر = میرزا علی اصغر اتابک؛2.jpg<br /> | شرح تصویر = میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم، صدراعظم دوره قاجار<br /> | نام کامل = <br /> | زادروز = ۱۶ بهمن ۱۲۳۶ ه.ش<br /> | شهر تولد = تهران<br /> | کشور تولد = <br /> | تاریخ مرگ = ۸ شهریور ۱۲۸۶ ه.ش<br /> | شهر مرگ = تهران<br /> | کشور مرگ = <br /> | تحصیلات = ادبیات فارسی، عربی، و زبان فرانسه نزد معلمان خصوصی<br /> | دین = <br /> | حزب سیاسی = وابسته به دربار قاجار<br /> | سمت = صدراعظم ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه<br /> | پست‌های قبلی = وزیر دربار، مسئول بیوتات سلطنتی، ضرابخانه، و گمرکات<br /> | فعالیت‌ها = اعطای امتیاز رژی تنباکو (۱۲۷۰ ش)، بانک استقراضی روس، قرارداد دارسی (۱۲۸۰ ش)<br /> }}'''میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم'''، (امین‌السلطان) (متولد ۱۶ بهمن ۱۲۳۶، تهران – درگذشته ۸ شهریور ۱۲۸۶ ش) صدراعظم سه پادشاه قاجار [[ناصرالدین شاه]]، [[مظفرالدین شاه]]، و [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]]، یکی از تأثیرگذارترین و منفورترین چهره‌های سیاسی ایران در دوره قاجار بود. او در تهران در خانواده‌ای گرجی‌تبار متولد شد و از ۱۵ سالگی در دربار ناصرالدین شاه خدمت کرد. در ۱۲۶۵، صدراعظم شد و با اعطای امتیازات بزرگ رژی تنباکو، بانک شاه، و امتیازات تجاری به انگلیس و بلژیک، به نفوذ خارجی دامن زد، که به جنبش تنباکو و تکفیر او توسط علما منجر شد. در دوره مظفرالدین شاه، با استقراض از روسیه و اعطای امتیازاتی مانند قرارداد دارسی منفوریتش افزایش یافت و به تبعید موقت به اروپا رفت. (قرارداد دارسی، منعقدشده در ۱۹۰۱ برابر با ۱۲۸۰ خورشیدی برای مدت شصت سال، امتیازی بود که به موجب آن ویلیام ناکس دارسی حق انحصاری برای جستجو و بهره‌برداری از نفت، گاز طبیعی، آسفالت و اوزوکریت را در سه چهارم مساحت کشور، مناطقی به وسعت ۱٬۲۴۲٬۰۰۰ کیلومتر مربع دریافت کرد). در سال ۱۳۲۵ ق، محمدعلی شاه او را به صدراعظمی فراخواند، اما به دلیل حمایت از [[استبداد صغیر]] و تلاش برای تعدیل مشروطه، مورد انتقاد شدید مطبوعات و مشروطه‌خواهان قرار گرفت. اتابک در ۸ شهریور ۱۲۸۶، توسط عباس‌آقا تبریزی در برابر مجلس ترور شد، که به فتح تهران و احیای مشروطیت کمک کرد. او با ثروت عظیم از امتیازات، باغ‌ها و عمارت‌هایی در یوسف‌آباد و قیطریه ساخت. اعطای امتیازات خارجی، انحصارطلبی، و نقش در استبداد صغیر او را یکی از نمادی فساد در دربار قاجار کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.iichs.org/index.asp?id=526&amp;doc_cat=1 علی‌اصغر خان اتابک اعظم (امين السلطان) - مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/atabak-e-azam/ اتابک اعظم امین‌السلطان - ایرانیکا آنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.rouydad24.ir/fa/news/383306/%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87 علی‌اصغر خان اتابک؛ داستان زندگی یک سیاستمدار پیچیده - رویداد ۲۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[http://tarikhirani.ir/fa/news/2544/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85 مروری بر ماجرای ابهام‌آلود ترور اتابک اعظم - تاریخ ایرانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://psri.ir/?id=c994c1br علی‌اصغر خان اتابک اعظم (امین السلطان) - مؤسسه مطالعات و پژهشهای سیاسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[http://pajoohe.ir/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85__a-45334.aspx امین السلطان، میرزا علی اصغر خان (اتابک اعظم) - پژوهه]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iichs.ir/fa/gallery/3361/2/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86 میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان - پژوهشکده تاریخ معاصر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;کتاب «تاریخ مشروطه ایران»، تألیف احمد کسروی&lt;/ref&gt;<br /> ==زندگی شخصی و خانوادگی==<br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک در ۱۶ بهمن ۱۲۳۶ ش، در تهران متولد شد. او فرزند ابراهیم خان امین‌السلطان، صدراعظم ناصرالدین شاه، و از خانواده‌ای گرجی‌تبار بود که پس از شورش علیه روس‌ها به ایران مهاجرت کرده بودند. او در محیطی ثروتمند و بانفوذ پرورش یافت و از کودکی با دربار قاجار آشنا شد.<br /> <br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک با خانم اعظم ازدواج کرد و صاحب چندین فرزند شد. نام فرزندان او قدس‌اعظم (همسر شجاع‌السلطنه)، فخراعظم (همسر اسکندرخان خازن‌الممالک)، نوش‌آفرین اعظم‌السلطنه (همسر معیری، که بعداً جدا شد)، محترم اعظم، و افتخار اعظم (همسر صارم‌الدوله) بودند. فرزندانش در دوره پهلوی نام‌های خانوادگی اتابکی، گرجی، و صدری را برگزیدند. خانواده اتابک به دلیل ثروت و نفوذ سیاسی، جایگاه اجتماعی بالایی در دوره قاجار داشتند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> ===ثروت و املاک===<br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک با درآمدهای حاصل از امتیازات خارجی و مدیریت مشاغل درباری مانند بیوتات سلطنتی و گمرکات، ثروت عظیمی جمع‌آوری کرد. او باغ و عمارتی در یوسف‌آباد تهران معروف به پارک اتابک، که بعداً به سفارت روسیه تبدیل شد و همچنین باغی در قیطریه (اکنون پارک قیطریه) ساخت. تاریخنگاران این املاک را نشانه‌ی تجمل و فساد مالی او می‌دانند، اما مهارتش در مدیریت منابع مالی دربار را نیز برجسته می‌کنند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> ===تحصیلات و ورود به دربار===<br /> اتابک تحصیلات خود را نزد معلمان خصوصی در تهران در زمینه ادبیات فارسی، عربی، و زبان فرانسه آغاز کرد. در ۱۵ سالگی (۱۲۵۱ ش) به‌عنوان پیشخدمت مخصوص ناصرالدین شاه وارد دربار شد و در ۱۲۹۹ ق، لقب امین‌الملک گرفت. با مرگ پدرش در سال ۱۳۰۰ ق، مشاغل پردرآمد بیوتات سلطنتی، ضرابخانه و گمرکات را به دست آورد و لقب امین‌السلطان دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ==صدراعظمی در دوره ناصرالدین شاه==<br /> [[پرونده:میرزا علی اصغر اتابک؛1.jpg|جایگزین=میرزا علی اصغر خان اتابک|بندانگشتی|255x255پیکسل|میرزا علی اصغر خان اتابک]]<br /> ===صدراعظمی و مدیریت دربار===<br /> میرزا علی‌اصغر خان اتابک در سال ۱۲۶۵، به صدراعظمی ناصرالدین شاه منصوب شد و تا سال ۱۲۸۵، در این سمت باقی ماند. او با مهارت سیاسی خود، دربار قاجار را در دوره‌ای پرتنش مدیریت کرد و در سه سفر ناصرالدین شاه به اروپا (۱۲۹۰، ۱۲۹۵، و ۱۳۰۶ ق) همراه او بود. اتابک با تمرکز بر ثبات مالی و سیاسی دربار، مشاغل کلیدی مانند بیوتات سلطنتی، ضرابخانه، و گمرکات را تحت کنترل گرفت و به یکی از قدرتمندترین صدراعظم‌های قاجار تبدیل شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ===امتیازات خارجی و [[جنبش تنباکو]]===<br /> اتابک در دوره صدراعظمی‌اش امتیازات بزرگی به خارجی‌ها اعطا کرد، از جمله امتیاز رژی تنباکو (۱۲۷۰ ش/۱۸۹۰ م) به انگلیس، که انحصار تولید و فروش تنباکو را به شرکت تالبوت واگذار کرد. او همچنین امتیاز بانک شاه و تجارتخانه‌های بلژیکی را اعطا نمود. این اقدامات به نارضایتی عمومی منجر شد و جنبش تنباکو را با فتوای میرزای شیرازی (۱۳۰۹ ق) برانگیخت، که اولین اعتراض سراسری علیه نفوذ خارجی بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> ==صدراعظمی در دوره مظفرالدین شاه==<br /> [[پرونده:مظفرالدین شاه و اتابک.jpg|جایگزین=مظفرالدین شاه و اتابک|بندانگشتی|235x235پیکسل|مظفرالدین شاه و اتابک]]پس از ترور ناصرالدین شاه در سال ۱۲۷۵، اتابک در سال ۱۲۸۰، صدراعظم مظفرالدین شاه شد و تا ۱۲۸۵، در این سمت باقی ماند. او با همراهی شاه در سفرهای پرهزینه به اروپا، استقراض از روسیه (مانند وام ۱۲ میلیون روبلی ۱۲۷۹ ش) را ترتیب داد. این وام‌ها برای تأمین هزینه‌های دربار بود، اما به افزایش نفوذ خارجی و بدهی کشور منجر شد. اتابک همچنین امتیازاتی مانند بانک استقراضی روس و قرارداد دارسی را برای اکتشاف نفت را اعطا کرد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://eghtesadenergyonline.ir/228399/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF/ میرزا علی‌اصغر اتابک، بنیانگذار قراردادهای نفتی ایران - اقتصاد انرژی آنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://dashboard.literaturelib.com/storage/img/db9Ev1599389927.pdf کتاب «مکاتبات و نامه‌های اتابک با مظفرالدین شاه»، به کوشش سعاد پیرا و علیرضا نیکنژاد]&lt;/ref&gt;<br /> ===تکفیر و تبعید===<br /> اعطای امتیازات خارجی و استقراض‌ها به نارضایتی شدید علما و مردم منجر شد. در سال ۱۳۲۱ ق، علمای عتبات، از جمله میرزای شیرازی، اتابک را به دلیل سیاست‌هایش تکفیر کردند. این تکفیر، همراه با فشارهای سیاسی، به برکناری موقت او در سال ۱۲۸۵ و تبعید به اروپا منجر شد. این دوره تبعید نشان‌دهنده کاهش نفوذ او در ایران بود، اما ارتباطاتش با دربار حفظ شد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;کتاب «انقلاب مشروطه ایران»، تألیف عباس میرزا معزالسلطنه&lt;/ref&gt;<br /> ==نقش در انقلاب مشروطیت و استبداد صغیر==<br /> ===بازگشت و صدراعظمی محمدعلی شاه===<br /> در سال ۱۲۸۵ ش، پس از امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه، علی‌اصغر خان اتابک از تبعید اروپا بازگشت و در سال ۱۲۸۶، توسط محمدعلی شاه به صدراعظمی منصوب شد. او کابینه‌ای با وزرای باتجربه تشکیل داد و تلاش کرد مشروطه را تعدیل کند تا قدرت دربار حفظ شود. این رویکرد او را در برابر مطبوعات مشروطه‌خواه مانند حبل‌المتین و روح‌القدس و انجمن‌های انقلابی قرار داد که او را به حمایت از استبداد متهم کردند.<br /> ===تلاش برای انحلال مجلس===<br /> اتابک در دوره صدراعظمی محمدعلی شاه، به دلیل مخالفت با برخی اصول مشروطه، مانند نظارت مجلس بر دربار، به تلاش برای محدود کردن مجلس متهم شد. او با حمایت محمدعلی شاه، سیاست‌هایی برای تقویت استبداد صغیر (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش) دنبال کرد، از جمله مذاکره با گروه‌های محافظه‌کار و دربار برای کاهش نفوذ مشروطه‌خواهان. این اقدامات او را به هدف اصلی انتقادات انقلابیون تبدیل کرد و به منفوریت بیشتر او دامن زد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> ==روابط با دربار و دیپلماسی خارجی==<br /> [[پرونده:میرزا علی اصغر اتابک؛3.jpg|جایگزین=میرزا علی اصغر اتابک|بندانگشتی|265x265پیکسل|میرزا علی اصغر اتابک]]میرزا علی‌اصغر خان اتابک روابط نزدیکی با دربار قاجار، به‌ویژه ناصرالدین و مظفرالدین شاه، داشت. او با مکاتبات گسترده با مظفرالدین شاه، به‌ویژه در سفرهای خارجی، نقش کلیدی در تصمیم‌گیری‌های دربار ایفا کرد. نامه‌های او، که شامل توصیه‌های سیاسی و مالی بود، نشان‌دهنده نفوذش بر شاه و تلاش برای حفظ ثبات دربار در برابر فشارهای داخلی و خارجی است. این مکاتبات، که در کتاب سعاد پیرا و نیک‌نژاد گردآوری شده، مهارت او در مدیریت روابط درباری را برجسته می‌کند، هرچند برخی منابع این نزدیکی را نشانه انحصارطلبی او می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;<br /> ===دیپلماسی خارجی===<br /> اتابک در دیپلماسی خارجی، به‌ویژه با روسیه و انگلیس، فعال بود. او با مذاکره برای استقراض از روسیه (۱۲ میلیون روبل، ۱۲۷۹ ش) و اعطای امتیازاتی مانند بانک شاه و قرارداد دارسی به انگلیس، به تقویت مالی دربار کمک کرد. این سیاست‌ها، اگرچه به حفظ قدرت قاجار کمک کرد، به افزایش نفوذ خارجی و نارضایتی عمومی منجر شد. [[احمد کسروی]] او را به دلیل این امتیازات به خیانت به منافع ملی متهم می‌کند، اما برخی منابع او را سیاستمداری زیرک در مدیریت روابط بین‌المللی توصیف می‌کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> ==ترور و پایان زندگی==<br /> [[پرونده:عباس آقا قاتل اتابک.jpg|جایگزین=عباس‌آقا تبریزی|بندانگشتی|255x255پیکسل|عباس‌آقا تبریزی]]علی‌اصغر خان اتابک در ۸ شهریور ۱۲۸۶ ش، مصادف با ۲۱ رجب ۱۳۲۵ ق، هنگام خروج از مجلس شورای ملی در تهران، توسط عباس‌آقا تبریزی، صراف و عضو فداییان مشروطه‌خواه تبریز، ترور شد. عباس‌آقا تبریزی متولد تبریز، حدود ۱۲۶۰ ش، از تجار و روشنفکران محلی تبریز بود که به دلیل فعالیت‌هایش در انجمن ایالتی تبریز و حمایت از مشروطه، به فداییان پیوسته بود. او به‌عنوان یک فعال سیاسی، در دوره استبداد صغیر به [[مبارزه مسلحانه]] علیه سیاست‌های اتابک و [[محمدعلی شاه]] پرداخت و انگیزه ترور او را پایان دادن به نفوذ اتابک در حمایت از استبداد و اعطای امتیازات خارجی می‌دانست. عباس آقا پس از شلیک به اتابک، خودکشی کرد. این رویداد به‌عنوان نقطه عطفی در تضعیف استبداد صغیر و حرکت به سوی فتح تهران (۱۲۸۸ ش) شناخته می‌شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> جسد اتابک به قم انتقال داده شد و مقبره او در قسمت زنانه حرم حضرت معصومه (س) قرار دارد.<br /> ===پیامدها===<br /> ترور اتابک به پایان صدراعظمی او و تضعیف موقعیت محمدعلی شاه منجر شد. این اقدام، روحیه مشروطه‌خواهان را تقویت کرد و به احیای مشروطیت در سال ۱۲۸۸، کمک نمود. با این حال، برخی منابع این ترور را نتیجه رقابت‌های سیاسی و نفرت عمومی از سیاست‌های اتابک می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;<br /> ==میراث==<br /> ===تأثیر بر سیاست قاجار===<br /> علی‌اصغر خان اتابک با صدراعظمی طولانی در دوره سه پادشاه قاجار ([[ناصرالدین شاه|ناصرالدین‌شاه]]، [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین‌شاه]]، و محمدعلی شاه)، تأثیر عمیقی بر سیاست ایران گذاشت. او با مدیریت بحران‌های مالی و دیپلماتیک، ثبات دربار را حفظ کرد، اما اعطای امتیازات خارجی مانند رژی تنباکو، بانک استقراضی روس، و قرداد دارسی به افزایش نفوذ خارجی و تضعیف اقتصاد ملی منجر شد. این سیاست‌ها به نارضایتی عمومی و جنبش‌های اعتراضی، مانند جنبش تنباکو و مشروطیت، دامن زدند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> ===جایگاه در تاریخ ایران===<br /> ترور اتابک در سال ۱۲۸۶، به تضعیف استبداد صغیر و احیای مشروطیت کمک کرد. او به‌عنوان نمادی از فساد و انحصارطلبی قاجار در تاریخ ایران شناخته می‌شود. برخی منابع، مانند [[احمد کسروی]]، او را سیاستمداری زیرک اما خیانتکار به منافع ملی توصیف می‌کنند که با اعطای امتیازات خارجی، به سقوط تدریجی قاجار کمک کرد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=92018 2026-08-30T08:46:46Z

<p>Safa: /* برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]<br /> # [[مریم لقمانی]]<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]<br /> # [[آروین خیرخواهان]]<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> # [[شاهرخ مسکوب]]<br /> # [[عباس میلانی]]<br /> # [[ابراهیم یونسی]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان کرامول ماتر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژان-ماری لن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توماس رابرت چک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان مهدوی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> <br /> == رخدادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> === ایران، شهرها و استان‌ها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> # [[استان یزد]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === وضعیت زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B9_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92016 2026-08-30T06:41:13Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۹ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۱ روز (در سال عادی) و ۲۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده. این روز برابر است با ۳۱ اوت.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۲۱ - آغاز پخش خبر از راديو<br /> * ۱۳۴۷ - زمین‌لرزه دشت بیاض و فردوس به شدت ۷٫۳ ریشتر، و حدود ۱۰٬۰۰۰ کشته<br /> ۳۱ اوت<br /> <br /> * ۱۸۷۱ - آغاز جمهوری سوم فرانسه پس از سقوط لویی ناپلئون <br /> * ۱۸۷۶ - عبدالحمید دوم، سلطان امپراتوری عثمانی شد و برادرش مراد پنجم عزل گردید.<br /> * ۱۸۹۷ - توماس ادیسون، اولین پروژکتور فیلم، کینتوسکوپ را به ثبت رساند.<br /> * ۱۹۰۷ - با امضای قرارداد سن پترزبورگ بین روسیه و انگلستان، با واسطه‌گری فرانسه، ایران به سه منطقهٔ بی‌طرف، تحت نفوذ روسیه و انگلستان تقسیم شد.<br /> * ۱۹۳۵ - ایالات متحده اولین قانون بی‌طرفی خود را در تلاش برای دور ماندن از آشفتگی فزاینده در اروپا تصویب کرد.<br /> * ۱۹۳۹ - آغاز نخستین جشنواره فستیوال کن <br /> * ۱۹۶۲ -  روز ملی و استقلال &quot;ترينيداد و توباگو&quot; از استعمار انگليس<br /> * ۱۹۷۸ - ناپدید شدن سیدموسی صدر، رهبر شیعیان لبنان و مؤسس و رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان، در لیبی<br /> * ۱۹۹۰ - وحدت دو آلمان<br /> * ۱۹۹۱ - قرقیزستان استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد.<br /> * ۱۹۹۱ – روز استقلال ازبکستان<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۱۲۸۶ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] تبریزی، نویسنده، استاد دانشگاه، پژوهشگر قرآن و سیاستمدار<br /> <br /> ۳۱ اوت<br /> * ۱۸۲۱ - هرمان فون هلمهولتز، فیزیکدان آلمانی، اثبات‌کنندهٔ قانون پایستگی انرژی<br /> * ۱۸۵۳ - آلکسی آلکسیویچ بروسیلوف، ژنرال روسی که غالباً به‌خاطر توسعۀ تاکتیک‌های هجومی جدید در نبردها موسوم به‌یورش بروسیلوف در سال ۱۹۱۶م مورد توجه قرار گرفت. این تاکتیک‌های خلاقانه بعدها توسط آلمانی‌ها مورد استفاده قرار گرفت.<br /> * ۱۹۰۸ - ویلیام سارویان، نویسنده و نمایشنامه‌نویس ارمنی«آمریکایی»<br /> * ۱۹۲۵ - موران کمپبل، پزشک و دانشگاه انگلیسی، «ماسک ونچوری» (Venturi mask) را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۶۰ - سیدحسن نصرالله، سومین دبیرکل [[حزب‌الله لبنان|'''حزب‌الله لبنان''']]<br /> * ۱۹۸۵ - محمد بن سلمان آل سعود، ولیعهد و نخست‌وزیر عربستان سعودی که به‌عنوان رئیس شورای امور اقتصادی و توسعه و شورای امور سیاسی و امنیتی فعالیت می‌کند. او پیش از گمارده‌شدن به‌نخست‌وزیری، از سال ۲۰۱۵ تا سال ۲۰۲۲م به‌عنوان وزیر دفاع عربستان سعودی فعالیت می‌کرد. او پسر هفتم سلمان بن عبدالعزیز آل‌سعود است.<br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۲۶ - حسين پيرنيا، (مؤتمن الملک) رئيس ادوار اوليه مجلس شورای ملی<br /> * ۱۳۴۷ - [[صمد بهرنگی|'''صمد بهرنگی''']]، معلم و نویسنده روشنفکر ایرانی<br /> * ۱۳۵۹ - فواد سلطانی، از رهبران کرد در درگیری با نیروهای جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۷۶ - محمدکریم پیرنیا، محقق، نویسنده و نظریه‌پرداز معماری<br /> * ۱۳۸۱ - [[فرهاد مهراد|'''فرهاد مهراد''']]، خوانندهٔ ایرانی، آهنگساز  و نوازنده<br /> * ۱۴۰۲ - [[جواد روحی|'''جواد روحی''']]، ۳۵ ساله، از بازداشت‌شدگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''اعتراضات سراسری ۱۴۰۱''']] بود، در ۹ شهریور سال (۱۴۰۲) به طرز مشکوکی در زندان نوشهر جان سپرد.<br /> ۳۱ اوت<br /> * ۱۴۲۲ - هنری پنجم پادشاه انگلستان در فرانسه هنری پنجم<br /> * ۱۸۶۴ - فردیناند لاسال، فعال سیاسی سوسیالیست آلمانی یهودی<br /> * ۱۸۶۷ - شارل بودلر، شاعر و منتقد فرانسوی<br /> * ۱۹۶۷ -  ايليا اِرِنْبورْگْ، اديب، نويسنده، نمایشنامه‌نویس و منتقد روسی<br /> * ۱۹۹۷ - دایانا، پرنسس ولز، دودی فاید و راننده هنری پل در یک تصادف رانندگی در پاریس جان خود را از دست دادند.<br /> * ۲۰۱۳ - دیوید فراست، روزنامه‌نگار و مجری معروف بریتانیایی که چندین‌بار با شاه ایران نیز مصاحبه داشت. او به‌دلیل انجام یک‌سری مصاحبه با ریچارد نیکسون رئیس‌جمهوری سابق آمریکا (پس از استعفایش) مشهور است.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی آموزش از راه دور<br /> <br /> *<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=92015 2026-08-30T06:35:46Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار<br /> | نام = مهدی بازرگان<br /> | تصویر = مهندس_مهدی_بازرگان.jpg<br /> | شرح تصویر =<br /> | نام کامل = مهدی بازرگان<br /> | معروف به = مهندس بازرگان<br /> | نام مستعار =<br /> | زادروز = ۹ شهریور ۱۲۸۶<br /> | شهر تولد =<br /> | کشور تولد =<br /> | تاریخ مرگ = دیماه ۱۳۷۳<br /> | شهر مرگ =<br /> | کشور مرگ =<br /> | نام همسر =<br /> | فرزندان =<br /> |خویشاوندان سرشناس =<br /> | تحصیلات = رشته ترمودینامیک و نساجی<br /> | دین = مسلمان<br /> | حزب سیاسی = نهضت آزادی<br /> | سمت = اولین نخست‌وزیر دولت موقت<br /> | پست‌های قبلی = رئیس هیأب مدیره خلع یداز شرکت نفت بریتانیایی<br /> | فعالیت‌ها = [[ملی کردن نفت]]<br /> | قبل از =<br /> | بعد از =<br /> | وب‌گاه رسمی =<br /> | امضا =<br /> | زیرنویس =<br /> }}<br /> '''مهدی بازرگان،''' (زاده‌ی ۹ شهریور ۱۲۸۶ خورشیدی - درگذشته‌ی ۳۰ دی‌ماه ۱۳۷۳) در تهران متولد شد. پدرش حاج عباسقلی بازرگان (تبریزی) از تجار دیندار، روشنفکر و سرشناس زمان خود بود. بازرگان تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سلطانیه تهران و متوسطه را در دارالمعلمین مرکزی به پایان رساند. وی در سال ۱۳۰۶ همراه اولین گروه محصلین ممتاز کشور، برای تحصیل به فرانسه اعزام شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۱۳ پس از ۷ سال تحصیل در فرانسه به کشور بازگشت. در سال ۱۳۱۵ به عنوان اولین دانشیار در دانشکده فنی دانشگاه تهران مشغول به تدریس شد و دو دوره متوالی ریاست دانشکده فنی را به عهده گرفت. در سال ۱۳۳۰، توسط دکتر [[محمد مصدق|مصدق]] به ریاست هیئت مدیره و مدیریت عامل شرکت ملی نفت ایران انتخاب شد و با حمایت مردم موفق به خلع ید از انگلیسی‌ها و با همت متخصصین ایرانی موفق به راه‌اندازی و اداره صنایع عظیم نفت شد. در سال ۱۳۳۱ مسئول احداث شبکه لوله‌کشی آب تهران شد و آن را به ثمر رساند. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، به دلیل اعتراض مکتوب علیه انتخابات مجلس شورای ملی که آن را غیرقانونی می‌دانست، در بهمن ۱۳۳۲ از خدمات دولتی و استادی دانشگاه برکنار شد و تا شانزدهم بهمن ۱۳۵۷ که پست نخست‌وزیری دولت موقت انقلاب را به عهده گرفت، تنها در بخش خصوصی در زمینه تولیدات صنعتی فعالیت و خلاقیت داشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;گروه تاریخ اندیشه معاصر-[http://moaser.iki.ac.ir/book/export/html/639 زندگی‌نامه مهندس مهدی بازرگان]&lt;/ref&gt;بازرگان نه ماه پس از نخست‌وزیری به دلیل اختلاف با [[خمینی]] و حزب جمهوری اسلامی استعفا داد. مهدی بازرگان سرانجام در روز آخر دی‌ماه ۱۳۷۳، در حالی که ایران را به قصد معالجه ترک کرده بود، در نیمه‌راه، در زوریخ سویس درگذشت.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;<br /> <br /> == زندگی‌نامه مهدی بازرگان ==<br /> مهدی بازرگان در خانواده‌ای مذهبی در تبریز به‌دنیا آمد. وی در کودکی همراه پدرش که یک تاجر سرشناس بازار بود در تهران ساکن شد. پس از پایان تحصیلات ابتدایی و متوسطه در سال ۱۳۰۶ برای ادامه تحصیل به فرانسه اعزام شد در رشته ترمودینامیک و نساجی از مدرسه حرفه و فن فرانسه فارغ‌التحصیل شد و پس از بازگشت به ایران، به مقام نخستین دانشیار دانشکده فنی دانشگاه تهران منصوب شد.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، [https://www.bbc.com/persian/iran-47077277 مهدی بازرگان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;سایت ملی مذهبی -[https://melimazhabi.com/maghalat/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ زندگی‌نامه مهندس مهدی بازرگان] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی ===<br /> او از هواداران محمد مصدق و از اعضای [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] بود و پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] به سبب اعتراض علیه کودتا از مقام استادی دانشگاه برکنار شد و تا زمان انقلاب به فعالیت سیاسی و نیز کار در بخش خصوصی پرداخت<br /> <br /> وی در دوران نخست‌وزیری محمد مصدق، رئیس هیئت مدیره خلع ید از شرکت نفت بریتانیایی بود که پس از مدتی کوتاه از این مقام استعفا کرد. پس از کودتا نیز مدتی رئیس شرکت آب و فاضلاب تهران بود و نخستین شبکه لوله‌کشی آب در تهران را راه‌اندازی کرد.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;<br /> <br /> === تأسیس کانون مهندسین ===<br /> مهدی بازرگان پس از شهریور ۱۳۲۰ از بانیان تأسیس کانون مهندسین بود. در دومین سال تأسیس کانون مهندسین، اولین اعتصاب صنفی مهندسین به بار نشست و تحولی عمیق در ارجاع مسئولیت و میدان فعالیت به متخصصین به وجود آورد و راه اصلاحات باز شد. واگذاری مسئولیت ادارات و کارخانجات به تحصیل‌کرده‌ها و مهندسان و حقِ داشتن دو نماینده منتخب از هر دانشکده در شورای دانشگاه، از دستاوردهای این اعتصاب صنفی بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === نهضت آزادی ایران ===<br /> بازرگان در تشکیل جبهه ملی دوم و مبارزات سیاسی فعالیتی مؤثر داشت و در بهار سال ۱۳۴۰ همراه با [[آیت‌الله طالقانی]] و دکتر [[یدالله سحابی]]، [[نهضت آزادی ایران]] را پایه‌گذاری کرد و به نهضت مقاومت ملی نیرویی دوباره داد و نیروهای ملی و مذهبی را در این جمعیت سازمان و توانایی بخشید.&lt;ref name=&quot;:52&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:عکسهای بازرگان.jpg|بندانگشتی|بازرگان در طول زمان]]<br /> <br /> === دستگیری و زندان ===<br /> حرکت و فعالیت این جمعیت در آستانه [[انقلاب سفید]]، مهندس بازرگان را به همراه سایر بنیان‌گذاران نهضت آزادی ایران، راهی زندان کرد و پس از محاکمه‌ای طولانی، در سال ۱۳۴۲ توسط ارتش شاه به ۱۰ سال زندان محکوم شد و در اوایل آبان ۱۳۴۴ به علت اعتصاب در زندان، همراه با ۱۷ تن از یاران به دژ (زندان) برازجان تبعید گردید. در آبان ۱۳۴۶ پس از تحمل ۵ سال اسارت آزاد شد.&lt;ref name=&quot;:52&quot; /&gt;<br /> <br /> === ریاست گروه ویژه نفت ===<br /> در سال ۱۳۳۰، توسط مرحوم دکتر مصدق به ریاست هیئت مدیره و مدیریت عامل شرکت ملی نفت ایران انتخاب گردید و با حمایت مردم موفق به خلع ید از انگلیسی‌ها و با همت متخصصین ایرانی موفق به راه‌اندازی و اداره صنایع عظیم نفت شد.&lt;ref name=&quot;:52&quot; /&gt;<br /> <br /> === اولین نخست‌وزیر دولت موقت ===<br /> در ۱۶ بهمن ۱۳۵۷ قبل از پیروزی انقلاب به عنوان نخست‌وزیر برگزیده شد، اعتصابات صنعت نفت را سامان بخشید و دولت موقت انقلاب را تشکیل داد و به مدت ۹ ماه، سکان کشتی طوفان زده دولت را در دست گرفت و هر چه در توان داشت در برقراری نظم و اجرای قانون و ایجاد آرامش، به کار بست. وی در اولین انتخابات مجلس، با آرای بسیار بالایی به نمایندگی مردم تهران برگزیده شد و در فراکسیون اقلیت مجلس همراه با سایر نمایندگان همفکر، به نقد روند انقلاب و حاکمیت پرداخت و آفات و انحرافات آن روزِ جامعه را، هر طور که توانست به تصویر کشید.&lt;ref name=&quot;:52&quot; /&gt;<br /> <br /> وی که از روشنفکران مذهبی و صاحب تألیفات اثرگذار در این زمینه به‌شمار می‌آید، اختلاف نظرهای اساسی با خمینی و دیگر رهبران مذهبی داشت و از جمله بر سر مسئله اعدام‌های جمهوری اسلامی و نیز جریان اشغال سفارت آمریکا و [[گروگان‌گیری در سفارت آمریکا|گروگان‌گیری]] دیپلمات‌های آمریکایی در آبان‌ماه سال ۱۳۵۸ با آنها وارد چالش جدی شد. سرانجام مهدی بازرگان پس از نه ماه، از مقام نخست‌وزیری استعفا کرد.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;<br /> <br /> === دوران بعد از نخست‌وزیری ===<br /> او پس از استعفا از مقام نخست‌وزیری به یکی از منتقدان اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شد و همراه یاران خود در نهضت آزادی زیر فشارهای گوناگون سیاسی، مغضوب جریان حاکم بر جمهوری اسلامی شد.<br /> <br /> آقای بازرگان در دوران انقلاب روزنامه «میزان» ارگان نهضت آزادی ایران را منتشر می‌کرد.<br /> <br /> مهدی بازرگان، نویسنده ده‌ها کتاب و مقاله در موضوعات اسلامی است و می‌کوشید میان علم تجربی مدرن و مقوله‌های مذهبی آشتی برقرار کند.<br /> <br /> وی در نوشته‌های خود از جمله رفتار سیاسی خمینی را موضوع نقد قرار داد و به ویژه در کتاب «انقلاب ایران در دو حرکت» رهبر جمهوری اسلامی را متهم به مواردی از نقض قانون اساسی کرد.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;<br /> <br /> == دیدگاه‌های مذهبی، سیاسی بازرگان ==<br /> دیدگاه‌های مذهبی مهدی بازرگان، پیش و پس از انقلاب، بر فضای روشنفکری دینی در ایران اثری ماندگار نهاد.<br /> <br /> وی که در آغاز به ویژه در مقاله‌ای در کتاب «مرجعیت و روحانیت» در سال ۱۳۴۱ به ضرورت دخالت روحانیت در سیاست باور داشت، پس از انقلاب با انتشار مقاله‌ای با عنوان «مرز میان دین و سیاست» ورود روحانیان در امر سیاست را زیانبار دانست و در اواخر عمر خویش با انتشار کتاب «آخرت و خدا، هدف بعثت انبیا» به نظریه جدایی کامل دین از سیاست و سیاست عرفی روی آورد.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;<br /> <br /> == دفاع از حقوق اساسی قربانیان قتل عام ۱۳۶۷ ==<br /> در دی‌ماه ۶۷ نهضت آزادی ایران ـ به دبیرکلی مهندس بازرگان ـ در بیانیه‌ای که منتشر کرد به کشتار مخالفان سیاسی درجریان [[قتل عام ۶۷|قتل عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] اعتراض کرد. مهندس بازرگان و همفکرانش پرسیده بودند:&lt;blockquote&gt;«اگر این اعدام‌ها مطابق شرع و قانون اساسی انجام گشته چرا در سکوت و بی‌خبری و در پشت درهای بسته اجرا شده‌ است؟ چرا خانواده‌های اعدام‌شدگان تهدید شده‌اند که مبادا گریه کنند، سیاه بپوشند و یا مجلس ختم تشکیل دهند؟ بگذریم از این که اهانت و زخم زبان به مادران و پدران داغدیده و تبریک گفتن به آنان به عنوان این که لکه ننگی را از دامان خانواده شما پاک کرده‌ایم، با هیچ معیار اسلامی و انسانی قابل توجیه نیست.»&lt;/blockquote&gt;در بیانیه نهضت آزادی تأکید شده بود که:&lt;blockquote&gt;«انگیزه اعتراض ما کشتار گسترده اسرایی از هموطنان است که در سال‌های گذشته در دادگاه‌های همین رژیم و با احکام همین حکام شرع به محکومیت‌هایی کمتر از اعدام، حتی یک سال و دو سال محکوم شده و بعضاً روزهای آخر اسارت خود را می‌گذراندند، و خانواده‌هایی قبل از تحویل ساک و لباس خونین، خانه را برای ورود آنها آب و جارو کرده بودند! <br /> <br /> آیا در جوامع متدین و موحد و در کشورهای متمدن دنیا سابقه دارد که زندانیان محکوم شده را بدون آنکه کار تازه‌ای کرده باشند به جرم ایستادگی بر «موضع عقیدتی» بدون محاکمه یا با محاکمه مجدداً اعدام نمایند؟»