https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Safa 2026-05-23T19:03:40Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88921 2026-05-23T18:51:59Z

<p>Safa: /* اپوزیسیون ایران */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88920 2026-05-23T18:49:27Z

<p>Safa: /* انقلابیون */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور رادپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته ازهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید خادمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88919 2026-05-23T18:48:24Z

<p>Safa: /* انقلابیون */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> # [[منصور رادپور]]<br /> # [[فرشته ازهدی]]<br /> # [[حمید خادمی]]<br /> # [[مهین خیابانی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88918 2026-05-23T18:46:52Z

<p>Safa: /* جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[افسانه رضویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید ابراهیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> ==== برندگان نوبل (حامیان مقاومت ایران) ====<br /> # [[مِیرید کوریگان مگوایر]]<br /> # [[آدولفو پرز اسکیول]]<br /> # [[اسکار آریاس سانچز]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> # [[منصور رادپور]]<br /> # [[فرشته ازهدی]]<br /> # [[حمید خادمی]]<br /> # [[مهین خیابانی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_(%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87)_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%B2&diff=88917 2026-05-23T18:32:57Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=احمد (عبدالله) کلاهدوز<br /> |تصویر=احمد کلاهدوز.JPG<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=احمد (عبدالله) کلاهدوز<br /> |تاریخ_تولد=۱۳۳۱<br /> |محل_تولد=مشهد<br /> |تاریخ_مرگ=۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=تهران<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=شهادت در درگیری مسلحانه با پاسداران خمینی<br /> |شناخته‌شده برای=مجاهد خلق، مسئول آموزشی و نماد مقاومت<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۳۱<br /> |تاریخ مرگ=۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> }}<br /> '''احمد (عبدالله) کلاهدوز'''، (زاده ۱۳۳۱ در مشهد – شهادت ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱ در تهران)، مجاهد خلق، دانشجوی دانشگاه تهران و از مسئولان [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] بود. وی در خانواده‌ای محروم در مشهد متولد شد و پس از گذراندن دوران دبیرستان، وارد دانشکده علوم دانشگاه تهران شد. کلاهدوز از فعال‌ترین دانشجویان مبارز دانشکده بود و در سال ۱۳۵۲ توسط ساواک شناسایی و دستگیر گردید.<br /> <br /> پس از تحمل شکنجه‌های شدید، مقاومت قابل تحسینی از خود نشان داد و توسط دادگاه نظامی رژیم پهلوی به ۱۵ سال زندان محکوم شد. دوران محکومیت او در زندان‌های قصر، قزلحصار و اوین سپری شد. <br /> <br /> او در زندان مسئولیت رابط نقل و انتقال مدارک و پیام‌ها بین بندها را بر عهده داشت و این مأموریت حساس را با دقت و بدون لو رفتن توسط ساواک انجام می‌داد. کلاهدوز همچنین در فراگیری آموزش‌های سازمان و فعالیت‌های سیاسی و جمعی داخل زندان بسیار فعال و منضبط بود.<br /> <br /> پس از آزادی در قیام ۱۳۵۷، مسئولیت‌های متعددی پذیرفت. اوایل سال ۱۳۵۹ به عنوان یکی از مسئولان تشکیلات استان فارس در شیراز فعالیت کرد و سپس به تهران منتقل شد. از تابستان همان سال، مسئولیت نهاد دانش‌آموزی و نشریه «نسل انقلاب» وابسته به اتحادیه انجمن‌های دانش‌آموزان مسلمان تهران را بر عهده گرفت. توانایی ویژه او در بیان مفاهیم ایدئولوژیک، اصول سیاسی و ارزش‌های تشکیلاتی، برجسته‌ترین ویژگی انقلابی‌اش بود. سخنرانی‌ها و کلاس‌های آموزشی او در شیراز تأثیر بسزایی در شناساندن آرمان‌ها و اهداف مجاهدین داشت.<br /> <br /> پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، مسئولیت تهیه و تنظیم جزوات آموزشی و امنیتی را بر عهده گرفت و آن را به شایستگی انجام داد. احمد کلاهدوز در [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱|۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]] طی حمله پاسداران به پایگاه مجاهدین در تهران به‌شهادت رسید.<br /> <br /> == پیشینه ==<br /> احمد کلاهدوز در سال ۱۳۳۱ در مشهد متولد شد. تحصیلات متوسطه را در همان شهر گذراند و سپس وارد دانشکده علوم دانشگاه تهران شد. او از فعال‌ترین دانشجویان مبارز دانشکده علوم بود و در سال ۱۳۵۲ توسط یکی از عوامل ساواک شناسایی و دستگیر شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/9760 زندگینامه مجاهد شهید احمد (عبدالله) کلاهدوز - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> == زندان در رژیم شاه ==<br /> پس از بازداشت، احمد تحت شکنجه‌های شدید قرار گرفت اما مقاومت قابل تحسینی از خود نشان داد. او در دادگاه نظامی شاه به ۱۵ سال زندان محکوم شد و دوران محکومیت خود را در زندان‌های قصر، قزلحصار و اوین گذراند. <br /> <br /> احمد در زندان در ارتباط تشکیلاتی با مجاهدین فعالیت می‌کرد و مسئولیت رابط نقل و انتقال مدارک و پیام‌ها بین بندها را بر عهده داشت. این مسئولیت را با ظرافت و بدون لو رفتن توسط ساواک انجام می‌داد. او همچنین در فراگیری آموزش‌های سازمان و شرکت فعال در حرکت‌های سیاسی داخل زندان بسیار منضبط بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == فعالیت پس از انقلاب ==<br /> پس از پیروزی انقلاب ضدسلطنتی و آزادی زندانیان سیاسی در سال ۱۳۵۷، احمد کلاهدوز مسئولیت‌های متعددی را بر عهده گرفت. اوایل سال ۱۳۵۹ به عنوان یکی از مسئولان تشکیلات استان فارس در ستاد سازمان مجاهدین در شیراز فعالیت می‌کرد. سپس به تهران منتقل شد و مدتی در بخش شهرستان مشغول به کار بود. از تابستان ۱۳۵۹ مسئولیت نهاد دانش‌آموزی و نشریه «نسل انقلاب» وابسته به اتحادیه انجمن‌های دانش‌آموزان مسلمان تهران را بر عهده گرفت. <br /> <br /> احمد از ویژگی‌های انقلابی برجسته‌ای برخوردار بود. کارآیی و توانایی ویژه او در بیان مفاهیم ایدئولوژیک، اصول سیاسی و ارزش‌های تشکیلاتی، برجسته‌ترین ویژگی او به شمار می‌رفت. او سخنرانی‌های متعدد و کلاس‌های آموزشی در شیراز برگزار کرد که در شناساندن آرمان‌های مجاهدین تأثیر بسزایی داشت. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، مسئولیت تهیه و تنظیم جزوات آموزشی و امنیتی را بر عهده داشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == شهادت ==<br /> در [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱|۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]، پایگاه محل فعالیت احمد کلاهدوز مورد حمله وحشیانه پاسداران خمینی قرار گرفت. او به همراه دیگر مجاهدین پس از ساعت‌ها نبرد تا آخرین گلوله مقاومت کرد و در این درگیری قهرمانانه به شهادت رسید. شهادت او نمادی از فداکاری مجاهدین در برابر تهاجم رژیم خمینی است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> == وصیت‌نامه ==<br /> احمد کلاهدوز در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۰ وصیت‌نامه‌ای نوشت که متن آن به شرح زیر است:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به‌نام خلق قهرمان ایران<br /> الحَمدُ لِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهٰذا وَما كُنّا لِنَهتَدِيَ لَولا أَن هَدانَا اللَّهُ… (اعراف ــ ۴۳)<br /> <br /> سپاس خداوند را که هدایت کرد ما را به این راه پرافتخار، و اگر نبود هدایت و یاری خدا به چنین راهی هدایت نمی‌شدیم…<br /> <br /> تاریخ در مسیر پرفراز و نشیب خودگاه با نقطه عطف هایی روبه‌رو می‌شود که ثمره تمامی تلاش‌ها و شهادت‌ها را در خود متبلور و به یکباره به ثمر می‌نشاند.<br /> <br /> همان زمان که امید در دل محرومان و رنجبران جوانه می‌زند و چشم‌اندازهای پرشکوه و شورانگیز رهایی و رشد آشکار می‌گردد.<br /> وقتی که بوی زندگی از هر شهیدی که در خون خود می‌غلطد، آن‌چنان فضا را آکنده می‌سازد که خفتگان را بیدار و از راه ماندگان را به‌راه باز می‌گرداند (و) اکنون در فرازی اینچنین به‌سر می‌بریم.<br /> <br /> تمام ارزش‌هایی که توده‌ها در طول تاریخ خلق کرده‌اند، در حرکت سازمانی تبلوریافته است که در ادامه راه انبیا و در نوک پیکان تکامل، پرچم توحید و اسلام انقلابی را در بالاترین و چپ‌ترین نقطه‌ی ترقی خواهی برافراشته و رودرروی سد اصلی دوران و دشمن تمامی خلقهای جهان قرار گرفته است. <br /> <br /> دستاورد عظیم و عالی چنین مبارزه‌ای همانا تجدید حیات اسلام انقلابی و احتضار و ورشکستگی تمامی برداشتهای ارتجاعی و شرک‌آلود از اسلام است که بطور تاریخی، ایدئولوژی پیامبران را به‌عنوان راه گریزناپذیر و نهایی رهایی انسان از سلطه مناسبات شرک آمیز طبقاتی ارایه می‌دهد. در این مسیر پذیرش شهادت چه شیرین و گوارا است. <br /> <br /> خون من در رگها جز برای ادای شهادتی اینچنین نمی‌دود من احمد…<br /> از آن هنگام که َگام در راه مجاهدین خلق نهادم (سال ۵۲) معنای زندگی را به مصداق «ان الحیاة عقیدة و جهاد» دریافتم که جز تلاش آگاهانه و عاشقانه برای نابودی ستم و استثمار و تمامی عوامل ضد رشد و رهایی انسان نیست. <br /> <br /> بدون شک ثمره مبارزه‌ای که اینک مجاهدین خلق سمبل و هادی آنند، چیزی نیست... . جز رهایی خلقها و احیای ایدئولوژی رهایی بخش که امانت انبیاء و بنیاد اساسی نبرد آخرین انسان برای استقرار جامعهٔ بی‌طبقه‌ی توحیدی است. <br /> <br /> در این راه بر هر سختی و رنجی، چه از ناحیه... . و چه از ناحیه مرتجعین انحصارطلب و ضداسلام صبر می‌کنم و هم‌آواز با تمامی شهیدان یکتاپرست کلام خدا را زمزمه می‌کنم که: وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا ۚ وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَىٰ مَا آذَيْتُمُونَا ۚ… (ابراهیم ــ ۱۲)<br /> <br /> آرزوی من این است که قطره‌ای از بیکران دریای خلق باشم که در مسیرتکامل، بی‌وقفه در خروش است و رو به ابدیت، یگانگی و رهایی از همه‌ی اجبارات بنده ساز دارد. آنجا که به ملاقات پروردگار می‌شتابیم و حساب و داوری نهایی برپا می‌شود. با درود به تمامی شهیدان انقلاب و تعظیم مبارزات خلقهای سراسر جهان.<br /> <br /> جمعه بیست و پنجم اردیبهشت۱۳۶۰»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> احمد کلاهدوز از مجاهدانی بود که هم در زندان شاه مقاومت کرد و هم پس از انقلاب در عرصه‌های آموزشی و سازماندهی فعال بود. شهادت او در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱، نمادی از فداکاری مجاهدین در برابر تهاجم رژیم خمینی است. وصیت‌نامه او سند مهمی از ایمان، تحلیل سیاسی و تعهد به مبارزه تا آخرین لحظه است.<br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%DB%B3%DB%B0%DB%B9%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA_%D8%A8%D9%87_%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%D9%84_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84&diff=88916 2026-05-23T18:30:52Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد=نامه سرگشاده ۳۰۹ شخصیت سیاسی، حقوقی و مدافع حقوق‌بشر<br /> به دبیرکل سازمان ملل درباره تشدید اعدام‌های سیستماتیک در ایران<br /> |تصویر=نامه ۳۰۹ شخصیت بین‌المللی به دبیر کل سازمان ملل.jpg<br /> |عرض تصویر=<br /> |توضیح تصویر=نامه سرگشاده ۳۰۹ شخصیت بین‌المللی به آنتونیو گوترز، دبیرکل سازمان ملل (تصویر نمادین)<br /> |عناوین دیگر=فراخوان فوری به توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و پاسخگویی رژیم ایران<br /> |عاملان=۳۰۹ شخصیت سیاسی، حقوقی، قضایی و مدافع حقوق‌بشر بین‌المللی<br /> |مکان=سازمان ملل متحد، نیویورک / ژنو<br /> |زمان=اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶)<br /> |نتیجه=محکومیت شدید اعدام‌های هدفمند زندانیان سیاسی و معترضان، تأکید بر جنایت علیه بشریت، فراخوان به اقدام فوری دبیرکل سازمان ملل، مشروط کردن روابط بین‌المللی به توقف اعدام‌ها و استفاده از صلاحیت جهانی<br /> }}<br /> '''نامه ۳۰۹ شخصیت سیاسی، حقوقی و مدافع حقوق‌بشر به دبیرکل سازمان ملل'''، سندی است که در اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد. این نامه‌ی سرگشاده به آنتونیو گوترز، دبیرکل سازمان ملل متحد نوشته شده و تشدید اعدام‌های سیستماتیک در ایران را شدیداً محکوم کرده است. امضاکنندگان شامل رئیس کانون وکلای بین‌المللی، رئیس کمیته حقوق‌بشر پارلمان انگلستان، دو رئیس سابق شورای حقوق‌بشر سازمان ملل، رئیس پیشین دیوان کیفری بین‌المللی، ۵۶ مقام سابق سازمان ملل (از جمله ۲۶ گزارشگر ویژه)، برندگان جایزه نوبل و مقامات ارشد قضایی سابق بودند. <br /> <br /> در این نامه آمده است که ابعاد اعدام‌ها به سطحی بی‌سابقه در چهار دهه اخیر رسیده و عمدتاً زندانیان سیاسی، معترضان و اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] را هدف قرار داده است. <br /> <br /> امضاکنندگان این موج اعدام را ادامه فرهنگ مصونیت از مجازات ریشه‌دار در قتل‌عام ۱۹۸۸ دانستند و از دبیرکل سازمان ملل خواستند اعدام‌ها را فوراً متوقف کند، زندانیان سیاسی را آزاد نماید، دسترسی به اینترنت را برقرار سازد و از صلاحیت جهانی برای پاسخگویی سران رژیم استفاده کند. <br /> <br /> این نامه سرگشاده یکی از گسترده‌ترین فراخوان‌های بین‌المللی برای اقدام فوری علیه جنایات رژیم ایران به شمار می‌رود.<br /> <br /> ==زمینه و محتوای نامه==<br /> در شرایطی که رژیم ایران پس از قیام دیماه با موج جدیدی از اعدام‌های سیاسی مواجه بود، ۳۰۹ شخصیت بین‌المللی نامه‌ای سرگشاده به آنتونیو گوترز نوشتند. آنها هشدار دادند که ابعاد اعدام‌ها به سطحی رسیده که در چهار دهه گذشته سابقه نداشته است. <br /> <br /> نامه تأکید دارد که اعدام‌ها عمدتاً هدفمند و علیه زندانیان سیاسی و معترضان انجام می‌شود. دست‌کم هشت زندانی سیاسی صرفاً به دلیل وابستگی به سازمان مجاهدین خلق اعدام شده‌اند و حداقل ۱۱ نفر دیگر نیز در معرض خطر جدی قرار دارند. امضاکنندگان این اعدام‌ها را بخشی از کارزار هماهنگ بازداشت‌های گسترده، شکنجه و کشتار مورد تأیید حکومت توصیف کردند که با قطع اینترنت همراه بوده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B3%DB%B0%DB%B9-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9 نامه سرگشاده ۳۰۹ شخصیت سیاسی و حقوقی و مدافع حقوق‌بشر به دبیرکل سازمان ملل درباره تشدید اعدام‌های سیستماتیک و جنایت‌های سبعانه در ایران-سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==ارتباط با قتل‌عام ۱۹۸۸ و جنایت علیه بشریت==<br /> امضاکنندگان موج فعلی اعدام‌ها را جدا از فرهنگ مصونیت از مجازات دانستند که ریشه در قتل‌عام سال ۱۹۸۸ دارد، زمانی که حدود ۳۰ هزار زندانی سیاسی به‌طور فراقضایی اعدام یا ناپدید شدند. آنها به گزارش‌های هیأت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب و گزارشگر ویژه سازمان ملل اشاره کردند که این جنایات را مصداق جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی دانسته‌اند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==لیست امضاکنندگان ==<br /> &lt;blockquote&gt;۱. لرد دیوید آلتون ـ رئیس کمیسیون حقوق‌بشر مجلس انگلستان<br /> <br /> ۲. مارک الیس ـ مدیر اجرایی کانون وکلای بین‌المللی<br /> <br /> ۳. روت دریفوس ـ رئیس‌جمهور سابق سوئیس<br /> <br /> ۴. روان ویلیامز ـ اسقف اعظم کانتربری (۲۰۰۳ تا ۲۰۱۲)<br /> <br /> ۵. چری بلر ـ بنیانگذار «بنیاد چری بلر برای زنان»؛ همسر نخست‌وزیر سابق انگلستان<br /> <br /> ۶. یواخیم روکر ـ رئیس شورای حقوق‌بشر سازمان ملل (۲۰۱۵)؛ سفیر و نماینده دائم آلمان در سازمان ملل در ژنو (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶)<br /> <br /> ۷. سانگ-هیون سونگ ـ رئیس دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) (۲۰۰۹ تا ۲۰۱۵)<br /> <br /> ۸. سلیمان پاسی ـ رئیس سابق شورای امنیت سازمان ملل متحد؛ رئیس سابق سازمان امنیت و همکاری در اروپا؛ وزیر خارجه سابق بلغارستان<br /> <br /> ۹. استیون رپ ـ دادستان دادگاه ویژه سازمان ملل برای سیرالئون (۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹)؛ سفیر سابق آمریکا برای عدالت کیفری جهانی<br /> <br /> ۱۰. جاوید رحمان ـ گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق‌بشر در ایران (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴)<br /> <br /> ۱۱. آن رمبرگ ـ قاضی دادگاه اروپایی حقوق بشر؛ عضو هیأت‌مدیره آژانس حقوق اساسی اتحادیه اروپا<br /> <br /> ۱۲. اولکساندرا ماتویچوک ـ برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۲؛ رئیس مرکز آزادی‌های مدنی<br /> <br /> ۱۳. جودی ویلیامز ـ برنده جایزه صلح نوبل ۱۹۹۷<br /> <br /> ۱۴. مود د بوئر-بوکیچیو ـ گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد فروش و بهره‌برداری جنسی از کودکان (۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰)؛ معاون سابق دبیرکل شورای اروپا<br /> <br /> ۱۵. کریستینا بلک‌لاوز ـ رئیس کانون وکلای انگلستان و ولز (۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹)<br /> <br /> ۱۶. گرت ایوانز ـ وزیر خارجه سابق استرالیا؛ عضو سابق کمیته مشورتی دبیرکل سازمان ملل متحد در مورد نسل‌کشی<br /> <br /> ۱۷. هاینر بیلفلت ـ گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل در مورد آزادی مذهب یا عقیده (۲۰۱۰ تا ۲۰۱۶)<br /> <br /> ۱۸. ریچارد گلدستون ـ قاضی سابق دادگاه قانون‌اساسی آفریقای جنوبی؛ دادستان‌کل سابق دادگاه جنایی بین‌المللی ملل متحد برای یوگسلاوی سابق و رواندا<br /> <br /> ۱۹. دیوید کرین ـ اولین دادستان دادگاه ویژه سازمان ملل برای سیرالئون<br /> <br /> ۲۰. رابرت گلدمن ـ رئیس فعلی کمیسیون بین‌المللی حقوقدانان (ICJ)؛ رئیس سابق و عضو کمیسیون بین آمریکایی حقوق بشر<br /> <br /> ۲۱. لیلا نادیا سادات ـ مشاور ویژه دادستان دیوان بین‌المللی کیفری در زمینه جنایت علیه بشریت (۲۰۱۲ تا ۲۰۲۳)<br /> <br /> ۲۲. مایک اسمیت ـ رئیس سابق کمیسیون تحقیق سازمان ملل در مورد حقوق‌بشر در اریتره؛ مدیر اجرایی سابق کمیسیون اجرایی مبارزه با تروریسم سازمان ملل<br /> <br /> ۲۳. باربارا لوخ‌بیلر ـ عضو کمیته ناپدیدشدنهای قهری سازمان ملل<br /> <br /> ۲۴. ایرمگارد گریس ـ رئیس دادگاه عالی اتریش (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۱)<br /> <br /> ۲۵. مارک بوسوییت ـ رئیس دادگاه قانون اساسی بلژیک (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴)<br /> <br /> ۲۶. روی مانوئل جنس مورا راموس ـ قاضی دادگاه اتحادیه اروپا (۱۹۹۵ تا ۲۰۰۳)؛ رئیس دادگاه قانون اساسی پرتغال (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲)<br /> <br /> ۲۷. لورنس بورگورگ-لارسن ـ رئیس سابق دادگاه قانون اساسی آندورا (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶)؛ استاد حقوق در دانشگاه سوربن<br /> <br /> ۲۸. یان پرونک ـ نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در سودان (۲۰۰۴ تا ۲۰۰۶)؛ دستیار دبیرکل سازمان ملل متحد (۱۹۸۵ تا ۱۹۸۶)<br /> <br /> ۲۹. ینس مدویگ ـ رئیس سابق کمیته علیه شکنجه سازمان ملل؛ مدیر دفتر سازمان ملل در بلگراد (۲۰۰۷ تا ۲۰۰۸)؛ دبیرکل شورای بین‌المللی توانبخشی برای قربانیان شکنجه (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴)<br /> <br /> ۳۰. آنا برایان نوگررس ـ گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد حق حریم خصوصی (۲۰۲۱ تاکنون)<br /> <br /> ۳۱. خوزه لوئیس دا کروز ویلاسا ـ رئیس دادگاه بدوی جوامع اروپایی (۱۹۸۹ تا ۱۹۹۵)؛ قاضی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا (۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸)<br /> <br /> ۳۲. اسکار آریاس سانچز ـ رئیس‌جمهور کاستاریکا (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ و ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۰)؛ برنده جایزه صلح نوبل<br /> <br /> ۳۳. مانتاس آدومناس ـ دبیرکل جامعه دموکراسی‌ها<br /> <br /> ۳۴. استفانی وولف ـ استاد علوم سیاسی و فلسفه دانشگاه وبر استیت؛ نایب‌رئیس اول انجمن بین‌المللی محققان نسل‌کشی (۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵)<br /> <br /> ۳۵. پاتریک کندی ـ نماینده کنگره آمریکا (۱۹۹۵ تا ۲۰۱۱)<br /> <br /> ۳۶. لیو تورز ـ مدیر اجرایی سابق مرکز صلح نوبل؛ دبیرکل سابق سازمان کمکهای مردمی نروژ<br /> <br /> ۳۷. مایکل کوپر ـ مدیر اجرایی انجمن آمریکایی حقوق بین‌الملل<br /> <br /> ۳۸. جیمز گلدستون ـ مدیر اجرایی ابتکار عدالت جامعه باز<br /> <br /> ۳۹. ارکی تومی‌یویا ـ وزیر خارجه فنلاند (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷ و ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵)<br /> <br /> ۴۰. دایان اورنتلیچر ـ کارشناس مستقل سازمان ملل در مبارزه با مصونیت از مجازات (۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴)؛ استاد حقوق کالج حقوق واشنگتن دانشگاه آمریکایی<br /> <br /> ۴۱. آندرس ویکمن ـ معاون دبیرکل سازمان ملل (۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷)؛ عضو سابق پارلمان اروپا؛ عضو سابق پارلمان سوئد؛ دبیرکل صلیب‌سرخ سوئد و رئیس کمیسیون امدادرسانی صلیب‌سرخ بین‌المللی<br /> <br /> ۴۲. الیزابت راسموسون ـ معاون سابق دبیرکل سازمان ملل متحد؛ دبیرکل سابق شورای پناهندگان نروژ<br /> <br /> ۴۳. کریس سیدوتی ـ عضو کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل متحد در مورد سرزمینهای اشغالی فلسطین؛ عضو سابق هیأت حقیقت‌یاب بین‌المللی مستقل سازمان ملل متحد در مورد میانمار؛ کمیسر حقوق‌بشر استرالیا (۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰)؛ کمیسر اصلاحات قانونی استرالیا (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵)<br /> <br /> ۴۴. جرالد استابروک ـ دبیرکل سازمان جهانی علیه شکنجه<br /> <br /> ۴۵. ولفگانگ شومبورگ ـ قاضی دادگاه کیفری بین‌المللی سازمان ملل برای یوگسلاوی سابق (۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸)؛ قاضی سابق دادگاه کیفری بین‌المللی سازمان ملل برای رواندا<br /> <br /> ۴۶. یاکین ارتورک ـ گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد خشونت علیه زنان (۲۰۰۳ تا ۲۰۰۹)؛ مدیر بخش سازمان ملل متحد برای پیشرفت زنان (۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱)<br /> <br /> ۴۷. مونیکا پلاتک ـ کارشناس سازمان ملل در بررسی وضعیت حقوق‌بشر در بلاروس (۲۰۲۳ تاکنون)<br /> <br /> ۴۸. ویلیام شاباس ـ رئیس کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل متحد در مورد مناقشه ۲۰۱۴ غزه (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۵)؛ رئیس انجمن بین‌المللی دانشمندان نسل‌کشی (۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱)؛ رئیس مؤسسه تحقیقات جنایی بین‌المللی (۲۰۲۱ تاکنون)<br /> <br /> ۴۹. هانس کورل ـ قاضی سابق استیناف؛ قائم‌مقام دبیرکل ملل متحد در امور قانونی و در شورای قانونی ملل متحد (۱۹۹۴ تا ۲۰۰۴)<br /> <br /> ۵۰. هلن کلر ـ قاضی دادگاه حقوق‌بشر اروپا (۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰)<br /> <br /> ۵۱. طاهر بومدرا ـ مدیر بنیاد عدالت برای قربانیان قتل‌عام ۱۹۸۸ در ایران؛ رئیس سابق حقوق‌بشر هیأت مساعدت ملل متحد در عراق؛ نماینده سابق کمیساریای عالی حقوق‌بشر در عراق<br /> <br /> ۵۲. کارن اسمیت ـ مشاور ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در مسئولیت حفاظت (۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱)<br /> <br /> ۵۳. کاترین ون د هینینگ ـ عضو کمیته مشورتی شورای حقوق‌بشر سازمان ملل<br /> <br /> ۵۴. کریستین توموشات ـ رئیس دادگاه سازش و داوری (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹)؛ عضو کمیته حقوق‌بشر سازمان ملل (۱۹۷۷ تا ۱۹۸۶)؛ عضو و رئیس کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل (۱۹۸۵ تا ۱۹۹۶)<br /> <br /> ۵۵. کلودیو گروسمن ـ عضو کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل (۲۰۱۶ تاکنون)؛ رئیس کمیته پیش‌نویس حقوق بین‌الملل سازمان ملل (۲۰۱۹)؛ رئیس مؤسسه بین آمریکایی حقوق‌بشر (۲۰۱۴ تاکنون)؛ مشاور ویژه دادستان دادگاه کیفری بین‌المللی (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴)؛ رئیس کمیسیون بین آمریکایی حقوق‌بشر (۱۹۹۶ و ۲۰۰۱)؛ رئیس کمیته سازمان ملل متحد علیه شکنجه (۴ دوره، از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵)<br /> <br /> ۵۶. الکس نیو ـ عضو ارشد دانشکده تحصیلات تکمیلی امور عمومی و بین‌الملل دانشگاه اتاوا؛ دبیرکل سابق سازمان عفو بین‌الملل کانادا<br /> <br /> ۵۷. خوزه آلوارز ـ رئیس پیشین انجمن حقوق بین‌الملل آمریکا<br /> <br /> ۵۸. مایکل لینک ـ گزارشگر ویژه سازمان ملل در مورد وضعیت حقوق‌بشر در سرزمینهای فلسطین (۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲)<br /> <br /> ۵۹. ملیسا اوپرتی ـ عضو، رئیس و گزارشگر گروه کاری سازمان ملل در مورد تبعیض علیه زنان و دختران (۲۰۱۷ تا ۲۰۲۳)<br /> <br /> ۶۰. لینکلن بلومفیلد ـ دستیار وزیر امور خارجه آمریکا در امور نظامی ـ سیاسی (۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵)<br /> <br /> ۶۱. جان متر ـ برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۰۶<br /> <br /> ۶۲. کیت مکینتاش ـ معاون ثبت دادگاه کیفری بین‌المللی سازمان ملل برای یوگسلاوی سابق (۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷)<br /> <br /> ۶۳. سوسن اکرم ـ مدیر مرکز بین‌المللی حقوق‌بشر، دانشکده حقوق دانشگاه بوستون<br /> <br /> ۶۴. لیندسی هریس ـ استاد حقوق و مدیر کلینیک بین‌المللی حقوق‌بشر، دانشکده حقوق دانشگاه سانفرانسیسکو<br /> <br /> ۶۵. ریچارد ویلسون ـ استاد و مدیر مشترک ابتکار حقوق‌بشر دانشگاه پرینستون<br /> <br /> ۶۶. بتسی پاپکن ـ مدیرعامل مرکز حقوق‌بشر دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، دانشکده حقوق<br /> <br /> ۶۷. دیوید سایمون ـ مدیر برنامه مطالعات نسل‌کشی در دانشگاه ییل<br /> <br /> ۶۸. پال نرس ـ برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۰۱؛ رئیس دانشگاه بریستول<br /> <br /> ۶۹. سیسیلیا مدینا کویروگا ـ رئیس سابق دادگاه حقوق‌بشر بین‌آمریکایی<br /> <br /> ۷۰. الیزابت وارد ـ مدیر اجرایی مؤسسه حقوق بین‌الملل حقوق‌بشر، دانشکده حقوق دانشگاه دی‌پال<br /> <br /> ۷۱. هانا گری ـ مدیر اجرایی مؤسسه پرامیس برای حقوق‌بشر در دانشگاه یو سی ال ای<br /> <br /> ۷۲. جان تورپی ـ استاد جامعه‌شناسی و تاریخ در مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهری نیویورک؛ مدیر مؤسسه رالف بانچ برای مطالعات بین‌المللی در دانشگاه شهری نیویورک<br /> <br /> ۷۳. ژوزف عزیزی ـ قاضی سابق دادگاه عمومی اتحادیه اروپا (۱۹۹۵ تا ۲۰۱۳)<br /> <br /> ۷۴. رالف مایکلز ـ مؤسسه حقوق خصوصی تطبیقی و بین‌المللی ماکس پلانک و دانشگاه کوئین مری لندن<br /> <br /> ۷۵. ریچارد ویلسون ـ استاد بازنشسته حقوق؛ مدیر مؤسس کلینیک حقوق بین‌الملل حقوق‌بشر، دانشکده حقوق واشنگتن دانشگاه آمریکن<br /> <br /> ۷۶. جیمز سیلک ـ استاد حقوق‌بشر بالینی، کلینیک بین‌المللی حقوق‌بشر دانشکده حقوق ییل؛ مدیر مرکز حقوق‌بشر بین‌المللی دانشکده حقوق ییل<br /> <br /> ۷۷. الیزابت براندیج ـ استاد حقوق و مدیر کلینیک عدالت جنسیتی، دانشکده حقوق دانشگاه کرنل<br /> <br /> ۷۸. مایکل لیساندر فرموث ـ استاد حقوق اساسی و بشر دانشگاه وین؛ مدیر مؤسسه حقوق اساسی و بشر لودویگ بولتزمن<br /> <br /> ۷۹. ریچل ون‌لندینگهام ـ سرهنگ دوم نیروی هوایی ایالات متحده؛ استاد حقوق‌دانشکده حقوق ساوت‌وسترن لس‌آنجلس<br /> <br /> ۸۰. شارون دیویس ـ شناگر برنده مدال المپیک؛ عضو مجلس اعیان انگلستان<br /> <br /> ۸۱. مدلین ریس ـ دبیرکل سابق اتحادیه بین‌المللی زنان برای صلح و آزادی<br /> <br /> ۸۲. کنت بلک‌ول ـ سفیر آمریکا در کمیسیون حقوق‌بشر سازمان ملل (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۳)؛ معاون وزیر مسکن و توسعه شهری<br /> <br /> ۸۳. کوین جان هلر ـ استاد حقوق بین‌الملل و امنیت، دانشگاه کپنهاگ<br /> <br /> ۸۴. کلاوس راکویتز ـ مدیر سابق آکادمی بین‌المللی اصول نورنبرگ<br /> <br /> ۸۵. خوان گارسز ـ مشاور رئیس‌جمهور سابق شیلی سالوادور آلنده؛ رئیس بنیاد اسپانیایی «پرزیدنت آلنده»<br /> <br /> ۸۶. سندی پاپاس ـ رئیس سنای مینه‌سوتا (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷)؛ عضو سنای مینه‌سوتا<br /> <br /> ۸۷. زوریتسا ماریچ-جورجویچ ـ سفیر مونته‌نگرو در شورای حقوق‌بشر سازمان ملل (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸)<br /> <br /> ۸۸. تریسی ادواردز ـ بنیانگذار انجمن «میدن فاکتور»<br /> <br /> ۸۹. جوانا چری ـ رئیس سابق کمیته مشترک حقوق‌بشر پارلمان انگلستان<br /> <br /> ۹۰. جسیکا پیک ـ دستیار مدیر مؤسسه وعده برای حقوق‌بشر، دانشکده حقوق دانشگاه لس‌آنجلس<br /> <br /> ۹۱. جری وایت ـ استاد افتخاری جامعه‌شناسی دانشگاه وسترن؛ مدیر کنسرسیوم تحقیقات سیاست بومیان<br /> <br /> ۹۲. جرمی سارکین ـ رئیس و گزارشگر کارگروه سازمان ملل در مورد ناپدیدشدگان اجباری (۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴)<br /> <br /> ۹۳. جنیفر راسموسن ـ مدیر اجرایی مرکز عدالت و پاسخگویی<br /> <br /> ۹۴. اینگرید بتانکور ـ نامزد ریاست‌جمهوری کلمبیا<br /> <br /> ۹۵. هوارد موریسون ـ رئیس بخش استیناف دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC) (۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱)؛ قاضی سابق دادگاه کیفری بین‌المللی سازمان ملل برای یوگسلاوی سابق (ICtY)<br /> <br /> ۹۶. کری کندی ـ رئیس مرکز حقوق‌بشر رابرت واتل کندی&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hambastegimeli.com/116509_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B3%DB%B0%DB%B9-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%88-%D9%85 نامه سرگشاده ۳۰۹ شخصیت بین‌المللی به دبیرکل سازمان ملل ،تشدید اعدام‌های سیستماتیک و جنایت‌های سبعانه در ایران و فراخوان به اقدام فوری سازمان ملل برای توقف اعدام‌ها در ایران-همبستگی ملی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==فراخوان‌ها و مطالبات==<br /> امضاکنندگان از دبیرکل سازمان ملل خواستند:<br /> <br /> فوراً اعدام‌ها را متوقف کند.<br /> <br /> همه زندانیان سیاسی را بدون قیدوشرط آزاد نماید.<br /> <br /> دسترسی به اینترنت را برقرار سازد.<br /> از صلاحیت جهانی برای تعقیب سران رژیم به اتهام جنایت علیه بشریت استفاده کند.<br /> <br /> روابط دیپلماتیک و اقتصادی کشورها با ایران را به توقف اعدام‌ها مشروط نماید.<br /> <br /> آنها همبستگی خود را با کارزار «نه به اعدام» و «نه به حاکمیت اعدام‌کنندگان، آری به جمهوری دموکراتیک» اعلام کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> ==جمع‌بندی==<br /> نامه سرگشاده ۳۰۹ شخصیت بین‌المللی یکی از قوی‌ترین فراخوان‌های جهانی در سال‌های اخیر علیه اعدام‌های سیستماتیک در ایران بود. این سند نشان داد که جامعه حقوقی و سیاسی جهان نسبت به جنایات رژیم ولایت فقیه هوشیارتر شده و خواستار اقدام فوری سازمان ملل و استفاده از مکانیسم‌های بین‌المللی برای پایان دادن به مصونیت از مجازات است.<br /> <br /> این نامه بار دیگر تأکید کرد که تنها راه‌حل پایدار برای توقف اعدام‌ها و سرکوب، حمایت از اراده مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافته برای برقراری جمهوری دموکراتیک است.<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A8%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=88915 2026-05-23T18:28:48Z

<p>Safa: /* اسامی کشته‌شدگان */</p> <hr /> <div>{{جعبه سوانح هواپیما<br /> |name = سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی<br /> |occurrence_type = سانحه<br /> |image = اولین تصویر از هلیکوپتر.JPG<br /> |image_size = 250px<br /> |alt =<br /> |caption = اولین تصویر از سقوط بالگرد رئیسی <br /> |date = ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳<br /> |type =<br /> |site = حنگلهای ارسباران در نزدیکی ورزقان<br /> |coordinates = <br /> |aircraft_type = هلی‌کوپتر بل<br /> |operator = نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران<br /> |tail_number = <br /> |origin = سد قیز قلعه‌سی در مرز ایران و جمهوری آذربایجان<br /> |stopover =<br /> |stopover0 =<br /> |stopover1 =<br /> |stopover2 =<br /> |stopover3 =<br /> |last_stopover =<br /> |destination = تبریز<br /> |passengers = ۵ نفر<br /> |crew = ۳<br /> |injuries = ۰<br /> |fatalities = <br /> |survivors = ‍۰<br /> }}<br /> '''سقوط بالگرد ابر اهیم رئیسی؛''' در روز یکشنبه ۳۰ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۳، هلیکوپتر حامل [[ابراهیم رئیسی]] رئیس‌جمهور رژیم ایران دچار سانحه شد و سقوط کرد.<br /> <br /> در روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت، بسیاری از رسانه‌ها و خبرگزاری‌های حکومتی از جمله ایرنا (خبرگزاری رسمی رژیم ایران)، خبرگزاری مهر و خبرگزاری تسنیم کشته شدن ابراهیم رئیسی و هیئت همراه او را تایید و منتشر کردند.&lt;ref&gt;[https://www.darivoa.com/a/iran-ibrahim-raisi-was-killed-in-a-helicopter-crash/7618947.html خبرگزاری‌های ایران: ابراهیم رییسی در سانحه هلیکوپتر کشته شد - سایت صدای آمریکا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> محل سقوط هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی در منطقه‌ای بین اردشیر و برازین از توابع شهر ورزقان در استان آذربایجان شرقی اتفاق افتاد. این منطقه سنگلاخ و مه‌آلود و بارانی بوده و شرایط را برای امدادرسانی خیلی سخت کرده بود.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202405195727 عده‌ای از ایرانی‌ها با آتش‌بازی و شاد‌نوشی مرگ احتمالی رئیسی را جشن گرفتند - سایت ایران اینترنشنال]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === اسامی کشته‌شدگان ===<br /> اسامی سرنشینان هلیکوپتر، علاوه بر ابرهیم رئیسی عبارت بودند از: حسین امیرعبداللهیان (وزیر امور خارجه)، سید محمدعلی آل هاشم (نماینده خامنه‌ای و امام جمعه تبریز)، مالک رحمتی (استاندار آذربایجان شرقی)، پاسدار سیدمهدی موسوی (فرمانده یگان حفاظت ابراهیم رئیسی) و شماری از محافظین و خدمه‌ها<br /> <br /> اسامی خلبانان هلیکوپتر حامل ابراهیم رئیسی عبارت بودند از: سرهنگ خلبان سیدطاهر مصطفوی، سرهنگ خلبان محسن دریانوش و سرگرد فنی بهروز قدیمی&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/live/69036110 ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد کشته شد - سایت بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == واکنش برخی از کشورها ==<br /> به دنبال کشته شدن ابراهیم رئیسی و هیئت همراهش، کشورهای پاکستان و لبنان عزای عمومی اعلام کردند. <br /> <br /> حکومت طالبان افغانستان، الهام علی‌اف رئیس جمهور آذربایجان، نارندا مودی نخست‌وزیر هندوستان و محمد شیاع سودانی نخست‌وزیر عراق، مرگ ابراهیم رئیسی را تسلیت گفتند. هم‌چنین [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|گروه‌های نیابتی رژیم ایران]] مانند [[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]] لبنان و [[جنبش حماس|حماس]] کشته‌‌شدن رئیسی و هیئت همراهش را تسلیت گفتند و ابراز همدردی کردند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> == جشن و شادی مردم ==<br /> [[پرونده:تابوت کشته‌شدگان.jpg|جایگزین=اجساد کشته‌شدگان سانحه هلیکوپتر|بندانگشتی|278x278پیکسل|اجساد کشته‌شدگان سانحه هلیکوپتر]]<br /> در پی انتشار خبر سقوط هلیکوپتر ابراهیم رئیسی که بازتاب گسترده‌ای در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی داشت، هزاران نوشته از کاربران منتشر شد که چشم‌انتظار شنیدن خبر مرگ رئیسی هستند. خیلی از کاربران هم سقوط هلیکوپتر ابراهیم رئیسی را موضوع طنز قرار دادند و به‌خاطر وجود حیوانات وحشی در منطقه‌‌ی سقوط هلیکوپتر، آرزو و ابراز امیدواری کردند که رئیسی و هیئت همراهش خوراک حیوانات شوند. <br /> <br /> هم‌چنین در تهران و شهرهای مختلف کشور، مردم با شنیدن خبر کشته‌ شدن ابراهیم رئیسی و همراهان او به جشن و شادی و آتش‌بازی و شادنوشی به‌‌سلامتی مرگ آن‌ها پرداختند. شماری از مردم هم در پیام‌هایشان ضمن اظهار خوشحالی از مرگ رئیسی، آن را کارمای قتل‌عام زندانیان سیاسی در دهه‌ی ۱۳۶۰، و نتیجه‌ی نفرین هزاران خانواده‌ی داغ‌‌دار توصیف کرند. در شبکه‌ی ایکس (توئیتر سابق)، کاربران با ابراز شادی از هشتگ «فرود سخت» استفاده کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == پیام مسعود رجوی ==<br /> &lt;blockquote&gt;تعادل و فصل جدید در حاکمیت [[رژیم ولایت فقیه|ولایت فقیه]]<br /> <br /> آرزوهای [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]] با رئیسی خاکستر شد و بر باد رفت<br /> <br /> آثار ضربه بر گیجگاه خلیفه‌ی وارفته و فرتوت و نیروهای روحیه باخته‌اش خردکننده است. ارکان نظام را به لرزه در می‌آورد و مرحله پایانی شاه را تداعی می‌کند. خامنه‌ای باید در بحبوحه‌‌ی [[جنگ اسرائیل و حماس|غزه]]، دستگاهی را که از ریاست‌جمهوری جلاد ۶۷ چیده بود سر تا پا بازسازی و جایگزین‌سازی و تراز کند. دستگاه اکنون از درون سوراخ سوراخ شده است. به یقین می‌توان گفت که خامنه‌ای بازنده‌ی استراتژیک است.<br /> <br /> طبق اصل ۱۳۱ قانون اساسی رژیم «معاون اول رئیس‌جمهور با موافقت رهبری اختیارات و مسئولیت‌های وی را برعهده می‌گیرد و شورایی متشکل از رئیس مجلس و رئیس قوه قضاییه و معاون اول رئیس‌جمهور موظف است ترتیبی دهد که حداکثر ظرف مدت ۵۰روز رئیس‌جمهور جدید انتخاب شود».<br /> <br /> این روند جنگ گرگ‌ها در بالای رژیم را به منتها درجه تشدید می‌کند و در پایین جامعه و کف خیابان فرصت هر چه بیشتری برای اعتراض و قیام فراهم می‌سازد.<br /> <br /> خامنه‌ای لرزه‌ی سرنگونی را در سراپای رژیم احساس می‌کند. یا باید زهر بخورد و عقب بنشیند که در این صورت طلسم اختناق می‌شکند و رژیم سرنگون می‌شود یا باید مثل همیشه بر انقباض و اختناق و خالص‌سازی و بر تروریسم و جنگ‌افروزی بیفزاید و به سلاح اتمی رو بیاورد. علی‌القاعده سر مار ولایت برای بقا و هژمونی خودش چنین خواهد کرد.<br /> <br /> در مقابل، ما زن و مرد جنگیم و باید صد بار بیشتر بجنگیم<br /> <br /> ۱-هیچکس با انتخابات گول نمی‌خورد. انتخاب در این رژیم جایی ندارد. زمان انقلاب و دادخواهی آتشین است. خون [[قتل عام ۶۷|سربداران ۶۷]] و شهیدان قیام و [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادی]] می‌جوشد.<br /> <br /> ۲-هم‌چنانکه رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران پیوسته گفته و می‌گوید نباید به حجاب اجباری و دین اجباری و حکومت اجباری تن داد و باید در برابر آن به اعتراض و قیام برخاست.<br /> <br /> ۳-مردم ایران این رژیم را نمی‌خواهند. مظاهر حاکمیت این رژیم در هر کجا و در هر پوششی باید در هم کوبیده شود. در مصاف با سپاه و اطلاعات و مزدوران، مقاومت و آتش فرزندان رشید ایران حق مسلم ملی و میهنی است. انکار این حق جهانشمول که در اعلامیه جهانی حقوق‌بشر تصریح شده، همدستی با خامنه‌ای است.<br /> <br /> قیـام خلـق شتـاب می‌گیـرد<br /> <br /> انقـلاب دموکراتیـک مـردم ایـران پیـروز می‌شود.<br /> <br /> '''مسعود رجوی-۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳'''&lt;ref&gt;[https://leader.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%DB%B3%DB%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%B2%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA مسعود رجوی: آرزوهای خامنه‌ای با رئیسی خاکستر شد و بر باد رفت - سایت مجاهدین خلق ایران] &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === پیام مریم رجوی ===<br /> خانم [[مریم رجوی]] رئیس جمهور برگزیده [[شورای ملی مقاومت ایران|مقاومت ایران]] به‌ دنبال مرگ ابراهیم رئیسی طی پیامی گفت:&lt;blockquote&gt;«نفرین مادران و دادخواهان شهیدان و سربه‌داران سر موضع، با لعنت خدا و خلق و تاریخ، بدرقه جلاد۶۷ است. یک ضربه کلان جبران‌ناپذیر و استراتژیک به خامنه‌ای و تمامیت رژیم اعدام و قتل‌عام با پیامدها و بحران‌های زنجیره‌یی در سرتاپای استبداد دینی که شورشگران را به حرکت در می‌آورد. با گرامیداشت ۳۰هزار مجاهد و مبارز قتل‌عام‌ شده که مردم ایران هرگز فراموش نمی‌کنند، دادخواهی تا سرنگونی ادامه دارد. سرنوشت تمام کسانی که فرزندان ایران را اعدام کرده و می‌کنند عبرت‌انگیز است.»&lt;ref&gt;[https://www.maryam-rajavi.com/raisi-death-with-consequences-and-chain-crises-for-khamenei/ مرگ رئیسی ضربه کلان و استراتژیک به خامنه‌ای - سایت مریم رجوی]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1_%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD&diff=88914 2026-05-23T18:27:14Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه| اندازه جعبه =| عنوان = منوچهر فلاح| نام = | تصویر = منوچهر فلاح؛2.jpg| اندازه تصویر = ۲۴۰px| عنوان تصویر = منوچهر فلاح| زادروز = ۱۳۶۲| زادگاه = رشت، گیلان| تاریخ مرگ = | مکان مرگ = |عرض جغرافیایی محل دفن=|طول جغرافیایی محل دفن=|latd=|latm=|lats=|latNS=N|longd=|longm=|longs=|longEW=E| محل زندگی = رشت، جزیره کیش، زندان لاکان (۱۴۰۲- تا کنون)| ملیت = | نژاد = | تابعیت = | تحصیلات = رشته هنر| دانشگاه = | پیشه = تتو آرتیست، فعال مدنی| سال‌های فعالیت = ۱۳۹۰–۱۴۰۲| کارفرما = | نهاد = | نماینده = | شناخته‌شده برای = فعالان سیاسی، مدنی و مردم ایران| نقش‌های برجسته = | سبک = | تأثیرگذاران = | تأثیرپذیرفتگان = | شهر خانگی = | تلویزیون = | لقب = | حزب = | جنبش = | مخالفان = نظام جمهوری اسلامی| هیئت = | دین =اسلام | مذهب = | منصب = | مکتب = | آثار = | خویشاوندان سرشناس = | فرزندان = عسل (دختر)| جوایز = | امضا = | اندازه امضا = | وبگاه = | پانویس =|اتهام‌ها=توهین به خامنه‌ای، تبلیغ علیه نظام، محاربه، اقدام علیه امنیت ملی|مجازات=محکوم به اعدام}}'''منوچهر فلاح'''، (متولد ۱۳۶۲، رشت) فعال مدنی و زندانی سیاسی ایرانی، توسط قوه قضاییه نظام جمهوری اسلامی به اتهام «محاربه» با مجازات اعدام مواجه شده است. منوچهر فلاح پس از اتمام تحصیلاتش در رشته هنر، به‌عنوان تتو آرتیست در جزیره کیش مشغول به کار شد. فعالیت‌های مدنی او، از جمله حمایت از کارگران و انتقاد از سیاست‌های حکومتی در شبکه‌های اجتماعی، وی را در تیررس نهادهای امنیتی قرار داد. <br /> <br /> اولین بازداشتش در ۲۷ خرداد ۱۴۰۲ (۲۷ ژوئن ۲۰۲۳) در فرودگاه رشت رخ داد و به [[زندان لاکان رشت]] منتقل شد. در آذر ۱۴۰۳، شعبه سوم دادگاه انقلاب رشت او را به اتهام «توهین به [[سید علی خامنه ای|خامنه‌ای]]» و «تبلیغ علیه نظام» به ۲۲ ماه و ۱۷ روز حبس محکوم کرد که با کسر یک‌چهارم، در اردیبهشت ۱۴۰۴ پایان یافت. <br /> <br /> با این حال، در پرونده دوم، محاکمه‌ای از طریق ویدئوکنفرانس در ۲۱ آذر ۱۴۰۳ توسط شعبه دوم دادگاه انقلاب برگزار شد که به اتهام «محاربه» و «اقدام علیه امنیت ملی» منجر به صدور حکم اعدام در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳) شد، ابلاغ آن در ۱۴ بهمن به وکلایش صورت گرفت.<br /> <br /> منوچهر فلاح در زندان لاکان بارها برای اعتراض به شرایط غیرانسانی دست به اعتصاب غذا زده است. اعتصاب ۲۸ روزه او از ۱ تیر ۱۴۰۴ آغاز شد و تا ۲۸ تیر ادامه یافت، زمانی که به دلیل وخامت حال و از دست دادن هوشیاری به بهداری منتقل شد. <br /> <br /> او از بیماری‌های مزمن مانند مشکلات گوارشی و تنفسی رنج می‌برد و با وجود نیاز فوری به مراقبت پزشکی، از درمان محروم مانده است. گزارش‌ها حاکی از شکنجه‌های جسمی، از جمله ضرب و شتم و حبس در انفرادی، و روانی، نظیر تهدید خانواده، است که وضعیت جسمانی و روانی او را به خطر انداخته است. خانواده‌اش از زمان بازداشت دوم از هرگونه تماس محروم بوده و تلاش‌هایشان برای کسب اطلاعات با مقاومت مأموران مواجه شده است.<br /> <br /> واکنش‌های بین‌المللی به این پرونده گسترده بوده است. سازمان‌های حقوق بشری مانند مانیتورینگ حقوق بشر ایران و سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، حکم اعدام را محکوم کرده و خواستار مداخله جامعه جهانی شده‌اند. سازمان عفو بین‌الملل نیز بیانیه‌ای صادر کرده که به نقض حقوق منوچهر فلاح، از جمله محرومیت از وکیل، پرداخته و خواستار توقف اجرای حکم شده است. <br /> <br /> حمایت‌های محلی، از جمله بیانیه معلمان گیلان، فلاح را به‌عنوان نمادی از مقاومت معرفی کرده است. خانواده‌اش نیز در تیر ۱۴۰۴ با برگزاری تجمع در مقابل زندان اوین، نسبت به بی‌خبری او اعتراض کردند که با سرکوب مواجه شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/138803-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ منوچهر فلاح که به اعدام محکوم شده، کیست؟ - ایران وایر] 1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی منوچهر فلاح کیست؟ - کانون حقوق بشر ایران] 1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/archive/63104 رشت؛ منوچهر فلاح به بیست و دو ماه و هفده روز حبس محکوم شد - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو] 1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7/ زندانی سیاسی منوچهر فلاح،ممانعت عمدی مقامات زندان از درمان در زندان لاکان رشت - کانون حقوق بشر ایران] 2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://bazdashtshodegan.com/%d9%85%d9%86%d9%88%da%86%d9%87%d8%b1-%d9%81%d9%84%d8%a7%d8%ad-%d8%af%d8%b1-%db%b2%db%b8%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%b1%d9%88%d8%b2-%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d8%a8-%d9%87%d9%88%d8%b4%db%8c%d8%a7%d8%b1/ منوچهر فلاح در ۲۸مین روز اعتصاب هوشیاری‌اش را از دست داد - صدای بازداشت‌شدگان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://payamjavan.com/429862-2856082350/ نگرانی‌ها از وضعیت جسمانی منوچهر فلاح پس از ۲۵ روز اعتصاب غذا - پیام جوان]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/139107-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%85/ حمایت معلمان گیلان از منوچهر فلاح: همه باید صدایش باشیم - ایران وایر] 2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://wncri.org/fa/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DB%B1/ نامه یک زندانی سیاسی محکوم به اعدام در سالروز ۱۶سالگی دخترش - زنان نیروی تغییر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://fa.iran-hrm.com/%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9/ محکومیت زندانی سیاسی منوچهر فلاح به اعدام - مانیتورینگ حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2025/02/article-8 رشت؛ منوچهر فلاح، زندانی سیاسی گیلک به اعدام محکوم شد - سازمان حقوق بشری هه‌نگاو] 2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://www.iranntv.com/955067-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88 بیانیه عفو بین‌الملل اعدام‌های مخفیانه وحشتناک و افزایش سرکوب سیاسی در ایران -سیمای آزادی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85/ زندان لاکان رشت، تجمع علیه احکام اعدام در مقابل زندان - کانون حقوق بشر ایران] 3&lt;/ref&gt;<br /> ==پیشینه و تحصیلات==<br /> منوچهر فلاح در سال ۱۳۶۲ در شهر رشت، مرکز استان گیلان، به دنیا آمد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; او در خانواده‌ای با پیشینه فرهنگی و هنری بزرگ شد که علاقه‌اش به هنر را از کودکی شکل داد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدارس رشت گذراند و پس از آن وارد دانشگاه شد، جایی که رشته هنر را انتخاب کرد و مدرک خود را در این حوزه به دست آورد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> فلاح پس از اتمام تحصیلات، به جزیره کیش مهاجرت کرد و به‌عنوان تتو آرتیست فعالیت حرفه‌ای خود را آغاز کرد. این شغل که نیازمند مهارت‌های خلاقانه و ظرافت بود، به او امکان داد تا در محیطی متفاوت از رشت، تجربه‌های جدیدی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; فعالیت هنری او، همراه با علاقه‌اش به مسائل اجتماعی، بعدها به انگیزه‌ای برای ورود به فعالیت‌های مدنی تبدیل شد که مسیر زندگی‌اش را تغییر داد.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://news.gooya.com/2024/05/post-86745.php رنج نامه‌ی منوچهر فلاح، زندانی سیاسی از زندان لاکان رشت - خبرنامه گویا]&lt;/ref&gt;<br /> ==دستگیری‌ها، اعتصاب غذا و محرومیت‌ها==<br /> [[پرونده:منوچهر فلاح؛3.jpg|جایگزین=منوچهر فلاح|بندانگشتی|200x200پیکسل|منوچهر فلاح]]منوچهر فلاح اولین بار در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۴۰۲ (۲۷ ژوئن ۲۰۲۳) در فرودگاه رشت توسط مأموران امنیتی دستگیر شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; این بازداشت به دلیل فعالیت‌های مدنی او، از جمله حمایت از اعتراضات کارگری و انتشار انتقادات در شبکه‌های اجتماعی، رخ داد. او پس از دستگیری به زندان لاکان رشت منتقل شد، جایی که تحت بازجویی‌های سنگین قرار گرفت. <br /> <br /> در آذر ۱۴۰۳، شعبه سوم دادگاه انقلاب رشت او را به اتهام «توهین به خامنه‌ای» و «تبلیغ علیه نظام» به ۲۲ ماه و ۱۷ روز حبس محکوم کرد که با کسر یک‌چهارم، در اردیبهشت ۱۴۰۴ پایان یافت.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; با این حال، به جای آزادی، در پرونده دوم به اتهام «محاربه» و «اقدام علیه امنیت ملی» بازداشتش تمدید شد و در ۲۱ آذر ۱۴۰۳ از طریق ویدئوکنفرانس در شعبه دوم دادگاه انقلاب محاکمه شد که منجر به صدور حکم اعدام در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳) گردید.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> منوچهر فلاح در زندان لاکان بارها برای اعتراض به شرایط غیرانسانی دست به اعتصاب غذا زده است. اولین اعتصاب او از ۱ تیر ۱۴۰۴ آغاز شد و ۲۸ روز ادامه داشت تا اینکه در ۲۸ تیر به دلیل وخامت حالش، هوشیاری خود را از دست داد و به بهداری زندان منتقل شد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> این اعتصاب برای جلب توجه به محرومیت از حقوق اولیه، از جمله تماس با خانواده و دسترسی به وکیل، انجام شد. بر اساس گزارشات، او از بیماری‌های مزمن، از جمله مشکلات گوارشی و تنفسی، رنج می‌برد، اما مقامات زندان عمداً از ارائه درمان خودداری کرده‌اند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> محرومیت از دارو، غذای مناسب، و حتی نور کافی در سلول‌های انفرادی، وضعیت جسمانی او را به شدت وخیم کرده است.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; همچنین، خانواده‌اش از ملاقات با او محروم شده و هیچ اطلاع رسمی از وضعیتش دریافت نکرده‌اند، که این بی‌خبری به فشار روانی بر او و نزدیکانش افزوده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> ==شکنجه، زندان و اتهامات==<br /> [[پرونده:زندان مرکزی رشت ۱.JPG|جایگزین=زندان لاکان رشت|بندانگشتی|289x289پیکسل|زندان لاکان رشت]]منوچهر فلاح پس از انتقال به زندان لاکان رشت، با شرایطی غیرانسانی روبه‌رو شد که شامل شکنجه‌های جسمی و روانی بود.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; او در سلول‌های انفرادی تحت ضرب و شتم با باتوم، محرومیت از خواب برای چندین روز، و تهدید به آزار خانواده‌اش قرار گرفته است.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> این شکنجه‌ها به‌ویژه پس از اعتصاب غذایش شدت یافت، جایی که مأموران با قطع آب و غذا و پخش صداهای ناهنجار، فشار روانی را افزایش دادند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; زندان لاکان، با سلول‌های تاریک و بدون تهویه مناسب، به محلی برای سرکوب سیستماتیک زندانیان سیاسی تبدیل شده است.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> ===وضعیت وخیم جسمانی===<br /> وضعیت جسمانی منوچهر فلاح به دلیل شرایط زندان و محرومیت از مراقبت‌های پزشکی به شدت وخیم گزارش شده است. او از بیماری‌های مزمن مانند مشکلات گوارشی و تنفسی رنج می‌برد که با اعتصاب‌های طولانی‌مدت تشدید شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> پس از ۲۸ روز اعتصاب غذا که از ۱ تیر ۱۴۰۴ آغاز شد، فلاح در ۲۸ تیر هوشیاری خود را از دست داد و به بهداری زندان منتقل شد، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که درمان کافی دریافت نکرده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] نیز اعلام کرده که وخامت حال او شامل کاهش وزن شدید و ضعف عمومی است که می‌تواند به تهدید جانی منجر شود.&lt;ref&gt;[https://m.mojahedin.org/id/ac68a2c6-fdbd-41ad-ae7d-a61eb4d4fc73 وخامت حال زندانی سیاسی منوچهر فلاح - سازمان مجاهدین خلق]&lt;/ref&gt; این وضعیت، همراه با بی‌توجهی مقامات، نگرانی‌های جدی درباره بقای او را افزایش داده است.<br /> ===اتهامات===<br /> اتهامات علیه منوچهر فلاح ابتدا در آذر ۱۴۰۳ با «توهین به رهبر انقلاب» و «تبلیغ علیه نظام» توسط شعبه سوم دادگاه انقلاب رشت مطرح شد که به ۲۲ ماه و ۱۷ روز حبس منجر شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> با این حال، پس از پایان این دوره، اتهامات جدید «محاربه» و «اقدام علیه امنیت ملی» در پرونده دوم از طریق ویدئوکنفرانس در ۲۱ آذر ۱۴۰۳ توسط شعبه دوم دادگاه انقلاب رشت پیگیری شد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; این اتهامات به فعالیت‌های مدنی او، از جمله حمایت از کارگران و انتشار انتقادات در شبکه‌های اجتماعی، نسبت داده شده است.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; <br /> <br /> حکم اعدام منوچهر فلاح در ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ به وکلایش ابلاغ شد، اما روند دادگاهی فاقد حضور وکیل و شفافیت لازم بود که نقض آشکار حقوق دفاعی محسوب می‌شود.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://iran-tc.com/2024/08/13/%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%B1/ منوچهر فلاح زندانی سیاسی زندان لاکان رشت را دریابیم - شورای مدیریت گذار]&lt;/ref&gt;<br /> ==واکنش‌های بین‌المللی، مواضع حقوق بشری==<br /> حکم اعدام منوچهر فلاح موجی از اعتراضات بین‌المللی را به دنبال داشت. سازمان‌های حقوق بشری از جمله مانیتورینگ حقوق بشر ایران، حکم او را محکوم کرده و آن را نمونه‌ای از سرکوب فعالان مدنی در ایران دانستند.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; <br /> <br /> سازمان حقوق بشری هه‌نگاو نیز با انتشار بیانیه‌ای، شرایط غیرانسانی زندان لاکان و نقض حقوق فلاح را مورد انتقاد قرار داد و خواستار مداخله فوری جامعه جهانی شد.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; این نهادها تأکید کردند که محرومیت از وکیل و برگزاری دادگاه از طریق ویدئوکنفرانس، اصول دادرسی عادلانه را نقض می‌کند.<br /> <br /> سازمان عفو بین‌الملل نیز با صدور بیانیه‌ای، وضعیت منوچهر فلاح را به‌صورت ویژه مورد توجه قرار داد. این بیانیه به شکنجه، محرومیت از درمان، و روند غیرشفاف قضایی اشاره دارد و از رژیم ایران خواسته است تا اجرای حکم را متوقف کند. این اقدام نشان‌دهنده توجه جهانی به پرونده فلاح و تلاش برای نجات جان اوست.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;<br /> ===اطلاعیه شورای ملی مقاومت===<br /> [[شورای ملی مقاومت ایران]]، با صدور اطلاعیه‌ای حکم اعدام منوچهر فلاح را محکوم کرد و خواستار اقدام فوری سازمان ملل متحد و شکورهای عضو و اتحادیه‌ی اروپا برای لغو حکم اعدام این زندان سیاسی و همه‌ی زندانیان سیاسی شد. در این اطلاعیه آمده است:&lt;blockquote&gt;«محکومیت زندانی سیاسی منوچهر فلاح به اعدام در رشت، فراخوان به اقدام برای لغو این حکم جنایتکارانه<br /> <br /> امروز یکشنبه ۱۴بهمن ۱۴۰۳ حکم اعدام زندانی سیاسی منوچهر فلاح به اتهام «محاربه از طریق اقدام علیه امنیت» نظام، توسط قاضی جنایتکار محمد علی درویش گفتار در بیدادگاه ضدانقلاب رشت ابلاغ شد. دادگاه منوچهر که در زندان لاکان رشت به سر می‌برد در ۲۱ آذر ماه امسال به صورت ویدئو کنفرانس برگزار و او را به آسیب رساندن به ساختمانهای اطلاعات سپاه و دادگستری گیلان متهم کردند. او در مراحل دادرسی از دسترسی به وکیل محروم بوده است.<br /> <br /> منوچهر۴۰ ساله، در۱۰ تیرماه ۱۴۰۲ توسط مأموران امنیتی رژیم در فرودگاه رشت بازداشت شد. او ابتداء به اتهام توهین به خامنه‌ای و تبلیغ علیه نظام، توسط شعبه ۳ بیدادگاه ضدانقلاب رشت به ریاست دژخیمی به‌نام مهدی راسخی، به ۱۵ ماه زندان محکوم شد. در همین فاصله در حالی‌که حبس او تمام شده بود، پرونده دیگری علیه او گشوده و او را به اعدام محکوم کردند.<br /> <br /> مقاومت ایران خواستار اقدام فوری ملل متحد و کشورهای عضو و اتحادیه اروپا برای لغو حکم اعدام منوچهر فلاح و آزادی عموم زندانیان سیاسی می‌باشد.<br /> <br /> دبیرخانه شورای ملی مقاومت ایران<br /> <br /> ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ (۲ فوریه ۲۰۲۵)»&lt;ref&gt;[https://iran-efshagari.com/%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9/ محکومیت زندانی سیاسی منوچهر فلاح به اعدام در رشت، فراخوان به اقدام برای لغو این حکم جنایتکارانه - ایران افشاگر]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ===حمایت‌های محلی===<br /> علاوه بر واکنش‌های بین‌المللی، حمایت‌های محلی نیز نقش مهمی در پرونده منوچهر فلاح داشته است. معلمان گیلان با انتشار بیانیه‌ای در حمایت از او، فلاح را به‌عنوان نمادی از مقاومت فرهنگی و مدنی معرفی کردند و خواستار آزادی‌اش شدند.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> این گروه از همکاران و دانش‌آموزان سابق او خواستند که صدای اعتراض او را بازتاب دهند. این حمایت محلی، که در محافل آموزشی و اجتماعی رشت گسترش یافت، نشان‌دهنده همبستگی داخلی با منوچهر فلاح است که با فشارهای بین‌المللی همراهی می‌شود.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; برخی از رسانه‌های آزاد نیز با پوشش گسترده این حمایت‌ها، توجه افکار عمومی را به وضعیت او جلب کرده‌اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/a/7746446.html ادامه اعتصاب غذای منوچهر فلاح، زندانی سیاسی، در زندان لاکان رشت - صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;<br /> ==پروسه دادگاهی، بلاتکلیفی و بی‌خبری خانواده==<br /> پروسه قضایی منوچهر فلاح با نقض‌های متعدد حقوق بشر همراه بوده است. اولین محاکمه او در آذر ۱۴۰۳ توسط شعبه سوم دادگاه انقلاب رشت برگزار شد که به اتهام «توهین به رهبر انقلاب» و «تبلیغ علیه نظام» منجر به صدور حکم ۲۲ ماه و ۱۷ روز حبس شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> این دادگاه با حضور وکیل برگزار شد، اما پس از پایان دوره حبس در اردیبهشت ۱۴۰۴، فلاح آزاد نشد و پرونده دوم با اتهامات سنگین‌تر آغاز شد. محاکمه دوم در ۲۱ آذر ۱۴۰۳ از طریق ویدئوکنفرانس در شعبه دوم دادگاه انقلاب رشت انجام گرفت که فاقد حضور وکیل و شفافیت لازم بود.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> این جلسه به اتهام «محاربه» و «اقدام علیه امنیت ملی» اختصاص داشت و در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳) حکم اعدام صادر شد که ۱۴ بهمن به وکلایش ابلاغ گردید.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; فعالان حقوق بشر این روند را غیرقانونی دانسته و تأکید کرده‌اند که محرومیت از دفاع مناسب، نقض اصول دادرسی عادلانه است.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;<br /> <br /> پس از صدور حکم اعدام، منوچهر فلاح در وضعیت بلاتکلیفی قرار گرفت. هیچ اطلاع رسمی درباره زمان اجرای حکم یا امکان تجدیدنظر ارائه نشده و او برای ماه‌ها در زندان لاکان بدون تعیین تکلیف باقی مانده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> این بلاتکلیفی، همراه با شرایط سخت زندان، فشار روانی شدیدی بر او وارد کرده است. خانواده‌اش نیز از زمان آخرین دستگیری در تیر ۱۴۰۴ از هرگونه تماس با او محروم شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; آن‌ها بارها به زندان مراجعه کرده‌اند، اما مأموران از ارائه اطلاعات خودداری کرده و حتی در مواردی با تهدید به بازداشت مواجه شده‌اند.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; <br /> <br /> این بی‌خبری، به‌ویژه برای همسر و دخترش عسل، که اکنون ۱۶ ساله است، تأثیر عمیقی داشته و آن‌ها را در موقعیت دشواری قرار داده است.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;<br /> ==تجمعات اعتراضی، نامه به دخترش==<br /> [[پرونده:تجع علیه احکام اعدام.jpg|جایگزین=تجمع اعتراضی خانواده منوچهر فلاح و زندانیان سیاسی علیه حکم اعدام در مقابل زندان|بندانگشتی|تجمع اعتراضی خانواده منوچهر فلاح و زندانیان سیاسی علیه حکم اعدام در مقابل زندان]]خانواده منوچهر فلاح در واکنش به بی‌خبری و وضعیت او، دست به تجمعات اعتراضی زده‌اند. پس از ماه‌ها عدم دسترسی به اطلاعات، آن‌ها در تیر ۱۴۰۴ در مقابل [[زندان اوین]] گرد هم آمدند تا خواستار روشن شدن وضعیت او شوند.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; <br /> <br /> این تجمع با حضور نزدیکان، فعالان مدنی، و حامیان حقوق بشر همراه بود و با شعارهایی مانند «آزادی برای منوچهر» و «نقض حقوق را متوقف کنید» برگزار شد.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; نیروهای امنیتی با استفاده از گاز اشک‌آور و بازداشت موقت برخی معترضان، از جمله یکی از بستگان، این گردهمایی را سرکوب کردند.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; این اقدامات نشان‌دهنده تلاش خانواده برای جلب توجه عمومی و بین‌المللی به وضعیت فلاح است.