&lt;ref&gt;سایت زیتون -[http://zeitoons.com/16603 اعدام‌های ۶۷ و منش مهندس بازرگان]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == درگذشت بازرگان ==<br /> مهدی بازرگان سرانجام در ۳۰ دی‌ماه ۱۳۷۳، در حالی که ایران را به قصد درمان و معالجه بیماری قلب ایران را ترک کرده و عازم سوییس بود، در فرودگاه زوریخ وضعیتش رو به وخامت گذاشت. وی را از فرودگاه به بیمارستان منتقل کردند ولی سودی نبخشید و در سن ۸۷ سالگی در زوریخ درگذشت.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;<br /> <br /> پیکر مهدی بازرگان را پس از درگذشت به ایران بازگرداندند و بنا به وصیتش، در مقبره بیات در جوار مرقد حضرت معصومه و در کنار پدر و مادر و جمعی از اقوامش به خاک سپرده شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == تالیفات و آثار مهدی بازرگان ==<br /> مهدی بازرگان اولین تألیف خود با عنوان «نماز» بین سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۲۰ برای جوانان نوشت‌ و با هزینه شخصی به چاپ رساند. مذهب در اروپا، مطهرات در اسلام، کار در اسلام، راه طی شده، اختیار، پراگماتیسم در اسلام، از دیگر آثار دینی او در دهه ۱۳۲۰ و «از خداپرستی تا خودپرستی» و «آموزش قرآن» در ۳ جلد در دهه ۱۳۳۰ می‌باشد. از مرحوم بازرگان بیش از ۱۰۰ اثر مذهبی و ۱۶ اثر قرآنی به جای مانده است.<br /> <br /> همچنین بازرگان آثار علمی و فنی نیز داشت که عبارتند از:<br /> <br /> * در وصف صنعت (۱۳۱۵)<br /> * زندان هارون یا آتشکده ساسانی (۱۳۲۳)<br /> * دیاگرام عمومی برای گاز‌ها و هوای مرطوب (۱۳۲۳)<br /> * سازمان مسافربری شهرستان تهران (۱۳۲۳)<br /> * صفحه محاسبه (۱۳۲۳) <br /> * ترمودینامیک صنعتی ۱ و ۲ (۱۳۲۳)<br /> * تعیین شرایط هوای مطبوع (۱۳۲۶)<br /> * آینه صنعت در ایران (۱۳۲۸)<br /> * خشک کردن هوا بدون ماشین مبرد (۱۳۲۹)<br /> * مهندس خارجی (۱۳۳۴)<br /> * بسازیم یا برایمان بسازند (۱۳۳۵)<br /> * باد و باران در قرآن (۱۳۴۳)<br /> * پدیده‌های جوّی (۱۳۴۳)<br /> * سیر تحول قرآن ۱ و ۲ (۱۳۴۴)<br /> * بررسی نظریه اریک فروم (۱۳۵۵)<br /> * علمی بودن مارکسیسم (۱۳۵۶).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس|۲}}<br /> [[رده:اعضای جبهه ملی ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای انقلاب اسلامی ایران]]<br /> [[رده:اعضای نهضت آزادی ایران]]<br /> [[رده:اهالی تهران]]<br /> [[رده:سیاست‌مداران اهل ایران]]<br /> [[رده:نخست‌وزیران ایران]]<br /> [[رده:مخالفان جمهوری اسلامی ایران]]</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B8_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92014 2026-08-29T18:25:05Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۸ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۲ روز (در سال عادی) و ۲۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۸۶ - امضای معاهدهٔ ننگین سن‌پترزبورگ و تقسیم ایران بین روسیه تزاری و انگلیس در عهد [[محمدعلی شاه|'''محمدعلی شاه''']] قاجار<br /> * ۱۳۲۲ - سرلشگر [[فضل‌الله زاهدی|'''فضل‌الله زاهدی''']]، فرمانده لشگر اصفهان توسط قوای انگليس بازداشت و به فلسطين تبعید شد.<br /> * ۱۳۲۷ - سيل مدهشی در سراب جاری شد، خسارات و تلفات زيادی برجای گذاشت.<br /> * ۱۳۳۲ - فرمانداری نظامی تهران با صدور اعلامیه شماره ۱۴ که بارها از رادیو پخش شد از کسانی که از مخفیگاه ملک اسماعیلی معاون سابق دکتر مصدق، [[دکتر حسین فاطمی|'''دکتر حسین فاطمی''']] وزیر امورخارجه کابینه او، دکتر مهدی آذر بنام و وزیر فرهنگ، مهندس حق‌شناس وزیر راه سابق و چند تن دیگر اطلاع دارند خواست که جریان را به آن سازمان اطلاع دهند.<br /> * ۱۳۶۰ ـ کشته شدن رجایی و باهنر در انفجار دفتر نخست‌وزیری<br /> * ۱۳۸۰ - اعتراضات به تقسیم استان خراسان در سبزوار؛ ۵ هزار نفر در سبزوار به راهپیمایی پرداختند.<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۱۷۹۰ - تهیه اولین مداد جهان توسط «نیکولا کنته» آلمانی<br /> * ۱۸۱۳ - جنگ‌های ناپلئونی: ژنرال فرانسوی دومینیکو واندم و هزاران نفر از سربازانش در جنگ کالم به اسارت درآمدند.<br /> * ۱۹۱۸ - ترور '''[[لنین]]'''، رهبر [[انقلاب شوروی|'''انقلاب شوروی''']] توسط فانی کاپلان سوسیالیست انقلابی<br /> <br /> *۱۹۹۱ - آذربایجان استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۹۶ - حبیب‌الله هدایت، پزشک و نویسنده<br /> * ۱۳۱۱ - حمید عنایت، پژوهشگر و مترجم حوزه علوم سیاسی و فلسفه سیاسی<br /> * ۱۳۳۰ - مرتضی، خواننده، آهنگساز و ترانه سرا<br /> * ۱۳۵۰ - پوپک گلدره، هنرپیشه، (درگذشته ۲۷ فروردین ۱۳۸۵)<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۱۷۴۸ - ژاک لویی داوید، نقاش فرانسوی، از پیشگامان سبک نئوکلاسیسیسم <br /> * ۱۷۹۷ - مری شلی، نویسنده و نمایشنامه‌نویس انگلیسی<br /> * ۱۸۱۱ - تئوفيل گوتيه، شاعر، نويسنده و نقدنگار فرانسوی<br /> * ۱۸۵۶ - کارل دیوید تولمه رانگه، ریاضیدان، فیزیکدان و طیف‌سنج آلمانی<br /> * ۱۸۷۱ - ارنست رادرفورد، فیزیکدان و شیمیدان نیوزلندی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۹۰۷ - جان ماکلی، فیزیکدان آمریکایی و بنیانگذار اولین شرکت کامپیوتر<br /> * ۱۹۳۰ - وارن ادوارد بافت، سرمایه‌گذار، اقتصاددان، مدیر اجرایی که در سال ۲۰۲۱ با دارایی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار، به‌عنوان دهمین فرد ثروتمند جهان شناخته شد. او مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیرۀ شرکت برکشر هاتاوی بوده و مالکیت شرکت‌های گایکو، دیری کوئین و مارس اینکورپوریتد را هم در اختیار داشته‌ است. همچنین دارای سهام در شرکت‌های اپل، جنرال الکتریک، کرفت هاینز، گلدمن ساکس، ولز فارگو، شرکت کوکاکولا، پپسی، آمریکن اکسپرس، بنک آو آمریکا و آی‌بی‌ام هم می‌باشد.<br /> * ۱۹۵۸ - آنا پولیتکوفسکایا، روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر اهل روسیه و از خبرنگاران روزنامۀ «نوایا گازیتا» که مهم‌ترین روزنامه‌های منتقد دولت روسیه محسوب می‌شود. او بعدها در سن ۴۸ سالگی به‌قتل رسید.<br /> <br /> * ۱۹۶۲ - آلکساندر لیتوینینکو، افسر اطلاعاتی سابق سازمان اطلاعات خارجی روسیه و منتقد دولت ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه که در اثر آلودگی به‌عنصر رادیواکتیو پولونیوم با جرم اتمی ۲۱۰ در شهر لندن به‌قتل رسید. او همچنین مأمور سرویس اطلاعاتی بریتانیا بود و برای آن جاسوسی می‌کرد. مسکو نیز او را خائن و جاسوس نامید.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۰۰۰ - شیخ بهایی، عارف، ریاضیدان و دانشمند عصر صفوی<br /> * ۱۲۸۶ - میرزا [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم|'''علی‌اصغر اتابک''']] معروف به اتابك اعظم، پس از چهار ماه صدارت، به هنگام خروج از مجلس شورای ملی توسط يكی از مشروطه‏ طلبان به نام عباس آقا تبريزی و به تحريك سيدحسن تقی‌زاده، به قتل رسيد.<br /> * ۱۳۲۱ - نخودکی اصفهانی، فقیه و فیلسوف<br /> * ۱۳۶۰ - مرگ محمدعلی رجایی و محمد‌جواد باهنر در انفجار دفتر نخست‌وزیری جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۸۶ - محمود بهزاد، مترجم، زیست‌شناس<br /> * ۱۳۸۶ - علی مشکینی، رئیس [[مجلس خبرگان|'''مجلس خبرگان''']] رهبری، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و امام جمعه قم<br /> *<br /> *<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۲۰۰۵ - ملا عبدالکریم مدرس، مفسر، مترجم، شاعر و محقق بزرگ کرد<br /> * ۲۰۰۶ - نجیب محفوظ، روزنامه‌نگار و نویسنده مصری، برنده جایزه نوبل<br /> * ۲۰۲۲ - میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی ناپدید‌شدگان<br /> *<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B8_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92010 2026-08-29T15:56:26Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۸ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۲ روز (در سال عادی) و ۲۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۸۶ - امضای معاهدهٔ ننگین سن‌پترزبورگ و تقسیم ایران بین روسیه تزاری و انگلیس در عهد [[محمدعلی شاه|'''محمدعلی شاه''']] قاجار<br /> * ۱۳۲۲ - سرلشگر [[فضل‌الله زاهدی|'''فضل‌الله زاهدی''']]، فرمانده لشگر اصفهان توسط قوای انگليس بازداشت و به فلسطين تبعید شد.<br /> * ۱۳۲۷ - سيل مدهشی در سراب جاری شد، خسارات و تلفات زيادی برجای گذاشت.<br /> * ۱۳۳۲ - فرمانداری نظامی تهران با صدور اعلامیه شماره ۱۴ که بارها از رادیو پخش شد از کسانی که از مخفیگاه ملک اسماعیلی معاون سابق دکتر مصدق، [[دکتر حسین فاطمی|'''دکتر حسین فاطمی''']] وزیر امورخارجه کابینه او، دکتر مهدی آذر بنام و وزیر فرهنگ، مهندس حق‌شناس وزیر راه سابق و چند تن دیگر اطلاع دارند خواست که جریان را به آن سازمان اطلاع دهند.<br /> * ۱۳۶۰ ـ کشته شدن رجایی و باهنر در انفجار دفتر نخست‌وزیری<br /> * ۱۳۸۰ - اعتراضات به تقسیم استان خراسان در سبزوار؛ ۵ هزار نفر در سبزوار به راهپیمایی پرداختند.<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۱۷۹۰ - تهیه اولین مداد جهان توسط «نیکولا کنته» آلمانی<br /> * ۱۸۱۳ - جنگ‌های ناپلئونی: ژنرال فرانسوی دومینیکو واندم و هزاران نفر از سربازانش در جنگ کالم به اسارت درآمدند.<br /> * ۱۹۱۸ - ترور لنین، رهبر انقلاب شوروی توسط فانی کاپلان سوسیالیست انقلابی<br /> <br /> *۱۹۹۱ - آذربایجان استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۹۶ - حبیب‌الله هدایت، پزشک و نویسنده<br /> * ۱۳۱۱ - حمید عنایت، پژوهشگر و مترجم حوزه علوم سیاسی و فلسفه سیاسی<br /> * ۱۳۳۰ - مرتضی، خواننده، آهنگساز و ترانه سرا<br /> * ۱۳۵۰ - پوپک گلدره، هنرپیشه، (درگذشته ۲۷ فروردین ۱۳۸۵)<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۱۷۴۸ - ژاک لویی داوید، نقاش فرانسوی، از پیشگامان سبک نئوکلاسیسیسم <br /> * ۱۷۹۷ - مری شلی، نویسنده و نمایشنامه‌نویس انگلیسی<br /> * ۱۸۱۱ - تئوفيل گوتيه، شاعر، نويسنده و نقدنگار فرانسوی<br /> * ۱۸۵۶ - کارل دیوید تولمه رانگه، ریاضیدان، فیزیکدان و طیف سنج آلمانی<br /> * ۱۸۷۱ - ارنست رادرفورد، فیزیکدان و شیمیدان نیوزلندی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۹۰۷ - جان ماکلی، فیزیکدان آمریکایی و بنیانگذار اولین شرکت کامپیوتر<br /> * ۱۹۳۰ - وارن ادوارد بافت، سرمایه‌گذار، اقتصاددان، مدیر اجرایی که در سال ۲۰۲۱ با دارایی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار، به‌عنوان دهمین فرد ثروتمند جهان شناخته شد. او مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیرۀ شرکت برکشر هاتاوی بوده و مالکیت شرکت‌های گایکو، دیری کوئین و مارس اینکورپوریتد را هم در اختیار داشته‌است. همچنین دارای سهام در شرکت‌های اپل، جنرال الکتریک، کرفت هاینز، گلدمن ساکس، ولز فارگو، شرکت کوکاکولا، پپسی، آمریکن اکسپرس، بنک آو آمریکا و آی‌بی‌ام هم می‌باشد.<br /> * ۱۹۵۸ - آنا پولیتکوفسکایا، روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر اهل روسیه و از خبرنگاران روزنامۀ «نوایا گازیتا» که مهم‌ترین روزنامه‌های منتقد دولت روسیه محسوب می‌شود. او بعدها در سن ۴۸ سالگی به‌قتل رسید.<br /> <br /> * ۱۹۶۲ - آلکساندر لیتوینینکو، افسر اطلاعاتی سابق سازمان اطلاعات خارجی روسیه و منتقد دولت ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه که در اثر آلودگی به‌عنصر رادیواکتیو پولونیوم با جرم اتمی ۲۱۰ در شهر لندن به‌قتل رسید. او همچنین مأمور سرویس اطلاعاتی بریتانیا بود و برای آن جاسوسی می‌کرد. مسکو نیز او را خائن و جاسوس نامید.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۰۰۰ - شیخ بهایی، عارف، ریاضیدان و دانشمند عصر صفوی<br /> * ۱۲۸۶ - میرزا علی‌اصغر اتابک معروف به اتابك اعظم، پس از چهار ماه صدارت، به هنگام خروج از مجلس شورای ملی توسط يكی از مشروطه‏ طلبان به نام عباس آقا تبريزی و به تحريك سيدحسن تقی‌زاده، به قتل رسيد.<br /> * ۱۳۲۱ - نخودکی اصفهانی، فقیه و فیلسوف<br /> * ۱۳۶۰ - مرگ محمدعلی رجایی و محمد‌جواد باهنر در انفجار دفتر نخست‌وزیری جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۸۶ - محمود بهزاد، مترجم، زیست‌شناس<br /> * ۱۳۸۶ - علی مشکینی، رئیس مجلس خبرگان رهبری، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و امام جمعه قم<br /> *<br /> *<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۲۰۰۵ - ملا عبدالکریم مدرس، مفسر، مترجم، شاعر و محقق بزرگ کرد<br /> * ۲۰۰۶ - نجیب محفوظ، روزنامه نگار و نویسنده مصری، برنده جایزه نوبل<br /> * ۲۰۲۲ - میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی ناپدید‌شدگان<br /> *<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B8_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=92009 2026-08-29T15:53:39Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۸ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۲ روز (در سال عادی) و ۲۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۸۶ - امضای معاهدهٔ ننگین سن‌پترزبورگ و تقسیم ایران بین روسیه تزاری و انگلیس در عهد [[محمدعلی شاه|'''محمدعلی شاه''']] قاجار<br /> * ۱۳۲۲ - سرلشگر [[فضل‌الله زاهدی|'''فضل‌الله زاهدی''']]، فرمانده لشگر اصفهان توسط قوای انگليس بازداشت و به فلسطين تبعید شد.<br /> * ۱۳۲۷ - سيل مدهشی در سراب جاری شد، خسارات و تلفات زيادی برجای گذاشت.<br /> * ۱۳۳۲ - فرمانداری نظامی تهران با صدور اعلامیه شماره ۱۴ که بارها از رادیو پخش شد از کسانی که از مخفیگاه ملک اسماعیلی معاون سابق دکتر مصدق، [[دکتر حسین فاطمی|'''دکتر حسین فاطمی''']] وزیر امورخارجه کابینه او، دکتر مهدی آذر بنام و وزیر فرهنگ، مهندس حق‌شناس وزیر راه سابق و چند تن دیگر اطلاع دارند خواست که جریان را به آن سازمان اطلاع دهند.<br /> * ۱۳۶۰ ـ کشته شدن رجایی و باهنر در انفجار دفتر نخست‌وزیری<br /> * ۱۳۸۰ - اعتراضات به تقسیم استان خراسان در سبزوار؛ ۵ هزار نفر در سبزوار به راهپیمایی پرداختند.<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۱۷۹۰ - تهیه اولین مداد جهان توسط «نیکولا کنته» آلمانی<br /> * ۱۸۱۳ - جنگ‌های ناپلئونی: ژنرال فرانسوی دومینیکو واندم و هزاران نفر از سربازانش در جنگ کالم به اسارت درآمدند.<br /> * ۱۹۱۸ - ترور لنین، رهبر انقلاب شوروی توسط فانی کاپلان سوسیالیست انقلابی<br /> <br /> *۱۹۹۱ - آذربایجان استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۹۶ - حبیب‌الله هدایت، پزشک و نویسنده<br /> * ۱۳۱۱ - حمید عنایت، پژوهشگر و مترجم حوزه علوم سیاسی و فلسفه سیاسی<br /> * ۱۳۳۰ - مرتضی، خواننده، آهنگساز و ترانه سرا<br /> * ۱۳۵۰ - پوپک گلدره، هنرپیشه، (درگذشته ۲۷ فروردین ۱۳۸۵)<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۱۷۴۸ - ژاک لویی داوید، نقاش فرانسوی، از پیشگامان سبک نئوکلاسیسیسم <br /> * ۱۷۹۷ - مری شلی، نویسنده و نمایشنامه‌نویس انگلیسی<br /> * ۱۸۱۱ - تئوفيل گوتيه، شاعر، نويسنده و نقدنگار فرانسوی<br /> * ۱۸۵۶ - کارل دیوید تولمه رانگه، ریاضیدان، فیزیکدان و طیف سنج آلمانی<br /> * ۱۸۷۱ - ارنست رادرفورد، فیزیکدان و شیمیدان نیوزلندی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۹۰۷ - جان ماکلی، فیزیکدان آمریکایی و بنیانگذار اولین شرکت کامپیوتر<br /> * ۱۹۳۰ - وارن ادوارد بافت، سرمایه‌گذار، اقتصاددان، مدیر اجرایی که در سال ۲۰۲۱ با دارایی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار، به‌عنوان دهمین فرد ثروتمند جهان شناخته شد. او مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیرۀ شرکت برکشر هاتاوی بوده و مالکیت شرکت‌های گایکو، دیری کوئین و مارس اینکورپوریتد را هم در اختیار داشته‌است. همچنین دارای سهام در شرکت‌های اپل، جنرال الکتریک، کرفت هاینز، گلدمن ساکس، ولز فارگو، شرکت کوکاکولا، پپسی، آمریکن اکسپرس، بنک آو آمریکا و آی‌بی‌ام هم می‌باشد.<br /> * ۱۹۵۸ - آنا پولیتکوفسکایا، روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر اهل روسیه و از خبرنگاران روزنامۀ «نوایا گازیتا» که مهم‌ترین روزنامه‌های منتقد دولت روسیه محسوب می‌شود. او بعدها در سن ۴۸ سالگی به‌قتل رسید.<br /> <br /> * ۱۹۶۲ - آلکساندر لیتوینینکو، افسر اطلاعاتی سابق سازمان اطلاعات خارجی روسیه و منتقد دولت ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه که در اثر آلودگی به‌عنصر رادیواکتیو پولونیوم با جرم اتمی ۲۱۰ در شهر لندن به‌قتل رسید. او همچنین مأمور سرویس اطلاعاتی بریتانیا بود و برای آن جاسوسی می‌کرد. مسکو نیز او را خائن و جاسوس نامید.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۰۰۰ - شیخ بهایی، عارف، ریاضیدان و دانشمند عصر صفوی<br /> * ۱۲۸۶ - اتابك اعظم، پس از چهار ماه صدارت، به هنگام خروج از مجلس شورای ملی توسط يكی از مشروطه‏ طلبان به نام عباس آقا تبريزی و به تحريك سيدحسن تقی‌زاده، به قتل رسيد.<br /> * ۱۳۲۱ - نخودکی اصفهانی، فقیه و فیلسوف<br /> * ۱۳۶۰ - مرگ محمدعلی رجایی و محمد‌جواد باهنر در انفجار دفتر نخست‌وزیری جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۸۶ - محمود بهزاد، مترجم، زیست‌شناس<br /> * ۱۳۸۶ - علی مشکینی، رئیس مجلس خبرگان رهبری، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و امام جمعه قم<br /> *<br /> *<br /> ۳۰ اوت<br /> <br /> * ۲۰۰۵ - ملا عبدالکریم مدرس، مفسر، مترجم، شاعر و محقق بزرگ کرد<br /> * ۲۰۰۶ - نجیب محفوظ، روزنامه نگار و نویسنده مصری، برنده جایزه نوبل<br /> * ۲۰۲۲ - میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی ناپدید‌شدگان<br /> *<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=92008 2026-08-29T15:52:23Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox<br /> | bodystyle =<br /> | bodyclass = vcard<br /> | titlestyle =<br /> | title =<br /> | abovestyle = background: #CD853F<br /> | aboveclass = fn org<br /> | above = سید ضیاءالدین طباطبایی<br /> <br /> | imagestyle =<br /> | captionstyle =<br /> | image =[[پرونده:سید ضیاءالدین طباطبایی.jpg|بندانگشتی|وسط|]]<br /> <br /> | caption =<br /> | headerstyle = background: #F0E68C<br /> | labelstyle =<br /> | datastyle =<br /> | header1 = اطلاعات کلی<br /> <br /> | label2 = نام<br /> | data2 = سید ضیاءالدین طباطبایی<br /> <br /> | label3 = نام کامل<br /> | data3 =<br /> | label4 = نام‌های دیگر<br /> | data4 =<br /> | label5 = منصب<br /> | data5 = مشهورترین نخست‌وزیر در اواخر سلسله قاجار<br /> <br /> | label6 = لقب<br /> | data6 = بعدها به «سید نعنا» معروف شد<br /> | label7 = نژاد<br /> | data7 =<br /> | label8 =<br /> | data8 =<br /> | label9 =<br /> | data9 =<br /> | label10 = زادگاه<br /> | data10 =<br /> | label11 = تخت‌گاه<br /> | data11 =<br /> | label12 = پرچم<br /> | data12 =<br /> | label13 = ملیت<br /> | data13 =<br /> | header14 =<br /> | label15 = شناخته شده<br /> | data15 = عامل کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و نخست‌وزیر کابینه سیاه<br /> <br /> | label16 = دوره<br /> | data16 =<br /> | label17 = پیش از<br /> | data17 =<br /> | label18 = پس از<br /> | data18 =<br /> | label19 = دوران سلطنت<br /> | data19 =<br /> | label20 = جنگ‌ها<br /> | data20 =<br /> | label21 =جنگ اول<br /> | data21 =<br /> | label22 = نتیجه جنگ<br /> | data22 =<br /> | label23 = پیامد<br /> | data23 =<br /> | label24 = فرجام پناهندگی<br /> | data24 =<br /> | header25 =<br /> | label26 = نام نیا<br /> | data26 =<br /> | label27 = نام پدر<br /> | data27 = سیدعلی آقا یزدی<br /> | label28 = نام مادر<br /> | data28 =<br /> | label29 = همسران<br /> | data29 =<br /> | label30 = فرزندان<br /> | data30 = صدیقه، مهدی و احمد<br /> | label31 = برادران<br /> | data31 =<br /> }}<br /> '''سید ضیاءالدین طباطبائی،''' (زاده ۱۲۶۸ خورشیدی، شیراز - درگذشته ۷ شهریور ۱۳۴۸) که بعدها به '''«سید نعنا»''' معروف شد، روزنامه‌نگار، فعال سیاسی، نمایندهٔ مجلس و مشهورترین نخست‌وزیر در سالهای پایانی سلسله قاجار بود، اما او را بیشتر با عنوان عامل [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹|کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹]] با هدف برقراری [[سلطنت پهلوی]] می‌شناسند.&lt;ref&gt;میدان - [https://meidaan.com/archive/14311 نگاهی به کتاب «سیدضیا: عامل کودتا»]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> وی برحسب اوضاع سیاسی روز، گاهی به دولت روسیه و گاهی به دولت انگلیس، متمایل می‌شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;آنومید - [http://anomid-ilam1389.blogfa.com/post-92.aspx سید ضیاء الدین طباطبایی و کودتای 1299]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> یک‌بار در جواب سؤال خبرنگاری که پرسیده بود «آقا راسته که میگن شما انگلیسی هستید؟» جواب داده بود «بله این‌طور می‌گویند.»&lt;ref&gt;تاریخ ایرانی - [http://tarikhirani.ir/fa/news/10/bodyView/2046/ناگفته‌های.سیدضیاءالدین.طباطبایی.در.کتابی.تازه:.می‌خواستم.دیکتاتور.شوم.مگر.دختر.قحط.است.از.مصر.ملکه.وارد.کنیم؟.html ناگفته‌های سیدضیاءالدین طباطبایی در کتابی تازه: می‌خواستم دیکتاتور شوم/ مگر دختر قحط است از مصر ملکه وارد کنیم؟]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نسب سید ضیاءالدین طباطبائی ==<br /> پدر سید ضیاءالدین طباطبایی، سیدعلی آقا یزدی بود که در اواخر سلطنت [[ناصرالدین شاه]] قاجار در حوزه علمیه نجف به فراگیری فقه و اصول مشغول بود و در محضر درس حاج میرزا حسن شیرازی درس می‌خواند. وی با مراجعی چون سیدابوالحسن اصفهانی و حاج حسین بروجردی همدرس بود. <br /> <br /> هنگامی که [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین میرزا]] در دوران ولیعهدی خود از میرزای شیرازی استدعا کرد که یکی از روحانیون حوزه را به منظور پیشوایی دینی هموطنان و همکیشان خویش به ایران اعزام نماید، وی شاگردش سیدعلی یزدی را به ایران گسیل داشت. سید با ورود به ایران چنان مورد احترام مظفرالدین میرزا قرار گرفت که به وصیت او برجنازه‌اش نماز گذاشت. <br /> <br /> سیدعلی یزدی در ابتدا جزو مخالفان مشروطه بود و تنها در چارچوب اقدامات مظفرالدین شاه با [[جنبش مشروطه|مشروطه]]&lt;nowiki/&gt;خواهان همراهی می‌کرد، اما به‌مرور و به‌ویژه پس از به قدرت رسیدن [[محمد علی شاه]] که چهره استبدادی و ضدمردمی قاجار را برملا کرد، او به صف مشروطه‌طلبان پیوست و به سرعت در زمره دوستان و همرزمان [[شیخ فضل‌الله نوری]] قرار گرفت. <br /> <br /> پس از حادثه به توپ بستن مجلس شورای ملی که با تبانی محمدعلی شاه قاجار صورت پذیرفت، سیدعلی آقا کاملاً در جبهه مخالفین دولت قرار گرفت. به طوری که یکبار در دوران استبداد صغیر به ساری تبعید شد و خانه‌اش در تهران توسط عوامل دولتی و اوباش غارت گردید. <br /> <br /> سیدعلی آقا یزدی که از مدرسین مسجد سپهسالار تهران بود، در یکی از سفرهایی که در سالهای جوانی به شیراز داشت، با دختری شیرازی ازدواج کرد. سیدضیاءالدین طباطبائی ثمره همین ازدواج و نخستین فرزند وی بود.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;باشگاه اندیشه - [http://www.bashgah.net/fa/content/show/39307 نقش سید ضیاءالدین طباطبائی در جامعه سیاسی ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی سید ضیاءالدین طباطبائی تا قبل از مشروطه ==<br /> سیدضیاءالدین طباطبائی هفت سال قبل از ترور ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۲۶۸ خورشیدی در شیراز دیده به جهان گشود. وی در ۱۰ ماهگی همراه خانواده خود از شیراز به تبریز نقل مکان کرد و تا نزدیکی انقلاب مشروطیت به مدت ۱۵ سال در تبریز ماند. او تحصیلات مقدماتی را تحت مراقبت معلمین خصوصی درخانه پدر انجام داد. سپس به شیراز زادگاه مادرش رفت و در آنجا به تحصیلات مذهبی و همچنین فراگیری زبان‌های انگلیسی و فرانسوی پرداخت. <br /> <br /> سیدضیاء از دوران بلوغ به دلیل تضاد و تعارضی که با افکار پدرش داشت، از وی دوری می‌کرد. او گاه هیئت و شکل ظاهری خویش را تغییر می‌داد، لباس روحانی را از تن بدر می‌کرد و به کلاه و سرداری و شلوار ملبس می‌گشت و گهگاه نیز برای اینکه خود را متجدد نشان دهد، در ملاء عام با کت و شلوار و پاپیون حاضر می‌شد. <br /> <br /> او از آغاز نوجوانی از سنت‌های مذهبی چشم‌پوشی می‌کرد. به موسیقی و شکار و تفریحات ضددینی می‌پرداخت. این‌گونه اقدامات وی غالباً مورد نکوهش خویشان و آشنایان و اطرافیان وی قرار می‌گرفت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == سید ضیاءالدین طباطبائی و انقلاب مشروطه ==<br /> در پانزده سالگی همزمان با مشروطه‌خواهی مردم، به شیراز رفت و فعالیت سیاسی خود را با حمایت از مشروطه با روزنامه‌نگاری آغاز نمود که البته هر چند یکبار به علت توقیف، به تأسیس روزنامه‌ای دیگر اقدام نمود. وی در سن ۱۷ سالگی با همکاری دایی خود در اسفند ۱۲۸۵ خورشیدی نشریات «اسلام» و کمی بعد «ندای اسلام» را در شیراز منتشر کرد و به حمایت از مشروطه پرداخت. <br /> <br /> با توقیف نشریه، سید ضیاء که جان خود را در خطر می‌دید، با تغییر لباس به همراه هیئت تحریریه خود به تهران آمد. وی که در مشروطه کمتر به جنبه‌های «مشروعه» آن توجه داشت، در هجرت بزرگ علما و تجار به شهر قم در مرداد ۱۲۸۵ خورشیدی خود را در صف آنان قرار داد.<br /> <br /> دیگر اقدام وی بمبگذاری توسط یکی از عواملش در مغازه حاج محمد اسماعیل نماینده دوره اول مجلس و هوادار محمدعلی شاه بود که انفجار بمب کشته شدن بمبگذار را در پی داشت و منجر به فرار وی شد. او با پناهندگی به سفارت بلژیک راهی خارج گردید. <br /> <br /> همچنین بار دیگر که به علت بمبگذاری در منزل شعاع‌السلطنه برادر محمدعلی شاه تحت تعقیب قرار گرفته بود، به سفارت انگلیس و سپس عثمانی پناهنده شد که مورد قبول واقع نشد. سرانجام پس از شش ماه پناهندگی در سفارت اتریش با صدور فرمان عفو عمومی محمدعلی شاه در هنگام فتح تهران از سفارت خارج شد.<br /> <br /> وی از مهر ۱۲۸۸ به انتشار نشریه «ندای اسلام» دست زد. نشریه «شرق» هم که هزینه آن توسط زرتشتیان و ارامنه تأمین می‌شد، به دلیل اهانت به مجلس دوم توقیف شد. روزنامه برق نیز که پس از آن انتشار یافت با دلایلی مشابه توقیف شد و سید ضیاء که به زندان محکوم شده بود، با تلاش عده‌ای از مشروطه‌خواهان آزاد شد و به خارج از کشور رفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;بانک اطلاعات رجال - [http://rijaldb.com/fa/8034/سید+ضیاء+الدین+طباطبایی سید ضیاء الدین طباطبایی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> او دو سال در فرانسه و انگلیس ماند و به تحصیل پرداخت و در شرایطی که هزینه تحصیلات وی توسط «اتحادیه دوستی ایران و فرانسه» تأمین می‌شد به فراگیری زبان‌های انگلیسی و فرانسوی پرداخت. هم‌چنین پس از سفری به هندوستان و مصر و دریای سرخ و عثمانی و عراق وارد ایران شد و مدتی بعد در آذر ۱۲۹۲ روزنامه «رعد» را با کمک مالی سفارت انگلیس منتشر کرد. <br /> <br /> دوران فعالیت روزنامه «رعد» که با تشکیل و سپس تعطیل مجلس سوم ایران مقارن بود از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران است. وقوع جنگ اول جهانی وهجوم نیروهای روس از شمال وهجوم قوای انگلیس از جنوب و انعقاد قرارداد ۱۹۱۵ میان روس وانگلیس با هدف توسعه قلمرو نفوذ خود در ایران، از جمله مهمترین رویدادهای این دوران از تاریخ ایران است. روزنامه رعد ابتدا حامی روسها بود وسپس در مقطعی به دفاع از انگلیسی‌ها پرداخت و حتی از تشکیل «پلیس جنوب» که ساخته و پرداخته نظامیان اشغالگر انگلیس در نواحی جنوبی کشورمان بود، حمایت کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> سید ضیاء در دوران مشروطیت با انتشار مقاله‌های پرسروصدا علیه شاه، مورد حمایت مشروطه‌خواهان قرار گرفت. زمانی که مشروطه‌خواهان دست به اسلحه بردند تا محمدعلی شاه را وادار به پذیرش خواسته‌های خود نمایند، سید ضیای ۲۰ ساله، در نبرد پنج روزهٔ تهران شرکت نمود و فرماندهی بخشی از مجاهدین مسلح را برعهده داشت.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;واضح - [http://vazeh.com/n727926/سید-ضیاءالدین-طباطبایی-مشروطه‌خواه-کودتاچی سید ضیاءالدین طباطبایی :مشروطه‌خواه کودتاچی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سفر سید ضیاءالدین طباطبائی به روسیه ==<br /> سیدضیاء در سال ۱۲۹۶ جهت مشاهده آثار انقلاب بلشویکی در روسیه عازم آن کشور شد. او طی اقامت در پتروگراد، از نزدیک شاهد انقلاب روسیه بود و همه روزه مشاهدات خود را از طریق کنسولگری به وزارت خارجه ایران می‌فرستاد. سیدضیاء اصرار داشت که رجال دولتی و نمایندگان مجلس شورای ملی ایران، برای زمینه سازی جهت بهبود در روابط آتی با روسیه، تلگرام تبریکی به مجلس جدیدالتأسیس انقلابیون روسیه موسوم به «دوما» مخابره نمایند. او در روسیه با تزار نیکلای دوم و سپس لنین نیز ملاقات‌هایی داشت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == حمایت سید ضیاءالدین طباطبائی از قرارداد ۱۹۱۹ ==<br /> [[پرونده:طرح روی جلد کتاب «سید ضیا عامل کودتا».jpg|بندانگشتی|طرح روی جلد کتاب «سید ضیا عامل کودتا»]]<br /> سیدضیاء در پی هرج و مرج ناشی از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیه به ایران بازگشت و به حمایت جدی از وثوق‌الدوله پرداخت. او حتی [[قرارداد ۱۹۱۹|پیمان معروف ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله]] که ایران را به حوزه نفوذ اقتصادی و امنیتی انگلیس تبدیل کرده بود را مورد حمایت قرار داد. سید پس از عقد پیمان ۱۹۱۹ به وثوق الدوله دست مریزاد گفت و در نشریه خود خطاب به وی نوشت «خدایت خیر دهاد!»<br /> <br /> سیدضیاء دست کم ۹ مقاله در حمایت از قرارداد ۱۹۱۹ در روزنامه «رعد» به چاپ رساند و در یکی از مقالات تصریح کرد:&lt;blockquote&gt;«رستاخیر نوین ایران از هنگام امضای قرارداد ۱۹۱۹ انگلیس و ایران آغاز شده‌ است. ما در قرارداد با انگلستان به آرزوی دیرینه خود دست یافته‌ایم.»&lt;/blockquote&gt;بخش عمده حمایت‌های سیدضیاء از قرارداد ۱۹۱۹ به‌خاطر عوایدی بود که از خارج به او می‌رسید. این در حالی بود که در اعتراض به این قرارداد چند نقطه ایران شاهد قیام‌های مردمی مختلف بود که قرارداد۱۹۱۹ را «ننگین» توصیف می‌کردند؛ از جمله مهمترین آنها قیام مسلحانه [[شیخ محمد خیابانی]] بود.<br /> <br /> اعتماد وثوق‌الدوله به حدی به سید ضیاء جلب شده بود که در اواخر سال ۱۲۹۸ از سوی وی، در رأس هیأتی برای عقد قرارداد دوستی با جمهوری‌های آذربایجان، گرجستان و ارمنستان به منطقه قفقاز رفت. روابط نزدیک سیدضیاء با وثوق‌الدوله به تدریج سبب ایجاد ارتباط دوستانه میان سید با «مستر هاوارد» کنسول انگلیس در تهران و «اسمارت» مترجم سفارت انگلیس شده بود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == ریاست کمیته آهن توسط سید ضیاءالدین طباطبائی ==<br /> روابط و جایگاه و منزلتی که سید در کابینه وثوق‌الدوله به دست آورده بود به‌تدریج او را نزد انگلیسی‌ها به عنوان یک عنصر سیاسی جسور و جاه‌طلب مطرح ساخت. از این رو انگلیسی‌ها او را درخدمت کودتائی که خود قرار بود هدایت آنرا برعهده داشته باشند قرار دادند. برای اجرای این کودتا کمیته‌ای در منطقه زرگنده تهران با نام کمیته «آهن» به وجود آمد و سیدضیاء در رأس آن قرار گرفت. این کمیته که در نزدیکی اقامت سفیر انگلیس تشکیل شده بود، سازمانی سری بود که «اینتلیجنس سرویس» سازمان جاسوسی انگلیس در پوشش آن افراد و رجال گوناگون را با یکدیگر هماهنگ می‌ساخت و استراتژی خود را به پیش می‌برد.<br /> <br /> سیدضیاء رابط جلسات این کمیته با «نورمن» وزیر مختار انگلیس در تهران و فرد دیگری به نام میرزا کریم‌خان دشتی (از عوامل اطلاعاتی انگلیس در تهران) بود، هدف از تشکیل کمیته آهن که در آن علاوه بر عناصر ایرانی، چهره‌های انگلیسی ازجمله ژنرال آیرونساید، کلنل اسمایس و سر والد اسمارت نیز حضور داشتند، تحکیم پایه‌های نفوذ انگلیس در ایران از جمله تحکیم قرارداد ۱۹۱۹ و سیطره کامل انگلستان بر کلیه امور و شئون ایران بود. اعضای این کمیته پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به مقامات درجه اول کشور گمارده شدند.<br /> <br /> کمیته زرگنده دو کارکرد اساسی داشت. یکی سرکوب [[نهضت جنگل]] و دیگری استقرار یک دیکتاتوری آهنین. این کمیته تازمان کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] فعال بود و به کار خود ادامه داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == سید ضیاءالدین طباطبائی و کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ ==<br /> اصرار انگلستان به انجام کودتا در ایران دلایل مختلفی داشت که مهمترین آنها عبارت بودند از:<br /> <br /> # در روسیه به تازگی انقلاب بلشویکی شده بود و انگلیسی‌ها مصمم بودند تااز تأثیر هرج و مرج حاصل ازآن بر نواحی شمال ایران جلوگیری کنند. به همین دلیل بود که آنان نیروهای خود راپس از خروج روسها از ایران به نواحی شمال کشور گسیل داشتند. مقابله با آثار انقلاب بلشویکی نیازمند برقراری یک حکومت مقتدر مرکزی در ایران بود.<br /> # انگلیسی‌ها از نفرت عمیق مردم نسبت به خاندان پرجور و فساد قاجار مطلع بودند و لذا ادامه حمایت از دودمان قاجار رابرای دوام حضور خود در ایران به مصلحت نمی‌دیدند و برای تثبیت موقعیت خود به تغییر حکومت نیاز داشتند.<br /> # تأمین مطامع اقتصادی انگلیس در ایران، نیازمند برقراری امنیت در جامعه بود و این امنیت از دید انگلیسی‌ها جز با کودتا میسر نمی‌شد.<br /> # هزینه سنگین آماده‌باش دائمی نیروهای انگلیسی در ایران موضوعی بود که لندن، رفع آن را جز از طریق برقراری یک حکومت مقتدر عملی نمی‌دانست.<br /> # احساس خطر از حرکتهای استقلال‌طلبانه مردم در نقاط مختلف کشور عامل دیگری بود که دربار لندن رابه حاکم ساختن یک دولت نیرومند مرکزی در ایران ترغیب می‌کرد. قیام شیخ محمد خیابانی، جنبش میرزا کوچک خان جنگلی، قیام [[محمدتقی‌ پسیان|کلنل محمدتقی پسیان]]، قیام دلاوران دشتستانی و خیزشهای پراکنده مردم در شهرهای مختلف که معاصر همین تحولات بود سبب دلهره و واهمه انگلیسی‌ها شده بود و ضرورت استقرار یک حکومت خشن نظامی در کشور را از نظر آنان ایجاب می‌کرد.<br /> <br /> در ماه‌های قبل از کودتای انگلیسی‌ها، اوضاع ایران کاملاً بحرانی بود. در تابستان سال ۱۲۹۹ خورشیدی بلشویک‌ها که سه سال قبل از آن با براندازی حکومت تزاری قدرت را در روسیه به دست گرفته بودند در تعقیب نیروهای مخالف و همچنین انگلیسی‌هایی که از این نیروها حمایت می‌کردند بار دیگر وارد رشت و انزلی شدند و نیروهای انگلیسی مستقر در این دو منطقه را تارومار کردند. این حادثه ضربه سختی به روحیه نیروهای انگلیسی وارد کرد.<br /> <br /> دولت لندن برای انجام کودتائی که نقشه آن راکشیده بود به دو چهره سیاسی و نظامی نیاز داشت. انگلیسی‌ها پس ازبررسی‌های لازم، سید ضیاء‌الدین طباطبائی را به عنوان چهره سیاسی و [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] را به عنوان چهره نظامی مورد نظر خود برگزیدند. [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹|کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹]] با نقشه ژنرال آیرونساید و با اراده این دو به اجرا گذارده شد. سیدضیاء مسئول پیشبرد کودتا از نظر سیاسی و رضاخان عامل نظامی آن بود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> البته برای اجرای کودتا، ۵ نفر با یکدیگر هم قسم شده پشت قرآن را هم مهر کردند. این پنج نفر عبارت بودند از: سید ضیاءالدین طباطبایی، رضاخان میرپنج، ماژور مسعودخان، سرهنگ احمد آقاخان (امیر احمدی) و کلنل کاظمخان (سیاح).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> روز ۱۰ بهمن ۱۲۹۹ ژنرال آیرونساید در ملاقات با رضاخان، حمایت خود ودولت انگلیس از قدرت گرفتن وی را در تهران اعلام کرد. در این دیدار رضاخان توافق کرد که پس از فتح تهران توسط نیروهای قزاق، مقام نخست وزیری به سیدضیاءالدین سپرده شود و برای اینکه رضاخان اطمینان یابد که در تصرف تهران مشکلی وجود نخواهد داشت، ژنرال انگلیسی به او اعلام کرد که [[احمد شاه|احمدشاه]] در جریان این اقدام قرار دارد و «نورمن» سفیر انگلستان مشکلات احتمالی را حل خواهد کرد.<br /> <br /> آیرونساید ۱۰ روز قبل از وقوع کودتا، نقشه کامل آن را در اختیار رضاخان قرار داد و از او خواست که شدیداً رفتار نظامیان عامل کودتا (قزاق‌ها) راتحت نظر داشته باشد تا اقدامی خلاف برنامه کودتا انجام ندهند. او راجع به این دیدار چنین نوشته‌ است: &lt;blockquote&gt;«من با رضاخان مصاحبه کرده‌ام و سرکردگی قزاقان ایرانی را بطور قطعی به او سپرده‌ام. او مردی واقعی و رک‌ترین مردی است که تاکنون دیده‌ام. به او گفته‌ام که قصد دارم به تدریج او را از قید تسلط خود رها سازم. در حضور اسمایت صحبت مفصلی با رضا داشتم و هنگامی که موافقت کردم او را به حال خود رها سازم دو نکته را برایش روشن ساختم.<br /> <br /> ۱ـ هنگامی که از هم جدا می‌شویم نباید بکوشد مرا از پشت هدف قرار دهد و اگرچنین کند این کار به نابودیش منجر خواهد شد.<br /> <br /> ۲ـ شاه تحت هیچ شرایطی نباید برکنار شود. رضا با چرب‌زبانی قول داد و من و او دست یکدیگر را فشردیم.»&lt;/blockquote&gt;آیرونساید یک هفته قبل از وقوع کودتا یعنی روز ۲۷ بهمن ۱۲۹۹ به تهران آمد تا «نورمن» وزیر مختار انگلستان را درجریان کودتای قریب‌الوقوع خود قرار دهد. نورمن از شنیدن خبر انتخاب رضاخان به فرماندهی نظامی کودتا، وحشت کرد. او اعتقاد داشت رضاخان با روحیه‌ای که دارد، قبل از هرچیز به فکر پایین کشیدن احمدشاه ازتخت سلطنت خواهد افتاد ولی «آیرونساید» به وی اطمینان داد که چنین واقعه‌ای رخ نخواهد داد. «آیرونساید» در خاطرات خود به تصریح گفته‌ است:&lt;blockquote&gt;«تصور می‌کنم همه قبول دارند که من کودتا را مهیا کردم. دقیقاً می‌توان گفت که من کودتا کردم.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;اگرچه ژنرال آیرونساید خود را معمار کودتای ۱۲۹۹ می‌شناسد اما بدیهی است کودتا بدون مساعدت و حمایت نیروهای داخلی و خاصه کمیته زرگنده و اعضای آن که همواره با سفارت انگلیس مرتبط بودند محقق نمی‌شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; سید ضیاء در توجیه عملکرد خود در کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ و در جواب سؤال «آقا به نظرتان نمی‌آید که در اقدامات اولیه حکومت، شبیه فاشیست‌ها عمل کرده‌اید، نه شبیه سوسیالیست‌ها؟» گفته‌ است:&lt;blockquote&gt;«فاشیسم زائیده تحقیر ملی ایتالیائی‌ها بود. روزی که من کودتا کردم، ایران در تحقیرآمیزترین لحظات تاریخی خود به سر می‌برد. رجال ما برای خوابیدن بغل زن‌هایشان از خارجی اجازه می‌گرفتند. اگر قیام علیه تحقیر خارجی فاشیزم است، بله من فاشیست بودم. من در سرم بود که یک حکومت ملی مقتدر متکی به قدرت نظامی ملی به وجود بیاورم و خودم بشوم رئیس‌الوزراء. بشوم دیکتاتور.»<br /> <br /> - مثل موسولینی؟<br /> <br /> - «ها، بارک‌اللهٔ، احسنت!»&lt;ref&gt;پارسینه - [http://www.parsine.com/fa/news/78288/ناگفته-های-سید-ضیاءالدین-طباطبایی-که-خواست-بعد-از-مرگش-منتشر-شود ناگفته‌های سید ضیاءالدین طباطبایی که خواست بعد از مرگش منتشر شود]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === سید ضیاءالدین طباطبائی در دوران حکومت کودتا ===<br /> [[پرونده:ضیاءالدین طباطبایی و جمعی از اعضای کابینه و همکاران وی در ایام کودتای سوم اسفند1299.jpg|بندانگشتی|ضیاءالدین طباطبایی و جمعی از اعضای کابینه و همکاران وی در ایام کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹]]<br /> عملیات کودتا توسط ۷۰۰ نظامی قزاق که در قزوین تحت فرماندهی رضاخان عمل می‌کردند، صورت گرفت. سید ضیاء در حقیقت واسط بین قزاق‌ها با سفارت انگلیس در تهران بود و قزاق‌ها نیز خود قبلاً برای انجام این مأموریت تطمیع شده بودند.<br /> <br /> صبح روز ۲۹ بهمن ۱۲۹۹ قوای تحت امر رضاخان از محل استقرار خود در قزوین به طرف تهران به راه افتادند. عصر همان روز هیأتی ازطرف احمدشاه رهسپار کرج شد تارضاخان را متقاعد کند که از ورود به تهران و هرج و مرج اجتناب ورزد. این هیئت در انجام مأموریت خود ناتمام ماند.<br /> <br /> روز دوم اسفند نیروهای تحت امر رضاخان در حومه غربی تهران اردو زدند. ادیب‌السلطنه معان رئیس‌الوزرای وقت و معین‌الملک رئیس دفتر احمدشاه که برای مذاکره با رضاخان به محل اردوگاه نیروهای وی رفتند، بازداشت شدند. نیروهای رضاخان سپس شبانه رهسپار تهران شدند و در ساعت ۶ صبح روز سوم اسفند ۱۲۹۹ در عملیاتی هماهنگ کار تصرف کلانتری‌ها، وزارتخانه‌ها، پستخانه‌ها، تلگرافخانه‌ها، ادارات دولتی و مراکز حساس شهر را شروع کردند. <br /> <br /> در این روز زد و خوردهای پراکنده‌ای در جریان تصرف شهر به وقوع پیوست و تعدادی نیز کشته و زخمی شدند ولی با توجه به اینکه فرمانده ژاندارم و دیگر محافظان شهر قبلاً توسط انگلیسی‌ها مطلع و تطمیع شده بودند، رضاخان و نیروهایش مشکل جدی در تصرف تهران نداشتند.<br /> <br /> پس از اشغال نظامی، حکومت کودتا در تهران مستقر شد و سیدضیاءالدین طباطبائی، ریاست دولت تحت‌الحمایه رضاخان را برعهده گرفت. به دستور او بسیاری از شخصیت‌های سیاسی از جمله آیت‌الله مدرس بازداشت و رهسپار زندان شدند و به این ترتیب حکومت سپهدار اعظم نخست‌وزیر وقت نیز ساقط گردید.<br /> <br /> در همان روز وقوع کودتا «نورمن» سفیرانگلستان در تهران با احمدشاه ملاقات کرد و ظاهراً بی آنکه از لندن دستوری داشته باشد، به شاه گفت تنها راهی که برایش باقی مانده آن است که با سرکردگان کودتا رابطه برقرار سازد وخواسته‌های آنان رابپذیرد. به پیشنهاد سیدضیاء‌الدین طباطبائی، اعلامیه‌ای به امضای رضاخان چاپ شد و به معابر نصب گردید که خبر از برقراری حکومت نظامی می‌داد. <br /> <br /> براساس این اعلامیه که عنوان «حکم می‌کنم» بر بالای آن دیده می‌شد، تمامی ادارات و دوایر دولتی و روزنامه‌ها تعطیل شدند و بجز نانوایی‌ها و قصابی‌ها به هیچ مغازه‌ای اجازه کسب داده نشد. تمامی تلفن‌ها و دیگر خطوط ارتباطی در داخل و خارج شهرها قطع شد و تمامی سفارتخانه‌ها از طرف قوای انتظامی محاصره گردید تا کسی در آنجا متحصن نشود. با این همه سپهدار اعظم نخست‌وزیر به شکل نامعلومی موفق شده بود خود را به داخل سفارت انگلیس رسانده در آنجا متحصن شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == نخست‌وزیری سید ضیاءالدین طباطبائی ==<br /> روز چهارم اسفند احمدشاه قاجار تحت فشار رضاخان فرمان نخست وزیری سیدضیاء را صادر کرد و رضاخان را نیز با لقب «سردارسپه» به ریاست «دیویزیون» (لشکر قزاق) و فرماندهی کلی نیروها منصوب نمود. سید ضیاء برای دریافت فرمان نخست‌وزیری خود از احمدشاه با تشریفات نظامی وارد کاخ احمدشاه در قصر فرح‌آباد تهران شد و در آنجا متن از پیش نوشته شده‌ای را که فرمان نخست‌وزیری خود توسط احمدشاه در آن به چشم می‌خورد، تحویل شاه داد و شاه نیز از بیم عکس‌العمل سید یا رضاخان آن را امضا کرد.<br /> <br /> سید ضیاءالدین طباطبائی روز دهم اسفند ۱۲۹۹ کابینه خود را تشکیل داد. این اولین کابینه در سلسله پهلوی بود. سید ضیاءالدین دو ماه بعد در هفتم اردیبهشت ۱۳۰۰ کابینه خود را ترمیم کرد و از جمله رضاخان سردار سپه را به عنوان وزیر جنگ وارد دولت خود کرد. خود او نیز علاوه بر ریاست وزرا، وزیر داخله نیز بود.<br /> <br /> سید ضیاءالدین در دوران کوتاه مدت نخست‌وزیری خود به کمک رضاخان تمامی کانون‌های قدرت در شهرها و ولایات مختلف را مرعوب خود ساخت. بعضی استانداران از جمله [[محمد مصدق]] استاندار فارس به نشانه اعتراض به کودتا استعفا دادند. بعضی مانند [[احمد قوام|احمد قوام‌]] استاندار خراسان بازداشت شدند و بعضی مانند صارم‌الدوله استاندار کرمانشاه با قشون خود به جنگ با مأموران کودتا پرداختند. هرچند که سرکوب شدند.<br /> <br /> سیدضیاء در طول عمر کابینه سه‌ماهه خود اگر چه با دیکتاتوری حکومت کرد ولی از بعضی اقدامات صوری مثبت نیز برای جلب حمایت افکار عمومی دریغ نمی‌ورزید. او از جمله برای اینکه خود را کابینه‌ای ملی و ضدانگلیسی نشان دهد، قرارداد ۱۹۱۹ را که موجی از نفرت را در جامعه ایجاد کرده بود، علیرغم حمایت‌های اولیه خود لغو کرد. هرچند که این قرارداد به دلیل اهانتی که برای استقلال و حاکمیت ملی کشور داشت، از ابتدا مجالی برای اجرا نیافت و به همت چهره‌هایی چون مدرس عملاً به صورت قراردادی مرده درآمده بود.<br /> <br /> سیدضیاءالدین طباطبائی برای اینکه بتواند همسایه شمالی را نیز با دولت خود همراه سازد، مبادرت به امضای یک پیمان دوستی با شوروی نیز کرد. این پیمان ۴ روز بعد از کودتا در مسکو به امضا رسید.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> روشنفکران طرفدار انگلیس از این کابینه به شدت حمایت نمودند. مدح سید ضیاء در اشعار روشنفکران این دوره به چشم می‌خورد. [[عارف قزوینی]] (که در میان روشنفکران به شهید معروف است) پس از سقوط کابینهٔ سیاه چنین سرود:&lt;blockquote&gt;&quot;ای دست حق پشت و پناهت باز آ، قربان کابینه سیاهت باز آ&quot;.&lt;/blockquote&gt;[[میرزاده عشقی]] هم غزلها و قطعات در مدح سیدضیا داشت از جمله در مستزاد &quot;دیدی چه خبر بود&quot; که برای مجلس چهارم ساخت، گفته‌ است:&lt;blockquote&gt;&quot;کافی نبود هر چه ضیاء را بستاییم. از عهده نیاییم. من چیز دگر گویم و او چیز دگر بود. دیدی چه خبر بود؟&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === سقوط کابینه سیاه، دولت صد روزه ===<br /> اقدامات و ظاهرسازی‌های سیدضیاء در بازداشت و تبعید شخصیت‌های پرنفوذ سیاسی و ملاکان و اعیان باعث واکنش‌های تندی نسبت به او و دولتش شد. خالی بودن خزانه مملکت مانع از این بود که رئیس دولت کودتا بتواند برای بهبود وضع اقتصادی مردم کاری انجام دهد. خودسری‌های رضاخان مبنی بر اختصاص درآمد شهرداری و ادارات مالیه به نفع قزاقهای تحت فرماندهی خود بیش از پیش بر مشکلات دولت می‌افزود. <br /> <br /> در چنین شرایطی و با توجه به عدم حمایت جدی انگلیسی‌ها از سید ضیاء و ترجیح دادن رضاخان براو، سقوط حکومت کودتا قابل پیش‌بینی بود. کابینه سرانجام پس از ۹۳ روز زمامداری و چند مرتبه نزاع و کشمکش او با سردار سپه روز ۴ خرداد سال ۱۳۰۰ شمسی سقوط کرد.<br /> <br /> سقوط کابینه سه‌ماهه سیدضیاء به مقیاس وسیعی نتیجه نارضایتی افکار عمومی و فشار دربار و چراغ سبز سردار سپه بود. سیدضیاءالدین پس از سقوط با دریافت ۲۵ هزار تومان تحت‌الحفظ به سوی قزوین و از آنجا به خارج از ایران تبعید گردید و جای خود را به [[احمد قوام|قوام السلطنه]] داد.<br /> <br /> هنگام خروج سید از تهران تلگرام زیر از طرف احمدشاه به تمام ولایات و ایالات کشور مخابره شد:&lt;blockquote&gt;«نظر به مصالح مملکتی، میرزا سیدضیاءالدین را از ریاست وزرا منفصل فرمودیم و مشغول تشکیل هیئت وزرای جدید هستیم. باید کمال مراقبت را در حفظ انتظامات به عمل آورید و مطالب مهمه را به عرض برسانید ـ [[احمد شاه]].»&lt;/blockquote&gt;بدین ترتیب سید که روز چهارم اسفند ۱۲۹۹ فرمان نخست وزیری خود را با اختیارات تام از احمدشاه دریافت کرد، روز چهارم خرداد ۱۳۰۰ فرمان انفصال خدمت خود را رؤیت نمود&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; و حکومت او که کابینه سیاه نام گرفت، در کمتر از صد روز پایان یافت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> گفته می‌شود نارضایتی انگلیسی‌ها از سید به دلیل مخالفت وی با بعضی برنامه‌های آنان و همچنین حشر و نشر با حکام بلشویکی در روسیه، انگلیس را به طرح تغییر رئیس‌الوزرای ایران متقاعد کرده بود. با این تغییر رضاخان زمامدار مطلق ایران شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == تبعید و مهاجرت سید ضیاءالدین طباطبائی به خارج از کشور ==<br /> ==== شهر ژنو ====<br /> از ۱۳۰۰ خورشیدی تا ۱۳۱۰ خورشیدی: سید ضیاء پس از کنار گذاشته شدن از صحنه سیاست با دریافت مبلغی پول، در حالی که به خارج از ایران تبعید شده بود، ساکن ژنو شد.<br /> <br /> ==== کشور فلسطین ====<br /> در سال ۱۳۱۰ به دعوت حاج الأمین الحسینی مفتی اعظم فلسطین که جهت برگزاری کنگره‌هایی به منظور مقابله با افزایش مهاجرت یهودیان به فلسطین دعوتنامه‌هایی برای بسیاری ار رجال دولتی و غیردولتی جهان و از جمله سید ضیاء ارسال کرده بود، بدین سرزمین رفت. سید ضیاء توانست ریاست کنگره را عهده‌دار شود؛ لذا پس از دو هفته اقامت جهت ساماندهی امور خود به سوئیس بازگشت و در بهار ۱۳۱۱ مجدداً به فلسطین بازگشت. در ۸ ماه اقامت خود اقداماتی، همچون تأسیس کمیته‌های ملی کنگره و ایجاد شعب در برخی از کشورهای عربی انجام داد و بار دیگر به اروپا بازگشت.<br /> <br /> وی مجدداً در سال ۱۳۱۴ به فلسطین بازگشت و تا سال ۱۳۲۲ در فلسطین اقامت گزید. وی متهم است که در زمان سکونت در فلسطین به عنوان یک فرد مسلمان در خرید زمین‌های فلسطینیان و فروش آن به یهودیان نقش داشته‌است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == سید ضیاءالدین طباطبائی پس از سقوط رضاخان ==<br /> پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰ و خلع قدرت رضاخان، باردیگر انگلیسی‌ها تصمیم گرفتند سیدضیاءالدین را وارد عرصه سیاسی کشور نمایند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> گفته می‌شود یکی از اهداف انگلستان از به‌کارگیری مجدد وی در صحنه سیاسی ایران استفاده از نفوذ وی در میان ایلات و شوراندن آنها علیه آلمان‌ها در صورت اشغال ایران طی جنگ جهانی دوم بود.&lt;ref&gt;پژوهه - [http://pajoohe.ir/سید-ضیاءالدین-طباطبایی__a-26791.aspx سید ضیاءالدین طباطبایی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سید ضیاءالدین طباطبائی در هفتم مهر ۱۳۲۲ پس از ۲۲ سال دوری از کشور که ۱۶ سال آن در اروپا و ۶ سال آن در فلسطین بود، با تصمیم انگلیسی‌ها به ایران بازگشت. او دور جدید فعالیت سیاسی خود را این بار از کرسی مجلس شورای ملی آغاز کرد.<br /> <br /> دربارهٔ اینکه چرا پس از سقوط رضاخان، دولتمردان انگلیسی تصمیم به بازگرداندن مجدد سیدضیاء به ایران گرفتند، اسناد و مدارک موجود مختلف و گاهی متناقض هستند. برخی اسناد حاکی از آن است که انگلیسی‌ها مایل بودند تا سید را مجدداً به نخست‌وزیری برسانند؛ اما بعضی اسناد حاکی از آن است که انگلیسی‌ها مایل بودند از وجود سیدضیاء در ایران و نفوذی که وی در میان ایل قشقایی و بختیاری دارد، جهت شوراندن این قبائل علیه آلمانی‌ها استفاده کنند. <br /> <br /> از مجموعه اسناد موجود این‌گونه برمی‌آید که انگلیسی‌ها در سالهای پس از جنگ دوم جهانی، به وجود سیدضیاء برای حفظ منافع سیاسی خود در ایران و مراقبت آنها از گزند اقدامات روس‌ها و نیاز داشتند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == سید ضیاءالدین طباطبائی در دوران فعالیت‌های پارلمانی ==<br /> بازگشت سیدضیاء به کشور پس از ۲۲ سال اقامت در اروپا و فلسطین آغازگر دور تازه‌ای از تلاش‌های سیاسی وی از طریق احراز کرسی نمایندگی مجلس شورای ملی بود. او برای ورود به مجلس جهاردهم از حمایت علی سهیلی نخست وزیر و سیدمحمد تدین وزیر کشور وقت برخوردار بود. <br /> <br /> او چون پدرش نمایندگی مردم یزد را در مجلس شورای ملی برعهده داشت، در دور چهاردهم قانونگذاری به جای پدر از یزد انتخاب گردید؛ با این همه در مجلس موقع طرح اعتبارنامه‌اش مورد مخالفت دکتر [[محمد مصدق]] نماینده مردم تهران و فراکسیون پارلمانی حزب توده (دکتر رادمنش، دکتر کشاورز، ایرج اسکندری و مهنوش فریور) قرار گرفت. اعتبارنامه سیدضیاء علیرغم مخالفت شدید طیفی از نمایندگان مجلس از جمله دکتر محمد مصدق با ۵۷ رأی موافق از مجموع ۸۶ رأی نمایندگان به تصویب رسید و وی حتی در مجلس به عنوان لیدر فراکسیون اکثریت نیز شناخته شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> وی از ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۴ خورشیدی نماینده مجلس شورای ملی ایران در مجلس چهاردهم بود.<br /> <br /> سید ضیاء ابتدا «حزب وطن» و سپس حزب «اراده ملی» را در بهمن ۱۳۲۳ تأسیس کرد. ارگان حزب اراده ملی نیز روزنامه «رعد امروز» بود که در سال ۱۳۲۴ جای خود را به نشریه روستا داد. روزنامه «اراده فارس» در شیراز نیز زیر نظر حزب اراده ملی منتشر می‌شد.<br /> <br /> سید ضیاء به دنبال ترور رزم آرا توسط خلیل طهماسبی در ۱۶ اسفند ۱۳۲۹، با جلب نظر شاه و انگلستان زمینه را برای نخست وزیری خود فراهم می‌دید؛ اما به دلیل مخالفت نمایندگان مجلس و نیز افکار عمومی نسبت به وی به دلیل سیاست‌های انگلوفیلی او فراهم نشد. [[پرونده:سید ضیاءالدین طباطبایی در سنین کهولت.jpg|بندانگشتی|سید ضیاءالدین طباطبایی در سنین کهولت]]وی در سال ۱۳۴۰ نیز تلاشهایی فراوانی برای ساقط کردن دکتر علی امینی به عمل آورد که به موفقیتی دست نیافت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == کناره‌گیری سید ضیاءالدین طباطبائی از سیاست ==<br /> سیدضیاءالدین پس از این شکست‌ها، فعالیت‌ سیاسی را ترک کرد و به دنبال حرفه مورد علاقه خود یعنی کشاورزی و دامپروری رفت. او در مزرعه بزرگی در بوئین‌زهرای قزوین به یونجه‌کاری و دامداری و زراعت مشغول شد. وی در شمال غرب تهران در منطقه سعادت‌آباد نیز زمینی داشت و در آن به کشاورزی و مرغداری پرداخت.<br /> <br /> سیدضیاء اگر چه تأکید کرده بود از سیاست کناره گرفته‌ است ولی در این دوره منزل وی تجمع بسیاری از مقامات لشکری و کشوری، دوستان و اقارب وی و سیاسیون بود که در هر هفته دوبار به دیدن وی می‌آمدند و راجع به مسائل سیاسی روز با سیدضیاء به گفتگو پرداختند. در بعضی از این نشست‌ها، مستشاران خارجی و یا وابستگان سیاسی و مطبوعاتی کشورهای خارجی نیز شرکت می‌کردند. <br /> <br /> سید به طور منظم در هر هفته یک بار در روزهای چهارشنبه به حضور [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه پهلوی]] می‌رسید و به وی راجع به تحولات مختلف سیاسی مشاوره می‌داد. سیدضیاء در سال‌هایی که خانه‌نشین شده بود و به قول خودش از سیاست کناره‌گیری کرده بود، سفرهای زیادی به کشورهای اروپایی و به عربستان سعودی داشت. او به کرات حامل پیام‌های شاه برای رئیس حکومت سعودی و یا دیگر رهبران جهان بوده‌است.<br /> <br /> == مرگ سید ضیاءالدین طباطبائی ==<br /> سیدضیاءالدین طباطبائی در طول عمر خود سه بار سکته کرد و هنگامی که در روز ۷ شهریور سال ۱۳۴۸ در سن ۸۱ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت، از ازدواج سوم خود سه فرزند داشت. او در سال ۱۳۴۰ در سومین ازدواج خویش با یک دختر روستایی وصلت کرد. صدیقه، مهدی و احمد نام فرزندان وی از سومین ازدواجش بود. فرزند چهارم وی نیز ۴۰ روز پس از مرگ وی به دنیا آمد. جسد سیدضیاء در مقبره [[ناصرالدین شاه]] قاجار در شهرری به خاک سپرده شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> == منابع ==<br /> {{پانویس|۲}}<br /> [[رده:شخصیت‌ها]]<br /> [[رده:شخصیت‌های دوره قاجار]]<br /> [[رده:تبعیدشدگان اهل ایران]]<br /> [[رده:اهالی شیراز]]<br /> [[رده:نخست‌وزیران ایران]]<br /> [[رده:روزنامه‌نگاران اهل ایران]]<br /> [[رده:روزنامه‌نگاران سیاسی اهل ایران]]<br /> [[رده:نمایندگان مجلس شورای ملی]]</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B7_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=91980 2026-08-28T07:06:58Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>'''۷ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۲ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۳ روز (در سال عادی) و ۲۰۴ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> {{شهریور}}<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۵۱ - رانندگان شرکت واحد اتوبوسرانی برای افزایش دستمزد و مزایا از بامداد امروز دست به اعتصاب زدند.<br /> * ۱۳۷۲ - تصويب آرم شير و خورشيد بعنوان آرم رسمی [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']]<br /> ۲۹ اوت<br /> <br /> * ۷۰۸ - سکه‌های مسی برای اولین بار در ژاپن ضرب شد.<br /> * ۱۷۵۶ - جنگ هفت ساله با حمله فردریک کبیر به زاکسن آغاز شد.<br /> * ۱۸۳۱ '''-''' القای الکترومغناطیسی توسط مایکل فارادی شیمیدان انگلیسی، کشف شد. <br /> * ۱۸۴۲ - پایان جنگ انگلستان و چين معروف به جنگ تَریاک، این جنگ با امضای قرارداد نانجينگ پايان يافت و نتیجه‌ی آن پيروزی انگلستان و از دست رفتن هنگ كنگ چين و بازشدن درهای چين به روی بازرگانان انگليسی بود.<br /> * ۱۸۹۸ - شرکت تایر Goodyear تأسیس شد.<br /> * ۱۹۴۹ - آزمايشِ پنهانی اولين بمب هسته‌ای اتحاد جماهير شوروی<br /> * ۱۹۹۱ - اتحاد جماهیر شوروی فعالیت‌های حزب کمونیست را به حالت تعلیق درآورد.<br /> * ۲۰۰۵ - طوفان کاترینا به سواحل خلیج آمریکا از لوئیزیانا تا پانهندل فلوریدا برخورد کرد و بیش از ۱۸۳۶ کشته و بیش از ۱۰۸ میلیارد دلار خسارت وارد کرد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۸ - منوچهر آریان‌پور کاشانی، مترجم و فرهنگ‌نویس<br /> * ۱۳۲۰ - کیومرث صابری (گل‌آقا)، نویسنده، روزنامه‌نگار و طنزنویس<br /> * ۱۳۸۰ - [[پژمان قلی‌پور|'''پژمان قلی‌پور''']]، جوان قیامی ایرانی، از شهدای [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸|'''اعتراضات آبان ۱۳۹۸''']] در مارلیک کرج<br /> ۲۹ اوت<br /> <br /> * ۱۶۱۹ - ژان باتیست کُلبر، سیاست‌مدار و وزیر اقتصاد لویی چهاردهم که نقش مهمی در تشکیل نهادهای علمی و فرهنگی نوین فرانسه داشت.<br /> * ۱۶۳۲ - جان لاک، فیلسوف انگلیسی<br /> * ۱۸۶۲ - موریس مترلینگ، نویسنده، شاعر و فیلسوف بلژیکی، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات<br /> * ۱۹۵۸ - مایکل جکسون، هنرمند مشهور موسیقی <br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۰۲ - احمد دریابیگی، سیاستمدار، نظامی، مترجم و مولف<br /> * ۱۳۴۴ - موسی معروفی، از موسیقیدانان ایرانی<br /> * ۱۳۴۸ - [[سید ضیاءالدین طباطبایی|'''سيد ضياالدين طباطبايی''']]، نخست‌وزیر کودتای '''[[رضاشاه]]'''<br /> * ۱۳۶۹ - شهاب‌الدین مرعشی نجفی، مرجع روحانی در قم<br /> * ۱۳۷۵ - کریم فکور، حقوقدان، شاعر، ترانه‌سرا و روزنامه‌نگار<br /> * ۱۳۹۷ - هادی شفائیه، عکاس<br /> ۲۹ اوت<br /> <br /> * ۱۱۶۳ - ابن قطان بغدادی، محدث، پزشک، چشم‌پزشک، ادیب و شاعر عراقی <br /> * ۱۵۳۳ - آتاهوالپا، امپراتور اینکا، توسط فرانسیسکو پیزارو که از سوی دولت اسپانیا مأموریت استعمار آمریکای جنوبی و انتقال طلای آن را به اسپانیا داشت، کشته شد و امپراتوری اینکا از بین رفت.<br /> * ۱۹۶۶ - سيدقطب، نويسنده و رهبران بنیادگرای مصر<br /> * ۱۹۸۷ - ناجی العلی، طراح و كاريكاتوريست فلسطينی، ترور در لندن<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی مبارزه با آزمایش‌های هسته‌ای<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D9%87%D9%84%D8%A7_%D9%88_%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%86_%DA%A9%D8%B9%D8%A8%DB%8C&diff=91916 2026-08-27T12:45:00Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = نسرین و شهلا کعبی<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام = <br /> | تصویر = نسرین و شهلا کعبی.jpg<br /> | اندازه تصویر = 300px<br /> | عنوان تصویر = <br /> | زادروز = شهلا متولد ۱۳۲۵{{سخ}}نسرین متولد ۱۳۳۲<br /> | زادگاه = سقز<br /> | تاریخ مرگ = ۵ شهریور ۱۳۵۹<br /> | مکان مرگ = <br /> | علت مرگ = تیرباران<br /> | آرامگاه = <br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی =<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات = پرستار<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای =<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | دستمزد =<br /> | Net worth =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام =همکاری با ضدانقلاب از طریق مداوای آن‌ها در بیمارستان <br /> | مجازات = اعدام<br /> | وضعیت گناهکاری = <br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان =<br /> | والدین = <br /> | خویشاوندان سرشناس = <br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =|| imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''شهلا کعبی و نسرین (فرشته) کعبی،''' دو خواهر پرستار کردی بودند که به اتهام همکاری با ضدانقلاب از طریق مداوای آن‌ها در بیمارستان سقز به دستورحاکم شرع [[صادق خلخالی]]، در ۵ شهریور ۱۳۵۹، (در برخی منابع ۷ شهریور) به مرگ محکوم و تیرباران شدند. شهلا (متولد ۱۳۲۵) در هنگام اعدام ۳۴ و نسرین (متولد ۱۳۳۲) ۲۷ سال داشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranrights.org/fa/memorial/story/-3753/shahla-kabi یک سرگذشت؛ شهلا کعبی]، سایت بنیاد عبدالرحمن برومند&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://khabargar.net/%F0%9F%94%B4%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%DB%B8-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86/ به مناسبت ۸ مارس یادی از خواهران کعبی، پرستارانی که حکم اعدام‌شان توسط خلخالی صادر شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دستگیری و بازداشت ==<br /> بر اساس مصاحبه‌ای با یکی از اقوام خواهران کعبی در تاریخ ١٧ اردیبهشت ١٣٨٣، خواهران کعبی بار اول در پاییز ۱۳۵۸ به دنبال یورش ماموران رژیم ایران به شهرهای کردستان دستگیر شدند. پس از آن شهلا به قزوین تبعید شد.<br /> <br /> در بهار سال ۱۳۵۹ بعد از توافقاتی که میان هیئتی از طرف دولت به سرپرستی [[داریوش فروهر]] با «هیئت نمایندگی خلق کرد» صورت گرفت بر اساس موافقت با بازگشت تبعیدشد‌گان (بسیاری از آموزگاران، پزشکان و پرستاران) به محل زندگی و کار خویش، شهلا به سقز بازگشت. در ۲۴ خرداد ۱۳۵۹ به دنبال تصرف شهرهای سنندج و سقز و ... بار دیگر همراه با خواهرش دستگیر شد.