<br /> <br /> یکی از جنبه‌های عاطفی این پرونده، نامه‌ای است که منوچهر فلاح از زندان لاکان به دخترش عسل نوشته است. این نامه که در سالروز ۱۶ سالگی عسل نگاشته شد، بیانگر رنج‌ها و احساسات او در زندان است. این سند عاطفی، توجه زیادی را به شرایط انسانی فلاح جلب کرده و بار روانی وضعیت او را برجسته کرده است.<br /> ===نامه منوچهر فلاح به دخترش===<br /> &lt;blockquote&gt;عسل عزیزم<br /> <br /> روزی خورشید آزادی در این سرزمین طلوع خواهد کرد که بهایی سنگین برای آن پرداخته شود؛ و این بار قرعه‌ی این بها به نام من افتاده است. بدان که امید همیشه زنده است و روزی میهنمان از بند ظلم و ستم رهایی خواهد یافت.<br /> <br /> عسل عزیزم<br /> <br /> روزی که برای نخستین بار چشمانت را گشودی گویی جهان برای من روشن‌تر شد.<br /> <br /> نخستین گریه‌هایت لبخندهای کودکانه‌ات آن لحظه که زبان گشودی و «بابا» گفتی نخستین قدم‌هایت و حتی زمین خوردن‌هایت همه و همه برای من معنای زندگی شدند. دیدن تو در هر لحظه امید و عشق را در دلم زنده می‌کرد.<br /> <br /> اکنون شانزده ساله شده‌ای بزرگ شده‌ای و در آستانه‌ی ورود به دنیای تازه‌ای ایستاده‌ای در حالی که سرزمینمان در زمستانی سخت و تاریک فرو رفته است؛ و من اینجا در زندان لاکان از پس میله‌های سرد چشم انتظار تو هستم.<br /> <br /> دختر عزیزم<br /> <br /> شاید بارها این پرسش در ذهنت نقش بسته باشد که چرا پدر من؟ مگر او چه کرده که باید در زندان باشد؟<br /> <br /> عسل جان مرا به جرمی که مرتکب نشده‌ام در بند کرده‌اند من نه حقی را پایمال کرده‌ام نه ثروتی را غارت نه نانی را از سفره‌ی مردم برداشته‌ام. نه دکل نفتی دزدیده‌ام نه بر کرسی قضاوتی نشسته‌ام که حکم‌های ناعادلانه صادر کنم. تنها گناه من این بوده که به فقر نابرابری و بی عدالتی اعتراض کرده‌ام که نخواسته‌ام در برابر این همه ستم خاموش بمانم اما در این مسیر نه آسیبی به کسی رسانده‌ام و نه خشونتی به کار گرفته‌ام.<br /> <br /> و حالا در آستانه‌ی تولدت قاضی محمد علی درویش گفتار حکم اعدامم را به من ابلاغ کرده است شاید که مرا به تسلیم وادارد. اما غافل است از اینکه راهی را که برگزیده‌ام نه از میان صفحات کتاب‌ها بلکه از دل زندگی و از میان رنج‌های مردم آموخته‌ام. فقر و بی عدالتی آموزگاران من بوده اند و اکنون که این آگاهی در وجودم ریشه دوانده است سکوت در برابر آن را گناهی نابخشودنی می‌دانم.<br /> <br /> عسل عزیزم<br /> <br /> روزی خورشید آزادی در این سرزمین طلوع خواهد کرد که بهایی سنگین برای آن پرداخته شود؛ و این بار قرعه‌ی این بها به نام من افتاده است. بدان که امید همیشه زنده است و روزی میهنمان از بند ظلم و ستم رهایی خواهد یافت.<br /> <br /> دختر یگانه‌ام عسل شیرینم تولدت مبارک<br /> <br /> ۲۰ بهمن ۱۴۰۳»&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;در مجموع، پرونده منوچهر فلاح نمونه‌ای از [[سرکوب در ایران|سرکوب سیستماتیک]] فعالان مدنی در ایران است. از دستگیری‌های مکرر و شکنجه در زندان لاکان گرفته تا محاکمه‌های غیرشفاف و محرومیت از حقوق اولیه، این پرونده نقض‌های گسترده حقوق بشر را نشان می‌دهد.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; واکنش‌های بین‌المللی و تلاش‌های خانواده، هرچند با مقاومت مواجه شده، بیانگر امید به تغییر وضعیت اوست.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;<br /> <br /> == تایید مجدد حکم اعدام ==<br /> دادگاه رشت در هفته سوم اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، به ریاست قاضی احمد درویش‌گفتار بار دیگر حکم اعدام زندانی سیاسی منوچهر فلاح را به اتهام عضویت در [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] مورد تأیید قرار داد. پیش از آن نیز دیوان عالی نظام جمهوری اسلامی، بررسی مجدد پرونده‌ی این زندانی سیاسی را به این دادگاه ارجاع داده بود. منوچهر فلاح در حال حاضر در بند میثاق زندان لاکان رشت به‌سر می‌برد.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AA%D8%A3%DB%8C%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%88%DA%86%D9%87%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 تأیید حکم اعدام زندانی سیاسی منوچهر فلاح به اتهام عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9_%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=88913 2026-05-23T18:20:02Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox person<br /> | name = بابک زنجانی<br /> | image = بابک زنجانی؛1.JPG<br /> | image_size = <br /> | caption = <br /> | birth_date = سال ۱۳۵۶<br /> |گاه‌شمار=خورشیدی<br /> | نشانی = <br /> | عنوان = گزارش‌های سریالی «تدبیر» از جزئیات عملکرد «میلیاردر کاغذی» (بخش نخست/تولد میلیاردر در کیش)<br /> | ناشر = تدبیر<br /> | تاریخ = ۲۳ دی ۱۳۹۲<br /> | تاریخ بازبینی = ۲۲ بهمن ۱۳۸۰<br /> | نقل قول = <br /> | archive-date = ۹ فوریه ۲۰۱۴<br /> | archive-url = <br /> | birth_place = تهران، ایران<br /> | occupation = بازرگان<br /> | salary = <br /> | footnotes = <br /> | signature = <br /> | criminal_charge = مفسد فی‌الارض<br /> | مجازات = اعدام<br /> | criminal_status = بیست سال حبس<br /> | conviction = <br /> | capture_status = <br /> | apprehended = 2013<br /> |image size=250 پیکسل|حکم اولیه=اعدام}}<br /> '''بابک زنجانی'''، (متولد سال ۱۳۵۶، تهران) یکی از تجار حکومتی در نظام جمهوری اسلامی بود. او در اوایل دهه ۱۳۸۰، به دنیای تجارت وارد شد و به سرعت در بازارهای مختلف، به ویژه در زمینه‌ی فروش و صادرات کالاها، شناخته شد. نام بابک زنجانی همواره با روش دور زدن تحریم‌های ایالات متحده و سازمان ملل برای فروش نفت ایران، همراه بوده است. ثروت او ۱۳٫۵میلیارد دلار، تخمین زده شده است. <br /> <br /> بابک زنجانی به خاطر روابط قوی‌اش با برخی مقامات دولتی و توانایی‌اش در مدیریت تجارت بین‌المللی، به سرعت به یکی از چهره‌های معروف در حوزه تجارت تبدیل شد. منتقدان بابک زنجانی، او را عامل فساد خوانده‌اند و می‌گویند که در سال‌های ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد با سوءاستفاده از روابطش با مقام‌های دولتی و بحران ناشی از تحریم‌ها، ثروتی افسانه‌ای اندوخته است. <br /> <br /> پس از شدت‌یافتن تحریم‌های بین‌المللی علیه رژیم ایران، بابک زنجانی، به فعالیت‌های پیچیده‌تری روی آورد که در نهایت از یک سو نام او در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا و بریتانیا قرار گرفت و از سوی دیگر، منجر به اتهام‌های فساد و محکومیت او در داخل ایران شد. <br /> <br /> بابک زنجانی در روز ۱۳ آذر سال ۱۳۹۵، به اعدام محکوم شد، اما پس از اعتراض او در دیوان عالی کشور، دادگستری استان تهران در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ درخواست عفو بابک زنجانی را پذیرفت و با تأیید رئیس قوه قضاییه و موافقت خامنه‌ای حکم اعدامش نقض و تبدیل به ۲۰ سال حبس شد. <br /> <br /> بابک زنجانی مالک و مدیر ۶۴ شرکت ایرانی و خارجی بوده است که بیشتر آن‌ها زیرمجموعه «هلدینگ سورینت» هستند. در جدال باندی، اوایل دهه ۱۳۹۰، سایت بازتاب تصاویری از بابک زنجانی را که مسلح به اسلحه کمری است، منتشر کرد. بابک زنجانی همچنین با رستم قاسمی ریاست وقت قرارگاه خاتم ارتباط داشت و گفته شده است که قاسمی از او برای جابجایی ۴۰ میلیارد دلار پول بابت خرید یک کالا کمک خواسته است. <br /> <br /> در جریان جنجال‌های مربوط به بحران فساد مالی در ترکیه نیز نام بابک زنجانی در نقل و انتقال غیرقانونی طلا مطرح شد. چندی پیش شایعاتی درباره آزادی بابک زنجانی در رسانه‌ها مطرح شد.<br /> <br /> بابک زنجانی اکنون پس از تبدیل حکم و خروج از زندان، در حال بازسازی امپراتوری اقتصادی خود از طریق هلدینگ «داتوان» مجموعه‌ای که حوزه‌های رمزارز، حمل ونقل ریلی، <br /> <br /> هوانوردی، تاکسی اینترنتی و مخابرات را در برگرفته، می‌باشد.<br /> <br /> == آغاز ورود به دنیای تجارت ==<br /> بابک زنجانی در سال ۱۳۵۶، در تهران متولد شد. وی در خانواده‌ای متوسط بزرگ شد. در دوران خدمت سربازی مامور در بانک مرکزی بود که از آنجا به‌عنوان رابط بانک در توزیع دلارهای غیر قانونی بین صرافان زمینه‌ی کار دلالی و کسب مال برای او ایجاد شد. بعدها وی تحصیلات خود را در رشته‌های مرتبط با تجارت و مدیریت ادامه داد. بابک زنجانی در اوایل دهه ۱۳۸۰ به دنیای تجارت وارد شد و به سرعت در بازارهای مختلف، به‌ویژه در زمینه فروش و صادرات کالاها، شناخته شد.<br /> <br /> بابک زنجانی یکی از تاجران جمهوری اسلامی بود که خود را «بسیج اقتصادی» می‌نامید، نام او همواره با روش دور زدن تحریم‌های ایالات متحده و سازمان ملل برای فروش نفت ایران، همراه بوده است. او بایک مرسدس بنز سیاه رنگ SL500 رانندگی می‌کرد و ساعتی به ارزش سی هزار دلار در دست داشت. ثروت او ۱۳٫۵میلیارد دلار، تخمین زده شده است.<br /> <br /> او با راه‌اندازی چندین شرکت تجاری، به ویژه در زمینه واردات و صادرات، به موفقیت‌هایی دست یافت و به عنوان یک تاجر جوان و موفق در سطح کشور مطرح شد. بابک زنجانی به خاطر روابط قوی‌اش با برخی مقامات دولتی و توانایی‌اش در مدیریت تجارت بین‌المللی، به سرعت به یکی از چهره‌های معروف در حوزه تجارت تبدیل شد.<br /> <br /> بابک زنجانی، به عنوان یک کارآفرین و سرمایه‌گذار در پروژه‌های مختلف اقتصادی شناخته می‌شد و موفقیت‌هایش، توجه رسانه‌ها و نهادهای دولتی را به خود جلب کرد. <br /> <br /> == فساد و محکومیت ==<br /> [[پرونده:دادگاه بابک زنجانی.JPG|جایگزین=دادگاه بابک زنجانی|بندانگشتی|273x273پیکسل|دادگاه بابک زنجانی]]<br /> پس از شدت یافتن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، بابک زنجانی، به فعالیت‌های پیچیده‌تری روی آورد که در نهایت از یک سو نام او در فهرست تحریم های اتحادیه اروپا و آمریکا و بریتانیا قرار گرفت و از سوی دیگر، منجر به اتهام‌های فساد و محکومیت او در داخل ایران شد.<br /> <br /> === لغو حکم اعدام ===<br /> پرونده اتهام بابک زنجانی، مسیر طولانی را پیمود و در روز ۱۳ آذر سال ۱۳۹۵، به اعدام محکوم شد. اما پس از اعتراض بابک زنجانی در دیوان عالی کشور، دادگستری استان تهران در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ درخواست عفو بابک زنجانی را پذیرفت و با تأیید رئیس قوه قضاییه و موافقت [[خامنه‌ای]] حکم اعدامش نقض و تبدیل به ۲۰ سال حبس شد.<br /> <br /> همه نشانه ها حاکی از آن است که بابک زنجانی موضوع جدال باندهای درونی رژیم ایران، ائتلاف [[حسن روحانی]] (رئیس‌جمهور پیشین)، مقامات [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی|وزارت اطلاعات]]، روحانیون، خط امامی‌ها و اصلاح‌طلبان از یک سو، و [[سپاه پاسداران]] از سوی دیگر است.<br /> <br /> در واقع نام بابک زنجانی در اواخر سال ۱۳۹۱ بر سر زبان‌ها افتاد. زمانی که [[محمود احمدی‌نژاد]] (رئیس‌جمهور وقت) درجلسه استیضاح وزیر کار، در صحن مجلس، برادر روسای قوای مقننه و قضاییه را به تلاش برای سوء استفاده از موقعیت خود و برادرانش متهم نمود و گفت که تلاش کرده تا به سرمایه‌داری به نام بابک زنجانی نزدیک شود. <br /> <br /> همزمان اتهاماتی علیه سعید مرتضوی، ريیس وقت سازمان تأمین اجتماعی مطرح شد که قصد داشته تعداد زیادی از شرکت‌های این سازمان را به بابک زنجانی بفروشد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/c72gyd7y7rxo اموال بابک زنجانی پس از انتقال به ایران «به خزانه بانک مرکزی منتقل شد - سایت بی‌بی‌سی۱]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == املاک بابک زنجانی ==<br /> [[پرونده:بابک زنجانی با کلت.JPG|جایگزین=بابک زنجانی با کلت|بندانگشتی|288x288پیکسل|بابک زنجانی با کلت]]<br /> بابک زنجانی مالک و مدیر ۶۴ شرکت ایرانی و خارجی بوده است که بیشتر آن‌ها زیرمجموعه «هلدینگ سورینت» هستند. <br /> <br /> شرکتهای بابک زنجانی عبارتند از: هتل مریم، شرکت هواپیمایی یورو جت، کترینگ هواپیمایی قشم ایر، پروژه بزرگ ایران زمین در شهرک غرب، ترمینال اتوبوسرانی آسیا اکسپرس تاجیکستان، آسیا اکسپرس تاکسی تاجیکستان، شرکت هواپیمایی قشم ایر، استودیو صدابرداری سورینت، فرست اسلامیک بانک مالزی، دکل حفاری دریایی، کنت بانک تاجیکستان، شرکت هواپیمایی آسیا اکسپرس، فروشگاه‌های محصولات کارخانه سورینت کیش، باشگاه ورزشی راه آهن، پروژه بزرگ تهران قدیم جزیره کیش، هتل سورینت تاپ رز کیش، هتل سورینت صدف، کشت هایدروپانیک میوه، هتل بین‌المللی سورینت قشم، شرکت هواپیمایی انور ایر ترکیه و شرکت سورینت فیلم.<br /> <br /> این مجموعه شرکت‌ها، زیرمجموعه هلدینگ سورینت هستند که در کشورهای ایران، امارات متحده عربی، ترکیه، تاجیکستان، مالزی، چین و انگلیس اداره می‌شوند.<br /> <br /> وی خود را یک کارآفرین معرفی می‌کند و می‌گوید در دوران سربازی در سپاه ولی عصر تهران خدمت کرده و در یکی از بازدیدهای [[اکبر هاشمی رفسنجانی|هاشمی رفسنجانی]] از این قرارگاه درخواست تعدادی سرباز برای ریاست جمهوری و بانک مرکزی کرده بود و از این طریق او به عنوان راننده محسن نوربخش (رئیس وقت بانک مرکزی) در آمده است.<br /> <br /> بابک زنجانی می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«در آن زمان به پیشنهاد محسن نوربخش به عنوان عامل تزریق ارز به بازار برای کنترل قیمت‌ها عمل می‌کرده و بدون اینکه کسی او را به رئیس بانک معرفی یا سفارش کرده باشد، سقف اعتبار ۲۰میلیون دلاری برای تزریق ارز در بازار داشت».&lt;/blockquote&gt;<br /> برخی از رسانه های ایران حسین میرکاظمی را از شریکان اصلی بابک زنجانی در فعالیتهای اقتصادی معرفی کرده‌اند. بابک زنجانی می‌گوید که من کاسبی با او ندارم و فقط یک‌بار یکی از هتل‌های حسین میرکاظمی را در قشم از او خریداری کردم.<br /> <br /> در جدال باندی، اوایل دهه ۱۳۹۰ سایت بازتاب تصاویری از بابک زنجانی را که مسلح به اسلحه کمری است، منتشر کرد. بابک زنجانی این عکس‌ها را مربوط به سفرهای زمینی به اربیل عراق دانست که برای حفاظت از خود از آن استفاده کرده است.<br /> <br /> همچنین تصاویری از حسین میرکاظمی، منتشرشده است که در جریان برخورد با معترضان به نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ وی را مسلح به اسلحه کمری در حال گشت زنی درخیابانهای تهران نشان می‌دهد. زنجانی در مصاحبه‌ای درباره حسن میرکاظمی به بی‌بی‌‎سی فارسی گفت که او «واقعاً خطایی نداشته و کار حرفه‌ای‌اش را انجام داده است…»<br /> <br /> == منتقدان بابک زنجانی ==<br /> [[پرونده:بابک احمدی نژاد سعید مرتضوی.PNG|جایگزین=بابک زنجانی، احمدی نژاد، سعید مرتضوی|بندانگشتی|284x284پیکسل|بابک زنجانی، احمدی نژاد، سعید مرتضوی]]<br /> منتقدان بابک زنجانی، او را عامل فساد خوانده‌اند و می‌گویند که در سال‌های ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد با سوءاستفاده از روابطش با مقام‌های دولتی و بحران ناشی از تحریم‌ها، ثروتی افسانه‌ای اندوخته است.<br /> <br /> امیرعباس سلطانی نماینده وقت مجلس و عضو کمیته پیگیری پرونده بابک زنجانی در مهرماه ۱۳۹۳گفت: &lt;blockquote&gt;«بسیاری از مقام‌های بلندپایه دولت احمدی نژآد از جمله چند وزیر شامل وزیر دارایی، رئیس بانک مرکزی و وزیر نفت درتخلفات او سهیم بوده‌اند».&lt;/blockquote&gt;بابک زنجانی در دوران ریاست سعید مرتضوی بر سازمان تأمین اجتماعی در عرض یک شب بخشی از کارخانجات شستا را که دست کم ۵۰ هزار میلیارد تومان قیمت داشته است، به ۱۷ هزار میلیارد تومان خریداری کرد. معامله‌ای که میان مرتضوی و بابک زنجانی صورت گرفته است، اما مصوبه هیئت‌مدیره را نداشته و خلاف قانون بود.<br /> <br /> == روابط بابک زنجانی با مقامات حکومتی ==<br /> روابط بابک زنجانی با مدیران و مسئولان رده بالای حکومتی به قدری نزدیک بود که صادق زیباکلام گفته بود وقتی استفاده یقه سفیدها از آقای زنجانی تمام شد او را مچاله کرده و دور انداختند.<br /> <br /> همچنین گفته می‌شود بابک زنجانی در سال ۱۳۸۵ هواپیمایی قشم را با بدهی ۵ میلیارد تومانی خرید و با دو فروند هواپیما شروع به کار کرد. در سال ۱۳۸۹ با شرکت غدیر و سپس با یکی از زیرمجموعه‌های [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء|قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]ء وارد همکاری جهت دادوستد برای خرید اجناس مورد تحریمی در ایران شد.<br /> <br /> در نخستین هفته‌های دولت حسن روحانی، بیژن زنگنه، وزیر وقت نفت ایران، گفت:&lt;blockquote&gt;«آقای زنجانی دو میلیارد دلار از پول فروش نفت را به خزانه واریز نکرده است» &lt;/blockquote&gt;اما بابک زنجانی مدعی شد که مانع اصلی انتقال این پول به ایران، اقدام وزارت نفت بود که می‌خواست موجودی این حساب به حساب‌های وزارتخانه و یا بانک مرکزی واریز شود که به دلیل تحریم‌ها، انتقال این مبلغ به آن حساب‌ها امکان‌پذیر نبود.<br /> <br /> بابک زنجانی ادعا کرده بود، به محض اینکه شرکت هنگ‌کنگی وابسته به وزارت نفت حسابی را معرفی کند که برای انتقال مشکلی نداشته باشد، بلافاصله این پول را به حساب منتقل خواهد کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/cd19eelxwe9o بابک زنجانی؛ میلیاردری جوان با پشتوانه «خداوند» - سایت بی‌بی‌سی۲]&lt;/ref&gt;<br /> === روابط بابک زنجانی با قرارگاه خاتم الانبیاء سپاه ===<br /> بابک زنجانی همچنین با رستم قاسمی ریاست وقت [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا|قرارگاه خاتم]] ارتباط داشت و گفته شده است که پاسدار قاسمی از او برای جابجایی ۴۰ میلیارد دلار پول بابت خرید یک کالا کمک خواسته است. وی همچنین پروژه دیگری از قاسمی می‌گیرد تا ال سی «Letter of Credit اعتبار اسنادی»‌های یک ساله را از بانک‌های ملی بگیرد و درخارج با درصد پایین دیسکانت کند. <br /> <br /> وی برای تحقق این کار، یک بانک در تاجیکستان تأسیس می‌کند و از این طریق یک بانک دیگر در مالزی تأسیس می‌کند تا فعالیت‌هایش را به کمک بانک مالزی به انجام برساند.<br /> <br /> بعد از اینکه رستم قاسمی به وزارت نفت دولت [[محمود احمدی‌نژاد|احمدی‌نژاد]] منصوب شد از آنجا که ایران تحریم بود، قرار می‌شود تا زنجانی به عنوان واسطه نفت ایران را بخرد و به مالزی بفروشد. این معاملات باعث اختلاس بزرگ بابک زنجانی می‌شود به این ترتیب است که بابک زنجانی نفت را ۶۰ دلار از وزارت نفت خریداری کرده و ۹۰ دلار به مشتری فروخته است.<br /> <br /> == ردپای بابک زنجانی در فساد مالی در ترکیه ==<br /> در جریان جنجال های مربوط به بحران فساد مالی در ترکیه نیز نام بابک زنجانی در نقل و انتقال غیرقانونی طلا مطرح شد. وی به پرداخت رشوه و جابجایی غیرقانونی طلا به آقای رضا ضراب تاجر ایرانی تبعه ترکیه متهم شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> روزنامه حریت درباره یافته‌های بازرسان وزارت گمرک و تجارت ترکیه، که مبادلات مالی ۴۳شرکت متعلق به آقای رضا ضراب با ایران، امارات متحده عربی، روسیه و چین را از سال ۲۰۱۱تا سال ۲۰۱۴ بررسی کرده‌اند، نوشت یکی از شرکت‌های وابسته به رضا ضراب «ولگام گدا» در سال ۲۰۱۲ نزدیک به ۹۴۲ کیلوگرم طلا به یکی از شرکت‌های وابسته به بابک زنجانی فروخته است. <br /> <br /> شرکت دیگر رضا ضراب به نام «رویال شیپینگ» در ماه مه ۲۰۱۲ از طریق شعبه بانک ملت در استانبول، به حساب یکی از شرکت های بابک زنجانی، پنج میلیون و یکصد هزار لیر واریز کرده است. همچنین یافته‌های این بازرسان، نشان می‌دهد که شرکت «رویال شیپینگ» در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ حدود ۱۵۱ تن طلا به ارزش ۸ میلیارد دلار به ایران و امارات عربی متحده صادر کرده است.<br /> <br /> همچنین در ژانویه ۲۰۱۳ حدود یک و نیم تن شمش طلا که ازغنا به ترکیه، به مقصد ایران ارسال شده بود در یک هواپیمای باربری خصوصی در فرودگاه استانبول کشف و سپس توقیف شد.[[پرونده:بابک زنجانی با حسین میرکاظمی.JPG|جایگزین=بابک زنجانی با حسین میرکاظمی|بندانگشتی|286x286پیکسل|بابک زنجانی با حسین میرکاظمی]]بر اساس این گزارش‌ها، هزینه اجاره هواپیمای باربری شرکت حمل و نقل هوایی «یو ال اس» را آقای بابک زنجانی از طریق یکی از شرکت‌هایش پرداخته بود.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/iran/2015/07/150716_u05_turkey_media_zarrab_zanjani یافته‌های تازه از 'ارتباط طلایی' بابک زنجانی و رضا ضراب - بی‌بی‌سی۳]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> روزنامه «وطن» چاپ ترکیه، نوشت: &lt;blockquote&gt;«ترک‌ها شرکت هواپیمایی انور ایر (onur Air)را در سال ۲۰۱۳ به قیمت ۲۵۰میلیون دلار به قدرت تنجل (kudret tuncel) تاجر ترک و مهدی شمس تاجری تبعه انگلیس که در دوبی زندگی می‌کند، فروختند، اما بعد از آن خبری منتشر شد که خریدار واقعی این شرکت بابک زنجانی بوده است».&lt;/blockquote&gt;روزنامه وطن به نقل از دبیر کل شورای مشترک بازرگانی ایران و ترکیه افزود: &lt;blockquote&gt;«گفته شده که این شرکت به قیمت ۱۰۵ میلیون دلار یعنی نصف قیمت اصلی این شرکت هواپیمایی به صاحب اولیه فروخته شده است. به غیر از جان کرت باگانا که مجدداً این شرکت را خریده است، قدرت تنجل و مهدی شمس هر سه سهامداران جدید شرکت اونور ایر هستند. به گفته وی بابک زنجانی صاحب شرکت هوایی قشم، در حقیقت با شرکای خود (قدرت تنجل و مهدی شمس)، صاحب شرکت اونور ایر نیز هستند».&lt;ref&gt;[https://www.90eghtesadi.com/Content/Detail/1001785/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-250-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C پشت‌پرده خرید 250 میلیون دلاری شرکت هواپیمایی ترک توسط زنجانی - سایت۹۰ اقتصادی]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;قاضی صلواتی هم در چهاردهمین جلسه دادگاه بابک زنجانی، او را به واریز کردن ۴۴۵میلیون یورو از طریق بانک‌های سرمایه و پارسیان به حساب رضا ضراب در ترکیه و پرداخت ۱۲میلیون یورو کارمزد متهم نمود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> == دادگاه بابک زنجانی ==<br /> [[پرونده:اعلام حکم دادگاه بابک زنجانی.JPG|جایگزین=بابک زنجانی در دادگاه|بندانگشتی|267x267پیکسل|بابک زنجانی در دادگاه]]<br /> رسیدگی به پرونده بابک زنجانی از مهرماه ۱۳۹۴ به ریاست [[قاضی صلواتی]] آغاز شد و بعد از ۲۶جلسه در بهمن ماه ۱۳۹۴ با اعلام حکم اعدام وی و رد مال به شاکی و پرداخت جزای نقد به پایان رسید. <br /> <br /> در نهایت پس از اعتراض بابک زنجانی در دیوان عالی کشور، سخنگوی قوه قضاییه در نشست خبری (۱۱اردیبهشت۱۴۰۳) در این رابطه گفت: با گزارش مقامات ذی صلاح در مورد استرداد اموال، درخواست تخفیف مجازات بابک زنجانی از سوی دادگستری تهران مطرح شد و با تأیید رئیس قوه قضاییه و موافقت خامنه‌ای، حکم اعدام وی نقض و تبدیل به ۲۰سال حبس شد.&lt;ref&gt;[https://www.rouydad24.ir/fa/news/368622/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA بابک زنجانی کیست؟ - سایت رویداد۲۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تکذیبهای مکرر مرخصی و آزادی‌عمل ===<br /> پس از تبدیل حکم، بارها شایعه آزادی زنجانی مطرح شد و قوه قضائیه آن را تکذیب کرد: '''۱۱ دی:۱۴۰۳''' جهانگیر، سخنگوی قوه قضائیه اعلام کرد: &lt;blockquote&gt;«ایشان آزاد نشده، در مرخصی هم به سر نمی‌برد.» &lt;/blockquote&gt;۸ بهمن:۱۴۰۳ مرکز رسانه‌ای قوه قضائیه اطلاعیه داد: &lt;blockquote&gt;«برخلاف شایعات، تغییری در وضعیت بابک زنجانی رخ نداده.»&lt;/blockquote&gt;درصورتی‌که در دی‌ماه ۱۴۰۳، دسامبر۲۰۲۴، رسول کوهپایه‌زاده، وکیل زنجانی، عکسی از او در اینستاگرام منتشر کرد که نشان‌دهنده حضور او در بیرون از زندان بود.<br /> <br /> سرانجام در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ سخنگوی قوه‌قضاییه رسما اعلام کرد:&lt;blockquote&gt;«نامبرده بیش از ۱۱ سال بود که محکومیت خود را بدون استفاده از مرخصی در زندان سپری کرده و رد مال خود را انجام‌ داده بود... بر این اساس در سال جاری برابر مقرراتی که به همه زندانیان مرخصی داده می‌شود، از مرخصی بهره‌مندشده که این مرخصی تحت نظارت ضابطین قرار دارد».&lt;ref&gt;[https://yjcnews.ir/fa/news/8944689/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B4-%DA%A9%D9%85%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C بابک زنجانی در مرخصی است/ آخرین وضعیت پرونده کوروش کمپانی-باشگاه خبرنگاران جوان]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === گمانه زنی آزادی بابک زنجانی ===<br /> چندی پیش رسول کوهپایه‌زاده، وکیل بابک زنجانی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی با انتشار تصویری از بابک زنجانی، نوشت: «بِسْمِ ٱللَّٰهِ ٱلرَّحْمٰنِ ٱلرَّحِیمِ»<br /> <br /> این موضوع گمانه‌زنی‌هایی را، نسبت به آزادی بابک زنجانی درپی داشت.<br /> <br /> اصغر جهانگیر سخنگوی قوه قضائیه در این رابطه گفت: &lt;blockquote&gt;«رأی این پرونده در سال ۹۵ از شعبه ۳۵ دیوان عالی کشور صادر شد و در آن رأی پیش‌بینی شده بود در صورت استرداد اموال و جبران خسارت وارده و اظهار ندامت و توبه می‌تواند استحقاق برخورداری از تخفیف مجازات را داشته باشد. او توضیح بیشتری در این زمینه نداده است».&lt;/blockquote&gt;رسول کوهپایه وکیل مدافع آقای زنجانی گفته بود: &lt;blockquote&gt;«چون بیش از ۱۰ سال است که موکلش در زندان به سر می برد، «مطابق قوانین و مقررات، امکان بهره‌مندی از آزادی مشروط را دارد و دوران تحمل زندان به پایان رسیده است».&lt;ref&gt;[https://www.mehrnews.com/news/6330744/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF بابک زنجانی آزاد شد؟ - سایت خبرگزاری مهر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.khabaronline.ir/news/2052948/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C بازگشت بابک زنجانی به تنظیمات اولیه؛ حکم اعدام به سرمایه گذاری میلیاردی رسید/ زنجانی واقعا زندان است؟-خبرآنلاین]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == بابک زنجانی پس‌از آزادی ==<br /> <br /> === تاسیس هلدینگ دات‌وان و امپراتوری جدید ===<br /> [[پرونده:بابک با سرتیپ سپاه.PNG|جایگزین=بابک زنجانی با سرتیپ سپاه|بندانگشتی|268x268پیکسل|بابک زنجانی با سرتیپ سپاه]]پس از آزادی، بابک زنجانی با تأسیس مجموعه‌ای با نام هلدینگ دات‌وان (DotOne Holding Group) به صحنه اقتصادی بازگشت. این هلدینگ مجموعه‌ای گسترده از فعالیتها را پوشش می‌دهد:<br /> <br /> * حمل‌ونقل ریلی: شرکت آوان ریل - قرارداد ۴۶ هزار میلیارد تومانی با راه‌آهن<br /> * رمزارز و فینتک: صرافی‌های Zedcex و Zedxion ثبت شده در انگلستان<br /> * هوانوردی: خط هوایی دات‌وان ایر - مدیرعامل ثبتی: بابک زنجانی<br /> * حمل ونقل شهری: تاکسی اینترنتی داتوان<br /> * مخابرات: ادعای ارائه اینترنت سراسری از طریق تاکسی‌ها&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/video/ott_ca5aedb14fbc41ddad5c5ad333427f3b بابک زنجانی؛ بازگشت بدهکار بزرگ با پروژه‌های بزرگ‌تر-اینترنشنال-زیرذره بین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> گزارش Blackwire به اهمیت تنوع فعالیت‌های این هلدینگ اشاره می‌کند: این گزارش به بررسی بازگشت بابک زنجانی به عرصه اقتصادی پس از آزادی از زندان و نقش کلیدی او در شبکه دور زدن تحریم‌ها پرداخته است. زنجانی از طریق مجموعه‌ای به نام DotOne و صرافی‌های ارز دیجیتال، میلیاردها دلار را برای سپاه پاسداران جابه‌جا و پول‌شویی کرده است. <br /> <br /> این تحلیل حاکی است که او با استفاده از زیرساخت‌های فناوری نوین و رمزارزها، پروژه‌های استراتژیک رژیم ایران را در سطح بین‌المللی تأمین مالی می‌کند. در نهایت، این فعالیت‌ها منجر به تحریم‌های جدید علیه او و شبکه‌های وابسته به وی توسط خزانه‌داری آمریکا در سال ۲۰۲۶ شده است.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://blackwire.world/articles/iran-zanjani-dotone-irgc-sanctions-evasion-march-2026.html From Death Row to DotOne: How Iran's Master Sanctions Evader Rebuilt His Crypto Empire-blackwire]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === قرارداد جنجالی راه‌آهن (آوان ریل) ===<br /> در ۱۳فروردین سال ۱۴۰۴شرکت راه آهن جمهوری اسلامی در حضور وزیر راه و شهرسازی، تفاهم‌نامه‌ای با شرکت آوان ریل، زیرمجموعه هلدینگ دات‌وان به ارزش ۴۶هزار میلیارد تومان امضا کرد.<br /> <br /> مهدی ابراهیمی، مدیرعامل آوان ریل، در جمع خبرنگاران گفت:&lt;blockquote&gt;«بابک زنجانی در هلدینگ داتوان حضور ندارد، اما از طریق سرمایه‌هایی که در خارج از ایران و شرکت‌هایش از گذشته داشته، آن سرمایه‌ها دارد منتقل میشود به ایران».&lt;/blockquote&gt;این اظهارات بلافاصله واکنش‌هایی را در پی داشت. رضایی کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس، اعلام کرد «درباره اهلیت بابک زنجانی از وزیر راه پرسوجو کرده» و وزیر راه مدعی شده که «دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی وی را تأیید کردند». <br /> <br /> <br /> <br /> اما در ادامه ،جبارعلی ذاکری، مدیرعامل راه‌آهن، موضع متفاوتی گرفت:&lt;blockquote&gt;«راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران شرکت ریلی هلدینگ داتوان را نمی‌شناسد و با آن نه تفاهمی دارد و نه قراردادی امضا کرده‌است. ما با آوان ریل تفاهم داریم و کارها نیز طبق روال در حال انجام است».&lt;/blockquote&gt;خود زنجانی بلافاصله پس از انتشار خبر در شبکه اجتماعی X توییت کرد: &lt;blockquote&gt;«بزرگترین سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در تاریخ راه‌آهن ایران؛ اقتصاد کشور را به ریل خواهیم انداخت؛ سالی که قدرت اقتصادی جایگزین قدرت سیاسی خواهد شد».&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == '''تاکسی اینترنتی و ادعای اینترنت سراسری''' ==<br /> بابک زنجانی پس از آزادی، با برند داتوان، وارد حوزه تاکسی‌های اینترنتی و خدمات شهری شد. او در شبکه اجتماعی X تاکسی‌های داتوان را فراتر از یک کسب‌وکار حمل‌ونقل معرفی کرد و از «برندسازی ملی، به‌کارگیری هوش مصنوعی و حتی تبدیل این تاکسی‌ها به سکوی دریافت و توزیع اینترنت ماهواره‌ای» سخن گفت. ادعای جنجالی‌تر او این بود که «به‌زودی بر روی تاکسی‌ها وایرلس‌هایی نصب خواهیم کرد که بتواند در تمام سطح کشور اینترنت را پخش کند».<br /> <br /> سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری رژیم، در بهمن ۱۴۰۴ واکنش نشان داد: «این‌گونه ادعاها در حیطه مسئولیت وزارت ارتباطات نیست. هر فردی می‌تواند چنین ادعایی داشته باشد، اما وزارت ارتباطات مسئولیتی نسبت به آن ندارد.».&lt;ref&gt;[https://www.tabnak.ir/fa/news/1357877/%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D8%B5%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C پاسخ صریح وزیر ارتباطات به ادعای بابک زنجانی-تابناک]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://peivast.com/p/254691 وزیر ارتباطات: ادعای بابک زنجانی درباره اینترنت تاکسی‌ها مسئولیت وزارت ارتباطات نیست-پیوست]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === '''صرافی‌های رمزارز و ارتباط با سپاه پاسداران''' ===<br /> یکی از مهمترین افشاگری‌ها پس از آزادی زنجانی، گزارش شرکت تحلیل بلاکچین TRM Labs بود که در ژانویه ۲۰۲۶ درچارچوب گزارش سالانه جرائم رمزارزی منتشر شد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:عکس پروفایل جعلی,.jpg|جایگزین=عکس پروفایل شرکت|بندانگشتی|عکس پروفایل شرکت]]<br /> این گزارش نشان داد دو صرافی رمزارز ثبت شده در انگلستان با نام‌های Zedcex Exchange Ltd و Zedxion Exchange Ltd به عنوان زیرساخت مالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عمل کرده‌اند.<br /> <br /> '''ساختار شرکتی'''<br /> <br /> *  Zedxion در مه ۲۰۲۱ ثبت شد. فردی به نام «بابک مرتضی» با اطلاعات تاریخ تولد منطبق بر زنجانی، در اکتبر ۲۰۲۱به‌عنوان مدیر ثبت گردید.<br /> * Zedcex در اواسط ۲۰۲۲ چند روز پس از خروج رسمی زنجانی از Zedxion با همان آدرس دفتر مجازی و همان مدیر جانشین تأسیس شد.<br /> * هر دو شرکت در گزارش‌های مالی خود را «غیرفعال dormant »معرفی کرده بودند، در حالی که Zedcex از زمان ثبت بیش از ۴۹ میلیارد دلار تراکنش پردازش کرده بود.<br /> * در یک مورد، عکس مدیر ثبتی از سایت فروش عکس استوک گرفته شده و شخصیت جعلی ساخته شده بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iranintl.com/en/202602279443 Fake CEO and cat photos help uncover billion-dollar IRGC crypto network-international]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''حجم تراکنشهای مرتبط با سپاه''' <br /> <br /> جریان مالی سپاه از طریق Zedxion/Zedcex<br /> <br /> * سال ۲۰۲۳ حدود ۲۴میلیون دلار<br /> <br /> * سال ۲۰۲۴ حدود ۶۱۹میلیون دلار<br /> <br /> * سال ۲۰۲۵ حدود ۴۱۰میلیون دلار<br /> <br /> در مجموع حدود بیش از یک میلیارد دلار که بخش عمده این تراکنش‌ها با استیبل کوین تتر روی شبکه ترون (بلاکچینی که به دلیل هزینه پایین تراکنش و نقدینگی بالا، برای تسویه حساب‌های تحت فشار تحریمی مناسب است) انجام شده بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> '''ارتباط مستقیم با تأمین مالی تروریسم'''<br /> <br /> یکی از مهم‌ترین یافته‌های TRM Labs، کشف انتقال مستقیم بیش از ۱۰ میلیون دلار TDSU از کیف‌پول‌های مرتبط با سپاه به سعید احمد محمد الجمال بود. سعید احمد، تبعه یمنی که در سال ۲۰۲۱ توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا به اتهام «ارائه حمایت مادی به سپاه و اداره شبکه قاچاق درآمدزا برای حوثی‌های یمن» تحریم شده بود. این انتقال‌ها بدون واسطه و بدون استفاده از میکسر انجام شده بود. (میکسر مثل یک «دستگاه پول‌شویی دیجیتال» عمل می‌کند تا منشأ غیرقانونی پول مشخص نشود.)<br /> <br /> این کیف‌پول‌ها مجموعاً ۱.۵ میلیارد دلار USDT دریافت کرده بودند.در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۵، شرکت تتر بزرگترین انسداد وجوه ایرانی خود را اجرا کرد و ۲۴ آدرس را مسدود نمود. بسیاری از آن‌ها مرتبط با صرافی‌های ایرانی و آدرس‌های پرچم‌خورده سپاه بودند.&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/world/2026/01/09/iran-irgc-revolutionary-guard-cryptocurrency/ Iran’s Revolutionary Guard used crypto to evade sanctions, report finds-washingtonpost]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''اختلاف بدهی با بانک مرکزی''' ==<br /> [[پرونده:بابک زنجانی با روحان و رفسنجانی.JPG|جایگزین=بابک زنجانی با روحانی و رفسنجانی|بندانگشتی|380x380پیکسل|بابک زنجانی با روحانی و رفسنجانی]]یکی از پیچیده‌ترین ابعاد پرونده زنجانی، اختلاف بر سر وضعیت تسویه بدهی اوست. سه روایت متفاوت از سه نهاد وجود دارد:<br /> <br /> === '''موضع بانک مرکزی (۴ شهریور ۱۴۰۴)''' ===<br /> بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای رسمی اعلام کرد: «محکوم‌علیه تاکنون هیچ اقدامی به‌جز تسویه معادل ۵۱ میلیون دلار انجام نداده و طبق دستور مقام قضایی در خرداد ۱۴۰۴ می‌بایست تمام بدهی خود را ظرف مدت یک ماه به‌صورت یورو پرداخت می‌کرد... رمزارزهای ادعایی این ابربدهکار فاقد ارزش معاملاتی است... به‌رغم چندین بار اعلام علنی و نامه‌های رسمی مراجع ذی‌صلاح، محکوم‌علیه نه‌تنها هیچ اقدامی جهت تسویه بدهی خود به بیت‌المال نکرده، بلکه با اظهارات و ادعاهای مجرمانه جدید، اقدامات خود در جهت افتراها و تشویش اذهان عمومی و فرار از پرداخت بدهی سنگین خود را ادامه می‌دهد».<br /> <br /> بدهی اعلامی بانک مرکزی: ۱ میلیارد و ۷۶۹ میلیون یورو<br /> <br /> همچنین بانک مرکزی تأکید کرده که محموله نیکل امانی بابک زنجانی در خزانه بانک مرکزی نگهداری می‌شود اما «بانک مسئول ارزش‌گذاری آن نیست و نامبرده باید شخصاً آن را فروخته و بدهی یورویی خود را پرداخت کند.» <br /> <br /> این امر بدلیل درجه خلوص این نیکل پایین است و عملاً قابل فروش نیست.<br /> <br /> ==== '''موضع وکیل زنجانی''' ====<br /> رسول کوهپایه‌زاده، وکیل زنجانی، اعلام کرده کل بدهی موکلش بر اساس دادنامه قطعی پرداخت شده و «حتی مازاد پرداختی دارد و از دولت طلبکار است».<br /> <br /> ===== '''موضع قوه قضائیه''' =====<br /> سخنگوی قوه قضائیه گفته: «تمامی اعضای کارگروه بخش‌های مختلف تأیید کردند که اموال معرفی و شناسایی شده بابک زنجانی بیش از بدهی محکوم‌علیه است.» اما مدیرعامل شرکت ملی نفت (حمید بورد) اعلام کرده که این شرکت «هنوز نتوانسته مطالبات خود را دریافت نماید».&lt;ref&gt;[https://www.khabaronline.ir/news/2107246/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%B2-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%DB%B1%DB%B5-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%87%DB%8C-%DB%B1-%DB%B9%DB%B6%DB%B7 بانک مرکزی: بابک زنجانی جز پرداخت ۱۵ میلیون دلار، بدهی ۱.۹۶۷ میلیارد یورویی خود را تسویه نکرده/ رمزارزهای ادعایی او ارزشی ندارند-خبرآنلاین]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mehrnews.com/news/6570913/%D8%A8%D8%AF%D9%87%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%DB%B9%DB%B6%DB%B7-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%DB%8C%D9%88%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B2-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%86%D8%B4%D8%AF%D9%87 بدهی یک میلیارد و ۹۶۷ میلیون یورویی بابک زنجانی هنوز پرداخت نشده است-خبرگزاری مهر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == '''تحریم‌های جدید آمریکا (۳۰ ژانویه ۲۰۲۶)''' ==<br /> در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۰ بهمن ۱۴۰۴)، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC)، بابک زنجانی را به همراه دو صرافی Zedcex Exchange Ltd و Zedxion Exchange Ltd و ۶ آدرس کیف‌پول رمزارزی مجدداً تحریم کرد. این اولین باری بود که OFAC یک صرافی رمزارز را مشخصاً به دلیل ارتباط با سپاه پاسداران تحریم می‌کرد.<br /> <br /> در بیانیه رسمی وزارت خزانه‌داری آمده است: «بابک زنجانی یک سرمایه‌گذار مجرم ایرانی است که قبلاً میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی را اختلاس کرده بود. او از زندان آزاد شد تا برای رژیم پولشویی کند و پشتیبانی مالی از پروژه‌های بزرگی فراهم کرده که از سپاه پاسداران و رژیم ایران حمایت می‌کنند».<br /> <br /> اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد: «خزانه‌داری عمل خواهد کرد» و OFAC بر استفاده از دارایی‌های دیجیتال برای دور زدن تحریم‌ها تأکید کرد.<br /> <br /> تحریم‌ها شامل مسدود کردن تمام دارایی‌ها و منافع آمریکایی اشخاص تعیین‌شده، ممنوعیت هرگونه تراکنش آمریکایی، و احتمال مجازات مدنی یا کیفری برای ناقضین است. تحریم‌ها بر اساس فرمان‌های اجرایی ۱۳۲۲۴، ۱۳۳۸۲ و ۱۳۵۹۹ صادر شدند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theblock.co/post/385006/irans-revolutionary-guard-moved-1-billion-through-uk-registered-crypto-exchanges-report-finds Iran's Revolutionary Guard moved $1 billion through UK-registered crypto exchanges, report finds-the block]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0375 Treasury Sanctions Iranian Regime Officials for Violent Repression and Corruption-U.S. Department of the Treasury]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.chainalysis.com/blog/ofac-designates-iranian-crypto-exchanges-january-2026/ OFAC Designates Iranian-Linked Crypto Exchanges in First-Ever Action Targeting Digital Asset Firms in Iran’s Financial Sector-chainalysis]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.bitcoin.com/us-treasury-sanctions-irgc-linked-digital-asset-exchanges/ US Treasury Sanctions IRGC-Linked Digital Asset Exchanges-bitcoin.com]&lt;/ref&gt;<br /> == بازتاب در رسانه های بین‌المللی ==<br /> پرونده بابک زنجانی یکی از موارد پیچیده‌ای است که ابعاد اقتصادی، سیاسی و فساد در سطح بین‌المللی را به هم پیوند می‌دهد. برخی تحلیل‌ها او را قربانی یک بازی سیاسی بزرگ‌تر می‌دانند. گزارش‌هایی از رسانه‌های بین‌المللی مانند Al Jazeera و The Guardian نشان می‌دهد که زنجانی در دوره تحریم‌ها به عنوان مهره‌ای حیاتی برای انتقال نقدینگی به ایران عمل می‌کرد، اما پس از کاهش فشارهای بین‌المللی و تغییر سیاست‌های داخلی، حمایت از او قطع و به فساد مالی متهم شد.<br /> <br /> خبرگزاری الجزیره در این باره نوشت که بابک زنجانی ابزاری برای دور زدن تحریم‌ها بود، اما بعداً به جای تقدیر با اتهاماتی روبه‌رو شد که نشان‌دهنده تغییرات در سیاست‌های داخلی ایران است. <br /> <br /> (Malaj mail) نیزبه استفاده بابک زنجانی از شرکت‌های صوری مانند &quot;First Islamic Investment Bank&quot;، به عنوان پوششی برای انتقال میلیاردها دلار به‌منظور پنهان‌سازی منشأ مالی اشاره کرده و احتمال آگاهی مقامات ایرانی از اقدامات او را مطرح می‌کند.<br /> <br /> گاردین نوشت که بابک زنجانی در دادگاه مدعی شد تمام اقداماتش با هماهنگی مقامات بالاتر انجام شده است، اما این ادعاها تأیید رسمی نشدند. این پرونده نشان‌دهنده چالش‌های سیستم‌های اقتصادی بسته است که برای مقابله با فشارهای خارجی به روش‌های غیرشفاف روی می‌آورند. در مجموع، پرونده زنجانی نمونه‌ای از پیچیدگی ارتباط میان اقتصاد، سیاست و فساد در سطح بین‌المللی باقی مانده است.&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/opinions/2016/3/10/babak-zanjani-and-the-complicity-of-iran بابک زنجانی و همدستی ایران - خبرگزاری الجزیره]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hurriyetdailynews.com/chp-further-probes-case-on-shady-gold-transfer-from-ghana-68902 CHP در مورد انتقال طلا از غنا بیشتر تحقیق می کند - سایت حریت دیلی نیوز]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.malaymail.com/news/life/2014/01/30/arrest-of-billionaire-highlights-political-divisions-in-iran/609225 دستگیری میلیاردر اختلافات سیاسی در ایران را برجسته می کند - خبرگزاری مالای میل]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2016/mar/06/iranian-billionaire-babak-zanjanis-entenced-to-death-embezzlement بابک زنجانی میلیاردر ایرانی به اتهام اختلاس به اعدام محکوم شد - روزنامه گاردین]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سرانجام پرونده بابک زنجانی بیانگر ارتباط پیچیده میان سیاست، اقتصاد و فساد است که در نهایت، خسارت‌های سنگینی را بر مردم ایران تحمیل کرده است. در شرایطی که زنجانی به عنوان ابزاری برای دور زدن تحریم‌ها عمل می‌کرد، ناکارآمدی و عدم شفافیت در مدیریت این فرایندها منجر به از دست رفتن منابع مالی عظیمی شد که می‌توانستند برای بهبود وضعیت اقتصادی و رفاه عمومی مردم به کار گرفته شوند. <br /> <br /> در نهایت، مردم ایران بودند که بهای این فساد و بازی‌های پشت پرده را پرداخت کردند، در حالی که اعتماد عمومی به سیستم اقتصادی و سیاسی کشور نیز به شدت آسیب دید. این پرونده یادآور اهمیت شفافیت و مسئولیت‌پذیری در جلوگیری از تحمیل چنین خسارت‌هایی بر جامعه است.<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86_%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C&diff=88912 2026-05-23T18:08:08Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=ریبین مرادی<br /> |تصویر=ریبین مرادی1.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=ریبین مرادی<br /> |تاریخ_تولد=حدود ۱۳۸۷<br /> |محل_تولد=ثلاث‌باباجانی، کرمانشاه<br /> |تاریخ_مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=تهران<br /> |مدفن=نامعلوم<br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی از پشت به قفسه سینه<br /> |شناخته‌شده برای=جانباخته اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، بازیکن فوتبال نوجوانان<br /> |همسر=<br /> |والدین=عادل مرادی (پدر)<br /> |تاریخ تولد=۱۳۸۷<br /> |تاریخ مرگ=۱۸دی ۱۴۰۴<br /> }}<br /> '''ریبین مرادی،''' (زاده ۱۳۸۷، جان‌باخته ۱۸ دی ۱۴۰۴) نوجوان ۱۷ ساله کرد ایرانی اهل ثلاث‌باباجانی استان کرمانشاه و ساکن تهران بود که در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] در تهران با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی از پشت کشته شد. <br /> <br /> وی دانش‌آموز و بازیکن تیم فوتبال نوجوانان سایپا محسوب می‌شد و به‌عنوان یکی از استعدادهای شناخته‌شده فوتبال پایه تهران شناخته می‌شد. ریبین مرادی علاوه بر فوتبال، در رشته‌های شنا و کشتی نیز فعالیت داشت و صاحب عناوین قهرمانی بود. <br /> <br /> شهادت وی یکی از موارد برجسته کشته‌شدن نوجوانان در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به شمار می‌رود که گزارش‌های متعدد سازمان‌های حقوق بشری و رسانه‌ها را به دنبال داشت و نمادی از سرکوب ورزشکاران جوان در جریان این اعتراضات شد.<br /> == زندگینامه ==<br /> ریبین مرادی فرزند عادل مرادی، اهل شهرستان ثلاث‌باباجانی از توابع استان کرمانشاه بود و از تبار کرد محسوب می‌شد. وی در تهران ساکن بود و به عنوان دانش‌آموز مشغول تحصیل بود. پدر وی کهنه‌سرباز [[جنگ ایران و عراق]] بود و خانواده در شرایط اقتصادی متوسط زندگی می‌کردند. <br /> <br /> ریبین از سنین پایین به ورزش علاقه نشان داد و در رشته‌های مختلف ورزشی فعالیت کرد. وی به عنوان یک ورزشکار چندرشته‌ای شناخته می‌شد و در شنا و کشتی نیز به موفقیت‌هایی دست یافته بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که ریبین مرادی فردی پرانرژی، متعهد و محبوب در میان هم‌تیمی‌ها و مربیان خود بود. <br /> <br /> وی سابقه شرکت در مسابقات رسمی هیات فوتبال تهران را داشت و از سوی مربیان به‌عنوان استعدادی آینده‌دار معرفی می‌شد. زندگی وی عمدتاً بر محور ورزش و تحصیل می‌چرخید و هیچ سابقه فعالیت سیاسی رسمی نداشت، اما مانند بسیاری از جوانان نسل خود، از شرایط اجتماعی و اقتصادی موجود ناراضی بود که این نارضایتی او را به شرکت در اعتراضات کشاند. <br /> <br /> منابع محلی و گزارش‌های حقوق بشری او را نوجوانی مسئولیت‌پذیر و حامی جامعه توصیف کرده‌اند که همیشه در فعالیت‌های ورزشی و کمک به هم‌سالان خود پیشقدم بود. ریبین مرادی در تیم‌های پایه فوتبال مانند پارسیان جوان ایلیا نوین فعالیت کرده بود و در لیگ برتر نوجوانان تهران حضور داشت. <br /> <br /> این فعالیت‌ها او را به یک چهره شناخته‌شده در جامعه فوتبال پایه تهران تبدیل کرده بود و مرگش ضربه‌ای به جامعه ورزشی وارد کرد. علاوه بر این، ریبین مرادی در زندگی شخصی خود، با چالش‌های فرهنگی و اجتماعی روبرو بود که این مسائل او را بیشتر به سمت اعتراضات سوق داد. <br /> <br /> گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که وی در ویدیوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، مهارت‌های ورزشی خود را به نمایش می‌گذاشت و این ویدیوها پس از مرگش به عنوان یادبودی از استعداد از دست رفته او مورد توجه قرار گرفت. <br /> <br /> خانواده وی پس از مرگ، با محدودیت‌های امنیتی برای برگزاری مراسم مواجه شدند، اما جامعه ورزشی و محلی با انتشار پیام‌های تسلیت و یادبود، یاد او را گرامی داشت. ریبین مرادی نمادی از نسل جوان کردی بود که در برابر نابرابری‌ها ایستادگی کرد و مرگش بخشی از روایت گسترده‌تر سرکوب نوجوانان در اعتراضات ۱۴۰۴ شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202601140945 ایران اینترنشنال، ۲۴ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/features/149009-%D8%B1%D8%AE%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF ایران‌وایر، بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://parsi.euronews.com/2026/02/02/irans-gen-z-the-vanguard-of-protests-who-paid-with-their-lives یورونیوز، ۱۳ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-91 هەنگاو، ۲۳ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://melliun.org/iran/513415 سایت ملیون ایران، ۷ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ریبین مرادی در جامعه ورزشی تهران نقش فعالی داشت و به عنوان یک بازیکن نوجوان، در تربیت و تشویق هم‌سالان خود به ورزش تلاش می‌کرد. گزارش‌های محلی نشان می‌دهد که وی در باشگاه‌های ورزشی مختلف فعالیت می‌کرد و اغلب در مسابقات منطقه‌ای شرکت داشت. این فعالیت‌ها نه تنها او را به یک ورزشکار موفق تبدیل کرده بود، بلکه وی را به الگویی برای جوانان محلی تبدیل کرد. <br /> <br /> مرگ ریبین مرادی بخشی از الگوی گسترده‌تر کشته‌شدن ورزشکاران جوان در اعتراضات بود که شامل مواردی مانند [[مجتبی ترشیز]]، [[مسعود ذات‌پرور]] و دیگران می‌شود. سازمان‌های حقوق بشری این موارد را به عنوان نمونه‌ای از خشونت سیستماتیک علیه معترضان جوان ثبت کرده‌اند. خانواده ریبین مرادی، به ویژه پدرش، پس از مرگ وی تحت فشارهای امنیتی قرار گرفتند تا روایت رسمی را بپذیرند، اما گزارش‌های مستقل این فشارها را افشا کردند.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://iranwire.com/fa/news-1/147647-%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%BE%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF ایران‌وایر، ۲۴ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.instagram.com/p/DTfVUb1DsVO اینستاگرام ایران اینترنشنال، ۲۴ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/fa/202601143798 ایران اینترنشنال، ۲۴ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;<br /> == شهادت ==<br /> در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، ریبین مرادی روز پنج‌شنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴ در اعتراضات تهران هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت. طبق گزارش‌ها، نیروهای سرکوبگر از پشت با گلوله جنگی به قفسه سینه وی شلیک کردند که گلوله از بدن او عبور کرد و منجر به مرگ فوری شد. خانواده وی در حال رفتن به مهمانی بودند که ریبین برای پیوستن به اعتراضات از آن‌ها جدا شد. <br /> <br /> پس از مرگ، خانواده چهار روز بی‌خبری را سپری کردند و نهایتاً در پزشکی قانونی کهریزک از کشته‌شدن وی مطلع شدند. نیروهای امنیتی پدر وی را مجبور به اعتراف اجباری در صداوسیمای جمهوری اسلامی کردند تا ادعا کند فرزندش توسط اغتشاشگران کشته شده است. این اعتراف اجباری بخشی از الگوی فشار بر خانواده‌های جانباختگان بود. مرگ ریبین مرادی در منطقه پرند نزدیک تهران رخ داد و جزئیات دقیق مکان هنوز مشخص نیست. <br /> <br /> سازمان‌های حقوق بشری مانند هەنگاو، کردپا و ایران‌وایر این رویداد را به عنوان نمونه‌ای از کشته‌شدن کودکان و نوجوانان در اعتراضات ثبت کرده‌اند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که تیراندازی مستقیم و هدفمند بوده و هیچ هشداری پیش از شلیک داده نشده است. پس از مرگ، آگهی ترحیم وی منتشر شد و جامعه ورزشی با ادای احترام به او، مانند مهرزاد افتخاری که پیراهن وی را در مسابقه‌ای به نمایش گذاشت، یادش را گرامی داشت. <br /> <br /> مرگ ریبین مرادی بخشی از سرکوب گسترده اعتراضات در تهران بود که در آن چندین نوجوان دیگر نیز جان باختند. [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] نام وی را در فهرست شهیدان قیام قرار دادند.<br /> <br /> پیامدهای مرگ او شامل افزایش توجه به وضعیت حقوق کودک در ایران بود و سازمان‌های حقوق بشری خواستار تحقیقات مستقل در مورد این کشتار شدند. خانواده ریبین مرادی با تهدید، بازداشت موقت و شرط‌گذاری برای تحویل پیکر مواجه شدند، اما گزارش‌های مستقل این فشارها را افشا کردند. مرگ وی نمادی از خشونت اعمال‌شده علیه معترضان جوان و ورزشکاران شد و ویدیوهای مهارت‌های ورزشی او پس از مرگ به عنوان یادبودی از استعداد از دست رفته منتشر شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://www.iranntv.com/960811-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DB%B3%DB%B8%D8%AA%D9%86-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%82 سیمای آزادی، ۲۴ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85 کانون حقوق بشر ایران، ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://kolbarnews.com/130120263535-2 کولبرنیوز، ۲۳ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://hanahr.org/fa/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%A1%D9%A7-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%95-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF سازمان حقوق بشر هانا، ۲۳ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.kmmk.info/fa/52742/2026/%D8%B3%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%9B-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%95-%DA%95%DB%8E%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%8C-%D9%81%D9%88 کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، ۲۳ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;<br /> == پیامدها ==<br /> نام ریبین مرادی در فهرست [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] و همچنین فهرست کودکان کشته‌شده در این اعتراضات ثبت شده است. مرگ وی واکنش‌های گسترده‌ای در جامعه ورزشی و حقوق بشری به دنبال داشت. مهرزاد افتخاری، بازیکن تیم آکادمی توانا، در مسابقه‌ای پیراهن وی را به نمایش گذاشت و به او ادای احترام کرد. سازمان‌های حقوق بشری مانند هەنگاو، کردستان هانا و ایران اینترنشنال گزارش‌های مفصلی از مرگ وی منتشر کردند و آن را نقض حقوق کودک دانستند. <br /> <br /> مرگ ریبین مرادی بخشی از الگوی کشته‌شدن بیش از ۲۰ فوتبالیست و ۳۰ ورزشکار در اعتراضات ۱۴۰۴ بود که رسانه‌ها به آن پرداختند. در گزارش‌های وال استریت ژورنال و یورونیوز به عنوان نمونه‌ای از نقش نسل زد در اعتراضات ذکر شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://www.facebook.com/KurdistanHRN/posts/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9-%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DB%B1%DB%B3-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%88%D9%86/1329387112565458 فیسبوک شبکه حقوق بشر کردستان، دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;[https://www.threads.com/@kurdistanhumanrights/post/DUDSMEcCOL6/%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B7-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%DB%8C تردز شبکه حقوق بشر کردستان، بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;[https://www.instagram.com/reel/DTesQz2jOYM اینستاگرام، دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%DB%8C&diff=88911 2026-05-23T18:04:33Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=امیرعلی حیدری<br /> |تصویر=امیرعلی حیدری1.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=امیرعلی حیدری<br /> |تاریخ_تولد=۲۱ دی ۱۳۸۶<br /> |محل_تولد=کرمانشاه<br /> |تاریخ_مرگ=۱۸ دی ۱۴۰۴<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=کرمانشاه- شهرک الهیه، خیابان کاشانی<br /> |مدفن=کرمانشاه<br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی به نزدیکی قلب<br /> |شناخته‌شده برای=جانباخته اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، نوجوان کشته‌شده<br /> |همسر=<br /> |والدین=جعفرآبادی (نام خانوادگی کامل)<br /> |تاریخ تولد=۱۳۸۶<br /> |تاریخ مرگ=۱۸دی ۱۴۰۴<br /> }}<br /> '''امیرعلی حیدری جعفرآبادی،''' (زاده ۱۳۸۶، جان‌باخته ۱۸ دی ۱۴۰۴) نوجوان ۱۷ ساله کرد ایرانی اهل کرمانشاه بود که در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] در کرمانشاه با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی کشته شد. وی تنها چند روز پیش از تولد ۱۸ سالگی‌اش جان باخت و مرگ او یکی از موارد برجسته کشته‌شدن کودکان و نوجوانان در این اعتراضات به شمار می‌رود. <br /> <br /> امیرعلی حیدری نمادی از نسل جوان معترض شد که گزارش‌های متعدد سازمان‌های حقوق بشری و رسانه‌ها را به دنبال داشت و بخشی از روایت گسترده‌تر خشونت علیه معترضان جوان در ایران بود. سازمان‌های حقوق بشری شهادت او را نمونه‌ای از نقض حقوق کودک از جانب رژیم حاکم بر ایران دانستند.<br /> == زندگینامه ==<br /> امیرعلی حیدری جعفرآبادی اهل شهر کرمانشاه و کردتبار بود. در خانواده‌ای متوسط زندگی می‌کرد و اطلاعات دقیقی از شغل یا فعالیت‌های حرفه‌ای وی در دسترس نیست، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که وی دانش‌آموز یا نوجوانی عادی بود که زندگی روزمره‌اش را در زادگاه خود سپری می‌کرد. <br /> <br /> امیرعلی از سنین پایین با چالش‌های اجتماعی و اقتصادی روبرو بود که بسیاری از جوانان ایرانی با آن مواجه هستند. منابع محلی او را نوجوانی پرانرژی، شجاع و مخالف نابرابری‌های اجتماعی توصیف کرده‌اند. وی سابقه فعالیت سیاسی رسمی نداشت، اما مانند بسیاری از هم‌سالان خود، از شرایط موجود ناراضی بود که این نارضایتی او را به شرکت در اعتراضات کشاند. <br /> <br /> گزارش‌های حقوق بشری وی را نوجوانی مسئولیت‌پذیر و محبوب در میان دوستان و خانواده می‌دانند که همیشه در کمک به دیگران پیشقدم بود. زندگی امیرعلی حیدری عمدتاً در کرمانشاه سپری شده بود و وی در محله‌ی خود فردی شناخته‌شده بود. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-86 هەنگاو، ۲۲ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://parsi.euronews.com/2026/02/02/irans-gen-z-the-vanguard-of-protests-who-paid-with-their-lives یورونیوز، ۱۳ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.instagram.com/reel/DTcp1HuCORF اینستاگرام، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85 کانون حقوق بشر ایران، ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == شهادت ==<br /> در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، امیرعلی حیدری شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ در اعتراضات شهرک الهیه کرمانشاه، ابتدای خیابان کاشانی، هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت. طبق گزارش‌ها، نیروهای سرکوبگر با سلاح کلاشینکف گلوله جنگی به نزدیکی قلب وی شلیک کردند که منجر به مرگ فوری شد. <br /> <br /> این رویداد در حالی رخ داد که امیرعلی به‌صورت مسالمت‌آمیز در اعتراضات شرکت کرده بود. سازمان‌های حقوق بشری گزارش داده‌اند که تیراندازی مستقیم و هدفمند بوده و هیچ هشداری پیش از شلیک داده نشده است. پس از مرگ، نهادهای حکومتی خانواده را تحت فشار قرار دادند تا علت مرگ را سقوط از ارتفاع اعلام کنند، که این بخشی از الگوی فشار بر خانواده‌های جانباختگان بود. مرگ امیرعلی حیدری در کرمانشاه رخ داد و جزئیات دقیق آن توسط منابع مستقل ثبت شده است. <br /> <br /> سازمان‌های حقوق بشری مانند هەنگاو و کردپا این رویداد را به عنوان نمونه‌ای از کشته‌شدن کودکان در اعتراضات ثبت کرده‌اند. <br /> <br /> گزارش‌ها نشان می‌دهد که گلوله از ناحیه قلب عبور کرده و جان وی را گرفت.خانواده وی پس از مرگ، با محدودیت‌های امنیتی برای برگزاری مراسم مواجه شدند، پیکر امیرعلی حیدری جعفرآبادی پس از دریافت یک میلیارد تومان به خانواده‌اش تحویل داده شده و یکی از حاضران در مراسم خاکسپاری‌اش در قبرستان روستای &quot;توه‌لَلی&quot; پس از سر دادن شعار اعتراضی، توسط نیروهای حکومتی، با خشونت بازداشت شده است. <br /> <br /> امیرعلی حیدری نمادی از نسل زد ایرانی بود که در برابر سرکوب ایستادگی کرد و مرگش بخشی از روایت گسترده‌تر کشته‌شدن نوجوانان در اعتراضات ۱۴۰۴ شد. سازمان‌های حقوق بشری مانند هەنگاو و کردپا وی را یکی از قربانیان خشونت سیستماتیک علیه کودکان معترض معرفی کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.instagram.com/p/DTcGZQhj1cP اینستاگرام، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://www.instagram.com/reel/DTxCDoECcvF اینستاگرام، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/id/b028fcc7-2b16-477a-8365-0ba30ce936e4 سازمان مجاهدین خلق، ۸ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;[https://www.iranntv.com/961176-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DB%B8%DB%B8-%D8%AA%D9%86-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4 سیمای آزادی، ۵ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://x.com/begooazadi/status/2021111245819044233 توییتر، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == پیامدها ==<br /> نام امیرعلی حیدری در فهرست [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] در ردیف ۸۳ ثبت شده است. همچنین در فهرست کودکان کشته‌شده در این اعتراضات نیز به ثبت رسیده است. مرگ وی واکنش‌های گسترده‌ای در جامعه محلی، حقوق بشری و بین‌المللی به دنبال داشت. سازمان‌های حقوق بشری مانند هەنگاو، کانون حقوق بشر ایران و یورونیوز گزارش‌هایی از مرگ وی منتشر کردند و آن را نقض حقوق کودک دانستند. مرگ امیرعلی حیدری بخشی از الگوی کشته‌شدن بیش از ۵۰ نوجوان در اعتراضات ۱۴۰۴ بود که رسانه‌ها به آن پرداختند. [[شورای ملی مقاومت ایران|شورای ملی مقاومت]] و [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] وی را یکی از شهیدان قیام معرفی کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[https://www.facebook.com/groups/171624443770915/posts/1966482477618427 فیسبوک، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.instagram.com/reel/DTalgj4D0uh اینستاگرام، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=88910 2026-05-23T18:01:09Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=افسانه رضویان<br /> |تصویر=افسانه رضویان۲.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، افسانه رضویان<br /> |تاریخ_تولد=<br /> |محل_تولد=<br /> |تاریخ_مرگ=<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=چالوس<br /> |مدفن=مزار یوسف رضا<br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی<br /> |شناخته‌شده برای=شهید اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴<br /> |همسر=متاهل مادر چند فرزند: حامد،بشار و چند دختر<br /> |والدین=سید حسین<br /> |تاریخ تولد=<br /> |تاریخ مرگ=۱۸دی ۱۴۰۴<br /> }}<br /> '''افسانه رضویان،''' (شهادت ۱۸دی۱۴۰۴) مادر چند فرزند، یکی از شهدای [[اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴]] ایران است که در جریان اعتراضات مردمی کشته شد. <br /> <br /> او نمادی از مقاومت زنان در برابر سرکوب رژیم شد.