<br /> <br /> شهلا کعبی دوران بازداشت خود را در زندان‌های سقز، [[زندان اوین|اوین]]، و سنندج گذراند. در طول مدت سه ماه بازداشت، بازجویی آن‌ها توسط پاسداران محلی و غیر محلی انجام می‌شد و دسترسی به وکیل یا اجازه تماس و ملاقات وجود نداشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === دستگیری به روایت برادر ===<br /> معروف کعبی، برادر شهلا و نسرین در مصاحبه‌ای درباره روز دستگیری گفته است:&lt;blockquote&gt;«در خرداد ۱۳۵۹، بعد از تمام شدن جنگ کردستان، شبی ساعت ۱۲ نیمه شب درب خانه ما را زدند. ما فهمیدیم که باید نیروهای سپاه باشند، چون مردم کردستان شب‌ها از خانه خارج نمی‌شدند. آن‌ها پشت بام را هم گرفته بودند. به داخل خانه آمدند و گفتند که می‌دانیم این دو (یعنی شهلا و نسرین) برگشته‌اند.<br /> <br /> خانه همسایه ما با دیوار کوتاهی از خانه ما جدا می‌شد و خواهرانم از این دیوار پریدند و به خانه همسایه رفتند اما پاسدارها به دنبالشان رفتند و آن‌ها را گرفتند. به یاد دارم که پدر و مادرم در حیاط خانه با نیروهای سپاه صحبت می‌کردند. شهلا و نسرین را یه زندان سنندج بردند.»<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://iranhrdc.org/fa/wp-content/uploads/pdf_fa/WitnessTestimony/Witness_Statement_of_Maruf_Kaabi_Persian_745504242.pdf شهادت‌نامه معروف کعبی]، مرکز اسناد حقوق بشر ایران&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;وی در مصاحبه‌اش ادامه می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«شب دستگيری شهلا و نسرين را به زندان سپاه سقز بردند. بعد از آن به [[زندان اوین|زندان اوين]] بردند و سپس به زندان سنندج بازگردادند. از دستگيري تا اعدام خواهرانم ۴ ماه بيشتر طول نكشيد. من در آن زمان ۱۲ ساله بودم. پدرم مغازه‌ای داشت و من به او در مغازه كمك می‌كردم. به ياد دارم كه پدرم از سنندج آمد گفت كه هنگامی كه به زندان رفته به او گفته‌اند روز جمعه شهلا و نسرين را آزاد می‌كنند و او و مادرم می‌روند تا آن دو را بياورند.<br /> <br /> من و دردانه و يكی از اقوام مادر سقز مانديم. يكی از اعضای فاميل آمد و به من گفت كه پدرم زنگ زده و گفته مغازه را ببندم و به سنندج بروم من پرسيدم چرا و به من چيزی نگفت. اما احساس من اين بود كه شهلا و نسرين را آزاد نكرده‌اند و اعدام كرده‌اند. دليل اين احساس آن بود كه اولا اعدامشان يحتمل بود و ثانيا آنگونه كه به من گفتند مغازه را ببند، حالت و قيافه‌شان طوری بود كه حدس زدم اتفاق بدی افتاده و حتما خواهرانم اعدام شده‌اند.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === خاطره از شهلا و نسرین ===<br /> معروف کعبی برادر کوچکتر شهلا و نسرین در مورد آن‌ها نوشته است:&lt;blockquote&gt;«شهلا خواهر بزرگتر در خانه ما بر پدر و مادرم خیلی اوتوریته داشت. همه می‌گفتند که نفر اول خانه اوست. وقتی قوم و خویش‌ها برای دیدن ما می‌آمدند همه کارهای خانه دست او بود. به یاد می‌آورم که شهلا زنی با اتوریته و بسیار سنگین و با استانداردهای آن زمان خیلی مدرن بود. روزنامه می‌خواند، به سیاست توجه داشت و شیوه لباس پوشیدنش نیز مدرن بود.<br /> <br /> بسیار سنگین بود و همه برای او احترام قائل بودند. خواهر دیگرم نسرین خیلی به من نزدیک بود و از من مراقبت می‌کرد. او زنی شوخ و سرحال بود و همیشه مراقب همه بود. در دوران انقلاب، من به یاد دارم که شهلا اگر آدم فقیری را می‌دید همیشه می‌خواست برای او کاری بکند.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == دفاعیات ==<br /> به متهمین فرصتی برای دفاع از خود داده نشد. خویشاوند خانم کعبی در مصاحبه تاکید کرد که ایشان اصلا سیاسی نبودند و فقط به عنوان یک پرستار در بیمارستان به مداوای مجروحین درگیری‌های مسلحانه پرداخته بودند. وی همچنین به انسان‌دوستی و وجدان کاری شهلا و نسرین کعبی به عنوان یک پرستار اشاره کرد و گفت:&lt;blockquote&gt;«آن‌ها به هرکسی که احتیاج به مراقبت داشت می‌رسیدند، حتی یک بار به خاطر مداوای یک پاسدار مورد شماتت برخی اهالی قرار گرفت، ولی با جسارت ایستاد و به وظیفه شغلی خود عمل کرد.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == حکم ==<br /> بنا بر اظهارات یکی از همبندان خانم کعبی به اقوام ایشان، حاکم شرع شبانه در پادگان سنندج حکم اعدام دسته‌جمعی زندانیان را صادر کرد. نزدیکی سحر در ساعت ۴:۳۰، حکم اعدام در همان پادگان به اجرا درآمد. یکی از زندانیان حاضر در محل اعدام خانم کعبی را این چنین توصیف کرده است:&lt;blockquote&gt;«زندانبان نسرین و خواهر بزرگترش شهلا را بدون هیج سوال و جوابی از بند زندان بیرون می‌برد. دو خواهر با دستان بسته و در کنار هم پشت به دیوار می‌ایستند. پاسداری دو تکه پارچه سیاه رنگ را برای بستن چشمان این نفر می‌آورد. نسرین مخالفت می‌کند و چشم‌بند نمی‌خواهد. شهلا خواهر بزرگتر چشم‌بند را می‌پذیرد و در جواب خنده تحقیرآمیز پاسدار که &quot;تو میترسی، ها؟&quot; می‌گوید البته که نه، فقط نمی‌خواهم شاهد مرگ خواهرم باشم. در این جا نسرین هم خواهان چشم‌بند می‌شود.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranrights.org/fa/memorial/story/-3752/nasrin-fereshteh-kabi یک سرگذشت؛ نسرین (فرشته) کعبی]، سایت بنیاد عبدالرحمن برومند&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === دادگاه ===<br /> بنا بر اطلاعات موجود، دادگاهی برای خانم کعبی تشکیل نشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === اتهامات ===<br /> روزنامه جمهوری اسلامی اتهام خانم کعبی را «شرکت در درگیری‌های اخیر و همکاری با افراد مهاجم» ذکر کرد، اما بر اساس گفته خانواده، مسئولین در موقع بازداشت، ایشان را به «مداوای ضد انقلاب در بیمارستان سقز» متهم کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === مدارک و شواهد ===<br /> به علت نبودن دادگاه و وکیل و قطع تماس متهم با خانواده از وجود مدارک اطلاعی در دست نیست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D9%87%D9%84%D8%A7_%D9%88_%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%86_%DA%A9%D8%B9%D8%A8%DB%8C&diff=91915 2026-08-27T12:40:29Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = نسرین و شهلا کعبی<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام = <br /> | تصویر = نسرین و شهلا کعبی.jpg<br /> | اندازه تصویر = 300px<br /> | عنوان تصویر = <br /> | زادروز = شهلا متولد ۱۳۲۵{{سخ}}نسرین متولد ۱۳۳۲<br /> | زادگاه = سقز<br /> | تاریخ مرگ = ۵ شهریور ۱۳۵۹<br /> | مکان مرگ = <br /> | علت مرگ = تیرباران<br /> | آرامگاه = <br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی =<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات = پرستار<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای =<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | دستمزد =<br /> | Net worth =<br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام =همکاری با ضدانقلاب از طریق مداوای آن‌ها در بیمارستان <br /> | مجازات = اعدام<br /> | وضعیت گناهکاری = <br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان =<br /> | والدین = <br /> | خویشاوندان سرشناس = <br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =|| imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''شهلا کعبی و نسرین (فرشته) کعبی،''' دو خواهر پرستار کردی بودند که به اتهام همکاری با ضدانقلاب از طریق مداوای آن‌ها در بیمارستان سقز به دستورحاکم شرع [[صادق خلخالی]]، در ۵ شهریور ۱۳۵۹، (در برخی منابع ۷ شهریور) به مرگ محکوم و تیرباران شدند. شهلا (متولد ۱۳۲۵) در هنگام اعدام ۳۴ و نسرین (متولد ۱۳۳۲) ۲۷ سال داشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranrights.org/fa/memorial/story/-3753/shahla-kabi یک سرگذشت؛ شهلا کعبی]، سایت بنیاد عبدالرحمن برومند&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://khabargar.net/%F0%9F%94%B4%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%DB%B8-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86/ به مناسبت ۸ مارس یادی از خواهران کعبی، پرستارانی که حکم اعدام‌شان توسط خلخالی صادر شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دستگیری و بازداشت ==<br /> بر اساس مصاحبه‌ای با یکی از اقوام خواهران کعبی در تاریخ ١٧ اردیبهشت ١٣٨٣، خواهران کعبی بار اول در پاییز ۱۳۵۸ به دنبال یورش ماموران رژیم ایران به شهرهای کردستان دستگیر شدند. پس از آن شهلا به قزوین تبعید شد.<br /> <br /> در بهار سال ۱۳۵۹ بعد از توافقاتی که میان هیئتی از طرف دولت به سرپرستی [[داریوش فروهر]] با «هیئت نمایندگی خلق کرد» صورت گرفت بر اساس موافقت با بازگشت تبعیدشد‌گان (بسیاری از آموزگاران، پزشکان و پرستاران) به محل زندگی و کار خویش، شهلا به سقز بازگشت. در ۲۴ خرداد ۱۳۵۹ به دنبال تصرف شهرهای سنندج و سقز و ... بار دیگر همراه با خواهرش دستگیر شد.<br /> <br /> شهلا کعبی دوران بازداشت خود را در زندان‌های سقز، [[زندان اوین|اوین]]، و سنندج گذراند. در طول مدت سه ماه بازداشت، بازجویی آن‌ها توسط پاسداران محلی و غیر محلی انجام می‌شد و دسترسی به وکیل یا اجازه تماس و ملاقات وجود نداشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> === دستگیری به روایت برادر ===<br /> معروف کعبی، برادر شهلا و نسرین در مصاحبه‌ای درباره روز دستگیری گفته است:&lt;blockquote&gt;«در خرداد ۱۳۵۹، بعد از تمام شدن جنگ کردستان، شبی ساعت ۱۲ نیمه شب درب خانه ما را زدند. ما فهمیدیم که باید نیروهای سپاه باشند، چون مردم کردستان شب‌ها از خانه خارج نمی‌شدند. آن‌ها پشت بام را هم گرفته بودند. به داخل خانه آمدند و گفتند که می‌دانیم این دو (یعنی شهلا و نسرین) برگشته‌اند.<br /> <br /> خانه همسایه ما با دیوار کوتاهی از خانه ما جدا می‌شد و خواهرانم از این دیوار پریدند و به خانه همسایه رفتند اما پاسدارها به دنبالشان رفتند و آن‌ها را گرفتند. به یاد دارم که پدر و مادرم در حیاط خانه با نیروهای سپاه صحبت می‌کردند. شهلا و نسرین را یه زندان سنندج بردند.»<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://iranhrdc.org/fa/wp-content/uploads/pdf_fa/WitnessTestimony/Witness_Statement_of_Maruf_Kaabi_Persian_745504242.pdf شهادت‌نامه معروف کعبی]، مرکز اسناد حقوق بشر ایران&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;وی در مصاحبه‌اش ادامه می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«شب دستگيری شهلا و نسرين را به زندان سپاه سقز بردند. بعد از آن به زندان اوين بردند و سپس به زندان سنندج بازگردادند. از دستگيري تا اعدام خواهرانم ۴ ماه بيشتر طول نكشيد. من در آن زمان ۱۲ ساله بودم. پدرم مغازه‌ای داشت و من به او در مغازه كمك می‌كردم. به ياد دارم كه پدرم از سنندج آمد گفت كه هنگامی كه به زندان رفته به او گفته‌اند روز جمعه شهلا و نسرين را آزاد می‌كنند و او و مادرم می‌روند تا آن دو را بياورند.<br /> <br /> من و دردانه و يكی از اقوام مادر سقز مانديم. يكی از اعضای فاميل آمد و به من گفت كه پدرم زنگ زده و گفته مغازه را ببندم و به سنندج بروم من پرسيدم چرا و به من چيزی نگفت. اما احساس من اين بود كه شهلا و نسرين را آزاد نكرده‌اند و اعدام كرده‌اند. دليل اين احساس آن بود كه اولا اعدامشان يحتمل بود و ثانيا آنگونه كه به من گفتند مغازه را ببند، حالت و قيافه‌شان طوری بود كه حدس زدم اتفاق بدی افتاده و حتما خواهرانم اعدام شده‌اند.»&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === خاطره از شهلا و نسرین ===<br /> معروف کعبی برادر کوچکتر شهلا و نسرین در مورد آن‌ها نوشته است:&lt;blockquote&gt;«شهلا خواهر بزرگتر در خانه ما بر پدر و مادرم خیلی اوتوریته داشت. همه می‌گفتند که نفر اول خانه اوست. وقتی قوم و خویش‌ها برای دیدن ما می‌آمدند همه کارهای خانه دست او بود. به یاد می‌آورم که شهلا زنی با اتوریته و بسیار سنگین و با استانداردهای آن زمان خیلی مدرن بود. روزنامه می‌خواند، به سیاست توجه داشت و شیوه لباس پوشیدنش نیز مدرن بود.<br /> <br /> بسیار سنگین بود و همه برای او احترام قائل بودند. خواهر دیگرم نسرین خیلی به من نزدیک بود و از من مراقبت می‌کرد. او زنی شوخ و سرحال بود و همیشه مراقب همه بود. در دوران انقلاب، من به یاد دارم که شهلا اگر آدم فقیری را می‌دید همیشه می‌خواست برای او کاری بکند.»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == دفاعیات ==<br /> به متهمین فرصتی برای دفاع از خود داده نشد. خویشاوند خانم کعبی در مصاحبه تاکید کرد که ایشان اصلا سیاسی نبودند و فقط به عنوان یک پرستار در بیمارستان به مداوای مجروحین درگیری‌های مسلحانه پرداخته بودند. وی همچنین به انسان‌دوستی و وجدان کاری شهلا و نسرین کعبی به عنوان یک پرستار اشاره کرد و گفت:&lt;blockquote&gt;«آن‌ها به هرکسی که احتیاج به مراقبت داشت می‌رسیدند، حتی یک بار به خاطر مداوای یک پاسدار مورد شماتت برخی اهالی قرار گرفت، ولی با جسارت ایستاد و به وظیفه شغلی خود عمل کرد.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == حکم ==<br /> بنا بر اظهارات یکی از همبندان خانم کعبی به اقوام ایشان، حاکم شرع شبانه در پادگان سنندج حکم اعدام دسته‌جمعی زندانیان را صادر کرد. نزدیکی سحر در ساعت ۴:۳۰، حکم اعدام در همان پادگان به اجرا درآمد. یکی از زندانیان حاضر در محل اعدام خانم کعبی را این چنین توصیف کرده است:&lt;blockquote&gt;«زندانبان نسرین و خواهر بزرگترش شهلا را بدون هیج سوال و جوابی از بند زندان بیرون می‌برد. دو خواهر با دستان بسته و در کنار هم پشت به دیوار می‌ایستند. پاسداری دو تکه پارچه سیاه رنگ را برای بستن چشمان این نفر می‌آورد. نسرین مخالفت می‌کند و چشم‌بند نمی‌خواهد. شهلا خواهر بزرگتر چشم‌بند را می‌پذیرد و در جواب خنده تحقیرآمیز پاسدار که &quot;تو میترسی، ها؟&quot; می‌گوید البته که نه، فقط نمی‌خواهم شاهد مرگ خواهرم باشم. در این جا نسرین هم خواهان چشم‌بند می‌شود.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranrights.org/fa/memorial/story/-3752/nasrin-fereshteh-kabi یک سرگذشت؛ نسرین (فرشته) کعبی]، سایت بنیاد عبدالرحمن برومند&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === دادگاه ===<br /> بنا بر اطلاعات موجود، دادگاهی برای خانم کعبی تشکیل نشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === اتهامات ===<br /> روزنامه جمهوری اسلامی اتهام خانم کعبی را «شرکت در درگیری‌های اخیر و همکاری با افراد مهاجم» ذکر کرد، اما بر اساس گفته خانواده، مسئولین در موقع بازداشت، ایشان را به «مداوای ضد انقلاب در بیمارستان سقز» متهم کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === مدارک و شواهد ===<br /> به علت نبودن دادگاه و وکیل و قطع تماس متهم با خانواده از وجود مدارک اطلاعی در دست نیست.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D9%88_%D8%B4%D9%87%D9%84%D8%A7_%DA%A9%D8%B9%D8%A8%DB%8C.jpg&diff=91914 2026-08-27T09:41:51Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div></div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B6_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=91909 2026-08-27T08:51:12Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۶ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۱ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۴ روز (در سال عادی) و ۲۰۵ روز (در سال کبیسه) مانده<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۵۱ - رانندگان شرکت واحد اتوبوسرانی به علت کمبود دستمزد و مزایا از بامداد این روز دست به اعتصاب زدند. برای حمل و نقل مسافرین هشتصد راننده ارتشی را در شرکت واحد به کار گرفتند.<br /> * ۱۳۵۵ - سه نفر از مستشاران آمریکا (روبرت گرون گارد، ویلیام کاترل و دونالد اسمیت) در تهران به قتل رسیدند.<br /> * ۱۳۷۲ - انتخاب خانم [[مریم رجوی|'''مریم رجوی''']] به‌عنوان رئیس‌جمهور دوران انتقال از طرف [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']]<br /> ۲۸ اوت<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - كشف راه دريایی هندوستان توسط &quot;واسكو دوگاما&quot; دريانورد پرتغالی <br /> * ۱۸۳۳ - با تصویب قانون لغو برده‌داری توسط پارلمان بریتانیا در سراسر مستعمره‌های امپراتوری بریتانیا، ممنوع اعلام شد.<br /> * ۱۹۶۳ - [[مارتین لوتر کینگ جونیور|'''مارتین لوتر کینگ''']]، در گردهمایی بزرگی از سیاهان آمریکا در بنای یادبود لینکلن واشنگتن دی‌سی، سخنرانی مشهور خود با عنوان رؤیایی دارم را ایراد کرد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۱۳۲۳ - جواد یساری، خواننده <br /> <br /> * ۱۳۳۵ - حسین پناهی، شاعر، نویسنده، کارگردان و بازیگر<br /> ۲۸ اوت<br /> <br /> * ۱۷۴۹ - یوهان ولفگانگ فون گوته، رمان‌نویس، شاعر، نمایشنامه‌نویس و دیپلمات آلمانی <br /> * ۱۸۹۹ - آندری پلاتونوف، روزنامه‌نگار و داستان‌نویس سوسیالیست و منتقد نظام شوروی (حکومت استالین)<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۱۱ - میرزا حسن‌خان [[مستوفی‌الممالک|'''مستوفی‌الممالك''']]، كه چند دوره رئیس‌الوزراء و چهره مشهور عصر مشروطیت بود، در ۵۹ سالگی درگذشت.<br /> * ۱۳۷۷ - حسن طوفانیان، رئیس سازمان صنایع دفاع در سلطنت پهلوی و مسئول خریدهای خارجی <br /> * ۱۳۹۴ - محمد‌جواد خردمند، نویسنده، روزنامه‌نگار و عضو کانون نویسندگان ایران<br /> * ۱۳۹۶ - [[ابراهیم یزدی|'''ابراهیم یزدی''']]، وزیر خارجه دولت موقت انقلاب ایران<br /> * ۱۳۹۸ - اعدام [[حمیدرضا درخشنده|'''حمیدرضا درخشنده''']] که امام جمعه سرکوبگر و ثروتمند شهر را با ضربات چاقو کشت. از او به عنوان یک قهرمان نام برده می‌شود.<br /> ۲۸ اوت<br /> <br /> * ۴۳۰ - سنت آگوستین، فیلسوف و اندیشمند ایتالیایی <br /> * ۱۹۸۴ - محمد نجیب، اولین رئیس‌جمهور مصر<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B5_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=91893 2026-08-26T14:21:06Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> '''۵ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۶۰ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۵ روز (در سال عادی) و ۲۰۶ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۷۶۶ - اصفهان پس از يك مقاومت چشمگير به دست تیمور لنگ افتاد. امیر تیمور با قتل عام مردم از کله‌های مقتولین مخروط‌های ده متری ساخت. <br /> <br /> * ۱۳۵۷ - سقوط دولت جمشید آموزگار و تشکیل دولت شریف‌امامی<br /> ۲۷ اوت<br /> * ۱۷۷۶ - در جریان انقلاب آمریکا، نیروهای انگلیسی به‌رهبری ژنرال ویلیام هاو، جورج واشنگتن و ارتش قاره‌ای آمریکا را در نبرد لانگ‌آیلند شکست دادند.<br /> * ۱۸۵۹ - با حفاری چاه نفت تیتوسویل در ایالت پنسیلوانیا در آمریکا، برای نخستین‌بار اکتشاف نفت در آن کشور صورت پذیرفت.<br /> * ۱۹۴۵ - با پایان جنگ جهانی دوم و تسلیم‌شدن دولت ژاپن، نیروهای آمریکایی وارد خاک آن کشور شدند.<br /> * ۱۹۶۲ - مارینر ۲، نخستین کاوش‌گر فضایی که به‌سیارۀ ناهید رسید، توسط ایالات متحده به‌فضا پرتاب شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۸۶۵ - محمد زکریای رازی فیلسوف، شیمی‌دان و پزشک نامدار ایرانی<br /> * ۱۱۶۸ - عباس میرزا، یکی از شاهزادگان قاجار، فرزند فتحعلی شاه و ولیعهد ایران و والی آذربایجان<br /> * ۱۳۰۷ - هوشنگ اعلم، ادیب، زبان‌شناس، کتابدار، پژوهشگر و دانشنامه‌نویس<br /> * ۱۳۰۹ - '''[[غلامرضا تختی]]،''' کشتی‌گیر نامی ایران<br /> * ۱۳۲۰ - [[آندرانیک آساتوریان|'''آندرانیک آساتوریان''']]، مشهور به آندرانیک؛ آهنگساز و تنظیم‌کننده موسیقی پاپ ایرانی<br /> ۲۷ اوت<br /> <br /> * ۱۷۷۰ - گئورگ ویلهلم فریدریش هگل، فیلسوف آلمانی <br /> * ۱۸۷۴ - کارل بوش، شیمیدان و مهندس آلمانی ، برنده جایزه نوبل<br /> * ۱۸۷۷ - چارلز استوارت رولز، صنعت‌گر، کارآفرین و مکانیک انگلیسی فعال در صنعت خودروسازی که در سال ۱۹۰۶م شرکت خودروسازی رولزرویس را به‌همراه هنری رویس تأسیس کرد.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۳۵۹ - تیرباران '''[[شهلا و نسرین کعبی|شهلا و نسرین (فرشته) کعبی]]''' دو خواهر پرستار کرد.<br /> * ۱۳۶۹ - علی‌اکبر کاوه، خوشنویس و شاگرد عمادالکتاب<br /> * ۱۳۹۵ - داود رشیدی، بازیگر<br /> ۲۷ اوت<br /> <br /> * ۱۹۴۵ - رینولد نیکلسون، مستشرق انگلیسی و مترجم مثنوی مولوی<br /> * ۱۹۵۰ - چزاره پاوزه، رمان‌نویس، شاعر، مترجم و منتقد ادبی اهل ایتالیا<br /> * ۱۹۷۵ - تافاری ماکونن ولدمیکائل (هایله سلاسی)، آخرین امپراتور اتیوپی و آخرین شاه حبشه که نزدیک به ۶۰ سال بر اتیوپی حکمرانی کرد. وی توسط یک کودتای مارکسیستی از حکومت برکنار و سیستم حکومتی اتیوپی به‌جمهوری تبدیل شد.<br /> * ۲۰۰۹ - سرگئی میخالکوف، نویسنده و شاعر روسی<br /> *<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز بزرگداشت محمد بن زكريای رازی دانشمند شهیر ایرانی<br /> * روز شیمی‌دان در ایران<br /> * روز داروسازی در ایران<br /> * روز ملی ورزش کشتی<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B4_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=91856 2026-08-25T12:45:15Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{شهریور}}<br /> <br /> '''۴ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۵۹ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۶ روز (در سال عادی) و ۲۰۷ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۰۷۱ - نبرد ملازگرد یکی از تأثیرگذارترین نبردهای تاریخ جهان، میان امپراتوری سلجوقی به فرماندهی آلپ ارسلان، و امپراتوری بیزانس به فرماندهی رومانوس دیوژن روی داد. ترکان سلجوقی در این نبرد یکی از بزرگترین پیروزی‌های خود بر مسیحیان را کسب کردند. این نبرد به دلیل اهمیتش توسط مورخان به جنگ خندق دوم دنیای اسلام معروف شد.<br /> * ۱۳۱۷ - افتتاح راه‌آهن سراسری ایران<br /> * ۱۳۵۷ - كناره‌گيری [[جمشید آموزگار|'''جمشيد آموزگار''']] از نخست‌وزيری<br /> * ۱۳۵۸ - ترور مهدی عراقی و پسرش حسام توسط گروه فرقان<br /> * ۱۳۸۷ - سقوط هواپیمای پیشکک - تهران، با ۶۸ تن کشته<br /> ۲۶ اوت<br /> <br /> * ۱۷۸۹ - تصويب اعلاميه حقوق بشر در مجلس [[انقلاب کبیر فرانسه|'''انقلاب فرانسه''']]<br /> * ۱۸۹۶م - قتل‏ عام خونين ارامنه در امپراتوری عثمانی به فرمان امپراتور آن كشور پس از شورش ارامنه در قسطنطنیه که طی سه روز به ۶۰۰ تن بالغ شد.<br /> * ۱۹۲۰ - اجرای متمم ۱۹ قانون اساسی آمریکا در رابطه با حق رای زنان<br /> * ۱۹۵۷ - شوروی اعلام كرد كه داشمندان اين كشور نخستين موشک قاره‌پيمای هدايت‌شونده جهان را پيروزمندانه آزمايش كردند.<br /> * ۱۹۷۰ - جنبش فمینیستی به رهبری بتی فریدان، یک اعتصاب سراسری زنان برای برابری را رهبری کرد.<br /> * ۱۹۷۲ - گشایش بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۲ مونیخ<br /> *<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۱۳ - محمد اسماعیلی، نوازنده<br /> * ۱۳۱۵ - مرتضی ممیز، گرافیست<br /> * ۱۳۱۶ - فروزان، بازیگر<br /> *<br /> ۲۶ اوت<br /> <br /> * ۱۴۵۱ - کریستف کلمب، دریانورد اهل جنوا در ایتالیا که بر حسب اتفاق قارۀ آمریکا را کشف کرد.<br /> * ۱۶۷۶ - رابرت والپول، عضو حزب ویگ و نخستین نخست‌وزیر انگلستان<br /> <br /> * ۱۷۲۸ - یوهان هاینریش لامبرت، ریاضیدان، فیزیکدان و ستاره شناس سوئیسی<br /> * ۱۷۴۰ - ژوزف مونت گلفیه، مخترع فرانسوی، بالون هوای گرم<br /> * ۱۷۴۳ - آنتوان لاوازیه، شیمی‌دان و زیست‌شناس فرانسوی، بنیانگذار علم شیمی مدرن<br /> * ۱۹۱۰م - اگنس گونجا بویاجیو (مادر ترزا)، راهبه کاتولیک آلبانیایی‌تبار، بنیانگذار «انجمن ماموران امور خیریه» در هند و برنده جایزه صلح نوبل <br /> * ۱۹۱۸ - کاترین جانسون، فیزیک‌دان و ریاضی‌دان آمریکایی‌آفریقایی که با (ناسا) در اوایل به‌کارگیری رایانه‌ها همکاری می‌کرد. او به‌خاطر دقت در محاسبات فضانوردی معروف بود و طی دهه‌ها کارهای فنی در ناسا را هدایت کرد. او در سال ۲۰۱۵م موفق به‌دریافت نشان افتخار آزادی ریاست‌جمهوری شد.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۵۰ - علی‌اکبر فیاض، استاد ادبیات فارسی و مصحح تاریخ بیهقی<br /> * ۱۳۶۹ - '''[[مهدی اخوان ثالث]]'''، شاعر و موسیقی‌پژوه ایرانی<br /> * ۱۳۸۸ - همایون صنعتی‌زاده کرمانی، کارآفرین، نویسنده، مترجم و ناشر <br /> * ۱۳۹۳ - ژانت لازاریان، پژوهشگر، روزنامه‌نگار و گالری‌دار<br /> * ۱۳۹۹ - منوچهر طیاب، مستندساز، نویسنده، عکاس و منتقد <br /> * ۱۳۹۹ - [[روح‌الله حسینیان|'''روح‌الله حسینیان''']]، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی در جمهوری اسلامی ایران<br /> ۲۶ اوت<br /> <br /> * ۱۷۲۳ - آنتونی فان لیوونهوک، پیشه‌ور و دانشمند هلندی و پدر میکروب‌شناسی و نخستین میکروب‌شناس تاریخ<br /> * ۱۹۱۰ - ویلیام جیمز، روانشناس و فیلسوف آمریکایی، بنیانگدار مکتب [[پراگماتیسم|'''پراگماتیسم''']]<br /> * ۱۹۷۴ - چارلز ليندبرگ، خلبان آمریکایی كه ۲۱ ماه مه ۱۹۲۷ با يک هواپيمای يک موتوره پس از ۳۳ ساعت و نيم پرواز بدون توقف، عرض ۳ هزار و ۶۰۰ مايلی اقيانوس اطلس را طی كرد و در بورژه پاريس فرود آمد. <br /> * ۱۹۷۹ - میکا والتاری، نویسنده، مترجم فنلاندی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز جشن شهریورگان<br /> * روز کارمند در ایران<br /> * روز برابری زنان در آمریکا<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1&diff=91855 2026-08-25T12:43:31Z

<p>Safa: /* مناسبت‌ها */</p> <hr /> <div>'''۳ شهریور''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۱۵۸ روز گذشته و به پایان آن ۲۰۷ روز (در سال عادی) و ۲۰۸ روز (در سال کبیسه) مانده.<br /> <br /> {{شهریور}}<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۷ - رشید‌السلطان و حسین‌خان لله دو نفر از اعضاء کمیته مجازات بامداد امروز در میدان توپخانه به دار مجازات آویخته شدند.<br /> * ۱۳۱۸ - افتتاح ورزشگاه امجدیه<br /> * ۱۳۲۰ ‐ ورود نيروهای متفقين به ايران و پايان حكومت [[رضاشاه پهلوی|'''رضاخان،''']] تعرض نظامی انگلستان و شوروی به ايران، با وجود اعلام بيطرفی قبلی، آغاز شد.<br /> * ۱۳۶۰ - اجرای عملیات اورامانات توسط [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']] جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۶۷ - آغاز نخستين دور مذاكرات صلح بين ايران و عراق با نظارت سازمان ملل متحد<br /> * ۱۳۷۹- قيام مردم خرم‌آباد<br /> ۲۵ اوت<br /> <br /> * ۱۸۲۵ - استقلال کشور اروگوئه از برزیل، این موضوع سه سال بعد توسط برزیل به رسمیت شناخته شد. <br /> * ۱۸۳۰ - انقلاب بلژیک که به جدایی این کشور از هلند انجامید آغاز شد.<br /> * ۱۹۱۲ - کوُمین‌تانگ یا حزب ملی مردم، حزب مؤسس جمهوری در چین و حزب حاکم کنونی تایوان امروزی تشکیل شد.<br /> * ۱۹۴۴ - آزادی پاریس از اشغال نازی‌ها<br /> * ۱۹۹۱ - استقلال کشور بلاروس از شوروی<br /> * ۱۹۹۱ - عرضه‌ی اولین نسخه‌ی سیستم عامل لینوکس به بازار<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> *۱۳۰۳ - محمدعلی اسلامی ندوشن، شاعر و مترجم<br /> <br /> * ۱۳۱۳- [[اکبر هاشمی رفسنجانی|'''اکبر هاشمی رفسنجانی''']]، نفر کلیدی جمهوری اسلامی که در مرگی مشکوک در استخر سلطنتی مرد.<br /> * ۱۳۱۸ - منصور خاکسار، شاعر، نویسنده و فعال سیاسی<br /> * ۱۳۲۰ - [[علی‌اشرف درویشیان|'''علی‌اشرف درویشیان''']]، نویسنده و عضو کانون نویسندگان ایران<br /> * ۱۳۲۸ - فریبرز لاچینی، موسیقی‌دان و آهنگساز<br /> * ۲۵ اوت<br /> <br /> * ۱۵۳۰ - ایوان مخوف، حاکم روسیه<br /> * ۱۷۶۷ - لویی آنتوان لئون دو سن ژوست، انقلابی، سیاست‌مدار فرانسوی در دوران انقلاب کبیر فرانسه و دورۀ مشهور به‌دورۀ ترور (وحشت) که جوان‌ترین عضو کنوانسیون (مجمع ملی فرانسه در دوران انقلاب کبیر) بود. گفته می‌شود که سخنرانی وی در کنوانسیون، در رأی مجمع به‌اعدام لویی شانزدهم نقش مؤثری داشت. پس از آن، جزء هیئت ۵ نفره‌ای شد که مسئول تنظیم قانون‌اساسی ۱۷۹۳م بودند و بعد از تنظیم و تصویب، وی به‌عضویت کمیتۀ نجات خلقی درآمد. او دوست صمیمی ماکسیمیلیان روبسپیر، رئیس کمیتۀ نجات خلقی در دوران ترور بود و در تصمیم‌گیری‌های مهم و اعدام اشخاص مشهوری چون ژاک رنه ابر و ژرژ دانتون نیز نقش به‌سزایی داشت.<br /> * ۱۸۵۰ - پاول آکسلرود، از کمونیست‌های اولیه در روسیه<br /> * ۱۹۱۱ - [[وو نگوین جیاپ|'''وو نگوین جیاپ''']]، ژنرال ویتنامی، وزیر دفاع ویتنام<br /> * ۱۹۱۸ - لئونارد برنشتاین، آهنگساز و رهبر ارکستر آمریکایی<br /> * ۱۹۳۶ - ماجد ابوشرار، نویسنده انقلابی فلسطین و عضو کمیته مرکزی [[سازمان آزادیبخش فلسطین|'''سازمان آزادیبخش فلسطین''']]<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۲۰ - غلام‌علی بایندر، دریابان در سلطنت پهلوی<br /> * ۱۳۵۹ - علی‌اضغر حکمت، شاعر، نویسنده، مترجم و سیاستمدار<br /> * ۱۳۷۷ - پیروز دوانی، نویسنده، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی، در مسیر رفتن به خانه‌ی خواهرش، توسط مأموران وزارت اطلاعات ربوده شده و به قتل رسید.<br /> * ۱۳۸۲ - جان باختن پدر مجاهد حاجی‌خان امیری در سن ۷۰ سالگی<br /> * ۱۴۰۴ - رضا سوخته‌سرایی، کشتی‌گیر<br /> ۲۵ اوت<br /> <br /> * ۱۲۲۷ - چنگيزخان، مغول پس از تصرف سرزمين‌هایی از چين تا حاشيه اروپا، در۷۲ سالگی درگذشت.<br /> * ۱۷۷۶ - دیوید هیوم، اقتصاددان، مورخ و فیلسوف اسکاتلندی<br /> * ۱۸۱۹ - جیمز وات، فیزیک‌دان، مخترع اسکاتلندی و پدر انقلاب صنعتی<br /> * ۱۸۲۲ - ویلیام هرشل، ریاضی‌دان ستاره‌شناس و آهنگساز آلمانی<br /> * ۱۸۶۷ - مایکل فارادی، فیزیکدان و شیمیدان انگلیسی<br /> * ۱۹۰۰ - فریدریش نیچه، فیلسوف و منتقد آلمانی و از تاثیر گذارترین متفکران معاصر<br /> * ۱۹۰۸ - هنری بکرل، فیزیکدان و شیمیدان فرانسوی، برنده جایزه نوبل<br /> * ۲۰۱۲ - نیل آرمسترانگ، فضانورد آمریکایی، نخستین انسانی که طی ماموریت آپولو ۱۱ در ۲۰ ژوئیه ۱۹۶۹ بر کره ماه گام نهاد.