<br /> <br /> == جزئیات شهادت ==<br /> افسانه رضویان شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) در اوج [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری]] علیه فقر و استبداد به جمع معترضان که در مقابل کلانتری چالوس در استان مازندران، پیوست. <br /> <br /> در این‌میان او با شلیک مستقیم گلوله از سوی ماموران سرکوبگر جمهوری اسلامی به‌شهادت رسید. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202602020182 افسانه رضویان ۱۸ دی‌ماه مقابل کلانتری چالوس با شلیک گلوله از سوی ماموران کشته شد-اینترنشنال]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/a/8108007.html مویه‌خوانی پسر افسانه رضویان، زنی که در اعتراضات چالوس کشته شد-صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == روایت پس از شهادت ==<br /> پس از اصابت گلوله، مردان معترض برای حفاظت از پیکر افسانه، حلقه‌ انسانی تشکیل دادند، اما ماموران با شلیک بی‌وقفه به سمت آن‌ها، چندین نفر دیگر را نیز کشتند. <br /> <br /> این صحنه خونین در ویدیوها و روایت‌های شاهدان ثبت شده و خشم عمومی را شعله‌ورتر کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == بازتاب خانوادگی ==<br /> پسر افسانه رضویان، بشار، در مویه‌خوانی عمومی از مادرش یاد کرد و روایتی احساسی از شهادت او ارائه داد. <br /> <br /> خانواده‌اش تأکید کردند که افسانه برای آزادی و عدالت قیام کرده و تنها نمانده است.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/reel/DUGgQ5zCkHX/?hl=en اینستاگرام صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه در قیام ۱۴۰۴ ==<br /> هرچند رژیم سعی می‌کند ابعاد کشتار را کوچک‌نمایی کند و تعداد [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] را مخفی نگه‌دارد، اما نام افسانه در میان زنان صف مقدم تظاهرات باقی‌مانده‌است.<br /> <br /> نام افسانه رضویان در فهرست [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] در ردیف ۷۴۱ به‌ثبت رسیده‌ است.&lt;ref&gt;[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C&diff=88909 2026-05-23T17:59:14Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=سعید ابراهیمی<br /> |تصویر=سعید ابراهیمی1.jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=سعید ابراهیمی<br /> |تاریخ_تولد=۱۳۶۳<br /> |محل_تولد=بندر انزلی، گیلان<br /> |تاریخ_مرگ=۱۹ دی ۱۴۰۴<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=بندر انزلی، گیلان<br /> |مدفن=بندر انزلی<br /> |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر حکومتی به خودرو<br /> |شناخته‌شده برای=جانباخته اعتراضات سراسری ۱۴۰۴<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۶۳<br /> |تاریخ مرگ=۱۹دی ۱۴۰۴<br /> }}<br /> '''سعید ابراهیمی،''' (زاده ۱۳۶۳-جان‌باخته ۱۹ دی ۱۴۰۴) شهروند ۴۰ ساله ایرانی اهل بندر انزلی استان گیلان بود که در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] در بندر انزلی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی جان باخت. مرگ وی یکی از موارد ثبت‌شده در فهرست جانباختگان این اعتراضات است.<br /> == زندگینامه ==<br /> سعید ابراهیمی اهل بندر انزلی از توابع استان گیلان بود. اطلاعات بیشتری از زندگی شخصی یا شغلی وی در منابع موجود نیست.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://iranhrs.org/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85 کانون حقوق بشر ایران، ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.instagram.com/p/DUFXEQ6iP9y اینستاگرام، ژانویه ۲۰۲۶]&lt;/ref&gt;<br /> == شهادت ==<br /> در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، سعید ابراهیمی روز جمعه ۱۹ دی ۱۴۰۴ در اعتراضات بندر انزلی هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت. طبق گزارش‌ها، نیروهای حکومتی خودروی وی را به رگبار بستند و او جان باخت. پیکر وی در جو شدید امنیتی به خاک سپرده شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-101 هەنگاو، ۲۴ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.iranntv.com/960887-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DB%B2%DB%B9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%82%DB%8C سیمای آزادی، ۲۶ دی ۱۴۰۴]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نام سعید ابراهیمی در فهرست [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] سایت ایران‌پدیا در ردیف ۱۱۹ ثبت شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%B4%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87&diff=88908 2026-05-23T17:58:32Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=عرفان شکورزاده<br /> |تصویر= عرفان شکورزاده .jpg<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=عرفان شکورزاده<br /> |تاریخ_تولد=۱۳۷۶<br /> |محل_تولد=ایران<br /> |تاریخ_مرگ=۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵<br /> |ملیت=ایرانی<br /> |محل_مرگ=زندان قزلحصار کرج<br /> |مدفن=<br /> |علت مرگ=اعدام مخفیانه توسط رژیم جمهوری اسلامی<br /> |شناخته‌شده برای=دانشجوی نخبه هوافضا و قربانی اعدام سیاسی<br /> |همسر=<br /> |والدین=<br /> |تاریخ تولد=۱۳۷۶<br /> |تاریخ مرگ=۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵<br /> }}<br /> '''عرفان شکورزاده'''، (زاده ۱۳۷۶ – اعدام‌شده ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) دانشجوی نخبه کارشناسی ارشد مهندسی هوافضا در دانشگاه علم و صنعت ایران، پژوهشگر حوزه فناوری ماهواره و رتبه اول این رشته بود که پس از ۱۵ ماه بازداشت و شکنجه، بامداد ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ به صورت مخفیانه در [[زندان قزلحصار]] کرج اعدام شد. او یکی از برجسته‌ترین قربانیان اعدام‌های سیاسی پس از [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام سراسری ۱۴۰۴]] و تنش‌های منطقه‌ای بهار ۱۴۰۵ به‌شمار می‌رود.<br /> == پیشینه ==<br /> عرفان شکورزاده متولد سال ۱۳۷۶ بود. او دانش‌آموخته مهندسی برق دانشگاه تبریز و دانشجوی رتبه اول مقطع کارشناسی ارشد مهندسی هوافضا (گرایش کنترل و موقعیت‌یابی منظومه‌های ماهواره‌ای) در دانشگاه علم و صنعت ایران بود. عرفان از معدود نخبگان علمی ایران بود که علی‌رغم فرصت‌های مهاجرت، در کشور ماند و بر روی پروژه‌های علمی داخلی کار می‌کرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد او فردی آرام، متعهد و دلبسته به پیشرفت علمی ایران بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://hengaw.net/fa/news/2026/05/article-68 کرج؛ اعدام مخفیانه عرفان شکورزاده، نخبه هوافضا - هه‌نگاو]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://iranhrs.org/erfan-shakourzadeh-execution-unfair-trial-qezelhesar-2026/ عرفان شکورزاده؛ اعدام پس از دادرسی مبهم و اعترافات اجباری - کانون حقوق بشر ایران]&lt;/ref&gt;<br /> == بازداشت و شکنجه ==<br /> عرفان شکورزاده در بهمن‌ماه ۱۴۰۳ توسط اطلاعات سپاه پاسداران بازداشت شد. او به مدت حدود ۹ ماه در سلول انفرادی بند ۲۰۹ [[زندان اوین]] تحت شدیدترین شکنجه‌های جسمی و روانی قرار گرفت. هدف اصلی بازجویان، اخذ اعترافات اجباری مبنی بر «جاسوسی برای اسرائیل و آمریکا» بود. عرفان در یادداشتی که پیش از اعدام از داخل زندان منتشر کرد، نوشته بود:&lt;blockquote&gt;««من عرفان شکورزاده ۲۹ ساله، یکی از معدود به‌اصطلاح نخبگانی که حاضر به مهاجرت نشدم. چند ماه پیش از جنگ ۱۲ روزه، به اتهام واهی جاسوسی و همکاری با کشورهای متخاصم توسط اطلاعات سپاه بازداشت شدم و در مدت ۸ ماه و نیم [[شکنجه]] و زندان انفرادی مجبور به اعتراف اجباری شدم. نگذارید یک جان بی‌گناه دیگر در سکوت و بی‌خبری از دست برود.»&lt;/blockquote&gt;این یادداشت به سرعت در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و نگرانی جدی افکار عمومی و فعالان حقوق بشر را برانگیخت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == روند قضایی ==<br /> دادگاه عرفان شکورزاده در شرایطی کاملاً غیرشفاف و بدون حضور وکیل مستقل برگزار شد. اتهامات او «جاسوسی و همکاری با سرویس‌های خارجی» اعلام گردید، اما هیچ سند علمی یا شواهد معتبر در دادگاه ارائه نشد. حکم اعدام او توسط شعبه‌ای از دادگاه انقلاب صادر و در دیوان عالی کشور تأیید شد. خانواده و وکلا از جزئیات دقیق پرونده بی‌اطلاع بودند.<br /> == اعدام ==<br /> بامداد دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، عرفان شکورزاده از زندان اوین به زندان قزلحصار منتقل و حکم اعدام او به صورت مخفیانه اجرا شد. رژیم جمهوری اسلامی از حق آخرین ملاقات با خانواده محروم کرد و حتی زمان دقیق اعدام را به خانواده اطلاع نداد. این اعدام تنها چند روز پس از تأیید حکم در دیوان عالی انجام گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> == واکنش‌ها ==<br /> هه‌نگاو این اعدام را «مخفیانه و جنایتکارانه» خواند و آن را مصداق بارز قتل حکومتی دانست. کانون حقوق بشر ایران نیز تأکید کرد که روند پرونده مبهم، فاقد دادرسی عادلانه و مبتنی بر شکنجه و اعترافات اجباری بوده است.<br /> سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر نیز این اعدام را محکوم کردند و آن را بخشی از سیاست رژیم برای حذف نخبگان علمی منتقد دانستند.<br /> == ارزیابی ==<br /> اعدام عرفان شکورزاده نمونه‌ای آشکار از استفاده ابزاری رژیم از اتهامات امنیتی برای حذف نخبگان علمی است. سرعت اجرای حکم (۱۵ ماه از بازداشت تا اعدام)، شکنجه طولانی‌مدت، محرومیت از وکیل و دادرسی غیرشفاف، این پرونده را به یکی از موارد بارز نقض فاحش حقوق بشر تبدیل کرده است. این اعدام در ادامه موج اعدام‌های سیاسی پس از قیام ۱۴۰۴ و تنش‌های منطقه‌ای بهار ۱۴۰۵ رخ داد و نشان‌دهنده تشدید سیاست ترور دولتی علیه نخبگان و معترضان است.<br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF_%D8%B1%D8%A7%D9%85&diff=88907 2026-05-23T17:54:31Z

<p>Safa: /* خروج از ایران */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی<br /> | نام =عماد رام<br /> | تصویر =عماد رام،هنرمند.jpg<br /> | توضیح_تصویر =عماد رام نوازنده فلوت و خواننده پاپ<br /> | اندازه_تصویر =<br /> | دورنما =<br /> |اندازه تصویر=240| پس‌زمینه =<br /> | نام_اصلی =عماد رام<br /> | نام_مستعار =<br /> | تولد = ۱۳۰۹ خورشیدی<br /> | مرگ = ۳ خرداد ۱۳۸۲ خورشیدی آلمان<br /> |علت مرگ =<br /> | ملیت =<br /> | ساز =فلوت<br /> | نوع_صوت =<br /> | سبک =پاپ<br /> | حرفه =<br /> | زمینه فعالیت =آهنگسازی، نوازندگی، خوانندگی<br /> | مدت =<br /> | هنرمندان همکار =<br /> | تحصیلات =لیسانس کشاورزی<br /> | دانشگاه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت معروف‌شدن =<br /> | بنیانگذار =<br /> | آلبوم معروف =<br /> | جایزه =<br /> | عضو گروه =<br /> | ناشر =<br /> | نقش‌های_مرتبط =<br /> | وب‌گاه =<br /> | اعضای_کنونی =<br /> | اعضای_پیشین =<br /> | سازهای_برجسته =فلوت<br /> | امضا =<br /> | اندازه_امضا =<br /> | جایگزین_امضا =<br /> }}<br /> <br /> '''عماد رام،''' (زاده ۱۳۰۹ ساری - درگذشته ۱۳۸۲ آلمان) عماد‌ رام نوازنده فلوت، خواننده و آهنگساز برجسته‌ی ایرانی است.او در شهر ساری متولد شد و از ۶ سالگی با نی‌‌ نیزارها به نواختن فلوت می‌پرداخت. <br /> <br /> عماد رام در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و به اداره هنرهای زیبا رفت. نت، سازشناسی و ارکستراسیون را نزد محمدعلی خادم میثاق، و ردیف‌ها را نزد حسن رادمرد فرا گرفت. از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای مهم منصوب شد. عماد‌ رام پس از [[انقلاب ضد سلطنتی]] سال ۱۳۵۷ به ضبط و پخش نوارهای «شبانه یا شب‌زنده‌داران» پرداخت اما در همین رابطه دستگیر و محکوم به زندان و شلاق شد. <br /> <br /> او پس از آزادی به آلمان مهاجرت کرد و در کنسرت‌های بزرگ در نقاط مختلف اروپا و آمریکا برنامه اجرا کرد. عماد رام سال ۱۳۷۳ به [[شورای ملی مقاومت ایران]] پیوست. او بارها در میان [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین]] و رزمندگان [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادی]] برنامه اجرا کرد. عماد رام در سوم خرداد ۱۳۸۲ در آلمان درگذشت. همسر او فلور صدودی همچنان عضو شورای ملی مقاومت است.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == کودکی و نوجوانی ==<br /> عبدالعلی معصومی در مورد زندگی عماد رام در مقاله‌ای از زبان خود خود می‌نویسد:<br /> <br /> «من [در یازدهم اسفندماه ۱۳۰۹] در شهر ساری در استان مازندران متولّد شدم. از شش سالگی در حالی که از نی‌های خودرو در شمال، که آن را به صورت فلوت طرّاحی می‌کردم، بدون مربّی یادگیری این ساز را شروع کردم. انجام این مقصود با شرایط آن روز چندان کار ساده‌یی نبود، زیرا که هنر و هنرمند در جامعه زمان ما کمترین اعتباری نداشته و از دید مردم شهر باعث ننگ خانواده بود. <br /> <br /> در چنین موقعیتی به خوبی می‌توان احساس کرد توفیق در این راه با چه ناامیدی‌ها و دردسرهایی همراه بود و تنها راه برای موفقیت، ذوق سرشار و استقامت بی‌حدّ و حَصری لازم داشت تا انسان را به سرمنزل مقصود برساند &lt;ref&gt;- عبدالعلی معصومی: به یاد عماد رام[https://www.hambastegimeli.com/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA/41995-2013-05-23-18-52-04]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ازدواج عماد رام==<br /> <br /> عماد رام در هفتم مهر ۱۳۴۳ با خانم فلور صدودی ازدواج کرد. وی دارای سه فرزند به نامهای گویا، آهنگ و ملودی است. خانم فلور صدودی عضو شورای ملی مقاومت ایران و از پشتیبانان مقاومت ایران است. وی همواره رابطه‌ای صمیمانه‌ای با همسرش داشته و در کارهای هنری و فعالیت‌های سیاسی حامی او بود<br /> <br /> == فعالیت‌های حرفه‌ای ==<br /> عماد رام از دوران جوانی علاقه زیادی به موسیقی داشت و با راه‌های ابتکار و تولید نی از نیزارها به نواختن می‌پرداخت. او در سال ۱۳۲۲ خورشیدی به تئاتر روی‌ آورد و علاوه بر ایفای نقش در پشت پرده می‌خواند و فلوت می‌زد. عماد رام در شهریور ۱۳۲۲ به تئاتر روی آورد و علاوه بر ایفای نقش، پیش پرده می‌خواند و فلوت می‌زد.&lt;ref&gt;نت آهنگ - زندگینامه عماد رام _ استاد بزرگ فلوت ایران [http://www.noteahang.com/forum/showthread.php?17328-زندگینامه-عماد-رام-_-استاد-بزرگ-فلوت-Ø§ÛŒØ±Ø &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در تهران با مجید محسنی، حمید قنبری و جمشید شیبانی از سال‌های ۱۳۲۰ پیش پرده‌خوانی را شروع کرده بودند و پرویز خطیبی و ابوالقاسم حالت، اشعار فکاهی آن را می‌سرودند. پیش پرده‌خوانی در آن سال‌ها بسیار مرسوم بود. در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و و به اداره هنرهای زیبا رفت و نت و سازشناسی را نزد استادان خود فراگرفت. او دارای مدرک لیسانس از دانشسرای کشاورزی بود. وی از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای مهم منصوب شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و به اداره هنرهای زیبا رفت. نت، سازشناسی و ارکستراسیون نزد محمدعلی خادم میثاق، و ردیف‌ها را نزد حسن رادمرد فرا گرفت. مدتی نزد نورعلی برومند و حاج آقا محمد ایرانی مجرد آموزش دید. در سال ۱۳۳۹ برای اولین بار در ارکستر حسن رادمرد کنسرت داد. در تلویزیون، ارکستر سه نفره‌ای متشکل از حسین تهرانی، فرامرز پایور و عماد رام پا‌گرفت… از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای فرهنگ و هنر منصوب شد.<br /> <br /> عماد رام پس از [[انقلاب ضدسلطنتی]] به ضبط و پخش نوارهای «وطن با شبانه» پرداخت که از شعر، کلام و آهنگهای ملی و وطنی سرشار بود.<br /> [[پرونده:عماد رام در یکی از کنسرتهایش.jpg|جایگزین=عماد رام در یکی از کنسرتهایش|بندانگشتی|عماد رام در یکی از کنسرتهایش|271x271پیکسل]]<br /> عمادرام در بزرگترین کنسرتها در نقاط مختلف اروپا و آمریکا با ارکسترهای بزرگ جهانی شرکت داشت و تحسین همگان را برانگیخت.<br /> <br /> او پس از پیوستن به شورای ملی مقاومت نیز سال‌ها در کنسرت های مختلف با اساتیدی چون محمد شمس شرکت داشت و به اجرای برنامه پرداخت.<br /> <br /> == نقل قول‌ها از عماد رام== <br /> * من عقیده دارم هنرمند باید راه آزادگی پیشه‌کند و بازگو‌کننده رنجها خوشی‌ها و هر آنچه که بر مردم جامعه‌اش می‌گذرد باشد.<br /> *منحنی هنر نسبت به پیشینیان سقوط کرده‌بود، کار اساتیدی همچون درویش‌خان، رکن‌الدین خان و صبا و … چون مکتبی بود پس از سال‌ها همچنان پابرجا مانده‌است و کار بعضی از شبه هنرمندان چون سرابی بود، اثری از آثارشان باقی نمانده. مکتبی‌ها به دنبال هنر بودند، دود چراغ می‌خوردند و دو زانو دستِ ادب بر سینه در برابر استادان می‌نشستند، لذا آثارشان نیز پایدار ماند و شبه هنرمندان از لوح دلها زدوده شدند. <br /> *من گاهی برای اینکه آموزش فرهنگی و اخلاقی بگیرم نزد شادروان اسماعیل مهرتاش می‌رفتم، روزی نقل کرد در هنگام جوانی که من و علی اکبر شهنازی برای مشق تار خدمت درویش‌خان می‌رفتیم، روزی از قسمت روابط فرهنگی ایران و فرانسه پاکتی آوردند که محتوی یکصد تومان بود. در آن زمان یکصد تومان فوق‌العاده ارزش داشت و اگر کسی در کوچه‌ای صد تومان پول داشت آن کوچه به کوچه صد تومانی‌ها معروف می‌شد.<br /> *درویش‌خان گفت: گمان نمی‌کنم که فرهنک و کار فرهنگی پاداش داشته باشد و از پول امتناع ورزید. پس از ساعتی در همان جلسه رو کرد به حاجی علی‌اکبر‌خان که نسبتآ ثروتمند بود و ماهانه سه تومان بابت حق‌التدریس می‌پرداخت و گفت: پول‌ داری حق‌التدریس ماه آینده خود را بپردازی؟ و پس از اینکه سه تومان را که مبلغ نسبتا قابل توجهی بود گرفت، نوکرش را صدا زد و گفت: این سه تومان را بده این همسایه ارمنی که امروز زنش مرده و پول کفن و دفنش را ندارد. <br /> *حالا شما این را مقایسه کنید با کسانی که اسم خود را هنرمند گذاشته بودند و شبها به کاباره‌ها و … هجوم می‌آوردند برای انباشتن جیب خود؛ و این تفاوت بود که هنر امثال درویش‌خان را ماندنی کرد.<br /> [[پرونده:عماد رام در دوران جوانی.jpg|جایگزین=عماد رام در دوران جوانی|بندانگشتی|عماد رام در دوران جوانی|276x276پیکسل]]<br /> <br /> == دستگیری ==<br /> <br /> عماد رام پس از انقلاب به تولید و انتشار نوارهایی با نام شبانه پرداخت که مضامین وطن‌پرستی و آزادی‌خواهانه داشت. او بخاطر این نوارها دستگیر شده و به زندان افتاد. او در این مورد می‌نویسد «به خاطر دارم یکی دو هفته پیش از پیروزی انقلاب ۵۷، خمینی پس از سالها دوری با هواپیما عازم ایران بود. <br /> <br /> خبرنگاری از او پرسید که در آن لحظه چه احساسی دارد. او در جوابش گفت: &quot;هیچ&quot;. من از همان لحظه فهمیدم که وطن من درگیر مشتی عمّامه به سر شده که سالیان دراز برای دست یافتن به چنین فرصتی خوابهای طلایی می‌دیده‌اند. از این‌رو، باید بدون هیچ درنگی دست به کار شد و تا آخرین لحظه حیات برای ریشه‌کن‌کردن این زالوهای تشنه به خون از هیچ مبارزه‌یی روی گردان نبود. <br /> <br /> ابتدا، دست به تهیه و تکثیر نوارهایی زدم به نام &quot;شبانه&quot; یا &quot;شب‌زنده‌داران&quot; که محتوایی جز وطن‌خواهی و مردم سالاری نداشت و ترانه‌هایی به نام &quot;هموطن، ایران ـ ایران» که با سخنانی نیشدار به آخوندها همراه بود و خوشایند ذائقهٌ عوامل حکومت نبود؛ لذا در سال۱۳۶۰ دستگیر و روانهٌ زندانم کردم که روزنامهٌ مردم ارگان رسمی حزب توده، که در آن زمان در نماز جمعه هم پخش می‌شد اولین روزنامه‌یی بود که نوشت «عماد رام»، «جُرثومهٌ فساد دستگیر و زندانی شد». <br /> <br /> بعد از دو ماه اسارت با پادرمیانی دوستی به نام کاشانی، که خود را به ظاهر طرفدار رژیم نشان داده‌ بود ـ با… تحمل هشتاد ضربه شلاق، از زندان آزاد شدم.»<br /> <br /> == خروج از ایران ==<br /> پس از آزادی از زندان به این فکر افتادم که در برابر چنین حکومتی نباید لب فروبست و آرام نشست، لذا به تهیه و پخش نوارهایی دست زدم به نامهای حافظ، همتای آفتاب (دربارهٌ مولوی) و قصه‌های کودکان، تمام سعی‌ام بر آن بود که ضمن اشاعه فرهنگ غنی ایران، از این راه رابطه‌ام با خانواده‌ها قطع نگردد. امّا، متأسّفانه باز هم حکومت مانع انجام آن شد. <br /> <br /> ضمناً در این گیرودار از مزاحمت‌های مأموران رژیم در امان نبودم. آنها هر وقت دلشان می‌خواست بدون اطلاع قبلی در ساعات مختلف آرامش زندگی من و خانواده‌ام را درهم می‌ریختند. <br /> <br /> در این روزهای سیاه می‌شنیدم که جوانان رشید ما را به جرم آزادیخواهی گروه گروه تیرباران می‌کردند یا به چوبه دار می‌سپردند. به ناچار تصمیم گرفتم تا دیر نشده و اقدام به دستگیریم نکردند، برخلاف تمایلم، ایران را ترک کنم و با همسر و فرزندانم در آلمان رَحلِ اقامت افکنم… با ورودم به آلمان سعی کردم تاحدّ ممکن در اغلب اجتماع هموطنانم برای تظاهرات ضد رژیم شرکت کنم. <br /> <br /> کما این که در اغلب تظاهرات حضور داشتم. اما دیری نپایید که همین اجتماعات از هم پاشیده شد و دیگر این‌گونه تظاهرات به ندرت برپا می‌شد و من مجبور شدم دوسالی از مباره دست برداشته کنج عُزلت اختیار کنم. در این فاصلهٌ دوسال همیشه به دنبال گمشده‌یی می‌گشتم که عاشق ملت و وطن باشد که من در شعاع حمایت او بتوانم به مبارزهٌ خود ادامه دهم و همین‌طور هم شد. دوستی داشتم که عضو شورای ملی مقاومت بود. <br /> <br /> او ضمن بحث و گفتگو با من، کتابها و فیلم‌هایی از مجاهدین خلق و شورای ملی مقاومت را در اختیارم قرار می‌داد. رفته رفته پی بردم که گمشدهٌ خود را باز خواهم‌یافت لذا، به مبارزهٌ سی سالهٌ سازمان مجاهدین خلق و اعضای شورای ملی مقاومت پی بردم. به خصوص، در فیلمهای اوایل انقلاب ـ که حاوی سخنان آقای رجوی در [[میتینگ امجدیه|امجدیه]]، تبریز و شمال ایران بودـ آتش حقیقت مردم‌خواهی و ایران‌دوستی را در وجود ایشان شعله‌ور دیدم و یقینم شد ایشان رهبر جنبشی است که منشاٌ مبارزه‌اش همان صداقت، فداکاری به خاطر مردم ایران می‌باشد.<br /> [[پرونده:مجسمه‌ی عماد رام.jpg|جایگزین=مجسمه‌ی عماد رام|بندانگشتی|مجسمه‌ی عماد رام- رضا اولیا|380x380پیکسل]]<br /> <br /> == پیوستن به شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> عماد رام می‌گوید: منحنی هنر نسبت به پیشینیان سقوط کرده بود، کار اساتیدی همچون درویش خان، رکن‌الدین خان و صبا و … چون مکتبی بود پس از سال‌ها همچنان پابرجا مانده‌است و کار بعضی از شبه‌هنرمندان چون سرابی بود، اثری از آثارشان باقی نمانده. مکتبی‌ها به دنبال هنر بودند، دود چراغ می‌خوردند و دو زانو دستِ ادب بر سینه در برابر استادان می‌نشستند، لذا آثارشان نیز پایدار ماند و شبه هنر مندان از لوح دلها زدوده شدند.<br /> <br /> == آلبوم‌ها ==<br /> عشق و آزادی، فرنگیس، بهار من، خدایا، همتای آفتاب، لیلا رو بردن، پیام حافظ، شبانه با وطن، تنهای تنها، در به دری<br /> <br /> == آهنگسازی ==<br /> عماد رام برای خوانندگان ایرانی همچون فریدون فروغی، داریوش، مهستی، مرجان، نادر گلچین و… آهنگسازی کرده‌است.<br /> <br /> == درگذشت ==<br /> عماد رام پس از هفتاد و دو سال سرانجام در سوم خرداد۱۳۸۲ درگذشت. مراسم تشییع و خاکسپاری او صبح روز ۹ خرداد ۱۳۸۲با حضور خانوادهٌ رام و صدها تن از یاران و همرزمان و دوستداران این هنرمند بزرگ در گورستان بریف‌هوف شهر دوسِلدُرف آلمان برگزار شد.<br /> <br /> ==پیام تسلیت مریم رجوی==<br /> <br /> [[مریم رجوی]] پس از درگذشت عماد رام طی پیامی گفت:<br /> <br /> «درگذشت عماد رام، استاد نامدار موسیقی، هنرمند محبوب مردم و عضو شورای ملی مقاومت ایران را به هموطنان، به جامعه هنری کشور و به خانوادهٌ محترم رام به ویژه همسر ارجمندش خانم فلور صدودی عضو شورای ملی مقاومت و همچنین به همهٌ یاران شورایی و اعضای خانوادهٌ بزرگ مقاومت تسلیت می‌گویم.<br /> <br /> قدر و منزلت هنری عماد رام برای جامعهٌ هنری کشور و برای همهٌ ایرانیانی که عواطف و احساساتشان با ساز و صدای او آشناست، نیاز به وصف ندارد. بااین همه، تردیدی نیست که خصال انسانی این رادمرد هنر ملی در صدر ارزشهایش قرار می‌گیرد؛ ارزشهایی همچون وفا و بزرگمنشی و فروتنی که او را در قلب هموطنان و دوستدارانش جای داده‌است. همان ارزشهای والایی که او را با مقاومت پیوند داد و به یار و غمخوار صمیمی رزم آوران آزادی تبدیل کرد. <br /> <br /> آن‌قدر که برخی آثار ارزندهٌ هنری خود را به تجلیل از مجاهدان و رزم‌آوران آزادی اختصاص داد و به آنها هدیه نمود.<br /> <br /> اگر فقدان عماد رام ضایعه‌یی بزرگ و پراندوه برای مقاومت و برای جامعهٌ هنری ایران به‌شمار می‌رود، اما ره آوردها و نوآوریهایش در هنر ملی و همراهی صمیمانه و پرصفایش با ارتش آزادی، گنجینه و میراثی فناناپذیر و الگویی برای هنرمندان مردمی است.<br /> <br /> برای روح پرفتوحش شادی و رحمت ایزدی و برای همسر و فرزندان و همهٌ عزیزانش صبر و سلامتی آرزو می‌کنم. مریم رجوی ـ ۵ خرداد۱۳۸۲»<br /> <br /> مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر هنرمند برجستهٌ مقاومت، موسیقیدان بزرگ ایرانی، استاد عمادرام با گلباران مزار او پایان یافت.<br /> <br /> «عماد‌جان» که در سراسر زندگی بی‌قرار و آرامش، همواره آرزومند و جان ـ شیفته آزادی ایران زمین و سامان گرفتن زندگی مردم این زیباترین وطن بود، اینک، به ظاهر، در میان ما نیست، اما یادها و یادگارها و خاطرات و جای پای او، برای همیشه در دل و جان تک تک مشتاقان آزادی ایران، جاودانه، باقی خواهد‌ماند. عمادجان، همیشه با ماست، ایران و ایرانی که او یه عمر براشون ترانه خوند و به عشق ایران رو صحنه موند، هرگز او را تنها نخواهدگذاشت.<br /> [[پرونده:زنده یاد عماد رام.jpg|جایگزین=زنده یاد عماد رام|بندانگشتی|زنده یاد عماد رام|267x267پیکسل]]<br /> این هم دو بیت از ترانه خاطره‌انگیز «گذشته‌های شیرین» «عمادجان»، که خواننده و نوازنده‌اش خود او بود:<br /> <br /> «نکنه، خدا نکرده، من رو تنها بگذارید<br /> <br /> وقتی برمی‌گردید ایران، من رو اینجا بگذارید<br /> <br /> یک عمریه، من، براتون ترانه خوندم<br /> <br /> به عشق ایرانه، هنوز رو صحنه موندم».<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:آهنگ‌سازان اهل ایران]]<br /> [[رده:اهالی ساری]]<br /> [[رده:ترانه‌سرایان اهل ایران]]<br /> [[رده:خوانندگان اهل ایران]]<br /> [[رده:خوانندگان موسیقی پاپ اهل ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای ملی مقاومت ایران]]</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88906 2026-05-23T15:29:50Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۳ خرداد''' - از آغاز سال در گاه‌شماری ایران ۶۵ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۰ روز (در سال عادی) یا ۳۰۱ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> ==رویدادها==<br /> *۱۴۵ - قیام هاشم بن حکیم معروف به «المقنع» از افسران [[ابومسلم خراسانی|'''ابومسلم خراسانی''']] با هدف رهانيدن ايران از سلطه بنی‌عباس<br /> *۱۳۵۰ - [[امیرپرویز پویان|'''امیرپرویز پویان''']]، صادقی‌نژاد و رحمت پیرونذیری در زد و خورد مسلحانه با پلیس کشته شدند. در این درگیری پنج پلیس کشته و عده زیادی مجروح گردیدند. پلیس اعلام کرد کشته‌شدگان قاتلین سپهبد فرسیو بوده‌اند.<br /> *۱۳۵۱ - در چند نقطه تهران انفجاراتی رخ داد.<br /> *۱۳۶۱ - عقب‌نشینی نیروهای عراقی و آزادی خرمشهر<br /> ۲۴ مه<br /> *۱۲۱۸ - آغاز جنگ صلیبی پنجم، با یورش صلیبیون از سوی عکا به مصر<br /> *۱۶۰۷ - با پیاده شدن ۱۰۰ مهاجر انگلیسی در جیمزتاون واقع در ایالت ویرجینیا کنونی اولین مستعمره انگلستان در قاره آمریکا پدید آمد.<br /> *۱۶۸۹ - با تصویب پارلمان انگلستان، مذهب کاتولیک رومی از سیاست این کشور کنار گذاشته‌ شد و پروتستانتیسم مورد حمایت قرار گرفت.<br /> *۱۷۳۸ - جان وسلی، تغییر دین داد و اساساً جنبش متدیست را راه‌اندازی کرد. این روز هر ساله توسط متدیست‌ها به عنوان روز آلدرزگیت جشن گرفته می‌شود.<br /> *۱۷۹۸ - آغاز شورش ایرلندی‌های متحد علیه حکومت بریتانیا<br /> *۱۸۴۴ '''-''' نخستين تلگرام توسط «ساموئل مورس» مخابره شد. وی با دستگاه تلگرافی كه ساخته بود نخستين پيام را از شهر بالتيمور به شهر واشنگتن فرستاد.<br /> *۱۸۸۳ - پل بروکلین، در آمریکا گشایش یافت.<br /> *۱۸۸۸ - كشف واكسن ضد حصبه<br /> *۱۹۴۰ - ایگور سیکورسکی، اولین پرواز موفقیت‌آمیز هلیکوپتر تک روتور را انجام داد.<br /> *۱۹۹۳ - استقلال اریتره از اتیوپی<br /> *۱۹۹۹ - دادگاه کیفری بین‌المللی برای یوگسلاوی سابق در لاهه، هلند اسلوبودان میلوشویچ و چهار نفر دیگر را به جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در کوزوو متهم کرد.<br /> ==زادروزها==<br /> * ۱۲۹۶ - احمد صدر جاج‌سید‌جوادی، سیاستمدار، از بنیانگذاران [[نهضت آزادی ایران|'''نهضت آزادی ایران''']]<br /> * ۱۳۰۴ - جواد هیئت، جراح، نویسنده و روزنامه‌نگار <br /> *  ۱۳۰۴ - احمد اقتداری، ایران‌شناس<br /> * ۱۳۲۲ - محسن یلفانی، نویسنده و نمایشنامه‌نویس<br /> ۲۴ مه <br /> <br /> * ۱۶۸۶ - دانیل گابریل فارنهایت، دانشمند آلمانی و سازندهٔ دماسنج جیوه‌ای. (درگذشتهٔ ۱۷۳۶)<br /> * ۱۷۴۳ - ژان پل مارا، پزشک، سیاست‌مدار و نویسندۀ انقلابی فرانسوی‌زادۀ سوئیس که در کنار ژرژ دانتون و ماکسیمیلیان روبسپیر، یکی از ۳ چهرۀ سرشناس انقلاب فرانسه است.<br /> * ۱۸۱۹ - ملکه ویکتوریا، (الکساندرینا ویکتوریا)، پادشاه ایرلند و هند و بریتانیای کبیر<br /> * ۱۹۰۵ - میخائیل شولوخف، نویسنده روس و مؤلف دن آرام و برندهٔ جایزهٔ ادبیات نوبل سال ۱۹۶۵<br /> <br /> ==درگذشت‌ها==<br /> *۱۳۵۰ - شهادت [[امیرپرویز پویان|'''اميرپرويز پويان''']] و همرزمانش توسط '''[[ساواک]]''' شاه<br /> *۱۳۵۹ - اعدام اکبر گودرزی، رهبر گروه فرقان<br /> *۱۳۶۱ - محمدامین ادیب طوسی، ادیب و پژوهشگر<br /> <br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، هنرپیشه، مادر آتیلا پسیانی<br /> * ۱۳۸۲ - [[عماد رام|'''عماد رام''']] آهنگساز، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۱۳۸۴ - محمدرضا آقاسی، شاعر (زاده‌ی ۱۳۳۴)<br /> * ۱۳۹۱ - ستاره فرمانفرمائیان، موسس مددکاری اجتماعی در ایران<br /> ۲۴ مه<br /> * ۱۵۴۳ - نیکلاس کوپرنیک، ریاضی‌دان، اقتصاددان و کشیش آلمانی-لهستانی. (زادهٔ ۱۴۷۳)<br /> * ۱۹۷۶ - ریدر ویلیام بولارد، سفیر انگلیس در ایران که در کشورهای دیگری مانند عراق، شوروی، یونان و عربستان هم فعالیت دیپلماتیک داشت و نویسندۀ چندین کتاب است.<br /> * ۱۹۹۵ - جیمز هارولد ویلسون، سیاست‌مدار عضو حزب کارگر بریتانیا و نخست‌وزیر بریتانیا که در ۴ دوره انتخابات عمومی به‌پیروزی رسید. او آخرین نخست‌وزیر بریتانیا بود که در دوره‌های غیرمتوالی کار کرد.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی اسکیزوفرنی<br /> * روز برادر<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%DB%8C%D8%AA&diff=88905 2026-05-23T15:23:37Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= قانون اساسی مشروطیت<br /> |تصویر= قانون اساسی مشروطه.jpg<br /> |عرض تصویر= 250px<br /> |زیرنویس= متم قانون اساسی<br /> |عناوین دیگر= قانون اساسی مشروطیت، متمم قانون اساسی ۱۹۰۷<br /> |عاملان= مشروطه‌خواهان<br /> |مکان= ایران<br /> |زمان= ۷ دی ۱۲۸۵ خورشیدی (۳۰ دسامبر ۱۹۰۶ میلادی)<br /> |نتیجه= تبدیل سلطنت مطلقه به مشروطه، تشکیل مجلس شورای ملی، محدود کردن قدرت شاه، پایه‌گذاری حقوق مدنی و تفکیک قوا<br /> }}'''قانون اساسی مشروطیت'''، که در سال ۱۹۰۶ میلادی (۱۳۲۴ قمری) تصویب شد، نخستین سند حقوقی مدرن در تاریخ ایران بود که به دنبال [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]]، نظام سلطنتی مطلقه قاجار را به یک نظام مشروطه تبدیل کرد. این قانون، نتیجه جنبشی مردمی بود که از سال ۱۹۰۵ آغاز شد و تحت تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مانند بدهی‌های خارجی، نفوذ روسیه و انگلیس، و اعتراضات علما، بازرگانان و روشنفکران شکل گرفت. [[مظفرالدین شاه]] قاجار، تحت فشار اعتراضات گسترده از جمله [[بست‌نشینی]] در سفارت انگلیس، فرمان مشروطیت را در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ صادر کرد و قانون اساسی را در ۷ دی ۱۲۸۵ امضا نمود. <br /> <br /> این سند شامل ۵۱ ماده بود که مجلس شورای ملی را به عنوان نهاد قانونگذار معرفی می‌کرد، حقوق نمایندگان را تضمین می‌نمود و اصول اولیه حکومت پارلمانی را پایه‌ریزی کرد. متمم قانون اساسی در سال ۱۹۰۷ (۱۳۲۵ قمری) با ۱۰۷ ماده تصویب شد که حقوق ملت، آزادی بیان، مطبوعات، آموزش و دین رسمی اسلام شیعه اثنی‌عشری را تصریح کرد و قوای سه‌گانه را تفکیک نمود. <br /> <br /> این قانون از قانون اساسی بلژیک الهام گرفته بود اما با عناصر اسلامی تطبیق یافت. اهمیت آن در محدود کردن قدرت شاه، ایجاد مجلس، و پایه‌گذاری دموکراسی نوپا در ایران بود، هرچند [[محمدعلی شاه]] در ۱۹۰۸ با کودتا مجلس را بمباران کرد و مشروطیت را موقتاً معلق نمود. <br /> <br /> با این حال، مبارزان مشروطه‌خواه مانند [[ستارخان]] و [[باقرخان]] در تبریز و گیلان مقاومت کردند و در ۱۹۰۹ مجلس دوم را احیا کردند. این قانون تا [[انقلاب ضدسلطنتی]] مبنای حقوقی ایران باقی ماند، اگرچه چندین بار اصلاح شد. میراث آن در ترویج مفاهیم ملی‌گرایی، حقوق بشر و حکومت قانون در خاورمیانه برجسته است و نشان‌دهنده گذار از استبداد به نظام مشروطه است. این سند نه تنها تحولات داخلی ایران را شکل داد، بلکه الهام‌بخش جنبش‌های مشابه در منطقه شد و نقش کلیدی در بیداری ایرانیان ایفا کرد.<br /> =زمینه تاریخی انقلاب مشروطه=<br /> انقلاب مشروطه ایران در اوایل قرن بیستم، نتیجه انباشت نارضایتی‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود که در طول دهه‌های پایانی سلسله قاجار شدت گرفت. بدهی‌های سنگین دولت قاجار به قدرت‌های خارجی مانند روسیه و انگلیس، اقتصاد ایران را به شدت تحت فشار قرار داده بود. اعطای امتیازات ناعادلانه، مانند امتیاز تنباکو در سال ۱۸۹۰، که به شرکت‌های خارجی کنترل تجارت کلیدی ایران را می‌داد، خشم عمومی را برانگیخت. این امتیاز با فتوای میرزای شیرازی، مرجع تقلید برجسته، لغو شد و به یکی از اولین نمونه‌های موفقیت مقاومت مدنی در ایران تبدیل گردید. این رویداد، زمینه‌ساز اتحاد علما، بازرگانان و روشنفکران برای اصلاحات شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Bonakdarian, M. (2006). Britain and the Iranian Constitutional Revolution of 1906-1911: Foreign Policy, Imperialism, and Dissent. Syracuse University Press.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> علاوه بر مشکلات اقتصادی، نفوذ سیاسی و نظامی قدرت‌های خارجی، به ویژه رقابت استعماری بین روسیه و انگلیس، وضعیت را پیچیده‌تر کرد. روسیه از طریق وام‌های سنگین به دولت قاجار، کنترل مالی قابل‌توجهی بر ایران به دست آورد، در حالی که انگلیس با اعطای امتیازات تجاری، مانند امتیاز رویترز در ۱۸۷۲، نفوذ خود را گسترش داد. این عوامل، همراه با فساد گسترده در دربار قاجار و ناکارآمدی نظام حکومتی، منجر به شکل‌گیری انجمن‌های مخفی مانند انجمن باغ میکده و انتشار روزنامه‌های انتقادی مانند ''حبل‌المتین'' شد که خواستار اصلاحات سیاسی و اجتماعی بودند. این انجمن‌ها، روشنفکران را با علما و بازرگانان متحد کردند و زمینه‌ساز جنبش مشروطه شدند. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Afary, J. (1996). The Iranian Constitutional Revolution, 1906-1911: Grassroots Democracy, Social Democracy, and the Origins of Feminism. Columbia University Press.&lt;/ref&gt;<br /> =رویدادهای منجر به تصویب قانون اساسی=<br /> اعتراضات اولیه در دسامبر ۱۹۰۵ با بست‌نشینی بازرگانان و علما در مسجد شاه تهران آغاز شد. آنها خواستار تأسیس عدالتخانه برای رسیدگی به شکایات مردم و برکناری عین‌الدوله، صدراعظم مستبد، بودند. مظفرالدین شاه تحت فشار، وعده اصلاحات داد اما به دلیل عدم اجرای وعده‌ها، اعتراضات شدت گرفت. در ژوئیه ۱۹۰۶، بست‌نشینی بزرگ در سفارت انگلیس با حضور بیش از ۱۶۰۰۰ نفر، از جمله علما، تجار و دانشجویان، نقطه عطفی در جنبش بود. این بست‌نشینی، که به دلیل مصونیت دیپلماتیک سفارت امکان‌پذیر شد، فشار بی‌سابقه‌ای بر دربار وارد کرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Browne, E. G. (1910). The Persian Revolution of 1905-1909. Cambridge University Press. Retrieved&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در ۵ اوت ۱۹۰۶ (۱۴ مرداد ۱۲۸۵)، مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را صادر کرد که به تشکیل مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی منجر شد. انتخابات در سپتامبر همان سال برگزار شد و اولین مجلس در اکتبر ۱۹۰۶ افتتاح گردید. این رویدادها بیانگر اتحاد بی‌سابقه طبقات مختلف جامعه، از علما و بازرگانان گرفته تا روشنفکران تحصیل‌کرده در اروپا بود. نقش زنان نیز در این جنبش قابل‌توجه بود، زیرا آنها در سازمان‌دهی و حمایت مالی از اعتراضات مشارکت داشتند. &lt;ref&gt;Foundation for Iranian Studies. (n.d.). Iran 1906 Constitution. Retrieved&lt;/ref&gt;<br /> =تدوین و تصویب قانون اساسی=<br /> تدوین قانون اساسی توسط کمیته‌ای متشکل از حسن پیرنیا، حسین پیرنیا و اسماعیل ممتازالدوله انجام شد. این کمیته، قانون اساسی بلژیک (۱۸۳۱) را به عنوان الگو انتخاب کرد، زیرا این قانون به دلیل تفکیک قوا و محدود کردن قدرت پادشاه مناسب شرایط ایران تلقی می‌شد. با این حال، تطبیق‌هایی برای انطباق با فرهنگ و مذهب ایرانی صورت گرفت. قانون اساسی در دسامبر ۱۹۰۶ آماده شد و مظفرالدین شاه، که در بستر بیماری بود، آن را در (۷ دی ۱۲۸۵) امضا کرد. این امضا چند روز پیش از مرگ شاه انجام شد و نشان‌دهنده پیروزی جنبش مشروطه بود. &lt;ref&gt;Encyclopaedia Iranica. (2011). Constitutional Revolution iii. The Constitution. Retrieved&lt;/ref&gt;<br /> <br /> قانون اساسی ۱۹۰۶ شامل ۵۱ ماده بود که بر ساختار و اختیارات مجلس شورای ملی تمرکز داشت. این سند، برای اولین بار در تاریخ ایران، قدرت شاه را به طور رسمی محدود کرد و نهاد پارلمانی را به عنوان نماینده ملت معرفی نمود. همچنین، اصول اولیه پاسخگویی دولت و نظارت پارلمانی را پایه‌گذاری کرد، که گامی بزرگ به سوی مدرنیته سیاسی بود. &lt;ref&gt;Foundation for Iranian Studies. (n.d.). Iran 1906 Constitution. Retrieved&lt;/ref&gt;<br /> =محتوای قانون اساسی ۱۹۰۶=<br /> قانون اساسی ۱۹۰۶ بر تشکیل و عملکرد مجلس شورای ملی تمرکز داشت. مواد ۱ تا ۱۴ ساختار مجلس را تعریف کرد، که شامل ۱۶۲ نماینده بود که برای دوره‌های دوساله انتخاب می‌شدند. جلسات مجلس عمومی بود و مطبوعات حق گزارش‌دهی داشتند، که نشان‌دهنده تلاش برای شفافیت بود. نمایندگان از طبقات مختلف، از جمله علما، تجار و مالکان، انتخاب می‌شدند تا نمایندگی گسترده‌ای از جامعه فراهم شود. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://fis-iran.org/document/iran-1906-constitution/ Iran 1906 Constitution]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مواد ۱۵ تا ۲۹ وظایف و اختیارات مجلس را مشخص کرد، از جمله تصویب بودجه، نظارت بر وام‌های خارجی، و تأیید معاهدات بین‌المللی. وزرا موظف به اجرای قوانین مصوب مجلس بودند و مجلس حق استیضاح آنها را داشت. این مواد، برای اولین بار، اصل پاسخگویی وزرا را در ایران معرفی کرد و پایه‌های نظام پارلمانی را تقویت نمود. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> مواد ۳۰ تا ۴۲ به پیشنهاد قوانین و دریافت دادخواست‌های مردمی پرداخت. افراد می‌توانستند از طریق پتیشن مشکلات خود را به مجلس ارائه دهند، که نشانه‌ای از مشارکت عمومی در فرآیند قانون‌گذاری بود. همچنین، سنا با ۶۰ عضو پیش‌بینی شد که نیمی از آنها توسط شاه و نیمی توسط ملت انتخاب می‌شدند، هرچند سنا تا سال‌ها تشکیل نشد. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> =متمم قانون اساسی ۱۹۰۷=<br /> متمم قانون اساسی در اکتبر ۱۹۰۷ توسط محمدعلی شاه، جانشین مظفرالدین شاه، تصویب شد. این سند با ۱۰۷ ماده، جزئیات بیشتری در مورد حقوق ملت و ساختار دولت ارائه داد. مواد ۱ تا ۷ اسلام شیعه اثنی‌عشری را به عنوان دین رسمی اعلام کرد و قوانین را ملزم به انطباق با شریعت نمود. تهران به عنوان پایتخت و پرچم ایران مشخص شد. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> مواد ۸ تا ۲۵ حقوق اساسی ملت را تضمین کرد، از جمله برابری در برابر قانون، حفاظت از جان و مال، آزادی بیان، مطبوعات، آموزش و تشکیل انجمن‌ها، البته با محدودیت‌های قانونی. جستجو در خانه‌ها بدون حکم قضایی ممنوع شد، که گامی در جهت حمایت از حریم خصوصی بود. این مواد، الهام گرفته از قوانین اروپایی، برای اولین بار مفاهیم مدرن حقوق مدنی را در ایران معرفی کرد. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Iran Data Portal. (n.d.). Constitutions and Constitutional Debates. Retrieved&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مواد ۲۶ تا ۲۹ قوای سه‌گانه را تفکیک کرد: قوه مقننه شامل شاه، مجلس و سنا؛ قوه قضاییه شامل دادگاه‌های شرعی و عرفی؛ و قوه مجریه که توسط شاه از طریق وزرا اداره می‌شد. این تفکیک، پایه‌ای برای نظام دموکراتیک بود و از تمرکز قدرت جلوگیری می‌کرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> مواد ۳۰ تا ۳۴ حقوق نمایندگان را تضمین کرد و آنها را به عنوان نمایندگان کل ملت، نه فقط حوزه انتخابیه خود، تعریف نمود. مواد ۳۵ تا ۴۳ به جانشینی شاه پرداخت و اولویت را به پسر بزرگتر از مادر ایرانی داد، که نشان‌دهنده تلاش برای حفظ هویت ملی بود. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> مواد ۴۴ تا ۵۷ اختیارات شاه را به امضای قوانین، فرماندهی ارتش و انتصاب وزرا محدود کرد، اما وزرا مسئول تصمیمات بودند. این مواد، شاه را از مسئولیت مستقیم معاف اما قدرت او را مقید به قانون کرد. &lt;ref&gt;[https://www.iranicaonline.org/articles/constitutional-revolution-iii/ CONSTITUTIONAL REVOLUTION iii. The Constitution]&lt;/ref&gt;<br /> =چالش‌ها و کودتا=<br /> محمدعلی شاه، که مخالف مشروطیت بود، در ژوئن ۱۹۰۸ با حمایت نیروهای قزاق تحت فرماندهی روسیه، مجلس را بمباران کرد و مشروطیت را معلق نمود. این کودتا، که به «استبداد صغیر» معروف شد، با مقاومت شدید مشروطه‌خواهان در تبریز، به رهبری ستارخان و باقرخان، و در گیلان مواجه شد. این مقاومت، روحیه ملی‌گرایی را تقویت کرد. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> در ژوئیه ۱۹۰۹، نیروهای مشروطه‌خواه تهران را فتح کردند، محمدعلی شاه را خلع کردند و احمدشاه، پسر ۱۲ ساله او، را به تخت نشاندند. مجلس دوم احیا شد و قانون اساسی بار دیگر به اجرا درآمد. این پیروزی، نشان‌دهنده عزم مردم برای حفظ دستاوردهای مشروطه بود. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> =ملی‌گرایی مدرن ایرانی=<br /> قانون اساسی مشروطیت، پایه‌های ملی‌گرایی مدرن ایرانی را بنا نهاد و مفاهیم حقوق بشر، دموکراسی و حکومت قانون را در ایران معرفی کرد. این سند، الهام‌بخش جنبش‌های مشابه در عثمانی و دیگر کشورهای منطقه شد. با وجود اصلاحات بعدی در سال‌های ۱۹۲۵، ۱۹۴۹ و ۱۹۵۷، این قانون تا انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ مبنای حقوقی ایران باقی ماند. &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> چالش‌های خارجی، مانند نفوذ روسیه و انگلیس، و مشکلات داخلی، مانند اختلافات بین محافظه‌کاران و لیبرال‌ها، اجرای کامل قانون را دشوار کرد. با این حال، این سند نقطه عطفی در تاریخ ایران بود و به ترویج مفاهیم پارلمانتاریسم و مشارکت عمومی کمک کرد. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> قانون اساسی مشروطیت، گامی تاریخی در گذار ایران از استبداد به نظام مشروطه بود. این سند، با وجود محدودیت‌ها و چالش‌ها، مفاهیم مدرن سیاسی را به جامعه ایرانی معرفی کرد و زمینه‌ساز تحولات بعدی شد. نقش آن در تقویت هویت ملی و الهام‌بخشی به جنبش‌های آزادی‌خواهانه در منطقه غیرقابل انکار است.<br /> =لیست منابع=<br /> *</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%AF_%D8%B1%D8%A7%D9%85&diff=88904 2026-05-23T14:40:40Z

<p>Safa: /* دستگیری */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی<br /> | نام =عماد رام<br /> | تصویر =عماد رام،هنرمند.jpg<br /> | توضیح_تصویر =عماد رام نوازنده فلوت و خواننده پاپ<br /> | اندازه_تصویر =<br /> | دورنما =<br /> |اندازه تصویر=240| پس‌زمینه =<br /> | نام_اصلی =عماد رام<br /> | نام_مستعار =<br /> | تولد = ۱۳۰۹ خورشیدی<br /> | مرگ = ۳ خرداد ۱۳۸۲ خورشیدی آلمان<br /> |علت مرگ =<br /> | ملیت =<br /> | ساز =فلوت<br /> | نوع_صوت =<br /> | سبک =پاپ<br /> | حرفه =<br /> | زمینه فعالیت =آهنگسازی، نوازندگی، خوانندگی<br /> | مدت =<br /> | هنرمندان همکار =<br /> | تحصیلات =لیسانس کشاورزی<br /> | دانشگاه =<br /> | شاگرد =<br /> | استاد =<br /> | علت معروف‌شدن =<br /> | بنیانگذار =<br /> | آلبوم معروف =<br /> | جایزه =<br /> | عضو گروه =<br /> | ناشر =<br /> | نقش‌های_مرتبط =<br /> | وب‌گاه =<br /> | اعضای_کنونی =<br /> | اعضای_پیشین =<br /> | سازهای_برجسته =فلوت<br /> | امضا =<br /> | اندازه_امضا =<br /> | جایگزین_امضا =<br /> }}<br /> <br /> '''عماد رام،''' (زاده ۱۳۰۹ ساری - درگذشته ۱۳۸۲ آلمان) عماد‌ رام نوازنده فلوت، خواننده و آهنگساز برجسته‌ی ایرانی است.او در شهر ساری متولد شد و از ۶ سالگی با نی‌‌ نیزارها به نواختن فلوت می‌پرداخت. <br /> <br /> عماد رام در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و به اداره هنرهای زیبا رفت. نت، سازشناسی و ارکستراسیون را نزد محمدعلی خادم میثاق، و ردیف‌ها را نزد حسن رادمرد فرا گرفت. از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای مهم منصوب شد. عماد‌ رام پس از [[انقلاب ضد سلطنتی]] سال ۱۳۵۷ به ضبط و پخش نوارهای «شبانه یا شب‌زنده‌داران» پرداخت اما در همین رابطه دستگیر و محکوم به زندان و شلاق شد. <br /> <br /> او پس از آزادی به آلمان مهاجرت کرد و در کنسرت‌های بزرگ در نقاط مختلف اروپا و آمریکا برنامه اجرا کرد. عماد رام سال ۱۳۷۳ به [[شورای ملی مقاومت ایران]] پیوست. او بارها در میان [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین]] و رزمندگان [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادی]] برنامه اجرا کرد. عماد رام در سوم خرداد ۱۳۸۲ در آلمان درگذشت. همسر او فلور صدودی همچنان عضو شورای ملی مقاومت است.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == کودکی و نوجوانی ==<br /> عبدالعلی معصومی در مورد زندگی عماد رام در مقاله‌ای از زبان خود خود می‌نویسد:<br /> <br /> «من [در یازدهم اسفندماه ۱۳۰۹] در شهر ساری در استان مازندران متولّد شدم. از شش سالگی در حالی که از نی‌های خودرو در شمال، که آن را به صورت فلوت طرّاحی می‌کردم، بدون مربّی یادگیری این ساز را شروع کردم. انجام این مقصود با شرایط آن روز چندان کار ساده‌یی نبود، زیرا که هنر و هنرمند در جامعه زمان ما کمترین اعتباری نداشته و از دید مردم شهر باعث ننگ خانواده بود. <br /> <br /> در چنین موقعیتی به خوبی می‌توان احساس کرد توفیق در این راه با چه ناامیدی‌ها و دردسرهایی همراه بود و تنها راه برای موفقیت، ذوق سرشار و استقامت بی‌حدّ و حَصری لازم داشت تا انسان را به سرمنزل مقصود برساند &lt;ref&gt;- عبدالعلی معصومی: به یاد عماد رام[https://www.hambastegimeli.com/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA/41995-2013-05-23-18-52-04]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ازدواج عماد رام==<br /> <br /> عماد رام در هفتم مهر ۱۳۴۳ با خانم فلور صدودی ازدواج کرد. وی دارای سه فرزند به نامهای گویا، آهنگ و ملودی است. خانم فلور صدودی عضو شورای ملی مقاومت ایران و از پشتیبانان مقاومت ایران است. وی همواره رابطه‌ای صمیمانه‌ای با همسرش داشته و در کارهای هنری و فعالیت‌های سیاسی حامی او بود<br /> <br /> == فعالیت‌های حرفه‌ای ==<br /> عماد رام از دوران جوانی علاقه زیادی به موسیقی داشت و با راه‌های ابتکار و تولید نی از نیزارها به نواختن می‌پرداخت. او در سال ۱۳۲۲ خورشیدی به تئاتر روی‌ آورد و علاوه بر ایفای نقش در پشت پرده می‌خواند و فلوت می‌زد. عماد رام در شهریور ۱۳۲۲ به تئاتر روی آورد و علاوه بر ایفای نقش، پیش پرده می‌خواند و فلوت می‌زد.&lt;ref&gt;نت آهنگ - زندگینامه عماد رام _ استاد بزرگ فلوت ایران [http://www.noteahang.com/forum/showthread.php?17328-زندگینامه-عماد-رام-_-استاد-بزرگ-فلوت-Ø§ÛŒØ±Ø &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در تهران با مجید محسنی، حمید قنبری و جمشید شیبانی از سال‌های ۱۳۲۰ پیش پرده‌خوانی را شروع کرده بودند و پرویز خطیبی و ابوالقاسم حالت، اشعار فکاهی آن را می‌سرودند. پیش پرده‌خوانی در آن سال‌ها بسیار مرسوم بود. در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و و به اداره هنرهای زیبا رفت و نت و سازشناسی را نزد استادان خود فراگرفت. او دارای مدرک لیسانس از دانشسرای کشاورزی بود. وی از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای مهم منصوب شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۳۵ به تهران آمد و به اداره هنرهای زیبا رفت. نت، سازشناسی و ارکستراسیون نزد محمدعلی خادم میثاق، و ردیف‌ها را نزد حسن رادمرد فرا گرفت. مدتی نزد نورعلی برومند و حاج آقا محمد ایرانی مجرد آموزش دید. در سال ۱۳۳۹ برای اولین بار در ارکستر حسن رادمرد کنسرت داد. در تلویزیون، ارکستر سه نفره‌ای متشکل از حسین تهرانی، فرامرز پایور و عماد رام پا‌گرفت… از سال ۱۳۵۰ به سرپرستی یکی از ارکسترهای فرهنگ و هنر منصوب شد.<br /> <br /> عماد رام پس از [[انقلاب ضدسلطنتی]] به ضبط و پخش نوارهای «وطن با شبانه» پرداخت که از شعر، کلام و آهنگهای ملی و وطنی سرشار بود.<br /> [[پرونده:عماد رام در یکی از کنسرتهایش.jpg|جایگزین=عماد رام در یکی از کنسرتهایش|بندانگشتی|عماد رام در یکی از کنسرتهایش|271x271پیکسل]]<br /> عمادرام در بزرگترین کنسرتها در نقاط مختلف اروپا و آمریکا با ارکسترهای بزرگ جهانی شرکت داشت و تحسین همگان را برانگیخت.<br /> <br /> او پس از پیوستن به شورای ملی مقاومت نیز سال‌ها در کنسرت های مختلف با اساتیدی چون محمد شمس شرکت داشت و به اجرای برنامه پرداخت.<br /> <br /> == نقل قول‌ها از عماد رام== <br /> * من عقیده دارم هنرمند باید راه آزادگی پیشه‌کند و بازگو‌کننده رنجها خوشی‌ها و هر آنچه که بر مردم جامعه‌اش می‌گذرد باشد.<br /> *منحنی هنر نسبت به پیشینیان سقوط کرده‌بود، کار اساتیدی همچون درویش‌خان، رکن‌الدین خان و صبا و … چون مکتبی بود پس از سال‌ها همچنان پابرجا مانده‌است و کار بعضی از شبه هنرمندان چون سرابی بود، اثری از آثارشان باقی نمانده. مکتبی‌ها به دنبال هنر بودند، دود چراغ می‌خوردند و دو زانو دستِ ادب بر سینه در برابر استادان می‌نشستند، لذا آثارشان نیز پایدار ماند و شبه هنرمندان از لوح دلها زدوده شدند. <br /> *من گاهی برای اینکه آموزش فرهنگی و اخلاقی بگیرم نزد شادروان اسماعیل مهرتاش می‌رفتم، روزی نقل کرد در هنگام جوانی که من و علی اکبر شهنازی برای مشق تار خدمت درویش‌خان می‌رفتیم، روزی از قسمت روابط فرهنگی ایران و فرانسه پاکتی آوردند که محتوی یکصد تومان بود. در آن زمان یکصد تومان فوق‌العاده ارزش داشت و اگر کسی در کوچه‌ای صد تومان پول داشت آن کوچه به کوچه صد تومانی‌ها معروف می‌شد.<br /> *درویش‌خان گفت: گمان نمی‌کنم که فرهنک و کار فرهنگی پاداش داشته باشد و از پول امتناع ورزید. پس از ساعتی در همان جلسه رو کرد به حاجی علی‌اکبر‌خان که نسبتآ ثروتمند بود و ماهانه سه تومان بابت حق‌التدریس می‌پرداخت و گفت: پول‌ داری حق‌التدریس ماه آینده خود را بپردازی؟ و پس از اینکه سه تومان را که مبلغ نسبتا قابل توجهی بود گرفت، نوکرش را صدا زد و گفت: این سه تومان را بده این همسایه ارمنی که امروز زنش مرده و پول کفن و دفنش را ندارد. <br /> *حالا شما این را مقایسه کنید با کسانی که اسم خود را هنرمند گذاشته بودند و شبها به کاباره‌ها و … هجوم می‌آوردند برای انباشتن جیب خود؛ و این تفاوت بود که هنر امثال درویش‌خان را ماندنی کرد.<br /> [[پرونده:عماد رام در دوران جوانی.jpg|جایگزین=عماد رام در دوران جوانی|بندانگشتی|عماد رام در دوران جوانی|276x276پیکسل]]<br /> <br /> == دستگیری ==<br /> <br /> عماد رام پس از انقلاب به تولید و انتشار نوارهایی با نام شبانه پرداخت که مضامین وطن‌پرستی و آزادی‌خواهانه داشت. او بخاطر این نوارها دستگیر شده و به زندان افتاد. او در این مورد می‌نویسد «به خاطر دارم یکی دو هفته پیش از پیروزی انقلاب ۵۷، خمینی پس از سالها دوری با هواپیما عازم ایران بود. <br /> <br /> خبرنگاری از او پرسید که در آن لحظه چه احساسی دارد. او در جوابش گفت: &quot;هیچ&quot;. من از همان لحظه فهمیدم که وطن من درگیر مشتی عمّامه به سر شده که سالیان دراز برای دست یافتن به چنین فرصتی خوابهای طلایی می‌دیده‌اند. از این‌رو، باید بدون هیچ درنگی دست به کار شد و تا آخرین لحظه حیات برای ریشه‌کن‌کردن این زالوهای تشنه به خون از هیچ مبارزه‌یی روی گردان نبود. <br /> <br /> ابتدا، دست به تهیه و تکثیر نوارهایی زدم به نام &quot;شبانه&quot; یا &quot;شب‌زنده‌داران&quot; که محتوایی جز وطن‌خواهی و مردم سالاری نداشت و ترانه‌هایی به نام &quot;هموطن، ایران ـ ایران» که با سخنانی نیشدار به آخوندها همراه بود و خوشایند ذائقهٌ عوامل حکومت نبود؛ لذا در سال۱۳۶۰ دستگیر و روانهٌ زندانم کردم که روزنامهٌ مردم ارگان رسمی حزب توده، که در آن زمان در نماز جمعه هم پخش می‌شد اولین روزنامه‌یی بود که نوشت «عماد رام»، «جُرثومهٌ فساد دستگیر و زندانی شد». <br /> <br /> بعد از دو ماه اسارت با پادرمیانی دوستی به نام کاشانی، که خود را به ظاهر طرفدار رژیم نشان داده‌ بود ـ با… تحمل هشتاد ضربه شلاق، از زندان آزاد شدم.»<br /> <br /> == خروج از ایران ==<br /> پس از آزادی از زندان به این فکر افتادم که در برابر چنین حکومتی نباید لب فروبست و آرام نشست، لذا به تهیه و پخش نوارهایی دست زدم به نامهای حافظ، همتای آف این کارم شتاب (دربارهٌ مولوی) و قصه‌های کودکان… امّا، متأسّفانه باز هم حکومت مانع انجام آن شد. <br /> <br /> ضمناً در این گیرودار از مزاحمت‌های مأموران رژیم در امان نبودم. آنها هر وقت دلشان می‌خواست بدون اطلاع قبلی در ساعات مختلف آرامش زندگی من و خانواده‌ام را درهم می‌ریختند. <br /> <br /> در این روزهای سیاه می‌شنیدم که جوانان رشید ما را به جرم آزادیخواهی گروه گروه تیرباران می‌کردند یا به چوبه دار می‌سپردند. به ناچار تصمیم گرفتم تا دیرنشده و اقدام به دستگیریم نکردند، برخلاف تمایلم، ایران را ترک کنم و با همسر و فرزندانم در آلمان رَحلِ اقامت افکنم… با ورودم به آلمان سعی کردم تاحدّ ممکن در اغلب اجتماع هموطنانم برای تظاهرات ضد رژیم شرکت کنم. <br /> <br /> کما این که در اغلب تظاهرات حضور داشتم. اما دیری نپایید که همین اجتماعات از هم پاشیده شد و دیگر این‌گونه تظاهرات به ندرت برپا می‌شد و من مجبور شدم دوسالی از مباره دست برداشته کنج عُزلت اختیار کنم. در این فاصلهٌ دوسال همیشه به دنبال گمشده‌یی می‌گشتم که عاشق ملت و وطن باشد که من در شعاع حمایت او بتوانم به مبارزهٌ خود ادامه دهم و همین‌طور هم شد. دوستی داشتم که عضو شورای ملی مقاومت بود. <br /> <br /> او ضمن بحث و گفتگو با من، کتابها و فیلم‌هایی از مجاهدین خلق و شورای ملی مقاومت را در اختیارم قرار می‌داد. رفته رفته پی بردم که گمشدهٌ خود را باز خواهم‌یافت لذا، به مبارزهٌ سی سالهٌ سازمان مجاهدین خلق و اعضای شورای ملی مقاومت پی بردم. به خصوص، در فیلمهای اوایل انقلاب ـ که حاوی سخنان آقای رجوی در [[میتینگ امجدیه|امجدیه]]، تبریز و شمال ایران بودـ آتش حقیقت مردم‌خواهی و ایران‌دوستی را در وجود ایشان شعله‌ور دیدم و یقینم شد ایشان رهبر جنبشی است که منشاٌ مبارزه‌اش همان صداقت، فداکاری به خاطر مردم ایران می‌باشد.<br /> [[پرونده:مجسمه‌ی عماد رام.jpg|جایگزین=مجسمه‌ی عماد رام|بندانگشتی|مجسمه‌ی عماد رام- رضا اولیا|380x380پیکسل]]<br /> <br /> == پیوستن به شورای ملی مقاومت ایران ==<br /> عماد رام می‌گوید: منحنی هنر نسبت به پیشینیان سقوط کرده بود، کار اساتیدی همچون درویش خان، رکن‌الدین خان و صبا و … چون مکتبی بود پس از سال‌ها همچنان پابرجا مانده‌است و کار بعضی از شبه‌هنرمندان چون سرابی بود، اثری از آثارشان باقی نمانده. مکتبی‌ها به دنبال هنر بودند، دود چراغ می‌خوردند و دو زانو دستِ ادب بر سینه در برابر استادان می‌نشستند، لذا آثارشان نیز پایدار ماند و شبه هنر مندان از لوح دلها زدوده شدند.<br /> <br /> == آلبوم‌ها ==<br /> عشق و آزادی، فرنگیس، بهار من، خدایا، همتای آفتاب، لیلا رو بردن، پیام حافظ، شبانه با وطن، تنهای تنها، در به دری<br /> <br /> == آهنگسازی ==<br /> عماد رام برای خوانندگان ایرانی همچون فریدون فروغی، داریوش، مهستی، مرجان، نادر گلچین و… آهنگسازی کرده‌است.<br /> <br /> == درگذشت ==<br /> عماد رام پس از هفتاد و دو سال سرانجام در سوم خرداد۱۳۸۲ درگذشت. مراسم تشییع و خاکسپاری او صبح روز ۹ خرداد ۱۳۸۲با حضور خانوادهٌ رام و صدها تن از یاران و همرزمان و دوستداران این هنرمند بزرگ در گورستان بریف‌هوف شهر دوسِلدُرف آلمان برگزار شد.<br /> <br /> ==پیام تسلیت مریم رجوی==<br /> <br /> [[مریم رجوی]] پس از درگذشت عماد رام طی پیامی گفت:<br /> <br /> «درگذشت عماد رام، استاد نامدار موسیقی، هنرمند محبوب مردم و عضو شورای ملی مقاومت ایران را به هموطنان، به جامعه هنری کشور و به خانوادهٌ محترم رام به ویژه همسر ارجمندش خانم فلور صدودی عضو شورای ملی مقاومت و همچنین به همهٌ یاران شورایی و اعضای خانوادهٌ بزرگ مقاومت تسلیت می‌گویم.<br /> <br /> قدر و منزلت هنری عماد رام برای جامعهٌ هنری کشور و برای همهٌ ایرانیانی که عواطف و احساساتشان با ساز و صدای او آشناست، نیاز به وصف ندارد. بااین همه، تردیدی نیست که خصال انسانی این رادمرد هنر ملی در صدر ارزشهایش قرار می‌گیرد؛ ارزشهایی همچون وفا و بزرگمنشی و فروتنی که او را در قلب هموطنان و دوستدارانش جای داده‌است. همان ارزشهای والایی که او را با مقاومت پیوند داد و به یار و غمخوار صمیمی رزم آوران آزادی تبدیل کرد. <br /> <br /> آن‌قدر که برخی آثار ارزندهٌ هنری خود را به تجلیل از مجاهدان و رزم‌آوران آزادی اختصاص داد و به آنها هدیه نمود.<br /> <br /> اگر فقدان عماد رام ضایعه‌یی بزرگ و پراندوه برای مقاومت و برای جامعهٌ هنری ایران به‌شمار می‌رود، اما ره آوردها و نوآوریهایش در هنر ملی و همراهی صمیمانه و پرصفایش با ارتش آزادی، گنجینه و میراثی فناناپذیر و الگویی برای هنرمندان مردمی است.<br /> <br /> برای روح پرفتوحش شادی و رحمت ایزدی و برای همسر و فرزندان و همهٌ عزیزانش صبر و سلامتی آرزو می‌کنم. مریم رجوی ـ ۵ خرداد۱۳۸۲»<br /> <br /> مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر هنرمند برجستهٌ مقاومت، موسیقیدان بزرگ ایرانی، استاد عمادرام با گلباران مزار او پایان یافت.<br /> <br /> «عماد‌جان» که در سراسر زندگی بی‌قرار و آرامش، همواره آرزومند و جان ـ شیفته آزادی ایران زمین و سامان گرفتن زندگی مردم این زیباترین وطن بود، اینک، به ظاهر، در میان ما نیست، اما یادها و یادگارها و خاطرات و جای پای او، برای همیشه در دل و جان تک تک مشتاقان آزادی ایران، جاودانه، باقی خواهد‌ماند. عمادجان، همیشه با ماست، ایران و ایرانی که او یه عمر براشون ترانه خوند و به عشق ایران رو صحنه موند، هرگز او را تنها نخواهدگذاشت.<br /> [[پرونده:زنده یاد عماد رام.jpg|جایگزین=زنده یاد عماد رام|بندانگشتی|زنده یاد عماد رام|267x267پیکسل]]<br /> این هم دو بیت از ترانه خاطره‌انگیز «گذشته‌های شیرین» «عمادجان»، که خواننده و نوازنده‌اش خود او بود:<br /> <br /> «نکنه، خدا نکرده، من رو تنها بگذارید<br /> <br /> وقتی برمی‌گردید ایران، من رو اینجا بگذارید<br /> <br /> یک عمریه، من، براتون ترانه خوندم<br /> <br /> به عشق ایرانه، هنوز رو صحنه موندم».<br /> <br /> == جستارهای وابسته ==<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{پانویس}}<br /> [[رده:آهنگ‌سازان اهل ایران]]<br /> [[رده:اهالی ساری]]<br /> [[رده:ترانه‌سرایان اهل ایران]]<br /> [[رده:خوانندگان اهل ایران]]<br /> [[رده:خوانندگان موسیقی پاپ اهل ایران]]<br /> [[رده:اعضای شورای ملی مقاومت ایران]]</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88786 2026-05-22T15:23:57Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۲ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۱ روز (در سال عادی) یا ۳۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۵۹۹ - شروع محاصره نیشابور توسط جبه‌نویان در پی حمله مغول به نیشابور<br /> <br /> * ۱۲۲۳ - علی‌محمد باب شیرازی، برای نخستین‌بار در دیدار با ملا حسین بشرویه‌ای اعلان قائمیت کرد و خود را باب‌الله خواند.<br /> * ۱۳۳۰ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] رئيس دانشكده فنی به سمت معاونت پارلمانی وزارت فرهنگ منصوب شد.<br /> * ۱۳۷۶ - روی کار آمدن [[سید محمد خاتمی|'''محمد خاتمی''']] به عنوان پنجمین رئیس‌جمهور نظام جمهوری اسلامی ایران.<br /> * ۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح <br /> ۲۳ مه<br /> * ۱۸۶۳ - انجمن عمومی کارگران آلمان، پیشرو حزب سوسیال دموکرات مدرن آلمان، در لایپزیگ، پادشاهی ساکسونی تاسیس شد.<br /> * ۱۹۹۲ - [[جووانی فالکونه]]، برجسته‌ترین قاضی ضد مافیای ایتالیا، همسر و سه محافظش توسط خانواده کورلئونسی با بمب نیم تنی در نزدیکی کاپاچی، سیسیل کشته شدند.<br /> * ۱۹۹۵ - نخستین نسخه زبان برنامه‌نویسی جاوا منتشر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - فریدون رهنما شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر (درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴)<br /> * ۱۳۱۰ - آرامش دوستدار، فیلسوف<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۷۰۷ - کارل ون لینه، گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران<br /> * ۱۷۸۳ - ویلیام استورجن، فیزیکدان و مخترع انگلیسی، موتور الکترومغناطیسی و موتور الکتریکی را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۰۵ - بودو فون بوریس، فیزیکدان آلمانی، مخترع میکروسکوپ الکترونی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۹۰۳ - شاه اسماعیل یکم صفوی، پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی<br /> * ۱۳۶۰ - نصرالله فلسفی، مورخ، محقق، مترجم، نویسنده و شاعر (زادروز ۹ آذر ۱۲۸۰)<br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، بازیگر<br /> * ۱۳۹۰ - [[ناصر حجازی|'''ناصر حجازی''']]، بازیکن و مربی فوتبال<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - جیرولامو ساوونارولا، کشیش فلورانسی به اتهام کفر در ایتالیا سوزانده شد.<br /> * ۱۸۸۶ - لئوپولد فون رانکه، تاریخ‌نگار اهل آلمان و یکی از برجسته‌ترین بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری مدرن که استاندارهایی برای تاریخ‌نویسی معاصر بنیان گذارد و بیشتر بر تاریخ سیاسی و تاریخ دیپلماتیک تمرکز داشت.<br /> <br /> * ۱۹۰۶ - هنریک یوهان ایبسن، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و درام‌نویس نروژی<br /> * ۱۹۳۷ - جان دیویس راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایی که ثروتمندترین آمریکایی تاریخ و ثروتمندترین فرد تاریخ معاصر جهان شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۴۵ - هاینریش هیملر، نظامی و سیاست‌مدار آلمانی و فرماندۀ نیروهای اس‌اس در این کشور در دورۀ حاکمیت حزب نازی که آدولف هیتلر بعدها او را به‌فرماندهیِ ارتش جایگزین و قائم‌مقام ادارۀ تمام رایش سوم منصوب کرد. او به‌عنوان یکی از مسئولین اصلیِ هولوکاست شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۶۰ - ژرژ کلود، مهندس و مخترع فرانسوی، روشنایی نئون را ایجاد کرد.<br /> * ۲۰۱۵ - جان فوربز نش، ریاضی‌دان نابغه و برجستۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز متروپل در ایران<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88784 2026-05-22T15:05:08Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۲ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۱ روز (در سال عادی) یا ۳۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۵۹۹ - شروع محاصره نیشابور توسط جبه‌نویان در پی حمله مغول به نیشابور<br /> <br /> * ۱۲۲۳ - علی‌محمد باب شیرازی، برای نخستین‌بار در دیدار با ملا حسین بشرویه‌ای اعلان قائمیت کرد و خود را باب‌الله خواند.<br /> * ۱۳۳۰ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] رئيس دانشكده فنی به سمت معاونت پارلمانی وزارت فرهنگ منصوب شد.<br /> * ۱۳۷۶ - روی کار آمدن [[سید محمد خاتمی|'''محمد خاتمی''']] به عنوان پنجمین رئیس‌جمهور نظام جمهوری اسلامی ایران.<br /> * ۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح <br /> ۲۳ مه<br /> * ۱۸۶۳ - انجمن عمومی کارگران آلمان، پیشرو حزب سوسیال دموکرات مدرن آلمان، در لایپزیگ، پادشاهی ساکسونی تاسیس شد.<br /> * ۱۹۹۲ - [[جووانی فالکونه]]، برجسته‌ترین قاضی ضد مافیای ایتالیا، همسر و سه محافظش توسط خانواده کورلئونسی با بمب نیم تنی در نزدیکی کاپاچی، سیسیل کشته شدند.<br /> * ۱۹۹۵ - نخستین نسخه زبان برنامه‌نویسی جاوا منتشر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - فریدون رهنما شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر (درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴)<br /> * ۱۳۱۰ - آرامش دوستدار، فیلسوف<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۷۰۷ - کارل ون لینه، گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران<br /> * ۱۷۸۳ - ویلیام استورجن، فیزیکدان و مخترع انگلیسی، موتور الکترومغناطیسی و موتور الکتریکی را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۰۵ - بودو فون بوریس، فیزیکدان آلمانی، مخترع میکروسکوپ الکترونی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۹۰۳ - شاه اسماعیل یکم صفوی، پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی<br /> * ۱۳۶۰ - نصرالله فلسفی، مورخ، محقق، مترجم، نویسنده و شاعر (زادروز ۹ آذر ۱۲۸۰)<br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، بازیگر<br /> * ۱۳۹۰ - [[ناصر حجازی|'''ناصر حجازی''']]، بازیکن و مربی فوتبال<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - جیرولامو ساوونارولا، کشیش فلورانسی به اتهام کفر در ایتالیا سوزانده شد.<br /> * ۱۸۸۶ - لئوپولد فون رانکه، تاریخ‌نگار اهل آلمان و یکی از برجسته‌ترین بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری مدرن که استاندارهایی برای تاریخ‌نویسی معاصر بنیان گذارد و بیشتر بر تاریخ سیاسی و تاریخ دیپلماتیک تمرکز داشت.<br /> <br /> * ۱۹۰۶ - هنریک یوهان ایبسن، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و درام‌نویس نروژی<br /> * ۱۹۳۷ - جان دیویس راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایی که ثروتمندترین آمریکایی تاریخ و ثروتمندترین فرد تاریخ معاصر جهان شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۴۵ - هاینریش هیملر، نظامی و سیاست‌مدار آلمانی و فرماندۀ نیروهای اس‌اس در این کشور در دورۀ حاکمیت حزب نازی که آدولف هیتلر بعدها او را به‌فرماندهیِ ارتش جایگزین و قائم‌مقام ادارۀ تمام رایش سوم منصوب کرد. او به‌عنوان یکی از مسئولین اصلیِ هولوکاست شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۶۰ - ژرژ کلود، مهندس و مخترع فرانسوی، روشنایی نئون را ایجاد کرد.<br /> * ۲۰۱۵ - جان فوربز نش، ریاضی‌دان نابغه و برجستۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88767 2026-05-22T07:22:35Z

<p>Safa: /* رویدادها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> '''۱ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۲ روز (در سال عادی) یا ۳۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه در دفتر کار خود در روزنامه عصر جدید به دست کمیته مجازات ترور شد.<br /> * بست‌نشینی دکتر محمد مصدق و یارانش در دربار در اعتراض به‌انتخابات دورۀ شانزدهم مجلس شورای ملی در سال ۱۳۲۸<br /> * ۱۳۵۹ ‐ آغاز تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی توسط ایالات متحده‌ی آمریکا<br /> * ۱۳۸۵ - آغاز قيام مردم آذربايجان عليه اهانت به آنان در روزنامه حكومتی ايران<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۳۳۴ پ.م - نیروهای ایران در نبرد گرانیک در کنار رودی به همین نام، از سپاه اسکندر مقدونی شکست خوردند و این شکست مقدمه‌ای برای فتح ایران توسط اسکندر شد.<br /> * ۱۸۴۸ ـ برده‌داری در جزایر مارتینیک لغو شد.<br /> <br /> * ۱۹۰۰ - آسوشیتدپرس به عنوان یک تعاونی خبری غیرانتفاعی در شهر نیویورک تشکیل شد.<br /> * ۱۹۴۳ ـ [[ژوزف استالین|'''ژوزف استالین''']]، رهبر وقت شوروی سابق کمینترن را منحل اعلام کرد.<br /> * ۱۹۷۲ - ریچارد نیکسون با رفتن به مسکو، نخستین رئیس‌جمهور آمریکا شد که از شوروی دیدن می‌کند.<br /> * ۱۹۹۲ - بوسنی و هرزگوین، کرواسی و اسلوونی به سازمان ملل پیوستند. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۸۹ - ملوک ضرابی، خواننده<br /> * ۱۲۹۸ - عباس یمینی شریف، شاعر و نویسنده کودکان<br /> * ۱۳۰۰ - جلیل شهناز، نوازنده تار (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> * ۱۳۱۴ - غلامعباس‌توسلی، نویسنده، مترجم، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه، بنیانگذار علم جامعه‌شناسی در ایران و عضو پیوسته  فرهنگستان علوم<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> *۱۸۱۳ - ریچارد واگنر، آهنگساز آلمانی<br /> *۱۹۲۸ - سرژ دوبروسکی، نظریه‌پرداز و نویسنده فرانسوی<br /> *۱۹۵۱ - آناتولی اوگنیویچ کارپف، قهرمان سابق شطرنج جهان از شوروی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه<br /> * ۱۳۶۲ - محمد پدر دره‌گرگی، معروف به محمد بروجردی، از فرماندهان سپاه پاسداران در سرکوب مردم کردستان <br /> * ۱۳۶۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> <br /> * ۱۳۹۱ - منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']] در زندان<br /> * ۱۳۹۱- [[بهرام عالیوندی|'''بهرام عالیوندی''']] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']]<br /> * ۱۳۹۹ - قتل [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، به‌دست پدرش در تالش<br /> * ۱۴۰۱ - ترور حسن صیادخدایی، سرهنگ [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران انقلاب اسلامی''']] از واحد ۸۴۰ [[نیروی قدس|'''نیروی قدس''']]<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۶ - ویکتور هوگو، شاعر، داستان‌نویس و نمایشنامه‌نویس فرانسوی<br /> <br /> *۱۹۶۷ - لنگستن هیوز، شاعر، نویسنده، فعال اجتماعی و نمایشنامه‌نویس آمریکایی<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز بزرگداشت ملاصدرا<br /> * روز جهانی تنوع زیستی<br /> * روز متروپل در ایران<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88766 2026-05-22T07:21:58Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> <br /> '''۲ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۴ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۱ روز (در سال عادی) یا ۳۰۲ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۵۹۹ - شروع محاصره نیشابور توسط جبه‌نویان در پی حمله مغول به نیشابور<br /> <br /> * ۱۲۲۳ - علی‌محمد باب شیرازی برای نخستین بار در دیدار با ملا حسین بشرویه‌ای اعلان قائمیت کرد و خود را باب‌الله خواند.<br /> * ۱۳۳۰ - [[مهدی بازرگان|'''مهدی بازرگان''']] رئيس دانشكده فنی به سمت معاونت پارلمانی وزارت فرهنگ منصوب شد.<br /> * ۱۳۷۶ - روی کار آمدن [[سید محمد خاتمی|'''محمد خاتمی''']] به عنوان پنجمین رئیس‌جمهور نظام جمهوری اسلامی ایران.<br /> * ۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح <br /> ۲۳ مه<br /> * ۱۸۶۳ - انجمن عمومی کارگران آلمان، پیشرو حزب سوسیال دموکرات مدرن آلمان، در لایپزیگ، پادشاهی ساکسونی تاسیس شد.<br /> * ۱۹۹۲ - [[جووانی فالکونه]]، برجسته‌ترین قاضی ضد مافیای ایتالیا، همسر و سه محافظش توسط خانواده کورلئونسی با بمب نیم تنی در نزدیکی کاپاچی، سیسیل کشته شدند.<br /> * ۱۹۹۵ - نخستین نسخه زبان برنامه‌نویسی جاوا منتشر شد.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۰۹ - فریدون رهنما شاعر، روزنامه‌نگار و سینماگر (درگذشته ۱۷ مرداد ۱۳۵۴)<br /> * ۱۳۱۰ - آرامش دوستدار، فیلسوف<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۷۰۷ - کارل ون لینه، گیاه‌شناس و پزشک سوئدی و پایه‌گذار نظام امروزی طبقه‌بندی گیاهان و جانوران<br /> * ۱۷۸۳ - ویلیام استورجن، فیزیکدان و مخترع انگلیسی، موتور الکترومغناطیسی و موتور الکتریکی را اختراع کرد.<br /> * ۱۹۰۵ - بودو فون بوریس، فیزیکدان آلمانی، مخترع میکروسکوپ الکترونی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۹۰۳ - شاه اسماعیل یکم صفوی، پایه‌گذار سلسله پادشاهی صفوی<br /> * ۱۳۶۰ - نصرالله فلسفی، مورخ، محقق، مترجم، نویسنده و شاعر (زادروز ۹ آذر ۱۲۸۰)<br /> * ۱۳۸۰ - جمیله شیخی، بازیگر<br /> * ۱۳۹۰ - [[ناصر حجازی|'''ناصر حجازی''']]، بازیکن و مربی فوتبال<br /> ۲۳ مه<br /> <br /> * ۱۴۹۸ - جیرولامو ساوونارولا، کشیش فلورانسی به اتهام کفر در ایتالیا سوزانده شد.<br /> <br /> * ۱۹۰۶ - هنریک یوهان ایبسن، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و درام‌نویس نروژی<br /> * ۱۹۳۷ - جان دیویس راکفلر، سرمایه‌دار آمریکایی که ثروتمندترین آمریکایی تاریخ و ثروتمندترین فرد تاریخ معاصر جهان شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۴۵ - هاینریش هیملر، نظامی و سیاست‌مدار آلمانی و فرماندۀ نیروهای اس‌اس در این کشور در دورۀ حاکمیت حزب نازی که آدولف هیتلر بعدها او را به‌فرماندهیِ ارتش جایگزین و قائم‌مقام ادارۀ تمام رایش سوم منصوب کرد. او به‌عنوان یکی از مسئولین اصلیِ هولوکاست شناخته می‌شود.<br /> * ۱۹۶۰ - ژرژ کلود، مهندس و مخترع فرانسوی ، روشنایی نئون را ایجاد کرد.<br /> * ۲۰۱۵ - جان فوربز نش، ریاضی‌دان نابغه و برجستۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد<br /> * لئوپولد فون رانکه در سال ۱۸۸۶م؛ تاریخ‌نگار اهل آلمان و یکی از برجسته‌ترین بنیان‌گذاران تاریخ‌نگاری مدرن که استاندارهایی برای تاریخ‌نویسی معاصر بنیان گذارد و بیشتر بر تاریخ سیاسی و تاریخ دیپلماتیک تمرکز داشت.<br /> <br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B1_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88736 2026-05-21T11:22:11Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> '''۱ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۳ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۲ روز (در سال عادی) یا ۳۰۳ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه در دفتر کار خود در روزنامه عصر جدید به دست کمیته مجازات ترور شد.<br /> * بست‌نشینی دکتر محمد مصدق و یارانش در دربار در اعتراض به‌انتخابات دورۀ شانزدهم مجلس شورای ملی در سال ۱۳۲۸<br /> * ۱۳۵۹ ‐ آغاز تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی توسط ایالات متحده‌ی آمریکا<br /> * ۱۳۸۵ - آغاز قيام مردم آذربايجان عليه اهانت به آنان در روزنامه حكومتی ايران<br /> <br /> *۱۴۰۱ - فروریزی ساختمان [[متروپل آبادان|'''متروپل آبادان''']] با ده‌ها کشته و مجروح<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۳۳۴ پ.م - نیروهای ایران در نبرد گرانیک در کنار رودی به همین نام، از سپاه اسکندر مقدونی شکست خوردند و این شکست مقدمه‌ای برای فتح ایران توسط اسکندر شد.<br /> * ۱۸۴۸ ـ برده‌داری در جزایر مارتینیک لغو شد.<br /> <br /> * ۱۹۰۰ - آسوشیتدپرس به عنوان یک تعاونی خبری غیرانتفاعی در شهر نیویورک تشکیل شد.<br /> * ۱۹۴۳ ـ [[ژوزف استالین|'''ژوزف استالین''']]، رهبر وقت شوروی سابق کمینترن را منحل اعلام کرد.<br /> * ۱۹۷۲ - ریچارد نیکسون با رفتن به مسکو، نخستین رئیس‌جمهور آمریکا شد که از شوروی دیدن می‌کند.<br /> * ۱۹۹۲ - بوسنی و هرزگوین، کرواسی و اسلوونی به سازمان ملل پیوستند. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۸۹ - ملوک ضرابی، خواننده<br /> * ۱۲۹۸ - عباس یمینی شریف، شاعر و نویسنده کودکان<br /> * ۱۳۰۰ - جلیل شهناز، نوازنده تار (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> * ۱۳۱۴ - غلامعباس‌توسلی، نویسنده، مترجم، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه، بنیانگذار علم جامعه‌شناسی در ایران و عضو پیوسته  فرهنگستان علوم<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> *۱۸۱۳ - ریچارد واگنر، آهنگساز آلمانی<br /> *۱۹۲۸ - سرژ دوبروسکی، نظریه‌پرداز و نویسنده فرانسوی<br /> *۱۹۵۱ - آناتولی اوگنیویچ کارپف، قهرمان سابق شطرنج جهان از شوروی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۲۹۶ - عبدالحمید‌خان متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی دوران مشروطه<br /> * ۱۳۶۲ - محمد پدر دره‌گرگی، معروف به محمد بروجردی، از فرماندهان سپاه پاسداران در سرکوب مردم کردستان <br /> * ۱۳۶۸ - عباس نعلبندیان، نویسنده<br /> <br /> * ۱۳۹۱ - منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''سازمان مجاهدین خلق ایران''']] در زندان<br /> * ۱۳۹۱- [[بهرام عالیوندی|'''بهرام عالیوندی''']] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']]<br /> * ۱۳۹۹ - قتل [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، به‌دست پدرش در تالش<br /> * ۱۴۰۱ - ترور حسن صیادخدایی، سرهنگ [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|'''سپاه پاسداران انقلاب اسلامی''']] از واحد ۸۴۰ [[نیروی قدس|'''نیروی قدس''']]<br /> ۲۲ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۶ - ویکتور هوگو، شاعر، داستان‌نویس و نمایشنامه‌نویس فرانسوی<br /> <br /> *۱۹۶۷ - لنگستن هیوز، شاعر، نویسنده، فعال اجتماعی و نمایشنامه‌نویس آمریکایی<br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز بزرگداشت ملاصدرا<br /> * روز جهانی تنوع زیستی<br /> * روز متروپل در ایران<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=88735 2026-05-21T11:19:56Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>[[پرونده:متروپل ۴.JPG|بندانگشتی|'''مجتمع متروپل آبادان''']]<br /> [[پرونده:متروپل ۲۰.mp4|جایگزین= متروپل آبادان|بندانگشتی|'''بازسازی فروریزی متروپل آبادان''']]<br /> '''متروپل آبادان،''' نام مجتمع ساختمانی ۱۲ طبقه‌ای است که علیرغم اعتراض‌های مکرر نسبت به ایمن‌سازی و تقویت استحکام بنا و یا جلوگیری از ساخت و ساز اضافی در یک مناسبات رانتی طبقه بر طبقه بر آن افزودند. ساختمان متروپل آبادان سرانجام ساعت ۱۲ و ۳۰ دقیقه روز دوشنبه ۲ خرداد ۱۴۰۱ فروریخت و مردم آبادان و خانواده‌های آنها را عزادار کرد. <br /> <br /> رژیم ایران تعداد جان‌باختگان این حادثه را تا روز ۱۱ خرداد ۱۴۰۱، ۳۷ نفر و تعداد مجروحین را بیش از ۳۳ نفر اعلام کرد اما بر اساس اخبار و داده‌های مردمی تعداد جانباختگان بسیار بیشتر است و هنوز افراد زیادی نیز زیر آوار مانده‌اند. دستگاه‌های اجرایی درمانده از کمک موثر بودند و نیروهای مردمی بطور داوطلب و شبانه‌روز به جستجوی عزیزانشان در میان آوار پرداختند. <br /> <br /> == تاریخچه ساخت متروپل ==<br /> پروانه ساخت متروپل در تاریخ ۴ مرداد ۹۶ از سوی شهرداری منطقه یک شهرستان آبادان خارج از روال اصولی و بدون اطلاع سازمان نظام مهندسی ساختمان صادر شد در حالی‌که عملیات اجرایی احداث این ساختمان چند ماه پیش از صدور پروانه آغاز شده بود!<br /> <br /> نمایندگی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور در آبادان، از زمانی که متوجه این موضوع شد، در قالب نامه‌ای به تاریخ ۱۷ اسفند ۹۵ به شهرداری آبادان اطلاع داد که صدور پروانه ساختمانی با تایید این نمایندگی صورت نگرفته و رونوشت این نامه را نیز به فرماندار و دادستان و شورای اسلامی آبادان ارائه داد.<br /> <br /> در آن دوره هیچ اقدامی از سوی نهاد‌های مجری صورت نگرفت و این بی‌اعتنایی‌ها ادامه یافت. مجدداً سازمان نظام مهندسی ساختمان در تاریخ ۱۶ خرداد سال ۹۶ از سوی دفتر نمایندگی نظام مهندسی در شهرستان آبادان، به نمایندگان این شهرستان در مجلس شورای اسلامی اطلاع داد که طراحی و نظارت برخی از ساختمان‌های در حال ساخت آبادان از جمله ساختمان متروپل در خیابان امیری، خارج از تایید و نظارت قانونی سازمان نظام مهندسی در حال انجام است، اما باز هم اعتنایی به انجام تخلفات صورت نگرفت. <br /> <br /> در تاریخ ۴ مرداد سال ۹۶ شهرداری منطقه یک آبادان تحت نظارت یکی از شرکت‌های مهندسی مشاور در مسیر تایید نظارت  سازمان نظام مهندسی ساختمان قرار گرفت و در سال ۹۹، سرپرست معاونت سرمایه مشارکت‌های اقتصادی شهرداری آبادان، مدارک ارسالی مالک به شهرداری را تایید کرد که پس از آن، طی نامه‌ای ادامه کار نیز از نظر آن معاونت بلامانع شد.<br /> <br /> با پیگیری موضوع رسیدگی به تخلفات متروپل از سوی دفتر نمایندگی نظام مهندسی ساختمان در آبادان، مالک این ساختمان ملزم به پذیرش نظارت سازمان نظام مهندسی شد؛ به طوری که در ۱۲ اسفند ۹۹ در قالب نامه‌ای نواقص سازه‌ای متروپل در ۱۳ مورد به شهرداری و مالک ابلاغ  شده تا اقدامات برای رفع مشکلات انجام شود.[[پرونده:متروپل ۷.JPG|بندانگشتی|'''گزارش تخلفات متروپل''']]این دفتر نمایندگی در تاریخ ۱۴ مهر ۱۴۰۰ هم مشکلات را به شهرداری منطقه ابلاغ کرد، اما متاسفانه مشکلات ادامه یافت و ۷ گزارش از سوی مهندسان در روزهای پنجم، ششم و هشتم تیر، همچنین ۱۴ آبان، ۶ دی پارسال و ۳۰ فروردین و ۶ اردیبهشت امسال به شهرداری منطقه در خصوص مواردی از جمله خیز بیش از حد چندین تیر اصلی ساختمان ابلاغ شد که متاسفانه از سوی مالک توجهی نشد که نهایتاً دستور توقف و مقاوم‌سازی و همچنین درخواست اصلاح  اشکالات سازه‌ای در قالب گزارش‌های رسمی داده شد.<br /> در هشدارهای مستند و مکتوب سازمان نظام مهندسی ساختمان، اعلام شده که متروپل خیز و ترک برداشته و سقف آن پیچیده شده بود. این ساختمان برای همان ۹ طبقه مجاز هم مشکل داشت، اما با این وجود، سه طبقه دیگر هم اضافی ساخته شد؛ یعنی ۱۲ طبقه به همراه زیرزمین و همکف ساخته شده است.&lt;ref&gt;[https://shahr.ir/news/22044/%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%DA%98%D8%A7%D9%86%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB% سایت پایگاه خبری تحلیلی شهر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === مشخصات مجتمع متروپل ===<br /> طبقه منفی یک واحد‌های تجاری، هایپر مارکت، کافی شاپ و فضای سبز<br /> <br /> طبقات همکف، اول و دوم ده‌ها واحد تجاری با متراژهای ۸ تا ۸۰ متر مربع<br /> <br /> طبقه سوم واحدهای تجاری، رستوران مراکشی و فودکورت دوبلکس<br /> <br /> طبقه چهارم پارکینگ طبقاتی، خانه کودک، بیلیارد، بولینگ، سالن سینما<br /> <br /> طبقات پنجم تا نهم واحدهای اداری، واحدهای تجاری و پارکینگ طبقاتی<br /> <br /> طبقه دهم واحدهای اداری، باشگاه بدنسازی ۵۰۰ متری و پارکینگ طبقاتی<br /> <br /> بام مجتمع: روف گاردن (بام سبز) با آلاچیق‌های چهارفصل، کافی شاپ و پارکینگ طبقاتـی<br /> <br /> سازه‌ی عظیم دوازده طبقه با زیر بنای ۴۵ هزار متر مربع<br /> <br /> سه بر ۲۷، ۵۰ و ۱۰۰ متری در سه خیابان اصلی<br /> <br /> موقعیت عالی در قلب منطقه‌ی امیری<br /> <br /> سازه‌ی بتنی ضد زلزله با شمع‌های ۲۷ متری<br /> <br /> خنک‌کننده مرکزی چیلر<br /> <br /> سیستم روشنایی هوشمند و برق اضطراری جهت فضای داخلی و نمای ساختمان<br /> <br /> ارتباط با برج شماره یک توسط دو پل شیشه‌ای در طبقات سوم و ششم<br /> <br /> هشت دستگاه پله برقی و هشت دستگاه آسانسور<br /> <br /> لابی با معماری مدرن، پله درباری، فضای سبز و کافی شاپ<br /> [[پرونده:متروپل ۶.jpg|بندانگشتی|'''نمای دیگری از مجتمع متروپل آبادان''']]<br /> سیستم بوستر پمپ جهت تامین آب مصرفی سیستم اعلام و اطفاء حریق<br /> <br /> دوربین مداربسته، اتاق برق مجزا، یو پی اس<br /> <br /> [[پرونده:متروپل ۲.JPG|بندانگشتی|'''ساختمان متروپل پس از ریزش''']]<br /> ==دیدگاه‌ها پیرامون ریزش متروپل ==<br /> <br /> === مسئول حراست متروپل، ===<br /> مسئول حراست ساختمان ویران شده متروپل در گفت‌وگو با خبرنگار اعزامی تسنیم به آبادان می‌گوید:<br /> <br /> برخلاف آنچه در رسانه‌ها مطرح می‌شود، متروپل ۱۰ طبقه نبود بلکه ۱۲ طبقه بود. چرا که باید طبقه منفی یک و همکف و ... را هم به آن اضافه کرد.<br /> <br /> قرار بود پارکینگ ساختمان متروپل در نوروز ۱۴۰۲ افتتاح شود و طبق کاتالوگی که خود عبدالباقی (مالک ساختمان) داده بود و ما بین مردم توزیع کرده بودیم، بنا بود ۸۰۰ خودرو در این پارکینگ‌ها حضور داشته باشند.<br /> <br /> عبدالباقی می‌خواست در این ساختمان، سینمامتروپل را نیز افتتاح کند. به گفته‌ی آگاهان اگر این ساختمان افتتاح رسمی شده بود و ۸۰۰ خودرو در ساختمان حضور داشتند و سینما و فروشگاه‌ها کامل راه می‌افتادند و چنین فاجعه‌ای مثلاً ساعت ۹ شب در خیابان شلوغ امیرکبیر آبادان رخ می‌داد، می‌توانست نزدیک به ۴۰۰۰ نفر را به کام مرگ بکشد!<br /> <br /> === رئیس انجمن سازندگان مسکن و ساختمان خوزستان ===<br /> رئیس انجمن سازندگان مسکن و ساختمان خوزستان، سیامک صادقی هفشجانی، گفت:&lt;blockquote&gt;«متروپل قراربود در ۷ طبقه بنا شود اما طمع برای ساخت و ساز بیشتر و بی‌قانونی برای عدم توقف ساخت و ساز باعث شد متروپل ریزش کند. وی گفت: چرا شهرداری این مساله را پذیرفته و روند ساخت را متوقف نکرده است؟ احداث ۳ طبقه اضافه بر روی ساختمان از نظر وزن و دیگر موارد یکی از علل بسیار مهمی است که در حادثه متروپل نقش داشته است. صادقی هفشجانی افزود: در تولید فلز، بتن و دیگر مصالح ساختمانی در کشور و استان خوزستان مشکلاتی وجود دارد و از این رو باید پیش از استفاده از نظر کیفی کنترل شوند. <br /> <br /> در این راستا استفاده از مصالح نامرغوب و نامناسب نیز می‌تواند یکی دیگر از عوامل ریزش متروپل باشد. طبق برخی گزارش‌ها، سازه اصلی متروپل به قدری سست بود که ستون اصلی و حمال مجتمع‌ها نشست کرده و شکم داده بود. اعتراضات به ساخت این بنای ناایمن، باعث شد که بهمن سال گذشته، کارشناسان نظام‌مهندسی آبادان از این بنا بازدید و «‌‌‌‌‌‌‌‌در خصوص ایرادات موجود، موارد و مشکلات یافت شده را صورت‌جلسه نمودند».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.trt.net.tr/persian/yrn/2022/05/24/skhtmn-mtrwpl-abdn-chr-frwrykht-1831889 سایت تی آر تی فارسی ۲۴ - ۵ - ۲۰۲۲]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === حمزه شکیب، ===<br /> در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا درباره حادثه فروریختن ساختمان متروپل آبادان، گفت: بر اساس گزارش مقدماتی و اطلاعات فعلی که نیاز به تکمیل دارد، ساختمان متروپل در سال ۹۶ پروانه ساخت را اخذ کرده است، اما طراحی ساختمان توسط سازمان نظام‌مهندسی انجام نشده است.<br /> <br /> وی توضیح داد: بعد از اینکه دفتر نمایندگی سازمان نظام‌مهندسی در آبادان متوجه ساخت این برج شد، ورود کرد و پیمانکار مجبور شده تا مهندس ناظر را انتخاب کند.<br /> <br /> سرپرست سازمان نظام‌مهندسی ساختمان توضیح داد: مهندسان ناظر، فرآیند ساخت را به‌صورت مرتب کنترل کرده‌اند و گزارش وضعیت بحرانی پروژه را داده‌ بودند؛ حتی در آخرین گزارش خود که مربوط به سال ۱۴۰۱ است، یکبار دیگر گزارش وضعیت بحرانی پروژه به شهرداری داده شد، اما  توجهی به گزارش سازمان نظام‌مهندسی نشد.<br /> <br /> شکیب گفت: سازمان نظام‌مهندسی وظیفه قانونی و ابزار توقف پروژه را ندارد و فقط می‌تواند در طول فرآیند ساخت، گزارش تخلفات را به شهرداری ارایه دهد و شهرداری می‌بایست جلوی ساخت‌وساز غیرمجاز را بگیرد.<br /> <br /> وی تاکید کرد: در تخلفی آشکار ۳ طبقه این برج به‌صورت اضافه ساخته شده است و بی‌توجهی به گزارش مهندسان ناظر این فاجعه را رقم زد.<br /> <br /> سرپرست سازمان نظام‌مهندسی ساختمان گفت: این حادثه باید درسی باشد که مقررات ملی ساختمان را رعایت کنیم.&lt;ref&gt;[https://www.irna.ir/news/84764771/%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8% خبرگزاری جمهوری اسلامی ۲ خرداد ۱۴۰۱]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === فرماندار آبادان ===<br /> نیز با بیان اینکه آمار دقیقی از تلفات در حال حاضر وجود ندارد، گفت: &lt;blockquote&gt;«...ساختمان در حال ساخت بوده است و احتمال تلفات به دلیل حضور در منطقه مسکونی بالاست. وی تصریح کرد: دستور تخلیه مناطق اطراف ساختمان داده شده است.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === احمد وحیدی ===<br /> احمد وحیدی وزیر کشور ایران به دنبال ریزش ساختمان متروپل در شهرستان آبادان، در تماس تلفنی با استاندار خوزستان خواستار به کارگیری همه امکانات برای رسیدگی فوری به حادثه‌دیدگان و نجات محبوسان احتمالی زیر آوار شد. وزیر کشور خواستار معرفی مسببان و متخلفان این حادثه به دستگاه قضایی شد.<br /> <br /> === جعفر میعادفر، ===<br /> رئیس سازمان اورژانس ایران احتمال محبوس‌شدن ۵۰ نفر در زیر آوار را داده است، مدیرعامل هلال‌احمر خوزستان اعلام کرده است طبق ارزیابی تیم‌های این سازمان و گزارش‌های رسیده از شاهدان عینی حداقل ۸۰ نفر زیر آوار گرفتار هستند. <br /> <br /> درپی بروز این حادثه تمام بیمارستان‌های اهواز و آبادان به حالت آماده‌باش درآمدند. به برخی پزشکان اعلام شد که برای خدمات جراحی و اورژانسی به آبادان اعزام شوند و همچنین برخی بیماران نیز برای درمان به شهرهای مجاور به ویژه اهواز اعزام خواهند شد. برخی قطعات ساختمان بر روی خودروهای پارک شده یا عبوری از محل ریخته که سبب افزایش احتمال تلفات خواهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === صادق جعفری چگنی، ===<br /> دادستان عمومی و انقلاب استان خوزستان ایران در گفتگو با خبرنگاران درباره حادثه ساختمان متروپل گفت: تاکنون ۱۰ نفر از جمله شهردار فعلی آبادان به عنوان مقصران حادثه دستگیر شدند. وی در این باره تصریح کرد: حسین حمیدپور شهردار فعلی، ۲ شهردار قبلی و ناظران پروژه ساختمان متروپل در بین افراد دستگیر شده هستند. <br /> <br /> [[پرونده:متروپل ۳.JPG|بندانگشتی|'''تابلوی قدیمی سینما متروپل در آبادان''']]<br /> وی همچنین ‌‌‌‌با اعلام تایید هویت متهم اصلی یعنی تایید هویت جسد مالک و پیمانکار ساختمان متروپل آبادان، اظهار کرد: بلافاصله پس از وقوع حادثه، دستور بازداشت نامبرده و تعدادی از متخلفان و مسببان حادثه از سوی مرجع قضایی صادر شده بود که تعدادی از آن‌ها بازداشت شده‌اند. <br /> <br /> باتوجه به‌ کشف اسناد هویتی حسین عبدالباقی، مالک برج متروپل و یکی از متهمان اصلی پرونده در البسه‌ یکی از قربانیان حادثه که غیر قابل تشخیص بوده، دستورات مقتضی جهت تشخیص هویت متوفی از طریق واحد تشخیص هویت فراجا و پزشکی قانونی صادر شد که در نهایت هویت وی مورد تایید قرار گرفت. <br /> <br /> وی افزود: مالک و پیمانکار اصلی ساختمان که از متهمان بوده و دستور بازداشت وی نیز صادر شده بود و در جریان ریزش ساختمان در محل حضور داشت در جریان این حادثه جان خود را از دست داد.همه اجساد جهت تعیین هویت، به پزشکی قانونی منتقل شده‌اند.<br /> <br /> === مریم رجوی، ===<br /> پیام تسلیت [[مریم رجوی]] به خانوده‌های قربانیان فاجعه برج  متروپل آبادان:<br /> <br /> از دست رفتن جان هموطنان بر اثر فروریختن ساختمان در آبادان را به بستگان قربانیان و مردم آبادان تسلیت می‌گویم. این گونه فجایع مرگبار نتیجه سیاست‌های ضدمردمی رژیم تبهکار و غارتگر آخوندهاست. برای مصدومین آرزوی بهبودی دارم.&lt;ref&gt;حساب توئیتر مریم رجوی ۲۳ می ۲۰۲۲&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === ابراهیم رئیسی[[ابراهیم رئیسی|،]] ===<br /> [[پرونده:متروپل ۱۵.JPG|بندانگشتی|'''رئیسی ۱۰ روز پس از فاجعه متروپل به آبادان سفر کرد.''']]<br /> سید [[ابراهیم رئیسی]] رئیس‌جمهور ایران در زمان این حادثه در سفر به کشور عمان بود، معاون خود را مامور پیگیری ماجرا کرده و سفر خود را لغو نکرد.<br /> <br /> === کانون نویسندگان ایران، ===<br /> بیانیه‌ی کانون نویسندگان ایران در اعتراض به سرکوب داغ‌دیدگان و معترضان فاجعه‌ی متروپل آبادان  <br /> <br /> پنج روز از فرو ریختن ساختمان متروپل آبادان می‌گذرد و هر لحظه بر تعداد قربانیان این فاجعه افزوده می‌شود. روز دوشنبه ۲ خرداد تصاویر هولناک ویران شدن این ساختمان ۱۰ طبقه در فضای مجازی منتشر شد و مردم را در بهت و اندوه و خشم فرو برد. <br /> <br /> رسانه‌های رسمی حکومت با نیمه‌کاره خواندن این ساختمان و انتشار آمار غلط از مجروحان و درآوارماندگان سعی در پنهان کردن حقایق این فاجعه داشتند. اما اخبار و تصاویری که توسط مردم، با عبور از سد سانسور دست‌به‌دست می‌شود از ابعاد فجیع این ویرانی پرده برمی‌دارد و نشان می‌دهد این ساختمان نه تنها نیمه‌کاره نبوده است بلکه چند بخش آن راه‌اندازی شده و در زمان فروریختن، مردم بسیاری در آن بوده‌اند.  <br /> <br /> در طول این سال‌ها و دهه‌ها کم نبوده ویرانی‌هایی از این دست؛ کم نبوده فجایعی که به هیچ ترتیبی در قالب «حادثه» نمی‌گنجند. آنجا که پای فساد و تباهی ساختاری در میان باشد بر این ویرانی‌ها نمی‌توان نام حادثه گذاشت و تنها به «مجازات عاملان» آن بسنده کرد؛ عاملانی که همچون همیشه، در نمایشی ناشیانه به قصد سرپوش گذاشتن بر ریشه‌های فساد نهادینه شده در دستگاه‌های دولتی و نهادهای حاکمیتی «معرفی و مجازات» می‌شوند.  <br /> <br /> این‌بار هم روش و نمایش فرقی با گذشته نکرده است. این‌بار هم اولین واکنش حاکمیت به این فاجعه، نه اعزام نیروهای امدادگر، بلکه گسیل ادوات و تجهیزات سرکوب بوده است و اخبار رسمی‌اش با سانسور فریاد معترضان، قطع اینترنت و جعل وقایع منتشر می‌شود. <br /> <br /> صدای اعتراض اما بلندتر از سرکوب و انسداد است و حقایق را می‌توان از دهان مردم داغ‌دیده شنید؛ مردمی که زیر ضرب گلوله و باتوم و گاز اشک‌آور، خودشان، هم دست‌به‌کار آواربرداری و امداد شده‌اند و هم دست‌به‌کار خروشیدن و فاش کردن و اعتراض.  <br /> <br /> آنچه در آبادان بر مردم می‌رود یادآور جنایت‌های سال‌های اخیر چون کشتار مردم در آبان ۹۸ و ساقط کردن هواپیمای مسافربری است. بدیهی است آنانی که همواره چنگ بر جان و مال مردم انداخته‌اند، موفق نخواهند شد با تقلیل عوامل ویرانی‌آفرین به چند تن، فساد سیستماتیک و ستم‌پیشگی خود را انکار کنند‌. <br /> <br /> سانسور اخبار و تحریف واقعیت جاری که همچون همیشه قرار بود راه را بر درک ابعاد فاجعه ببندد، به مدد مردم عقب رانده شده است و بی‌تردید این موج عظیم دادخواهی که اکنون پدید آمده به جریان پویای دادخواهی‌های پیشین می‌پیوندد. <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران با ارج نهادن به این موج دادخواهی، ضمن تسلیت به بازماندگان و داغ‌دیدگان این فاجعه و ابراز همدردی با آنان، همچون همیشه بی هیچ حصر و استثنا از حق اعتراض مردم و گردش آزاد اطلاعات دفاع می‌کند و از همه‌ی آزادی‌خواهان می‌خواهد صدای مردم ستم‌کشیده و سرکوب‌شده باشند. <br /> <br /> کانون نویسندگان ایران <br /> <br /> ۷ خرداد ۱۴۰۱&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/31872798.html سایت رادیو فردا ۷ خرداد ۱۴۰۱]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه ===<br /> سندیکای [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]] خود را در ماتم غیرقابل جبران مردم آبادان سهیم می‌داند!<br /> <br /> مردم شریف و زحمتکش آبادان!<br /> <br /> فساد ناشی از تباهی و زخم بجا مانده ازمرگ فزاینده  مردم در آتش افروزی «[[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|سینما رکس]]» آبادان که  مردم به ناگزیر  برای فرار از مهلکه به طرف درهای خروجی روی آوردند، ولی درها بسته شده بود و حدود۴۲۰ نفر به هنگام تماشای فیلم &quot;گوزن ها&quot; درمیان شعله‌های آتش جان باختند. آن زخم تا به امروز با شماست، جنگ و خانه خرابی مردم و دهها درد بی‌درمان دیگری که در این چهار دهه با شما مردم گذشت تا با حادثه دردناک فروریزی ساختمان متروپل آبادان روبرو شدیم.  <br /> <br /> آنچه دربیش از چهاردهه پیش دراین شهرحادث شد ([[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان|آتش سوزی سینما رکس]]) و آنچه امروزبروزکرد (فروریزی سازه متروپل) وناکارآمدی جنایت حسین عبدالباقی از یک جنس نیست. جنایت پیشین در دل درهای بسته سینما و بدور از چشمان مردم و جنایت امروز با توجه به هشدارهای مکرر، دربرابر چشمان مردم شهر رُخ داد و تا به امروز دهها و صدها فیلم و گزارش از این جنایت در سطح شبکه‌های مجازی دست به دست می‌گردد.   <br /> <br /> این جنایت مرگ‌آفرین در وارسی علت بروز حادثه متروپل آبادان، نشانگر فسادی گسترده میان مالک ساختمان، پیمانکار، ناظر و دستگاه‌های اداری استانداری - شهرداری - شورای شهر و بخش واگذاری مجوز ساختمان و همه و همه ... مسئول‌اند که باید به طور جدی با آن‌ها برخورد شود تا اینگونه حوادث ناگوار تکرار نشود. بگمان ما این سطح جرم‌انگاری در برابر چشمان مردم، قطعا جرم آن دسته ازمسئولینی است که قصور باز گذاشتن دست امثال حسین عبدالباقی را مهیا ساخته‌اند. <br /> <br /> ما برآنیم در جامعه ما عبدالباقی‌ها یک شبه رشد نمی‌کنند و بالا کشیده نمی‌شوند و سازه متروپل نیز یک شبه بالا نمی‌رود بلکه این گونه سازه‌های ناپایدار که جان و هستی مردم را به تباهی می‌کشند و مردمی را داغدار می‌سازند، حاصل سال‌ها دزدی و چپاول، چشم فرو بستن دست اندرکاران حکومتی و بسان شتردیدی، ندیدی کسانی است که وظیفه برخورد با متخلف زمین‌خوار و رانت‌خواز را ازسرخود وا می‌کنند تا آنان در بی مسئولیتی و بی درایتی چشمگیر حادثه آفرینند و چشمان مردم را اشکبار نمایند!<br /> <br /> مردمی که در برابر مدیریت ناکارآمد و بی‌‌مسئولیتی، همه دست اندرکاران استان و شهرستان، درمانده و بی صدایند و همچنان فریاد دادخواهی سرمی‌دهند. <br /> <br /> برای ما کارگران روشن است که این حادثه نتیجه قدرت سرمایه و سودبری و منفعت‌طلبی مشتی اراذل و اوباش مال‌اندوزی است که به پشتوانه رایزنی و دست و دل بازی کسانی که درکل استان، چنین نکبتی را بر جامعه آبادان وارد ساختند. مافیای ساخت و سازی که نسبت به سلامت جان و هستی شهروندان هیچ احساس مسئولیت انسانی در خود نمی‌بیند. <br /> <br /> ما درگذشت همه ساکنان سازه متروپل آبادان و داغ وارده بر خانواده آنان را به سان ترکش خمپاره جنگ هشت ساله برجان و تن مردم زحمتکش خوزستان می‌شناسیم و آنرا بار دیگر به عینه داغ آتش‌افروزی سینما رکس ابادان، بر جان خسته و غمزده آبادان و ایران عزادار و اندوهبار می‌شناسیم و خود را در کنار همه آنان می‌یابیم . <br /> <br /> شادی سازماندهی شده همایش &quot;سلام فرمانده &quot; درتهران و سایر استان‌ها را نمک پاشیدن به زخم دهن واکرده مردم آبادان و نفرت‌پراکنی جدایی قومی می‌شناسیم.  <br /> <br /> ما کارگران سندیکایی نیشکرهفت‌تپه، خود را در همدردی و همنوایی مردم آبادان و همه خانواده‌هایی سهیم می‌دانیم که با غمی جانفرسا و مصیبت بار هنوز که هنوز است ازدوم خرداد تا به این سو، به دنبال عزیزانشان زیر خروارها آوار فرو ریخته می‌گردند و هیچ مقام مسئولی نیز پاسخگوی آنان نیست و در این رخداد جگر‌خراش تنها این مردم ان که به کمک و یاری عزیزان خود شتافته‌اند.!<br /> <br /> ما برانیم غم مردم آبادان، غم ما کارگران هفت‌تپه هم است. این درد مشترکی است که با کنار هم بودن درمان می‌یابد.<br /> <br /> ۸ خرداد ۱۴۰۱ <br /> <br /> سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه&lt;ref&gt;[https://www.akhbar-rooz.com/155792/1401/03/08/ سایت اخبار روز یکشنبه ۸ خرداد ۱۴۰۱]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اعتراضات مردمی در فاجعه متروپل آبادان ==<br /> پس از فروریختن ساختمان متروپل در تاریخ ۲ خرداد ۱۴۰۱شمار زیادی از مردم آبادان با تجمع در خیابان‌های این شهر نسبت به «اهمال کاری و صدور مجوز برای این ساختمان خارج از ضوابط و دستورالعمل‌ها» اعتراض کردند. در حالی که شمار زیادی از مردم برای کمک و امداد در محل حادثه جمع شده‌اند، کاربران شبکه‌های اجتماعی از جو امنیتی شهر آبادان و حضور گسترده نیروهای امنیتی در سطح شهر خبر می‌دهند. <br /> <br /> تجمعاتی که در جمعه شب در آبادان صورت گرفت با واکنش شدید نیروهای امنیتی و نظامی مواجه شد. در چهارراه امیری هم تجمعات و درگیری بین مردم عزادار و نیروهای امنیتی رخ داد وقتی که این نیروها به سمت عزاداران، گلوله مستقیم شلیک کردند. <br /> <br /> در لاین ساحلی کیان‌پارس اهواز نیروهای یگان ویژه وارد جمع عزاداران شدند. به محض اینکه مردم با مسیری که توسط یگان ویژه موتوری باز شده بود به سمت خیابان حرکت کردند، یکباره گاز اشک‌آور در بین جمعیت زدند.<br /> <br /> با فراخوان‌های مردمی، تجمعات عزاداری عمومی در شهرهای ایذه، اهواز، سوسنگرد، آبادان و شادگان شکل گرفت که همه این تجمعات با سرکوب نیروهای امنیتی مواجه شد.<br /> <br /> تظاهرات کنندگان در ایران با افزایش تلفات فروریختن ساختمان به دنبال عدالت هستند.<br /> <br /> تهران (خبرگزاری فرانسه) - خبرگزاری ها در جمهوری اسلامی روز جمعه اعلام کردند که صدها نفر در جنوب غربی ایران پس از ریزش یک برج ( ساختمانی) که منجر به کشته شدن ۲۴ نفر شد، به خیابان‌ها آمدند و خواستار اجرای عدالت شدند. <br /> <br /> تصاویر منتشر شده از سوی خبرگزاری فارس، صدها تن از ساکنان این شهر را نشان می دهد که پنجشنبه شب در خیابان های آبادان راهپیمایی کرده و با کوبیدن طبل سنتی و زدن سنج به سوگ جان باختگان پرداختند. <br /> <br /> به گزارش فارس، برخی  فریاد مرگ بر مسئولان نالایق سر داده  و  از «شهدای متروپل» تجلیل می‌کردند. <br /> <br /> مردم همچنین با حضور در خیابان‌های شهر خرمشهر در همین استان، ضمن ابراز همدردی با خانواده‌های جان باختگان، خواستار محاکمه «قاطع و جدی» عاملان این حادثه شدند. <br /> <br /> تلویزیون دولتی گزارش داد که تظاهرات مشابهی چهارشنبه شب در آبادان برگزار شد. <br /> <br /> بیش از چهار روز پس از فروریختن  برج، تیم‌های نجات همچنان در حال بازیابی اجساد از زیر صفحات سیمانی بودند.... <br /> <br /> در همین رابطه یکی از فعالین مدنی ساکن اهواز که از نزدیک در جریان اتفاقات این روزهای آبادان قرار دارد در گفتگویی با امتداد، ضمن تشریح وضعیت شهر پس از این فاجعه، اظهار داشت: در خیابان منتهی به متروپل، شمار زیادی از خانواده‌ها، مات و مبهوت چشم انتظار عزیزان خود هستند و هرکس یا منتظر برادر و خواهرش نشسته و یا یکی از بستگان نزدیکش در زیر آوار گرفتار هستند. <br /> <br /> شب گذشته (جمعه شب) اعلام کردند که عملیات آواربرداری و جستجوی محبوسین و اجساد تا سه روز آینده ادامه دارد و پس از آن، احتمالا مجبور به تخریب بخش باقی مانده متروپل خواهند بود.<br /> <br /> این سازه به قدری عظیم است که اگر از نزدیک آن را نمی‌دیدم، هیچ وقت متوجه عمق فاجعه‌ای که رخ داده نمی‌شدم. متاسفانه چنین سازه عظیمی در یک کوچه کم عرض (۸ متری) قدیمی ساخته شده و همین مسئله، اساسا تردد به سمت متروپل و عملیات امدادرسانی را سخت کرده است.&lt;ref&gt;خبرگزاری فرانسه ۲۷ می ۲۰۲۲ ساعت ۱۱۲۰&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:متروپل 20.JPG|بندانگشتی|'''مزار درگذشتگان فاجعه متروپل آبادان''']]<br /> متاسفانه از دو روز قبل، بوی تعفن اجساد مدفون در زیر آوار متروپل، موجی از ناامیدی را در آبادان ایجاد کرده و افراد چشم‌انتظار به این نتیجه رسیده‌اند که بعد از چند روز، امکان زنده یافتن هیچ فرد گرفتاری وجود ندارد. اگر هم شخصی در یک محیط بسته گرفتار شده باشد به دلیل عدم رسیدن اکسیژن تاکنون، حتما جان خود را از دست داده است. به اضافه اینکه ما گرمای شدید هوا و گرد و خاک وحشتناک را هم در میان این وضعیت شاهد هستیم.&lt;ref&gt;[https://telegra.ph/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7% سایت تلگراف]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مالک متروپل ==<br /> حسین عبدالباقی مالک این مجتمع در یک مناسبات فاسد با مسئولان استان علیزغم گزارش سازمان نظام‌ مهندسی در زمینه خطرات ساخت و ساز غیر اصولی این مجتمع به کار خود ادامه داد تا حتی برای کلنگ‌زنی و افتتاح پروژه‌های شخصی‌اش مسوولان رده بالای استانی هم حضور پیدا می‌کنند… او بدلیل ساخت ساختمانی برای نیروی انتظامی به عنوان خیّر امنیت‌ساز هم لوح تقدیر گرفته بود! برای افتتاح همین برج متروپل شخص استاندار وقت حضور داشت.<br /> <br /> === سوابق شغلی ===<br /> هلدینگ عبدالباقی، در شهرستان آبادان در گروه ساختمان‌سازی فعالیت خود را آغاز کرد و در مدیریت حسین عبدالباقی این فاجعه رخ داد. از سال ۱۳۷۱ با گسترش حوزه فعالیت این شرکت در زمینه‌ی تولید و توزیع آجیل و خشکبار و ایجاد رستوران‌های زنجیره‌ای، به کار خود ادامه داد.<br /> <br /> سال ۹۷ و در بحبوحه ساخت غیر اصولی برج متروپل، حسین عبدالباقی چهره ماندگار صنعت ساختمان شد و در اجلاس مدیران پیشرو در دی ماه ۱۴۰۰ نیز عنوان مدیر منتخب به وی تعلق گرفت.<br /> <br /> هلدینگ عبدالباقی، پروژه‌های متعددی را ساخته یا در دست احداث دارد که از جمله برج های دو قلوی متروپل، برج مسکونی پرستیژ، برج‌های مسکونی پریمو، مجتمع تفریحی باکس پارک و مجتمع تجاری مهرگان پروژه‌های در دست احداث هستند و مجتمع تجاری و پارکینگ طبقاتی الماس جنوب، مجتمع تجاری الماس اروند، شهرک خودرویی آبادان، مجتمع اداری وزرا، بازار سنتی فیدوس، مجتمع مسکونی والا و مجتمع مسکونی مینیاتور نیز قبلاً احداث و تحویل شده‌اند.<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span dir=&quot;RTL&quot;&gt;&lt;/span&gt;<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88734 2026-05-21T10:58:08Z

<p>Safa: /* مناسبت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۱ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۲ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۳ روز (در سال عادی) یا ۳۰۴ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۶۳۰ - سالروز سلطنت «پوراندخت»، دحتر خسرو پرویز، به روايت رويدادنگاران کليسای قسطنطنيه<br /> * ۱۳۳۱ - پيشنهاد تقسيم ايران از سوی داماد چرچيل<br /> * ۱۳۵۴ - دو تن از افسران مستشاری ایالات متحده امریکا به نام‌های سرهنگ جک ترنر و سرهنگ پل شفر ساعت ۶/۳۰ بامداد در قیطریه به‌قتل رسیدند.<br /> * ۱۳۶۱ - تاسیس [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']]<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۲۱۶ پیش از میلاد - پيروزی بزرگ هانيبال بر روميان<br /> * ۱۸۷۱ - هفته خونین کمون پاریس علیه دولت فرانسه ۲۱ تا ۲۸ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۱ - صلیب سرخ آمریکا توسط کلارا بارتون در واشنگتن دی سی تأسیس شد.<br /> * ۱۹۰۴ - فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) در پاریس تأسیس شد.<br /> <br /> * ۱۹۱۱ - رئیس‌جمهور مکزیک پورفیریو دیاز و فرانسیسکو مادرو انقلابی معاهده سیوداد خوارز را امضا کردند تا به نبرد بین نیروهای هر دو خاتمه داده شود و مرحله اولیه انقلاب مکزیک به پایان برسد.<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، در میدان Le Bourget در پاریس فرود آمد و اولین پرواز انفرادی بدون توقف جهان را از طریق اقیانوس اطلس به پایان رساند.<br /> * ۱۹۵۴ - آزمايش اولين بمب هيدروژنی آمريكا در جزيره بي‏كينی<br /> * ۱۹۸۱ - فرانسوا میتران، از حزب سوسیالیست فرانسه، رئیس‌جمهور این کشور شد.<br /> * ۱۹۹۱ - با فرار منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور اتیوپی از کشور جنگ داخلی این مملکت به پایان خود رسید.<br /> * ۱۹۹۸ - ژنرال سوهارتو رئیس‌جمهور سابق اندونزی به مدت سه دهه، در پی اعتراضات گسترده مردمی، مجبور به کناره‌گیری از قدرت شد.<br /> * ۲۰۰۶ - ۵۵ درصد مردم مونته‌نگرو در رفراندومی رای به استقلال از اتحادیه صربستان و مونته‌نگرو دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۰ - فریدون ژورک (مهدی ژورک)، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده فیلم، تدوین‌گر، فیلم‌بردار و بازیگر<br /> * ۱۳۴۵ - مرتضی احمدی هرندی، کارگردان ۴۲۷ ق.م - افلاطون، عالم بزرگ یونان باستان<br /> * ۱۳۵۴ - همایون شجریان، خواننده و نوازنده تنبک و کمانچه<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۴۷۱ - آلبرشت دورر، نقاش، حکاک و ریاضی‌دان آلمان<br /> * ۱۹۲۱ - آندره ساخاروف، فیزیکدان هسته‌ای شوروی، برنده جایزه صلح نوبل<br /> <br /> * ۱۹۳۷ - منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور سابق اتیوپی<br /> * ۱۹۴۷ - ریاض منصور، نماینده دائم فلسطین در سازمان ملل متحد<br /> * ۱۹۶۰ - جفری لایونل دامر، آدم‌کش زنجیره‌ای و مجرم جنسی اهل آمریکا<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۹۳ - علیرضا سلیمانی، کشتی‌گیر آزادکار و قهرمان سنگین‌وزن جهان (زاده ۱۵ بهمن ۱۳۳۵ ) تهران<br /> * ۱۳۹۷ - [[غلامرضا حسنی]]، معروف به ملاحسنی نماینده خامنه‌ای در آذربایجان غربی (وی کسی بود که پسرش رشید از رهبران چریک‌های فدایی خلق ایران را لو داد و رشید اعدام شد).<br /> * ۱۳۹۹ - [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، از قربانیان قتل‌های ناموسی<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۱۸۹ - محمد بحرانی اِربِلی (موفق‌الدین)، زبان‌شناس، ادیب و شاعر عربی که به‌فلسفه و هندسه نیز پرداخت. او را از پیشوایان پیشتاز در علوم عربی وصف کرده‌اند که در عروض و قافیۀ هوشمند، در نقد شعر خوش‌گزین بود.<br /> * ۱۴۷۱ - هنری ششم، پادشاه انگلستان<br /> * ۱۷۸۶ - کارل ویلهلم شیله، داروساز آلمانی-سوئدی، کاشف چند عنصر<br /> * ۱۹۳۵ - جین آدامز، فعال اجتماعی، اصلاح‌طلب، جامعه‌شناس و مؤلف آمریکایی و یکی از فعالان جنبش حق رأی زنان در آمریکا، مددکار اجتماعی، فیلسوف عمومی، جامعه‌شناس، نویسنده در عصر رئیس‌جمهورهایی مانند تئودور روزولت و توماس وودرو ویلسون، شناخته شده‌ بود.<br /> * ۱۹۹۱ - ترور راجیو گاندی، نخست‌وزیر سابق هند در مدرس<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی تنوع نژادها برای گفتگو و توسعه<br /> * روز اهدای عضو در تقویم ایرانی<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=88728 2026-05-21T08:36:01Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = دکتر محمد مصدق ۱.JPG<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10= حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11= احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12= حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13= احمد قوام<br /> | predecessor13 =<br /> | successor13 =<br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14= حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}<br /> '''دکترمحمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود.<br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری سلطنت پهلوی را زیر سوال برد.<br /> <br /> در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت.<br /> <br /> در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت.<br /> <br /> در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند.<br /> <br /> از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت.<br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند.<br /> <br /> در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. &lt;ref&gt;مصدق سال‌های مبارزه و مقاومت ج ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت.<br /> <br /> بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد.<br /> <br /> پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد.<br /> <br /> مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارجه و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود.<br /> <br /> رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> ددکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا‌امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از [[مشیرالدوله]] خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند.<br /> <br /> مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود.<br /> <br /> او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و [[قوام‌السلطنه]] نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد.<br /> <br /> با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد.<br /> <br /> مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی [[رضاخان]] صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد.<br /> <br /> مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> '''نمایندگی مجلس شورای ملی'''<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد.<br /> <br /> در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد.<br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با عضویت [[وثوق‌الدوله]]،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد.<br /> <br /> انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند.<br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> '''مصدق در دوران رضاشاه'''<br /> <br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد.<br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با شرکت وثوق‌الدوله عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد<br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیتهای سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاستهای رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاستهای رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند.<br /> <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد.<br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..<br /> <br /> جنبش ملی شدن نفت<br /> <br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد.<br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> <br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران<br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br /> <br /> مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی<br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> <br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت.<br /> <br /> دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد.<br /> <br /> روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. <br /> <br /> در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد.<br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند.<br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:<br /> <br /> «شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»<br /> <br /> در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناوشکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است.<br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد.<br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست‌وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد.<br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابانها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد.<br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد.<br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، [[شعبان جعفری]] و همینطور رهبران مذهبی چون، [[ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از کودتای ۲۸ مرداد و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. <br /> <br /> بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند.<br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...».<br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید.<br /> <br /> وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت.<br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد.<br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند.<br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> درگذشت دکتر مصدق<br /> <br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت.<br /> <br /> در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد.<br /> <br /> پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌ بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=88727 2026-05-21T08:17:55Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = دکتر محمد مصدق ۱.JPG<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10= حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11= احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12= حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13= احمد قوام<br /> | predecessor13 =<br /> | successor13 =<br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14= حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}'''دکترمحمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود. <br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری سلطنت پهلوی را زیر سوال برد. در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت. در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت. در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند. دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند. از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت. <br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند. در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد. دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. <br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت. بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد. پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد. مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارج و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت. دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود. رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> دکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از مشیرالدوله خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند. مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود. او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و قوام‌السلطنه نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد. با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد. مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی رضاخان صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد. مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> === نمایندگی مجلس شورای ملی ===<br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد. در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد. <br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با عضویت وثوق‌الدوله،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد. انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند. <br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> === مصدق در دوران رضاشاه ===<br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد. <br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد. <br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با شرکت وثوق‌الدوله عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد <br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیتهای سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاستهای رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاستهای رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند. <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد. <br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..&lt;ref&gt;مصدق سالهای مبارزه و مقاومت جلد ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جنبش ملی شدن نفت ==<br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد. <br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران <br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br />  مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی <br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت. دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد. روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸مرداد۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد. <br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند. <br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:&lt;blockquote&gt;«شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»&lt;/blockquote&gt;در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناو شکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است. <br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد. <br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد. <br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابانها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد. <br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد. <br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، شعبان جعفری و همینطور رهبران مذهبی چون، کاشانی و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از کودتای ۲۸ مرداد و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند. <br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...». <br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد.[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید. وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت. <br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد. <br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند. <br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت. در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد. پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌ بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88726 2026-05-21T08:13:25Z