<br /> <br /> * ۲۰۱۸ - جان مک کین، سیاستمدار آمریکایی و سناتور مجلس سنای آمریکا که دو بار نامزد ریاست جمهوری نیز شده بود، در سن ۸۵ سالگی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز یادبود نسل‌کشی روهینگیا<br /> * روز جهانی پدران داغدار<br /> * روز جهانی دکترا یا phd<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%88_%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%8C%D8%A7%D9%BE&diff=91854 2026-08-25T09:45:01Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div><br /> {{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان = ژنرال<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام = وو نگوین جیاپ<br /> | تصویر = ژنرال جیاپ - ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = <br /> | زادروز = ۲۵ اوت ۱۹۱۱<br /> | زادگاه = آن زا، کوانگ بینه، هندوچین فرانسه (ویتنام کنونی)<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۴ اکتبر ۲۰۱۳<br /> | مکان مرگ = هانوی، ویتنام<br /> | عرض جغرافیایی محل دفن =<br /> | طول جغرافیایی محل دفن =<br /> | latd= |latm= |lats= |latNS=N<br /> | longd= |longm= |longs= |longEW=E<br /> | علت مرگ = کهولت سن<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = هانوی، ویتنام<br /> | ملیت = ویتنامی<br /> | نام‌های دیگر = <br /> | نژاد = <br /> | تابعیت = ویتنام<br /> | تحصیلات = دکترای حقوق، دانشگاه هانوی<br /> | دانشگاه = دانشگاه هانوی<br /> | پیشه = نظامی، سیاستمدار، نویسنده<br /> | سال‌های فعالیت = ۱۹۴۱–۱۹۹۱<br /> | کارفرما = دولت ویتنام<br /> | نهاد = ارتش خلق ویتنام، حزب کمونیست ویتنام<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = پیروزی در نبرد دین‌بین‌فو، رهبری نظامی در جنگ ویتنام<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده کل ارتش خلق ویتنام، وزیر دفاع ویتنام<br /> | سبک = استراتژی جنگ چریکی و جنگ مردمی<br /> | تأثیرگذاران = هوشی مین، مائو تسه‌تونگ، ناپلئون<br /> | تأثیرپذیرفتگان = جنبش‌های آزادی‌خواهی جهان<br /> | شهر خانگی = هانوی<br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب = ببر دین‌بین‌فو، ناپلئون ویتنامی<br /> | دوره = <br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب = حزب کمونیست ویتنام<br /> | جنبش = ضداستعماری، کمونیستی<br /> | مخالفان = استعمار فرانسه، ایالات متحده<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب = معاون نخست‌وزیر ویتنام (۱۹۵۵–۱۹۸۰)، وزیر دفاع (۱۹۴۶–۱۹۸۰)<br /> | مکتب = مارکسیست-لنینیست<br /> | آثار = جنگ مردمی، ارتش مردمی (۱۹۶۲)، دین‌بین‌فو (۱۹۶۴)<br /> | همسر = کوانگ تای (درگذشته ۱۹۴۱)، دانگ تی زوان<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان = پنج فرزند<br /> | والدین = وو کوانگ نگیهم (پدر)، نگوین تی کین (مادر)<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس = <br /> }}<br /> <br /> '''وو نگوین جیاپ،''' (Vo Nguyen Giap)، (زاده ۲۵اوت ۱۹۱۱، درگذشته ۴اکتبر۲۰۱۳)، ژنرال برجسته ویتنامی بود که بدون آموزش نظامی رسمی، به یکی از بزرگ‌ترین استراتژیست‌های نظامی قرن بیستم تبدیل شد و نقش کلیدی در شکست دولت‌های وقت فرانسه و ایالات متحده در ویتنام ایفا کرد. <br /> <br /> جیاپ که در ابتدا معلم تاریخ و روزنامه‌نگار بود، در جوانی به حزب کمونیست پیوست و تحت تأثیر [[هوشی‌مین|هوشی مین]]، سازمان ویت‌مینه را برای مبارزه با استعمار فرانسه و اشغال ژاپن تأسیس کرد. در جنگ اول هندوچین (۱۹۴۶-۱۹۵۴)، او با استفاده از تاکتیک‌های چریکی و جنگ مردمی، پیروزی تاریخی در نبرد دین‌بین‌فو را به دست آورد که منجر به پایان حاکمیت فرانسه شد. <br /> <br /> در [[انقلاب ویتنام|جنگ ویتنام]] (۱۹۵۵-۱۹۷۵)، جیاپ فرمانده نیروهای شمالی بود و عملیات‌هایی مانند حمله تت در ۱۹۶۸ را هدایت کرد که ضربه روانی شدیدی به آمریکا وارد کرد و در نهایت به اتحاد ویتنام در ۱۹۷۵ منجر شد. استراتژی‌های او بر پایه جنگ طولانی‌مدت، بسیج مردمی و بهره‌برداری از ضعف‌های دشمن بود، که الهام‌بخش جنبش‌های آزادی‌خواهی در جهان شد. <br /> <br /> جیاپ پس از جنگ، سمت‌های سیاسی مانند معاون نخست‌وزیر و وزیر دفاع را بر عهده داشت، اما در دهه ۱۹۸۰ به حاشیه رانده شد. میراث او به عنوان &quot;ناپلئون ویتنامی&quot; یا &quot;ببر دین‌بین‌فو&quot;، نماد مقاومت در برابر امپریالیسم است و آثارش مانند &quot;جنگ مردمی، ارتش مردمی&quot; تأثیرگذار بوده‌اند. او با وجود انتقادها به خاطر تلفات بالا، به عنوان یک نابغه نظامی شناخته می‌شود که دو قدرت بزرگ را شکست داد.<br /> <br /> == زندگی اولیه و آموزش ==<br /> وو نگوین جیاپ در ۲۵ اوت ۱۹۱۱ در روستای آن زا، استان کوانگ بینه، در هندوچین فرانسه (ویتنام کنونی) متولد شد. او در خانواده‌ای پایین‌طبقه متوسط با ریشه‌های عمیق ضداستعماری بزرگ شد. پدرش، وو کوانگ نگیهم، یک دانشمند و کشاورز بود که به دلیل فعالیت‌های ضداستعماری علیه فرانسوی‌ها چندین بار زندانی شد. مادرش، نگوین تی کین، نیز از خانواده‌ای با سابقه مبارزه علیه استعمارگران فرانسوی بود. جیاپ از کودکی با داستان‌های قهرمانان نظامی ویتنامی مانند تران هونگ دائو، که در قرن سیزدهم مغول‌ها را شکست داده بود، آشنا شد و این داستان‌ها تأثیر عمیقی بر او گذاشتند. <br /> <br /> در سن ۱۴ سالگی، او به جنبش ملی‌گرایانه پنهان پیوست و در دبیرستان کووک هوک در هوئه، یکی از مراکز فکری ویتنام، تحصیل کرد. در این دبیرستان بود که جیاپ برای اولین بار با آثار [[هوشی‌مین]]، رهبر انقلابی ویتنام، آشنا شد و به ایده‌های کمونیستی و ملی‌گرایانه جذب شد. در سال ۱۹۲۶، او به انجمن جوانان انقلابی ویتنام (تان نین) پیوست و در ۱۸ سالگی به دلیل شرکت در اعتراضات دانشجویی علیه استعمار فرانسه دستگیر شد. <br /> <br /> جیاپ ۱۳ ماه از محکومیت سه‌ساله خود را در زندان گذراند، تجربه‌ای که عزم او را برای مبارزه با استعمار تقویت کرد. پس از آزادی، او به تحصیل در دانشگاه هانوی ادامه داد و در سال ۱۹۳۷ مدرک دکترای حقوق گرفت. او همچنین به مطالعه تاریخ نظامی، به‌ویژه تاکتیک‌های [[ناپلئون بناپارت]]، علاقه‌مند شد و توانایی بازسازی نقشه‌های نبردهای ناپلئون از حفظ را داشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://spartacus-educational.com/VNgiap.htm Vo Nguyen Giap]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://eshtrak.wordpress.com/2013/10/07/%DA%98%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88%DB%8C%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85/ ژنرال «جیاب» فرمانده افسانه ای ویتنام درگذشت: یونگه ولت – ترجمه رضا نافعی و ژنرال وُ نگوین جیاپ از میان ما رفت:ویتنام نت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فعالیت‌های انقلابی اولیه ==<br /> پس از آزادی از زندان، جیاپ فعالیت‌های ضداستعماری خود را شدت بخشید و به یکی از بنیان‌گذاران حزب کمونیست هندوچین در سال ۱۹۳۰ تبدیل شد. او به عنوان معلم تاریخ در دبیرستان تیک هانوی مشغول به کار شد و در عین حال روزنامه‌های انقلابی مانند &quot;هون تره تاپ موی&quot; (روح جدید) و &quot;تراوایل&quot; (کار) را تأسیس کرد که هر دو به دلیل محتوای ضداستعماری توسط مقامات فرانسوی توقیف شدند. <br /> <br /> جیاپ در این دوره به مطالعه آثار [[کارل مارکس|مارکس]]، [[ولادیمیر لنین|لنین]] و [[مائو تسه‌ تونگ|مائو تسه‌تونگ]] پرداخت و دیدگاه‌هایش درباره جنگ انقلابی شکل گرفت. در سال ۱۹۳۹، او با کوانگ تای، یکی از اعضای حزب کمونیست، ازدواج کرد، اما این ازدواج با تراژدی پایان یافت؛ کوانگ تای در سال ۱۹۴۱ در زندان فرانسوی‌ها درگذشت، مرگ او انگیزه‌ای قوی برای جیاپ در مبارزه علیه استعمارگران شد. <br /> <br /> در سال ۱۹۴۰، به دلیل فشار فزاینده مقامات فرانسوی، جیاپ به چین گریخت و در آنجا با هوشی مین، رهبر جنبش استقلال ویتنام، دیدار کرد. این دیدار نقطه عطفی در زندگی جیاپ بود، زیرا هوشی مین او را به عنوان یکی از نزدیکان خود برگزید و وظیفه سازماندهی نیروهای نظامی انقلابی را به او سپرد. <br /> <br /> جیاپ در چین آموزش‌های اولیه نظامی را از مربیان چینی دریافت کرد و با الهام از تاکتیک‌های چریکی مائو، استراتژی‌های خود را برای مبارزه با استعمارگران توسعه داد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == تأسیس ویت‌مینه و آغاز جنگ اول هندوچین ==<br /> در ژانویه ۱۹۴۱، جیاپ همراه با هوشی مین به ویتنام بازگشت و سازمان ویت‌مینه را برای مبارزه با استعمار فرانسه و اشغال ژاپن تأسیس کرد. ویت‌مینه، یک جبهه ملی‌گرا با گرایش کمونیستی، هدفش استقلال کامل ویتنام بود. جیاپ وظیفه آموزش نیروهای چریکی ویت‌مینه را بر عهده گرفت و با استفاده از منابع محدود و کمک‌های چینی، گروه کوچکی از مبارزان را در مناطق کوهستانی شمال ویتنام سازماندهی کرد. در دسامبر ۱۹۴۴، او اولین عملیات چریکی را علیه پاسگاه‌های ژاپنی آغاز کرد، عملیاتی که با موفقیت محدود اما تأثیر روانی قابل‌توجه همراه بود. پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم و کناره‌گیری امپراتور بائو دای در سپتامبر ۱۹۴۵، هوشی مین استقلال ویتنام را اعلام کرد و جیاپ به عنوان وزیر دفاع و وزیر داخلی دولت جدید منصوب شد. <br /> <br /> با بازگشت فرانسوی‌ها برای بازپس‌گیری هندوچین، جنگ اول هندوچین در دسامبر ۱۹۴۵ آغاز شد. جیاپ استراتژی &quot;جنگ مردمی&quot; را توسعه داد که بر تاکتیک‌های چریکی، حملات غافلگیرکننده و حمایت گسترده دهقانان متکی بود. او از مناطق کوهستانی تونکین به عنوان پایگاه استفاده کرد و با حملات سریع و پراکنده، نیروهای فرانسوی را تضعیف کرد. <br /> <br /> این رویکرد، که از دکترین مائو تسه‌تونگ الهام گرفته بود، بر جنگ طولانی‌مدت و فرسایشی علیه دشمن برتر از نظر تسلیحات تأکید داشت. جیاپ معتقد بود که حمایت مردمی کلید پیروزی است و با بسیج روستاییان، شبکه‌ای از جاسوسان و حامیان محلی ایجاد کرد. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.ebsco.com/research-starters/biography/vo-nguyen-giap Vo Nguyen Giap]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پیروزی در دین‌بین‌فو ==<br /> جیاپ با افزایش نیروهای ویت‌مینه به بیش از ۶۰ هزار نفر، توانایی نظامی خود را تقویت کرد. در سال ۱۹۵۴، او نبرد دین‌بین‌فو را طراحی کرد که به یکی از نقاط عطف تاریخ نظامی قرن بیستم تبدیل شد. <br /> <br /> این نبرد در دره‌ای دورافتاده در ۱۸۰ مایلی غرب هانوی رخ داد، جایی که فرانسوی‌ها پایگاه مستحکمی ایجاد کرده بودند. جیاپ با استفاده از لجستیک پیچیده، ۵۰ هزار سرباز و توپ‌های سنگین ۱۰۵ میلی‌متری را که از تسلیحات آمریکایی به غنیمت گرفته شده بود، به منطقه منتقل کرد. این عملیات شامل حمل توپ‌ها با دست و گاری‌های گاومیش در مسیرهای صعب‌العبور بود، کاری که فرانسوی‌ها آن را غیرممکن می‌دانستند. <br /> <br /> پس از ۵۵ روز محاصره و بمباران مداوم، نیروهای فرانسوی در ۷ مه ۱۹۵۴ تسلیم شدند. این پیروزی نه تنها به حاکمیت استعماری فرانسه در هندوچین پایان داد، بلکه الهام‌بخش جنبش‌های ضداستعماری در سراسر جهان، از الجزایر تا آفریقای جنوبی، شد. <br /> <br /> جیاپ به دلیل این موفقیت لقب &quot;ببر دین‌بین‌فو&quot; گرفت و به عنوان یک استراتژیست نظامی خودآموخته که بدون آموزش رسمی، دو قدرت بزرگ را به چالش کشید، شهرت یافت. این نبرد نشان داد که اراده، سازماندهی و استفاده هوشمندانه از زمین می‌تواند برتری فناوری دشمن را خنثی کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == نقش در جنگ ویتنام ==<br /> پس از کنفرانس ژنو در ۱۹۵۴، ویتنام به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شد و جیاپ به عنوان معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع و فرمانده کل ارتش خلق ویتنام منصوب شد. او از نیروهای ویت‌کنگ در جنوب حمایت کرد و استراتژی جنگ چریکی را برای تضعیف دولت تحت‌الحمایه آمریکا در جنوب توسعه داد. <br /> <br /> در سال ۱۹۶۲، جیاپ کتاب &quot;جنگ مردمی، ارتش مردمی&quot; را منتشر کرد که در آن اصول جنگ انقلابی را تشریح کرد: حملات پراکنده در چندین جبهه، فرسایش روحیه دشمن و بهره‌برداری از ضعف‌های سیاسی و نظامی آن‌ها. او معتقد بود که ایالات متحده، با وجود برتری نظامی، اراده لازم برای جنگ طولانی‌مدت را ندارد. جیاپ اظهار داشت: &quot;جنگ طولانی‌مدت شکست بزرگی برای آنهاست. <br /> <br /> روحیه‌شان پایین‌تر از علف است.&quot; این دیدگاه مبتنی بر تجزیه و تحلیل دقیق نقاط ضعف دشمن بود، از جمله وابستگی آمریکا به فناوری پیشرفته و عدم درک عمیق از فرهنگ و جغرافیای ویتنام. برخی منابع ادعا می‌کنند که جیاپ با حمله تت در سال ۱۹۶۸ مخالف بود، زیرا در آن زمان برای درمان پزشکی در بوداپست به سر می‌برد، اما همچنان به عنوان معمار استراتژیک این عملیات شناخته می‌شود. <br /> <br /> او با استفاده از اطلاعات جاسوسی و هماهنگی دقیق، شبکه‌ای از نیروهای چریکی و منظم را هدایت کرد که توانایی آمریکا را برای کنترل جنوب به چالش کشید. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == عملیات کلیدی در جنگ ویتنام ==<br /> جنگ ویتنام در سال ۱۹۶۵ با ورود گسترده نیروهای آمریکایی تشدید شد. جیاپ استراتژی ترکیبی از جنگ چریکی و عملیات‌های منظم را به کار گرفت. حمله تت در ژانویه ۱۹۶۸، که همزمان با تعطیلات سال نو قمری اجرا شد، یکی از مهم‌ترین عملیات‌های جیاپ بود. این حمله شامل بیش از ۳۶ هزار نیروی شمالی و ویت‌کنگ بود که به بیش از ۱۰۰ شهر و پایگاه در جنوب حمله کردند. <br /> <br /> اگرچه این عملیات از نظر نظامی برای نیروهای جیاپ پرهزینه بود و تلفات سنگینی به همراه داشت، اما تأثیر روانی عمیقی بر افکار عمومی آمریکا گذاشت و حمایت از جنگ را کاهش داد. تصاویر حملات به سفارت آمریکا در سایگون و شهر هوئه به نمادی از شکست‌ناپذیری ویت‌کنگ تبدیل شد. عملیات نگوین هوئه در سال ۱۹۷۲ نیز تلاش دیگری برای تضعیف جنوب بود، اما نتوانست پایگاه دائمی در جنوب ایجاد کند. <br /> <br /> در سال ۱۹۷۴، جیاپ به عنوان فرمانده کل توسط ژنرال وان تیئن دونگ جایگزین شد، اما همچنان به عنوان وزیر دفاع نقش کلیدی در طراحی کمپین نهایی ۱۹۷۵ ایفا کرد. این کمپین با سقوط سایگون در ۳۰ آوریل ۱۹۷۵ به اتحاد ویتنام تحت رهبری شمال منجر شد. استراتژی جیاپ، که ترکیبی از لجستیک پیچیده، دیپلماسی و جنگ روانی بود، برتری نظامی آمریکا را خنثی کرد و به یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های نظامی قرن بیستم منجر شد. &lt;ref&gt;[https://spartacus-educational.com/2WWvietnam.htm Vietnam]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دوران پس از جنگ و انزوا سیاسی ==<br /> پس از اتحاد ویتنام، جیاپ تا سال ۱۹۸۰ به عنوان وزیر دفاع و تا سال ۱۹۸۲ به عنوان عضو پولیتبورو خدمت کرد. با این حال، به دلیل مخالفت با سیاست‌های حزب کمونیست، به‌ویژه حمله به کامبوج در سال ۱۹۷۹، به تدریج از قدرت کنار گذاشته شد. در دهه ۱۹۸۰، او به حاشیه رانده شد و بیشتر وقت خود را صرف نگارش و فعالیت‌های محیط‌زیستی کرد. <br /> <br /> در سال ۱۹۹۵، جیاپ در دیداری تاریخی با رابرت مک‌نامارا، وزیر دفاع سابق آمریکا، فاش کرد که حادثه دوم خلیج تونکین در سال ۱۹۴۴، که بهانه‌ای برای تشدید مداخله آمریکا در ویتنام بود، هرگز رخ نداده است. این افشاگری تأثیر مهمی بر درک تاریخی جنگ ویتنام داشت. جیاپ تا دهه ۱۹۹۰ در سیاست ویتنام فعال باقی ماند و با رهبران جهانی مانند فیدل کاسترو دیدار کرد. <br /> <br /> او به دلیل خلق‌وخوی تندش به &quot;آتشفشان&quot; ملقب بود و برخی، مانند ژنرال ویلیام وستمورلند آمریکایی، او را به دلیل بی‌توجهی به تلفات انسانی مورد انتقاد قرار دادند. با این حال، جیاپ همیشه تأکید داشت که تلفات بالا بهای ناگزیر استقلال بود. او همچنین به عنوان یک روشنفکر شناخته می‌شد که به مسائل محیط‌زیست و آموزش اهمیت می‌داد و در دهه‌های پایانی عمر خود برای ترویج اصلاحات پیشرو در ویتنام تلاش کرد. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == تأثیرات جهانی ==<br /> [[پرونده:ژنرال جیاپ- ۲.jpg|جایگزین=وو نگوین جیاپ |بندانگشتی|325x325پیکسل|وو نگوین جیاپ]]<br /> نقش و تأثیر جیاپ به عنوان یکی از برجسته‌ترین استراتژیست‌های نظامی قرن بیستم غیرقابل انکار است. او در آثار معروفی مانند &quot;ژنرال‌های مشهور&quot; (منتشرشده در لندن، ۱۹۸۵) و دانشنامه بریتانیکا در کنار ژنرال‌هایی مانند تران هونگ دائو قرار گرفت. <br /> <br /> آژانس‌های خبری مانند AFP، رویترز و پرنسا لاتینا او را به عنوان یک استراتژیست نظامی برجسته ستودند که الهام‌بخش جنبش‌های ضداستعماری در سراسر جهان بود. تاکتیک‌های جیاپ، به‌ویژه مفهوم &quot;جنگ مردمی&quot;، بر جنبش‌هایی مانند جبهه آزادی‌بخش الجزایر و حتی گروه‌های غیرمتعارف مانند جبهه تامیل سریلانکا تأثیر گذاشت. <br /> <br /> او همچنین الهام‌بخش رهبرانی مانند ولوپیلای پرابهاکاران بود. جیاپ در ۴ اکتبر ۲۰۱۳ در سن ۱۰۲ سالگی در هانوی درگذشت. مرگ او بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهانی داشت و او به عنوان قهرمانی یاد شد که نه تنها ویتنام را به استقلال رساند، بلکه الگویی برای مبارزه با امپریالیسم ارائه داد. <br /> <br /> مراسم تشییع جنازه او با حضور صدها هزار نفر برگزار شد و نامش به عنوان نماد مقاومت در تاریخ ثبت شد. جیاپ همچنین به دلیل فعالیت‌های محیط‌زیستی و حمایت از آموزش در ویتنام مورد احترام بود و تا پایان عمر به عنوان یک روشنفکر انقلابی شناخته می‌شد. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-24402278 Vietnam's General Vo Nguyen Giap dies]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آثار و تجربیات ==<br /> جیاپ چندین اثر کلیدی در زمینه استراتژی نظامی نوشت، از جمله &quot;جنگ مردمی، ارتش مردمی&quot; (۱۹۶۲) و &quot;دین‌بین‌فو&quot; (۱۹۶۴)، که اصول جنگ انقلابی و تجربیات او در نبردهای کلیدی را تشریح می‌کنند. او تأکید داشت که استراتژی‌هایش ریشه در تاریخ نظامی ویتنام دارد و نه صرفاً از مائو یا ناپلئون الهام گرفته شده است. <br /> <br /> مورخ آمریکایی استنلی کارنو، جیاپ را با ژنرال‌هایی مانند اولسیس گرانت، رابرت لی و اروین رومل مقایسه کرد و او را به دلیل توانایی‌اش در تبدیل محدودیت‌ها به فرصت‌ها ستود. ژنرال پیتر مک‌دونالد بریتانیایی در کتاب &quot;جیاپ، ارزیابی&quot;، ویژگی‌های رهبری او مانند اطمینان، هوش استراتژیک و تمرکز بی‌وقفه را تحسین کرد. <br /> <br /> جیاپ به عنوان نمادی از شکست استعمار شناخته می‌شود و پیروزی‌هایش پایان عصر استعمارگری را تسریع کرد. او همچنین به دلیل توانایی‌اش در بسیج توده‌ها و استفاده از جغرافیای ویتنام به نفع نیروهایش مورد توجه قرار گرفت. منتقدان، مانند وستمورلند، معتقد بودند که جیاپ بیش از حد به تلفات بی‌توجه بود، اما حامیان او استدلال می‌کردند که این تلفات برای دستیابی به هدفی بزرگ‌تر، یعنی استقلال ملی، ضروری بود. <br /> <br /> == یک نابغه نظامی ==<br /> وو نگوین جیاپ، بدون آموزش رسمی در آکادمی‌های نظامی، از رهبری ۳۴ چریک مسلح با سلاح‌های ابتدایی در سال ۱۹۴۴ به فرماندهی ارتش عظیمی رسید که دو قدرت بزرگ جهانی، فرانسه و ایالات متحده، را شکست داد. او یک روشنفکر انقلابی بود که نه تنها در میدان نبرد، بلکه در حوزه‌های فکری، سیاسی و محیط‌زیستی نیز تأثیر گذاشت. <br /> <br /> جیاپ با ترکیب استراتژی‌های چریکی، لجستیک پیچیده و جنگ روانی، الگویی برای جنبش‌های آزادی‌بخش در سراسر جهان ایجاد کرد. مرگ او در سال ۲۰۱۳ توجه جهانی را به خود جلب کرد و او به عنوان معمار اصلی پیروزی ویتنام در برابر امپریالیسم شناخته شد. <br /> <br /> جیاپ در قلب مردم ویتنام و مبارزان ضداستعماری جهان باقی مانده است و او به عنوان یکی از بزرگ‌ترین انقلابیون و استراتژیست‌های نظامی تاریخ، ملقب به &quot;ناپلئون ویتنامی&quot;، جاودانه شده است. توانایی او در تبدیل محدودیت‌های مادی به نقاط قوت استراتژیک، همراه با تعهد بی‌وقفه به استقلال ویتنام، او را به یک شخصیت بی‌نظیر در تاریخ مدرن تبدیل کرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=91839 2026-08-25T07:10:26Z

<p>Safa: /* برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]<br /> # [[مریم لقمانی]]<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]<br /> # [[آروین خیرخواهان]]<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]<br /> # [[جان کرامول ماتر]]<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدام گای ریس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرژ اروش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسوا انگلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیپ استفن تورن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبرت هوبر]]<br /> # [[یوهان دایزنهوفر]]<br /> # [[ژان-ماری لن]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> <br /> == رخدادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> === ایران، شهرها و استان‌ها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === وضعیت زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=91838 2026-08-25T07:01:56Z

<p>Safa: /* پیشینه شخصی و فعالیت‌های شغلی */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=محمدحسین کیمیایی<br /> |تصویر=محمدحسین کیمیایی،مشهد.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، محمدحسین کیمیایی<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=کاشمر، خراسان رضوی<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=مشهد<br /> |مدفن=آرامستان بهشت رضا مشهد<br /> |علت مرگ=اصابت گلوله‌ی نیروهای حکومتی به پیشانی<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=اردیبهشت ۱۳۶۲<br /> |تاریخ مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴|تحصیلات=فارغ‌التحصیل رشته مهندسی برق|زمینه فعالیت=کارمند رسمی در نهاد جهاد دانشگاهی مشهد|از دانشگاه=دانشگاه مشهد}}<br /> '''محمدحسین کیمیایی،''' (متولد ۲۳ اردیبهشت ۱۳۶۲، کاشمر – جان‌باخته ۱۸ دی ۱۴۰۴، مشهد) متخصص حوزه برق و از پرسنل جهاد دانشگاهی استان خراسان رضوی بود که در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی۱۴۰۴]] در کلان‌شهر مشهد جان خود را از دست داد. <br /> <br /> محمدحسین کیمیایی در جریان رویدادهای اعتراضی در محور بلوار وکیل‌آباد بر اثر شلیک مستقیم گلوله به ناحیه سر جان باخت. پس از تأخیر چندروزه در تعیین وضعیت و تحویل پیکر به خانواده، مراسم تدفین او تحت نظارت‌های امنیتی در آرامستان بهشت رضای مشهد برگزار شد.<br /> <br /> == پیشینه شخصی و فعالیت‌های شغلی ==<br /> محمدحسین کیمیایی در اواخر بهار سال ۱۳۶۲ در شهرستان کاشمر واقع در استان خراسان رضوی متولد شد. او به عنوان آخرین فرزند و تنها پسر خانواده به‌شمار می‌رفت. وی پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه در گرایش مهندسی برق، فعالیت حرفه‌ای خود را به عنوان نیروی رسمی در نهاد جهاد دانشگاهی مشهد آغاز کرد و سال‌های متمادی در این سازمان مشغول به خدمت بود. <br /> <br /> پس از درگذشت او، از سوی همکاران و تشکل‌های داخلی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، آیین بزرگداشتی به پاس سال‌ها خدمات اداری و فنی وی برگزار گردید.<br /> <br /> == وقایع شب ۱۸ دی ۱۴۰۴ و ناپدید شدن ==<br /> در شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴، هم‌زمان با گسترش تجمعات اعتراضی در بخش‌های مختلف شهر مشهد، محمدحسین کیمیایی در محدوده پل هفت‌تیر و بلوار وکیل‌آباد حضور داشت. گزارش‌های میدانی و روایات شاهدان عینی حاکی از آن است که وی پس از مواجهه با صحنه برخورد فیزیکی و بازداشت دو نوجوان توسط مأموران، به قصد میانجی‌گری و ممانعت از دستگیری آن‌ها مداخله کرد. <br /> <br /> در پی این رویداد، ارتباطات مخابراتی وی به طور ناگهانی قطع شد و تلاش‌های خانواده برای ردیابی او بی‌نتیجه ماند. روز بعد (جمعه ۱۹ دی‌ماه)، تلفن همراه وی توسط یکی از عابران در معابر عمومی مشهد پیدا شد و به دست نزدیکانش رسید که این مسئله بر ابهامات پیرامون سرنوشت او افزود.<br /> <br /> == بررسی وضعیت پیکر و تعیین علت درگذشت ==<br /> به دنبال پیگیری‌های مستمر و مراجعات مکرر اعضای خانواده به مراجع قضایی و بازداشتگاه‌های امنیتی مشهد، سرانجام در تاریخ ۲۶ دی‌ماه ۱۴۰۴، مسئولان مربوطه با نمایش تصاویر پیکر بی‌جان آقای کیمیایی، فوت او را به طور رسمی اعلام کردند. مستندات گواهی فوت و گزارش‌های حقوق بشری نشان می‌دهند که علت اصلی و مستقیم مرگ او، اصابت مقذوفه (گلوله جنگی) به پیشانی بوده است. <br /> <br /> با وجود ادعاها و فرضیات اولیه در فضای مجازی مبنی بر احتمال جان‌باختن در دوران بازداشت، تطبیق زمان مفقود شدن و شواهد کالبدی تأیید کرد که مرگ وی در همان ساعات نخستین شامگاه ۱۸ دی‌ماه در محل اعتراضات رخ داده است.<br /> <br /> === تدفین و پیامدها ===<br /> پیکر محمدحسین کیمیایی سرانجام در تاریخ ۲۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ به خانواده‌اش واگذار شد و در فضای نظارتی شدید در آرامستان بهشت رضای مشهد به خاک سپرده شد. در پی انعکاس این واقعه در رسانه‌ها، عدم درج نام او در برخی فهرست‌های رسمی و آمارهای اولیه کشته‌شدگان، با انتقاد و واکنش افکار عمومی مواجه شد. <br /> <br /> در همین راستا، برخی منابع مبتنی بر گفت‌وگو با بستگان وی، به بررسی روند حذف نام او از پاره‌ای آمارها پرداخت و اصالت گزارش‌های مربوط به جان‌باختن این کارمند جهاد دانشگاهی در جریان ناآرامی‌های مشهد را مورد تأیید قرار دادند.<br /> <br /> پس از خاکسپاری محمدحسین کیمیایی، بنیاد شهید و آستان قدس بارها با خانواده‌ی او تماس گرفتند و اصرار داشتند مهندس کیمیایی را شهید اعلام کنند اما خانواده با قاطعیت این پیشنهاد را رد کردند.<br /> <br /> پیکر محمدحسین کیمیایی واقع در آرامستان بهشت رضا مشهد، بلوک ۲۵، ردیف ۲، شماره ۶۸، قرار دارد.&lt;ref&gt;[https://mhkimiai.com/fa/ محمدحسین کیمیایی - جاویدنام مهندس محمدحسین کیمایی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hengaw.org/victims/victims-50f4fcfc-20260430 محمدحسین کیمایی - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://javidaniran.org/children/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A6%DB%8C/ محمدحسین کیمیایی - جاویدان ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;منابع محلی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=91837 2026-08-25T07:00:06Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=قائم حسینی<br /> |تصویر=قائم حسینی،اصفهان،اعدام.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=قائم حسینی<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=تبعه‌ی افغانستان<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=زندان دستگرد اصفهان<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=حدوداً ۱۳۸۳<br /> |تاریخ مرگ= ۲۹ مرداد ۱۴۰۵<br /> |دین=اسلام<br /> |اتهام‌ها=مشارکت در قتل چهار نیروی بسیج و نیروی انتظامی انتظامی، آتش‌زدن اموال، تخریب و اقدامات علیه امنیت کشور<br /> |مجازات=اعدام<br /> |مکان تولد=تبعه‌ی افغانستان<br /> |شهر خانگی=اصفهان}}<br /> '''قائم حسینی'''، (معروف به آرین) شهروند ۲۱ ساله و تبعه کشور افغانستان بود که در رابطه با پرونده موسوم به «میدان علیخانی اصفهان» در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]، بازداشت و طبق ادعای قضائیه‌ی جمهوری اسلامی به اتهام [[محاربه]] و افساد فی‌الارض به اعدام محکوم شد. <br /> <br /> روند دادرسی وی با انتقادات گسترده نهادهای بین‌المللی حقوق بشری همراه بود. حکم اعدام قائم حسینی در تاریخ ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ در [[زندان دستگرد اصفهان]] به اجرا درآمد. او پنجمین متهم این پرونده بود که اعدام شد.<br /> <br /> == مشخصات فردی و پیشینه ==<br /> قائم حسینی در زمان بازداشت و صدور حکم ۲۱ سال سن داشت. او پناهجو و شهروند افغانستان بود که در ایران سکونت داشت. قائم حسینی پسرعمه [[گل‌محمد محمدی]]، یکی دیگر از متهمان ردیف اول همین پرونده بود که پیش‌تر در تیرماه همان سال اعدام شده بود. وضعیت حقوقی و آسیب‌پذیری او به عنوان یک تبعه خارجی، توجه سازمان‌های مدافع حقوق بشر را به روند رسیدگی به پرونده وی جلب کرد.<br /> <br /> == زمینه بازداشت و بسترهای امنیتی ==<br /> بازداشت قائم حسینی در جریان اعتراضات و درگیری‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ در منطقه ملک‌شهر اصفهان (حوالی میدان علیخانی) صورت گرفت. در این رویدادها، چهار تن از نیروهای امنیتی و مأموران یگان ویژه کشته شدند. نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران مدت کوتاهی پس از این واقعه، اقدام به بازداشت دسته‌جمعی تعدادی از شهروندان و اتباع افغانستان ساکن در منطقه کردند که قائم حسینی نیز در میان آن‌ها بود.<br /> <br /> پرونده متهمان میدان علیخانی اصفهان در رابطه با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، منجر به صدور و اجرای حکم اعدام برای پنج نفر از جمله [[گل‌محمد محمدی]]، [[عرفان اسفندیاری]]، [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]، [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]] و قائم حسینی تا پایان مردادماه ۱۴۰۵ شده است. این روند با گزارش‌هایی از ابهامات حقوقی، محرومیت از وکیل و اعترافات اجباری همراه بوده است. <br /> <br /> == اتهامات قضایی و فرایند دادرسی ==<br /> دستگاه قضایی رژیم ایران اتهامات سنگینی را علیه قائم حسینی مطرح کرد که مهم‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر بود:<br /> * محاربه از طریق اقدام مسلحانه و کشیدن سلاح<br /> * افساد فی‌الارض از طریق اقدام علیه امنیت ملی<br /> * تخریب اموال عمومی و آتش زدن اماکن<br /> <br /> بر اساس گزارش‌های منتشرشده توسط هرانا و سازمان حقوق بشر ایران، فرایند دادرسی قائم حسینی فاقد استانداردهای بین‌المللی یک دادگاه عادلانه بود. او در طول دوره بازجویی و بازپرسی در بازداشتگاه‌های امنیتی، از حق دسترسی به وکیل مستقل و انتخابی محروم بود. همچنین گزارش‌هایی از اعمال فشارهای شدید جسمی و روانی جهت اخذ اعترافات اجباری علیه وی و دیگر متهمان پرونده ثبت شده است.<br /> <br /> == اجرای حکم اعدام ==<br /> حکم اعدام قائم حسینی بامداد روز پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ در محوطه زندان دستگرد اصفهان به مرحله اجرا درآمد. با اعدام وی، شمار کل اعدام‌شدگان پرونده میدان علیخانی اصفهان به ۵ نفر رسید. پیش از او، [[گل‌محمد محمدی]]، [[عرفان اسفندیاری]]، [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]] و [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]] در ارتباط با همین پرونده اعدام شده بودند.<br /> <br /> == موضع‌گیری‌ها و واکنش‌های بین‌المللی ==<br /> اجرای حکم قائم حسینی با واکنش منفی سازمان‌های مستقل حقوق بشری مواجه شد. ناظران حقوق بشر اشاره کردند که سرعت بالای صدور و اجرای حکم، عدم شفافیت در فرایند قضایی و محرومیت متهم از دادرسی منصفانه، مصداق نقض آشکار پیمان‌نامه‌های بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است. همچنین تمرکز این پرونده بر اتباع افغانستانی، به عنوان یکی از نقاط مورد بحث در گزارش‌های حقوق بشری مربوط به این بازه زمانی مطرح شد.