<p>Safa: /* فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> # [[منصور رادپور]]<br /> # [[فرشته ازهدی]]<br /> # [[حمید خادمی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر علی شریعتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> # [[نامه ۳۰۹شخصیت به دبیر کل سازمان ملل]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82&diff=88724 2026-05-21T08:09:31Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{Infobox Officeholder<br /> | name = محمد مصدق<br /> | image = دکتر محمد مصدق ۱.JPG<br /> | caption = دکتر محمد مصدق<br /> | office1 = [[فهرست نخست‌وزیران ایران|سی و پنجمین]] [[نخست‌وزیر ایران]]<br /> | term_start1 = ۳۰ تیر ۱۳۳۱<br /> | term_end1 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | monarch1 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | term_start2 = ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰<br /> | term_end2 = ۲۵ تیر ۱۳۳۱<br /> | monarch2 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | office3 = [[فهرست وزیران دفاع ایران|وزیر دفاع ملی]]<br /> | term_start3 = ۷ مرداد ۱۳۳۱<br /> | term_end3 = ۲۸ مرداد ۱۳۳۲<br /> | primeminister3 = ''خودش''<br /> | monarch3 = [[محمدرضا پهلوی]]<br /> | deputy3 = احمد وثوق{{سخ}}میرمحمد مهنا<br /> | office4 = نمایندهٔ [[مجلس شورای ملی]]{{سخ}}&lt;small&gt;دوره‌ اول ، دوره سوم ، دوره پنجم ، دوره ششم ، دوره چهاردهم و دوره شانزدهم &lt;/small&gt;<br /> | office10 = [[فهرست وزیران امور خارجه ایران|وزیر امور خارجه]]<br /> | term_start10 = ۲۴ خرداد ۱۳۰۲<br /> | term_end10 = ۳۱ شهریور ۱۳۰۲<br /> | monarch10 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister10= حسن پیرنیا<br /> | term_start11 = ۸ مهر ۱۳۰۰<br /> | term_end11 = ۱۶ مهر ۱۳۰۰<br /> | monarch11 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister11= احمد قوام<br /> | predecessor11 = حسن اسفندیاری<br /> | successor11 = اسدالله مشارالسلطنه|اسدالله قدیمی<br /> | office12 = [[فهرست استانداران آذربایجان|والی آذربایجان]]<br /> | term_start12 = ۲۸ بهمن ۱۳۰۰<br /> | term_end12 = ۲۰ تیر ۱۳۰۱<br /> | monarch12 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister12= حسن پیرنیا<br /> | office13 = [[وزارت امور اقتصادی و دارایی|وزیر مالیه]]<br /> | term_start13 = ۱۴ خرداد ۱۳۰۰<br /> | term_end13 = بهمن ۱۳۰۰<br /> | monarch13 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister13= احمد قوام<br /> | predecessor13 =<br /> | successor13 =<br /> | office14 = [[فهرست استانداران فارس|والی فارس]]<br /> | term_start14 = ۷ مهر ماه ۱۲۹۹<br /> | term_end14 = ۲ فروردین ۱۳۰۰<br /> | monarch14 = [[احمدشاه قاجار]]<br /> | primeminister14= حسن پیرنیا<br /> | birth_date = ۲۹ اردیبهشت ۱۲۵۸<br /> | birth_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | death_date = ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ (۸۷ سال)<br /> | death_place = [[تهران]]، [[ایران]]<br /> | resting_place = [[قلعه احمدآباد (مصدق)|احمدآباد مصدق]]، [[استان البرز]]<br /> | nationality = [[مردمان ایرانی|ایرانی]]<br /> | party = [[جبهه ملی ایران]] (۱۳۲۸–۱۳۴۵)<br /> | spouse = {{marriage|زهرا ضیاءالسلطنه|۱۲۸۰}}<br /> | children = احمد، غلام‌حسین، منصوره، ضیا اشرف، خدیجه<br /> | alma_mater = {{نشکن|مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس|مدرسه علوم سیاسی پاریس}}{{سخ}}دانشگاه نوشاتل<br /> | religion = اسلام (شیعه)<br /> | signature = mohammad mossadegh Signature.svg<br /> }}'''دکترمحمد مصدق،''' در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ خورشیدی، در محله سنگلج تهران متولد شد. پدرش میرزا هدایت‌الله از رجال متجدد و از اطرافیان میرزا تقی‌خان [[امیرکبیر]] بود. پدر دکتر محمد مصدق وزیردفتر و عموزاده میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک، صدراعظم پیشین ایران و مادرش، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، نوه عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه قاجار و خواهر عبدالحسین میرزا فرمانفرما بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در چنین خانواده‌ای، با افکار متجدد آن زمان آشنا گشت. دکتر محمد مصدق، در ۱۹ سالگی با خانم ضیا‌ء‌السلطنه، دختر حاج‌سید زین‌العابدین، ازدواج کرد که حاصل آن پنج فرزند بود. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق جوان، در [[انقلاب مشروطه]] به جمع آزادی‌خواهان پیوست و پس از به توپ بستن مجلس توسط [[محمدعلی شاه]]، مدتی مخفی شد. در انتخابات مجلس اول به نمایندگی از اصفهان برگزیده شد، اما چون سنش به حد نصاب ۳۰ سال نرسید، اعتبار نامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد مخالفت قرار گرفت و قبل از اینکه گزارش کمیسیون در مجلس مطرح شود، از نمایندگی صرف‌نظر کرد.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق برای تحصیل در سال ۱۲۸۸خورشیدی به اروپا رفت. ابتدا در پاریس در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و در نهایت، در رشته دکترای حقوق، از مدرسه عالی نوشاتل، در سوییس فارغ‌التحصیل شد. او اولین ایرانی دارای دکترای حقوق است. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق پس از فارغ‌التحصیلی، مدتی در کارهای دولتی مشغول گشت، از جمله معاونت وزارت مالیه، رئیس کل محاسبات و همچنین اداره‌ی ولایت فارس، مدتی بر عهده‌ی او بود. <br /> <br /> در زمان ولایت فارس، [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]] اتفاق افتاد و [[رضاخان]] با کمک [[سید ضیاءالدین طباطبایی]] و همراهی ژنرال آیرونساید انگلیسی و استفاده از نیروهای قزاق خود، سلطنت قاجاریه که با فشار متجددین و مشروطه‌خواهان بسیار ضعیف شده بود را سرنگون کرد. دکتر محمد مصدق با این کودتا و نخست‌وزیری سید ضیاء مخالفت کرد. او در کابینه دوم مشیرالدوله، مدت کوتاهی از خرداد تا مهر ۱۳۰۲ وزیر خارجه بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در دوره پنجم مجلس از تهران به عنوان نماینده انتخاب شد. او از جمله نمایندگانی بود که در مجلس پنجم با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی مخالفت کرد و نطقی نیز در این رابطه در مجلس ایراد کرد و قبل از رای‌گیری در این‌باره مجلس را ترک کرد. در مجلس ششم نیز دکتر محمد مصدق به نمایندگی از تهران انتخاب شد و به رغم محکم شدن پایه‌های حکومت رضاخان، پایه‌گذاری سلطنت پهلوی را زیر سوال برد. <br /> <br /> در مجلس هفتم اما با دخالت دولت در انتخابات هیچ یک از مخالفان رژیم از جمله دکتر محمد مصدق، به مجلس راه نیافتند. پیامد آن، دکتر محمد مصدق توسط رضا‌خان خانه‌نشین شد. از سال ۱۳۰۷ تا پایان سلطنت رضاشاه در ۱۳۲۰ دکتر محمد مصدق خانه‌نشین و تحت نظر بود. دکتر محمد مصدق در ۲۰ شهریور ۱۳۲۰ آزاد گردید و در انتخابات دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده اول تهران، انتخاب شد و فعالیت سیاسی را از سرگرفت. <br /> <br /> در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰، به دلیل کنار رفتن رضاخان و ضعف دولت‌های غربی که هنوز درگیر تبعات جنگ جهانی بودند، یک فضای باز سیاسی در ایران شکل گرفت. در این دوران دکتر محمد مصدق رهبری نیروهای ملی ایران را برعهده داشت. در سال ۱۳۲۸ [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] به رهبری دکتر محمد مصدق و مشارکت نیروها و احزاب ملی شکل گرفت. <br /> <br /> در مجلس دوره شانزدهم دکتر محمد مصدق موفق شد، قانون [[ملی شدن صنعت نفت ایران]] را از تصویب مجلس بگذراند. در اردیبهشت سال ۱۳۳۰ دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری انتخاب شد و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلستان را به تصویب رساند. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق در پی شکایت دولت انگلستان از دولت ایران به دیوان بین‌المللی لاهه، در مورد خلع ید از شرکت انگلیسی، خود شخصا در دادگاه حاضر شد و از حق ایران در این دعوای حقوقی، دفاعی تاریخی کرد و پیروز شد. پیروزی دکتر محمد مصدق و دفاع تاریخی او در دادگاه لاهه، الهام‌بخش بسیاری از کشورهایی شد که با استعمار در جنگ بودند. <br /> <br /> از جمله، ملی کردن کانال سوئز توسط [[جمال عبدالناصر]] با الهام از دکتر محمد مصدق انجام گرفت. <br /> <br /> درتیرماه ۱۳۳۱ در پی تن ندادن [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] به شروط دکتر محمد مصدق، او از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و شاه [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه) را به نخست‌وزیری برگزید. ولی دولت قوام دیری نپایید، زیرا در [[۳۰ تیر]]۱۳۳۱ مردم در تهران و بسیاری از شهرها به خیابانها ریختند و با شعار «یامرگ یا مصدق» خواهان بازگشت دکتر محمد مصدق به نخست‌وزیری شدند. <br /> <br /> در نهایت، دکتر محمد مصدق برای بار دوم نخست‌وزیر شد. این بار دولت انگلستان شروع به توطئه بر علیه دکتر محمد مصدق کرد. در ۹ اسفند ۱۳۳۱ یک کودتا علیه او خنثی شد، اما توطئه‌ها باز هم ادامه یافت. در نهایت با همکاری سازمان سیا و سازمان امنیت بریتانیا و عوامل داخلیشان و عوامل دربار، چون [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» و روحانیونی همچون [[آیت‌الله کاشانی]]، در [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] در پی یک کودتا، دولت دکتر محمد مصدق سقوط کرد. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق، دستگیر و در دادگاه نظامی به زندان و تبعید محکوم شد. او پس از تحمل ۳سال زندان به احمد‌آباد، روستایی در نزدیکی کرج که خانه‌اش در آنجا قرار داشت، تبعید شد و تا پایان عمر در آنجا به سر برد. دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۴۵ دراثر بیماری در بیمارستان نجمیه تهران که بانی آن مادر خودش بود درگذشت. <br /> <br /> == گاه‌شمار زندگی محمد مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دوران کودکی.JPG|بندانگشتی|263x263پیکسل|مصدق در دوران کودکی]]<br /> دکتر محمد مصدق در ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ درتهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند. در ۹ سالگی پدرش از [[ناصرالدین شاه]] درخواست کرد که پسرش محمد در ردیف مستوفیان زیر دست قرار بگیرد که ناصرالدین شاه پذیرفت.<br /> <br /> بعد از فوت پدرش، که محمد بیش از ۱۲سال نداشت ناصرالدین شاه لقب «مصدق‌السلطنه» به او داد. مدتی پس از ترور ناصرالدین شاه مستوفی خراسان شد. <br /> <br /> پس از تشکیل مدرسه علوم سیاسی در تهران، به خاطر علاقه‌ای که به کسب علوم جدید داشت، از کار مستوفی‌گری کناره‌گیری کرد تا در آن مدرسه تحصیل کند، اما به دلیل ممنوعیت تحصیل برای کسانی‌که قبلا در استخدام دولت بودند، الزامات آن‌ را در خانه مهیا کرد و با کمک استادانی از آن مدرسه، به تحصیل علوم سیاسی پرداخت. دکتر محمد مصدق در ۱۹ سالگی با خانم ضیاءالسلطنه (دختر حاج سید زین‌العابدین امام جمعه تهران) ازدواج کرد که حاصل آن ۴ پسر و ۳ دختر بودند. ۲ پسر او به نام‌های محمود و یحیی در کودکی فوت کردند. دیگر فرزندان او احمد، غلامحسین، منصوره، ضیاءاشرف و خدیجه نام داشتند.<br /> <br /> === مصدق در انقلاب مشروطه ===<br /> دکتر محمد مصدق، در دوران انقلاب مشروطه به جرگه‌ی آزادی‌خواهان پیوست. بعد از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی‌ شاه، دکتر محمد مصدق نیز مدتی مخفی بود. در انتخابات مجلس اول، به نمایندگی مردم اصفهان برگزیده شد، اما چون سن او به سی سال که حد نصاب برای انتخاب شدن بود، نرسیده بود، اعتبارنامه‌اش در شعبه رسیدگی مورد اعتراض قرار گرفت، که او نیز از نمایندگی صرفنظر کرد. <br /> <br /> مدتی عضو انجمن مترقی، «جامع آدمیت»‌ بود، چون گفته می‌شد این انجمن با فراماسونری ارتباط‌هایی دارد، از آن کناره‌ گرفت. و به «جامع انسانیت» که [[علی‌اکبر دهخدا]]، عضو فعال آن بود پیوست، مدتی بعد از آن جمعیت نیز کناره‌‌گیری کرد.<br /> <br /> === تحصیل در خارج و بازگشت به ایران ===<br /> [[پرونده:مصدق در دوران دانشجویی.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران دانشجویی]]<br /> دکتر محمد مصدق در سال ۱۲۸۸ خورشیدی برای ادامه تحصیلات، عازم اروپا شد و در مدرسه علوم سیاسی پاریس ثبت نام کرد. ولی پس از چند ماه تحصیل به علت بیماری، به توصیه پزشکان از ادامه تحصیل دست کشید و به ایران بازگشت. در اوایل ۱۲۹۰ خورشیدی، پس از بهبود کامل، بار دیگر به همراه خانواده به اروپا بازگشت. <br /> <br /> دکتر محمد مصدق، فرزندانش را برای تحصیل در مدارس نوشاتل سوییس نام‌نویسی کرد و خود در صدد برآمد امتحانات دور قبلی را به پایان ببرد. او پس از موفقیت به نوشاتل بازگشت و تا اواخر ژوییه ۱۹۱۳ دوره لیسانس و دکترای خود را در رشته حقوق به پایان رسانید. مدتی در دفتر حقوقی یکی از وکلای همان شهر به کارآموزی پرداخت و هم‌زمان رساله دکترای خود را با عنوان «وصیت در فقه اسلام» تدوین نمود. <br /> <br /> رساله‌اش پس از طی مراحل مربوطه، در شورای دانشکده به تصویب رسید و چاپ شد. دکتر محمد مصدق بعد از اخذ درجه دکترا، فرزندانش را برای ادامه تحصیل، در سوییس گذاشت و خود، درست یک روز قبل از آغاز جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. دکتر محمد مصدق اولین ایرانی دارای دکترای حقوق بود.<br /> <br /> دکتر محمد مصدق در اواسط سال۱۲۹۳ به دعوت دکتر ولی‌الله‌خان نصر، رییس مدرسه علوم سیاسی تهران، با سمت استادی در آن مدرسه تدریس کرد و کتاب «دستور در محاکم حقوقی» را نوشت. <br /> <br /> === والی‌گری و وزارت ===<br /> [[پرونده:دکتر مصدق در زمان ولایت فارس.JPG|بندانگشتی|372x372پیکسل|دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس|جایگزین=دکتر محمد مصدق در زمان والی‌گری فارس]]<br /> دکتر محمد مصدق هنگام تشکیل کابینه‌ی دوم وثوق‌الدوله به اروپا رفت. اندکی بعد مشیرالدوله که به جای وثوق‌الدوله نخست‌وزیر شد او را برای تصدی وزارت عدلیه دادگستری به ایران دعوت کرد. مصدق از راه بندر بوشهر به ایران بازگشت. در فارس به درخواست عده‌ای از محترمین و طبقات و اقشار مختلف مردم که از نا‌امنی‌ها و فشارهای حاکمان و والیان گذشته ناراضی بودند و طی تلگراف‌های متعدد از [[مشیرالدوله]] خواهان انتصاب وی به والی‌گری فارس بودند، از طرف نخست‌وزیر به ولایت فارس انتخاب شد. مصدق مدت شش‌ ماه در آن سمت باقی ماند. <br /> <br /> مصدق اولین شخصیت سیاسی بود که با کودتای سیدضیاء و رضاخان مخالفت کرد و آن‌را نپذیرفت. او اعلامیه‌های رژیم کودتا را در فارش منتشر نکرد. تلاش‌هایش برای تشویق [[احمد شاه]] برای مقاومت در برابر کودتا نتیجه نداد و از والی‌گری فارس استعفا داد. بعد از قبول استعفایش از طرف شاه عازم تهران شد. در نزدیکی اصفهان، حاکم اصفهان به او اطلاع داد که می‌خواهند او را دستگیر کنند و به او توصیه کرد که به چهارمحال و بختیاری برود. <br /> <br /> او به آنجا رفت که پس از مدتی کابینه سیدضیاء سقوط کرد و [[قوام‌السلطنه]] نخست‌وزیر شد و مصدق را به عنوان وزیر مالیه به شاه معرفی کرد. مصدق پس از آمدن به تهران به علت وجود «‌آرمیتاژ اسمیت» مستشار انگلیسی مالیه از قبول وزارت امتناع کرد. <br /> <br /> با رفتن اسمیت در آبان ۱۳۰۰ با گرفتن امتیازاتی از مجلس برای اصلاح آن وزارت‌خانه، قبول خدمت کرد. پس از سقوط کابینه قوام در سوم بهمن ۱۳۰۰ مشیر‌الدوله مأمور تشکیل دولت شد. نخست‌وزیر از مصدق خواست که حکومت آذربایجان را که در آن زمان اوضاع مساعدی نداشت بپذیرد. <br /> <br /> مصدق این شغل را به شرطی که ارتش در آنجا تحت امر او باشد پذیرفت. مصدق از بهمن ۱۳۰۰ تا تیر ۱۳۰۱ در آن سمت باقی ماند اما به خاطر دخالت‌های فرمانده قشون آذربایجان در امور اداری آنجا که به دستور وزیر جنگ یعنی [[رضاخان]] صورت می‌گرفت کناره‌گیری کرد. <br /> <br /> مصدق در کابینه دوم مشیرالدوله پیرنیا از خرداد ۱۳۰۲ تا مهر ۱۳۰۲ به وزارت خارجه منصوب شد. وی در این دوران کوتاه در مقابل ادعا و فشار مداوم انگلستان ایستادگی کرد و مانع دستیابی آن به برخی جزایر خلیج فارس از جمله ابوموسی و شیخ شعیب گردید.<br /> <br /> === نمایندگی مجلس شورای ملی ===<br /> دکتر محمد مصدق در اولین دوره مجلس از اصفهان به نمایندگی انتخاب شد، ولی چون سنش به سی سالگی نرسیده بود اعتبار نامه‌اش تصویب نشد و طی بررسی در کمیسیون، از نمایندگی انصراف داد. بعد از استعفای مشیرالدوله در سال ۱۳۰۲ احمد شاه حکم نخست‌وزیری رضا‌خان را در ۶ آبان ۱۳۰۲ امضا کرد. <br /> <br /> در ۲۲ بهمن همان سال مجلس پنجم گشایش یافت. در این مجلس مصدق به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. کار انتخاباب ولایات برای اولین بار به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه‌ی خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد.<br /> <br /> در اواخر همین مجلس، ماده واحده تغییر سلطنت، از قاجاریه و پادشاهی موقت رضاخان تا تشکیل مجلس مؤسسان، مطرح شد که مصدق و اقلیت مجلس با آن مخالفت کردند. در نهایت این ماده واحده در نهم آبان ۱۳۰۴ تصویب شد. <br /> <br /> درانتخابات دوره ششم که در تیر ۱۳۰۵ به پایان رسید، مصدق بار دیگر به نمایندگی از تهران انتخاب شد. در این مجلس نیز مصدق جز‌ء اقلیت مجلس بودند که با محکم شدن پایه‌های حکومت دیکتاتوری مخالفت می‌کردند. مصدق هنگام معرفی کابینه [[مستوفی‌الممالک]] با عضویت [[وثوق‌الدوله]]،‌ عاقد قراداد ۱۹۱۹ در آن کابینه مخالفت کرد و طی بیاناتی در مجلس او را خائن به ملت معرفی کرد.<br /> <br /> در دوره هفتم که پایه‌های حکومت رضاخان کاملا مستحکم شده بود و انتخابات کاملا در کنترل حکومت بود، مصدق حتی یک رأ‌ی هم نیاورد. او در این دوره خانه‌نشین شد. در اواخر حکومت رضاخان به زندان افتاد و بعد از مدتی آزاد شد. بعد از سقوط رضاخان و ایجاد فضای باز سیاسی در مجلس چهاردهم، نماینده اول تهران شد و از این فضا به نفع جنبش ملی مردم ایران استفاده کرد. <br /> <br /> انتخابات دوره پانزدهم مصادف بود با نخست‌وزیری قوام که حزب دولتی دموکرات را پایه‌گذاری کرده بود و با دخالت در انتخابات و کنترل آن به نفع خود اکثریت مجلس را به خود اختصاص دادند و حتی از انتخاب دکتر مصدق نماینده اول تهران در دوره پیشین جلوگیری کردند. <br /> <br /> در انتخابات مجلس شانزدهم مصدق بار دیگر به نمایندگی انتخاب شد و در این مجلس بود که رهبری نهضت ملی شدن نفت را به عهده گرفت و به پیش برد.<br /> <br /> === مصدق در دوران رضاشاه ===<br /> رضاخان در ۶ آبان ۱۳۰۲ با حکم احمدشاه به نخست‌وزیری انتخاب شد. روز ۲۲بهمن ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی که مصدق در آن نماینده مردم تهران بود گشایش یافت. در انتخابات این دوره مجلس کار انتخابات در ایالات به دست فرماندهان لشگر و وزارت جنگ افتاد و نطفه خلع قاجاریه در همین مجلس بسته شد. <br /> <br /> رضاخان ابتدا موضوع تغییر رژیم سلطنت به جمهوری را مطرح کرد. این موضوع با مخالفت شدید مردم و تظاهرات وسیع همراه با درگیری مواجه شد و منتفی شد. <br /> <br /> با شکست طرح جمهوری، رضاخان در صدد خلع احمدشاه قاجار و انتقال سلطنت به خودش از شیوه‌های قانونی برآمد و در همین رابطه، در ۹ آبان ۱۳۰۴ ماده واحده‌ای برای تغییر سلطنت به مجلس پنجم ارائه شد. دکتر مصدق، در یک سخنرانی، با ماده واحده‌ی تغییر سلطنت مخالفت کرد و مجلس را ترک کرد.<br /> <br /> ماده واحده تغییر سلطنت با ۸۰ رای موافق از ۸۵ نماینده حاضر تصویب شد و رضاخان به سلطنت موقت انتخاب شد، تا اینکه روز ۱۵ آذر مجلس موسسان با نطق رضاخان گشایش یافت و طی ۵جلسه در تاریخ ۲۲آذر اصول ۳۶،۳۷،۳۸ و ۴۰ متمم قانون اساسی را تغییر داد و سلطنت دائمی ایران به رضاخان پهلوی و اعقاب او واگذار گردید.<br /> <br /> مصدق در دوره ششم مجلس باز هم به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. او در معرفی کابینه مستوفی‌الممالک با شرکت وثوق‌الدوله عاقد قرارداد ۱۹۱۹ در دولت و وکالت مجلس مخالفت کرد <br /> <br /> در زمان رضاشاه و با محکم شدن پایه‌های حکومت او بسیاری از شخصیتهای سیاسی و سیاستمداران با دستگاه حاکم همکاری کرده و بسیار نیز کناره گیری کردند. اما مصدق همواره به سیاستهای رضاخان انتقاد می‌کرد. از جمله مخالفت‌های مصدق با سیاستهای رضاشاه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br /> * مخالفت با لایحه ساختمان زندان و تعمیر قصور سلطنتی<br /> <br /> * اعتراض به آزاد نبودن انتخابات<br /> <br /> * مخالفت با لایحه راه آهن که نه برای تامین نیاز ایران به راه آهن، بلکه برای تامین منافع استراتژیک انگلستان بود. کوشش مصدق برای مخالفت با تصویب لایحه راه‌آهن به نتیجه نرسید و مجلس آنرا تصویب کرد. سیزده سال بعد در جریان جنگ جهانی دوم نیروهای نظامی بریتانیا و شوروی به ایران حمله کردند و راه‌آهن سراسری را در اختیار گرفتند و به مدت پنج سال صدها هزار تن جنگ‌افزار از بندر شاه به شوروی حمل کردند. <br /> پس از پایان دوره ششم مجلس در ۲۲مرداد ۱۳۰۷ با مداخله علنی دولت در انتخابات، هیچ یک از مخالفان رژيم به مجلس راه نیافتند. مصدق که در دوره پیش از نمایندگان تراز اول تهران بود در مجلس هفتم حتی یک رأی هم نداشت. پایه‌های حکومت استبدادی محکم شده بود. مصدق خانه نشین شد و در احمدآباد به سر می‌برد. در اردیبهشت ۱۳۱۵ ناگهان دچار خونریزی گلو شد. در ایران بیماری او تشخیص داده نشد، در نتیجه همراه فرزندش دکتر غلامحسین مصدق عازم اروپا شد و در یکی از بیمارستان‌های برلین بستری شد. <br /> <br /> پس از بهبودی به ایران بازگشت. روز ۵ تیر ۱۳۱۹ که برای دیدار خانواده به تهران آمده بود، بازداشت می‌شود و بازپرس بدون بازجویی، قرار توقیف او را صادر می‌کند و به زندان انفرادی منتقل می‌شود. روز ۱۷تیرماه، مصدق را از زندان شهربانی به مشهد و سپس به بیرجند می‌فرستند و روز ۲۳تیر او را به زندان شهربانی تحویل می‌دهند.<br /> <br /> آزادی مصدق از زندان بیرجند، در نتیجه دخالت ارنست پرون سوییسی، دوست نزدیک و محرم راز محمدرضا ولیعهد صورت گرفت. او که بر اثر بیماری کبد در بیمارستان نجمیه که مادر مصدق بانی آن بود، بستری شده بود و با عمل جراحی و مراقبت‌های پزشکی بهبود یافته بود، از محمدرضا پهلوی می‌خواهد که مداخله کند تا مصدق آزاد شود. بدین ترتیب ۱۵روز بعد دستور آزادی مصدق صادر شد، و روز ۲۳ آذر به روستای احمدآباد انتقال یافت و همانند گذشته تحت مراقبت قرار گرفت..&lt;ref&gt;مصدق سالهای مبارزه و مقاومت جلد ۱&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جنبش ملی شدن نفت ==<br /> روز ۳ شهریور ۱۳۲۰ نیروهای متفقین به ایران حمله کردند و بخش‌های وسیعی از خاک ایران اشغال شد. چند روز بعد رضاشاه امور سلطنت را به ولیعهد واگذار کرد و خود ایران را ترک کرد. سقوط رضاشاه باعث ایجاد فضای باز سیاسی، برای تجدید فعالیت رجال سیاسی و احزاب مختلف شد. دکتر مصدق نیز در ۲۰ شهریور آزاد گردید و بار دیگر به عنوان نماینده اول تهران در دوره چهاردهم مجلس، فعالیت سیاسی را آغاز کرد. <br /> <br /> مشی سیاسی مصدق در تمام دوران زندگی سیاسی‌اش بر دو محور اصلی استوار بود:<br /> # دفاع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران <br /> # کوشش برای احیای مشروطیت و استقرار دموکراسی.<br />  مصدق در دفاع از استقلال ایران، طرفدار سیاست موازنه منفی بود؛ یعنی مخالفت با دادن هرگونه امتیاز به بیگانگان، مبارزه با کاپیتولاسیون، مخالفت با تجدید امتیازهای بانک شاهنشاهی، شیلات شمال و غیره از این موارد بودند. او همچنین طرح قانون تحریم دادن امتیاز نفت را در مجلس به تصویب رساند. سپس با تشریح و تفهیم امضاء قراداد ۱۳۱۲ و مبارزه برای جلوگیری از تصویب لایحه قراداد الحاقی در سال ۱۳۲۹ زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران را فراهم کرد.<br /> <br /> از جمله اقدامات مصدق در سالهای بعد از شهریور ۲۰ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: <br /> * مخالفت با اعتبار نامه [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]<br /> * مخالفت با اختیارات دکتر میلسپو آمریکایی رییس کل دارایی ایران<br /> * مخالفت با دادن امتیاز نفت به شوروی و تاکید بر اتخاذ سیاست موازنه منفی <br /> * مخالفت با تغییر قانون اساسی به منظور دادن اختیارات بیشتر به شاه<br /> دکتر مصدق علیرغم اینکه در دوره چهاردهم نماینده اول تهران بود، در دوره پانزدهم به نمایندگی انتخاب نشد؛ علت آن هم دخالت دولت قوام در انتخابات و جلوگیری از راهیابی مخالفان به مجلس بود. در انتخابات دوره شانزدهم نیز سیاست دولت و دربار جلوگیری از ورود مخالفان به مجلس بود که در پی آن دخالت‌های عناصر نظامی و وابسته به دربار و دولت؛ اعتراض مردم به خصوص تهران را در پی داشت. <br /> <br /> دکتر مصدق با آگاهی به این مسئله و به منظور مقابله با این دخالتها در صدد تشکیل یک جبهه متشکل از احزاب سیاسی و نیز افراد و جمعیتهای مختلف برامد. روز ۲۳ شهریور ۱۳۲۸ نمایندگان اقلیت مجلس پانزدهم و شماری از مدیران روزنامه‌های تهران در منزل دکتر مصدق گردآمدند. چندی بعد این تشکل به پیشنهاد دکتر فاطمی، جبهه‌ی ملی نام گرفت و روز ۱۰ آبان جبهه‌ی ملی رسما موجودیت خود را اعلام کرد. <br /> <br /> روز ۲۵ بهمن ۱۳۲۸ انتخابات مجلس تهران خاتمه یافت و رهبران جبهه ملی در صدر لیست انتخابی تهران قرار گرفتند. همچنین دکتر مصدق به عنوان نماینده اول تهران انتخاب شد.<br /> <br /> در همین دروه بود که مصدق به عنوان عضو کمیسیون نفت مجلس طرح ملی شدن صنعت نفت را به مجلس ارائه داد. که در نهایت این طرح در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ در مجلس و در ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب رسید و صنعت نفت ایران ملی شد.<br /> <br /> == کودتای ۲۸مرداد۱۳۳۲ ==<br /> [[پرونده:مصدق در میان مردم پس از قیام سی تیر.JPG|بندانگشتی|338x338پیکسل|دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس|جایگزین=دکتر محمد مصدق پس از قیام سی تیر جلو مجلس]]<br /> بعد از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در مجلسین شورای ملی و سنا، بحث بر سر این بود که این قانون چگونه اجرا شود. در این زمان بعد از قتل رزم آرا، حسین علاء به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شده بود. <br /> <br /> در واقع تمایل دولت بر این بود به بهانه اینکه ایران توانایی فنی استخراج و اداره تأسیسات نفتی را ندارد، اداره و استخراج و صادرات نفت همچنان به عهده شرکت نفت ایران و انگلیس باشد. در این گیرودار دکتر مصدق طرح ۹ماده‌ای را برای طرز اجرای ملی کردن صنعت نفت در کمیسیون نفت تصویب و تسلیم مجلس شورای ملی کرد. روز ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ حسین علاء از نخست‌وزیری استعفا داد. <br /> <br /> در همین روز در جلسه خصوصی مجلس و قبل از طرح و تصویب گزارش کمیسیون نفت، جمال امامی به مصدق پیشنهاد نخست وزیری کرد که مصدق آنرا پذیرفت، به شرط آن که مجلس در جلسه رسمی به نخست وزیری او ابراز تمایل کند و همچنین طرح پیشنهادی کمیسیون نفت برای اجرای ملی کردن صنعت نفت و قانون خلع ید از شرکت نفت انگلیس را تصویب کند. <br /> <br /> البته امامی و دیگر وابستگان دربار و سفارت بریتانیا انتظار داشتند مصدق این پیشنهاد را رد کند، اما مصدق با هوشیاری در آن مقطع حساس آنرا پذیرفت؛ این در حالی بود که در همین زمان سید ضیاء در حال مذاکره با شاه و در انتظار رأی تمایل مجلس با نخست وزیری‌اش بود.<br /> <br /> روز ۷ اردیبهشت مجلس طرح نه ماده‌ای پیشنهادی کمیسیون نفت را تصویب کرد و روز بعد نیز از تصویب سنا گذشت و شاه نیز آن را امضاء کرد. روز۱۲اردیبهشت مصدق کابینه خود را به مجلس معرفی کرد. مصدق برنامه دولتش را بر پایه دو اصل اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات قرار داده بود.<br /> <br /> مصدق حق آزادی بیان و آزادی مطبوعات را اساس دموکراسی می‌دانست. او با اعتقاد به این اصل روز ۱۱ شهریور ۱۳۳۰ طی نامه‌ای به شهربانی کل کشور نوشت:&lt;blockquote&gt;«شهربانی کل کشور! در جراید آنچه راجع به شخص اینجانب نگاشته می‌شود، هرچه نوشته باشد و هر که نوشته باشد به هیچ وجه نباید مورد تعرض و اعتراض قرار گیرد...»&lt;/blockquote&gt;در ۶ خرداد ۱۳۳۰ شکایت دولت انگلستان به دیوان لاهه تسلیم دولت ایران شد. از طرف دیگر هیات مدیره ایرانی شرکت نفت برای اجرای قانون خلع ید از شرکت انگلیسی در خرمشهر مستقر گردید. انگلستان اعلام کرد که چند رزمناو و ناوشکن را در آب‌های نزدیک خلیج فارس مستقر کرده است. در ۳۰ خرداد دکتر مصدق اعلام کرد که عملیات خلع ید از شرکت انگلیسی نفت آغاز شده است. <br /> <br /> مصدق در شورای امنیت سازمان ملل برای دفاع از حق ایران شرکت کرد، چرا که دولت انگلستان موضوع نفت را به شورای امنیت کشانده بود. شورای امنیت به نفع ایران رأی داد. همچنین دکتر مصدق در جلسه دادرسی دادگاه لاهه در پی شکایت دولت انگلستان شرکت کرد. <br /> <br /> استدلال و دفاعیه‌ی دکتر مصدق براین مبنا بود که اختلاف بین ایران و شرکت انگلیسی نفت یک موضوع داخلی ایران است، چرا که قرارداد نفت بین ایران و یک شرکت خصوصی منعقد شده و ربطی به دولت انگلستان ندارد؛ پس دادگاه لاهه که مسئول رسیدگی به اختلافات بین‌المللی است صلاحیت رسیدگی به این دعوا را ندارد.<br /> <br /> ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق برای محدود کردن اختیارات شاه و جلوگیری از توطئه‌های عوامل دربار و مخالفان، ضمن معرفی کابینه خود به شاه که بعد از تشکیل مجلس هفدهم مجددا انتخاب شده بود، در خواست کرد پست وزارت جنگ و اختیار انتصاب رییس ستاد ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش به نخست‌وزیر داده شود که شاه آن را رد کرد. مصدق بلافاصله استعفا داد. روز ۲۶ تیر شاه قوام را به نخست‌وزیری انتخاب کرد. <br /> <br /> قوام طی بیانیه شدیداللحنی مخالفان را تهدید به سرکوب و برقراری حکومت نظامی کرد. از همان روز تظاهرات و اعتراضات گسترده‌ای شهرهای ایران را فرا گرفت. در نهایت صبح [[۳۰ تیر]] ۱۳۳۱ انبوهی از مردم در تهران و شهرهای ایران به خیابانها ریختند و با «شعار زنده باد مصدق»، «یا مرگ یا مصدق»، «مرگ بر قوام» خواهان برکناری قوام و بازگشت مصدق شدند. قوام استعفا داد، مصدق دوباره نخست‌وزیر شد و شاه با درخواست‌های مصدق موافقت کرد. <br /> <br /> از همان زمان توطئه‌ها بر علیه مصدق توسط عوامل دربار و وابستگان به سفارت انگلستان و طرفداران سیاست‌های انگلستان شروع شد. در واقع این عوامل که از سازش‌ناپذیری مصدق ناامید شدند، از این پس به طور جدی‌تری ایده کودتا و سقوط دولت مصدق را دنبال کردند. در واقع بعد از روی کار آمدن آیزنهاور در آمریکا، انگلستان، آمریکا را نیز بر علیه مصدق همراه می‌کند و در نهایت پروژه موسوم به آژاکس برای کودتا و ساقط کردن مصدق با همکار سازمان سیا و ام آی۶ و عوامل دربار کلید می‌خورد. <br /> <br /> فرماندهی کودتا به کرمیت روزولت آمریکایی واگذار می‌شود. ابتدا در ۲۵ مرداد۱۳۳۲ طرح کودتا اجرا می‌شود که طرح لو رفته و تعدادی از عوامل آن دستگیر می‌شوند و شکست می‌خورد. در نهایت بار دیگر کودتا در ۲۸ مرداد ۳۲ این بار با همکاری نیروهای نظامی و اراذل و اوباشی چون، [[شعبان جعفری]] و همینطور رهبران مذهبی چون، [[ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و بهبهانی اجرا می‌شود و در بعد از ظهر همان‌روز با اشغال خانه دکتر مصدق کودتا پیروز شده و دولت دکتر مصدق سقوط می‌کند.<br /> <br /> == محاکمه، زندان و تبعید دکتر مصدق ==<br /> [[پرونده:مصدق در دادگاه.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دادگاه نظامی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۳۲]]<br /> مصدق ساعتی قبل از اشغال خانه‌اش به دست عوامل کودتا، از راه پشت بام از خانه خارج شد. او روز ۲۹ مرداد در منزل یکی از دوستان بازداشت شد و از آن‌جا به فرمانداری نظامی تهران منتقل شد. شاه که قبل از این در پی شکست کودتای ۲۵ مرداد از کشور خارج شده و از طریق بغداد به رم رفته بود؛ پس از کودتای ۲۸ مرداد و روی کار آمدن دولت سرلشگر زاهدی در ۳۱ مرداد عازم تهران شد. <br /> <br /> بعد از کودتا یک حکومت نظامی خشن برقرار شد و بسیاری از نیروهای نهضت ملی دستگیر و روانه زندان شدند. <br /> <br /> دکتر مصدق در دادگاه نظامی محاکمه شد. در واقع عوامل کودتا برای ریشه کن کردن نهضت ملی به محاکمه مصدق اقدام کردند. لوی هندرسن سفیر آمریکا در ایران بر محاکمه مصدق تأکید داشت و به شاه توصیه کرد: «دولت باید به سرعت و قاطعیت مصدق را محاکمه کند، زیرا تردید و تأخیر در این کار، مصدق پیر را به صورت یک اسطوره در خواهد‌ آورد...». <br /> <br /> با این حال نمی‌شد مصدق را در یک دادگاه دربسته نظامی محاکمه کرد، زیرا افکار عمومی ایران و جهان در انتظار سرنوشت مصدق بودند، که در زندان به‌سر می‌برد. گروهی از خبرنگاران مطبوعات خارجی برای پوشش خبری دادگاه مصدق به ایران آمده بودند. لوموند روزنامه معتبر فرانسوی نوشت: «این دادگاه یکی از مهمترین دادگاههای تاریخ است...».<br /> <br /> سرانجام در ۲۲شهریور ۱۳۳۲، شاه دستور محاکمه مصدق و سرتیپ تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش را صادر کرد. سرتیپ حسین آزموده دادستان ارتش پس از سه هفته که ار بازداشت آنها می‌گذشت، قرار بازپرس را تأیید کرد. مصدق در دادگاه ضمن دفاع از خود، رژیم شاه را به محاکمه کشید و دولت کودتا را محکوم کرد.[[پرونده:دکتر مصدق در دوران تبعید در احمد آباد.JPG|بندانگشتی|دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد|جایگزین=دکتر محمد مصدق در دوران تبعید در احمد آباد]]روز چهارشنبه ۱ مهر ۱۳۳۲ دادگاه ویژه عادی نظامی برای بازپرسی از مصدق و یاران او تشکیل شد و قرار بازداشت مصدق را به اتفاق آرا تأیید کرد. دادستان برای مصدق درخواست حکم اعدام کرده بود. اولین جلسه محاکمه مصدق روز یکشنبه ۱۷ آبان ۳۲ در تالار آیینه سلطنت آباد، محل زندان مصدق، تشکیل گردید. <br /> <br /> وکیل تسخیری مصدق سرهنگ جلیل بزرگمهر بود و ریاست دادگاه را سرلشگر نصرالله مقبلی به عهده داشت. <br /> <br /> در پایان، دادگاه بدوی، مصدق را به ۳ سال حبس مجرد محکوم کرد. دکتر مصدق به این حکم اعتراض کرد و دادگاه تجدید نظر روز پنج شنبه ۱۹ فروردین ۱۳۳۳ تشکیل شد. دادگاه تجدید نظر نیز رأی به سه سال حبس مجرد دکتر مصدق داد. <br /> <br /> دکتر مصدق درخواست فرجام دیگری به دیوان عالی ارائه داد و در نهایت بعد از ۲۳ماه رأی قطعی سه سال حبس به وی ابلاغ شد. پس از تأیید حکم از طرف دیوان عالی دکتر مصدق دوران سه ساله زندان مجرد را در لشگر ۲ زرهی قصر گذراند. <br /> <br /> در این مدت تنها خانواده‌اش اجازه ملاقات با وی را داشتند. پس از پایان یافتن دوره زندان، در۱۳مرداد ۱۳۳۵ به احمدآباد منتقل شد و تا اواسط بهمن ۱۳۴۵ که به علت شدت یافتن بیماری‌اش برای ادامه درمان در بیمارستان به تهران آمد و به مدت ۱۰ سال و پنج ماه در احمدآباد زیر نظر مأموران [[ساواک|سازمان امنیت شاه]] بود.<br /> <br /> == درگذشت دکتر مصدق ==<br /> مصدق در دوران تبعید در احمدآباد بیش از هر چیز از تنهایی شکایت داشت. تنها دل مشغولی او نامه‌های دوستان سیاسی، رهبران نهضت مقاومت ملی و جبهه ملی و دیگر دوستدارانش از داخل و خارج ایران بود که توسط فرزندانش مهندس احمد و دکتر غلامحسین به دستش می‌رسید. همسرش در سال ۱۳۴۴ درگذشت. <br /> <br /> در اواخر همان سال براثر سرما‌خوردگی دچار سینه پهلو شد، اما بر اثر مراقبت‌های فرزندش دکتر غلامحسین مصدق بهبود یافت. در آبان ۱۳۴۵ بر اثر تورم و تاول سقف دهان لزوم معاینه او در یک مرکز پزشکی پیش آمد، اما انتقال او به بیمارستان مستلزم موافقت شاه بود که به تقاضای دکتر غلامحسین مصدق و کوشش پروفسور یحیی عدل، شاه موافقت کرد. <br /> <br /> پس از آزمایش‌ها، بیماری او سرطان تشخیص داده شد. به علت بی‌تاثیر بودن معالجات، فرزندانش تصمیم گرفتند او را برای معالجه به اروپا ببرند که مصدق موافقت نکرد. سرانجام در نیمه شب ۱۴ اسفند ۱۳۴۵ دکتر محمد مصدق به بیهوشی رفت و در سحرگاه همان روز در بیمارستان نجمیه درگذشت.<br /> <br /> === اولین سالگرد درگذشت مصدق پس از انقلاب ضد سلطنتی ===<br /> [[پرونده:سالگرد درگذشت دکتر مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷.JPG|بندانگشتی|362x362پیکسل|سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد|جایگزین=سالگرد درگذشت دکتر محمد مصدق در ۱۴ اسفند ۱۳۵۷ در احمد آباد]]<br /> بعد از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ اولین سالگرد درگذشت دکتر مصدق بعد از انقلاب در روز ۱۴ اسفند ۵۷ با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف برگزار شد. جمعیت شرکت کننده در تهران و بر سر مزار مصدق بیشتر از بقیه شهرها بود. <br /> <br /> روزنامه کیهان روز ۱۵ اسفند این خبر را به طور مشروح با این تیتر منعکس کرد: «میلیونها نفر در بزرگداشت مصدق شرکت کردند».<br /> <br /> در این مراسم شخصیت‌هایی از رهبران انقلاب شرکت کردند و تعدادی از جمله آیت‌الله [[سید محمود طالقانی]]، [[مسعود رجوی]] مسئول اول و سخنگوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[طاهر احمدزاده]] سخنرانی کردند. <br /> <br /> آیت‌الله طالقانی در سخنانش گفت:&lt;blockquote&gt;«برادران، خواهران، فرزندان گرامی، امروز، روز خاطره‌ انگیزی است، برای ملت ما. همه در پیرامون تربت شخصیتی مبارز و تاریخی، جمع شده‌ ایم. نام مرحوم دکتر محمد مصدق، برای همه‌ی ملت ایران و برای تاریخ ما و نهضت ما خاطره انگیز است. نام دکتر مصدق همان اندازه که برای هوشیاری، بیداری نهضت، مقاومت، قدرت ملی خاطره‌انگیز است، به همان اندازه برای دشمنان ما، دشمنان داخلی و خارجی، استعمار خارجی و عوامل استعمار داخلی، وحشت‌ آور و نگرانی آور است.  &lt;/blockquote&gt;دکتر مصدق ۱۲ سال پیش در حال تبعید، در میان این قلعه و بیابان، چشم از جهان دوخت، ولی قبر او، مزار او، نام او، همه‌ی اینها برای دشمنان ملت وحشت‌‌انگیز بود. چه سال‌هایی که گذشت، و مردم ما، ملت با وفای ما، ملت هوشیار ما، برای زیارت قبر او، برای زنده کردن نام و نهضت او، به سوی مزار او می آمدند، و پلیس و ماموران دژخیم و طاغوت، از زیارت کردن و فاتحه خواندن بالای او وحشت داشتند و همه راه‌‌ها را به روی ما و همه‌ی ملت ما، در این گوشه بیابان می‌ بستند. چرا؟ مگر دکتر مصدق چه بود؟ <br /> <br /> دکتر مصدق خفته در خاک، چشم از جهان دوخته، چه وحشتی از او داشتند. دکتر مصدق مجموعه‌ای است، نام او، راه و روش او، از مبارزه بیش از نیم قرن ملت ایران. دکتر مصدق در پی نهضت‌‌های پیش از خود و ادامه‌ی نهضت‌‌های پس از وفاتش، حلقه‌‌ای و واسطه‌ای بود برای ادامه‌ی نهضت مردم ایران، علیه ظلم و استبداد و استعمار و استثمار. <br /> <br /> این نام و این مزار همیشه مورد توجه مردم ایران و دنیای آزاد و آزادیخواه بوده است و خواهد بود. امروز که ما در اطراف مزار او جمع شده‌‌ایم، بیش از اجتماع ظاهری ما، باید مرکز اجتماع فکری، اندیشه‌ ای، انقلابی ملت‌ ما باشد»[&lt;ref&gt;[https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/21-didgagha/tarikhi/10664-2014-09-09-14-14-45.html انقلاب اسلام در هجرت]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> هم‌چنین مسعود رجوی در سخنرانی خود گفت:&lt;blockquote&gt;«به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران و به‌نام رهبر فقیدی که در این‌جا آرمیده‌ است. رهبری استوار، سرسخت و سازش‌ناپذیر که نخستین‌بار درس مبارزه با استعمار را در مکتب او آموختیم. آن‌که در میهن خود غریب و در خانه‌اش در تبعید و در عین زنده بودن، چونان شهید به‌سر برد. <br /> <br /> از این‌رو جای آن است که بدواً خالصانه‌ترین درود انقلابی خود را نثار این آموزگار جنبش‌های بزرگ ضد استعماری ملل اسیر و در زنجیر جهان کنیم؛ و همچنین درود بفرستیم به شهید پرافتخار، وزیر خارجه قهرمان دکتر محمد مصدق، شهید [[دکتر حسین فاطمی]]، قهرمان ملت ایران؛ و نیز درود بفرستیم به شهدای پرافتخار سی‌ام تیر… <br /> <br /> به همین مناسبت از کلمات تاریخی خود دکتر مصدق یاری می‌گیریم و درود بفرستیم باز هم به همه کسانی که به‌قول خود او «... در سیاست مملکت اهل سازش نیستند و تا آنجا که بتوانند مرد و مردانه می‌ایستند و یک‌دندگی به‌خرج می‌دهند...» و درود می‌فرستیم باز هم به کسانی که بقول خود ایشان «....در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود می‌گذرند...». &lt;ref&gt;[https://www.mojahedin.org/i/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C#111 سخنرانی مسعود رجوی بر مزار دکتر مصدق]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C&diff=88722 2026-05-21T07:59:08Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار<br /> | نام = علی شریعتی<br /> | تصویر = دکترعلی.JPG<br /> | معروف به = <br /> | زادروز = ۷ آذر ۱۳۱۲<br /> | شهر تولد = سبزوار<br /> | کشور تولد = ایران<br /> | تاریخ مرگ = ۲۹ خرداد ۱۳۵۶<br /> | شهر مرگ = <br /> | کشور مرگ = انگلستان<br /> | فرزندان = <br /> | تحصیلات = لیسانس رشته‌ی ادبیات و دکترای رشته‌های جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان از دانشگاه سوربن فرانسه<br /> | دین = اسلام<br /> | حزب سیاسی = <br /> | سمت = <br /> | فعالیت‌ها = <br /> }}<br /> '''دکتر علی شریعتی'''، (زاده‌ی ۲ آذر سال ۱۳۱۲ - روستای کاهک مزینان، سبزوار درگذشت ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ لندن) نویسنده، جامعه‌شناس، تاریخ‌شناس، پژوهش‌گر دینی و از مبارزان و فعالان مذهبی و سیاسی بود. استاد محمدتقی پدر دکتر علی شریعتی استاد دانشکده الهیّات و معارف اسلامی مشهد بود؛ و علی شریعتی در کلاس‌های پدرش به‌کسب علم می‌پرداخت. <br /> <br /> وی در سال ۱۳۲۷، به عضویت در کانون نشر حقایق اسلامی، که پدرش پایه‌گذار آن بود، درآمد و از طریق آن با مبانی اسلام آشنایی بیشتری یافت. دکترعلی شریعتی پس از پایان تحصیلات در دانش‌سرا به معلمی که علاقه‌ی زیادی به‌آن داشت پرداخت. وی در سال ۱۳۳۷، پس از دریافت مدرک لیسانس در رشته‌ی ادبیات برای ادامه‌ی تحصیل عازم فرانسه شد. <br /> <br /> دکتر علی شریعتی مدافع نهضت ملی ایران بود. او در سال ۱۳۴۰ به سازمان آزادی‌بخش الجزایر پیوست. علی شریعتی مقاله‌ای به نام '' «به‌کجا تکیه کنیم»'' را در یکی از نشریات فرانسه منتشر کرد؛ و مقاله‌ی ''شعرچیست؟'' ژان پل سارتر را نیز ترجمه و در پاریس منتشر نمود. وی به‌علت فعالیت در سازمان آزادی‌بخش الجزایر دستگیر و در پاریس برای مدتی زندانی شد. <br /> <br /> دکترعلی شریعتی پس از دریافت مدرک دکترا از دانشگاه سوربن فرانسه در رشته‌های جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان به ایران بازگشت. علی شریعتی در سال ۱۳۴۸ به تدریس و سخن‌رانی در حسینیه‌ی ارشاد تهران دعوت شد که مورد استقبال قرار گرفت. بسیاری از سخنرانی‌های او در حسینیه ارشاد به صورت کتاب و نوار منتشر شد. <br /> <br /> در سال ۱۳۵۲، رژیم شاه حسینیه‌ی ارشاد را تعطیل و علی شریعتی را روانه‌ی زندان کرد. وی پس از ۱۸ ماه از زندان آزاد شد؛ اما هم‌چنان تحت نظر [[ساواک]] بود. دکترعلی شریعتی در اردیبهشت ۱۳۵۶، به بلژیک سفر کرد و از آنجا عازم انگلستان شد. وی سرانجام در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶، در انگلستان به‌طرز مشکوکی درگذشت. <br /> <br /> از دکترعلی شریعتی آثار بسیاری به‌جا مانده است که برخی از آن‌ها عبارتند از: فاطمه فاطمه است، زن مسلمان، تفسیر نوین، بازگشت، کویر، حسین وارث آدم، تشیع علوی و تشیع صفوی، حج، و…<br /> <br /> دکترعلی شریعتی، به لحاظ فکری مسلمان بود اما با بسیاری از برداشت‌های کهنه از اسلام مخالف بود او تأثیر بسیاری بر نسلی از جوانان زمان خود گذاشت اما بسیاری از همان جوانان پا را از وی فراتر گذاشتند و به ابعاد عمیق‌تر و رادیکالتری در شناخت اسلام رسیدند. <br /> <br /> آن‌ها اندیشه‌های دکتر شریعتی را تنها یک آغاز درفهم اسلام اصیل می‌دانستند. از همین نظرگاه بود که سازمان مجاهدین خلق ضمن احترام به او، تعمیق و اصلاح برداشت دکتر شریعتی از مفاهیم اسلام راستین در حوزه‌ی نفی استثمار را ضروری و غیر قابل اجتناب اما پاسخ به این مساله در سطح ارائه شده توسط دکتر شریعتی را ناکافی می‌داند. <br /> <br /> == زندگی علی شریعتی ==<br /> دکتر علی شریعتی به مزاح می‌گویند زندگی من به دوره‌های پنج ساله تقسیم شده است. به این معنی که هر کاری را شروع کرده‌ام در پنج سال به اتمام رساندم یا بهم خورده و فصل جدیدی را شروع کردم. مثلاً ۵ سال در فرانسه، ۵ سال معلمی و وقف دانشگاه، ۵ سال کنفرانس‌ها و تحقیقات، ۵ سال خفقان زندگی و نویسندگی.<br /> <br /> او خود در این باره می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«زندگی من مجموعاً، عبارت است از چندین برنامه‌ی پنج ساله. همیشه کاری را شروع می‌کرده‌ام و به اوج می‌رسانده‌ام و آخر پنج سال درهم می‌ریخته؛ هر بار از سر: از اول نوجوانی تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سقوط [[دکتر محمد مصدق|دکترمحمد مصدق]] و آغاز دیکتاتوری، پنج سال. از این دوره تا تشکیل نهضت مقاومت ملی مخفی، که از ۱۳۳۷ به هم خورد و دستگیر شدیم، پنج سال. از ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۳، در اروپا پنج سال. از ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۹، دوره‌ی خاص آوارگی و زندان و مقدمه‌چینی و زمینه‌سازی دانشکده، پنج سال. دوره‌ی کنفرانس‌های دانشگاه‌ها و ارشاد، پنج سال، تا ۱۳۵۱. پس از آن، زندان و خانه‌نشینی و خفقان پنج سال.»&lt;ref&gt;با مخاطبهای آشنا، مجموعه آثار ۱، ص ۲۶۲&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;دکتر علی شریعتی در سال ۱۳۳۷ با بی بی فاطمه با نام دیگر پوران شریعت رضوی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج فرزندان او احسان، سوسن، سارا و مونا شریعتی بود.<br /> <br /> == تحصیلات دکتر علی شریعتی ==<br /> [[پرونده:جوانی و نوجوانی.jpg|جایگزین=جوانی و نوجوانی دکترعلی شریعتی|بندانگشتی|جوانی و نوجوانی دکترعلی شریعتی]]<br /> دکترعلی شریعتی دوره‌ی ابتدایی را در دبستان ابن یمین و دوره‌ی دبیرستان را در دبیرستان فردوسی مشهد گذراند. او پس از سیکل اول دبیرستان (کلاس نهم نظام قدیم)، به دانش‌سرای مقدماتی تربیت معلم رفت؛ و علاوه بر خواندن دروس دانش‌سرا در کلاس‌های پدرش نیز علم می‌آموخت. <br /> <br /> او پس از اتمام تحصیلات در دانش‌سرا به شغل معلمی پرداخت. علی شریعتی در سال ۱۳۴۴، به دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد وارد و در رشته‌ی ادبیات فارسی مشغول تحصیل شد؛ و در همین سال بایکی از هم‌کلاسی‌های خود به نام پوران شریعت رضوی ازدواج کرد. <br /> <br /> او در دوران تحصیل در دانشکده ادبیات به انتشار آثاری مانند: ترجمه ''ابوذر غفاری''، ترجمه '' نیایش'' اثر الکسیس خ. کارل مبادرت کرد؛ و هم‌چنین مقاله‌های تحقیقی نیز در این زمینه نوشت. وی در سال ۱۳۳۷، موفق به اخذ مدرک لیسانس در رشته‌ی ادبیات فارسی شد؛ و به‌خاطر کسب رتبه‌ی شاگرد اولی، برای ادامه‌ی تحصیل اعزام به فرانسه شد. <br /> <br /> علی شریعتی در فرانسه به تحصیل علوم جامعه‌شناسی، مبانی علم تاریخ، تاریخ ادیان و تاریخ و فرهنگ اسلامی پرداخت و در این دوران با استادان بزرگی هم‌چون لویی ماسینیون، جورج گوروویچ، هانری لوفور و ژان پل سارتر آشنا و از آنان بهره برد. وی در سال ۱۳۴۲، مدرک دکترای خود را در رشته‌های جامعه‌شناسی و تاریخ ادیان از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.shariati.com/biof.html زندگینامه دکترعلی شریعتی - سایت دکترعلی شریعتی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === دانشگاه سوربن ===<br /> ژیلبر لازار استاد راهنمای دکترعلی شریعتی و استاد راهنمای همسراو پوران شریعت رضوی، در دانشگاه سوربن در دوره‌ی دکترا بود. ژیلبر لازار، تصحیح متن فارسی کتاب فضائل بلخ، اثر صفی‌الدین بلخی و ترجمه‌ی آن به فرانسه را برای رساله‌ی دکترا به علی شریعتی پیشنهاد کرد. وی هرچند که علاقه‌ای به موضوع رساله‌ی خود نداشت؛ اما در سال ۱۳۴۲، تز دکترای خود را در ۱۵۵ صفحه به زبان فرانسه و با عنوان فضائل بلخ ارائه نمود و موفق به اخذ مدرک دکترا شد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.parvaresheafkar.com/biography/ali-schariati/ بیوگرافی دکتر علی شریعتی - سایت پرورش افکار]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> دکترعلی شریعتی پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۴۴ از طرف اداره فرهنگ مشهد به‌عنوان دبیر انشاء کلاس چهارم دبستان در یکی از روستاهای مشهد استخدام شد که با توجه به سطح تحصیلات او پیشنهاد مناسبی نبود اما وی که در این دوران بیکار بود آن را پذیرفت <br /> <br /> او پس از آن در دبیرستان به‌تدریس پرداخت و سرانجام به‌عنوان استادیار تاریخ وارد دانشگاه مشهد شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == مبارزه و فعالیت‌های سیاسی ==<br /> [[پرونده:دکترعلی2.JPG|بندانگشتی|دکترعلی شریعتی]]<br /> در سال ۱۳۳۶، به‌خاطرحمایت نهضت مقاومت ملی از دکتر محمد مصدق و اعتراض به معاملات نفتی، چند تن از اعضای نهضت در تهران و مشهد، از جمله دکترعلی شریعتی و پدرش، دستگیر شدند. شریعتی به مدت یک ماه در [[زندان قزل‌قلعه|زندان قزل‌قلعه‌]]&lt;nowiki/&gt;ی تهران حبس شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://diplomatist.blogfa.com/post/306 بیوگرافی دکتر علی شریعتی - پایگاه تخصصی سیاست بین‌الملل]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> دکتر علی شریعتی که در سال ۱۳۳۸ برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت در آنجا به جوانان نهضت ملی ایران پیوست. <br /> <br /> به‌دنبال کشته شدن [[پاتریس لومومبا]]، رهبر آزادی‌خواهان کنگو، تظاهراتی از طرف سیاه‌پوستان در مقابل سفارت بلژیک در پاریس برگزار شد. علی شریعتی در این تظاهرات شرکت کرد؛ و توسط پلیس فرانسه دست‌گیر و به زندان سیته منتقل شد. <br /> <br /> در آغاز، دولت فرانسه قصد اخراج وی را از آن کشور داشت؛ ولی با حمایت قاضی دادگاه فرانسه، اجرای حکم اخراجش به حال تعلیق درآمد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === پیوستن به سازمان آزادی‌بخش الجزایر ===<br /> علی شریعتی در سال ۱۳۴۰ به سازمان آزادی‌بخش الجزایر پیوست. او مقاله‌ای به نام '' به‌کجا تکیه کنیم'' را در یکی از نشریات فرانسه منتشر کرد؛ و مقاله‌ای از ژان پل سارتر به‌نام ''شعرچیست؟'' را نیز ترجمه و در پاریس منتشر نمود.وی به‌علت فعالیت در سازمان آزادی‌بخش الجزایر دستگیر و زندانی شد. علی شریعتی در جریان همین فعالیت‌ها با حمله پلیس فرانسه مصدوم شده و به‌مدت ۳ هفته در بیمارستان بستری شد. او در زندان پاریس با «گیوز» مصاحبه‌ای انجام داد که در سال ۱۹۶۵، در توگو چاپ گردید.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> === تأسیس جبهه ملی دوم ===<br /> دکتر علی شریعتی پس از فوت مادرش به ایران رفت اما مجددا به پاریس بازگشت. علی شریعتی با کمک دوستانش در سال ۱۳۴۱، [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی ایران]] (جبهه‌ی ملی دوم)، را در خارج از کشور پایه‌گذاری کرد. سپس مسئولیت انتشار مجله‌ی جبهه‌ی ملی به او واگذار شد و مدتی مسئول مجله‌ی ایران آزاد بود. علی شریعتی مقالات خودش را در این مجله با نام مستعار شمع، که از سه حرف اول نام خانوادگی و نامش تشکیل شده بود امضا می‌کرد (شریعتی، مزینانی، علی). وی در همین سال از پایه‌گذاران [[نهضت آزادی ایران|نهضت آزادی]] در خارج کشور بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> === پایه گذاری نهضت آزادی ایران ===<br /> دکتر علی شریعتی پس از مدتی در پاریس با افرادی چون ابراهیم یزدی، بنی‌صدر، صادق قطب‌زاده و چمران ارتباط برقرار کرد و در سال۱۳۴۱ سازمان نهضت آزادی ایران را در خارج از کشور بنیان گذاشت. شریعتی در جریان کنگره‌ی [[جبهه ملی ایران]] در اروپا در ویس‌بادن (آلمان فدرال) در اوت ۱۹۶۲، به‌عنوان سردبیر نشریه فارسی‌زبان ایران آزاد، ارگان جبهه ملی ایران خارج از کشور در اروپا انتخاب شد. <br /> <br /> نخستین شماره‌ی این روزنامه پس از سردبیری علی شریعتی در ۱۵ نوامبر ۱۹۶۲ منتشر گردید. این نشریه دیدگاه‌های مبارزان روشنفکر ایرانی در خارج و نیز واقعیت‌های مبارزات مردم ایران را منعکس می‌کرد و ارگان رسمی [[جبهه ملی ایران]] در اروپا بود.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.tasvirezendegi.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/ بیوگرافی دکتر علی شریعتی - سایت تصویر زندگی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === حسینیه ارشاد ===<br /> [[پرونده:دکتر علی شریعتی در کنار.JPG|جایگزین=دکتر علی شریعتی در کنار همسرش پوران شریعت‌رضوی و فرزندانش|بندانگشتی|319x319پیکسل|دکتر علی شریعتی در کنار همسرش پوران شریعت‌رضوی و فرزندانش]]<br /> دکترعلی شریعتی در سال ۱۳۴۸، به حسینیه ارشاد دعوت شد و پس از مدتی مسئولیت امور فرهنگی حسینیه را به‌عهده گرفت؛ و به‌تدریس جامعه‌شناسی مذهبی، تاریخ شیعه و معارف اسلامی پرداخت. در همین دوران او با تحلیل تاریخ، چهره‌ها و شخصیت‌های بزرگ اسلام را معرفی کرد. از این دوران زندگی شریعتی می‌توان به عنوان مهم‌ترین دوران زندگی او یاد کرد. <br /> <br /> سخنرانی‌های او بسیار مورد استقبال قرار گرفت و تأثیرات زیادی در فضای جامعه آن روزگار داشت. برخی از کتاب‌های وی متن همان سخنرانی هاست. نوارهای باقی مانده از آن سخنرانی ها نیز به اشکال مختلف در سراسر ایران منتشر می‌شدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> سخنرانی‌های وی در حسینیه ارشاد (۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱)، به‌ویژه مورد استقبال جوانان و دانشجویان قرار گرفت. چنان‌که در درس‌ها و سخنرانی‌های دکتر شریعتی بیش از ۵ هزار نفر شرکت می‌کردند.<br /> <br /> به‌دنبال اعدام چند تن از جوانان انقلابی توسط رژیم شاه، از جمله مسعود احمدزاده، مجید احمدزاده و امیر پرویز پویان که هر دو مارکسیست بودند، دکتر علی شریعتی دو سخنرانی با عنوان شهادت و پس از شهادت، در حسینیه‌ی ارشاد و مسجد جامع نارمک ایراد کرد. <br /> <br /> در سخنرانی پس از شهادت، اشاراتی به در خون تپیدن مبارزان و دعوت مردم به قیام شده است. پس از این سخنرانی، تظاهراتی در اطراف مسجد صورت گرفت و پلیس تعدادی را دستگیر کرد و دکتر شریعتی متواری شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> در قسمتی از اسناد [[ساواک]] آمده است که شاه گفت:&lt;blockquote&gt;«ریشه‌ی همه‌ی این‌ها [معترضان]، به حسینیه‌ی ارشاد منتهی می‌شود… اغلب مارکسیست‌های اسلامی [مسلمانان مبارز (سازمان مجاهدین خلق)]، سرنخشان از همان حسینیه‌ی ارشاد سرچشمه می‌گیرد.»&lt;ref&gt;مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۳ - ص ۳۴۸، ۳۴۹، ۳۵۶&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === دشمنی آخوندها با شریعتی در همراهی با ساواک ===<br /> شریعتی با روحانیت به شکل جاافتاده و سیستماتیک آن مخالفت داشت. شریعتی بارها تاکید می‌کند که در اسلام بجای روحانی عالم دینی وجود دارد:<br /> <br /> «من، روحانیت را با علمای اسلامی یکی نمی‌گیرم، بلکه متضاد می‌بینم. در اسلام، ما دستگاهی، طبقه‌ای یا تیپی به نام روحانیت نداریم. این اصطلاح خیلی تازه است و مصداق آن هم نوظهور. در اسلام ما عالم داریم در برابر غیر عالم نه روحانی در برابر جسمانی» (م.آ.20- ص119) <br /> <br /> «آقا روحانی است. یعنی مصرفش چیست؟ متفکر اسلامی است؟ نه. عالم اسلامی است؟ نه. سخنران اسلامی است؟ نه. نویسنده یا مترجم اسلامی است؟ نه. پس چیست؟ ایشان یکپارچه نور است، مقدس است. شخصیت دینی است. آبروی دین است» (م.آ.9- ص193). <br /> <br /> او باز در جای دیگر می‌گوید:<br /> <br /> «[در اسلام] سازمانی به نام روحانیت(Clerge) نیست و کسی روحانی حرفه‌ای نمی‌شود. در اسلام میان مردم و خدا واسطه نیست، هر کسی مستقیما با او در تماس است.» (م.آ.22- ص198) «در اسلام روحانی نداریم، عالم داریم. رابطه آنان با مردم رابطه عالم و عامی و متخصص و غیرمتخصص است نه مقدس و غیر مقدس، متبرک و غیرمتبرک، روحانی و مادی، مرید و مراد.» (م.آ.4- ص390) <br /> <br /> «روحانی بارها گفته‌ام، که هم مفهومش و هم مصداقش و هم لفظش از فرنگ آمده خیلی هم تازه! همراه فکل و کراوات و دیگر مظاهر غربزدگی»(م.آ.7- ص101)&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;پرتال جامع علوم [http://ensani.ir/fa/article/49556/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%86 انسانی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آخوندها و ملاهای آن زمان دوشادوش ساواک با علی شریعتی به مخالفت برخاستند. آن‌ها در سخنرانی‌ها و منابر دکتر علی شریعتی را فردی منحرف و منکر امامت و ولایت معرفی می‌کردند. آخوندها تا حد تکفیر او پیش رفته بودند و بعضی که او را ضد شیعه و سنی مذهب معرفی می‌کردند شایع کرده بودند که او در حسینیه ارشاد دست بسته نماز می‌خواند و شهادت به امیرالمومنین را از اذان و اقامه حذف کرده است!<br /> <br /> مرتضی مطهری که به عنوان یک آخوند باسواد در زمان شاه مطرح بود و از مورد اعتمادهای خمینی نیز بود انتقادات تندی را متوجه شریعتی ساخته یود. ناظران در آن زمان معتقدند این انتقادات بخشی ناشی از رقابت شهرت بین او و شریعتی بخصوص در میان جوانان می‌باشد. او حملات تیزش را در نامه‌ای که به خمینی نوشته و تحت نام «نامه‌های تاریخی استاد مطهری به امام خمینی» به چاپ رسیده است نشان داده است. او در قسمتی از این نامه نوشته است:<br /> <br /> «کوچک‌ترین گناه این مرد بدنام کردن روحانیت است. او همکاری روحانیت با دستگاه‌های ظلم و جور علیه توده مردم را به صورت یک اصل کلی اجتماعی درآورد [و] مدعی شد که ملک و مالک و ملا و به تعبیر دیگر تیغ و طلا و تسبیح همیشه در کنار هم بوده و یک مقصد داشته‌‌اند.»...«و خدا می‌داند که اگر خداوند نبود از باب «ویمکرون و یمکرالله و الله خیرالماکرین» در کمین او نبود او در ماموریت خارجش چه بر سر روحانیت و اسلام می‌آورد.»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> مطهری در قسمتی دیگر از نامه خودش می‌نویسد:&lt;blockquote&gt;«عجباً! می‌خواهند با اندیشه‌‌هایی که چکیده افکار ماسینیون مستشار وزارت مستعمرات فرانسه در شمال آفریقا و سرپرست مبلغان مسیحی در مصر و افکار گورویچ یهودی ماتریالیست و اندیشه‌های ژان پل سارتر اگزیستانسیالیست ضد خدا و عقاید دورکهایم جامعه‌شناس ضد مذهب است، اسلام نوین بسازند، پس و علی‌الاسلام السلام»&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;او همچنین در قسمتی دیگر از نامه‌اش با لحنی تهدیدآمیز نوشته است:&lt;blockquote&gt;«خوب است اطلاع داشته باشید که در ماههای آخر عمر شریعتی بنده مکرر وسیله اشخاص مختلف به او پیغام دادم که در نوشته‌های تو مطالبی هست برضد اسلام و لازم است اصلاح شود، من حاضرم در حضور جمعی صاحبنظر و یا تنها، هر طور که خودت مایل باشی، به تو ثابت کنم، اگر ثابت شد خودت آنها را ولو به نام خودت نه، به نام من اصلاح کن و شان تو بالا خواهد رفت والا مجبورم از تو صریحا و مستدل انتقاد کنم و برایت گران تمام خواهد شد.»&lt;ref&gt;نامه تاریخی استاد مطهری به خمینی - انتشارات [http://www.mortezamotahari.com/FA/NewsView.html?NewsID=78709&amp;SearchText=%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87+%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c صدرا]<br /> &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;علاوه بر مطهری آخوندها و مراجع بسیاری در آن زمان علیه شریعتی مواضع شدید تا حد تکفیر او گرفته‌اند:<br /> <br /> در مرحله اول واعظان برخی مساجد تهران علیه شریعتی وارد میدان شدندکه مشهورترین آنها شیخ قاسم اسلامی، شیخ محمد علی انصاری، حسین روشنی و ابراهیم انصاری زنجانی بودند. به این جمع شیخ احمد کافی، واعظ و مداح مشهور مهدیه تهران را نیز باید اضافه کرد. آنان شریعتی را متهم به سنی‌گری، وهابی‌گری و مخالفت با اصول شیعه می‌کردند. <br /> <br /> در یکی از اسناد ساواک آمده است: «سید رضا صدر، امام جماعت مسجد امام حسین واقع در میدان شهناز، ضمن صحبت‌های خصوصی گفته است من از آیت‌الله خوانساری پرسیدم رفتن معممین به حسینیه ارشاد چه صورتی دارد؟ او گفت با این برنامه‌هایی که دارند رفتن به آنجا صلاح نیست. آنگاه اضافه نموده علت این موضوع این است که دکتر شریعتی و چند نفر دیگر علیه مذهب شیعه در آنجا صحبت می‌کنند.» (شریعتی به روایت اسناد ساواک-ج1-ص397)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> شیخ احمد کافی از منبری‌های معروف زمان شاه حسینیه ارشاد را «حسینیه اضلال» معرفی می‌کرد و شیخ قاسم اسلامی تفکرات شریعتی را به وهابیون نسبت می‌داد.<br /> <br /> شریعتی در پاسخ به همین اتهامات با اشاره به «لا» که به خط کوفی پشت کتابهایش نقش بسته بود و به عنوان نمادی از کتابهای شریعتی معروف شده بود گفت:‌ آمده‌اند «لا»ی کوفی را در دستگاه شیمی آلی استحمار تجزیه کرده‌اند و از آن عمر و ابوبکر و عثمان درآورده‌اند.<br /> <br /> اوایل شهریور 1351، مخالفان مذهبی شریعتی موفق شدند که اولین فتوای رسمی علیه حسینیه ارشاد را بگیرند...با انتشار این فتاوی رسمی، زمینه تعطیلی ارشاد فراهم شد و در همان آبان‌ماه 1351حسینیه ارشاد تعطیل گردید&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> به این ترتیب هنگامی که شاه تصمیم به تعطیلی حسینیه ارشاد گرفت، زمینه‌های کافی از طرف آخوندها برای این امر فراهم شده بود. در واقع بسته شدن حسینیه ارشاد خاسته‌ی مشترک آخوندها و شاه باهم بود. اسدالله علم در یادداشت‌های خود می‌نویسد که شاه به او گفته:<br /> <br /> «چند روز پیش به تو گفته بودم که ملاها دارند کارهایی انجام می‌دهند. دیدید که خودتان مجبور شدید حسینیه‌ی ارشاد را ببندید.» <br /> <br /> علم می‌گوید: «من گفتم که همین دو- سه روزه حسینیه‌ی ارشاد را می‌بندیم.»&lt;ref&gt;یادداشت‌های علم (چاپ اول: تهران، انتشارات مازیار و معین، 1377)، ج 2، ص 389.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از آزادی شریعتی از زندان در سال ۱۳۵۲ نیز آخوندهای زیادی او را تکفیر کرده و بر ضد او فتوا صادر کردند. آیت‌الله سید ابوالحسن قزوینی، آیت‌الله سید کاظم مرعشی و بعدها آیات ابوالقاسم خویی، شهاب‌الدین مرعشی نجفی، شاهرودی، عبدالله شیرازی،... از این جمله‌اند.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;<br /> <br /> == بازداشت و زندان ==<br /> دکترعلی شریعتی، روی هم رفته، ۵ بار و مجموعا نزدیک به ۲ سال بازداشت و زندانی شد. بازداشتگاه او در مشهد و ماکو، و زندان او در تهران و پاریس و خوی و رضاییه بود. هم‌چنین او، ۲ سال و دو ماه، از آغاز سال ۱۳۵۴ تا اردیبهشت ۱۳۵۶، تحت نظر ساواک بود. <br /> <br /> وی هم‌چنین به مدت ۹ ماه، از آبان ۱۳۵۱ تا تیرماه ۱۳۵۲، به‌صورت مخفیانه زندگی می‌کرد. دکتر شریعتی در سال ۱۳۴۳، در هنگام بازگشت به ایران در مرز بازرگان دست‌گیر شد؛ و او را به اداره‌ی ساواک ماکو و سپس به زندان خوی بردند؛ و پس از آن به زندان رضاییه منتقل شد. سرانجام وی را به تهران روانه کردند و مدت یک ماه در زندان قزل‌قلعه حبس شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> در مهرماه سال ۱۳۵۳، ساواک که از محبوبیت دکترعلی شریعتی با خبر و آگاه شده بود، او را تحت شکنجه روحی و جسمی قرار دادند؛ و می‌خواستند وی را وادار به هم‌کاری نموده و برایش شوی تلویزیونی درست کنند. اما پاسخ علی شریعتی این بود: &lt;blockquote&gt;«اگر خفه‌ام کنند سازش نخواهم کرد وحقیقت را قربانی مصلحت خویش نمی‌کنم»&lt;ref&gt;[https://www.writerclub.ir/celebrities/biography-of-dr-ali-shariati زندگی‌نامه دکتر علی شریعتی - سایت باشگاه نویسندگان]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === خاطره فضل‌الله مجاهدین ===<br /> آرم سازمان مجاهدین خلق، دارای یک آیه است:<br /> <br /> فضل‌الله المجاهدین علی‌القاعدین اجرا عظیما: خداوند مجاهدین و برخاستگان را بر نشستگان برتری داده و پاداشی نیکو می‌دهد.<br /> <br /> گفته می‌شود که ساواک که از این مساله بی‌اطلاع بود با دیدن عبارت فضل‌الله المجاهدین، تصور کرده بود که این عبارت نام یک فرد است. در بازجویی هنگامی که از دکترعلی شریعتی پرسیده می‌شود آیا فضل‌الله مجاهدین را می‌شناسی او جواب می‌دهد خیر! اما علی قاعدین را می‌شناسم!<br /> <br /> === زندگی مخفیانه ===<br /> [[پرونده:زندگی مخفی دکتر.JPG|بندانگشتی|زندگی مخفی دکتر علی شریعتی]]<br /> دکتر علی شریعتی از آبان‌ماه ۱۳۵۱ تا تیرماه ۱۳۵۲، به زندگی مخفی روی آورد و در منزل یکی از بستگان خود در سرآسیاب دولاب تهران پنهان شد. ساواک در این یک سال به‌دنبال وی بود. پس از تعطیلی حسینیه ارشاد، متن سخنرانی‌های دکتر شریعتی با اسم مستعار به‌چاپ می‌رسید. در تیرماه ۱۳۵۲، ساواک، پدر علی شریعتی و سپس برادر همسر او را دستگیر کرد و به [[زندان اوین]] انداخت تا دکتر علی شریعتی مجبور شود خود را معرفی کند. او در مهرماه ۱۳۵۲ خود را به مرکز ساواک تهران معرفی کرد. <br /> <br /> پس از آن روز به‌مدت ۱۸ ماه به انفرادی رفت و سپس از زندان آزاد شد؛ چون شاه به‌خاطر فشارهای بین‌المللی و درخواست وزیر فرهنگ الجزایر، دریافت که ماندن علی شریعتی در زندان بیش از آزادی او می‌تواند به شهرت و محبوبیت او اضافه کند. <br /> <br /> رژیم شاه همه راه‌های فعالیت‌های سیاسی و مبارزه‌ی اجتماعی را بر او بسته بود، حسینیه ارشاد تعطیل و او را از تدریس در دانشگاه محروم کرده بود. مبارزه و فعالیت مخفی هم عملاً امکان‌پذیر نبود. ساواک وی را تحت نظر داشت و هر روز حلقه‌ی این محدودیت‌ها را تنگ‌تر می‌کرد. علی شریعتی خود در این باره می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«ظاهراً آزاد هستم و از قید اسارت، به اصطلاح رهایی یافته‌ام؛ ولی آنچه مسلم است نوع زندانم تغییر کرده و از زندان دولتی به زندان خانه منتقل شده‌ام».&lt;/blockquote&gt;دکترعلی شریعتی پس از ۲ سال، خسته از شرایط وضعیتش تصمیم به خروج از ایران و هجرت می‌گیرد. با این وجود او ممنوع‌الخروج بود و نمی‌توانست از کشور خارج شود در نتیجه با تلاش‌های بسیار سرانجام توانست با گرفتن پاسپورتی با اسم فامیلی ''علی مزینانی'' از کشور خارج و عازم بروکسل شود.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> == درگذشت دکتر علی شریعتی ==<br /> [[پرونده:دکترعلی6.JPG|بندانگشتی]]<br /> در سال ۱۳۵۶ دکتر علی شریعتی که در ایران تحت فشار بود و حتی از سخنرانی در حسینیه ارشاد نیز منع شده بود پس از آزادی از زندان تصمیم گرفت از کشور خارج شود. اما او ممنوع‌الخروج و تحت نظر بود. او چند راه برای خروج خود در نظر گرفت. <br /> <br /> گرفتن دعوتنامه‌ای رسمی از مقامات دانشگاهی الجزایر برای تدریس در آن‌جا، خروج مخفیانه از مرز، گرفتن پاسپورت با نامی دیگر. دوستان دکتر شریعتی هر سه راه را بررسی کردند.<br /> <br /> سرانجام آن‌ها متوجه شدند که نام خانوادگی او در اصل، و چنان‌که در شناسنامه‌اش بود، مزینانی است یا شریعتی مزینانی است. از این‌رو دکتر شریعتی راه سوم را انتخاب کرد؛ و با تدابیر ویژه‌ای به نام علی مزینانی پاسپورت گرفت. دکتر علی شریعتی در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۵۶، با پاسپورت جعلی به بلژیک سفر کرد؛ و از آن‌جا به انگلستان رفت. <br /> <br /> او در انگلستان قصد داشت همسر و فرزندانش را نیز از ایران خارج کند. در این میان چند روز به فرانسه رفت و سپس در ۲۶ خرداد به انگلستان برگشت و منتظر خانواده‌اش ماند که قرار بود ۲۸ خرداد عازم انگلستان شوند.<br /> <br /> چند روز پس از هجرت دکتر شریعتی از کشور، ساواک از غیبت او مطلع شد. ساواک در اواسط خرداد بالاخره متوجه شد که دکتر علی شریعتی با گذرنامه‌ی علی مزینانی از کشور خارج شده است.<br /> <br /> ساواک برای مجبور کردن علی شریعتی به بازگشت و یا امتیاز گرفتن از خروج همسر وی ممانعت به عمل آورد و او را ممنوع‌الخروج کرد. اما دو فرزند نوجوانش، سوسن و سارا، به مقصد انگلستان و پیوستن به پدرشان از ایران خارج شدند.<br /> <br /> در ۲۸ خرداد دو فرزند دکتر شریعتی به لندن رسیدند و شریعتی در فرودگاه از آن‌ها استقبال کرد؛ و از آن‌جا به محل اقامتشان رفتند. <br /> <br /> تنها یک روز بعد به شکلی غافلگیرانه ساعت هشت صبح یکشنبه ۲۹ خرداد جسد دکتر علی شریعتی در آستانه‌ی در ورودی اتاقش، در حالی که پنجره آن باز بود، پیدا شد. جسد به پشت افتاده و بینی او سیاه و باد کرده بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> [[پرونده:تشیع پیکر دکتر.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر دکتر علی شریعتی]]<br /> علت رسمی مرگ علی شریعتی، انسداد شرائین و نرسیدن خون به قلب اعلام شد. گروهی مرگ او را به‌دلیل نداشتن پیشینه‌ی بیماری قلبی وعدم کالبدشکافی و اعلام نتیجه‌ی سریع و هم‌چنین خبرداشتن سفارت ایران در لندن از مرگ وی قبل از اعلام رسمی خبر، مشکوک دانستند.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> روزنامه‌های اطلاعات و کیهان، پس از چند روز سکوت درباره‌ی درگذشت علی شریعتی، در ۳۱ خرداد اعلام کردند که مرحوم دکتر علی شریعتی که برای درمان ناراحتی چشم و کسالت قلبی خود به انگلستان رفته بود، در آن‌جا بر اثر سکته‌ی قلبی درگذشت.&lt;ref&gt;روزنامه کیهان، ۳۱ خرداد ۱۳۵۶&lt;/ref&gt; <br /> <br /> این در حالی است که دکتر شریعتی در طول عمر خود هرگز به پزشک قلب مراجعه نکرده بود. ضمن این‌که وی برای کسالت قلبی نیز به انگلستان نرفته بود؛ چرا که او پس از آزادی از آخرین زندان، نواری از ضربان قلبش توسط دکتر محمود فرهودی استاد دانشگاه علوم پزشکی، برداشته شد. نتیجه‌ی کاردیوگرافی نشان داد که علی شریعتی از ناحیه‌ی قلب کاملاً سالم است.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> هم‌چنین در روزنامه‌ی کیهان دوم تیر آمده بود: دکتر شریعتی از مدتی قبل از بیماری قلبی در رنج بود و سرانجام در ۲۹/۳/۱۳۵۶ بر اثر آخرین حمله‌ی قلبی بدرود حیات گفت.&lt;ref&gt;روزنامه کیهان، دوم تیرماه ۱۳۵۶&lt;/ref&gt; <br /> <br /> یک تیم از اعضای ساواک، به سرپرستی یک افسر امنیتی، برای تحویل‌گیری پیکر دکتر شریعتی و انتقال آن به ایران، وارد لندن شدند. <br /> <br /> طرح رژیم شاه این بود که پیکر علی شریعتی را در برنامه‌ی دولتی و با حضور مقامات رسمی کشور به ایران حمل کنند و با احترام صوری، خود را بی‌گناه نشان دهند؛ ولی با هوشیاری خانواده و دوستان دکتر شریعتی و دانشجویان خارج از کشور و اعضای نهضت آزادی ایران در خارج از کشور، طرح و نقشه‌های رژیم شاه نقش بر آب شد؛ و وکیل احسان شریعتی از دولت انگلیس خواست که پیکر پدرش را به مأموران ایران تحویل ندهند.<br /> <br /> پیکر دکترعلی شریعتی در بعدازظهر جمعه سوم تیرماه ۱۳۵۶، غسل داده و کفن شد. سپس در ۵ تیر پیکرش را از لندن به دمشق منتقل کردند؛ و پس از طواف در حرم حضرت زینب (س) در کنار حرم آن حضرت به‌خاک سپردند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> == اندیشه‌های دکترعلی شریعتی ==<br /> [[پرونده:Hhe259.jpg|بندانگشتی]]<br /> دکترعلی شریعتی با این‌که یکی از متفکرین مسلمان بود؛ رویکردی منتقدانه نسبت برداشت‌های کهنه از اسلام داشت. او به‌طور خاص به تشیع صفوی یعنی دینی که در خدمت حکومت است اشاره می‌کرد و آن را مظهر سنت مسخ شده می‌دانست. دینی که همراه با اسارت، خرافه، تقلید و جبرگرایی است. <br /> <br /> علی شریعتی هم‌چنین از نگاه سطحی به مدرنیته نیز انتقاد می‌کرد و معتقد بود که راه پیشرفت و ترقی ملت‌های شرقی، متفاوت از راهی است که غرب پیموده‌ است. البته استفاده آگاهانه از تجربیات مدرنیته در غرب را درست می‌دانست. <br /> <br /> دکتر علی شریعتی همچنین آرمان‌های برابری خواهانه داشت اما درباره سوسیالیسم می‌گفت: &lt;blockquote&gt;«سوسیالیسم راستین، که جامعه‌ای بی‌طبقه می‌سازد، بدون مذهب ممکن نیست. زیرا انسان‌ها اگر به مرحله‌ای از رشد اخلاقی و کمال معنوی نرسند که بتوانند به‌خاطر برابری انسان‌ها از حق خود چشم پوشند و به مرحله‌ی ماوراء مادی «ایثار» برسند، جامعه‌ای برابر را نمی‌توان ساخت. <br /> <br /> زیرا حق‌ها هرگز برابر نیست و ماتریالیسم، جبراً به اندویدوآلیسم می‌انجامد و برعکس، مذهب نیز تا جامعه‌ای از بند افزون‌طلبی مادی و استثمار و تضاد طبقاتی رها نشده است، نمی‌تواند تحقق یابد. چه، تنها در چنین جامعه‌ای است که انسان رها شده از بند تنازع مادی، مجال آن را می‌یابد که از بیماری شئ شدن در نظام ماشینیسم و سرمایه‌داری و یا از خود بیگانه شدن در برابر بت پول و مصرف و گرگ‌ومیش شدن در رابطه‌ی طبقاتی نجات یابد.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;دکترعلی شریعتی در قسمتی از کتاب ''پدر، مادر، ما متهمیم!'' نوشته است:&lt;blockquote&gt;«... اسلام این جور نیست، من فقط یک عقیده علمی و مسئولیت انسانی است که رابطه‌ام را با دین حفظ کرده والا، از دین نه ارتزاق می‌کنم، نه حیثیت می‌گیرم و نه موقعیت اجتماعی، بلکه به‌خاطر عقاید مذهبی‌ام به همه این‌ها صدمه می‌خورد؛ ولی من به عنوان یک حقیقت (نه مصلحت شغلی و اجتماعی و اقتصادی) معتقد شده‌ام، و مثل تو هم روشن‌فکرم، به آن هدف‌ها و شعارهای تو هم معتقدم، من هم دنبال این هستم که تبعیض و ظلم را ریشه کن بکنیم، آزادی انسان را تأمین بکنیم، دنبال مذهبی هستم که فقر را و تضاد طبقاتی را براندازد، به دنبال مذهبی هستم که به انسان‌ها در همین دنیا نجات و آزادی دهد، و دنبال مسئولیتی هستم که در همین جهان زندگی و فرهنگ و کمال برای همه فراهم آورد؛ و دنبال مذهبی هستم که ترازوی عدالت را در جامعه امروز، پیش از مرگ بر پا دارد، و برای همین هم هست که مسلمانم، و برای همین هم هست که شیعه‌ام…»&lt;ref&gt;کتاب پدر، مادر، ما متهمیم!&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;دکتر علی شریعتی در مبارزه علیه استبداد نوشته‌ است:&lt;blockquote&gt;«امام حسین (ع) همیشه زنده است و هرچند سال یک‌بار قیام می‌کند و ندای «هل من ناصر ینصرنی» خود را سر می‌دهد و بر علیه استبداد مبارزه می‌کند…»&lt;ref&gt;کتاب حسین وارث آدم&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;علی شریعتی معتقد بود که وقتی مردم یک کشور از وضع موجود ناراضی هستند به کمک رهبری یک انسان عالم، دست به‌قیام می‌زنند و انقلابی به وجود خواهند آورد؛ اما به‌محض این‌که انقلاب به پیروزی رسید آن نظام انقلابی به‌قدرت رسیده و می‌خواهد خودش را در جامعه حفظ کند و فساد آن نظام پس از پیروزی بر همگان آشکار خواهد شد. <br /> <br /> این نظام اهداف بلندمدت خویش را فراموش می‌کند؛ و برای چه و به‌چه دلیل قیام کرده را فراموش کرده است. این نظام برای حفظ خود هر حرکت انقلابی را شورش می‌خواند. در حالی‌که انقلابی که در گذشته خود انجام داده و خود به قدرت رسیده است را درست می‌داند.&lt;ref&gt;[https://magalesaramj.blogsky.com/1391/12/09/post-37 زندگینامه دکتر علی شریعتی - سایت مقاله سرا]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == آثار دکترعلی شریعتی ==<br /> [[پرونده:کتاب دکتر.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|کتاب فاطمه فاطمه است]]<br /> دکترعلی شریعتی آثار بسیاری در زمینه اسلام‌شناسی و شیعه‌شناسی دارد. اکثر کتاب‌های وی گردآوری و سخن‌رانی‌های تحریریافته او در حسینیه‌ی ارشاد، دانشگاه‌ها، و یا مجموعه‌ای از مقالات و نوشته‌های پراکنده او هستند که توسط مرکز نشر آثار دکترعلی شریعتی به‌صورت مجموعه آثار در ۳۶ جلد پس از مرگ او به چاپ رسیده است.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; <br /> <br /> مهمترین آثار او عبارتند از:<br /> * با مخاطب های آشنا<br /> * خودسازی انقلابی<br /> * ابوذر<br /> * بازگشت<br /> * فاطمه، فاطمه است<br /> * ما و اقبال<br /> * تحلیلی از مناسک حج<br /> * شیعه<br /> * نیایش<br /> * تشیع علوی و تشیع صفوی<br /> * جهت گیری طبقاتی در اسلام<br /> * تاریخ تمدن (۲جلد)<br /> [[پرونده:کتاب دکتر1.JPG|بندانگشتی|300x300پیکسل|کتاب، پدر، مادر، ما متهمیم]]<br /> * هبوط در کویر<br /> * تاریخ و شناخت ادیان (۲جلد)<br /> * اسلام‌شناسی (درس های حسینه‌ی ارشاد، ۳جلد)<br /> * حسین وارث آدم<br /> * چه باید کرد؟<br /> * زن<br /> * مذهب علیه مذهب<br /> * جهان بینی و ایدئولوژی<br /> * انسان<br /> * انسان بی‌خود<br /> * علی حقیقتی بر گونه اساطیر<br /> * بازشناسی هویت ایرانی اسلامی<br /> * روش شناخت اسلام<br /> * میعاد با ابراهیم<br /> [[پرونده:تشیع علوی.JPG|بندانگشتی|320x320پیکسل|تشیع علوی و تشیع صفوی]]<br /> * اسلام‌شناسی (سخن‌رانی‌های دانشگاه مشهد)<br /> * ویژگی های قرون جدید<br /> * هنر<br /> * گفتگوهای تنهایی (۲جلد)<br /> * امت و امامت<br /> * نامه‌ها<br /> * آثار گونه‌گون (۲جلد)<br /> * آثار جوانی (۲جلد)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> علی شریعتی در سال ۱۳۴۰، مقاله‌ای تحت عنوان &quot;مرگ فرانتس فانون‌&quot; را در پاریس منتشر کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> کتاب‌های دکتر علی شریعتی از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۶، از سوی رژیم شاه گمراه کننده و ممنوع اعلام شد؛ و در پی آن از کتاب‌خانه‌ها جمع‌آوری گردید. پس از این تا اواسط سال ۱۳۵۶، به کتاب‌های وی اجازه‌ی چاپ داده نمی‌شد و با نام‌های مستعار علی علوی، علی سبزواری، علی سربداری، علی شریفی، علی مزینانی، علی زمانی، علی سبزواری زاده، شیخ علی اسلام‌دوست، محمدعلی آشنا، محمدعلی اثنی‌عشری، محمدعبدالخطیب مصری، م. رفیع‌الدین، شمع، احسان خراسانی، رضا پایدار، کمال‌الدین مصباح و… چاپ می‌شد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === نقدها و یادبودها ===<br /> دکترعلی شریعتی را در ادبیات معاصر معلم شهید می‌نامند؛ و از زمان [[انقلاب ضد سلطنتی ایران|انقلاب ضد سلطنتی]] تاکنون یادبودهای بسیاری به یاد وی برگزار و اجرا شده است. هم‌چنین از آن زمان نقدها و تجلیل‌های فراوانی پیرامون آثار، اندیشه و تأثیراتی که او بر چند دهه‌ی معاصر ایران گذاشته وجود دارد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> کتاب‌های بسیاری درباره‌ی دکترعلی شریعتی نوشته و منتشر شده‌ است. برخی از این کتاب‌ها عبارتند از: مردی از خاکستان (طاها حجازی)، شریعتی در جهان (حمید احمدی)، میعاد با علی (حسن یوسفی اشکوری)، پیغام زخم (پرویز خرسند)، شریعتی متفکر فردا (هاشم آغاجری)، بار دیگر شریعتی (سیدقاسم یاحسینی)، تبارشناسی عقلانیت مدرن (محمدامین قانعی‌راد) و چندین کتاب دیگر.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> == اظهارات مجاهدین درباره‌ی شریعتی ==<br /> [[پرونده:رادیو مجاهد.JPG|بندانگشتی|342x342پیکسل]]<br /> [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در پی سئوالاتی که در رابطه با دکتر علی شریعتی شده بود؛ اظهارات خود را در سال ۱۳۶۴، در رادیو مجاهد پخش کرد که متن این برنامه رادیویی عیناً در زیر آورده شده است. لازم به‌یادآوری است، نقاطی که کلمه یا جمله‌ای نامفهوم بوده، به‌جای آن نقطه چین(…) گذاشته شده است.<br /> <br /> === متن اظهارات رادیو مجاهد ===<br /> اخیراً صدای مجاهد نامه‌هایی دریافت داشته است که طی آن‌ها، برخی از هواداران سازمان سئوالاتی را پیرامون دیدگاه‌های فکری مرحوم دکتر علی شریعتی و موضع مجاهدین در این رابطه مطرح کرده‌اند، آنان به‌خصوص در زمینه تنظیم رابطه با وابستگان به خط فکری مرحوم شریعتی پرسش نموده‌اند و مشخصاً خواسته‌اند که در مورد تفاوت‌های میان ایدئولوژی مجاهدین و نظرگاه‌های مرحوم دکتر شریعتی توضیحاتی داده شود. <br /> <br /> ابتدا لازم است یادآوری کنیم که در زمینه تنظیم رابطه با کسانی که خود را وابسته به جریان فکری دکتر شریعتی می‌دانند، مانند همه افراد و جریانات دیگر، قبل از هر چیز می‌بایست مواضع و نحوه برخورد با آنان با اصول مبارزاتی ناظر بر مرحله کنونی، یعنی چگونگی برخوردشان با مبارزه انقلابی مسلحانه و آلترناتیو انقلابی شورای ملی مقاومت را مد نظر قرار داد. <br /> <br /> یعنی پایه تنظیم رابطه را بایستی بر این اساس قرار دادکه آیا آنان با مبارزه انقلابی مسلحانه به‌عنوان اصل مبنایی حاکم بر مبارزات مردم ما، در مقطع حاضر هم‌کاری می‌کنند یا آن را تخطئه نموده و با آن ضدیت می‌ورزند، که در این صورت عناصر ارتجاعی محسوب می‌شوند. هم‌چنین باید دید که در رابطه با آلترناتیو شورای ملی مقاومت به مثابه تجسم عینی اصل وحدت یعنی شرط کافی برای پیروزی انقلاب نوین مردممان چه موضعی دارند؟ آیا در شمار حامیان این آلترناتیو و نیروی محوری آن هستند، یا در شمار کسانی می‌باشند که شورا شکنی و مجاهد زدایی را پیشه خود قرار داده‌اند و عملاً به ارتجاع خون‌خوار خمینی خدمت می‌کنند. <br /> <br /> به‌خصوص که وابستگان به جریان فکری مرحوم دکتر شریعتی، افراد گوناگون و مختلفی را در بر می‌گیرند و یک جریان مشخص و یک‌دست نیستند و گاه افراد مرتجع، روشن‌فکرنما و بریده از خلق و مبارزه یافت می‌شوند که ادعا می‌کنند، پیرو افکار مرحوم دکتر شریعتی هستند. حال آن‌که در نحوه برخوردشان با ارتجاع حاکم و مجاهدین هیچ شباهتی بین آنان و مرحوم شریعتی که به پیام آوری خون شهدا افتخار می‌نمود ودر همین رابطه از مبارزه مسلحانه مجاهدین و نقش پیشتاز آنان حمایت می‌کرد دیده نمی‌شود. <br /> <br /> اما در رابطه با مواضع و افکار مرحوم دکتر علی شریعتی که آثار و نوشته‌جات او منعکس است، بایستی خاطر نشان کنیم که از نظر مبارزاتی و سیاسی، افتخار و نقطه قوت مرحوم شریعتی در این بود که در قبال رژیم منفور آریامهری و در قبال آخوندهای ارتجاعی و به‌قول خودش صفوی، ایستادگی می‌نمود واز مبارزه انقلابی مسلحانه مجاهدین حمایت می‌کرد. <br /> <br /> او با موضع‌گیری‌های ضد ارتجاعی‌اش تحجر و سنت‌گرایی آخوندهای قشری را شدیداً مورد حمله قرار می‌داد و متقابلاً از جهاد مسلحانه و بن‌بست‌شکنانه مجاهدین خلق ایران، البته در کادر سخنرانی‌ها و فعالیت علنی دفاع می‌کرد و خلاصه نقش پشت جبهه‌ای فرهنگی داشت. مرحوم شریعتی کار خودش را اساساً یک فعالیت تبلیغی و آگاه‌گرانه و هدف آن را رساندن پیام خون شهیدان و مجاهدان پیشتاز می‌دانست. <br /> <br /> پیشتازانی که فقط از آن‌ها می‌توان انتظار داشت، در جریان نبرد مسلحانه و سازمان‌یافته رو در رو، به‌بهای خون زنگار از چهره ایدئولوژی انقلابی اسلام بشویند و به تدوین یک دستگاه منسجم نظری و عقیدتی که راهگشای مبارزاتی و حل و فصل کننده‌ی مسائل و معضلات متعدد آن در پهنه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و تشکیلاتی باشد، توفیق یابد. <br /> <br /> چرا که به‌خوبی می‌دانیم که بدون یک ایدئولوژی منسجم انقلابی هرگز نمی‌توان جنبش انقلابی و سازمان انقلابی را حفظ و رهبری نمود و آن را به پیش برد. پس طبیعی است که اصولاً نمی‌توان و نباید انتظار تدوین و پالایش یک چنین دستگاهی را از مرحوم دکتر شریعتی داشته باشیم و مجاهدین نیز هرگز چنین انتظاری را از این مبلغ و سخنران عالیقدر که خودش نیز ادعای رهبری یک جنبش و یا سازمان انقلابی مسلح و مردمی را نمی‌کرد، نداشتند. <br /> <br /> حال آن‌که مجاهدت‌های نظری و کار تئوریک چندین ساله و مستمر مجاهدین و نظرگاه‌های ایدئولوژیک آنان در قبال مسائل اساسی فلسفه و تاریخ و جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی که توسط بنیان‌گذار کبیر مجاهدین [[محمد حنیف‌نژاد]]، پایه‌ریزی و توسط رهبر عقیدتی مجاهدین برادر مجاهد [[مسعود رجوی]] به‌بهترین نحو تکمیل گردید. مبانی نظری یک ایدئولوژی تمام عیار انقلابی را برای آغاز و پیشبرد یک جنبش انقلابی و اجتماعی فراهم آورده و در عمل بیست ساله انقلابی و تشکیلاتی مجاهدین نیز به اثبات رسانده است. <br /> <br /> مبانی نظری عمیق و منسجمی که به‌تمام مسائل و معضلات یک مبارزه دراز مدت انقلابی و تاریخی پاسخ می‌دهد. بدیهی است که دستاوردها و تلاش‌های عقیدتی به‌مثابه جنبشی اجتماعی با بیست سال کار مبارزاتی پیش‌تازانه – تشکیلاتی، مسلحانه و دست‌جمعی در متنی از خون و آتش و شکنجه که گذران هر روز و هر ساعت و هر لحظه آن نیازمند پشتوانه مشخص ایدئولوژیکی است، با اسلوب‌ها و نظریه‌پردازی‌های به اصطلاح روشن‌فکرانه سرا پا متفاوت است؛ بنابراین بسیار واضح و روشن است که بین ایدئولوژی اسلام انقلابی مجاهدین که با سرافرازی تمام از پس ضربه خائنانه اپورتونیست‌های چپ‌نما در سال ۱۳۵۴ بیرون آمده با آنچه از افکار و نقطه نظرها و کار فردی مرحوم دکتر شریعتی برداشت می‌شود، تفاوت‌های عمیق و کیفی در کلیه زمینه‌ها وجود داشته باشد که آن دو را به مثابه دو درک ایدئولوژیک کاملاً متفاوت، اصولاً غیرقابل مقایسه می‌سازد؛ و ما هم در صدد مقایسه نیستیم. <br /> <br /> زیرا مقایسه فقط وقتی می‌توانست حتی بطور صوری موضوعیت داشته باشد که برداشت‌های مرحوم دکتر شریعتی از اسلام بتواند تا به‌آن‌جا بالغ شود که کسوت یک حرکت تشکیلاتی انقلابی و راه‌گشا و مسلحانه بپوشد و آنگاه با همه خطرات و ضرباتی که مجاهدین مواجه شده‌اند مواجه شود تا در محک تجربه معلوم شود که به‌کجا می‌رود و به‌کجا می‌رسد و چه مواضع مشخص سیاسی و اجتماعی و استراتژیکی اتخاذ می‌نماید. بگذریم که به‌دلایل متعدد تاریخی و تجربی یک چنین بلوغی برای برداشت‌های مزبور متصور نیست و این را از عملکرد دو وضع و حال مدعیان امروزی پیروی از خط مرحوم دکتر شریعتی نیز می‌توان دریافت. <br /> <br /> از این رو ضمن تقدیر از مواضع مبارزاتی ضد آریامهری و ضد ارتجاعی مرحوم شریعتی، بایستی صرفاً به‌لحاظ محتوایی در مقابل سئوالات شنوندگان عزیز تصریح کنیم که به‌لحاظ عقیدتی و در رابطه با برداشت‌های ایدئولوژیک از اسلام بین ایدئولوژی توحیدی مجاهدین و نظرگاه‌های مرحوم شریعتی که البته به‌هیچ وجه مجموعه منسجمی هم نیست تفاوت‌های عمیق و بنیادین وجود دارد. <br /> <br /> بدیهی است که توضیح و تشریح این تفاوت‌های ایدئولوژیک در برنامه محدود ما نمی‌گنجد و نیازمند بحث مفصل‌تری است؛ اما در حدی که هواداران ارسال کننده‌نامه بتواند حداقل از مواضع کلی مجاهدین در این باره اطلاع یافته و در برخورد با موارد مشخص نتایج لازم را بگیرند بدون این‌که بخواهیم دو پدیده غیرقابل مقایسه را با هم مقایسه کنیم، مختصراً به مرزها و تفاوت‌های کیفی ایدئولوژی مجاهدین اشاره می‌کنیم:<br /> <br /> مجاهدت چندین ساله بنیانگذاران مجاهدین و به‌ویژه شهید محمد حنیف‌نژاد برای آغاز یک مبارزه انقلابی مسلحانه و سازمان‌یافته و مکتبی بر اساس ایدئولوژی انقلابی اسلام که در مراحل بعد، از سوی برادر مجاهد مسعود رجوی پیگیری و تکمیل گردید؛ به تدوین مبانی نظری و ایدئولوژی جامعی راه برده است که اسلام و توحید واقعی را که یکی نیز بیشتر نیست با مرزها و حصارهای مشخص چه از مکاتب انقلابی با نظرگاه فلسفی ماتریالیستی و چه ازهمه انواع اسلام‌هایی که نهایتاً حامی نیروها و طبقات استثمارگر (رو به نفی جامعه) است جدا می‌کند، از این‌رو در ایدئولوژی مجاهدین مترقی‌ترین برداشت‌ها و تفکرات مذهبی رایج، به‌ویژه از نظر مضمون اجتماعی و اقتصادی آن‌ها مورد بررسی قرار گرفته و عدم کارایی آن‌ها به لحاظ ناتوانی در ارائه یک برنامه و خط مشی جامع برای محو استثمار و برآورده کردن نیازهای تئوریک و ایدئولوژیک یک جنبش انقلابی روشن شده است. <br /> <br /> در همین راستا است که ماهیت تفکراتی که به طُرق مختلف، اسلام را با مثابه یک راه میانه یا راه سرمایه‌داری و سوسیالیزم مطرح می‌کنند نیز مورد انتقاد قرار می‌گیرد. از نظر مجاهدین اسلام مکتبی است که با اتکاء بر بالنده‌ترین طبقات اجتماعی برروی محور ترقی و تکامل عالی‌ترین و بالاترین جایگاه را در صدر کلیه مکاتب مترقی و انقلابی حائز است. در حالی که کلیه برداشت‌هایی که اسلام را به‌عنوان یک راه حل بینابینی در تقابل دیدگاه‌های استثماری و ضد استثماری معرفی می‌کند. <br /> <br /> در حقیقت دارای جوهر و خصیصه راست و ارتجاعی می‌باشند و به لحاظ اجتماعی نهایتاً و به درجات مختلف در خدمت طبقات و قشرها استثمارگر قرار می‌گیرند و از اینرو هرگز نمی‌توان این قبیل دیدگاه‌ها را اسلام انقلابی و توحید واقعی شمرد. کما این‌که در اولین صفحه متن کتاب امام حسین که از نخستین متون عقیدتی منتشر شده سازمان است دیدگاه‌هایی که مبلغ اسلام، راه سوم و اسلام بین سرمایه‌داری و کمونیزم است صریحاً رد شده و در مورد برداشت‌هایی که عدالت مورد نظر قرآن را از مضمون و سمت و سوی طبقاتی آن تهی می‌کند نیز تصریح شده است که وقتی در نظام قرآن سخن از عدالت اجتماعی و با مساوات میرود هرگز نباید… <br /> <br /> فوق طبقات تداعی شود اما مرحوم شریعتی در برداشت‌های تئوریک خود با نفی بسیاری از حقایق جامعه‌شناسی علمی بالاخص نقش مبنایی [[مبارزه طبقاتی]] در دینامیزم حرکت و تکامل اجتماعی فرمول اسلام = مارکس… را برای معرفی دیدگاه اجتماعی اسلام ابداع کرده بود. او با ارائه این فرمول در واقع اسلام را نظریه‌ای بین جامعه گرایی مارکس اقتصاددان و فیلسوف مدافع سرمایه‌داری معرفی می‌کرد؛حال آن‌که می‌دانیم این وسط‌گرایی دقیقاً به معنی قراردادن اسلام در بین دیدگاه‌های استثماری و ضد استثماریست که… و بالمال خصوصیت ضد بهره‌کشانه اسلام را مخدوش ساخته و به آن بار و… بهره‌کشانه می‌دهد؛ چرا که در حقیقت بین استثمار و نفی استثمار راه سومی وجود ندارد. <br /> <br /> هر موضعی در وسط این دو، از جمله تمامی مفاهیم مواضع سوسیالیزم خرده بورژوایی و بورژوایی، قویاً ناپایدار است؛ و به هر حال دیر یا زود، عملاً به جانب راه رشد استثماری سمت‌گیری می‌کند. این‌جا است که تفاوت‌های بسیار عمیقی بین ابعاد و تأثیرات مبارزات ضد ارتجاعی مجاهدین و کوشش‌های ضد ارتجاعی سایرین مشخص می‌شود این بدان خاطر است که بین درک عمیقاً ضد بهره کشانه و ضد ارتجاعی مجاهدین با هرگونه درک استثماری و ارتجاعی از اسلام، مرزهای خدشه ناپذیر و استوار وجود دارد. <br /> <br /> اما در نظرگاه‌های مرحوم شریعتی یک چنین مرزبندی انقلابی و توحیدی عمیقی هرگز وجود ندارد و به‌همین دلیل، تلاش‌های ارزنده ضد ارتجاعی علیه آخوندهای دین فروش عمق و دامنه محدودی پیدا می‌کند و می‌تواند بنیادهای تئوریک طبقاتی و ارتجاعی از اسلام را در هم بریزد. اگر چه به نسبت آن‌ها، یک قدم مثبت مترقی به جلو محسوب می‌شود، ولی به اعتبار تأکید بر راه سوم و راه میانه هرگز نمی‌تواند خود را از قید وبند استثمار و بهره‌کشی به‌طور تاریخی رها سازد. <br /> <br /> در صورتی‌که همه مسلمانان و پیروان راستین علی به‌خوبی می‌دانندکه در جامعه کمال مطلوب قرآنی و اسلامی از قید و بندها و… شرک‌آمیز استثماری، هیچ خبری نیست و بشارت بزرگ امام دوازدهم، حضرت ولی عصر، دست یافتن به جامعه‌ای است آزاد و عاری از طبقات و بهره‌کشی و هر گونه تبعیض و ستم که تنها مسیر و منتهی‌الیه پیشرفت هدف‌دار تاریخ است. <br /> <br /> حال بین این هدف عالی و دنیای استثمار و بهره‌کشی موضع میانه و بینابینی اتخاذ نمودن و به دنبال راه سوم گشتن، بسا از حقیقت ناب توحید به‌دور است و دقیقاً به همین دلیل مجاهدین که نه در حرف و شعار و سخنرانی، بلکه در عمل روز و در برنامه عملی سیاسی، چنین هدف متعالی را پی‌گیری نموده و در راه جامعه بی‌طبقه توحیدی، جان می‌بازند و همه وصیت‌نامه‌های آن‌ها به این مهردرخشان مزین است. <br /> <br /> همه برداشت‌ها و تفکرات و دعاوی به اصطلاح توحیدی که این سر منزل متعالی برای فرزند انسان را منکر بوده و عملاً چه مستقیم و چه غیر مستقیم نفی کند را در ردیف توحیدی بی‌محتوا با کارایی و بردی بسیار محدود و با ملغمه‌ای شرک‌آمیز ارزیابی می‌کند، در این تفکرات، گاه به تقلید از مجاهدین، از [[جامعه بی‌طبقه توحیدی]] نیز سخن گفته می‌شود؛ لیکن از آن‌جا که این شعار برعنصر عینی اجتماعی نفی استثمار، یعنی قانونمندی‌ها و مبانی لازم برای حرکت به سمت جامعه بی‌طبقه توحیدی… نیست، عملاً محتوا و کارکرد سیاسی و اجتماعی ندارد. <br /> <br /> حال به‌خوبی می‌توان فهمید که درک جامع انقلابی و ضد بهره‌کشانه مجاهدین، که فی‌الواقع مبین توحید واقعی و اسلام اصیل محمدی است، چه گونه و بر اساس چه امتیاز برجسته‌ای مبانی تئوریک پیشبرد یک مبارزه دراز مدت سازمان‌یافته و رهایی‌بخش را فراهم نموده و به مسائل مبتلا به آن پاسخ گفته است. <br /> <br /> بدون یک چنین درک انقلابی و مردمی، بدون یک چنین دستگاه منسجم عقیدتی که بر درک محضر توده‌های محروم مردم در پرتو ایدئولوژی انقلابی اسلام بنا شده باشد، مجاهدین تا کنون در بحبوبه نبردهای سرنوشت سازشان محققاً نابود شده بودند و یا به کناری خزیده و آیه یأس و تسلیم می‌خواندند و هرگز قادر نبودند در سیاه‌ترین دوران تاریخ ایران، حرمت اسلام مردمی را در برابر خمینی دجال حفاظت کنند. برادر مجاهد مسعود رجوی، در همین باره در جمع‌بندی نخستین سال نبرد مسلحانه انقلابی گفته است: <br /> <br /> به هر حال فراموش نکنیم که در آخرین تحلیل سرچشمه همه پیشرفت‌های ما و سرچشمه امید و اعتمادی که امروز توده مردم بی‌دریغ نثار ما می‌کنند، همین چتر عقیدتی و اخلاقی ماست. توانایی و قدرت آتش ما، البته بسیار کارا و قاطع و برنده است؛ اما در تحلیل نهایی، این قدرت عقیدتی و… و روحی و خصایص اخلاقی است که در چارچوب سازمان و تشکیلات به قدرت عمل انقلابی و توانایی آتش منجر می شود. ما هرگز نمی‌خواستیم که در مسیر یک ساله، اساساً تنها باشیم، ای کاش که همه مدعیان مرد میدان بودند، ما از همه دعوت کردیم و باز هم می‌کنیم و از آن‌ها استقبال می‌کنیم. <br /> <br /> اما چه می‌شود کرد که در سیاه‌ترین و تاریک‌ترین مقطع تاریخ ایران – تا آن‌جایی که به یک سال گذشته برمی‌گردد – سخن از رزم و ایمان، در صحنه سراسری را بیش از همه، در مجاهدینی دیدیم که بیش از هر چیز مدیون ایدئولوژی انقلابی و توحیدی خودشان هستند و نهایتاً بر اساس شعار تاریخی «جامعه بی‌طبقه توحیدی» برانگیخته شده‌اند. <br /> <br /> البته این هم هست که برداشت‌ها و کار روشن‌فکری و روشن‌گرانه فردی، ولو در چارچوب تبلیغ و خطابه، و حتی در همان چارچوب راه سوم و راه میانه که مرحوم دکتر شریعتی مدافع آن بود، اگر چنان‌چه خود دکتر شریعتی عمل می‌کرد، در راستای مبارزه انقلابی رهایی‌بخش علیه طاغوت زمان باشد؛ طبعاً مفید و تکمیل کننده است ولی اگر از مبارزه انقلابی با طاغوت جبار زمانه فاصله بگیرد، چنان‌چه امروزه برخی از مدعیان پیروی از شریعتی رفتار می‌کنند، نه‌تنها هیچ سرانجامی ندارد، بلکه به درجه‌ای که با مبارزه انقلابی مسلحانه، فاصله گرفته و یا در مقابل آن باشد جنبه ارتجاعی خواهد داشت. <br /> <br /> رهروان چنین مسیری در صورت بریدن از خلق و اتخاذ مواضع ضدانقلابی نیز در می‌غلتند، کسانی که امروز در ضدیت با میارزه انقلابی مسلحانه و در ضدیت با مجاهدین، با به ابتذال کشاندن، محتوا و مفاهیم پوچ و حاشیه‌نشینانه خود را خروش موحد می‌نامند و یا آقای احسان (طبری) و دارو دسته‌ای که در خارجه، بریدگی خود از مبارزه و حاشیه‌نشینی و پرت و پلاهای مبتذل راست‌گرایانه و ارتجاعی علیه مبارزه انقلابی مسلحانه را تحت عنوان مضحک «مشی آگاهی‌بخش» تبلیغ می‌کنند، در این شمارند. <br /> <br /> هرگز نباید این قبیل جوجه روشن‌فکران حاشیه‌نشین و پر مدعا را که از نام نیک مرحوم شریعتی برای توجیه راست‌گرایی و بی‌عملی و برای توجیه بریدگی از خلق و لغزخوانی بر علیه [[مبارزه مسلحانه]] انقلابی سؤاستفاده می‌کنند را نظیر آن مرحوم تلقی کرد. درست است که دکتر شریعتی توان شرکت در مبارزه مسلحانه را نداشت و آن را از عهده خود خارج می‌دانست، اما آن مرحوم با هوشیاری و صداقت، فعالیت روشن‌گرانه و فرهنگی خود را بر محور مشی انقلابی مسلحانه و با تحلیل پیشتازان مجاهد آن انجام می‌داد. <br /> <br /> دکتر شریعتی اساساً وظیفه خود را رساندن پیغام خون شهیدان مبارز و انقلاب می‌شمرد و نسبت به آنان ابراز خضوع و فروتنی می‌نمود. او در یکی از سخنرانی‌هایی که تلویحاً در رابطه با تیرباران اعضای مرکزیت مجاهدین توسط دژخیمان شاه ایراد کرد؛ با اشاره به شهادت سیدالشهداء و یارانش و با اشاره تلویحی به شهادت مجاهدین چنین گفت: <br /> <br /> «خواهران و برادران، اکنون شهیدان مرده‌اند و ما مرده‌ها، زنده هستیم، شهیدان سخنانشان را گفتند و ما کرها مخاطبشان هستیم، آن‌ها که گستاخی آن را داشتند که وقتی نمی‌توانستند زنده بمانند، مرگ را انتخاب کنند، رفتند و ما بی‌شرمان ماندیم، ما مسئول این هستیم که با این میراث عزیز شهداء و مجاهدانمان و امامان و راهبرانمان و ایمانمان و کتابمان، امتی نمونه بسازیم.» <br /> <br /> ملاحظه می‌کنید که مرحوم شریعتی این‌گونه در برابر شهداء و مجاهدان، اظهار شرمندگی و خضوع می‌کند، خود را به آنان مدیون میداند و از آنان در شمار راهبران و امامان یاد می‌کند، حال آن‌که سوءاستفاده کنندگان از نام نیک شریعتی که خود را به اصطلاح موحدین انقلابی می‌خوانند و امثال آقای احسان و دارو دسته با کمال پُررویی و وقاحت در حاشیه میدان خونین مبارزه‌ای که صدها برابر آن زمان، شهید و اسیر برجای گذاشته، لم داده‌اند و با پرت و پلاگویی‌های سخیف و مبتذل ارتجاعی می‌خواهند به مجاهدین و رزمندگان رشید و جان بر کف مقاومت انقلابی درس انقلاب و مبارزه ضد ارتجاعی و ضد امپریالیستی بیاموزند و از این نیز فرا رفته و گاه هم‌صدا و همگام با تبلیغات‌چیان رژیم خون‌آشام آخوندی بر دیپلماسی انقلابی شورای ملی مقاومت و انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین می‌تازند؛ و انتظار دارند که سازمان رهبری‌کننده انقلاب نوین ایران با همه رزمندگان و شهداء و اسیرانش از یک مشت کودک تن‌پرور خارجه نشین و یاوه‌سرایی‌های مبتذلشان ایدئولوژی و استراتژی و سیاست فرا گیرد. <br /> <br /> اما درست بر خلاف این افراد که از خلق و انقلاب بریده‌اند و در خندق تن‌آسایی و جهالت و سرگردانی، ادعای رسالت آگاهی‌بخش می‌کنند. مرحوم دکتر شریعتی از مبارزه و جهاد حسینی حمایت می‌کرد و می‌گفت:<br /> <br /> «اگر رهبری نباشد اگر هدف نباشد و اگر حسین نباشد و اگر یزید باشد، چرخیدن برگرد خانه خدا یا خانه… وقتی در صحنه نبرد حق و باطل نیستی، وقتی که شاهد عصر خودت و شهید حق و باطل جامعه‌ات نیستی، هرکجا که می‌خواهی باش، چه به نماز ایستاده باشی و چه به شراب نشسته باشی، هر دو یکی است… که حسین را تنها گذاشتند و از حضور و شرکت و شهادت غایب شدند. این‌ها همه با هم برابرند.»<br /> <br /> این جملات جهت‌گیری مرحوم شریعتی را نشان داد. حال آن‌که مدعیان پیروی از شریعتی امثال به اصطلاح موحدین انقلابی و آقای احسان و دارودسته که در بحبوحه نبرد خونین و بی‌امان مجاهدین با یزید دوران خمینی خون‌آشام و با سوءاستفاده از چتر اعتبار و احترامی که مقاومت ایران به‌قیمت خون پنجاه هزار شهید و رنج و شکنج ده‌ها هزار اسیر در صحنه بین‌المللی کسب نموده، فضای حاشیه‌نشینی سیاسی و حقوق پناهندگی به‌دست آوردند و با انتشار گاه به گاه آش درهم‌جوشی از ذهنیات مضحک و سطحی در اوراقی به‌نام خندق و خروش موحد به لنگ و لگد زدن به مجاهدین و مشی انقلابی مسلحانه می‌پردازند و بریدگی و راست‌گرایی خود را با اباطیل مسخره‌ای نظیر مرحله آگاهی‌بخش کنونی توجیه می‌کنند. <br /> <br /> به اعتقاد این افراد گویا مشکل اصلی مردم ایران ناآگاهی است و گویا مردم هنوز خمینی را نمی‌شناسند و لذا بایستی اسلحه و نبرد انقلابی را کنار گذاشت و به‌جای آن گوش به اراجیف یک مشت بزدل گریخته از میدان و حرافی و وراجی آن‌ها سپرد. مسخره این‌جاست که بچه‌های مزبور برای توجیه تن‌پروری و سرباز زدن از انجام کوچک‌ترین وظایف مبارزاتی در شرایطی قمپزهایی نظیر «مرحله آگاهی‌بخش کنونی» به‌معنی ناآگاه تلقی کردن مردم دم می‌زنند؛ که نه فقط مردم بلکه افکار عمومی مردم اقصی نقاط جهان نیز به ماهیت ضد بشری و عدم مشروعیت مطلق رژیم خمینی پی برده‌اند و شاهدیم که بیش از پنجاه دولت به یک‌باره جنایات ضد بشری خمینی را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد محکوم می‌کنند. <br /> <br /> امروز حتی کودکان خردسال در دور افتاده‌ترین نقاط کشور نیز برای پلیدی‌ها و خیانت‌ها و جنایت‌ها و دروغگویی‌های بلاهت‌بار منتظری و رفسنجانی و آخوندهای خمینی صفت مضمون و لطیفه می‌سازند؛ ولی حضرات به بهانه این‌که می‌خواهند این مردم را آگاه کنند و در حقیقت برای گریز از مبارزه انقلابی از مشی آگاهی‌بخش دم می‌زنند و به انتشار نوشته‌ها و مطالبی می‌پردازند که بی‌سوادی و ناآگاهی مفرط و آنارشیسم فکری آن‌ها را واقعاً مشمئزکننده می‌سازد، تازه با دکان درست کردن از نام مرحوم شریعتی برای خود رسالت اخص عقیدتی نیز قائلند البته این کار یعنی استفاده از نام و آثار دکتر شریعتی بر علیه مجاهدین و جنبش مسلحانه انقلابی و سرمایه‌گذاری بر روی نارسایی‌های عقیدتی نقطه نظرات مرحوم شریعتی که طبعاً نمی‌توان او را معصوم و عاری از خطا و اشتباه قلمداد کرد، کار تازه‌ای نیست. <br /> <br /> قبلاً هم از جانب ساواک و مطبوعات رژیم شاه و هم از جانب برخی از سردمداران درجه دوم و تبلیغات جبار رژیم خمینی تلاش‌های زیادی برای استفاده از نوشته‌جات و جنبه‌های بینابینی آثار و مواضع مرحوم شریعتی علیه مجاهدین صورت گرفته است، کما این‌که در دوره رژیم شاه به‌دنبال کودتای اپورتونیستی چپ‌نمایان در درون سازمان مجاهدین خلق ایران و به‌منظور بهره‌برداری از فضای راست و تردیدآمیزی که در آن هنگام بر جوانان حاکم بود، اسلام، انسان، مارکسیسم را در چند شماره خود به چاپ رساند. <br /> <br /> در همان زمان ساواک طی بخش‌نامه‌ای به شعبه‌های مختلف دستور داده بود که دیگر از پخش کتب دکتر شریعتی جلوگیری نکنند و آن‌ها را برای مقابله با مارکسیست‌های اسلامی، مورد استفاده قرار دهند. به‌طور خلاصه باید گفت که مرحوم شریعتی خود با موضع‌گیری علیه رژیم شاه و آخوندهای ارتجاعی و با حمایت از مبارزه مسلحانه انقلابی و مجاهدین، نقاط مثبت مبارزاتی و ضد ارتجاعی، نظرگاه‌های خود را فعال و برجسته می‌ساخت، حال آن‌که چه رژیم شاه و ساواک و چه برخی از تبلیغات… و پرچم‌داران درجه دوم رژیم خمینی و چه افراد راست‌گرا و بریده از مبارزه‌ای نظیر آقای احسان و دارودسته و به اصطلاح موحدین انقلابی هر یک به نحوی نارسایی‌های بینابینی نظرگاه‌های مرحوم شریعتی را فعال و برجسته و بارز می‌سازند و به سود مقاصد خود از آن بهره‌برداری می‌کنند. <br /> <br /> ساواک با انتشار نوشته‌جات دکتر شریعتی می‌خواست که از آن برای مقابله و سرکوب مجاهدین و به‌گفته شاه «مارکسیست‌های اسلامی» استفاده کند. خمینی‌چیان کوشش کردند که از این‌طریق نیز برای اثبات منافق بودن مجاهدین بهره‌برداری کند و برخی از مدعیان کنونی راه و خط دکتر شریعتی نیز می‌کوشند تا با سنگر گرفتن در پشت نام نیک دکتر شریعتی از نقاط بینابینی و نقاط ضعف آثار او تحت عنوان مسخره مشی آگاهی‌بخش تن‌پروری و لغزخوانی‌های راست‌گرایانه و ارتجاعی خود را توجیه کنند… جملگی به مرحوم شریعتی نیز… می‌کنند. چرا که نام نیک دکتر شریعتی محصول جنبه‌های مبارزاتی و محصول حمایت و جانب‌داری او از مبارزه مسلحانه و مجاهدان پیشتاز است. او خود به تفاوت کلی بین تلاش‌ها و خدمات مبارزاتی و فرهنگی خودش و مبارزه انقلابی مسلحانه به پرچم‌داری سازمان مجاهدین خلق ایران اذعان داشت وافتخار می‌کرد و می‌گفت: <br /> <br /> «هر انقلابی دو چهره دارد، خون و پیام، و هر کسی اگر مسئولیت‌پذیرفتن حق را کرده است و هر کس که می‌داند مسئولیت شیعه بودن یعنی چه، مسئولیت‌آزاده انسان بودن یعنی چه، باید بداند که در نبرد همیشه تاریخ و همیشه زمان و همه‌جای زمین که همه صحنه‌ها کربلا و همه ماه‌ها محرم و همه روزها عاشورا باید انتخاب کند، یا خون را یا پیام را یا حسین بودن را یا زینب بودن را یا آن‌چنان مردن را یا این‌چنین ماندن را، اگر نمی‌خواهد از صحنه غایب باشد. آن‌ها که رفتند کاری کردند و آن‌ها که ماندند باید کاری زینبی کنند؛ وگر نه یزیدیند.» <br /> <br /> ملاحظه می‌کنید که مرحوم شریعتی خود تکلیف کسانی را که در بحبوحه نبرد خونین مجاهدین با یزید دوران خمینی از میدان در رفته و نه اهل خون هستند و نه اهل پیام، پیشاپیش روشن کرده است. بدیهی است کسانی که با سوءاستفاده از نام دکتر شریعتی در خارجه زندگی روزمره را می‌گذرانند و به تن‌پروری اشتغال دارند و با محافل خمینی‌گرا مرتبطند و بستگانشان نیز به سادگی بین داخل و خارج کشور، آمد و شد می‌کنند؛ هرگز نمی‌توانند پیام بریدگی و راست‌گرایی روشن‌فکرانه را به مردم ایران و رزمندگان مقاومت به‌عنوان پیام خون غالب کنند. <br /> <br /> هر چند که روی آن عنوان مشی‌آگاهی‌بخش و خروش موحد بگذارند. کما این‌که حضور رهبری انقلاب نوین مردم ایران بالاخص برادر مجاهد مسعود رجوی در فرانسه با پشتوانه انبوه رزمندگان و اسیران و شهداء مجاهد خلق و در رأس همه آن‌ها اشرف و موسی، هرگز توجیه‌کننده گریز زبونانه این افراد و امثال آنان از مبارزه و انقلاب نبوده و نخواهد بود. <br /> <br /> باید یادآوری کنیم که طرح قمپزهایی نظیر مشی‌آگاهی‌بخش و مرحله آگاهی‌بخش کنونی در ضدیت با مبارزه مسلحانه و در برابر حقانیت مبارزه انقلابی مسلحانه از موضع ارتجاعی و به‌منظور جلوگیری و ضدیت با مبارزه انقلابی تحت هر جمله‌بندی مضحک و مسخره‌ای که عنوان شود هیچ تازگی ندارد. در صدر مشروطه نیز مرتجع و مستبد قهاری نظیر عین‌الدوله و ناصرالملک که به قول کسروی در انگلستان درس خوانده و دین‌داری هم از خود… دستور داد که نامه‌ای به مرحوم طباطبایی بنویسد و به او چنین گوید که مشروطه برای ایران هنوز زود است و… را به فزونی دبستان‌ها کوشید و به مدرسه‌ها که هست سامانی داد و بدین‌سان مردم را برای مشروطه خواهی آماده گردانید. <br /> <br /> در واقع عین‌الدوله و ناصر الملک هم در چهارچوب مشی آگاهی‌بخش خودشان مثل به اصطلاح موحدین انقلابی و گردانندگان نشریه خندق که در فرنگ، ماهی چند ورق و اغلب در ضدیت با مجاهدین منتشر می‌شود، مردم مظلوم و به‌جان آمده و حق‌طلب و آگاه را نادان و ناآگاه می‌شمردند. ناصرالملک جوشش انقلابی و حق‌طلبانه مردم را بر خط مشی به اصطلاح آگاهی‌بخش خود در نامه‌اش خطاب به مرحوم طباطبایی و عموم مشروطه‌خواهان این‌چنین تخطئه می‌کند:<br /> <br /> «خیلی افسوس و غصه می‌خورم وقتی می‌بینم از شدت شوق و عجله که در علاج این مریض دارید، نمی‌دانید به کدام معالجه دست بزنید و از کدام دوا شروع بفرمایید که به حال مریض مفید باشد چون… رفع مرض و عود صحت را در رفتار چست و چالاک مریض می‌دانید. <br /> <br /> این بی‌چاره مریض که قادر به حرکت نیست مدت‌هاست غذایی به معده‌اش داخل نشده، به بدنش نرسیده و رمق حرکت و قدرت تکلم ندارد؛ تازیانه برداشته کتکش می‌زنیدکه بدود و از خندق جست و خیز نماید و این بدبختی که بواسطه… ونخوردن غذا همه روده‌هایش خشکیده و امعاء و احشایش از کار افتاده، یک ران شتر نیم‌پخته به دهانش فرو می‌کنیم که ببلعد. امروز تقاضای مجلس… و اصرار در ایجاد قانون مساوات و دم زدن و حریت و عدالت کامله در ایران (آن‌طوری‌که در تمام ملل متمدنه سعادتمند وجود دارد) همان حکایت تازیانه زدن و ران شتر تپانیدن است. <br /> <br /> این حرف‌ها که در همه جای دنیا عصاره سعادت و شرافت و افتخار است به عقیده بنده در ایران امروز ما یه هرج و مرج و خرابی و ذلت و عدم امنیت و هزاران مفاسد دیگر خواهد بود. زیرا که برای استقرار و اجرای ترتیبات جدید هنوز علم و استعداد نداریم. برای تغییر اوضاع حالیه و اختیار و طرز و ترتیبات جدید، عالم لازم داریم (یعنی عالم به علوم عصر جدید) والله عالم لازم داریم، بالله عالم لازم داریم، به قرآن عالم لازم داریم، به پیغمبر عالم لازم داریم، به مرتضی علی عالم لازم داریم، به اسلام به کعبه به دین به مذهب، عالم لازم داریم، عالم لازم داریم، عالم لازم داریم!»<br /> <br /> ملاحظه می‌شود که برای تخطئه مجاهدین صدر مشروطه و این‌که آن‌ها نیز سلاح بر زمین بگذارند مرتجعین قهار در آن زمان، نیز به فرمول عالم نداریم و باید اول آگاهی ببخشیم و مردم را آگاه کنیم، استناد می‌کردند. نویسنده تاریخ مشروطه نیز خود در رابطه با مشی آگاهی‌بخش و مرحله آگاهی‌بخش کنونی مورد نظر عین‌الدوله و ناصرالملک می‌نویسد:<br /> <br /> این بهانه‌ای می‌بود که بدخواهان همیشه پیش آورندی و به بدخواهی خود رخت و لباس و پوشش دوراندیشی و نیک‌خواهی پوشیدندی.<br /> <br /> لازم است یادآوری کنیم که نویسنده تاریخ مشروطه در رابطه با واکنش طباطبایی در قبال نامه‌ای که ناصرالملک به دستور عین‌الدوله برای او نوشته بود و طی آن از قضا، خیلی هم به‌تمجید و به‌تعریف مصلحتی از طباطبایی و بینایی او در کار از این‌جا پیدا است که فریب چنین نامه‌ای را نخورد و سستی به خود راه نداد. <br /> <br /> در دوران شاه نیز، مرتجعین خانه‌نشین و به قول قرآن، قاعدین و نظایر انجمن‌هایی که هم اکنون بسیاری از سردمداران آن در خدمت رژیم خمینی هستند، از مشی آگاهی‌بخش دم می‌زدند و مبارزه انقلابی مسلحانه را، تخطئه می‌کردند و مجاهدین… را به انجام کارهای زودرس و نسنجیده متهم می‌ساختند. داستان سیدالشهداء و امام مجاهدان حسین (ع) و خرده‌گیران بر او که جملگی، از مرحله آگاهی‌بخش و مشی آگاهی‌بخش دم می‌زدند، نیز برای همه روشن است و مرحوم شریعتی نیز، در این رابطه سخنرانی‌ها و نوشته‌های روشنگرانه‌ای به عمل آورده است. <br /> <br /> خلاصه کنیم، بین برداشت‌های مرحوم دکتر علی شریعتی، که عملاً و به طور اجتماعی اسلام را راه‌حلی بین رشد استثماری و راه رشد ضد استثماری معرفی می‌کند و اسلام اصیل انقلابی که به اعتقاد مجاهدین خلق ایران بر اساس تئوری تکامل و با تکیه بر بالنده‌ترین طبقات اجتماعی، نفی تاریخی و کامل استثمار را مد نظر دارد، تفاوت عمیق و بنیادین وجود دارد. <br /> <br /> مرحوم دکتر شریعتی خود، با اتخاذ مواضع مبارزاتی و ضد ارتجاعی و با حمایت از مجاهدین، نقاط مثبت و مترقیانه افکار و نظرگاه‌هایش را در جهت خلق و انقلاب فعال و بارز می‌ساخت. حال آن‌که مدعیان کنونی پیروی از خط دکتر شریعتی در پشت نام نیک آن مرحوم پنهان می‌شوند و از جنبه‌های بینابینی و نقاط ضعف برداشت‌های او برای توجیه راست‌گرایی ارتجاعی و تن‌پروری و بریدگی از مبارزه تحت عنوان مشی‌آگاهی‌بخش سوء استفاده می‌کنند. <br /> <br /> مجاهدین خلق ایران، اسلام را نه فقط در شعار، بلکه با ارائه یک تبیین منسجم نظری و با ارائه ظرفیت راه‌گشایانه و همه‌جانبه، عملی و انقلابی در صدر مکاتب ضد بهره‌کشانه قرار می‌دهند، اما در نظرگاه مرحوم شریعتی، مانند همه برداشت‌های بینابینی مشابه آن، اسلام در فرمول «مارکس - ...» یعنی مکتبی بین سرمایه‌داری و سوسیالیزم، معرفی می‌شود و از جوهر اصلی انقلابی و رهایی‌بخش اجتماعی خود تهی می‌گردد و لاجرم به درجات مختلف،... راست و استثمارگرانه پیدا می‌کند، حال آن‌که مجاهدین اسلام را بسا بالاتر از مارکسیزم، در صدر محور انقلاب و ترقی و به مثابه راه اول و نه راه سوم یا راه میانه می‌نگرند و حقانیت خود را در قبال کودتای خائنانه اپورتونیستی سال ۵۴ در داخل سازمانشان نیز به اثبات رسانده‌اند. <br /> <br /> به این معنی که مطابق تئوری‌های ماتریالیستی، مجاهدین همان روز می‌باید، شقه شده و نیمی به راست می‌رفتند و نیم دیگر، مارکسیست می‌شدند؛ اما جریان عمل انقلابی و تلقی توحیدی ناب مجاهدین به اثبات رساند که مکتبی و بامی بالاتر از حرف اپورتونیست‌ها و تلقی ماتریالیستی آن‌ها نیز وجود دارد، والا مجاهدین به راست می‌رفتند و به‌هیچ وجه مرد میدان مبارزه با خمینی دجال نیز نبودند؛ که البته توضیح پیرامون این حقیقت، مستلزم بحث مبسوط دیگری است. <br /> <br /> البته جنبه‌های مبارزاتی و وجوه ارزشمند و بسیار مثبتی که به‌طور نسبی در فعالیت‌های روشنگرانه و ضد ارتجاعی مرحوم شریعتی وجود دارد و در مبارزه مرحوم شریعتی، با اباطیل آخوندهای مرتجع و خمینی صفت و ایستادگی او در برابر رژیم آریامهری و در حمایت دکتر شریعتی، از [[مبارزه مسلحانه]] و پیشتازان مجاهد خلق، خود را نشان می‌دهد. <br /> <br /> هرگز نبایستی تحت‌الشعاع نقائص و نارسایی‌های ایدئولوژیک افکار او فراموش شود، بلکه پیوسته باید به خاطر آن از مرحوم دکتر شریعتی تجلیل و تقدیر نمود. به یاد داریم که مرحوم دکتر شریعتی، مجاهدین پیشتاز و بنیانگذار کبیر سازمان را با صداقت و خضوع، این‌چنین مورد خطاب قرار می‌داد: <br /> <br /> «ای قائم به قسط در زمین، ای خصم ستمگر، یار مظلوم، ای مجاهد مسلمان، ای خود ساخته بر خلق وخوی خدا، وارث انبیاء، برتر از پیامبران بنی‌اسراییل، انسان محمدواری که باید شاهد حق زمان و شهید خلق جهان باشی، ای حنیف نژادی که از طواف عشق، سعی آب، منزل آگاهی و خود آگاهی و منای رمی… شرک و شهادت اسماعیل باز می‌گردی و لوای فلاح بخش توحید ابراهیم و پیام قرآن و ذوالفقار علی را با خویش داری و کوزه‌ای از آب زمزم، سوغات آوردی»<br /> <br /> این‌ها عبارات مرحوم شریعتی در تجلیل از مجاهدین و مبارزات انقلابی آنان بود، اما بیهوده‌گویان و راست گرایانی که با سوء استفاده از نام نیک شریعتی، برای خود دکان بازکرده‌اند و در خارج کشور، تحت عنوان مرحله آگاهی‌بخش کنونی، به توجیه بی‌عملی و لغزخوانی بر علیه مجاهدین و مواضع انقلابی مسلحانه مشغولند، پس باید در تنظیم رابطه، حساب آن‌ها را از حساب مرحوم دکتر علی شریعتی جدا کرد. <br /> <br /> هم‌چنین باید توجه… که در اعلامیه‌هایی که گاه با امضای سازمان موحدین انقلابی و یا هواداران موحدین انقلابی در خارجه پخش می‌شود، به‌نحو مرموزی چنین وانمود می‌شود که گویا، این اطلاعیه‌ها، قبلاً در داخل کشور وسیعاً پخش شده است. فی‌المثل اطلاعیه‌ای پخش می‌شود که در پایان آن سه امضاء به ترتیب زیر، نوشته شده است: <br /> <br /> هواداران موحدین استان خوزستان، تکثیر مجدد، از هواداران موحدین انقلابی استان اصفهان باز تکثیر از هواداران موحدین در اروپا. بدین ترتیب حاشیه‌نشینان بریده از مبارزه در خارج کشور با استفاده از این شیوه‌های تبلیغاتی و مبتذل، می‌خواهند وانمود کنندکه گویا اطلاعیه مزبور ابتدا در خوزستان و سپس در اصفهان و پس از آن در اروپا پخش شده است. <br /> <br /> بدین وسیله آنان سعی دارند که بر گریز خود از میدان عمل سرپوش بگذارند و به‌طور مرموز و گنده‌گویی‌های آکنده از دروغ، چنین وانمود کنند که گویا در استان‌های مختلف کشور، کارهایی انجام می‌دهند؛ بنابراین هسته‌های مقاومت و هواداران مجاهدین هرگز نباید فریب این‌گونه نیرنگ‌ها و بلوف‌ها را بخورند. بگذریم از این‌که مضمون اطلاعیه‌های مزبور چیزی جز تبلیغ راست‌گرایی و بریدگی از مبارزه انقلابی تحت عنوان مشی آگاهی‌بخش نمی‌باشد. <br /> <br /> در خاتمه دو نکته تشکیلاتی مهم را نیز از سوی فرماندهی واحدها و هسته‌های مقاومت برای کلیه هسته‌ها و رزمندگان مجاهد، در هرکجای کشور که هستند خاطر نشان می‌کنیم. این نکات ناشی از تجارب چهار سال نبرد خونین انقلابی مسلحانه با رژیم ضد بشری خمینی و عملکرد کسانی است که با سوء استفاده از نام مرحوم شریعتی، خود را در صوف هسته‌های رزمنده مجاهد خلق، جا زده و تا کنون امکانات زیادی را نیز به هدر داده‌اند. <br /> <br /> نکته اول: این‌که نمونه‌های متعدد و زیادی ضمن چهار سال گذشته، وجود داشته که افرادی خود را به ظاهر مجاهد معرفی کرده و با استفاده از امکانات سازمان و هواداران آن، علی‌الظاهر به‌منظور وصل با مجاهدین و نبرد با خمینی به کردستان یا خارج از کشور آمده‌اند؛ ولی بعداً که به جای امنی رسیده‌اند، پس از استفاده از امکانات سازمانی که امکانات خلق و انقلاب است، و پس از… یک سری اطلاعات، هویت واقعی خود را تحت عنوان این‌که طرفدار شریعتی بوده‌اند، فاش ساخته و سپس به زندگی عادی روی آورده و خواستار زندگی در خارجه شده‌اند. <br /> <br /> حال آن‌که اگر از آغاز دروغ نمی‌گفتند، لااقل زحمت کمتری بر دوش مجاهدین… می‌نمودند و برای مدتی در صفوف مجاهدین نیز، جای رزمندگان واقعی را اشغال نمی‌کردند؛ بنابراین به این قبیل افراد و هم‌چنین به افراد سایر گروه‌هایی که به قصد فرصت‌طلبی و استفاده از امکانات خلق و انقلاب، در جهت منافع شخصی‌شان، خود را با دروغ‌گویی در داخل یا خارج کشور، مجاهد با هوادار مجاهدین معرفی کرده‌اند، باید گفت اگر باری از جنبش برنمی‌دارید، لااقل خاری پای آن نباشید. <br /> <br /> نکته دوم: درباره کسانی است که در داخل هسته‌ها و روابط مجاهدین در داخل کشور، ابتدا خود را به همین ترتیب دروغین مجاهد معرفی می‌کنند و پس از مدتی معلوم می‌شود که توانایی و کشش ایدئولوژیکی مبارزه انقلابی را نداشته و به‌جای ابراز صداقت و بیان این‌که تحمل مبارزه انقلابی را ندارند، شروع به مسئله‌سازی و تلف کردن وقت و انرژی دیگر رزمندگان هسته نموده و ناصادقانه به لغزخوانی‌های تئوریک، تحت عنوان مشی‌آگاهی‌بخش به‌جای مبارزه انقلابی با تمسک به‌طرف‌داری از دکتر شریعتی می‌پردازند و می‌خواهند به‌جای مبارزه حسینی به‌قول خودشان، مبارزه به اصطلاح زینبی را رواج دهند. <br /> <br /> در حالی که به این قبیل مدعیان کار به‌اصطلاح زینبی که چه در خارج از کشور و چه در داخل کشور، نام مطهر حضرت زینب کبری را نیز، پوش ضعف‌ها و درماندگی‌ها و ناتوانی‌های عقیدتی و ایدئولوژیکی خود می‌سازند، باید گفت حضرت زینب در پرتوی حضرت حسین و مشی زینبی در پرتو مشی سرخ حسینی، معنا و مفهوم پیدا می‌کند، والا آنچه باقی می‌ماند تعزیه گردانی و روضه‌خوانی و شکلک در آوردن‌های روی حوضی است. <br /> <br /> از این رو، مسئولین و فرماندهان هسته‌های انقلابی مجاهد خلق، باید توجه کنند که به‌محض ملاحظه این‌گونه سوء استفاده‌های مزورانه از نام مطهر حضرت زینب یا زین‌العابدین در داخل هسته‌ها و مناسبات مجاهدین، با قاطعیت تمام، مریض ایدئولوژیکی مربوطه را از روابط خود، کاملاً تصفیه نموده و کنار بگذارند.&lt;ref&gt;رادیو مجاهد، درباره معلم شهید شریعتی و پویندگان راه معلم؛ ۲۳ دیماه ۱۳۶۴&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7&diff=88720 2026-05-21T06:53:09Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Candel3.png|40px|alt=|پیوند=]] یادکردها&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;یادکردها خرداد<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در زندان در اثر عدم رسیدگی‌های پزشکی<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت [[بهرام عالیوندی]] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۰۰ - زادروز جلیل شهناز، نوازنده برجسته‌ی ایران (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۸۲ - در گذشت [[عماد رام]] آهنگساز ، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۴ خرداد ۱۳۵۱ - اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران؛ [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] <br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۵۰ - شهادت [[اميرپرويز پويان]] و همرزمانش توسط ساواک شاه.<br /> {{خرداد}}<br /> * ۵ خرداد - درگذشت [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]، گوینده اذان ایرانی مشهور و تاریخی ایران (زادهٔ ۱۳۰۴)<br /> <br /> * ۳۰ می ۱۴۳۱ - مرگ [[ژاندارک]] قهرمان ملی فرانسه<br /> <br /> * ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ - اعدام زندانی مجاهد [[غلامرضا خسروی]] در [[زندان گوهردشت]].<br /> <br /> * ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ - پرواز [[مسعود رجوی]] از پاریس به بغداد<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ - پرتاب ۴ موشک اسکاد به [[قرارگاه اشرف]]، مقر [[مجاهدین خلق ایران]]، توسط رژیم ایران<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۴ - [[علی‌اصغر بهاری]]، از استادان موسیقی و نوازندهٔ کمانچه.<br /> <br /> * ۲۲ خرداد ۱۳۵۹ - [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹|میتینگ مجاهدین خلق در امجدیه تهران]] و سخنرانی مسعود رجوی که به همین نام شهرت یافت<br /> <br /> * ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ - آغاز [[تظاهرات ۱۳۸۸]] پس از اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران<br /> <br /> * ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ - زادروز [[ارنستو چه‌گوارا]]، از بزرگترین انقلابیون تاریخ <br /> <br /> * ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ - جان باختن مجاهد خلق [[رضا رضایی]] در یک درگیری با [[ساواک]] شاه.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ - زادروز [[دکتر محمد مصدق]] (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۸۲ - تهاجم پليس فرانسه به اورسورواز ([[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳|کودتای ۱۷ ژوئن]]) و دستگیری [[مریم رجوی]] و اعضای شورای ملی مقاومت ایران.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۶۷ - سالروز [[عملیات چلچراغ]] توسط [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]] و فتح شهر مهران.<br /> <br /> * ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ - درگذشت [[دکتر علی شریعتی]]، نویسنده، روشنفکر و جامعه‌شناس <br /> <br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7&diff=88719 2026-05-21T06:49:52Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Candel3.png|40px|alt=|پیوند=]] یادکردها&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;یادکردها خرداد<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در زندان در اثر عدم رسیدگی‌های پزشکی<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت [[بهرام عالیوندی]] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۰۰ - زادروز جلیل شهناز، نوازنده برجسته‌ی ایران (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۸۲ - در گذشت [[عماد رام]] آهنگساز ، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۴ خرداد ۱۳۵۱ - اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران؛ [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] <br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۵۰ - شهادت [[اميرپرويز پويان]] و همرزمانش توسط ساواک شاه.<br /> {{خرداد}}<br /> * ۵ خرداد - درگذشت [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]، گوینده اذان ایرانی مشهور و تاریخی ایران (زادهٔ ۱۳۰۴)<br /> <br /> * ۹ خرداد(۳۰ می) - مرگ [[ژاندارک]] قهرمان ملی فرانسه<br /> <br /> * ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ - اعدام زندانی مجاهد [[غلامرضا خسروی]] در [[زندان گوهردشت]].<br /> <br /> * ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ - پرواز [[مسعود رجوی]] از پاریس به بغداد<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ - پرتاب ۴ موشک اسکاد به [[قرارگاه اشرف]]، مقر [[مجاهدین خلق ایران]]، توسط رژیم ایران<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۴ - [[علی‌اصغر بهاری]]، از استادان موسیقی و نوازندهٔ کمانچه.<br /> <br /> * ۲۲ خرداد ۱۳۵۹ - [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹|میتینگ مجاهدین خلق در امجدیه تهران]] و سخنرانی مسعود رجوی که به همین نام شهرت یافت<br /> <br /> * ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ - آغاز [[تظاهرات ۱۳۸۸]] پس از اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران<br /> <br /> * ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ - زادروز [[ارنستو چه‌گوارا]]، از بزرگترین انقلابیون تاریخ <br /> <br /> * ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ - جان باختن مجاهد خلق [[رضا رضایی]] در یک درگیری با [[ساواک]] شاه.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ - زادروز [[دکتر محمد مصدق]] (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۸۲ - تهاجم پليس فرانسه به اورسورواز ([[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳|کودتای ۱۷ ژوئن]]) و دستگیری [[مریم رجوی]] و اعضای شورای ملی مقاومت ایران.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۶۷ - سالروز [[عملیات چلچراغ|'''عملیات چلچراغ''']] توسط [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|'''ارتش آزادیبخش ملی ایران''']] و فتح شهر مهران.<br /> <br /> * ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ - درگذشت [[دکتر علی شریعتی|'''دکتر''' '''علی شریعتی''']]، نویسنده، روشنفکر و جامعه‌شناس (زاده <br /> <br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7&diff=88718 2026-05-21T06:49:22Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>&lt;div class=&quot;main-box&quot;&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-header&quot;&gt;[[پرونده:Candel3.png|40px|alt=|پیوند=]] یادکردها&lt;/div&gt;<br /> &lt;div class=&quot;box-content&quot;&gt;یادکردها خرداد<br /> {{خرداد}}<br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت منصور رادپور از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در زندان در اثر عدم رسیدگی‌های پزشکی<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۹۱ - درگذشت [[بهرام عالیوندی]] هنرمند و نقاش عضو [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> <br /> * ۱ خرداد ۱۳۰۰ - زادروز جلیل شهناز، نوازنده برجسته‌ی ایران (درگذشت ۱۳۹۲)<br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۸۲ - در گذشت [[عماد رام]] آهنگساز ، نوازنده و خواننده ایرانی<br /> <br /> * ۴ خرداد ۱۳۵۱ - اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران؛ [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] <br /> <br /> * ۳ خرداد ۱۳۵۰ - شهادت [[اميرپرويز پويان]] و همرزمانش توسط ساواک شاه.<br /> {{خرداد}}<br /> * ۵ خرداد - درگذشت [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]، گوینده اذان ایرانی مشهور و تاریخی ایران (زادهٔ ۱۳۰۴)<br /> <br /> * ۹ خرداد(۳۰ می) - مرگ [[ژاندارک]] قهرمان ملی فرانسه<br /> <br /> * ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ - اعدام زندانی مجاهد [[غلامرضا خسروی]] در [[زندان گوهردشت]].<br /> <br /> * ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ - پرواز [[مسعود رجوی]] از پاریس به بغداد<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۸ - پرتاب ۴ موشک اسکاد به [[قرارگاه اشرف]]، مقر [[مجاهدین خلق ایران]]، توسط رژیم ایران<br /> <br /> * ۲۰ خرداد ۱۳۷۴ - [[علی‌اصغر بهاری]]، از استادان موسیقی و نوازندهٔ کمانچه.<br /> <br /> * ۲۲ خرداد ۱۳۵۹ - [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹|میتینگ مجاهدین خلق در امجدیه تهران]] و سخنرانی مسعود رجوی که به همین نام شهرت یافت<br /> <br /> * ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ - آغاز [[تظاهرات ۱۳۸۸]] پس از اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران<br /> <br /> * ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ - زادروز [[ارنستو چه‌گوارا]]، از بزرگترین انقلابیون تاریخ <br /> <br /> * ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ - جان باختن مجاهد خلق [[رضا رضایی]] در یک درگیری با [[ساواک]] شاه.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۲۶۱ - زادروز [[دکتر محمد مصدق]] (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۸۲ - تهاجم پليس فرانسه به اورسورواز ([[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳|کودتای ۱۷ ژوئن]]) و دستگیری [[مریم رجوی]] و اعضای شورای ملی مقاومت ایران.<br /> <br /> * ۲۶ خرداد ۱۳۶۷ - سالروز [[عملیات چلچراغ|'''عملیات چلچراغ''']] توسط [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|'''ارتش آزادیبخش ملی ایران''']] و فتح شهر مهران.<br /> <br /> * ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ - درگذشت [[دکتر علی شریعتی|'''دکتر''' '''علی شریعتی''']]، نویسنده، روشنفکر و جامعه‌شناس (زاده <br /> <br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;/div&gt;</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B6_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&diff=88717 2026-05-21T06:47:41Z