&lt;ref&gt;[https://iranhr.net/fa/articles/8979/ قائم حسینی، دومین شهروند افغانستانی در پرونده «میدان علیخانی» و ۲۸مین معترض دی‌ماه، اعدام شد - سازمان حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.en-hrana.org/january-2026-protests-ghaem-hosseini-executed/ January 2026 Protests: Ghaem Hosseini Executed - HRANA]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/08/article-128 اصفهان؛ اجرای حکم اعدام قائم حسینی، تبعه کشور افغانستان و پنجمین متهم پرونده «میدان علیخانی» - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/202608209478 قائم حسینی، شهروند افغانستانی و از متهمان پرونده میدان علیخانی اصفهان، اعدام شد - ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.france24.com/en/live-news/20260820-iran-executes-afghan-national-over-2026-protests-rights-group Iran executes Afghan national over 2026 protests: rights group - franse24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iranwire.com/fa/news-1/156519-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ جمهوری اسلامی قائم حسینی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه اصفهان، را اعدام کرد - ایران وایر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85_%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82%DB%8C&diff=91836 2026-08-25T06:57:20Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=شهرام صادقی<br /> |تصویر=شهرام صادقی،کرج،اعدام.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهرام صادقی<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=کرج<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=زندان قزلحصار<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=<br /> |تاریخ مرگ=۲۵ مرداد ۱۴۰۵<br /> |دین=اسلام<br /> |اتهام‌ها=براساس ادعای قضائیه‌ی جمهوری اسلامی اتهام او عبارت است از: اقدام عملیاتی به نفع رژیم صهیونیستی و آمریکا و گروه‌های متخاصم موضوع ماده یک قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی<br /> |مجازات=اعدام و مصادره اموال<br /> |مکان تولد=کرج<br /> |شهر خانگی=کرج}}<br /> '''شهرام صادقی'''، (اعدام‌شده ۲۵ مرداد ۱۴۰۵، زندان قزلحصار کرج) از بازداشت‌شدگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]]، سحرگاه یکشنبه ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵ در [[زندان قزلحصار|زندان قزلحصار کرج]] اعدام شد. <br /> <br /> شهرام صادقی از سوی دادگاه انقلاب کرج به اتهام «اقدام عملیاتی به نفع رژیم صهیونیستی و آمریکا و گروه‌های متخاصم موضوع ماده یک قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» به اعدام و مصادره کلیه اموال محکوم شده بود. <br /> <br /> حکم صادرشده پس از فرجام‌خواهی در دیوان عالی کشور تأیید و اجرا گردید. بر اساس روایت رسمی، وی شامگاه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ در چهارراه گلزار کرج با خودرو به سمت مأموران انتظامی حرکت کرده و هفت تن از آنان را مصدوم نموده است. <br /> <br /> گزارش‌ها حاکی از ابهام در روند دادرسی، نحوه دسترسی به وکیل و احتمال اخذ اعترافات تحت [[شکنجه]] و فشار است. اعدام شهرام صادقی در حالی انجام شد که جزئیات شفاف از روند رسیدگی قضایی منتشر نشده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/08/article-96 کرج؛ اجرای حکم اعدام شهرام صادقی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://bciran.org/shahramsadegi/ اجرای حکم اعدام شهرام صادقی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ - نفس در قفس]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://kurdpa.net/fa/news/2026/08/41 اعدام شهرام صادقی، ۲۷مین معترض؛ به اتهام جاسوسی بر پایه آسیب به چند نیروی سرکوب و یک «بله» در فیلم اعتراف اجباری - کردپا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/8186892.html یک متهم پرونده اعتراضات دی‌ماه در کرج اعدام شد - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == شناسایی و بازدادشت ==<br /> شهرام صادقی از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بر اساس روایت رسمی، وی پس از حادثه ۱۸ دی‌ماه در چهارراه گلزار کرج متواری شد و مدتی بعد در یک مرکز ترک اعتیاد با استفاده از هویت جعلی شناسایی و بازداشت گردید. تاریخ دقیق بازداشت او در گزارش‌های منتشرشده مشخص نشده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == اتهامات ==<br /> براساس ادعای قضائیه‌ی جمهوری اسلامی،‌شهرام صادقی به اتهام «اقدام عملیاتی به نفع رژیم صهیونیستی و آمریکا و گروه‌های متخاصم موضوع ماده یک قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» محکوم شده است. <br /> <br /> مقامات قضایی رژیم ایران مدعی شدند که وی شامگاه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ در چهارراه گلزار کرج با خودروی پراید به سمت نیروهای انتظامی و یگان ویژه حرکت کرده و هفت مأمور فراجا را مصدوم نموده است که یکی از آنان برای مدتی در کما بوده است. همچنین ادعا شده که شهرام صادقی پس از حادثه خودروی خود را به آتش کشیده است. <br /> <br /> === روایت متهم از حادثه ===<br /> بر اساس آنچه در گزارش رسمی قوه قضاییه درباره اظهارات متهم آمده است، شهرام صادقی پس از بازداشت روایت متفاوتی ارائه کرده بود. وی گفته بود که از اسلامشهر تهران به سمت منزل خود در کردان ساوجبلاغ در حرکت بوده و در مسیر برای مراجعه به یک طباخی وارد محدوده چهارراه گلزار کرج شده است. <br /> <br /> او مدعی شده بود که خودروی وی در این محل به سرقت رفته و بلافاصله موضوع را از طریق پلیس ۱۱۰ اطلاع داده است. با این حال، در همان گزارش قضایی ادعا شده که وی در ادامه تحقیقات پذیرفته بود که در شب حادثه به چهارراه گلزار مراجعه کرده و خودرو را با سرعت به سمت مأموران هدایت کرده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> == روند قضایی ==<br /> پرونده شهرام صادقی در دادگاه انقلاب کرج بررسی شد. حکم اعدام و مصادره کلیه اموال صادر و پس از ابلاغ به متهم و وکیل، برای رسیدگی به فرجام‌خواهی به دیوان عالی کشور ارسال گردید. حکم صادرشده از سوی دیوان عالی کشور تأیید شد. جزئیات دقیق کیفیت برگزاری جلسات دادگاه، نحوه دسترسی به وکیل منتخب یا تسخیری، امکان مطالعه پرونده و فرصت دفاع به‌صورت شفاف منتشر نشده است. <br /> <br /> === اجرای حکم اعدام ===<br /> سحرگاه یکشنبه ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵ (۱۶ آگوست ۲۰۲۶)، حکم اعدام شهرام صادقی در زندان قزلحصار کرج اجرا شد. خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضاییه خبر آن را اعلام کرد. محل دقیق اجرای حکم در گزارش اولیه میزان ذکر نشده بود، اما اطلاعات دریافتی حاکی از اجرای آن در [[زندان قزلحصار]] است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> == ابهامات و نگرانی‌های حقوق بشری ==<br /> گزارش‌های منتشرشده حاکی از ابهام در روند دادرسی، شرایط بازجویی و نحوه دسترسی به وکیل است. منابع حقوق بشری از احتمال فشار و شکنجه برای اخذ اعترافات سخن گفته‌اند. ویدیوی منتشرشده از سوی خبرگزاری میزان تنها چند ثانیه از چهره شهرام صادقی و یک کلمه «بله» را نشان می‌دهد. جزئیات مستندات پرونده و ارزیابی مستقل ادله منتشر نشده است. <br /> <br /> طبق گزارشات، شهرام صادقی در دوران بازداشت تحت شکنجه و فشار قرار گرفته و به ناچار اعترافاتی علیه خود ارائه کرده است. صرف استناد به اعترافات اجباری منتسب به یک متهم تحت فشار و شکنجه، به خصوص در پرونده‌هایی که مجازات اعدام برای آنها صادر شده است، نمی‌تواند جایگزین بررسی عادلانه و مستقل درباره‌ی شرایط اخذ این اعترافات شود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == اعدام‌های مرتبط با اعترضات ==<br /> از ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ تا ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵، رژیم ایران دست‌کم ۲۷ نفر را در ارتباط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ اعدام کرده است. اسامی این افراد عبارت‌اند از: <br /> <br /> [[امیرحسین حاتمی]]، [[صالح محمدی]]، [[شاهین واحدپرست]]، سعید داودی، مهدی قاسمی، [[محمدامین بیگلری]]، [[علی فهیم]]، [[امیرعلی میرجعفری]]، [[ساسان آزادوار]]، [[عرفان کیانی]]، [[مهدی رسولی]]، [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]، [[محمدرضا میری]]، [[اشکان مالکی]]، [[محمد عباسی]]، [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]، [[جواد زمانی]]، [[مهرداد محمدی‌نیا]]، [[فتح‌الله آوری]]، [[ابوالفضل ساعدی]]، [[عرفان اسفندیاری]]، [[محمد امینی دهاقانی]]، [[گل‌محمد محمدی]]، [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]، [[مهدی خانکی]]، [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]] و شهرام صادقی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == واکنش‌های بین‌المللی ==<br /> اعدام شهرام صادقی در حالی انجام شد که فشار بین‌المللی بر جمهوری اسلامی در پرونده اعدام‌ها افزایش یافته است. بیش از ۳۰ کشور از جمله فرانسه، بریتانیا و کانادا، همراه با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز ۲۱ مرداد در بیانیه‌ای مشترک «ادامه اعدام معترضان و استفاده از مجازات اعدام» از سوی این حکومت را محکوم کردند.<br /> <br /> سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرد در هفت ماه نخست سال میلادی جاری دست‌کم ۴۴۴ نفر در ایران اعدام شده‌اند. بر پایه این گزارش، تنها در تیرماه ۷۱ نفر اعدام شدند که شامل ۳۶ نفر به اتهام قتل، ۲۶ نفر در پرونده‌های مواد مخدر، هشت نفر با اتهام‌های امنیتی و یک نفر به اتهام تجاوز بوده است. از مجموع اعدام‌های امسال، ۲۸ نفر معترض بوده‌اند که ۲۶ نفرشان در پرونده‌های اعتراضات دی‌ماه و دو نفر در پرونده [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] محکوم شده بودند. همچنین ۱۳ زندانی سیاسی وابسته به گروه‌های مخالف و ۱۲ متهم پرونده جاسوسی نیز اعدام شدند.<br /> <br /> سازمان ملل نیز اعلام کرده از ۲۸ اسفند تاکنون دست‌کم ۵۶ نفر با اتهام‌های امنیتی اعدام شده‌اند که ۲۷ نفرشان در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات بوده‌اند و بیش از ۱۰۰ نفر دیگر با خطر اعدام روبه‌رو هستند. بر پایه گزارش عفو بین‌الملل، ۷۸ معترض و مخالف زیر حکم اعدام‌اند که ۴۱ نفرشان در پرونده‌های اعتراضات دی‌ماه‌اند و دست‌کم پنج نفر از آنان در زمان وقوع اتهام کودک بوده‌اند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=91835 2026-08-25T06:43:04Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{pp-vandalism|small=yes}}{{infobox civilian attack<br /> |title=آتش‌سوزی سینما رِکس آبادان<br /> |image=فاجعه‌ی سینما رکس آبادان.JPG <br /> |caption= سینما رِکس آبادان پس از حریق<br /> |date=۲۸ مرداد ۱۳۵۷<br /> |location=آبادان، ایران<br /> |time=۲۰:۲۱<br /> |timezone=ساعت رسمی ایران<br /> |type=<br /> |weapons=|fatalities= ۳۷۷ تا ۶۰۰ نفر<br /> |perps=<br /> |numpart=<br /> }}<br /> '''آتش‌سوزی سینما رکس آبادان'''، در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، که بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر در آن جان باختند، یکی از هولناک‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است. این حادثه، در بحبوحه اعتراضات علیه [[سلطنت پهلوی|رژیم پهلوی]]، به نقطه عطفی در [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] تبدیل شد. <br /> <br /> رژیم پهلوی این فاجعه را به گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی نسبت داد، درحالی‌که هواداران [[روح‌الله خمینی]]'''،''' [[ساواک]] را متهم کردند. شواهد بعدی، به‌ویژه اعترافات حسین تکبعلی‌زاده، نشان داد که این جنایت توسط افرادی با انگیزه‌های مذهبی افراطی و تحت‌تأثیر روحانیون هوادار خمینی انجام شده است. <br /> <br /> این مقاله، با تکیه بر منابع معتبر، کتاب «سینما جهنم» نوشته کریم نیکونظر، و منابع مکمل کتابی، نقش نیروهای بنیادگرا، تحریف‌های تاریخی پس از انقلاب ضد سلطنتی، و پیامدهای این فاجعه را بررسی می‌کند. هدف، روشن ساختن حقیقت پنهان‌شده در پروپاگاندا و بازخوانی این جنایت به‌عنوان نمونه‌ای از بنیادگرایی دینی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://tavaana.org/cinema-rex-fire/ روحانیت انقلابی؛ متهم اصلی آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت توانا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://melliun.org/iran/239375 روایت متفاوت شاهد عینی سینما رکس بعد از ۴۲ سال - سایت میلیون ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://enghelabe-eslami.de/?s=%D9%85%D8%B3%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86+%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C+%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87+%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%B1%DA%A9%D8%B3+%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86+%DA%86%D9%87+%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F مسببین واقعی فاجعه سینما رکس آبادان چه کسانی هستند؟ - است انقلاب اسلامی در هجرت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;کتاب «سینما جهنم»: روایتی از فاجعه سینما رکس آبادان، نوشته‌ی کریم نیکونظر، تهران: انتشارات نگاه.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته‌ی یرواند آبراهامیان، تهران: نشر نی. (۱۳۷۷)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته‌ی آنابل سریبرنی (۱۳۸۵). تهران: انتشارات کویر&lt;/ref&gt;<br /> =مقدمه=<br /> آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، فاجعه‌ای انسانی و سیاسی بود که در اثنای انقلاب ضدسلطنتی در سال ۱۳۵۷ اتفاق افتاد. این حادثه، که صدها نفر را در حین تماشای فیلم «گوزن‌ها» به کام مرگ کشاند، به ابزاری برای پروپاگاندا تبدیل شد. رژیم پهلوی گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی را متهم کرد، درحالی‌که هواداران خمینی ساواک را مسئول دانستند. اعترافات تکبعلی‌زاده و منابع مستقل نشان داد که این جنایت را افراد وابسته به بنیادگرایی دینی انجام شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7 آتش زدن سینما رکس آبادان ۲۸ امرداد ۱۳۵۷ - سایت مشروطه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/308192.html آتشسوزی سینما رکس (بخش یازدهم): پنهان سازی علل و مسببان فاجعه توسط رئیس و دادستان دادگاه - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> =زمینه تاریخی=<br /> [[پرونده:آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.JPG|جایگزین=انتشار خبر آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|بندانگشتی|انتشار خبر آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]][[پرونده:حسین تکبعلی‌زاده.jpg|جایگزین=حسین تکبعلی‌زاده|بندانگشتی|273x273پیکسل|حسین تکبعلی‌زاده]]<br /> ===آبادان در آستانه انقلاب===<br /> آبادان در دهه ۱۳۵۰، به دلیل صنعت نفت، مرکز اقتصادی و فرهنگی بود. سینما رکس، نماد مدرنیته، هدف گروه‌های مذهبی افراطی قرار گرفت که آن را «فساد غربی» می‌دانستند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان به فضای ملتهب آبادان در این دوره اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.tribunezamaneh.com/archives/311578 آبادان؛ از عظمت نفتی، تا سینما رکس، جنگ، متروپل و فروپاشی جامعه ایران! - سایت تریبون زمانه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://ahwazstat.org/fa/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86/ روایتی از آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت اهواز آمار]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> ===سینماها به‌عنوان هدف ایدئولوژیک===<br /> سال ۱۳۵۷ به «سال سینماسوزی» معروف شد، با بیش از ۳۰ سینما که به آتش کشیده شدند. روحانیون افراطی سینماها را مراکز انحطاط می‌دانستند. «گوزن‌ها» به دلیل مضامین سیاسی، حساسیت‌برانگیز بود. کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته آنابل سریبرنی به این حملات اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://iranglobal.info/fa/node/191801 عاملان و آمران جنایت سینما رکس؛ از گروه مسلح منصورون تا مجاهدین انقلاب اسلامی - سایت ایران گلوبال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ==شرح فاجعه==<br /> [[پرونده:جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.JPG|جایگزین=جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|بندانگشتی|300x300پیکسل|جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، سینما رکس توسط چهار نفر به رهبری حسین تکبعلی‌زاده با مواد آتش‌زا سوزانده شد. درهای قفل‌شده و شدت آتش بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر را کشت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.wikiwand.com/fa/articles/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86 آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت ویکی‌وند]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> قفل بودن درها و تأخیر آتش‌نشانی فاجعه را تشدید کرد. برخی منابع قفل‌ها را عمدی می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/f6_Iran_Abadan_Rex_Cinema/461554.html بازخوانی پرونده سينما رکس پس از ۳۰ سال - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعلامیه‌ها ساواک را متهم کردند. خمینی این فاجعه را به رژیم پهلوی نسبت داد، درحالی‌که رژیم پهلوی گروه‌های مذهبی را مسئول دانست.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> =نقش روحانیون افراطی=<br /> ===جلسات مذهبی و تحریک ایدئولوژیک===<br /> جلسات مساجد، مانند مسجد قدس، مراکز ترویج ایدئولوژی ضدغربی بودند. تکبعلی‌زاده تحت‌تأثیر افرادی مانند محمد کیاوش به این جنایت ترغیب شد. کتاب «انقلاب ایران» نوشته مایکل اکسورثی به نقش مساجد در تحریک خشونت اشاره دارد. این جلسات، با سخنرانی‌های تحریک‌آمیز، جوانان را به اقدامات خشونت‌آمیز علیه سینماها تشویق می‌کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;کتاب «انقلاب ایران» نوشته‌ی مایکل اکسورثی (۱۳۹۰) تهران: نشر مرکز&lt;/ref&gt;<br /> <br /> روحانیون افراطی گروه‌های شبه‌نظامی مانند «منصورون» را هدایت می‌کردند. گزارش‌ها به نقش خانواده نمازی در این سازمان‌دهی اشاره دارند. کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته نیکی کدی به ساختار این گروه‌ها می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/52506/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D8%9B-%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AA نمازی‌ها؛ جعبه سیاه سینما رکس و کرسنت - سایت ایندپیندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;[https://news.gooya.com/2022/05/post-64558.php قاتلان سینما رکس آبادان؛ هنوز زنده‌اند - خبرنامه گویا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته‌ی نیکی کدی (۱۳۸۴) تهران: نشر علم&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سخنرانی‌های روحانیون، که سینماها را «لانه فساد» می‌خواندند، جوانان را به خشونت سوق داد. «سینما جهنم» به تأثیر این گفتمان اشاره دارد. این سخنرانی‌ها از طریق نوارهای کاست به‌طور گسترده پخش می‌شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ===مسئولیت غیرمستقیم خمینی===<br /> گفتمان خمینی به ایجاد فضای خشونت کمک کرد. عاملی تهرانی اسنادی از نقش هواداران خمینی ارائه داد. آبراهامیان در کتاب خود به تأثیر گفتمان خمینی بر خشونت‌های افراطی اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> ===نمونه‌های مشابه===<br /> بیش از ۳۰ سینما در ۱۳۵۷ سوزانده شد، الگویی که توسط روحانیون افراطی ترویج می‌شد. کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته سعید برزین به این الگو اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته‌ی سعید برزین (۱۳۸۸) تهران: انتشارات روزنه&lt;/ref&gt;<br /> ===شبکه‌های اجتماعی و مذهبی===<br /> روحانیون افراطی از شبکه‌های اجتماعی و مذهبی، مانند مساجد و حسینیه‌ها، برای بسیج جوانان استفاده می‌کردند. این شبکه‌ها، به‌ویژه در آبادان، به‌عنوان پایگاه‌هایی برای برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات خشونت‌آمیز عمل می‌کردند. اکسورثی در کتاب خود به نقش این شبکه‌ها در انقلاب اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;<br /> =تحریف تاریخ پس از انقلاب=<br /> دادگاه ۱۳۵۹ تکبعلی‌زاده و چند نفر از ساواک را اعدام کرد، اما تحریک‌کنندگان اصلی محاکمه نشدند. کتاب «عدالت انقلابی» نوشته سعید برزین به نمایشی بودن این دادگاه اشاره دارد. این دادگاه تحت فشار افکار عمومی و برای تثبیت روایت رسمی برگزار شد.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;<br /> <br /> جمهوری اسلامی این فاجعه را به ساواک نسبت داد. کدی در کتاب خود به تحریف تاریخ در نظام جدید اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;<br /> <br /> رسانه‌های حکومتی، مانند صداوسیما، روایت ساواک را ترویج کردند. برخی هم به نقش رسانه‌ها در تحریف تاریخ پرداخته‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;<br /> =پیامدهای فاجعه=<br /> این فاجعه خشم عمومی را علیه رژیم پهلوی تشدید کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; سینماسوزی به افول سینمای ایران منجر شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; همچنین آبادان با تروما و مهاجرت مواجه شد.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=91834 2026-08-25T06:42:32Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{pp-vandalism|small=yes}}{{infobox civilian attack<br /> |title=آتش‌سوزی سینما رِکس آبادان<br /> |image=فاجعه‌ی سینما رکس آبادان.JPG <br /> |caption= سینما رِکس آبادان پس از حریق<br /> |date=۲۸ مرداد ۱۳۵۷<br /> |location=آبادان، ایران<br /> |time=۲۰:۲۱<br /> |timezone=ساعت رسمی ایران<br /> |type=<br /> |weapons=|fatalities= ۳۷۷ تا ۶۰۰ نفر<br /> |perps=<br /> |numpart=<br /> }}<br /> '''آتش‌سوزی سینما رکس آبادان'''، در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، که بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر در آن جان باختند، یکی از هولناک‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است. این حادثه، در بحبوحه اعتراضات علیه [[سلطنت پهلوی|رژیم پهلوی]]، به نقطه عطفی در [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] تبدیل شد. رژیم پهلوی این فاجعه را به گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی نسبت داد، درحالی‌که هواداران [[روح‌الله خمینی]]'''،''' [[ساواک]] را متهم کردند. شواهد بعدی، به‌ویژه اعترافات حسین تکبعلی‌زاده، نشان داد که این جنایت توسط افرادی با انگیزه‌های مذهبی افراطی و تحت‌تأثیر روحانیون هوادار خمینی انجام شده است. این مقاله، با تکیه بر منابع معتبر، کتاب «سینما جهنم» نوشته کریم نیکونظر، و منابع مکمل کتابی، نقش نیروهای بنیادگرا، تحریف‌های تاریخی پس از انقلاب ضد سلطنتی، و پیامدهای این فاجعه را بررسی می‌کند. هدف، روشن ساختن حقیقت پنهان‌شده در پروپاگاندا و بازخوانی این جنایت به‌عنوان نمونه‌ای از بنیادگرایی دینی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://tavaana.org/cinema-rex-fire/ روحانیت انقلابی؛ متهم اصلی آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت توانا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://melliun.org/iran/239375 روایت متفاوت شاهد عینی سینما رکس بعد از ۴۲ سال - سایت میلیون ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://enghelabe-eslami.de/?s=%D9%85%D8%B3%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86+%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C+%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87+%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%B1%DA%A9%D8%B3+%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86+%DA%86%D9%87+%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F مسببین واقعی فاجعه سینما رکس آبادان چه کسانی هستند؟ - است انقلاب اسلامی در هجرت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;کتاب «سینما جهنم»: روایتی از فاجعه سینما رکس آبادان، نوشته‌ی کریم نیکونظر، تهران: انتشارات نگاه.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته‌ی یرواند آبراهامیان، تهران: نشر نی. (۱۳۷۷)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته‌ی آنابل سریبرنی (۱۳۸۵). تهران: انتشارات کویر&lt;/ref&gt;<br /> =مقدمه=<br /> آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، فاجعه‌ای انسانی و سیاسی بود که در اثنای انقلاب ضدسلطنتی در سال ۱۳۵۷ اتفاق افتاد. این حادثه، که صدها نفر را در حین تماشای فیلم «گوزن‌ها» به کام مرگ کشاند، به ابزاری برای پروپاگاندا تبدیل شد. رژیم پهلوی گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی را متهم کرد، درحالی‌که هواداران خمینی ساواک را مسئول دانستند. اعترافات تکبعلی‌زاده و منابع مستقل نشان داد که این جنایت را افراد وابسته به بنیادگرایی دینی انجام شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7 آتش زدن سینما رکس آبادان ۲۸ امرداد ۱۳۵۷ - سایت مشروطه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/308192.html آتشسوزی سینما رکس (بخش یازدهم): پنهان سازی علل و مسببان فاجعه توسط رئیس و دادستان دادگاه - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> =زمینه تاریخی=<br /> [[پرونده:آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.JPG|جایگزین=انتشار خبر آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|بندانگشتی|انتشار خبر آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]][[پرونده:حسین تکبعلی‌زاده.jpg|جایگزین=حسین تکبعلی‌زاده|بندانگشتی|273x273پیکسل|حسین تکبعلی‌زاده]]<br /> ===آبادان در آستانه انقلاب===<br /> آبادان در دهه ۱۳۵۰، به دلیل صنعت نفت، مرکز اقتصادی و فرهنگی بود. سینما رکس، نماد مدرنیته، هدف گروه‌های مذهبی افراطی قرار گرفت که آن را «فساد غربی» می‌دانستند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان به فضای ملتهب آبادان در این دوره اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.tribunezamaneh.com/archives/311578 آبادان؛ از عظمت نفتی، تا سینما رکس، جنگ، متروپل و فروپاشی جامعه ایران! - سایت تریبون زمانه]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://ahwazstat.org/fa/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86/ روایتی از آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت اهواز آمار]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> ===سینماها به‌عنوان هدف ایدئولوژیک===<br /> سال ۱۳۵۷ به «سال سینماسوزی» معروف شد، با بیش از ۳۰ سینما که به آتش کشیده شدند. روحانیون افراطی سینماها را مراکز انحطاط می‌دانستند. «گوزن‌ها» به دلیل مضامین سیاسی، حساسیت‌برانگیز بود. کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته آنابل سریبرنی به این حملات اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://iranglobal.info/fa/node/191801 عاملان و آمران جنایت سینما رکس؛ از گروه مسلح منصورون تا مجاهدین انقلاب اسلامی - سایت ایران گلوبال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ==شرح فاجعه==<br /> [[پرونده:جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.JPG|جایگزین=جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|بندانگشتی|300x300پیکسل|جانباختگان آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، سینما رکس توسط چهار نفر به رهبری حسین تکبعلی‌زاده با مواد آتش‌زا سوزانده شد. درهای قفل‌شده و شدت آتش بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر را کشت.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.wikiwand.com/fa/articles/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86 آتش‌سوزی سینما رکس آبادان - سایت ویکی‌وند]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> قفل بودن درها و تأخیر آتش‌نشانی فاجعه را تشدید کرد. برخی منابع قفل‌ها را عمدی می‌دانند.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/f6_Iran_Abadan_Rex_Cinema/461554.html بازخوانی پرونده سينما رکس پس از ۳۰ سال - سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اعلامیه‌ها ساواک را متهم کردند. خمینی این فاجعه را به رژیم پهلوی نسبت داد، درحالی‌که رژیم پهلوی گروه‌های مذهبی را مسئول دانست.