<p>Safa: /* زادروزها */</p> <hr /> <div>{{خرداد}}<br /> '''۲۶ خرداد''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۸۸ روز گذشته و به پایان آن ۲۷۷ روز (در سال عادی) یا ۲۷۸ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۷۴ - سخنرانی [[مریم رجوی|'''مریم رجوی''']] در گردهمایی دورتموند آلمان<br /> * ۱۳۸۵ - دادگاه استيناف پاريس همه‌ی محدوديت‌های اعمال شده بر [[مریم رجوی|'''مریم رجوی''']] و اعضای [[شورای ملی مقاومت ایران|'''مقاومت ايران''']] را لغو كرد.<br /> * ۱۳۸۸ - راهپیمایی و [[تظاهرات ۱۳۸۸|تظاهرات معترضان به نتیجه انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری]] از میدان ولیعصر تا جام جم و تجمع در مقابل صداوسیما<br /> <br /> * ۱۳۸۸ - [[محمدرضا شجریان|'''محمدرضا شجریان''']] از صدا و سیما خواست تا از پخش آثارش خودداری کند. وی این عمل را در اعتراض به نتیجه انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری انجام داد.<br /> <br /> * ۸۶۸ میلادی - [[یعقوب لیث|'''يعقوب ليث''']] صفار، که تصميم به پايان دادن به حكومت اعراب بر ایران را گرفته بود، شهر كرمان را آزاد كرد.<br /> * ۱۲۸۸ - تشكيل مجلس عالی در تهران و عزل [[محمد علی شاه|'''محمدعلی شاه''']] از سلطنت<br /> ۱۶ ژوئن<br /> <br /> * ۱۵۱۵ - دریانوردان اسپانیایی در سفر به‌آمریکای جنوبی، به‌ آرژانتین رسیدند.<br /> * ۱۷۷۹ - اسپانیا به‌پادشاهی بریتانیای کبیر اعلان جنگ داد.<br /> * ۱۹۰۳ - شرکت خودروسازی فورد توسط هنری فورد تأسیس شد.<br /> * ۱۹۷۶ - قیام سووتو، در سُووِتو آفریقای جنوبی، هزاران دانش‌آموز دبیرستانی در مخالفت با طرح دولت این کشور برای اعلام زبان آفریکانس به‌عنوان زبان تدریس در مدارس سیاه‌پوستان، دست به‌اعتراض زدند. با شلیک پلیس به‌سمت معترضان، قیامی سراسری در آفریقای جنوبی شعله‌ور شد.<br /> * ۱۹۴۰ - مارشال پتن نخست وزير فرانسه شد. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۶۱ - [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']]، دولت‌مرد ایرانی و نخست‌وزیر ایران از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> * ۱۳۰۶ - توران میرهادی، استاد ادبیات کودکان، نویسنده و کارشناس آموزش و پرورش<br /> * ۱۳۰۹ - هانیبال الخاص، نقاش، منتقد و مدرس هنری، مترجم و نویسنده ایرانی (درگذشت ۱۳۸۹)<br /> * ۱۳۷۸ - [[مجیدرضا رهنورد|'''مجیدرضا رهنورد''']]، شهید قیام ۱۴۰۱ از مشهد<br /> *<br /> <br /> * ۱۲۸۰ میرسید محمد محیط طباطبائی، پژوهشگر ادبی، مورخ، منتقد و ادیب<br /> * ۱۳۲۰ - بیژن سمندر، شاعر، ترانه‌سرا و نوازنده تار او را بنیان‌گذار سرودن شعر به گویش شیرازی می‌دانند.<br /> ۱۶ ژوئن<br /> <br /> * ۱۳۱۳ - جووانی بوکاچیو، از چهره‌های برجسته تاریخ ادبیات ایتالیا<br /> * ۱۸۲۹ - جرونیمو، از رهبران برجستۀ سرخپوست که رهبری آپاچی‌های چیریکاهوا، در جنگ‌هایی موسوم به‌جنگ‌های آپاچی علیه مکزیک و ایالات متحده که به‌زمین‌های قبیلۀ آنان دست‌اندازی کرده‌بودند را برای چندین دهه بر عهده داشت.<br /> * ۱۸۵۸ - گوستاو پنجم در سال م؛ وی از سال ۱۹۰۷م تا زمان مرگ، پادشاه سوئد که پس از مرگ پدرش به‌مدت ۴۳ سال سلطنت سوئد را بر عهده داشت. وی پیرترین پادشاه سوئد است و از نظر طول دوران سلطنت نیز بعد از ماگنوس چهارم و کارل گوستاو شانزدهم سومین نفر است. همچنین وی آخرین پادشاه سوئد بود که از اختیارات اجرایی پادشاه استفاده کرد.<br /> * ۱۸۹۰ - استن لورل، بازیگر و کمدین انگلیسی<br /> * ۱۹۰۲ - باربارا مک‌کلینتاک، دانشمند برجستۀ آمریکایی و متخصص سیتوژنتیک و برندۀ جایزۀ نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال ۱۹۸۳<br /> * ۱۹۲۹ - صباح احمد جابر صباح در سال م؛ امیر کویت و فرماندۀ کل قوای نیروهای مسلح کویت<br /> * ۱۹۷۱ - توپاک آمارو شکور، خوانندۀ هیپ‌هاپ و رپر آمریکایی که علاوه بر موسیقی، هنرپیشه و فعال اجتماعی نیز بود.<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۴۴ - محمد بخارایی، (زاده ۱۳۲۳ ) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۴۴ - رضا صفار هرندی، (زاده ۱۳۲۵) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۴۴ - مرتضی نیک‌نژاد، (زاده ۱۳۲۱) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۴۴ - محمدصادق امانی، (زاده ۱۳۰۹) ترور کننده حسنعلی منصور<br /> * ۱۳۷۷ - جعفر شریف‌امامی، وی در دوران پهلوی دو دوره نخست‌وزیر ایران و به مدت ۱۵ سال رئیس مجلس سنا بود.<br /> <br /> * ۱۳۸۸ ـ جان باختن مصطفی غنیان، دانشجوی معترض ایرانی در جریان [[تظاهرات ۱۳۸۸|'''اعتراضات ۱۳۸۸''']] (زاده ۱۳۶۲)<br /> <br /> * ۱۳۹۱ - منصوره حسینی، نقاش ایرانی (زاده ۱۳۰۵)<br /> ۱۶ ژوئن<br /> <br /> * ۱۶۷۱ - استنکا تیموفیویچ رازین، ملوان و رهبر قزاق‌های شورشی و کشاورزان دن و ولگا که در نیمۀ دوم قرن ۱۷م علیه تزار روسیه شورش کرد. <br /> * ۱۷۵۲ - جوزف باتلر، اسقف و فیلسوف انگلیسی<br /> * ۱۸۷۸- دکتر کراوفورد لانگ، پزشک آمریکایی و کاشف اتر<br /> * ۱۹۵۸ - اعدام ايمره ناگی، سياست مدار اصلاح‌طلب مجارستانی <br /> * ۱۹۷۱ - جان ریت، اولین بارون ریت، پخش‌کننده اسکاتلندی، بی بی سی را بنیان گذاشت.<br /> * ۱۹۷۷-  ورنر فون براون، دانشمند آلمانی عضو اس اس و از پیشگامان موشک‌سازی در جهان<br /> * ۱۹۸۴ - پارک این چون، کارآفرین کره‌ای که در سال ۱۹۷۰م گروه شرکت‌های کومهو (شرکت صنایع شیمیایی کره‌ای چندملیتی با تولید مواد شیمیایی، لاستیک و محصولات پتروشیمی) را تأسیس کرد.<br /> * ۲۰۱۲ - نایف بن عبدالعزیز آل سعود، از اعضای محافظه‌کار دودمان آل‌سعود، بیست‌و‌سومین فرزند ملک عبدالعزیز، بنیان‌گذار عربستان سعودی، و دومین ولیعهد ملک عبدالله، پادشاه سابق این کشور<br /> * ۲۰۱۷ - هلموت کهل، سیاست‌مدار محافظه‌کار آلمانی، صدراعظم آلمان و دبیرکل اتحاد دموکرات مسیحی آلمان و پدر اتحاد ۲ آلمان که رهبری اتحاد ۲ آلمان را در پایان جنگ سرد بر عهده داشت. او از حامیان اروپای متحد بود و آلمان تحت رهبری او، به‌یورو، واحد پول اروپا پیوست.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی سبزیجات<br /> * روز جهانی کودکان آفریقای<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B9_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88716 2026-05-21T06:46:29Z

<p>Safa: /* زادروزها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۹ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۰ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۵ روز (در سال عادی) یا ۳۰۶ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۷۴۹ - شکست امويان از [[ابومسلم خراسانی|'''ابومسلم خراسانی''']]<br /> <br /> *۱۲۹۱ - در جنگی که بین سپاه سالارالدوله و نیروی دولتی در حوالی کرمانشاه آغاز شده بود، [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']] رئیس نظمیه و دکتر سهراب کشته شدند.<br /> * ۱۳۱۴ - تأسیس فرهنگستان ایران به ریاست [[محمدعلی فروغی|'''محمدعلی فروغی''']]<br /> <br /> * ۱۳۴۱ - بهره‌برداری ار سد سفیدرود<br /> *<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۹۱۷ - پديد آمدن &quot;جايزه ادبی پوليتْزِر در  امريكا<br /> *۱۹۱۹ - با ورود مصطفی کمال‌پاشا، معروف به آتاتورک به بندر سامسون در ساحل دریای سیاه جنگی موسوم به جنگ استقلال ترکیه آغاز شد.<br /> *۱۹۳۶ - اختراع دستگاه رادار توسط &quot;رابرت داتسون وات&quot;<br /> *۱۹۴۵ - حمله‌ی بیش از ۴۰ بمب‌افکن آمریکایی به شهر توکیو در جنگ جهانی دوم<br /> *۱۹۹۱ - کروات‌ها در همه‌پرسی به استقلال رأی دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۷ - منصور ستاری، سرتیپ نیروی هوایی در جمهوری اسلامی<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۷۶۲ - یوهان گوتلیب فیخته، فیلسوف و از پایه‌گذاران ایده‌آلیسم آلمانی<br /> *۱۸۶۴ - ناتانیل هاثورن، نویسنده آمریکایی<br /> *۱۸۸۱ - مصطفی کمال آتاتورک، نظامی، دولت‌مرد، نویسنده و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه و از طرفداران سکولاریسم و ناسیونالیس<br /> *۱۸۹۰ - [[هوشی‌مین]]'''[[هوشی‌مین]]'''، رهبر ویتنام در جنگ با فرانسه و آمریکا، مبارز انقلابی و قهرمان استقلال ويتنام<br /> *۱۹۲۵ - مالکوم ایکس، رهبر جنبش ناسیونالیستی سیاهان آمریکا<br /> *۱۹۲۵ - پل‌پوت، رهبر جنبش خمر سرخ و حاکم کامبوج از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹<br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۹۱ - [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']]، رئیس وقت ارمنی‌تبار نظمیه ایران<br /> * ۱۳۶۵ - خان‌بابا معتضدی، نخستین فیلم‌بردار حرفه‌ای سیمای ایران<br /> * ۱۳۷۱ - [[غلامحسین صدیقی|'''غلامحسین صدیقی''']]، نویسنده و سیاستمدار<br /> * ۱۳۸۵ - صبار فرمانفرمائیان، پزشک، سیاستمدار، وزیر بهداری دکتر محمد مصدق<br /> * ۱۳۸۶ - فخرالدین حجازی، نماینده مجلس در جمهوری اسلامی<br /> * ۱۴۰۱ - عثمان محمدپرست، خواننده و دوتار نواز<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام سعید یعقوبی کرد سفلی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام مجید کاظمی شیخ‌شبانی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام صالح میرهاشمی بلطاقی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۸۲۵ - کنت کلود هانری سن سیمون، فیلسوف فرانسوی<br /> *۱۸۹۵ - خوزه مارتی، روزنامه‌نگار، شاعر و فيلسوف انقلابی كوبايی<br /> *۱۸۹۸ - ویلیام یوئرت گلادستون، سیاست‌مدار بریتانیایی از حزب لیبرال ۴ دوره نخست‌وزیر و ۴ بار مشاور خزانه‌داری بریتانیا بود.<br /> *۱۹۰۴ - جمشیدجی نوشروانجی تاتا، از پیشگامان صنعت مدرن هند<br /> *۱۹۳۵ - توماس ادوارد لورنس معروف به لورنس عربستان، محقق، باستان‌شناس و متخصص تدابیر جنگی انگلیسی<br /> *۱۹۵۸ - آنتون پطرس عریضه، پاتریارک مارونی (واژه‌ای یونانی به‌معنای شیوخ و آباء و نامی که در تورات به‌نخستین رؤسای خانواده‌ها می‌دادند) و زبان‌شناس لبنانی<br /> *۲۰۱۷ – نوشیروان مصطفی، هماهنگ‌کننده عمومی جنبش تغییر (گوران)<br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B1_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88707 2026-05-20T09:18:37Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۱ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۲ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۳ روز (در سال عادی) یا ۳۰۴ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۶۳۰ - سالروز سلطنت «پوراندخت»، دحتر خسرو پرویز، به روايت رويدادنگاران کليسای قسطنطنيه<br /> * ۱۳۳۱ - پيشنهاد تقسيم ايران از سوی داماد چرچيل<br /> * ۱۳۵۴ - دو تن از افسران مستشاری ایالات متحده امریکا به نام‌های سرهنگ جک ترنر و سرهنگ پل شفر ساعت ۶/۳۰ بامداد در قیطریه به‌قتل رسیدند.<br /> * ۱۳۶۱ - تاسیس [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']]<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۲۱۶ پیش از میلاد - پيروزی بزرگ هانيبال بر روميان<br /> * ۱۸۷۱ - هفته خونین کمون پاریس علیه دولت فرانسه ۲۱ تا ۲۸ مه<br /> <br /> * ۱۸۸۱ - صلیب سرخ آمریکا توسط کلارا بارتون در واشنگتن دی سی تأسیس شد.<br /> * ۱۹۰۴ - فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) در پاریس تأسیس شد.<br /> <br /> * ۱۹۱۱ - رئیس‌جمهور مکزیک پورفیریو دیاز و فرانسیسکو مادرو انقلابی معاهده سیوداد خوارز را امضا کردند تا به نبرد بین نیروهای هر دو خاتمه داده شود و مرحله اولیه انقلاب مکزیک به پایان برسد.<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، در میدان Le Bourget در پاریس فرود آمد و اولین پرواز انفرادی بدون توقف جهان را از طریق اقیانوس اطلس به پایان رساند.<br /> * ۱۹۵۴ - آزمايش اولين بمب هيدروژنی آمريكا در جزيره بي‏كينی<br /> * ۱۹۸۱ - فرانسوا میتران، از حزب سوسیالیست فرانسه، رئیس‌جمهور این کشور شد.<br /> * ۱۹۹۱ - با فرار منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور اتیوپی از کشور جنگ داخلی این مملکت به پایان خود رسید.<br /> * ۱۹۹۸ - ژنرال سوهارتو رئیس‌جمهور سابق اندونزی به مدت سه دهه، در پی اعتراضات گسترده مردمی، مجبور به کناره‌گیری از قدرت شد.<br /> * ۲۰۰۶ - ۵۵ درصد مردم مونته‌نگرو در رفراندومی رای به استقلال از اتحادیه صربستان و مونته‌نگرو دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۳۲۰ - فریدون ژورک (مهدی ژورک)، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده فیلم، تدوین‌گر، فیلم‌بردار و بازیگر<br /> * ۱۳۴۵ - مرتضی احمدی هرندی، کارگردان ۴۲۷ ق.م - افلاطون، عالم بزرگ یونان باستان<br /> * ۱۳۵۴ - همایون شجریان، خواننده و نوازنده تنبک و کمانچه<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۴۷۱ - آلبرشت دورر، نقاش، حکاک و ریاضی‌دان آلمان<br /> * ۱۹۲۱ - آندره ساخاروف، فیزیکدان هسته‌ای شوروی، برنده جایزه صلح نوبل<br /> <br /> * ۱۹۳۷ - منگیستو هایله ماریام، رئیس‌جمهور سابق اتیوپی<br /> * ۱۹۴۷ - ریاض منصور، نماینده دائم فلسطین در سازمان ملل متحد<br /> * ۱۹۶۰ - جفری لایونل دامر، آدم‌کش زنجیره‌ای و مجرم جنسی اهل آمریکا<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۹۳ - علیرضا سلیمانی، کشتی‌گیر آزادکار و قهرمان سنگین‌وزن جهان (زاده ۱۵ بهمن ۱۳۳۵ ) تهران<br /> * ۱۳۹۷ - [[غلامرضا حسنی]]، معروف به ملاحسنی نماینده خامنه‌ای در آذربایجان غربی (وی کسی بود که پسرش رشید از رهبران چریک‌های فدایی خلق ایران را لو داد و رشید اعدام شد).<br /> * ۱۳۹۹ - [[رومینا اشرفی|'''رومینا اشرفی''']]، از قربانیان قتل‌های ناموسی<br /> ۲۱ مه<br /> <br /> * ۱۱۸۹ - محمد بحرانی اِربِلی (موفق‌الدین)، زبان‌شناس، ادیب و شاعر عربی که به‌فلسفه و هندسه نیز پرداخت. او را از پیشوایان پیشتاز در علوم عربی وصف کرده‌اند که در عروض و قافیۀ هوشمند، در نقد شعر خوش‌گزین بود.<br /> * ۱۴۷۱ - هنری ششم، پادشاه انگلستان<br /> * ۱۷۸۶ - کارل ویلهلم شیله، داروساز آلمانی-سوئدی، کاشف چند عنصر<br /> * ۱۹۳۵ - جین آدامز، فعال اجتماعی، اصلاح‌طلب، جامعه‌شناس و مؤلف آمریکایی و یکی از فعالان جنبش حق رأی زنان در آمریکا، مددکار اجتماعی، فیلسوف عمومی، جامعه‌شناس، نویسنده در عصر رئیس‌جمهورهایی مانند تئودور روزولت و توماس وودرو ویلسون، شناخته شده‌ بود.<br /> * ۱۹۹۱ - ترور راجیو گاندی، نخست‌وزیر سابق هند در مدرس<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی تنوع نژادها برای گفتگو و توسعه<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=88702 2026-05-20T09:08:57Z

<p>Safa: /* سیاست‌مداران */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ==<br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[خیزش دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴]]<br /> <br /> ===جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]<br /> # [[گالری شهیدان قیام ۱۴۰۴]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان تهران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اصفهان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان خوزستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان فارس]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گیلان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مازندران]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سیستان و بلوچستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان البرز]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان ایلام]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قزوین]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان مرکزی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان شرقی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان آذربایجان غربی]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان گلستان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان زنجان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان هرمزگان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان قم]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان بوشهر]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان‌های خراسان]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان اردبیل]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان چهارمحال و بختیاری]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در ٰاستان کهگیلویه و بویراحمد]]<br /> # [[جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان سمنان]]<br /> # [[شهیدانی که محل شهادت آنها نامشخص است]]<br /> # جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ (شماره۲)<br /> # [[کشتار در ملکشاهی ۱۴۰۴]]<br /> # [[حمله به بیمارستان خمینی ایلام]]<br /> # [[قطع اینترنت ایران در دی ۱۴۰۴]]<br /> # [[آتش‌نشان‌های شهید در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ ===<br /> # [[داریوش انصاری بختیاروند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسام خدایاری‌فرد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شایان اسدالهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا عظیم‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خداداد شیروانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وهاب موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی فلاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سجاد والامنش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد جلیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بیاتی]]<br /> # [[سروش سلیمانی]]<br /> # [[رسول کدیوریان]]<br /> # [[رضا قنبری]]<br /> # [[عرفان بزرگی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرمحمد کوهکن]]<br /> # [[محمد نوری]]<br /> # [[احمدرضا امانی]]<br /> # [[طاها صفری]]<br /> # [[احد ابراهیم‌پور عبدلی]]<br /> # [[فارص (محسن) آقامحمدی]]<br /> # [[محمد مقدسی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[لطیف کریمی]]<br /> # [[مبین یعقوب‌زاده]]<br /> # [[مسیح جلیل]]<br /> # [[فرهاد عیوضی]]<br /> # [[محمد موسوی]]<br /> # [[مهدی موسوی]]<br /> # [[حسین مونسی]]<br /> # [[ابوالفضل خالدی]]<br /> # [[بهمن فتاحی]]<br /> # [[اکرم پیرگزی]]<br /> # [[روبینا امینیان]]<br /> # [[مسعود ذات‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی امامی‌پور]]<br /> # [[منصوره حیدری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز منصوری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قاسم روستا]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین ربیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا مرادی‌عبدالوند]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ولی‌دوست]]<br /> # [[دیاکو محمدی]]<br /> # [[بهرام زاهدی]]<br /> # [[خالد ملایی]]<br /> # [[علی عزیزی جعفرآبادی]]<br /> # [[ابراهیم یوسفی]]<br /> # [[روح‌الله ستاره مشتری]]<br /> # [[سامان نظری]]<br /> # [[محمدرضا گروهی]]<br /> # [[رضا رحمتی]]<br /> # [[مجتبی قربانی]]<br /> # [[فرهاد عیوضی دودرایی]]<br /> # [[مهدی سلحشور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود موسوی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا کرمی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علی کریمی باولکی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا صیدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بیات سبحانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی قرباندوست]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی جهانبخش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد غلامزاده نوشری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سونیا صالحی راد]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرزو عابدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان علیزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم احمدپوریان]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان اسدی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید صالحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا دباغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا مرادی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین محمدزاده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالفضل حیدری موصلو]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد بهرامی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[نعیم عبداللهی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدین دولت‌خواه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی پرویزی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[جواد گنجی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[یزدان افروغ]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد خیردار]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فلاح]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سامان فتاحی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[شعله ستوده]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا لشکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا سمیع‌پور]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی لواسانی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام درویش]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر شکری]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر فرد]]<br /> # [[ابوالفضل طاووسی]]<br /> # [[ستایش شفیعی]]<br /> # [[دانیال سبزیکار]]<br /> # [[دیار پورچهریق]]<br /> # [[سیامک راشد]]<br /> # [[هولاکو ایوانی]]<br /> # [[ریبین مرادی]]<br /> # [[امیرعلی حیدری]]<br /> # [[افسانه رضویان]]<br /> # [[رضا حاجی مرادیان]]<br /> # [[سعید ابراهیمی]]<br /> # [[آیدا حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملینا اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین قدیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران رفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمانه میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سورنا گلگون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا اشکبوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بهلولی پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسین میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه علی‌محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[متین منتظرالظهور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مبین فیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نازلی جان‌پرور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهرا بنی‌عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مصطفوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرنیا شاد بجارکناری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زهره فاضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبنم فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمیله شفیعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معین رنجبر (همایون)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد صالح ظریف‌مقدم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گل‌محمد شاهوزایی (شاهوزهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صنم پوربابایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زیبا دستجردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسیح شاهوردی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی ضیایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال دیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالح محمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌عباس زورقچیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه عباسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صالحه اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر جاویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میلاد بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الهام طغیانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهنام ایزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرش طلوع شیخ‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعلی میرجعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین امام‌جمعه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهاران طاهرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی روستا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پارسا رحمتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی آرمند]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن سماکوش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان شکورزاده]]<br /> <br /> == اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ==<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[خیزش ایذه]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> <br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> # [[نسل Z]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> <br /> <br /> === جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرتین رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سروری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سالار مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هیمن حمزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حامد سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماهک هاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یلدا آقافضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نوید بادپا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمود احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران بصیر توانا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاسم رحیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهران اکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[متین نادرخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید مهدی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد سلیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید حسین‌نژاد حیدرانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجاهد کورکور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا و نسرین کعبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران بهرامیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا محمودنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عامر رامش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ساسان آزادوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محراب عبدالله‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زنان ===<br /> # [[زنان پیشگام در قیام‌های ایران]]<br /> # [[زنان در نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران]]<br /> === قربانیان آپارتاید ===<br /> # [[فاطمه سلطانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن مفید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهرام بیضایی]]<br /> # [[تورج نگهبان]]<br /> # [[اردلان سرفراز]]<br /> # [[بهمن رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر تقوایی]]<br /> # [[بیژن ترقی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صمد منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهلا فردوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهشید رزاقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علاءالدین عترتی کوشالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالله موحد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ماشاءالله آجودانی]]<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد جعفر پوینده]]<br /> # [[سعید نفیسی]]<br /> # [[یدالله رؤیایی]]<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین ناهیدی آذر]]<br /> # [[امین (پیمان) فرح‌آور]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالقاسم لاهوتی کرمانشاهی]]<br /> # [[جبار باغچه‌بان]]<br /> # [[حسین پژمان بختیاری]]<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جرجی زیدان]]<br /> # [[دیل کارنگی]]<br /> # [[جک لندن]]<br /> # [[آندره مالرو]]<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[پروانه مجد اسکندری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هدی صابر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[منوچهر فلاح]]<br /> # [[احسان فریدی]]<br /> # [[علیرضا شریعت‌پناهی]]<br /> # [[مسعود جامعی]]<br /> # [[فرشاد اعتمادی‌فر]]<br /> # [[آرمین (احسان) خدایاری]]<br /> # [[علیرضا مرداسی (حمیداوی)]]<br /> # [[حافظ فروحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آرمان صادقی]]<br /> # [[حسن بیت عبدالله]]<br /> # [[سعید عباسی]]<br /> # [[الهه فولادی]]<br /> # [[یعقوب درخشان]]<br /> # [[زینب همرنگ سیدبگلو]]<br /> # [[ارغوان فلاحی]]<br /> # [[معصومه (شیوا) اسماعیلی]]<br /> # [[پژمان توبره‌ریزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سمیه رشیدی]]<br /> # [[غلامحسین کلبی]]<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]<br /> # [[محمد معصوم شاهی]]<br /> # [[زهرا شهباز طبری]]<br /> # [[رضا عبدالی]]<br /> # [[کریم خجسته]]<br /> # [[خسرو علیکردی]]<br /> # [[شاهین ذوقی‌تبار]]<br /> # [[خسرو رهنما]]<br /> # [[احسان رستمی]]<br /> # [[ربابه ماسوری]]<br /> # [[علی معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منصور جمالی]]<br /> # [[امیرحسین حاتمی]]<br /> # [[شاهین واحدپرست]]<br /> # [[محمدامین بیگلری]]<br /> # [[علی فهیم]]<br /> # [[حامد ولیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان کیانی]]<br /> # [[ابراهیم دولت‌آبادی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا میری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رسولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالجلیل شه‌بخش]]<br /> # [[محمد عباسی]]<br /> # [[مسعود مسجودی]]<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اقبال لاهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق شرفکندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[محمدتقی شریعتی مزینانی]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تیمور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفر بقایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد قوام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ضیاءالدین طباطبایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سردار اسعد بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم سامی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[احمد خمینی]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> #[[حسین موسوی تبریزی]]<br /> #[[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> #[[امیرعلی حاجی‌زاده]]<br /> #[[روح‌الله حسینیان]]<br /> #[[علی قدوسی]]<br /> #[[تریتا پارسی]]<br /> #[[علی شمخانی]]<br /> # [[احمد علم‌الهدی]]<br /> # [[احمد خاتمی]]<br /> # [[کاظم صدیقی]]<br /> # [[احمد توکلی]]<br /> # [[سید محمد حسین‌زاده حجازی]]<br /> # [[محمدباقر ذوالقدر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین مجید موسوی افتخاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن تهرانی مقدم]]<br /> # [[اسدالله اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[احمد وحیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد پاکپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا اعرافی]]<br /> # [[امیر حاتمی]]<br /> # [[اسماعیل خطیب]]<br /> # [[علی‌رضا تنگسیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کمال خرازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === آمران و عاملان قتل‌ عام ===<br /> # [[امجد یوسف]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[ناصر صادق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[احمد (عبدالله) کلاهدوز]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهناز کلانتری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سوسن میرزایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله تدین چهارسوقی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجید شریف واقفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سکینه چاقوساز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ندا حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه مجاوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی شفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[گیتی گیوه‌چینیان زاده]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[گیتی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[عالیه بازرگان]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عفت حداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صمد بهرنگی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین جهانگیری]]<br /> # [[شهلا حریری مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدحسین نقدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم هژبریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا خالقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا مسعودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد رضا شادبختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاهپور علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید بنی عامریان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پویا قبادی بیستونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بابک علیپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر (شاهرخ) دانشورکار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد تقوی سنگدهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن منتظر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صاحب (مهدی) ذبیحیان لنگرودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد بگلری (نوشین)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صمیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا (عبدالله) راتبی]]<br /> # [[خانواده مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته شبانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطیه محررخوانساری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر اکبرنیا منصور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرح اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیومرث سیدخلخال]]<br /> # [[حسن سرخوش]]<br /> # [[مریم قدسی‌مآب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاسم سیفان بابایی]]<br /> # [[حفیظ الله شمس]]<br /> # [[زهره بنی‌جمالی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سلطنت رمیم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قادر ویسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شایان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود فرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد درودیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشید اسدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاظم افجه‌ای]]<br /> # [[منصور رادپور]]<br /> # [[فرشته ازهدی]]<br /> # [[حمید خادمی]]<br /> <br /> === انقلابیون خارجی===<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدریش انگلس]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[یاسر عرفات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوجهاد]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانتس فانون]]<br /> # [[لئون تروتسکی]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[وو نگوین جیاپ]]<br /> #[[بابی ساندز]]<br /> <br /> === فلاسفه، استادان دانشگاه و دانشمندان ===<br /> # [[زرتشت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رابیندرانات تاگور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد اشرف]]<br /> # [[امیرحسین آریان‌پور]]<br /> # [[باروخ اسپینوزا]]<br /> # [[محمدعلی شیخی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین صدیقی]]<br /> <br /> === تاریخ‌نگاران ===<br /> # [[یرواند آبراهامیان]]<br /> # [[فریدون آدمیت]]<br /> # [[حسین مکی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژانت آفاری]]<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ عبدالله مازندرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن مدرس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیخ محمد خیابانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[احمد سوکارنو]]<br /> # [[محمد سوهارتو]]<br /> # [[ایندیرا گاندی]]<br /> # [[احمد بن بلا]]<br /> # [[ژاندارک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[ژوزف استالین]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد انور السادات]]<br /> # [[آدولف هیتلر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرانسیسکو فرانکو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جاوید رحمان]]<br /> #[[مارتین لوتر کینگ جونیور]]<br /> # [[لخ والسا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ژرژ-هنری بوته‌یه]]<br /> #[[رینالدو گالیندو پل]]<br /> #[[موریس دنبی کاپیتورن]]<br /> #[[احمد شهید]]<br /> #[[عاصمه جهانگیر]]<br /> #[[مای ساتو]]<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسن نصرالله]]<br /> # [[احمد چلبی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[روح‌الله زم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> # [[اصغر نحوی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد بالدی]]<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هاله سحابی]]<br /> # [[ابوالحسن خانعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نهال آهوقلندری]]<br /> # [[امیرحسین و احمدرضا فیضی]]<br /> # [[غزال مولان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> == اصطلاحات دوران مشروطه ==<br /> # [[منوّرالفکر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شب‌نامه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بست‌نشینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فراموشخانه]]<br /> # [[عدالت‌خانه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی‌خواه]]<br /> # [[مشروطه و مشروعه]]<br /> # [[قانون اساسی مشروطیت]]<br /> # [[عدالت]]<br /> # [[مشروطه‌خواه]]<br /> # [[انجمن]]<br /> # [[قانون]]<br /> # [[ملت]]<br /> # [[تکفیر]]<br /> # [[آزادیستان]]<br /> # [[فداییان (در انقلاب مشروطه)]]<br /> # [[جراید حُرّه (مطبوعات آزاد)]]<br /> # [[مستبدین]]<br /> # [[استبداد]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[استبداد صغیر]]<br /> # [[مرکز غیبی تبریز]]<br /> # [[انجمن ایالتی تبریز]]<br /> <br /> == نمادهای دوران مشروطه ==<br /> # [[امیرخیز]]<br /> <br /> == روزنامه‌های دوران مشروطه ==<br /> # [[روزنامه قانون]]<br /> # [[روزنامه حبل‌المتین]]<br /> <br /> == شخصیت‌های تاریخی ==<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرکبیر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوارد باسکرویل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستفیک داویدیان]]<br /> # [[ابومسلم خراسانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزارضا کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ملک‌المتکلمین]]<br /> # [[جهانگیرخان صوراسرافیل]]<br /> # [[محمود محمود]]<br /> # [[میرزا ملکم‌خان]]<br /> # [[صادق رضازاده شفق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهره قره‌العین]]<br /> # [[ناظم‌الاسلام کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد اسماعیل امیرخیزی]]<br /> # [[میرزا محمدصادق آقا مجتهد تبریزی]]<br /> # [[کریم طاهرزاده بهزاد]]<br /> # [[میرزا جواد سعدالدوله]]<br /> # [[سید محمد طباطبایی]]<br /> # [[سید عبدالله بهبهانی]]<br /> # [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی]]<br /> # [[ابراهیم صفایی]] <br /> # [[مهدی ملک‌زاده]]<br /> # [[سید جمال‌الدین اسدآبادی]]<br /> # [[ستارخان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسن‌خان مشیرالدوله]]<br /> # [[نجفقلی خان صمصام‌السلطنه بختیاری]]<br /> # [[میرزا محمدعلی خان تربیت]]<br /> # [[میرزا علی‌اصغر خان اتابک اعظم]]<br /> # [[میرزاحسن خان وثوق‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حیدرخان عمواوغلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا محمدحسین نائینی]]<br /> # [[شیخ احمد تربتی]]<br /> # [[سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی]]<br /> # [[مهدی قلی‌خان هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی ارداقی]]<br /> # [[عبدالرحیم طالبوف تبریزی]]<br /> # [[یحیی دولت‌آبادی]]<br /> # [[سید محمدرضا مساوات]]<br /> # [[سلیمان خان میکده]]<br /> # [[میرزا حسین خلیلی تهرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صدیقه دولت‌آبادی]]<br /> # [[عبدالمجید میرزا عین‌الدوله]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزا حسین خان سپهسالار]]<br /> # [[میرزای شیرازی]]<br /> # [[مریم عمید سمنانی]]<br /> # [[زین‌العابدین مراغه‌ای]]<br /> # [[محمدولی خان تنکابنی]]<br /> # [[میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی]]<br /> # [[کامران میرزا]]<br /> # [[عباسقلی آدمیت]]<br /> # [[الله‌یار خان آصف‌الدوله]]<br /> # [[حسین پاشا خان]]<br /> # [[علی موسیو]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> # [[انقلاب کبیر فرانسه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[دارالفنون]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[قرارداد دارسی]]<br /> # [[کمیته زرگنده]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مظفرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصرالدین شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد علی شاه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های ۲۵۰۰ ساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد جاویدان شاهنشاهی]]<br /> # [[آتش‌سوزی سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین فردوست]]<br /> # [[اردشیر زاهدی]]<br /> # [[پرویز نیکخواه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فضل‌الله زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نعمت‌الله نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[حزب زحمتکشان ملت ایران]]<br /> # [[شعبان جعفری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرار شاه از ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب عشایر در دوره رضاشاه]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرکوب کردستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۱۳۸۸]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قتل زیر شکنجه]]<br /> # [[حمله ۱۳ژوئن اسرائیل به ایران]]<br /> # [[کودتای نوژه]]<br /> # [[حمله‌ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای فردو]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]]<br /> # [[تأسیسات هسته‌ای اصفهان]]<br /> # [[سامانه مدیریت هوشمند نان (نانینو)]]<br /> # [[عبدالهادی حائری]]<br /> # [[حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران - ۹اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ ۴۰روزه]]<br /> # [[محاصره دریایی آمریکا علیه ایران]]<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشنگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[کشتار پشت‌آشان]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات چلچراغ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خروج نام مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین از لیست تروریستی آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> # [[قطعنامه ۱۶۶ کنگره آمریکا]]<br /> # [[افشای طرح کویر]]<br /> # [[کنفرانس مقاومت ایران در پارلمان اروپا (۱۴۰۴)]]<br /> # [[راه‌حل سوم]]<br /> # [[رادیو صدای مجاهد]]<br /> #[[فراخوان کمیته دوستان ایران آزاد در کشورهای نوردیک]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد در پارلمان ایتالیا]]<br /> # [[نامه سرگشاده «کمیته آلمانی همبستگی برای ایران آزاد»]]<br /> # [[بیانیه اکثریت سنای ایتالیا]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد ۱۴۰۴ ایتالیا (رم)]]<br /> # [[قطعه‌ی ۴۱ بهشت زهرا]]<br /> # [[کنفرانس «ایران به‌پاخاسته در مقابل رژیم اعدام‌ها»]]<br /> # [[نامه‌ی ۴۵ شخصیت‌ بین‌المللی به رهبران جهان و رؤسای پارلمان‌]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۳۰۰ گروه پارلمانی، اتحادیه کارگری، شخصیت سیاسی، حقوقی و مدنی]]<br /> # [[نامه مشترک ۱۰۲ برنده جایزه نوبل به دبیرکل سازمان ملل متحد]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در بروکسل (۱۴۰۴)]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در نیویورک (۱‍۴۰۴)]]<br /> # [[کنفرانس برلین (۲۰۲۵)]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان- آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس برلین آبان ۱۴۰۴]]<br /> # [[هفتاد‌ودومین قطعنامه سازمان ملل متحد]]<br /> # [[اجلاس پارلمان اروپا در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۲۵)]]<br /> # [[دومین اجلاس پارلمان اروپا در روز جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان فرانسه آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس کنگره آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس دوحزبی سنای آمریکا آذر ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت برندگان نوبل از قیام ۱۴۰۴]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش تحقیقات سایبری تردستون]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات بزرگ برلین - ۱۸ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس ایران: چشم‌انداز تغییر - ۱۹ بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[قطعنامه پارلمان اروپا- ۲۳بهمن ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات مونیخ در ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ فوریه ۲۰۲۶)]]<br /> # [[کنفرانس بین‌المللی زنان در آستانه ۸ مارس ۲۰۲۶]]<br /> # [[تهاجم کانون‌های شورشی به بیت خامنه‌ای]]<br /> # [[اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[کنفرانس آنلاین مریم رجوی با شخصیت‌های سیاسی- ۱۴اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در واشنگتن- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[تظاهرات ایرانیان در پاریس- ۱۶اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[کنفرانس حقوق بشر در ژنو-۲۱ اسفند ۱۴۰۴]]<br /> # [[بیانیه حمایت شخصیت‌های جهانی از دولت موقت]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۵۷ برنده جایزه نوبل]]<br /> # [[کنفرانس در پارلمان انگلستان]]<br /> # [[تظاهرات پاریس؛ اعتراض جهانی به اعدام]]<br /> # [[کنفرانس پارلمان انگلستان، ۸اردیبهشت ۱۴۰۵]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات واشنگتن ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[جبهه ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اخوان‌المسلمین]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> # [[کریسمس]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[جنگل‌های هیرکانی]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === جزیره و تنگه ===<br /> # [[تنگه هرمز]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره خارگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جزیره کیش]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == معرفی کتاب ==<br /> {{لنگر|معرفی کتاب}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === کتاب‌های مقاومت ===<br /> # [[بنیانگذاران]]<br /> # [[زنان نیروی تغییر]]<br /> # [[قهرمانان در زنجیر]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[پرواز همزنجیران]]<br /> # [[ایران، بازی اتمی رژیم]]<br /> # [[ایران: سپاه پاسداران، ماشین تروریسم]]<br /> # [[رمز ماندگاری نسل سرفراز در آزمایش قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[کاپوها و هاپوها درباره قارقارها و عربده‌های یک باند منحط وزارتی]]<br /> # [[ابراهیم رئیسی، عامل قتل‌عام، نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[مصدق و رضاخان: یک گواهی تاریخی]]<br /> # [[قتل‌عام و بازشناسی الیگارشی قدرت]]<br /> # [[سمفونی مقاومت، ترانه سرودهای مجاهدین]]<br /> # [[زنان،‌ پیشتازان آزادی]]<br /> # [[جنایات رضاشاه به روایت تاریخ]]<br /> <br /> === دیگر کتاب‌ها ===<br /> #[[مرگ کسب و کار من است]]<br /> #[[شمارش معکوس برای سقوط: رژیم ایران در آستانه سرنگونی]]<br /> #[[ایران در شرف دگرگونی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زمینه جامعه‌شناسی]]<br /> # [[جامعه‌شناسی هنر]]<br /> # [[تاریخ تمدن]]<br /> # [[چرا ملت‌ها شکست می‌خورند: خاستگاه‌های قدرت، کامیابی و ناکامی]]<br /> # [[ریشه‌های توتالیتاریسم]]<br /> # [[لویاتان]]<br /> # [[بی‌دولتی، دولت، آرمان‌شهر]]<br /> # [[تاریخ بیست ساله ایران]]<br /> # [[قرارداد اجتماعی]]<br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[اپورتونیسم]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم]]<br /> # [[توتالیتاریسم دینی]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان کار در ایران]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد در ایران]]<br /> # [[فقر در ایران]]<br /> # [[بحران بیکاری در ایران]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[متروپل آبادان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[اختلاف طبقاتی در ایران]]<br /> # [[بحران انرژی در ایران]]<br /> # [[فساد سیستماتیک در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انفجار مهیب بندرعباس]]<br /> # [[بحران مشروعیت جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[بحران برق در ایران]]<br /> # [[بحران مسکن در ایران]]<br /> # [[بحران سلامت و روان در ایران]]<br /> # [[بحران‌های بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[فساد مالی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سرکوب زنان در ایران]]<br /> # [[بحران آموزش در ایران]]<br /> # [[بحران اقتصاد در ایران]]<br /> # [[بحران محیط زیست در ایران]]<br /> # [[رانت‌خواری در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[سامانه تخصیص سهمیه سوخت پیمایشی]]<br /> <br /> === موضوعات سیاسی و انقلابی ===<br /> # [[فراماسونری در ایران]]<br /> # [[سندیکا در ایران]]<br /> # [[سرکوب در ایران]]<br /> # [[نقض حقوق بشر در ایران]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> # [[موقعیت انقلابی|شرایط عینی و ذهنی]]<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[برجام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[دموکراسی]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمعیت مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قرارگاه ثارالله]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]]<br /> # [[بیانیه مشترک ۱۴کشور غربی علیه رژیم ایران]]<br /> # [[قرارگاه رمضان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[توقیف ۴ سایت وزارت اطلاعات رژیم ایران]]<br /> # [[استفاده از کودکان ۱۲ساله در گشت و ایست بازرسی]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌المللی بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگر ویژه حقوق بشر]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر]]<br /> # [[فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[جنایت علیه بشریت]]<br /> # [[فتوا]]<br /> # [[فتوای قتل عام زندانیان سیاسی]]<br /> # [[بغی]]<br /> # [[محاربه]]<br /> # [[حاکم شرع]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> # [[قطعنامه ۲۰۲۵ شورای حکام آژانس]]<br /> # [[دفاعیات کنت لوئیس]]<br /> # [[بیانیه گروه هفت و همکاران آن در محکومیت سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[شکایت کیفری علیه کاظم غریب‌آبادی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> # [[زندان لاکان رشت]]<br /> # [[زندان قرچک ورامین]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1_%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=88700 2026-05-20T08:54:16Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =مظفر بقایی<br /> | تصویر = پرونده:مظفر بقایی؛1.JPG<br /> | اندازه تصویر = 250px<br /> |عنوان تصویر =مظفر بقایی کرمانی<br /> | زادروز = ۱ مرداد ۱۲۹۱<br /> | زادگاه= کرمان<br /> | تاریخ مرگ = ۲۷ آبان ۱۳۶۶<br /> | مکان مرگ = تهران<br /> | علت مرگ = <br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه = <br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = کرمان، تهران<br /> |<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات =فارغ‌التحصیل رشته حقوق<br /> | دانشگاه = تهران<br /> | پیشه = سیاستمدار<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | شعار = <br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = از رهبران جبهه ملی ایران، مؤسس حزب زحمتکشان ملت ایران<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران = <br /> | تأثیرپذیرفتگان = <br /> | شهر خانگی =<br /> | لقب = مرد هزارچهره<br /> | دوره =<br /> | پس از = <br /> | پیش از = <br /> | حزب = جبهه ملی ایران، حزب زحمتکشان ملت ایران<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان = <br /> | هیئت =<br /> | دین = اسلام<br /> | مذهب = <br /> | اتهام =<br /> | مجازات =<br /> | منصب = <br /> | مکتب =<br /> | آثار = <br /> | همسر = <br /> | شریک زندگی =<br /> | فرزندان = <br /> | والدین =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | گفتاورد =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''مظفر بقایی'''، (متولد ۱ مرداد ۱۲۹۱، کرمان – درگذشته ۲۷ آبان ۱۳۶۶، تهران) نقش مهمی در تحولات سیاسی دهه ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ ایفا کرد. او ابتدا به عنوان عضوی فعال و وفادار در [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] و از حامیان سرسخت [[دکتر محمد مصدق]] و [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|نهضت ملی شدن صنعت نفت]] شناخته می‌شد، اما در ادامه مسیر سیاسی خود دچار تغییر جهت شد و با مخالفت و حتی خیانت به مصدق و مردم ایران، جایگاه خود را به عنوان یک چهره منفور در تاریخ سیاسی ایران تثبیت کرد. <br /> <br /> بقایی در ابتدا با حمایت از نهضت ملی شدن نفت و تلاش برای استقلال اقتصادی کشور، به عنوان یک وطن‌پرست شناخته می‌شد و نقش مهمی در جلب حمایت عمومی از این حرکت داشت. اما پس از مدتی، به دلایل سیاسی و استراتژیک، مواضع خود را تغییر داد و به یکی از مخالفان سرسخت دولت ملی مصدق تبدیل شد. <br /> <br /> این تغییر جهت سیاسی، به ویژه در سال‌های منتهی به [[کودتای ۲۸ مرداد|کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، باعث شد که بقایی نقش فعالی در سرنگونی دولت مصدق ایفا کند و به همین دلیل از سوی بسیاری از مردم و تاریخ‌نگاران به عنوان خائن شناخته شود. <br /> <br /> یکی از جنبه‌های مهم زندگی سیاسی بقایی، تأسیس [[حزب زحمتکشان ملت ایران]] بود که به عنوان نیرویی ملی‌گرا و ضدکمونیست، در صحنه سیاسی ایران حضور یافت. این حزب با رهبری او، تلاش کرد تا جایگاه خود را در میان نیروهای میانه‌رو و ملی‌گرا تثبیت کند، اما به دلیل مواضع سیاسی و حمایت از کودتا، اعتبار خود را از دست داد. <br /> <br /> در کنار این مسائل، بقایی با حوادثی چون قتل [[محمود افشارطوس]] و نقش مشکوک خود در این واقعه نیز مواجه بود که بر نفرت عمومی از او افزود. همچنین، دفاع [[روح‌الله خمینی|خمینی]] از کودتای ۲۸ مرداد و حمایت او از بقایی و آخوند [[سید ابوالقاسم کاشانی|ابوالقاسم کاشانی]]، به عنوان عاملان سرنگونی دولت ملی مصدق، یکی دیگر از ابعاد بحث‌برانگیز این دوره تاریخی است.<br /> <br /> زندگی سیاسی و شخصی مظفر بقایی، نمونه‌ای از پیچیدگی‌های سیاست ایران در دوره [[محمدرضا پهلوی|پهلوی دوم]] است که با چرخش‌های سیاسی، تضادهای ایدئولوژیک و رقابت‌های شدید همراه بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.iichs.ir/fa/news/1071/%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C مظفر بقایی - تاریخ معاصر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://tarikhirani.ir/fa/news/781/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%B2%D8%AD%D9%85%D8%AA%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C حزب زحمتکشان ملت ایران و مظفر بقایی - تاریخ ایرانی]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://vista.ir/w/a/16/zmk2h داستان مظفر بقایی - ویستا]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://article.mojahedin.org/i/news/204944 ضدیت هیستریک با پیشوای ملی ایران، دکتر محمد مصدق - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-17/268094-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%AF مظفر بقایی؛ یار غار دکتر مصدق یا...؟! - برترینها]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://www.cafetarikh.com/news/20271/%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA مظفر بقایی کیست؟ - کافه تاریخ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://www.mashal.ir/content/1/%D9%85%D8%B4%D8%B9%D9%84/136/%D9%85%D8%B4%D8%B9%D9%84-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-973/30 از چرخش های عجیب تا افشای تلگراف های نفتی - هفته‌نامه مشعل]&lt;/ref&gt; <br /> == پیشینه خانوادگی و تحصیلات مظفر بقایی ==<br /> مظفر بقایی کرمانی، در اول مرداد ۱۲۹۱، در شهر کرمان به دنیا آمد. خانواده بقایی از طبقه متوسط جامعه بودند و از نظر فرهنگی و سیاسی در محیطی فعال و آگاه رشد کردند. پدرش، محمد بقایی، یکی از شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی آن زمان بود که تأثیر قابل توجهی بر تربیت و شکل‌گیری شخصیت مظفر داشت. این خانواده با توجه به موقعیت اجتماعی و فرهنگی خود، زمینه مناسبی برای رشد فکری و سیاسی مظفر فراهم کردند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> دوران کودکی و نوجوانی بقایی در کرمان سپری شد و او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در این شهر گذراند. در این دوران، بقایی با مسائل اجتماعی و سیاسی کشور آشنا شد و علاقه‌مندی او به مسائل ملی و استقلال ایران شکل گرفت. خانواده و محیط پیرامون او، نقش مهمی در شکل‌گیری این گرایش‌ها داشتند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> پس از پایان تحصیلات متوسطه، بقایی برای ادامه تحصیل به تهران رفت و در دانشکده حقوق دانشگاه تهران ثبت‌نام کرد. تحصیل در این رشته، فرصتی برای او فراهم آورد تا با مبانی حقوقی، سیاسی و اجتماعی آشنا شود و دانش لازم برای ورود به عرصه سیاست را کسب کند. در دوران دانشجویی، بقایی با جریان‌های فکری و سیاسی مختلفی آشنا شد و به تدریج گرایش‌های ملی‌گرایانه و استقلال‌طلبانه در او تقویت گردید.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> در دانشگاه تهران، بقایی با گروهی از دانشجویان و روشنفکران همفکر آشنا شد که بعدها نقش مهمی در فعالیت‌های سیاسی او داشتند. این ارتباطات، زمینه‌ساز ورود او به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی شد و او را به یکی از فعالان جوان و پرانرژی تبدیل کرد که به دنبال تغییرات اساسی در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران بود.