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> =نقش روحانیون افراطی=<br /> ===جلسات مذهبی و تحریک ایدئولوژیک===<br /> جلسات مساجد، مانند مسجد قدس، مراکز ترویج ایدئولوژی ضدغربی بودند. تکبعلی‌زاده تحت‌تأثیر افرادی مانند محمد کیاوش به این جنایت ترغیب شد. کتاب «انقلاب ایران» نوشته مایکل اکسورثی به نقش مساجد در تحریک خشونت اشاره دارد. این جلسات، با سخنرانی‌های تحریک‌آمیز، جوانان را به اقدامات خشونت‌آمیز علیه سینماها تشویق می‌کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;کتاب «انقلاب ایران» نوشته‌ی مایکل اکسورثی (۱۳۹۰) تهران: نشر مرکز&lt;/ref&gt;<br /> <br /> روحانیون افراطی گروه‌های شبه‌نظامی مانند «منصورون» را هدایت می‌کردند. گزارش‌ها به نقش خانواده نمازی در این سازمان‌دهی اشاره دارند. کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته نیکی کدی به ساختار این گروه‌ها می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;[https://www.independentpersian.com/node/52506/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D8%9B-%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AA نمازی‌ها؛ جعبه سیاه سینما رکس و کرسنت - سایت ایندپیندنت]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;[https://news.gooya.com/2022/05/post-64558.php قاتلان سینما رکس آبادان؛ هنوز زنده‌اند - خبرنامه گویا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته‌ی نیکی کدی (۱۳۸۴) تهران: نشر علم&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سخنرانی‌های روحانیون، که سینماها را «لانه فساد» می‌خواندند، جوانان را به خشونت سوق داد. «سینما جهنم» به تأثیر این گفتمان اشاره دارد. این سخنرانی‌ها از طریق نوارهای کاست به‌طور گسترده پخش می‌شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;<br /> ===مسئولیت غیرمستقیم خمینی===<br /> گفتمان خمینی به ایجاد فضای خشونت کمک کرد. عاملی تهرانی اسنادی از نقش هواداران خمینی ارائه داد. آبراهامیان در کتاب خود به تأثیر گفتمان خمینی بر خشونت‌های افراطی اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> ===نمونه‌های مشابه===<br /> بیش از ۳۰ سینما در ۱۳۵۷ سوزانده شد، الگویی که توسط روحانیون افراطی ترویج می‌شد. کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته سعید برزین به این الگو اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته‌ی سعید برزین (۱۳۸۸) تهران: انتشارات روزنه&lt;/ref&gt;<br /> ===شبکه‌های اجتماعی و مذهبی===<br /> روحانیون افراطی از شبکه‌های اجتماعی و مذهبی، مانند مساجد و حسینیه‌ها، برای بسیج جوانان استفاده می‌کردند. این شبکه‌ها، به‌ویژه در آبادان، به‌عنوان پایگاه‌هایی برای برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات خشونت‌آمیز عمل می‌کردند. اکسورثی در کتاب خود به نقش این شبکه‌ها در انقلاب اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;<br /> =تحریف تاریخ پس از انقلاب=<br /> دادگاه ۱۳۵۹ تکبعلی‌زاده و چند نفر از ساواک را اعدام کرد، اما تحریک‌کنندگان اصلی محاکمه نشدند. کتاب «عدالت انقلابی» نوشته سعید برزین به نمایشی بودن این دادگاه اشاره دارد. این دادگاه تحت فشار افکار عمومی و برای تثبیت روایت رسمی برگزار شد.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;<br /> <br /> جمهوری اسلامی این فاجعه را به ساواک نسبت داد. کدی در کتاب خود به تحریف تاریخ در نظام جدید اشاره دارد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;<br /> <br /> رسانه‌های حکومتی، مانند صداوسیما، روایت ساواک را ترویج کردند. برخی هم به نقش رسانه‌ها در تحریف تاریخ پرداخته‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;<br /> =پیامدهای فاجعه=<br /> این فاجعه خشم عمومی را علیه رژیم پهلوی تشدید کرد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; سینماسوزی به افول سینمای ایران منجر شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; همچنین آبادان با تروما و مهاجرت مواجه شد.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%DA%AF%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C&diff=91831 2026-08-25T06:35:49Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br /> | نام = هوشنگ گلشیری<br /> | تصویر = هوشنگ گلشیری.jpg<br /> | توضیح تصویر = هوشنگ گلشیری در دهه ۱۳۵۰<br /> | نام اصلی =<br /> | زمینه فعالیت = داستان‌نویسی، نقد ادبی، روزنامه‌نگاری<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | تاریخ تولد = ۲۵ اسفند ۱۳۱۶<br /> | محل تولد = اصفهان<br /> | والدین =<br /> | تاریخ مرگ = ۱۶ خرداد ۱۳۷۹<br /> | محل مرگ = تهران<br /> | علت مرگ = مننژیت<br /> | محل زندگی = اصفهان، آبادان، تهران<br /> | مختصات محل زندگی =<br /> | مدفن = امامزاده طاهر، کرج<br /> | در زمان حکومت = محمدرضا شاه پهلوی و جمهوری اسلامی<br /> | اتفاقات مهم = عضویت در کانون نویسندگان ایران، سخنرانی در شب‌های شعر گوته<br /> | نام دیگر =<br /> | لقب =<br /> | بنیانگذار =<br /> | پیشه = داستان‌نویس، منتقد ادبی، سردبیر<br /> | سال‌های نویسندگی = ۱۳۳۷–۱۳۷۹<br /> | سبک نوشتاری = مدرنیسم، روایت چندلایه، جریان سیال ذهن<br /> | کتاب‌ها = شازده احتجاب، کریستین و کید، بره گمشده راعی، جن‌نامه، آینه‌های دردار و…<br /> | مقاله‌ها =<br /> | نمایشنامه‌ها =<br /> | فیلم‌نامه‌ها = دوازده رخ<br /> | دیوان اشعار =<br /> | تخلص =<br /> | فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها) = شازده احتجاب (بهرام فرمان‌آرا)<br /> | همسر = فرزانه طاهری<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان = غزل، باربد<br /> | تحصیلات = کارشناسی ادبیات فارسی<br /> | دانشگاه = دانشگاه اصفهان<br /> | حوزه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت شهرت = نوآوری در فرم داستان‌نویسی مدرن فارسی و رمان شازده احتجاب<br /> | تأثیرگذاشته بر = نسل نویسندگان دهه هفتاد (عباس معروفی، شهریار مندنی‌پور، حسین سناپور و…)<br /> | تأثیرپذیرفته از = بهرام صادقی، صادق هدایت، ادبیات کلاسیک فارسی و مدرنیسم غربی<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | جوایز = جایزه فروغ فرخزاد، جایزه هلمن-همت، جایزه صلح اریش ماریا رمارک<br /> | گفتاورد =<br /> | امضا =<br /> }}<br /> '''هوشنگ گلشیری،''' (زاده‌ی ۲۵ اسفند ۱۳۱۶ در اصفهان – درگذشته‌ی ۱۶ خرداد ۱۳۷۹ در تهران) داستان‌نویس، منتقد ادبی، روزنامه‌نگار و یکی از تأثیرگذارترین نویسندگان نثر فارسی در نیمه‌ی دوم قرن بیستم بود. او از پیشگامان به‌کارگیری تکنیک‌های مدرن ادبی در داستان‌نویسی ایرانی به‌شمار می‌آید و با خلق رمان کوتاه '''شازده احتجاب''' جایگاه ویژه‌ای در ادبیات معاصر فارسی یافت. <br /> <br /> گلشیری علاوه بر نویسندگی، نقش مهمی در فعالیت‌های کانون نویسندگان ایران، مبارزه با سانسور و پرورش نسل جدیدی از داستان‌نویسان ایفا کرد. آثار او با تمرکز بر روایت چندلایه، زبان فشرده و نقد قدرت و استبداد، تأثیر عمیقی بر روند نوگرایی ادبیات داستانی ایران گذاشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/golsiri-husang/ GOLŠIRI, Hušang - Encyclopaedia Iranica]&lt;/ref&gt;<br /> == گاه‌شمار زندگی ==<br /> هوشنگ گلشیری در ۲۵ اسفند ۱۳۱۶ در خانواده‌ای کارگری در اصفهان متولد شد. پدرش کارگر بنا در شرکت نفت بود و به همین دلیل خانواده از حدود سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۳۴ در آبادان زندگی کردند. اقامت در آبادان تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری نگاه اجتماعی و حساسیت‌های ادبی او داشت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.plaza.ir/266849/houshang-golshiri-biography-books نگاهی به زندگی و آثار هوشنگ گلشیری - پلازا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> گلشیری پس از بازگشت به اصفهان، دیپلم ادبی گرفت و در سال ۱۳۳۷ به‌عنوان معلم در روستاهای اطراف اصفهان مشغول به کار شد. یک سال بعد وارد رشته‌ی ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان شد و در سال ۱۳۴۱ فارغ‌التحصیل گردید. در همین دوره با انجمن ادبی صائب آشنا شد و همراه با [[حمید مصدق]] و بهرام صادقی در انتشار جنگ اصفهان نقش داشت.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.irna.ir/news/85845516/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%DA%AF%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 چگونه آثار هوشنگ گلشیری را بخوانیم؟ - ایرنا]&lt;/ref&gt;<br /> === آغاز فعالیت ادبی ===<br /> گلشیری ابتدا به شعر روی آورد اما به‌زودی دریافت که استعداد اصلی‌اش در داستان‌نویسی است. نخستین داستان‌های کوتاه او در نشریه‌هایی مانند پیام نوین و جنگ اصفهان منتشر شد. در سال ۱۳۴۷ مجموعه‌داستان '''مثل همیشه''' را به چاپ رساند و یک سال بعد با انتشار رمان کوتاه '''شازده احتجاب''' به شهرت گسترده‌ای دست یافت. <br /> <br /> این اثر که داستان زوال یک خاندان اشرافی قاجاری را از خلال ذهن یک شاهزاده‌ی رو به مرگ روایت می‌کند، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رمان‌های مدرن فارسی شناخته شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> === فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی ===<br /> گلشیری از اعضای فعال کانون نویسندگان ایران بود و در مبارزه با سانسور نقش برجسته‌ای داشت. در پاییز ۱۳۵۶ در شب‌های شعر گوته سخنرانی مهمی با عنوان «جوان‌مرگی در نثر معاصر فارسی» ایراد کرد. او چندین بار بازداشت شد؛ از جمله در سال ۱۳۵۲ به مدت شش ماه زندانی گردید و از حق تدریس محروم شد. <br /> <br /> پس از انقلاب نیز به فعالیت‌های کانون ادامه داد و در دهه‌ی هفتاد جلسات هفتگی داستان‌خوانی و نقد برگزار کرد که نسلی از نویسندگان جوان را پرورش داد.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/arts/2010/06/100603_l41_golshiri_memory_sarkouhi هوشنگ گلشیری؛ جان پرشور خلاق نوآور - بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در سال ۱۳۷۳ در انتشار بیانیه‌ی «ما نویسنده‌ایم» مشارکت داشت که خواستار آزادی بیان بود. او در سال ۱۳۷۶ به دعوت بنیاد هاینریش بل به آلمان سفر کرد و رمان '''جن‌نامه''' را در آنجا به پایان رساند. گلشیری در سال ۱۳۷۷ جایزه‌ی هلمن-همت و در سال ۱۳۷۸ جایزه‌ی صلح اریش ماریا رمارک را به خاطر دفاع از آزادی بیان دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> === زندگی شخصی ===<br /> گلشیری در سال ۱۳۵۸ با فرزانه طاهری، مترجم و منتقد ادبی، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو فرزند به نام‌های غزل و باربد است. برادر او احمد گلشیری مترجم و برادرزاده‌اش سیامک گلشیری نیز نویسنده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> == سبک و محتوای آثار ==<br /> گلشیری از نخستین نویسندگان ایرانی بود که تکنیک‌های مدرنیستی مانند روایت چندصدا، جریان سیال ذهن، ساختار شکسته و زاویه‌دیدهای متغیر را به‌طور جدی در نثر فارسی به‌کار گرفت. او با تسلط بر زبان کلاسیک فارسی و درآمیختن آن با فرم‌های مدرن، نثری فشرده، دقیق و چندلایه خلق کرد. <br /> <br /> مضامین اصلی آثار او شامل زوال قدرت و اشرافیت، نقد استبداد، انزوای روشنفکر، پیچیدگی روان انسان و رابطه‌ی فرد با تاریخ است. بسیاری از داستان‌های او با طنزی تلخ و نگاهی انتقادی به جامعه‌ی ایرانی نوشته شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran-52943564 هوشنگ گلشیری؛ ۲۰ سال بعد - بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> == آثار مهم ==<br /> === رمان‌ها ===<br /> <br /> '''شازده احتجاب''' (۱۳۴۸): مشهورترین اثر او که داستان زوال یک شاهزاده‌ی قاجاری را روایت می‌کند و بعدها توسط بهرام فرمان‌آرا به فیلم تبدیل شد. <br /> <br /> '''کریستین و کید''' (۱۳۵۰): رمانی نیمه‌اتوبیوگرافیک درباره‌ی رابطه‌ای عاشقانه.<br /> <br /> '''بره گمشده راعی''' (۱۳۵۶): جلد اول رمانی ناتمام.<br /> <br /> '''آینه‌های دردار''' (۱۳۷۱)<br /> <br /> '''جن‌نامه''' (۱۳۷۶): آخرین رمان بزرگ او که در آلمان به پایان رسید و با طنزی تند به نقد خرافات و استبداد می‌پردازد.<br /> <br /> '''در ولایت هوا''' (۱۳۷۰)<br /> <br /> === مجموعه‌داستان‌ها ===<br /> <br /> مثل همیشه (۱۳۴۷)<br /> <br /> نمازخانه کوچک من (۱۳۵۴)<br /> <br /> جبه‌خانه (۱۳۶۲)<br /> <br /> پنج گنج (۱۳۶۸)<br /> <br /> دست تاریک، دست روشن (۱۳۷۴)<br /> <br /> نیمه تاریک ماه (برگزیده آثار، ۱۳۸۰)<br /> <br /> === سایر آثار ===<br /> <br /> حدیث ماهیگیر و دیو (داستان بلند)<br /> <br /> شاه سیاه‌پوشان<br /> <br /> مقالات نظری درباره‌ی شعر و داستان، از جمله «در ستایش شعر سکوت»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == تأثیرگذاری و میراث ==<br /> گلشیری نه تنها با آثار خود، بلکه با کارگاه‌های داستان‌نویسی و جلسات نقد، نسلی از نویسندگان دهه‌ی هفتاد را تربیت کرد. نویسندگانی چون عباس معروفی، شهریار مندنی‌پور، حسین سناپور، منیرو روانی‌پور و ابوتراب خسروی از شاگردان یا تأثیرپذیرفتگان او به‌شمار می‌آیند. <br /> <br /> پس از درگذشت او، همسرش فرزانه طاهری «بنیاد هوشنگ گلشیری» را تأسیس کرد که تا سال‌ها جایزه‌ی ادبی گلشیری را برگزار می‌نمود. گلشیری به‌عنوان یکی از ستون‌های داستان‌نویسی مدرن فارسی و مدافع سرسخت آزادی بیان در تاریخ ادبیات معاصر ایران جایگاه ماندگاری دارد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> == مرگ و آرامگاه ==<br /> نشانه‌های بیماری گلشیری از پاییز ۱۳۷۸ ظاهر شد. او به عفونت ریه و سپس آبسه‌های مغزی مبتلا گردید و سرانجام در ۱۶ خرداد ۱۳۷۹ بر اثر مننژیت در بیمارستان ایران‌مهر تهران درگذشت. پیکر او در امامزاده طاهر مهرشهر کرج به خاک سپرده شد.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/51038/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%DA%AF%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA.html مرگ گلشیری مرگ هر نویسنده‌ای نیست - همشهری]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D9%81_%DA%A9%D9%88%D8%B1&diff=91828 2026-08-25T06:32:28Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br /> | نام = بوف کور<br /> | تصویر = بوف کور.jpg<br /> | توضیح تصویر = روی جلد یکی از چاپ‌های قدیمی بوف کور با طرحی از صادق هدایت<br /> | نام اصلی = بوف کور<br /> | نویسنده = [[صادق هدایت]]<br /> | کشور = ایران<br /> | زبان = فارسی<br /> | گونه ادبی = رمان کوتاه، سورئالیسم، مدرنیسم<br /> | ناشر = نویسنده (چاپ نخست)، سپس ناشران مختلف<br /> | تاریخ نشر = ۱۳۱۵ خورشیدی (چاپ محدود بمبئی) / ۱۳۲۰ خورشیدی (چاپ عمومی تهران)<br /> | شمار صفحات = حدود ۸۷ تا ۱۴۴ (بسته به چاپ)<br /> | شابک =<br /> | موضوع = تنهایی، جنون، مرگ، انزوا، توهم<br /> | تأثیرپذیرفته از = ادبیات غربی، اکسپرسیونیسم، کافکا، ادگار آلن پو<br /> | تأثیرگذاشته بر = ادبیات داستانی مدرن فارسی<br /> }}<br /> '''بوف کور،''' رمان کوتاه اثر [[صادق هدایت]]، نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی است که مشهورترین و تأثیرگذارترین اثر او و یکی از مهم‌ترین متون ادبیات داستانی مدرن فارسی به‌شمار می‌آید. این اثر به سبک فراواقع‌گرایی (سورئالیسم) نوشته شده و تک‌گویی یک راوی نامشخص است که دچار توهم و اختلال‌های روانی است. <br /> <br /> بوف کور از نخستین نمونه‌های رمان مدرن در ادبیات ایران محسوب می‌شود و بسیاری آن را آغازگر مدرنیته در داستان‌نویسی فارسی می‌دانند. این رمان نخستین‌بار در سال ۱۳۱۵ خورشیدی به‌صورت محدود در بمبئی هند منتشر شد و بعدها در ایران و جهان شهرت فراوانی یافت. بوف کور تاکنون به بیش از سی زبان زنده دنیا ترجمه شده و مورد ستایش نویسندگان و منتقدان بین‌المللی قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.ravkadeh.ir/2025/11/11/%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1/ کامل‌ترین تحلیل و بررسی رمان بوف کور - راوکده]&lt;/ref&gt;<br /> == تاریخچه نگارش و انتشار ==<br /> زمان دقیق نگارش بوف کور محل اختلاف است. برخی منابع سال ۱۳۰۹ خورشیدی (۱۹۳۰ میلادی) را به‌عنوان زمان آغاز نگارش آن معرفی کرده‌اند. با این حال، هدایت نسخه نهایی را در دوران اقامت خود در بمبئی هند (سال‌های ۱۳۱۵–۱۳۱۶) به پایان رساند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://dayan.ir/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d8%a8%d9%88%d9%81-%da%a9%d9%88%d8%b1-%d8%a7%d8%ab%d8%b1-%d8%b5%d8%a7%d8%af%d9%82-%d9%87%d8%af%d8%a7%db%8c%d8%aa/ معرفی کتاب بوف کور اثر صادق هدایت - دایان]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> به‌دلیل فضای سانسور شدید دوران [[رضاشاه پهلوی|رضاشاه]]، هدایت نتوانست اثر را در ایران منتشر کند. او حدود پنجاه نسخه دست‌نویس را به‌صورت پلی‌کپی در بمبئی تکثیر کرد و روی آن‌ها عبارت «طبع و فروش در ایران ممنوع است» را درج نمود. این نسخه‌ها را برای دوستان نزدیک خود فرستاد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> پس از سقوط رضاشاه و اشغال ایران توسط متفقین در سال ۱۳۲۰ خورشیدی، فضای سیاسی بازتر شد. بوف کور ابتدا به‌صورت پاورقی در روزنامه ایران منتشر گردید و سپس به‌صورت کتاب جداگانه در تهران به چاپ رسید. هدایت در این نسخه تجدیدنظرهایی نیز اعمال کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.digikala.com/mag/blind-owl-book-review/ نقد و تحلیل کامل کتاب بوف کور - دیجی‌کالا مگ]&lt;/ref&gt;<br /> === چاپ‌های بعدی و سانسور ===<br /> بوف کور در دوره‌های مختلف، هم در دوران پهلوی و هم پس از [[انقلاب ضد سلطنتی ایران|انقلاب ضد سلطنتی]]، با محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های انتشار روبه‌رو بوده است. با وجود این، نسخه‌های زیرزمینی و رسمی آن در مجموع بیش از یک میلیون نسخه برآورد می‌شود. در سال‌های اخیر نیز چاپ برخی آثار هدایت از جمله بوف کور با نظارت و سانسور همراه بوده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == خلاصه داستان ==<br /> رمان از زاویه دید اول‌شخص روایت می‌شود و از دو بخش نسبتاً جداگانه تشکیل شده که با شباهت‌های توصیفی و نمادین به هم پیوند می‌خورند. در بخش نخست، راوی نقاش قلمدان‌سازی است که در خانه‌ای بیرون از خندق شهر ری زندگی می‌کند. او همواره یک نقش تکراری می‌کشد: دختری سیاه‌پوش که شاخه‌ای گل نیلوفر آبی به پیرمردی جوکی‌مانند تقدیم می‌کند. <br /> <br /> راوی شبی از سوراخ دیوار زنی اثیری را می‌بیند و بعدها جسد او را در خانه خود می‌یابد. او جسد را قطعه‌قطعه کرده و در گوری دفن می‌کند. بخش دوم داستان راوی را در زمانی دیگر (ظاهراً چندین سده پیش) نشان می‌دهد که برای سایه‌اش (که به شکل جغد است) می‌نویسد. در این بخش، شخصیت‌هایی مانند زن لکاته، پیرمرد خنزرپنزری و عمو ظاهر می‌شوند و مرز میان واقعیت و توهم کاملاً محو می‌گردد. راوی در پایان به جنون و انزوای کامل فرو می‌رود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://taaghche.com/blog/1398/11/30/%D9%86%D9%82%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1/ خلاصه و نقد کتاب بوف کور - طاقچه]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آغاز مشهور کتاب چنین است: «در زندگی زخم‌هایی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می‌خورد و می‌تراشد. این دردها را نمی‌شود به کسی اظهار کرد، چون عموماً عادت دارند که این دردهای باورنکردنی را جزو اتفاقات و پیش‌آمدهای نادر و عجیب به‌شمار آورند...»<br /> == ساختار و سبک ==<br /> بوف کور از نظر ساختاری نوآورانه است. روایت غیرخطی، تکرار تصاویر و نمادها، مونولوگ درونی و جریان سیال ذهن از ویژگی‌های اصلی آن است. هدایت با ترکیب عناصر سورئالیستی، اکسپرسیونیستی و روان‌شناختی، فضایی وهم‌آلود و خفقان‌آور خلق کرده است. <br /> <br /> زبان اثر ساده، شاعرانه و در عین حال زهرآلود است. نمادهایی مانند جغد، زن اثیری، گل نیلوفر، شراب زهرآلود، پیرمرد خنزرپنزری و سایه، لایه‌های متعددی از معنا ایجاد می‌کنند. بسیاری از منتقدان این اثر را نزدیک به مکاتب اگزیستانسیالیسم و نیهیلیسم دانسته‌اند، هرچند هدایت خود هرگز به وابستگی به این مکاتب اعتراف نکرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> == مضامین اصلی ==<br /> موضوعات محوری بوف کور عبارتند از:<br /> <br /> تنهایی و انزوای انسان<br /> <br /> مرگ و زوال<br /> <br /> جنون و مرز میان واقعیت و خیال<br /> <br /> انزجار از جامعه خرافه‌پرست و استبدادزده<br /> <br /> نقد سنت‌ها و مذهب‌گرایی افراطی<br /> <br /> جهان داستان، تصویری تاریک از روان زخمی انسان مدرن ایرانی است که زیر فشار سنت، سانسور و پوچی زندگی می‌کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == تأثیرگذاری و میراث ==<br /> بوف کور تأثیر عمیقی بر نسل‌های بعدی نویسندگان ایرانی گذاشته است. نویسندگانی همچون [[غلامحسین ساعدی]]، [[هوشنگ گلشیری]]، عباس معروفی، محمود دولت‌آبادی و بسیاری دیگر از سبک و جهان‌بینی آن الهام گرفته‌اند. در سطح بین‌المللی نیز مورد تحسین قرار گرفته است:<br /> <br /> آندره برتون (بنیان‌گذار سورئالیسم) آن را جزو بیست شاهکار قرن بیستم دانست. هنری میلر نوشت: «رمان بوف کور کتابی است که من آرزو دارم روزی مانند آن را بنویسم. من نظیر این داستان در هیچ زبانی ندیده‌ام.» [[داریوش مهرجویی]] آن را «اولین اثر ادبیات مدرن ایران» خوانده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://medaadshamei.ir/%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D9%81-%DA%A9%D9%88%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%D9%87%d8%af%d8%a7%db%8c%d8%aa/ رمان بوف کور صادق هدایت - مداد شمعی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ترجمه‌ها ===<br /> بوف کور به زبان‌های متعددی ترجمه شده است، از جمله:<br /> <br /> فرانسوی: روژه لسکو (۱۹۵۳)<br /> <br /> انگلیسی: دی. پی. کاستلو (۱۹۵۷) و ترجمه‌های بعدی<br /> <br /> آلمانی، اسپانیایی، سوئدی، عربی، ترکی و ده‌ها زبان دیگر.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === اقتباس‌های سینمایی ===<br /> چند فیلم بر اساس این رمان ساخته شده است، از جمله فیلم کوتاه کیومرث درم‌بخش (۱۳۵۴) با بازی [[پرویز فنی‌زاده]] و فیلم رائول روییز (۱۹۸۷).<br /> == جایگاه در ادبیات فارسی ==<br /> بوف کور نه تنها شاهکار صادق هدایت، بلکه نقطه عطفی در تاریخ ادبیات معاصر ایران است. این اثر با شکستن قراردادهای سنتی روایت، ورود تکنیک‌های مدرنیستی غربی و درآمیختن آن‌ها با فرهنگ و روان ایرانی، مسیر تازه‌ای برای داستان‌نویسی فارسی گشود. با وجود سانسورهای مکرر و بحث‌های پیرامون محتوای تیره‌اش، بوف کور همچنان یکی از خوانده‌شده‌ترین و تفسیرشده‌ترین آثار ادبیات فارسی باقی مانده است.<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%8C%DA%98%D9%86_%D9%86%D8%AC%D8%AF%DB%8C&diff=91823 2026-08-25T06:25:27Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br /> | نام = بیژن نجدی<br /> | تصویر = بیژن نجدی.jpg<br /> | توضیح تصویر = بیژن نجدی<br /> | نام اصلی =<br /> | زمینه فعالیت = داستان‌نویسی و شعر<br /> | ملیت = ایرانی<br /> | تاریخ تولد = ۲۴ آبان ۱۳۲۰<br /> | محل تولد = خاش، سیستان و بلوچستان<br /> | والدین = پدر و مادر گیلانی<br /> | تاریخ مرگ = ۴ شهریور ۱۳۷۶<br /> | محل مرگ = لاهیجان<br /> | علت مرگ = سرطان ریه<br /> | محل زندگی = رشت، لاهیجان<br /> | مختصات محل زندگی =<br /> | مدفن = جوار بقعه شیخ زاهد گیلانی، لاهیجان<br /> | در زمان حکومت =<br /> | اتفاقات مهم =<br /> | نام دیگر =<br /> | لقب =<br /> | بنیانگذار =<br /> | پیشه = داستان‌نویس، شاعر، دبیر ریاضی<br /> | سال‌های نویسندگی = از حدود ۱۳۴۵ تا ۱۳۷۶<br /> | سبک نوشتاری = نثر شاعرانه، واقع‌گرایی و فراواقع‌گرایی، پست‌مدرن<br /> | کتاب‌ها = یوزپلنگانی که با من دویده‌اند، دوباره از همان خیابان‌ها، داستان‌های ناتمام<br /> | مقاله‌ها =<br /> | نمایشنامه‌ها =<br /> | فیلم‌نامه‌ها =<br /> | دیوان اشعار = خواهران این تابستان، واقعیت رؤیای من است، پسرعموی سپیدار<br /> | تخلص =<br /> | فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها) = چند داستان کوتاه به فیلم تبدیل شده‌اند<br /> | همسر = پروانه محسنی آزاد<br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان = یک دختر و یک پسر<br /> | تحصیلات = کارشناسی ریاضی<br /> | دانشگاه = دانشسرای عالی تهران<br /> | حوزه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت شهرت = نثر شاعرانه و مجموعه داستان یوزپلنگانی که با من دویده‌اند<br /> | تأثیرگذاشته بر = داستان‌نویسی پست‌مدرن فارسی<br /> | تأثیرپذیرفته از =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | جوایز = جایزه قلم زرین گردون (۱۳۷۴)<br /> | گفتاورد =<br /> | امضا =<br /> }}<br /> '''بیژن نجدی،''' (زاده‌ی ۲۴ آبان ۱۳۲۰ در خاش – درگذشته‌ی ۴ شهریور ۱۳۷۶ در لاهیجان) شاعر و داستان‌نویس ایرانی بود که با نثر شاعرانه، تصاویر خیال‌انگیز و تلفیق واقعیت و فراواقعیت، جایگاه ویژه‌ای در ادبیات داستانی معاصر فارسی یافت. او از پیشگامان داستان‌نویسی پست‌مدرن در ایران به‌شمار می‌آید. تنها مجموعه‌داستانی که در زمان حیاتش منتشر شد، '''یوزپلنگانی که با من دویده‌اند،''' بود که جایزه قلم زرین گردون را دریافت کرد. آثار دیگر او پس از مرگ، به کوشش همسرش منتشر گردید.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.ibna.ir/news/542850/%D9%86%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%85%D9%88%D9%84%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF نجدی نشان داد که داستان تنها از فرمول‌های کارگاهی بیرون نمی‌آید - ایبنا]&lt;/ref&gt;<br /> == گاه‌شمار زندگی ==<br /> بیژن نجدی در ۲۴ آبان ۱۳۲۰ از پدر و مادری گیلانی در شهر خاش استان سیستان و بلوچستان متولد شد. پدرش از مبارزان قیام افسران خراسان بود که در جریان آن کشته شد؛ واقعه‌ای که تأثیر عمیقی بر ذهن و نگاه اجتماعی او بر جای گذاشت. تحصیلات ابتدایی را در رشت گذراند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.irna.ir/news/85917995/چگونه-آثار-بیژن-نجدی-را-بخوانیم چگونه آثار بیژن نجدی را بخوانیم؟ - ایرنا]&lt;/ref&gt; پس از اخذ دیپلم در سال ۱۳۳۹، وارد دانشسرای عالی تهران شد و در سال ۱۳۴۳ در رشته ریاضی فارغ‌التحصیل گردید. <br /> <br /> سپس با سمت دبیر ریاضی در دبیرستان‌های لاهیجان مشغول به تدریس شد و تا پایان عمر در این شهر ماندگار گردید. از حدود سال ۱۳۴۵ فعالیت ادبی خود را آغاز کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; در سال ۱۳۴۹ با پروانه محسنی آزاد ازدواج کرد که حاصل این ازدواج یک دختر و یک پسر بود. <br /> === بیماری و مرگ ===<br /> بیژن نجدی در سال‌های پایانی عمر به سرطان ریه مبتلا شد. حال او به تدریج وخیم گردید و سرانجام در چهارم شهریور ۱۳۷۶ در سن پنجاه‌وشش‌سالگی در لاهیجان درگذشت. آرامگاه او در جوار بقعه شیخ زاهد گیلانی در لاهیجان قرار دارد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.ketabane.org/products/author-%D8%A8%DB%8C%DA%98%D9%86-%D9%86%D8%AC%D8%AF%DB%8C بیژن نجدی | زندگینامه و آثار - کتابانه]&lt;/ref&gt;<br /> == سبک و ویژگی‌های ادبی ==<br /> نثر بیژن نجدی ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد که آن را از بسیاری از داستان‌نویسان معاصر متمایز می‌کند. او با تلفیق عناصر شعری (استعاره، تشبیه، تشخیص و تصاویر انتزاعی) با ساختار داستان، زبانی شاعرانه و در عین حال روایی خلق کرد. منتقدان او را از پیشگامان داستان‌نویسی پست‌مدرن در ایران می‌دانند که عناصر واقع‌گرایی، فراواقع‌گرایی و رئالیسم جادویی را در هم آمیخت.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.avangard.ir/blog/%25DA%25A9%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25A8-%25D8%25AF%25D9%2588%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D9%2587-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D9%2587%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2587%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25B9%25D8%25B1%25D9%2581%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25B1%25D8%25B3%25DB%258C/ مروری بر کتاب دوباره از همان خیابان‌ها - آوانگارد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از ویژگی‌های بارز آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> همذات‌پنداری با اشیاء و حیوانات (داستان‌هایی از زبان اسب یا عروسک)<br /> <br /> آمیختن رؤیا و واقعیت<br /> <br /> زبان فشرده و تصویری<br /> <br /> روایت‌های غیرخطی و گسسته<br /> <br /> نگاه انسانی و همدلانه به شخصیت‌های ساده و مطرود<br /> <br /> نثر او گاه چنان به شعر نزدیک می‌شود که برخی منتقدان آن را «شعر در لباس داستان» خوانده‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == آثار ==<br /> === مجموعه‌داستان‌ها ===<br /> <br /> '''یوزپلنگانی که با من دویده‌اند''' (۱۳۷۳): تنها مجموعه‌ای که در زمان حیات نویسنده منتشر شد و شامل ده داستان کوتاه است. این کتاب در سال ۱۳۷۴ جایزه قلم زرین گردون را دریافت کرد و بعدها برگزیده نویسندگان و منتقدان مطبوعات نیز شد. برخی از داستان‌های آن مانند «تاریکی در پوتین»، «سپرده در زمین»، «گیاهی در قرنطینه» و «استخری پر از کابوس» به فیلم کوتاه اقتباس شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''دوباره از همان خیابان‌ها''' (پس از مرگ): مجموعه داستان‌هایی که به کوشش همسرش منتشر شد و مورد توجه منتقدان قرار گرفت.<br /> <br /> '''داستان‌های ناتمام''': مجموعه‌ای از آثار ناتمام که پس از مرگ او به چاپ رسید.<br /> <br /> === مجموعه‌شعرها ===<br /> <br /> خواهران این تابستان<br /> <br /> واقعیت رؤیای من است<br /> <br /> پسرعموی سپیدار<br /> <br /> نجدی اشعاری به زبان گیلکی نیز سروده است که تعداد آن‌ها اندک است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> == تأثیرگذاری و میراث ==<br /> با وجود تعداد نسبتاً اندک آثار منتشرشده در زمان حیات، بیژن نجدی تأثیر قابل‌توجهی بر نسل بعدی داستان‌نویسان فارسی گذاشت. نثر شاعرانه و جسارت او در شکستن قراردادهای روایی سنتی، راه را برای تجربه‌های تازه‌تر در داستان‌نویسی پست‌مدرن ایران هموار کرد. بسیاری از منتقدان او را نویسنده‌ای می‌دانند که نشان داد داستان لزوماً از فرمول‌های کارگاهی بیرون نمی‌آید و می‌تواند از درون زبان و تخیل ناب نویسنده بجوشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> پس از مرگ او، همسرش پروانه محسنی آزاد نقش مهمی در گردآوری و انتشار آثار باقی‌مانده‌اش ایفا کرد. امروزه یوزپلنگانی که با من دویده‌اند از کتاب‌های پرتیراژ و مورد توجه ادبیات داستانی معاصر فارسی به‌شمار می‌رود و بارها تجدید چاپ شده است.<br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF_%D8%A2%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87&diff=91817 2026-08-25T06:22:52Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=مجید آدینه<br /> |تصویر=پرونده:مجید آدینیه،کرج،اعدام.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=مجید آدینه<br /> |تاریخ_تولد= <br /> |محل_تولد=کرج<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=<br /> |محل_مرگ=زندان مرکزی کرج<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=<br /> |شناخته‌شده برای=<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=<br /> |تاریخ مرگ= ۱ شهریور ۱۴۰۵<br /> |دین=اسلام<br /> |اتهام‌ها=اقدام عملیاتی به نفع گروه‌های متخاصم و رژیم صهیونیستی و آمریکا، محاربه از طریق تحریق عمدی، اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرایم علیه امنیت داخلی کشور، فعالیت تبلیغی علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، نگهداری غیرمجاز یک قبضه سلاح گرم از نوع کلت کمری و …<br /> |مجازات=اعدام و مصادره اموال<br /> |مکان تولد=کرج<br /> |شهر خانگی=محمدشهر کرج}}<br /> '''مجید آدینه'''، از بازداشت‌شدگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|'''اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴''']] و اهل محمدشهر کرج، بامداد یکشنبه اول شهریورماه ۱۴۰۵ اعدام شد. وی شامگاه ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ توسط نیروهای سازمان اطلاعات [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران''']] استان البرز بازداشت شده بود. دادگاه انقلاب کرج مجید آدینه را به اتهام «اقدام عملیاتی به نفع گروه‌های متخاصم و رژیم صهیونیستی و آمریکا»، «محاربه از طریق تحریق عمدی»، «اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و نگهداری غیرمجاز سلاح و تجهیزات به اعدام و مصادره کلیه اموال محکوم کرد. این حکم پس از فرجام‌خواهی در دیوان عالی کشور تأیید و اجرا شد. سازمان حقوق بشر ایران محل اعدام را زندان مرکزی کرج (ندامتگاه) احراز کرده است. جزئیات روند دادرسی، دسترسی به وکیل انتخابی و مستندات پرونده به‌صورت شفاف منتشر نشده است. مجید آدینه بیست‌ونهمین معترض دی‌ماه است که از ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون اعدام شده است. <br /> <br /> == هویت و دستگیری ==<br /> مجید آدینه، اهل محمدشهر کرج بود. وی در آخرین دقایق شب ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ و هم‌زمان با سرکوب اعتراضات سراسری، توسط نیروهای سازمان اطلاعات سپاه استان البرز بازداشت شد. فرد دیگری نیز همراه او دستگیر شد، اما تاکنون اطلاعاتی درباره هویت و وضعیت این شخص منتشر نشده است. <br /> <br /> == اتهامات ==<br /> بر اساس روایت رسمی، اتهام‌های مجید آدینه شامل «اقدام عملیاتی به نفع گروه‌های متخاصم و رژیم صهیونیستی و آمریکا»، «محاربه از طریق تحریق عمدی»، «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرایم علیه امنیت داخلی کشور»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران»، نگهداری غیرمجاز یک قبضه سلاح گرم از نوع کلت کمری به همراه سه خشاب جنگی و ۳۰ عدد فشنگ، نگهداری غیرمجاز دو عدد شوکر الکتریکی و دو عدد افشانه گاز اشک‌آور بود. رسانه قوه قضاییه مدعی شده است که هنگام بازداشت، یک اره برقی شارژی و یک بطری بنزین نیز کشف شده است. <br /> <br /> === روایت متهم و ادعاهای رسمی ===<br /> مجید آدینه استفاده از سلاح کشف‌شده را رد کرده و گفته بود برای خرید لباس به محل مورد نظر رفته است. قوه قضاییه در مقابل مدعی شده که بررسی‌های تخصصی و آزمایشگاهی مشخص کرده در بازه زمانی ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه از اسلحه مکشوفه تیراندازی شده است. با این حال، گزارش آزمایشگاه، نتایج آزمایش باروت، اثر انگشت و سایر مستندات به‌صورت عمومی منتشر نشده است. <br /> <br /> == روند قضایی ==<br /> پرونده مجید آدینه در دادگاه انقلاب کرج رسیدگی شد. وی به اعدام و مصادره کلیه اموال محکوم گردید. حکم صادرشده پس از فرجام‌خواهی عیناً در دیوان عالی کشور تأیید شد. جزئیات تاریخ صدور حکم بدوی، زمان تأیید در دیوان عالی کشور، کیفیت جلسات دادگاه، هویت وکیل و امکان دسترسی به وکیل انتخابی منتشر نشده است. <br /> <br /> === اجرای حکم اعدام ===<br /> بامداد یکشنبه اول شهریورماه ۱۴۰۵، حکم اعدام مجید آدینه اجرا شد. خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضاییه خبر آن را اعلام کرد، اما محل اجرای حکم را ذکر نکرد. سازمان حقوق بشر ایران محل اعدام را زندان مرکزی کرج (ندامتگاه) احراز کرده است. این خبر همراه با ویدئویی منتشر شد که «اعترافات اجباری» او در دادگاه را نشان می‌داد. <br /> <br /> ==== ابهامات پرونده ====<br /> اطلاعات مستقلی درباره روند بازجویی، ادله ارائه‌شده، نحوه دفاع متهم و مستندات فنی پرونده در دسترس نیست. روایت رسمی درباره پذیرش یا رد اتهامات از سوی مجید آدینه متناقض است. نبود شفافیت، امکان ارزیابی مستقل روند دادرسی را دشوار کرده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranhr.net/fa/articles/8983/ اعدام مجید آدینه، بیست‌ونهمین معترض دی‌ماه ۱۴۰۴ - سازمان حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iranhrs.org/majid-adineh-execution-iran-2026/ اعدام مجید آدینه، بازداشت‌شده اعتراضات سراسری ۱۴۰۴؛ پرونده‌ای با ابهامات گسترده - کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bazdashtshodegan.com/%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87%D8%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6/ مجید آدینه از بازداشت شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ اعدام شد - صدای بازداشت‌شدگان]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعدام‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ ==<br /> از اسفندماه ۱۴۰۴ تا کنون (اول شهریور ۱۴۰۵) ۲۹ نفر از بازداشت‌شدگان مرتبط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، اعدام شده‌اند. اعدام‌شدگان عبارتند از:<br /> <br /> [[صالح محمدی|'''صالح محمدی''']]، مهدی قاسمی، سعید داودی، [[امیرحسین حاتمی|'''امیرحسین حاتمی''']]، [[شاهین واحدپرست|'''شاهین واحدپرست کلور''']]، '''[[محمدامین بیگلری]]،''' [[علی فهیم|'''علی فهیم''']]، [[عرفان کیانی|'''عرفان کیانی''']]، [[امیرعلی میرجعفری|'''امیرعلی میرجعفری''']]، [[ساسان آزادوار|'''ساسان آزادوار''']]، [[مهدی رسولی|'''مهدی رسولی''']]، [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد|'''ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد''']]، [[محمد عباسی|'''محمد عباسی''']]، [[محمدرضا میری|'''محمدرضا میری''']]، [[عباس اکبری فیض‌آبادی|'''عباس اکبری فیض‌آبادی''']]، [[مهرداد محمدی‌نیا|'''مهرداد محمدی‌نیا''']]، [[اشکان مالکی|'''اشکان مالکی''']]، [[فتح‌الله آوری|'''فتح‌الله آوری''']]، [[جواد زمانی|'''جواد زمانی''']]، [[ابوالفضل ساعدی|'''ابوالفضل ساعدی''']]، [[محمد امینی دهاقانی|'''محمد امینی دهاقانی''']]، [[عرفان اسفندیاری|'''عرفان اسفندیاری''']]، [[گل‌محمد محمدی|'''گل‌محمد محمدی''']]، [[مهدی خانکی|'''مهدی خانکی''']]، [[ابوالفضل سپاهی بادجانی|'''ابوالفضل سپاهی بادجانی''']]، [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی|'''امیرحسین صفری حسین‌آبادی''']]، [[شهرام صادقی|'''شهرام صادقی''']]، [[قائم حسینی|'''قائم حسینی''']] و مجید آدینه.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B1_%D8%A2%DA%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=91813 2026-08-25T05:46:20Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه = ۳۰۰px<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ = فیزیکدان و برنده جایزه نوبل فیزیک<br /> | نام = پیر آگوستینی<br /> | تصویر = Pierre_Agostini.jpg<br /> | اندازه تصویر = ۲۵۰px<br /> | عنوان تصویر = پیر آگوستینی، برنده نوبل فیزیک ۲۰۲۳<br /> | زادروز = ۲۳ ژوئیه ۱۹۴۱<br /> | زادگاه = تونس (تونس فرانسوی)<br /> | ملیت = فرانسوی<br /> | تابعیت = فرانسوی<br /> | تحصیلات = دانشگاه اکس-مارسی (دکترا)<br /> | پیشه = فیزیکدان، استاد دانشگاه<br /> | شناخته‌شده برای = توسعه روش‌های تولید پالس‌های اتوثانیه‌ای نور<br /> | نقش‌های برجسته = برنده نوبل فیزیک ۲۰۲۳ · استاد دانشگاه ایالتی اوهایو<br /> | جوایز = جایزه نوبل فیزیک (۲۰۲۳)<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''پیر آگوستینی،''' (فرانسوی: '''Pierre Agostini''') (زادهٔ ۲۳ ژوئیه ۱۹۴۱) فیزیکدان فرانسوی و استاد دانشگاه ایالتی اوهایو است. او به‌خاطر توسعه روش‌های تولید پالس‌های اتوثانیه‌ای نور شهرت دارد و در سال ۲۰۲۳ جایزه نوبل فیزیک را دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;nobel&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/agostini/biographical/|عنوان=Pierre Agostini – Biographical|وبگاه=NobelPrize.org|تاریخ بازبینی=۲۰ اوت ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt; <br /> == زندگی اولیه ==<br /> پیر آگوستینی در ۲۳ ژوئیه ۱۹۴۱ در تونس (تحت حکومت فرانسه) متولد شد. او در فرانسه تحصیل کرد و دکترای خود را از دانشگاه اکس-مارسی دریافت کرد. سال‌ها در CEA ساکله فرانسه تحقیق کرد و سپس به دانشگاه ایالتی اوهایو پیوست.&lt;ref name=&quot;nobel&quot; /&gt;<br /> == فعالیت علمی ==<br /> آگوستینی روش‌های تجربی پیشگامانه‌ای برای تولید پالس‌های اتوثانیه‌ای (یک‌میلیاردیم یک‌میلیاردیم ثانیه) نور توسعه داد. این فناوری امکان مشاهده حرکت الکترون‌ها درون اتم‌ها و مولکول‌ها را فراهم ساخت و افق‌های تازه‌ای در فیزیک اتمی و مولکولی گشود.<br /> == دریافت جایزه نوبل فیزیک ==<br /> در سال ۲۰۲۳، پیر آگوستینی همراه با فرانس کراوس و آن لویلیه، جایزه نوبل فیزیک را برای روش‌های تجربی تولید پالس‌های نوری اتوثانیه‌ای برای مطالعه دینامیک الکترون در ماده دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;nobel&quot; /&gt;<br /> == فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی ==<br /> آگوستینی از پیشرفت تحقیقات در حوزه فیزیک لیزر و کاربردهای آن حمایت می‌کند.<br /> === حمایت از مقاومت ایران ===<br /> پیر آگوستینی امضاکننده بیانیه ۱۱۳ برنده جایزه نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران است.&lt;ref name=&quot;iran&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.ncr-iran.org/en/news/human-rights/nobel-laureates-urge-action-on-iran-as-114-signatories-condemn-killings-and-execution-surge/|عنوان=Nobel Laureates Urge Action on Iran|وبگاه=NCR-Iran|تاریخ بازبینی=۲۰ اوت ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=91812 2026-08-25T05:45:32Z

<p>Safa: /* برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]<br /> # [[مریم لقمانی]]<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]<br /> # [[آروین خیرخواهان]]<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]<br /> # [[جان کرامول ماتر]]<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]<br /> # [[آدام گای ریس]]<br /> # [[سرژ اروش]]<br /> # [[فرانسوا انگلر]]<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]<br /> # [[کیپ استفن تورن]]<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بری کلارک بریش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]<br /> # [[راینهارد گنتسل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیر آگوستینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آلن اسپه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آن لویلیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جفری اورت هینتون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روآلد هافمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرنتس کراوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان چارلز پولانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوان تسه لی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> <br /> == رخدادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> === ایران، شهرها و استان‌ها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === وضعیت زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=91811 2026-08-25T05:43:24Z

<p>Safa: /* مسئولان رژیم ایران */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروش سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رسول کدیوریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا امانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاها صفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد عیوضی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن فتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکرم پیرگزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روبینا امینیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیاکو محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالد ملایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مژگان عرفانی‌فر]]<br /> # [[مریم لقمانی]]<br /> # [[محمدحسین کیمیایی]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عباس اکبری فیض‌آبادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشکان مالکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد محمدی‌نیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهین واحدپرست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی فهیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدامین بیگلری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف خوشکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امینی دهاقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی خانکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین صفری حسین‌آبادی]]<br /> # [[ابوالفضل سپاهی بادجانی]]<br /> # [[آروین خیرخواهان]]<br /> # [[شهرام صادقی]]<br /> # [[قائم حسینی]]<br /> # [[مجید آدینه]]<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تورج نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اردلان سرفراز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان ساتراپی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا اولیا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرویز قلیچ‌خانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید نفیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یدالله رؤیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> # [[شهرنوش پارسی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ گلشیری]]<br /> # [[بیژن نجدی]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژوزه مانوئل راموس-هورتا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارلوس فیلیپه شیمنش بلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جودی ویلیامز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توکل کرمان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لیما گبوئی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کایلاش ساتیارتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خوان مانوئل سانتوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دیمیتری موراتوف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولکساندرا ماتویچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وُله سوینکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جی.ام. کوتسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الفریده یلینک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اورهان پاموک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هرتا مولر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماریو بارگاس یوسا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پاتریک مودیانو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوتلانا الکسیویچ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کازوئو ایشی‌گورو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولگا توکارچوک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پتر هانتکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برایان جوزفسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابرت ویلسون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یوهان گئورگ بدنورتس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کلاوس فون کلیتزینگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جروم آیزاک فریدمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جوزف هوتون تیلور جونیور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویلیام دنیل فیلیپس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولفگانگ کترله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خراردوس تهوفت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنتونی جیمز لگت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جان لوئیس هال]]<br /> # [[جان کرامول ماتر]]<br /> # [[دیوید جاناتان گراس]]<br /> # [[کنستانتین سرگیویچ نووسلوف]]<br /> # [[آدام گای ریس]]<br /> # [[سرژ اروش]]<br /> # [[فرانسوا انگلر]]<br /> # [[دیوید جفری واینلند]]<br /> # [[تاکاآکی کاجیتا]]<br /> # [[آرتور بروس مک‌دونالد]]<br /> # [[کیپ استفن تورن]]<br /> # [[دونا تِئو استریکلند]]<br /> # [[بری کلارک بریش]]<br /> # [[فیلیپ جیمز ادوین پیبلز]]<br /> # [[راینهارد گنتسل]]<br /> # [[میشل گوستاو ادوار مایور]]<br /> # [[پیر آگوستینی]]<br /> # [[آلن اسپه]]<br /> # [[آن لویلیه]]<br /> # [[جفری اورت هینتون]]<br /> # [[روآلد هافمن]]<br /> # [[جان جوزف هاپفیلد]]<br /> # [[فرنتس کراوس]]<br /> # [[جان چارلز پولانی]]<br /> # [[یوان تسه لی]]<br /> # [[دادلی رابرت هرشباخ]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود مسجودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا کمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فتح‌الله آوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عیسی چاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نورالدین کیانوری]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین دهقان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صغری داوودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان تیموریان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> # [[ابوعلی سینا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[ژان زیگلر]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> <br /> == رخدادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[واقعۀ پارک اتابک]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک خرمدین]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید زینالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر هارون رشیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[قرارگاه اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه جوانان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیانیه ۳۰۰۰ شخصیت بین‌المللی]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۲۰۲۶]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> === ایران، شهرها و استان‌ها ===<br /> # [[ایران]]<br /> # [[تهران]]<br /> # [[استان البرز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان فارس]]<br /> # [[استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[استان خراسان رضوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان خوزستان]]<br /> # [[استان گیلان]]<br /> # [[استان آذربایجان غربی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان مازندران]]<br /> # [[استان سیستان و بلوچستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان کرمانشاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[استان هرمزگان]]<br /> # [[استان لرستان]]<br /> # [[استان همدان]]<br /> # [[استان کرمان]]<br /> # [[استان قزوین]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === وضعیت زیست‌محیطی ===<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> # [[دو رساله درباره حکومت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهریار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بوف کور]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> # [[انتقال کودکان در جنگ‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه]]<br /> # [[هزینه‌های برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت‌ فقیه]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86&diff=91810 2026-08-25T05:41:43Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =حسین دهقان<br /> | تصویر =حسین دهقان.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = حسین دهقان<br /> | زادروز =۱۲اسفند ۱۳۳۵<br /> | زادگاه =اصفهان <br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = <br /> | مکان مرگ = <br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = <br /> | ملیت =<br /> | نام‌های دیگر = <br /> | نژاد = ایرانی<br /> | تابعیت =ایران<br /> | تحصیلات =مهندس متالوژی - دکترای مدیریت <br /> | دانشگاه =تهران<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =از ابتدای انقلاب ضدسلطنتی<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = وزیر دفاع دولت یازدهم(روحانی) -مدیرعامل بنیاد تعاون سپاه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی = تهران<br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب = <br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان = مردم ایران<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان = <br /> | والدین = <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> <br /> '''حسین دهقان'''، (زاده‌ ۱۲ اسفند ۱۳۳۵ در روستای پوده شهرستان شهرضا، استان اصفهان) فرمانده نظامی سابق [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و چهره بلندپایه نظامی-امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی است. او دارای مدرک مهندسی متالورژی و دکترای مدیریت از دانشگاه تهران است. <br /> <br /> او از دانشجویان پیرو خط امام بود و در تسخیر سفارت آمریکا (۱۳۵۸) نقش داشت. پس از انقلاب به سپاه پیوست و در آغاز [[جنگ ایران و عراق]] فرمانده سپاه تهران شد. از مهم‌ترین فعالیت‌های او حضور در سوریه و لبنان در اوایل دهه ۱۳۶۰ است که در آموزش، سازمان‌دهی و تسلیح نیروهای شیعه لبنانی و شکل‌گیری [[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]] نقش کلیدی ایفا کرد. <br /> <br /> منابع غربی او را در ارتباط با [[انفجار آمیا|انفجار مقر تفنگداران دریایی آمریکا]] در بیروت (۱۹۸۳) معرفی کرده‌اند و وزارت خزانه‌داری آمریکا در سال ۱۳۹۸ وی را تحریم کرد.سوابق نظامی‌اش شامل فرماندهی نیروی هوایی سپاه، جانشینی رئیس ستاد مشترک سپاه، مدیرعاملی بنیاد تعاون سپاه و فرماندهی هوافضای سپاه است. <br /> <br /> در حوزه اجرایی، قائم‌مقام وزیر دفاع در دولت [[محمد خاتمی]]، معاون رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد شهید، وزیر دفاع در دولت [[حسن روحانی|روحانی]] (۱۳۹۲–۱۳۹۶)، مشاور فرمانده کل قوا در صنایع دفاعی، دبیر شورای توسعه سواحل مکران و از آبان ۱۴۰۲ رئیس بنیاد مستضعفان بوده است. <br /> <br /> دهقان از حامیان محور مقاومت و نقش ایران در لبنان، سوریه، عراق و فلسطین به‌عنوان بخشی از امنیت ملی است و در توسعه صنایع دفاعی و موشکی ایران نقش داشته است.<br /> <br /> == فعالیت‌های اولیه و ورود به سپاه ==<br /> حسین دهقان، متولد ۱۲ اسفند ۱۳۳۵ در روستای پوده از توابع شهرستان شهرضا (دهاقان) استان اصفهان است. تحصیلات او شامل مهندسی متالورژی و دکترای مدیریت از دانشگاه تهران است.<br /> <br /> او داز دانشجویان پیرو خط امام بود. او در تسخیر و [[گروگان گیری در سفارت آمریکا|گروگان‌گیری در سفارت آمریکا]] در تهران (۱۳۵۸) نقش فعال داشت. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی ایران|انقلاب ضد سلطنتی]]، به [[سپاه پاسداران]] پیوست و از همان ابتدا در ساختار نظامی-امنیتی جدید فعالیت کرد و در آغاز جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹–۱۳۶۱)، فرمانده سپاه تهران شد.&lt;ref&gt;[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/447555-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C سردار دهقان‌ با حمایت چه کسانی نامزد 1400 شد- اعتماد آنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://fararu.com/fa/tags/115187/1/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86 سردار حسین دهقان - فرارو]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[گروگان گیری در سفارت آمریکا|گروگان گیری در سفارت آمریکا- ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === نقش در لبنان و حزب‌الله ===<br /> یکی از مهم‌ترین دوره‌های فعالیت او، حضور در سوریه و لبنان در سال‌های اولیه دهه ۱۳۶۰ است. پس از حمله اسرائیل به لبنان در ۱۹۸۲، دهقان به عنوان یکی از فرماندهان سپاه در لبنان و سوریه منصوب شد و در آموزش و سازمان‌دهی نیروهای شیعه لبنانی مشارکت داشت.<br /> <br /> نام «حزب‌الله» با الگوبرداری از شعارهای اولیه انقلاب ایران انتخاب شد و سپاه در راه‌اندازی ساختار، آموزش، تسلیح و نمادهای این گروه نقش داشت.<br /> <br /> وی در این باره می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«نام حزب‌الله را با الگوبرداری از شعار حزب فقط حزب‌الله رهبر فقط روح‌الله و کارایی این شعار در سرکوب مخالفان در اول انقلاب بر این گروه نهاده شد. در ادامه تلاش کردند آن را به عنوان یک ارگان معرفی و برای آن نشریه راه‌اندازی کنند. همچنین برای این تشکل یک سخنگو و رادیویی به نام حزب‌الله تعیین و راه اندازی کردند. در نهایت نیز پرچمی توسط سپاه پاسداران طراحی شد.»&lt;/blockquote&gt;منابع غربی و گزارش‌های تحریمی آمریکا او را از افراد دخیل در انفجار مقر تفنگداران دریایی آمریکا در بیروت (اکتبر ۱۹۸۳) معرفی کرده‌اند که طی آن بیش از ۲۴۰ آمریکایی کشته شدند.<br /> [[پرونده:حسین دهقان و عناصر حزب الله.jpg|جایگزین=حسین دهقان و عناصر حزب الله|بندانگشتی|'''حسین دهقان و عناصر حزب الله''']]<br /> وزارت خزانه‌داری آمریکا در آبان ۱۳۹۸ (۲۰۱۹) نام او را به اتهام دخالت در این حادثه در فهرست تحریم‌ها قرار داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله لبنان - ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[برنامه موشکی نظام ولایت فقیه|برنامه موشکی نظام ولایت فقیه - ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==== سوابق نظامی و دفاعی ====<br /> پس از بازگشت از لبنان:<br /> * معاون و سپس فرمانده نیروی هوایی سپاه (حدود ۱۳۶۵–۱۳۷۱).<br /> * جانشین رئیس ستاد مشترک سپاه.<br /> * مدیرعامل بنیاد تعاون سپاه. دردولت‌های اصلاحات (خاتمی) قائم‌مقام وزیر دفاع ([[علی شمخانی]]) بود و نقش مهمی در توسعه صنایع دفاعی، به‌ویژه حوزه‌های موشکی، دریایی، هوایی و هوشمندسازی سامانه‌ها داشت. مدتی نیز سرپرست وزارت دفاع شد.<br /> * فرماندهی هوافضای سپاه از ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۲ (۱۳۶۹-۱۳۷۰) <br /> <br /> ==== سمت‌های سیاسی و اجرایی ====<br /> * معاون رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران (حدود ۱۳۸۳–۱۳۸۸، در دولت‌های خاتمی و احمدی‌نژاد).<br /> * مشاور چهره‌هایی مانند [[علی لاریجانی]] و [[محمدباقر قالیباف]].<br /> * وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در دولت یازدهم حسن روحانی (مرداد ۱۳۹۲ تا مرداد ۱۳۹۶). در این دوره وزارت دفاع در مذاکرات هسته‌ای و برجام نقش داشت و از حامیان نسبی دیپلماسی دولت بود.<br /> <br /> پس از پایان دوره، با حکم [[علی خامنه‌ای]] به عنوان مشاور فرمانده کل قوا در صنایع دفاعی و پشتیبانی نیروهای مسلح منصوب شد.<br /> <br /> در سال‌های اخیر:<br /> * دبیر شورای توسعه سواحل مکران (نماینده ویژه رئیس‌جمهور).<br /> * رئیس [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]] (از آبان ۱۴۰۲ به بعد، با حکم علی خامنه‌ای).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tabnak.ir/fa/tags/9527/1/%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%87%D9%82%D8%A7%D9%86 حسین دهقانی پوده مشهور به حسین دهقان - تابناک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی - ایران‌پدیا]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''دیدگاه‌ها و جایگاه کلی'''<br /> <br /> حسین دهقان در مصاحبه‌ها بر ضرورت حمایت از گروه‌های مقاومت در لبنان، فلسطین، سوریه و عراق از منظر امنیت ملی ایران تأکید کرده و حضور ایران در این مناطق را دفاع از حریم اسلام وامنیت ملی و منافع استراتژیک دانسته است.<br /> <br /> او درپاسخ خبرنگار خبرنگار ایسنا، درباره علت ایجاد بازوی مقاومت در لبنان و فلسطین، پس از قیام ۱۳۸۸ و سردادن شعار «نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران» توسط مخالفان نظام، پاسخ می‌دهد:&lt;blockquote&gt;«ما که از نگاه امنیت ملی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که وضع امنیت لبنان یا سوریه یا عراق جزء امنیت ما محسوب می‌شود. به طور طبیعی ما در جهت تأمین امنیت خودمان باید اقدام کنیم. این امر شناخته شده و مورد اذعان همه است نه این که ما در جمهوری اسلامی چنین حرفی می‌زنیم… <br /> <br /> اگر قرار باشد ایران اسلامی ما اسلام را به عنوان اصل حاکمیت خودش قرار بدهد پس دفاع از حریم اسلام جز منافع ملی و مسائل امنیتی‌اش است، حالا هر جایی که این بخواهد به یک نوعی مورد خدشه قرار بگیرد. ما باید دفاع کنیم چه به لحاظ فرهنگی چه به لحاظ دفاعی باید از این حریم دفاع کنیم. <br /> <br /> حضور ما در لبنان یا عراق یا سوریه حضور مستقیم به یک معنا نبوده و نیست. به این معناست که آن‌جا جریان‌هایی وجود دارد به صورت رسمی فعالیت‌هایی را انجام می‌دهند چه‌به صورت رسمی از طریق دولت‌هایشان چه به صورت مستقل کمک‌هایی را از ما می‌خواهند. <br /> <br /> ما در بادی امر در وادی معنوی آن‌ها را حمایت می‌کنیم تشویق می‌کنیم، تأمین می‌کنیم، در جاهای مختلف از آن‌ها حمایت می‌کنیم، این طبیعی است پس از این وقتی وارد میدان عمل شوند که دیگران معمولاً همواره علیه این‌ها اقدام کردند طبیعی است ما باید کمک کنیم تا از خودشان دفاع کنند.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;حسین دهقان، در عرصه داخلی به عنوان چهره‌ای نزدیک به نهادهای نظامی-امنیتی و رهبری شناخته می‌شود و صنایع دفاعی و موشکی ایران و صدور آن به گروه‌های نیابتی در دوره‌های مسئولیت او رشد قابل توجهی داشته‌است.<br /> <br /> او از نسل فرماندهان اولیه سپاه است که هم در جنگ ایران و عراق، هم در گسترش نفوذ منطقه‌ای (به‌ویژه لبنان و حزب‌الله) و صدور تروریسم و هم در ساختارهای دفاعی و اقتصادی پس از جنگ نقش داشته و همچنان در حلقه‌های بالای تصمیم‌گیری نظامی-امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی حضور دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Safa