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> علاوه بر تحصیلات رسمی، بقایی به مطالعه و پژوهش در زمینه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی علاقه‌مند بود و این علاقه‌مندی به او کمک کرد تا دیدگاه‌های خود را در زمینه‌های ملی‌گرایی، عدالت اجتماعی و استقلال کشور شکل دهد. این ویژگی‌ها، بعدها در فعالیت‌های سیاسی او به وضوح دیده شد و به عنوان یکی از پایه‌های اصلی برنامه‌های سیاسی‌اش مطرح گردید.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; <br /> <br /> == ورود به عرصه سیاسی و عضویت در جبهه ملی ==<br /> مظفر بقایی پس از پایان تحصیلات دانشگاهی، فعالیت سیاسی خود را با جدیت آغاز کرد و به سرعت در میان نیروهای ملی‌گرا به ویژه جبهه ملی ایران جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد. جبهه ملی که در اوایل دهه ۱۳۲۰ به رهبری دکتر محمد مصدق شکل گرفته بود، به عنوان نیرویی ملی‌گرا و طرفدار استقلال کشور شناخته می‌شد و بقایی به عنوان یکی از جوانان فعال و با استعداد این جریان، نقش مهمی در سازماندهی و پیشبرد اهداف آن ایفا کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> مظفر بقایی با بهره‌گیری از توانایی‌های سازماندهی و سخنوری خود، توانست در میان اعضای جبهه ملی به سرعت مطرح شود و به عنوان یکی از نزدیک‌ترین یاران مصدق شناخته شود. او در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی جبهه ملی، به ویژه در حمایت از نهضت ملی شدن صنعت نفت، نقش فعالی داشت و با شرکت در جلسات، سخنرانی‌ها و تظاهرات، به جلب حمایت عمومی از این حرکت کمک کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> در این دوران، بقایی به عنوان چهره‌ای ملی‌گرا و طرفدار استقلال، توانست ارتباط نزدیکی با قشرها مختلف جامعه برقرار کند، به ویژه طبقات متوسط و پایین که از سیاست‌های جبهه ملی حمایت می‌کردند. این ارتباطات به او امکان داد تا نفوذ قابل توجهی در میان نیروهای سیاسی و اجتماعی پیدا کند و به عنوان یکی از رهبران جوان و آینده‌دار جبهه ملی مطرح شود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> با این حال، در سال‌های بعد، اختلافاتی میان بقایی و برخی از رهبران جبهه ملی، به ویژه دکتر مصدق، به وجود آمد. این اختلافات ناشی از تفاوت در دیدگاه‌های سیاسی و استراتژیک بود که به تدریج باعث فاصله گرفتن بقایی از جبهه ملی شد.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> == تأسیس حزب زحمتکشان ملت ایران ==<br /> <br /> === زمینه‌ها و انگیزه‌های تأسیس حزب ===<br /> [[پرونده:دیدار جمعی از حزب زحمتکشان با آخوند کاشانی.JPG|جایگزین=دیدار مظفر بقایی و جمعی از حزب زحمتکشان با آخوند کاشانی|بندانگشتی|دیدار مظفر بقایی و جمعی از حزب زحمتکشان با آخوند کاشانی]]<br /> پس از فاصله گرفتن از جبهه ملی، مظفر بقایی به دنبال ایجاد جریان سیاسی مورد نظر خود بود. او معتقد بود که جبهه ملی نمی‌تواند به طور کامل اهداف ملی‌گرایانه و عدالت‌خواهانه را محقق کند و نیاز به حزبی است که بتواند نماینده واقعی طبقات زحمتکش و متوسط جامعه باشد. این دیدگاه‌ها باعث شد که بقایی در سال‌های اوایل دهه ۱۳۳۰، حزب زحمتکشان ملت ایران را تأسیس کند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> حزب زحمتکشان با شعارهای عدالت اجتماعی، ملی‌گرایی و استقلال سیاسی شکل گرفت و تلاش می‌کرد تا جایگاه خود را به عنوان نیرویی میانه‌رو و ملی‌گرا در مقابل جریان‌های چپ و راست افراطی تثبیت کند. این حزب به ویژه بر حمایت از طبقات زحمتکش جامعه، کارگران، کشاورزان و طبقه متوسط تأکید داشت و خواهان اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گسترده بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === ساختار و سازماندهی حزب ===<br /> حزب زحمتکشان به رهبری مظفر بقایی، شبکه‌ای از اعضا و هواداران خود را در سراسر کشور ایجاد کرد. این حزب با بهره‌گیری از ارتباطات سیاسی و اجتماعی بقایی، توانست بخشی از نیروهای میانه‌رو و ملی‌گرا را جذب کند و در انتخابات و تحولات سیاسی آن دوره نقش مهمی ایفا نماید.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; <br /> <br /> حزب زحمتکشان همچنین از طریق رسانه‌ها و نشریات وابسته به خود، مانند روزنامه «شاهد»، پیام‌ها و اهداف خود را به جامعه منتقل می‌کرد و تلاش می‌نمود تا حمایت عمومی را افزایش دهد. این رسانه‌ها نقش مهمی در تبلیغ برنامه‌های حزب و نقد سیاست‌های دولت و جریان‌های رقیب داشتند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> حزب زحمتکشان در این دوره، به عنوان نیرویی مستقل و تأثیرگذار، در مقابل حزب توده و جریان‌های چپ قرار گرفت و تلاش کرد تا با ارائه برنامه‌های اصلاح‌طلبانه و عدالت‌خواهانه، جایگاه خود را در میان مردم و نیروهای سیاسی تثبیت کند. این حزب همچنین در برخی از تحولات سیاسی و اجتماعی آن زمان، از جمله حمایت اولیه از نهضت ملی شدن نفت، نقش داشت.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> == تغییر مواضع و مخالفت با مصدق ==<br /> مظفر بقایی که در ابتدا یکی از یاران نزدیک دکتر محمد مصدق و از بنیان‌گذاران جبهه ملی بود، پس از ملی شدن صنعت نفت و در سال‌های نخست دهه ۱۳۳۰، به تدریج مواضع خود را تغییر داد و از سال ۱۳۳۱ به یکی از مخالفان سرسخت دولت ملی مصدق تبدیل شد. این تغییر جهت سیاسی، ریشه در اختلافات فکری، سیاسی و استراتژیک داشت که به مرور زمان میان بقایی و مصدق شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> بقایی که در ابتدا همراه با خلیل ملکی و با وساطت [[جلال آل احمد]] حزب زحمتکشان ملت ایران را تأسیس کرده بود، در سال‌های بعد با فاصله گرفتن از جبهه ملی، به نقد جدی سیاست‌های مصدق پرداخت. او معتقد بود که مصدق در محدود کردن نفوذ حزب توده و جریان‌های کمونیستی به اندازه کافی جدی عمل نکرده و این موضوع را خطری برای استقلال و امنیت ملی می‌دانست.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> یکی از نقاط عطف اختلافات، ماجرای ترور سرتیپ افشارطوس، رئیس شهربانی دولت مصدق بود که بقایی به عنوان یکی از مظنونان اصلی در این پرونده شناخته می‌شود. با وجود صدور حکم جلب بقایی توسط فرمانداری نظامی، حمایت‌های ابوالقاسم کاشانی، چهره مذهبی برجسته آن زمان، مانع از دستگیری و محاکمه او شد. این حمایت‌ها باعث شد که بقایی از مجازات فرار کند و همچنان در صحنه سیاسی حضور داشته باشد.&lt;ref&gt;کتاب «در پیشگاه تاریخ چه کسی منحرف شد؟: دکتر مصدق یا دکتر بقایی؟» نویسندگان: مظفر بقایی، عزیزالله علیزاده&lt;/ref&gt; <br /> <br /> علاوه بر این، نیروهای حزب زحمتکشان به رهبری بقایی، در جریان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، سرگرد محمود سخایی، رئیس شهربانی کرمان را به طرز فجیعی به قتل رساندند. بقایی پس از کودتا به کرمان رفت و از عاملان این قتل تقدیر کرد که این موضوع نشان‌دهنده عمق مخالفت و درگیری‌های سیاسی آن دوره است.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://usdoc.ir/persons/Documents/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-1 زندگینامه مظفر بقایی - مرکز اسناد لانه جاسوسی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در روزهای پس از عزل مصدق، نیروهای بقایی و اعضای حزب زحمتکشان ملت ایران در کنار ابوالقاسم کاشانی نقش فعالی در حمله به منزل شخصی مصدق داشتند و تلاش کردند تا سرنگونی دولت ملی را به قیام مردمی تعبیر کنند. این اقدامات و مواضع بقایی باعث شد که مردم ایران او را به عنوان خائن و خیانتکار به نهضت ملی و مردم کشور بشناسند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> بقایی همچنین در روزنامه «شاهد» که ارگان حزب زحمتکشان بود، به شدت از مصدق و حزب توده انتقاد می‌کرد و مصدق را متهم می‌نمود که در محدود کردن نفوذ بیگانگان و جریان‌های کمونیستی کوتاهی کرده است. این مواضع باعث شد که بقایی به یکی از تندترین منتقدان دولت ملی تبدیل شود و در نهایت نقش کلیدی در سرنگونی آن ایفا نماید.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; <br /> <br /> این تغییر مواضع و مخالفت‌های شدید بقایی با مصدق، باعث شد که او به یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز و منفور در تاریخ معاصر ایران تبدیل شود.&lt;ref&gt;کتاب «خاطرات دکتر مظفر بقایی کرمانی» خاطرات و دیدگاه‌های شخصی بقایی درباره زندگی و فعالیت‌هایش - نشر علم&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == نقش مظفر بقایی در کودتای ۲۸ مرداد و حوادث مرتبط ==<br /> <br /> === زمینه‌های سیاسی و تحول مواضع ===<br /> [[پرونده:کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت مصدق.JPG|جایگزین=کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت ملی مصدق|بندانگشتی|کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت ملی مصدق]]<br /> اختلافات سیاسی، رقابت‌های شخصی و نگرانی از نفوذ حزب توده و جریان‌های چپ، باعث شد که بقایی به همراه گروهی از ملی‌گرایان میانه‌رو و مذهبی، علیه مصدق موضع بگیرد و در تحولات سیاسی آن دوره نقش فعال ایفا کند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === نقش فعال در کودتا و حوادث پس از آن ===<br /> بقایی، در کنار [[ابوالقاسم کاشانی]] و نیروهای مذهبی، نقش مهمی در سازماندهی و حمایت از کودتای ۲۸ مرداد داشت. آن‌ها تلاش کردند تا این کودتا را به عنوان قیامی مردمی جلوه دهند و با استفاده از رسانه‌ها و فعالیت‌های سیاسی، افکار عمومی را علیه دولت ملی بسیج کنند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> در جریان کودتا و پس از آن، نیروهای وابسته به بقایی در کرمان، سرگرد محمود سخایی، رئیس شهربانی وقت را به قتل رساندند. <br /> <br /> === اتهام به دست داشتن در قتل افشارطوس ===<br /> یکی از جنجالی‌ترین حوادث آن دوره، قتل سرتیپ محمود افشارطوس، رئیس کل شهربانی دولت مصدق، بود. مظفر بقایی به همراه برخی دیگر از چهره‌های سیاسی به دست داشتن در این جنایت متهم شدند. گفته می‌شود تصمیم به این قتل در منزل بقایی گرفته شده بود و هدف از آن تهدید طرفداران دولت ملی مصدق بود.&lt;ref&gt;[https://payamema.ir/payam/articlerelation/11886 مظفر بقایی، حزب زحمتکشان خدمت یا خیانت؟ - پیام ما]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === ارزیابی و پیامدهای سیاسی ===<br /> پس از کودتا، بقایی با وجود حمایت‌هایی که داشت، به دلیل اختلافات سیاسی و ناکامی در تصدی مناصب مهم، به تدریج از صحنه سیاسی کنار گذاشته شد و به تبعید و محدودیت‌های سیاسی محکوم گردید. او به عنوان فردی متلون و زیرک شناخته می‌شد که در نهایت نتوانست جایگاه خود را در قدرت حفظ کند.&lt;ref&gt;[https://iranhistory.net/baghaei-kermani0/ مظفر بقایی کرمانی، متن کامل مصاحبه - تاریخ شفاهی ایران]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> == دوران پس از کودتا، فعالیت‌ها و تبعید مظفر بقایی ==<br /> <br /> === وضعیت سیاسی پس از کودتا ===<br /> [[پرونده:مظفر بقایی در آمریکا.JPG|جایگزین=مظفر بقایی در آمریکا|بندانگشتی|320x320پیکسل|مظفر بقایی در آمریکا]]<br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت ملی دکتر محمد مصدق، فضای سیاسی ایران به شدت تغییر کرد و حکومت پهلوی با حمایت گسترده آمریکا، قدرت خود را مستحکم نمود. در این شرایط، مظفر بقایی که نقش فعالی در کودتا داشت، به عنوان یکی از چهره‌های کلیدی در تحولات سیاسی شناخته شد، اما به دلیل اختلافات و رقابت‌های درون‌حزبی و سیاسی، موقعیت او به مرور تضعیف شد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === ادامه فعالیت‌های سیاسی ===<br /> بقایی پس از کودتا همچنان به فعالیت‌های سیاسی خود ادامه داد و حزب زحمتکشان ملت ایران را به عنوان نیرویی میانه‌رو و ملی‌گرا حفظ کرد. او تلاش کرد تا نفوذ سیاسی‌اش را حفظ کند و در برخی از تحولات سیاسی دهه ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ حضور داشته باشد. با این حال، فضای سیاسی بسته و سرکوبگرانه حکومت پهلوی، محدودیت‌های فراوانی برای فعالیت‌های حزبی ایجاد کرد و بقایی را در موضعی دشوار قرار داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; <br /> <br /> === بازداشت و تبعید ===<br /> با افزایش فشارهای سیاسی و سرکوب مخالفان، مظفر بقایی در دوره‌های مختلف به حبس و تبعید محکوم شد. او چندین بار بازداشت و زندانی شد و برای مدتی طولانی از فعالیت‌های سیاسی محروم گردید. این تبعیدها و بازداشت‌ها، بخشی از سیاست حکومت پهلوی برای کنترل و محدود کردن نیروهای سیاسی مخالف بود.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; <br /> <br /> === دوران پایانی و بازگشت به عرصه سیاسی ===<br /> با وجود محدودیت‌ها و فشارها، بقایی در دهه‌های بعدی تلاش کرد تا به عرصه سیاسی بازگردد و نقش خود را در تحولات کشور ایفا کند. او در برخی از دوره‌ها به فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی روی آورد و سعی کرد تا از طریق این مسیرها، تأثیرگذاری خود را حفظ نماید. با این حال، فضای سیاسی ایران در این دوره به گونه‌ای بود که امکان فعالیت آزادانه و مؤثر برای او فراهم نبود.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://ensani.ir/fa/article/45675/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 روایتی از زندگی مظفر بقایی، مرد شگفت‌انگیز تاریخ معاصر ایران - پژوهشکده علوم انسانی]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === مرگ مظفر بقایی ===<br /> مظفر بقایی در ۲۷ آبان ۱۳۶۶، در تهران درگذشت. زندگی سیاسی پر فراز و نشیب او که با تحولات مهم و جنجالی تاریخ معاصر ایران گره خورده بود، با پایان یافتن عمرش به اتمام رسید. پس از مرگ، بررسی و نقد عملکرد او همچنان ادامه داشت و جایگاهش در تاریخ سیاسی ایران موضوع بحث و تحلیل‌های متفاوتی باقی ماند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> == دیدگاه‌ها و نقدها درباره مظفر بقایی ==<br /> <br /> === خیانت به مصدق و مردم ایران ===<br /> یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین جنبه‌های زندگی سیاسی مظفر بقایی، تغییر مواضع و مخالفت شدید او با دکتر محمد مصدق و نهضت ملی شدن نفت است. بسیاری از تاریخ‌نگاران و تحلیل‌گران سیاسی، بقایی را به خیانت به مصدق و مردم ایران متهم می‌کنند. این اتهام بر اساس نقش فعال او در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و حمایت از سرنگونی دولت قانونی و مردمی مصدق شکل گرفته است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; <br /> <br /> === دفاع خمینی از بقایی و کودتا ===<br /> [[روح‌الله خمینی|'''خمینی''']] در تحلیل خود از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، این واقعه را تمجید کرد. خمینی از مصدق کینه داشت و در سال ۱۳۵۸، به دنبال اجتماعی از نیروهای دموکراتیک و آزادیخواه از جمله مجاهدین خلق، بر مزار دکتر محمد مصدق پیشوای نهضت ملی کردن صنعت نفت، آشکارا کینه‌ی خود را بروز داد و گفته بود:&lt;blockquote&gt;«چی شده که یک مشت استخوان پوسیده را درآورده‌اید و می‌خواهید زنده کنید».&lt;/blockquote&gt;حیدر رحیم‌پور ازغدی، یکی از مهرهای حکومتی نیز در تاریخ ۱۹ شهریور ۱۳۹۶، در سایت حکومتی رجایی‌نیوز، حرف‌های خمینی را تکرار کرد و نوشت:&lt;blockquote&gt;«کودتای ۲۸مرداد از الطاف خفیه بود!<br /> <br /> اگر زیاده‌خواهی‌های غرب باعث کودتای ۲۸مرداد نشده بود و مصدق که چهره‌یی حقیقتاً ملی بود و دارای دکترای حقوق از غرب و اغلب وزرا و یارانش هر یک در رشته‌ای از کشاورزی و صنعت و پزشکی و… متخصص بودند و دادگستریش از دادگستری و دادستانی‌های نسبتاً سالم بودند، می‌توانستند ایران را چنان بسازند که بلحاظ اداری شانه به شانه کشورهای غربی قرار گرفته و با ملی شدن صنعت نفت از جنبه سرمایه هم بی‌نیاز می‌گردیدیم و بتدریج یک ملت آرام و مرفه و دموکرات منش، غرب‌باور و بی‌دردی پدید می‌آمد که دیگر پی دردسر نمی‌گردند.<br /> <br /> اگر سرکوب ملت در ۱۳۳۲ نبود و مردم مزه‌ی دولت مردمی و اصلاح نسبی امور را چشیده بودند هرگز در ۴۲ و در ۵۷ قیام سراسری امام اتفاق نمی‌افتاد.<br /> <br /> اگر غرب به مصدق با بعضی نیروهای فرهیخته که اطراف خود گرد آورده بود اجازه می‌داد، به یقین ایران با فرهنگ غربی تبدیل به یک کشور متمکن اما وابسته می‌شد که هرگز آماده انقلاب اسلامی نمی‌گردید.»&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B0_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88694 2026-05-19T16:34:45Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۰ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۱ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۴ روز (در سال عادی) یا ۳۰۵ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۰ - تاسيس &quot;حزب زحمتكشان&quot; با حمايت آمريكا در تهران<br /> <br /> * ۱۳۵۵ - دولت ایران با گشایش دفتر [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین|'''سازمان آزادی‌بخش فلسطین''']] در تهران موافقت کرد.<br /> * ۱۳۵۷ - روزنامه تایمز لندن پس از مصاحبه‌ای خصوصی و مخفیانه به دور از چشم [[ساواک|'''ساواک''']] توسط نماینده این روزنامه در تهران با هفت تن از خانواده‌های شهدا و زندانیان سیاسی، مطلبی با عنوان «سیاست شاه نتوانست به زندانیان سیاسی کمک دهد» منتشر کرد.<br /> * ۱۳۶۱ - طرح پيشنهاد تشكيل [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']] توسط [[اکبر هاشمی رفسنجانی|'''هاشمی رفسنجانی''']]<br /> * ۱۳۷۱ - قیام مردم اراک<br /> * ۱۳۸۸ - شورای نگهبان رژیم ایران پس از رد صلاحیت حدود ۹۰۰ نفر ثبت نام‌کننده برای نامزدی ریاست جمهوری اسامی [[محسن رضایی|'''محسن رضایی''']][[میرحسین موسوی|، '''میرحسین موسوی''']]، [[مهدی کروبی|'''مهدی کروبی''']] و [[محمود احمدی‌نژاد|'''محمود احمدی‌نژاد''']] را به عنوان نامزدهای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرد.<br /> * ۱۴۰۳ - سقوط هلیکوپتر حامل [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']] در ورزقان<br /> ۲۰ مه<br /> * ۱۸۷۵ - امضای کنوانسیون متر توسط ۱۷ کشور که منجر به ایجاد سیستم بین‌المللی واحدها شد.<br /> * ۱۹۰۲ - استقلال کوبا از آمریکا<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، هوانورد آمریکایی، برای پیمودن عرض اقیانوس اطلس، از نیویورک برخاست. او روز بعد، پس از ۳۳/۵ ساعت پرواز، در پاریس فرود آمد.<br /> * ۱۹۳۲ - آملیا ارهارت از نیوفاندلند بلند شد تا اولین پرواز بدون توقف انفرادی جهان را توسط یک خلبان زن در سراسر اقیانوس اطلس آغاز کند و روز بعد در ایرلند فرود آمد.<br /> * ۱۹۴۹ - در ایالات متحده، آژانس امنیت نیروهای مسلح، سلف آژانس امنیت ملی، تأسیس شد.<br /> * ۱۹۶۳ - كنفرانس تاريخی سازمان وحدت كشورهای افريقایی در آديس آبابا، در این کنفرانس مقدمات تشکیل سازمان وحدت آفریقا فراهم آمد.<br /> * ۱۹۸۰ - ۶۰ درصد از مشارکت‌کنندگان، رأی به‌عدم استقلال کبک از کانادا دادند. <br /> * ۱۹۸۹ - دولت چین برای مقابله با معترضان، حکومت نظامی اعلام کرد که منجر به‌حادثۀ میدان تیان‌آن‌مین شد.<br /> *۲۰۰۲ - استقلال تیمور شرقی به‌رسمیت شناخته شد. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۵۸ - دکتر [[محمد مصدق|'''محمد مصدق''']]، رهبر نهضت ملی شدن صنعت نفت<br /> * ۱۳۰۴ - راضیه غلامی شعبانی، از اولین زنان زندانی عضو فرقه دموکرات آذربایجان همسر رضا ابراهیم‌زاده از ۵۳ نفر<br /> * ۱۳۱۹ - احمدرضا احمدی، شاعر ایرانی<br /> * ۱۳۲۰ - لایق شیرعلی، شاعر تاجیک<br /> ۲۰ مه<br /> *۱۷۴۳ - توسان لوورتور، سیاست‌مدار اهل هائیتی که از سال ۱۸۰۱ تا ۱۸۰۲م رئیس‌جمهور این کشور بود. وی از رهبران برجستۀ انقلاب هائیتی بود و در طول زندگی خود ابتدا با فرانسوی‌ها، سپس برای آن‌ها و در نهایت دوباره علیه فرانسه برای آرمان استقلال هائیتی مبارزه کرد. به‌عنوان یک رهبر انقلابی، تیزبینی نظامی و سیاسی نشان داد و کمک کرد که شورش نُوپای بردگان به‌یک جنبش انقلابی تبدیل شد و امروزه به‌عنوان «پدر هائیتی» شناخته می‌شود.<br /> *۱۷۹۹ - انوره دو بالزاک، نویسنده‌ی فرانسوی و از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان دنیا و پیشوای مکتب واقع‌گرایی (ادبیات) اجتماعی<br /> *۱۸۰۶ - جان استوارت‌میل، فیلسوف و اقتصاددان انگلیسی<br /> *۱۸۵۱ - امیل برلینر، مخترع آلمانی ضبط گرامافون<br /> *۱۸۸۳ - فیصل بن حسین (ملک فیصل اول)، اولین پادشاه عراق و بنیان‌گذار سلسله هاشمی عراق <br /> *۱۹۱۵ - موشه دایان، ژنرال اسرائیلی<br /> *۱۹۵۵ - زبیگنیف پرایزنر، از بزرگ‌ترین آهنگ‌سازان لهستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۴۰۳ - [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']]، عضو [[هیئت مرگ|'''هیئت مرگ''']] در [[قتل عام ۶۷|'''قتل عام سال ۱۳۶۷''']] و رئیس‌جمهور سابق جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۴۰۳ - [[حسین امیرعبداللهیان|'''حسین امیرعبداللهیان''']]، شصت و ششمین وزیر امور خارجه ایران<br /> * ۱۴۰۳ - سید محمدعلی آل هاشم، ششمین نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی<br /> <br /> ۲۰ مه<br /> <br /> * ۱۵۰۶ - كريستف كلمب، دریانورد و کاشف ایتالیایی<br /> * ۱۸۳۴ - ماری ژوزف لافایت، سیاستمدار و ژنرال فرانسوی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی زنبور عسل<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B3%DB%B0_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88693 2026-05-19T16:30:37Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۳۰ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۱ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۴ روز (در سال عادی) یا ۳۰۵ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۳۰ - تاسيس &quot;حزب زحمتكشان&quot; با حمايت آمريكا در تهران<br /> <br /> * ۱۳۵۵ - دولت ایران با گشایش دفتر [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین|'''سازمان آزادی‌بخش فلسطین''']] در تهران موافقت کرد.<br /> * ۱۳۵۷ - روزنامه تایمز لندن پس از مصاحبه‌ای خصوصی و مخفیانه به دور از چشم [[ساواک|'''ساواک''']] توسط نماینده این روزنامه در تهران با هفت تن از خانواده‌های شهدا و زندانیان سیاسی، مطلبی با عنوان «سیاست شاه نتوانست به زندانیان سیاسی کمک دهد» منتشر کرد.<br /> * ۱۳۶۱ - طرح پيشنهاد تشكيل [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات|'''دانشگاه آزاد اسلامی''']] توسط [[اکبر هاشمی رفسنجانی|'''هاشمی رفسنجانی''']]<br /> * ۱۳۷۱ - قیام مردم اراک<br /> * ۱۳۸۸ - شورای نگهبان رژیم ایران پس از رد صلاحیت حدود ۹۰۰ نفر ثبت نام‌کننده برای نامزدی ریاست جمهوری اسامی [[محسن رضایی|'''محسن رضایی''']][[میرحسین موسوی|، '''میرحسین موسوی''']]، [[مهدی کروبی|'''مهدی کروبی''']] و [[محمود احمدی‌نژاد|'''محمود احمدی‌نژاد''']] را به عنوان نامزدهای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرد.<br /> * ۱۴۰۳ - سقوط هلیکوپتر حامل [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']] در ورزقان<br /> ۲۰ مه<br /> * ۱۸۷۵ - امضای کنوانسیون متر توسط ۱۷ کشور که منجر به ایجاد سیستم بین‌المللی واحدها شد.<br /> * ۱۹۰۲ - استقلال کوبا از آمریکا<br /> * ۱۹۲۷ - چارلز لیندبرگ، هوانورد آمریکایی، برای پیمودن عرض اقیانوس اطلس، از نیویورک برخاست. او روز بعد، پس از ۳۳/۵ ساعت پرواز، در پاریس فرود آمد.<br /> * ۱۹۳۲ - آملیا ارهارت از نیوفاندلند بلند شد تا اولین پرواز بدون توقف انفرادی جهان را توسط یک خلبان زن در سراسر اقیانوس اطلس آغاز کند و روز بعد در ایرلند فرود آمد.<br /> * ۱۹۴۹ - در ایالات متحده، آژانس امنیت نیروهای مسلح، سلف آژانس امنیت ملی، تأسیس شد.<br /> * ۱۹۶۳ - كنفرانس تاريخی سازمان وحدت كشورهای افريقایی در آديس آبابا، در این کنفرانس مقدمات تشکیل سازمان وحدت آفریقا فراهم آمد.<br /> * ۱۹۸۰ - ۶۰ درصد از مشارکت‌کنندگان، رأی به‌عدم استقلال کبک از کانادا دادند. <br /> * ۱۹۸۹ - دولت چین برای مقابله با معترضان، حکومت نظامی اعلام کرد که منجر به‌حادثۀ میدان تیان‌آن‌مین شد.<br /> *۲۰۰۲ - استقلال تیمور شرقی به‌رسمیت شناخته شد. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۵۸ - دکتر [[محمد مصدق|'''محمد مصدق''']]، رهبر نهضت ملی شدن صنعت نفت<br /> * ۱۳۰۴ - راضیه غلامی شعبانی، از اولین زنان زندانی عضو فرقه دموکرات آذربایجان همسر رضا ابراهیم‌زاده از ۵۳ نفر<br /> * ۱۳۱۹ - احمدرضا احمدی، شاعر ایرانی<br /> * ۱۳۲۰ - لایق شیرعلی، شاعر تاجیک<br /> ۲۰ مه<br /> *۱۷۴۳ - توسان لوورتور، سیاست‌مدار اهل هائیتی که از سال ۱۸۰۱ تا ۱۸۰۲م رئیس‌جمهور این کشور بود. وی از رهبران برجستۀ انقلاب هائیتی بود و در طول زندگی خود ابتدا با فرانسوی‌ها، سپس برای آن‌ها و در نهایت دوباره علیه فرانسه برای آرمان استقلال هائیتی مبارزه کرد. به‌عنوان یک رهبر انقلابی، تیزبینی نظامی و سیاسی نشان داد و کمک کرد که شورش نُوپای بردگان به‌یک جنبش انقلابی تبدیل شد و امروزه به‌عنوان «پدر هائیتی» شناخته می‌شود.<br /> *۱۷۹۹ - انوره دو بالزاک، نویسنده‌ی فرانسوی و از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان دنیا و پیشوای مکتب واقع‌گرایی (ادبیات) اجتماعی<br /> *۱۸۰۶ - جان استوارت‌میل، فیلسوف و اقتصاددان انگلیسی<br /> *۱۸۵۱ - امیل برلینر، مخترع آلمانی ضبط گرامافون<br /> *۱۸۸۳ - فیصل بن حسین (ملک فیصل اول)، اولین پادشاه عراق و بنیان‌گذار سلسله هاشمی عراق <br /> *۱۹۱۵ - موشه دایان، ژنرال اسرائیلی<br /> *۱۹۵۵ - زبیگنیف پرایزنر، از بزرگ‌ترین آهنگ‌سازان لهستان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> <br /> * ۱۴۰۳ - [[ابراهیم رئیسی|'''ابراهیم رئیسی''']]، عضو هیئت مرگ در قتل عام سال ۱۳۶۷ و رئیس‌جمهور سابق جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۴۰۳ - [[حسین امیرعبداللهیان|'''حسین امیرعبداللهیان''']]، شصت و ششمین وزیر امور خارجه ایران<br /> * ۱۴۰۳ - سید محمدعلی آل هاشم، ششمین نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان شرقی<br /> <br /> ۲۰ مه<br /> <br /> * ۱۵۰۶ - كريستف كلمب، دریانورد و کاشف ایتالیایی<br /> * ۱۸۳۴ - ماری ژوزف لافایت، سیاستمدار و ژنرال فرانسوی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی زنبور عسل<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B9_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88684 2026-05-18T17:47:02Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۹ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۶۰ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۵ روز (در سال عادی) یا ۳۰۶ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> <br /> * ۷۴۹ - شکست امويان از [[ابومسلم خراسانی|'''ابومسلم خراسانی''']]<br /> <br /> *۱۲۹۱ - در جنگی که بین سپاه سالارالدوله و نیروی دولتی در حوالی کرمانشاه آغاز شده بود، [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']] رئیس نظمیه و دکتر سهراب کشته شدند.<br /> * ۱۳۱۴ - تأسیس فرهنگستان ایران به ریاست [[محمدعلی فروغی|'''محمدعلی فروغی''']]<br /> <br /> * ۱۳۴۱ - بهره‌برداری ار سد سفیدرود<br /> *<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۹۱۷ - پديد آمدن &quot;جايزه ادبی پوليتْزِر در  امريكا<br /> *۱۹۱۹ - با ورود مصطفی کمال‌پاشا، معروف به آتاتورک به بندر سامسون در ساحل دریای سیاه جنگی موسوم به جنگ استقلال ترکیه آغاز شد.<br /> *۱۹۳۶ - اختراع دستگاه رادار توسط &quot;رابرت داتسون وات&quot;<br /> *۱۹۴۵ - حمله‌ی بیش از ۴۰ بمب‌افکن آمریکایی به شهر توکیو در جنگ جهانی دوم<br /> *۱۹۹۱ - کروات‌ها در همه‌پرسی به استقلال رأی دادند.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> * ۱۲۶۱ - [[دکتر محمد مصدق|'''دکتر محمد مصدق''']]، دولت‌مرد ایرانی و نخست‌وزیر ایران از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ (درگذشت ۱۳۴۵)<br /> * ۱۳۲۷ - منصور ستاری، سرتیپ نیروی هوایی در جمهوری اسلامی<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۷۶۲ - یوهان گوتلیب فیخته، فیلسوف و از پایه‌گذاران ایده‌آلیسم آلمانی<br /> *۱۸۶۴ - ناتانیل هاثورن، نویسنده آمریکایی<br /> *۱۸۸۱ - مصطفی کمال آتاتورک، نظامی، دولت‌مرد، نویسنده و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه و از طرفداران سکولاریسم و ناسیونالیس<br /> *۱۸۹۰ - [[هوشی‌مین]]'''[[هوشی‌مین]]'''، رهبر ویتنام در جنگ با فرانسه و آمریکا، مبارز انقلابی و قهرمان استقلال ويتنام<br /> *۱۹۲۵ - مالکوم ایکس، رهبر جنبش ناسیونالیستی سیاهان آمریکا<br /> *۱۹۲۵ - پل‌پوت، رهبر جنبش خمر سرخ و حاکم کامبوج از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹<br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۲۹۱ - [[یپرم خان|'''یپرم‌خان''']]، رئیس وقت ارمنی‌تبار نظمیه ایران<br /> * ۱۳۶۵ - خان‌بابا معتضدی، نخستین فیلم‌بردار حرفه‌ای سیمای ایران<br /> * ۱۳۷۱ - [[غلامحسین صدیقی|'''غلامحسین صدیقی''']]، نویسنده و سیاستمدار<br /> * ۱۳۸۵ - صبار فرمانفرمائیان، پزشک، سیاستمدار، وزیر بهداری دکتر محمد مصدق<br /> * ۱۳۸۶ - فخرالدین حجازی، نماینده مجلس در جمهوری اسلامی<br /> * ۱۴۰۱ - عثمان محمدپرست، خواننده و دوتار نواز<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام سعید یعقوبی کرد سفلی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام مجید کاظمی شیخ‌شبانی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> * ۱۴۰۲ - اعدام صالح میرهاشمی بلطاقی، از شهدای [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|'''خیزش سراسری ۱۴۰۱''']]<br /> ۱۹ مه<br /> *۱۸۲۵ - کنت کلود هانری سن سیمون، فیلسوف فرانسوی<br /> *۱۸۹۵ - خوزه مارتی، روزنامه‌نگار، شاعر و فيلسوف انقلابی كوبايی<br /> *۱۸۹۸ - ویلیام یوئرت گلادستون، سیاست‌مدار بریتانیایی از حزب لیبرال ۴ دوره نخست‌وزیر و ۴ بار مشاور خزانه‌داری بریتانیا بود.<br /> *۱۹۰۴ - جمشیدجی نوشروانجی تاتا، از پیشگامان صنعت مدرن هند<br /> *۱۹۳۵ - توماس ادوارد لورنس معروف به لورنس عربستان، محقق، باستان‌شناس و متخصص تدابیر جنگی انگلیسی<br /> *۱۹۵۸ - آنتون پطرس عریضه، پاتریارک مارونی (واژه‌ای یونانی به‌معنای شیوخ و آباء و نامی که در تورات به‌نخستین رؤسای خانواده‌ها می‌دادند) و زبان‌شناس لبنانی<br /> *۲۰۱۷ – نوشیروان مصطفی، هماهنگ‌کننده عمومی جنبش تغییر (گوران)<br /> *<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B7_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88671 2026-05-17T06:47:41Z

<p>Safa: /* رویدادها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۷ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۸ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۷ روز (در سال عادی) یا ۳۰۸ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۱۷ - افتتاح تونل کندوان به طول حدود ۱۸۸۴متر <br /> <br /> * ۱۳۳۰ - سفیر انگلستان با تسلیم یادداشت تذکری به دولت ایران، قانون [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''ملی‌ شدن صنعت نفت''']] را خلاف قوانین بین‌المللی اعلام کرد.<br /> * ۱۳۴۰ - تاسیس [[نهضت آزادی|'''نهضت آزادی ایران''']]<br /> <br /> * ۱۳۶۲ - سرکوب و انحلال [[حزب توده ایران|'''حزب توده ایران''']] در جمهوری اسلامی<br /> ۱۷ مه<br /> * ۱۸۶۵ - اتحادیۀ بین‌المللی تلگراف که بعدها به‌اتحادیۀ بین‌المللی مخابرات تغییر نام داد تشکیل شد.<br /> * ۱۹۱۴ - پروتکل کورفو امضا شد که به رسمیت شناختن خودمختاری کامل برای شمال اپیروس تحت حاکمیت اسمی آلبانیایی<br /> * ۱۹۴۰ - قوای آلمان نازی، بروکسل، پایتخت بلژیک را در طی جنگ دوم جهانی اشغال کردند.<br /> * ۱۹۸۰ - ژنرال چون دو هوان از کره جنوبی کنترل دولت را به دست گرفت و برای سرکوب تظاهرات دانشجویان حکومت نظامی اعلام کرد.<br /> * ۱۹۸۰ - در آستانه انتخابات ریاست جمهوری، گروه چریکی مائوئیست «راه درخشان» به یک مرکز رأی‌گیری در چوسچی، شهری در استان آیاکوچو حمله کرده و درگیری داخلی را در پرو آغاز کرد.<br /> * ۱۹۸۷ - همزمان با [[جنگ ایران و عراق|'''جنگ ایران و عراق''']]: یک جت جنگنده داسو میراژ F1 عراقی دو موشک به ناو جنگی USS  Stark نیروی دریایی ایالات متحده شلیک کرد و ۳۷ نفر را کشت و ۲۱ نفر از خدمه او را مجروح کرد.<br /> * ۱۹۹۷ - با تصرف کینشاسا پایتخت زئیر توسط شورشیان به رهبری لوران دزیره کابیلا و سقوط رژیم موبوتو سسه سکو رئیس‌جمهور سابق، نام این کشور دوباره به جمهوری دموکراتیک کنگو تغییر یافت.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۸۲۸ - امیر علیشیر متخلص به نوایی، شاعر و ادیب و وزیر سلطان حسین بایقرای گورکانی<br /> * ۱۳۰۲ - پرویز خطیبی، روزنامه‌نگار، فیلمساز، شاعر، ترانه‌سرا و طنزنویس، پرویز خطیبی، نوه دختری [[میرزارضا کرمانی|'''میرزارضا کرمانی''']] بود، در ۷۱ سالگی در لس‌آنجلس درگذشت.<br /> * ۱۳۱۸ - کوروش زعیم، نویسنده، مترجم،  پژوهشگر، مخترع و عضو شورای مرکزی [[جبهه ملی ایران|'''جبهه ملی ایران''']]<br /> * ۱۳۳۶ - عباس معروفی‏، نویسنده، شاعر و روزنامه‌نگار اهل ایران<br /> <br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * (۵۸۶ ق. م) ارشمیدس دانشمند یونان باستان<br /> <br /> *۱۷۴۹ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، پدر ایمنی‌شناسی می‌دانند و کاشف واکسیناسیون<br /> *۱۸۳۶ - ویلهلم اشتاینیتس، شطرنج‌باز اتریشی‌آمریکایی و نخستین قهرمان رسمی شطرنج جهان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۱۷۵ - قتل [[آقامحمدخان قاجار|'''آقامحمد خان قاجار''']]، (زاده: ۱۱۲۱)، در شوشی به دست فراشان حکومتی<br /> <br /> * ۱۳۷۴ - جان باختن [[عفت حداد|'''عفت حداد''']] و [[فرشته اسفندیاری|'''فرشته اسفندیاری''']] از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']] توسط تروریست‌های نظام جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۸۸ - محمدتقی بهجت فومنی، مرجع در ۹۴ سالگی<br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * ۱۸۳۸ - تالیران، با نام کامل شارل موریس دو تالیران پریگور، سیاست‌مدار فرانسوی که در دورۀ لویی شانزدهم، دورۀ انقلاب فرانسه، دورۀ ناپلئون اول، دورۀ لویی هجدهم، دورۀ شارل دهم و دورۀ لویی فیلیپ در مقام‌های مختلف به‌کار در عرصۀ سیاست بین‌المللی پرداخت. او وزیر امور خارجۀ ناپلئون بود و برخی او را به‌خیانت به‌ناپلئون و جاسوسی برای اتریش متهم می‌کردند. وی پس از سقوط ناپلئون هم سال‌ها در پست‌های رده‌بالای دولت کار کرد.<br /> <br /> * ۱۹۸۷ - گونار میردال، اقتصاددان، جامعه‌شناس و سیاست‌مدار اهل سوئد که در سال ۱۹۷۴م به‌همراه فریدریش آگوست فون هایک، اقتصاددان اتریشی، موفق به‌دریافت جایزۀ نوبل در اقتصاد شد.<br /> <br /> ۲۰۱۳ - خورخه رافائل ویدلا، چهل‌و‌سومین رئیس‌جمهور آرژانتین از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱م که پس از کودتایی که ایزابل مارتینز پرون را برکنار کرد، به‌قدرت رسید. پس از بازگشت دموکراسی به‌آرژانتین، او به‌خاطر نقض گستردۀ حقوق بشر و «جنایت علیه بشریت» که در زمان حکومت او صورت گرفت، محاکمه و محکوم به‌حبس ابد شد.<br /> <br /> ۲۰۲۲ - ونجلیس، آهنگ‌ساز یونانی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی<br /> <br /> * روز جهانی فشار خون<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88670 2026-05-17T06:43:07Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۸ اردیبهشت ۱۳۷۵''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۹ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۶ روز (در سال عادی) باقی مانده<br /> <br /> ==رویدادها==<br /> * ۱۳۰۶ - [[دکتر محمد مصدق|'''دكتر محمد مصدق''']] نماينده مجلس با تمديد اختيارات وزير دادگستری وقت که به خواست [[رضاشاه پهلوی|'''رضاشاه''']] بود مخالفت نمود و استدلال كرد كه چون در كشور حالت فوق العاده وجود ندارد، تمديد چنين اختياراتی وجاهت حقوقی نمی‌تواند داشته باشد.<br /> * ۱۳۸۹ - آزادی علی وکیلی‌راد یکی از عاملان ترور [[شاپور بختیار|'''شاپور بختیار''']] پس از ۱۹ سال از فرانسه و بازگشت او به ایران<br /> ۱۸ مه<br /> * ۱۸۰۴ - ناپلئون بناپارت، با رأی پارلمان فرانسه، امپراتور این کشور شد. دوران حکومت او ده سال به طول انجامید.<br /> * ۱۹۷۴ - هند با موفقیت اولین سلاح هسته‌ای خود را با نام لبخند بودا، آزمایش کرد.<br /> * ۱۹۸۰ - دانش‌آموزان در گوانگجو، کره جنوبی تظاهراتی را آغاز کردند و خواستار اصلاحات دموکراتیک شدند. ۱۸ تا ۲۷ مه<br /> * ۱۹۹۷ - فروپاشی رژيم ديكتاتوری &quot;موبوتو سه‌سه‌سكو&quot; در كنگو<br /> * ۲۰۰۹ - ببرهای تامیل، توسط دولت سریلانکا شکست خورد و تقریباً ۲۶ سال جنگ بین دو طرف پایان یافت.<br /> <br /> ==زادروزها==<br /> * ۴۲۷ - عمر خیام، ریاضی‌دان، فیلسوف و شاعر ایرانی (مرگ ۵۱۰) <br /> * ۱۳۲۱ - ناهید دایی‌جواد، خواننده موسیقی سنتی<br /> * ۱۳۲۸ - سیما مافیها، خواننده موسیقی سنتی<br /> ۱۸ مه<br /> *۱۸۷۲ - نیکلای دوم، واپسین تزار روسیه، پادشاه لهستان و دوک بزرگ فنلاند<br /> *۱۸۷۲ - برتراند راسل، ریاضی‌دان، فیلسوف و نویسندهٔ انگلیسی<br /> *۱۸۷۶ - هرمان مولر، سیاست‌مدار عضو حزب سوسیال‌دموکرات آلمان، وزیر امور خارجۀ آلمان و ۲ دوره صدر اعظم جمهوری وایمار و از امضاکنندگان معاهدۀ ورسای در سال ۱۹۱۹م<br /> *۱۸۹۱ - رودولف کارناپ، فیلسوف آلمانی<br /> *۱۹۱۱ - گوستاو مالر، آهنگساز و رهبر ارکستر اتريشی<br /> *۱۹۲۰ - پاپ ژان پل دوم<br /> ==درگذشت‌ها==<br /> * ۱۳۶۶ - [[حسین فردوست|'''حسین فردوست''']]، تیمسار معاون '''[[ساواک]]''' ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۲ <br /> * ۱۳۹۷ - عزت‌الله (حسین) فرجی، خواننده<br /> * ۱۴۰۴ - ابراهیم رهبر، نویسنده و از اعضای اولیه‌ی کانون نویسندگان ایران<br /> ۱۸ مه<br /> <br /> * ۱۷۹۹ - پیر بومارشه، نمایش‌نامه‌نویس، ناشر سرمایه‌گذار، موسیقی‌دان، هجونویس، دلال اسلحه،،ساعت‌ساز، مخترع، دیپلمات، فراری و انقلابی قرن ۱۸م فرانسوی‌ آمریکایی<br /> * ۱۹۱۱ - گوستاو مالر، آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر <br /> * ۱۹۲۲ - چارلز لاورن، زیست‌شناس فرانسوی، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی سال ۱۹۰۷<br /> * ۱۹۶۵ - الی کوهن، جاسوس اسرائیلی در دمشق، سوریه به‌دار آویخته شد.<br /> * ۱۹۸۱ - ویلیام سارویان، نویسنده و نمایش‌نامه‌نویس ارمنی‌تبار آمریکایی و برندۀ جایزۀ پولیتزر <br /> <br /> ==مناسبت‌ها==<br /> * روز بزرگداشت عمر خیام در ایران<br /> * روز جهانی موزه و میراث فرهنگی<br /> <br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B7_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88668 2026-05-16T15:14:32Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۷ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۸ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۷ روز (در سال عادی) یا ۳۰۸ روز (در سال کبیسه) مانده‌است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> * ۱۳۱۷ - افتتاح تونل کندوان به طول حدود ۱۸۸۴متر <br /> <br /> * ۱۳۳۰ - سفیر انگلستان با تسلیم یادداشت تذکری به دولت ایران، قانون [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''ملی‌ شدن صنعت نفت''']] را خلاف قوانین بین‌المللی اعلام کرد.<br /> * ۱۳۴۰ - تاسیس [[نهضت آزادی|'''نهضت آزادی ایران''']]<br /> <br /> * ۱۳۶۲ - سرکوب و انحلال [[حزب توده ایران|'''حزب توده ایران''']] در جمهوری اسلامی<br /> ۱۷ مه<br /> * ۱۸۶۵ - اتحادیۀ بین‌المللی تلگراف که بعدها به‌اتحادیۀ بین‌المللی مخابرات تغییر نام داد تشکیل شد.<br /> * ۱۹۱۴ - پروتکل کورفو امضا شد که به رسمیت شناختن خودمختاری کامل برای شمال اپیروس تحت حاکمیت اسمی آلبانیایی<br /> * ۱۹۴۰ - قوای آلمان نازی، بروکسل، پایتخت بلژیک را در طی جنگ دوم جهانی اشغال کردند.<br /> * ۱۹۸۰ - ژنرال چون دو هوان از کره جنوبی کنترل دولت را به دست گرفت و برای سرکوب تظاهرات دانشجویان حکومت نظامی اعلام کرد.<br /> * ۱۹۸۰ - در آستانه انتخابات ریاست جمهوری، گروه چریکی مائوئیست «راه درخشان» به یک مرکز رأی‌گیری در چوسچی، شهری در استان آیاکوچو حمله کرده و درگیری داخلی را در پرو آغاز کرد.<br /> * ۱۹۸۷ - [[جنگ ایران و عراق|'''جنگ ایران و عراق''']]: یک جت جنگنده داسو میراژ F1 عراقی دو موشک به ناو جنگی USS  Stark نیروی دریایی ایالات متحده شلیک کرد و ۳۷ نفر را کشت و ۲۱ نفر از خدمه او را مجروح کرد.<br /> * ۱۹۹۷ - با تصرف کینشاسا پایتخت زئیر توسط شورشیان به رهبری لوران دزیره کابیلا و سقوط رژیم موبوتو سسه سکو رئیس‌جمهور سابق، نام این کشور دوباره به جمهوری دموکراتیک کنگو تغییر یافت.<br /> <br /> == زادروزها ==<br /> <br /> * ۸۲۸ - امیر علیشیر متخلص به نوایی، شاعر و ادیب و وزیر سلطان حسین بایقرای گورکانی<br /> * ۱۳۰۲ - پرویز خطیبی، روزنامه‌نگار، فیلمساز، شاعر، ترانه‌سرا و طنزنویس، پرویز خطیبی، نوه دختری [[میرزارضا کرمانی|'''میرزارضا کرمانی''']] بود، در ۷۱ سالگی در لس‌آنجلس درگذشت.<br /> * ۱۳۱۸ - کوروش زعیم، نویسنده، مترجم،  پژوهشگر، مخترع و عضو شورای مرکزی [[جبهه ملی ایران|'''جبهه ملی ایران''']]<br /> * ۱۳۳۶ - عباس معروفی‏، نویسنده، شاعر و روزنامه‌نگار اهل ایران<br /> <br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * (۵۸۶ ق. م) ارشمیدس دانشمند یونان باستان<br /> <br /> *۱۷۴۹ - ادوارد جنر، پزشک انگلیسی، پدر ایمنی‌شناسی می‌دانند و کاشف واکسیناسیون<br /> *۱۸۳۶ - ویلهلم اشتاینیتس، شطرنج‌باز اتریشی‌آمریکایی و نخستین قهرمان رسمی شطرنج جهان<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۱۷۵ - قتل [[آقامحمدخان قاجار|'''آقامحمد خان قاجار''']]، (زاده: ۱۱۲۱)، در شوشی به دست فراشان حکومتی<br /> <br /> * ۱۳۷۴ - جان باختن [[عفت حداد|'''عفت حداد''']] و [[فرشته اسفندیاری|'''فرشته اسفندیاری''']] از اعضای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|'''مجاهدین خلق''']] توسط تروریست‌های نظام جمهوری اسلامی ایران<br /> * ۱۳۸۸ - محمدتقی بهجت فومنی، مرجع در ۹۴ سالگی<br /> ۱۷ مه<br /> <br /> * ۱۸۳۸ - تالیران، با نام کامل شارل موریس دو تالیران پریگور، سیاست‌مدار فرانسوی که در دورۀ لویی شانزدهم، دورۀ انقلاب فرانسه، دورۀ ناپلئون اول، دورۀ لویی هجدهم، دورۀ شارل دهم و دورۀ لویی فیلیپ در مقام‌های مختلف به‌کار در عرصۀ سیاست بین‌المللی پرداخت. او وزیر امور خارجۀ ناپلئون بود و برخی او را به‌خیانت به‌ناپلئون و جاسوسی برای اتریش متهم می‌کردند. وی پس از سقوط ناپلئون هم سال‌ها در پست‌های رده‌بالای دولت کار کرد.<br /> <br /> * ۱۹۸۷ - گونار میردال، اقتصاددان، جامعه‌شناس و سیاست‌مدار اهل سوئد که در سال ۱۹۷۴م به‌همراه فریدریش آگوست فون هایک، اقتصاددان اتریشی، موفق به‌دریافت جایزۀ نوبل در اقتصاد شد.<br /> <br /> ۲۰۱۳ - خورخه رافائل ویدلا، چهل‌و‌سومین رئیس‌جمهور آرژانتین از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱م که پس از کودتایی که ایزابل مارتینز پرون را برکنار کرد، به‌قدرت رسید. پس از بازگشت دموکراسی به‌آرژانتین، او به‌خاطر نقض گستردۀ حقوق بشر و «جنایت علیه بشریت» که در زمان حکومت او صورت گرفت، محاکمه و محکوم به‌حبس ابد شد.<br /> <br /> ۲۰۲۲ - ونجلیس، آهنگ‌ساز یونانی<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> * روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی<br /> <br /> * روز جهانی فشار خون<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=88667 2026-05-16T14:46:15Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام =عالیه بازرگان<br /> | تصویر =عالیه بازرگان ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =230 پیکسل<br /> | عنوان تصویر =عالیه بازرگان<br /> | زادروز = ۱۳۱۸<br /> | زادگاه = مشهد<br /> | تاریخ درگذشت = ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> | مکان درگذشت = تهران<br /> <br /> | علت درگذشت = درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران<br /> |آرامگاه = تهران<br /> <br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> |تحصیلات = <br /> |دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت = از سال ۱۳۵۰ تا زمان شهادت<br /> <br /> | شناخته‌شده برای = نیروهای مبارز و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مجاهد منصور بازرگان<br /> <br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب = سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دین =مسلمان-شیعه<br /> | همسر = <br /> || پانویس =<br /> |علت مرگ=درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران}}'''عالیه بازرگان'''، (متولد سال ۱۳۱۸، مشهد – درگذشته ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱، تهران) از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی پیوست. او پس از دستگیری برادرش، منصور بازرگان، با مادران مجاهدین آشنا شد و تحت تأثیر مقاومت آن‌ها، فعالیت‌های سیاسی خود را با حمایت مالی و لجستیکی از [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آغاز کرد. <br /> <br /> خانه‌اش در مشهد به مرکزی برای تجمع مادران مجاهد و خانواده‌های شهیدان تبدیل شد. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]]، با پیوستن مجدد به مجاهدین، فعالیت‌هایش را گسترش داد و در ستادهای علنی سازمان، کاندیداتوری [[مسعود رجوی]]، و دفاع از مجاهدین در برابر چماقداران حکومتی نقش مهمی ایفا کرد. او به‌عنوان کاندیدای مجاهدین در انتخابات مجلس مشهد شناخته شد و با وجود آزار رژیم، حمایت مردم از او مانع اقدامات علیه‌اش بود. <br /> <br /> با شدت گرفتن سرکوب‌ها در سال ۱۳۶۰، عالیه بازرگان به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی به فعالیت ادامه داد. خانه‌اش که زمانی محل تجمع بود، به پایگاه نیمه‌مخفی تبدیل شد. عالیه با شجاعت در برابر حملات رژیم ایستادگی کرد و در آبان ۱۳۶۰ با هوشمندی مانع ورود پاسداران به پایگاهش شد. <br /> <br /> سرانجام در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ در درگیری مسلحانه به شهادت رسید و دختر ۱۱ ساله‌اش، لیلا، دستگیر و [[شکنجه]] شد. عالیه در نامه‌ای به برادرش از افتخار خدمت به مجاهدین و درک معنای واقعی زندگی سخن گفت و خود را خوشبخت دانست. شهادت عالیه بازرگان خشم مردم مشهد را علیه رژیم جمهوری اسلامی برانگیخت.<br /> ==آغاز فعالیت‌های مبارزاتی==<br /> عالیه بازرگان، از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. <br /> <br /> او در سال ۱۳۵۰ پس از دستگیری برادرش منصور بازرگان که مجاهد بود، در تلاش برای تماس و ملاقات با وی در مقابل زندان‌های شاه با مادران و خواهران مجاهدین در زندان آشنا شد و در تماس‌های پیوسته با آنان، به‌ویژه تحت نظارت [[فاطمه امینی]] به‌سرعت دانش سیاسی خود را ارتقاء داد و با دیدن مقاومت و ایستادگی مجاهدین در برابر شکنجه‌گران [[ساواک]]'''،''' فعالیت سیاسی خود را با تهیه امکانات و کمک‌های مالی برای سازمان مجاهدین خلق ایران آغاز کرد.<br /> <br /> او پس از این فعالیت‌های خود را گسترش داد در تجمع مادران مجاهد برای دفاع از زندانیان سیاسی و افشاگری‌های آنان بر علیه رژیم شاه شرکت کرد و منزل خود را در مشهد به کانونی برای تجمع و تماس مادران مجاهد خلق و ارتباط خانواده‌های شهدا و مجاهدین زندانی تبدیل کرد. <br /> <br /> پس از ضربه اپورتونیستی در سال ۱۳۵۴، عالیه بازرگان آگاهانه ارتباط خود را با آنان قطع کرد و کوشید تا با مجاهدین تماس برقرار کند؛ هرچندکه موفق به ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین نشد، اما لحظه‌ای از پا ننشست و برای گرفتن رهنمودهای مبارزاتی تماس خود را با برادر مجاهدش منصور بازرگان در زندان شیراز افزایش داد. <br /> <br /> عالیه بازرگان همزمان در تظاهرات مردمی بر علیه دیکتاتوری شاه فعالانه شرکت می‌کرد. حضور فعال او به‌همراه خواهر مجاهد دیگرش (ایران بازرگان) در نخستین تظاهرات زنان مشهد بر علیه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] در ۱۷دی‌ماه ۱۳۵۶ و شرکت مداوم در راهپیمای‌های مردمی دوران قیام، از جمله فعالیت‌های عالیه بازرگان در دوران قطع ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین خلق بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/%DB%B2%DB%B6%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 ۲۶ادریبهشت ۱۳۶۱ - شهادت مادر مجاهد عالیه بازرگان - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==فعالیت‌ها در دوران جمهوری اسلامی==<br /> پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، و تشکیل ستادهای علنی سازمان مجاهدین در مشهد، عالیه بازرگان دوباره به مجاهدین پیوست. از این زمان به بعد تحول عمیق‌تری در زندگی او روی داد و فعالیت‌هایش را افزایش داد. عالیه بازرگان در مورد این دوران می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«از هنگام برقراری ارتباط مجدد با سازمان احساس می‌کنم تازه معنی زندگی را فهمیده‌ام. آنچه در گذشته از فعالیت‌های انقلابی درک می‌کردم در مقابل مبارزه‌ای که امروز در متن آن قرار دارم، هیچ است».&lt;/blockquote&gt;چنین بود که فعالبت‌های مبارزاتی عالیه بازرگان در ابعاد جدید خود آغاز شد و او با وجود داشتن ۲ فرزند کوچک و شغل معلمی فعالیت‌های خود را بی‌وقفه ادامه می‌داد و با برقراری برنامه‌ای منظم همه مسئولیت‌هایش را انجام داد تا جایی که برخوردهای مسئولانه او در تربیت فرزندان و توان مدیریت و برنامه‌ریزی‌اش در کارها بر سر زبان‌ها افتاد. <br /> <br /> فعالیت‌های او در جریان کاندیداتوری [[مسعود رجوی]] در انتخابات ریاست‌جمهوری، حضور مستمر در صحنه دفاع از ستادهای سازمان مجاهدین در برابر تهاجم چماقداران و کوشش پیگیر برای تهیه امکانات و تدارکات سازمان مجاهدین، گوشه‌هایی از فعالیت‌های او در مبارزات سیاسی بود.<br /> ===کاندید شدن برای مجلس===<br /> عالیه بازرگان در جریان انتخابات مجلس به‌عنوان کاندیدای سازمان مجاهدین خلق در شهر مشهد معرفی شد. این موضوع سبب شد که او به‌عنوان یک مادر مجاهد در سطح شهر شناخته شده و اعتماد و احترام مردم را به خود جلب کند و از سوی دیگر خشم و کینه‌ی مأموران حکومتی را برانگیزد. از آن پس مأموران در پی فرصت مناسب برای آزار و اذیت او بودند، اما حمایت قشرها وسیع مردم از او مانع اقدام عملی از جانب آنان می‌شد. <br /> <br /> به‌تدریج با افشاءشدن چهره‌ی خمینی و افزایش تهاجمات چماقداران به ستادهای علنی سازمان مجاهدین، خانه عالیه بازرگان که تا آن موقع محل تجمع خانواده‌های مجاهدین بود، به یکی از مراکز فعالیت نیمه‌مخفی سازمان در مشهد تبدیل شد و او منزل و تمام امکانات آن را در اختیار مجاهدین قرار داد و به آنان گفت که صاحب اصلی این منزل مجاهدین هستند و من در این‌جا مهمان آن‌ها هستم.<br /> ===انتقال به تهران===<br /> با آغاز سال ۱۳۶۰ و اوجگیری جنایات و سرکوب حکومت جمهوری اسلامی، خانه‌ی عالیه بازرگان نیز از هجوم مأموران در امان نماند، اما او با هوشمندی از مدت‌ها پیش خانه را تخلیه کرده بود و مأموران از با خشم خانه و وسایل باقیمانده آن را مصادره کردند. <br /> <br /> عالیه بازرگان به دلیل شناخته‌شدگی در مشهد در اردیبهشت سال ۱۳۶۰ با رهنمود سازمان مجاهدین به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی سازمان فعالیت‌هایش را ادامه داد. آغاز مقاومت مسلحانه شرایط جدیدی را برای بروز خصلت‌های انقلابی او فراهم نمود. منصور بازرگان برادر عالیه در این‌باره گفته است:&lt;blockquote&gt;«خصایل انقلابی عالیه در این دوران واقعاً چشمگیر بود. صداقت و حل‌شدگی او در سازمان و شیفتگی‌اش برای شهادت شگفت‌انگیز بود. او در پایگاه روی زیلو می‌خوابید و می‌گفت می‌خواهم برای تحمل سختی‌های آینده آمادگی بیشتری کسب کنم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==درگیری و شهادت==<br /> در آبانماه ۱۳۶۰ پایگاه محل سکونت عالیه بازرگان شبانه مورد حمله‌ی سپاه پاسداران قرار گرفت، اما او موفق شد با ایفای نقش یک مادر وحشت‌زده مانع ورود پاسداران به پایگاه شود. سرانجام عالیه بازرگان در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۶۱، در یک درگیری مسلحانه توسط مأموران رژیم جمهوی اسلامی به رگبار گلوله بسته شد و به‌شهادت رسید و لیلا فرزند ۱۱ساله‌ی او نیز توسط مأموران دستگیر و به [[زندان اوین]] منتقل شد. <br /> <br /> مأموران لیلا را برای گرفتن اطلاعات تحت شکنجه قرار دادند و این کودک که فشار ناشی از درگیری با مأموران را تحمل کرده و پیکر خونین مادرش را نیز دیده بود، در زندان به بیماری عصبی مبتلا شد.<br /> ===نامه‌ی عالیه بازرگان به برادرش===<br /> خبر شهادت عالیه بازرگان در مشهد انعکاس وسیعی از خشم و نفرت بر علیه خمینی برانگیخت. عالیه بازرگان ۲ هفته قبل از شهادتش در نامه‌ای به برادرش منصور بازرگان، دوران زندگی خود در پایگاه‌های مجاهدین را توصیف کرده و شرح کوتاهی از احساسات و وضعیت خود را در آن پایگاه‌ها برای او شرح می‌دهد. او در قسمتی از این نامه‌اش نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«برادر جان، من واقعاً افتخار می‌کنم که کارهای خواهران و برادران را انجام می‌دهم چون واقعاً این‌ها آیه‌های قرآن هستند. این‌ها اصحاب حضرت محمد هستند. همیشه آرزو می‌کردم که در زمان امام حسین باشم پهلوی حضرت زینب و الآن واقعاً خدا این‌طور جور کرده که اگر سعادت داشته باشم مرتباً با این‌ها زندگی کنم. <br /> <br /> حال معنی زندگی واقعی را می‌فهمم و لذت می‌برم و همیشه با خدای خود راز و نیاز می‌کنم، چگونه شکر این همه نعمتی را که به من عطا کرده به‌جای آورم. حال خودم را خوشبخت می‌دانم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=88666 2026-05-16T14:35:56Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام =عالیه بازرگان<br /> | تصویر =عالیه بازرگان ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =230 پیکسل<br /> | عنوان تصویر =عالیه بازرگان<br /> | زادروز = ۱۳۱۸<br /> | زادگاه = مشهد<br /> | تاریخ درگذشت = ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> | مکان درگذشت = تهران<br /> <br /> | علت درگذشت = درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران<br /> |آرامگاه = تهران<br /> <br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> |تحصیلات = <br /> |دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت = از سال ۱۳۵۰ تا زمان شهادت<br /> <br /> | شناخته‌شده برای = نیروهای مبارز و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مجاهد منصور بازرگان<br /> <br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب = سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دین =مسلمان-شیعه<br /> | همسر = <br /> || پانویس =<br /> |علت مرگ=درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران}}'''عالیه بازرگان'''، (متولد سال ۱۳۱۸، مشهد – درگذشته ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱، تهران) از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. او پس از دستگیری برادرش، منصور بازرگان، با مادران مجاهدین آشنا شد و تحت تأثیر مقاومت آن‌ها، فعالیت‌های سیاسی خود را با حمایت مالی و لجستیکی از [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آغاز کرد. <br /> <br /> خانه‌اش در مشهد به مرکزی برای تجمع مادران مجاهد و خانواده‌های شهیدان تبدیل شد. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]]، با پیوستن مجدد به مجاهدین، فعالیت‌هایش را گسترش داد و در ستادهای علنی سازمان، کاندیداتوری [[مسعود رجوی]]، و دفاع از مجاهدین در برابر چماقداران حکومتی نقش مهمی ایفا کرد. او به‌عنوان کاندیدای مجاهدین در انتخابات مجلس مشهد شناخته شد و با وجود آزار رژیم، حمایت مردم از او مانع اقدامات علیه‌اش بود. <br /> <br /> با شدت گرفتن سرکوب‌ها در سال ۱۳۶۰، عالیه بازرگان به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی به فعالیت ادامه داد. خانه‌اش که زمانی محل تجمع بود، به پایگاه نیمه‌مخفی تبدیل شد. عالیه با شجاعت در برابر حملات رژیم ایستادگی کرد و در آبان ۱۳۶۰ با هوشمندی مانع ورود پاسداران به پایگاهش شد. <br /> <br /> سرانجام در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ در درگیری مسلحانه به شهادت رسید و دختر ۱۱ ساله‌اش، لیلا، دستگیر و [[شکنجه]] شد. عالیه در نامه‌ای به برادرش از افتخار خدمت به مجاهدین و درک معنای واقعی زندگی سخن گفت و خود را خوشبخت دانست. شهادت عالیه بازرگان خشم مردم مشهد را علیه رژیم جمهوری اسلامی برانگیخت.<br /> ==آغاز فعالیت‌های مبارزاتی==<br /> عالیه بازرگان، از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. <br /> <br /> او در سال ۱۳۵۰ پس از دستگیری برادرش منصور بازرگان که مجاهد بود، در تلاش برای تماس و ملاقات با وی در مقابل زندان‌های شاه با مادران و خواهران مجاهدین در زندان آشنا شد و در تماس‌های پیوسته با آنان، به‌ویژه تحت نظارت [[فاطمه امینی]] به‌سرعت دانش سیاسی خود را ارتقاء داد و با دیدن مقاومت و ایستادگی مجاهدین در برابر شکنجه‌گران [[ساواک]]'''،''' فعالیت سیاسی خود را با تهیه امکانات و کمک‌های مالی برای سازمان مجاهدین خلق ایران آغاز کرد.<br /> <br /> او پس از این فعالیت‌های خود را گسترش داد در تجمع مادران مجاهد برای دفاع از زندانیان سیاسی و افشاگری‌های آنان بر علیه رژیم شاه شرکت کرد و منزل خود را در مشهد به کانونی برای تجمع و تماس مادران مجاهد خلق و ارتباط خانواده‌های شهدا و مجاهدین زندانی تبدیل کرد. <br /> <br /> پس از ضربه اپورتونیستی در سال ۱۳۵۴، عالیه بازرگان آگاهانه ارتباط خود را با آنان قطع کرد و کوشید تا با مجاهدین تماس برقرار کند؛ هرچندکه موفق به ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین نشد، اما لحظه‌ای از پا ننشست و برای گرفتن رهنمودهای مبارزاتی تماس خود را با برادر مجاهدش منصور بازرگان در زندان شیراز افزایش داد. <br /> <br /> عالیه بازرگان همزمان در تظاهرات مردمی بر علیه دیکتاتوری شاه فعالانه شرکت می‌کرد. حضور فعال او به‌همراه خواهر مجاهد دیگرش (ایران بازرگان) در نخستین تظاهرات زنان مشهد بر علیه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] در ۱۷دی‌ماه ۱۳۵۶ و شرکت مداوم در راهپیمای‌های مردمی دوران قیام، از جمله فعالیت‌های عالیه بازرگان در دوران قطع ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین خلق بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/%DB%B2%DB%B6%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 ۲۶ادریبهشت ۱۳۶۱ - شهادت مادر مجاهد عالیه بازرگان - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==فعالیت‌ها در دوران جمهوری اسلامی==<br /> پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، و تشکیل ستادهای علنی سازمان مجاهدین در مشهد، عالیه بازرگان دوباره به مجاهدین پیوست. از این زمان به بعد تحول عمیق‌تری در زندگی او روی داد و فعالیت‌هایش را افزایش داد. عالیه بازرگان در مورد این دوران می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«از هنگام برقراری ارتباط مجدد با سازمان احساس می‌کنم تازه معنی زندگی را فهمیده‌ام. آنچه در گذشته از فعالیت‌های انقلابی درک می‌کردم در مقابل مبارزه‌ای که امروز در متن آن قرار دارم، هیچ است».&lt;/blockquote&gt;چنین بود که فعالبت‌های مبارزاتی عالیه بازرگان در ابعاد جدید خود آغاز شد و او با وجود داشتن ۲ فرزند کوچک و شغل معلمی فعالیت‌های خود را بی‌وقفه ادامه می‌داد و با برقراری برنامه‌ای منظم همه مسئولیت‌هایش را انجام داد تا جایی که برخوردهای مسئولانه او در تربیت فرزندان و توان مدیریت و برنامه‌ریزی‌اش در کارها بر سر زبان‌ها افتاد. <br /> <br /> فعالیت‌های او در جریان کاندیداتوری [[مسعود رجوی]] در انتخابات ریاست‌جمهوری، حضور مستمر در صحنه دفاع از ستادهای سازمان مجاهدین در برابر تهاجم چماقداران و کوشش پیگیر برای تهیه امکانات و تدارکات سازمان مجاهدین، گوشه‌هایی از فعالیت‌های او در مبارزات سیاسی بود.<br /> ===کاندید شدن برای مجلس===<br /> عالیه بازرگان در جریان انتخابات مجلس به‌عنوان کاندیدای سازمان مجاهدین خلق در شهر مشهد معرفی شد. این موضوع سبب شد که او به‌عنوان یک مادر مجاهد در سطح شهر شناخته شده و اعتماد و احترام مردم را به خود جلب کند و از سوی دیگر خشم و کینه‌ی مأموران حکومتی را برانگیزد. از آن پس مأموران در پی فرصت مناسب برای آزار و اذیت او بودند، اما حمایت قشرها وسیع مردم از او مانع اقدام عملی از جانب آنان می‌شد. <br /> <br /> به‌تدریج با افشاءشدن چهره‌ی خمینی و افزایش تهاجمات چماقداران به ستادهای علنی سازمان مجاهدین، خانه عالیه بازرگان که تا آن موقع محل تجمع خانواده‌های مجاهدین بود، به یکی از مراکز فعالیت نیمه‌مخفی سازمان در مشهد تبدیل شد و او منزل و تمام امکانات آن را در اختیار مجاهدین قرار داد و به آنان گفت که صاحب اصلی این منزل مجاهدین هستند و من در این‌جا مهمان آن‌ها هستم.<br /> ===انتقال به تهران===<br /> با آغاز سال ۱۳۶۰ و اوجگیری جنایات و سرکوب حکومت جمهوری اسلامی، خانه‌ی عالیه بازرگان نیز از هجوم مأموران در امان نماند، اما او با هوشمندی از مدت‌ها پیش خانه را تخلیه کرده بود و مأموران از با خشم خانه و وسایل باقیمانده آن را مصادره کردند. <br /> <br /> عالیه بازرگان به دلیل شناخته‌شدگی در مشهد در اردیبهشت سال ۱۳۶۰ با رهنمود سازمان مجاهدین به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی سازمان فعالیت‌هایش را ادامه داد. آغاز مقاومت مسلحانه شرایط جدیدی را برای بروز خصلت‌های انقلابی او فراهم نمود. منصور بازرگان برادر عالیه در این‌باره گفته است:&lt;blockquote&gt;«خصایل انقلابی عالیه در این دوران واقعاً چشمگیر بود. صداقت و حل‌شدگی او در سازمان و شیفتگی‌اش برای شهادت شگفت‌انگیز بود. او در پایگاه روی زیلو می‌خوابید و می‌گفت می‌خواهم برای تحمل سختی‌های آینده آمادگی بیشتری کسب کنم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==درگیری و شهادت==<br /> در آبانماه ۱۳۶۰ پایگاه محل سکونت عالیه بازرگان شبانه مورد حمله‌ی سپاه پاسداران قرار گرفت، اما او موفق شد با ایفای نقش یک مادر وحشت‌زده مانع ورود پاسداران به پایگاه شود. سرانجام عالیه بازرگان در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۶۱، در یک درگیری مسلحانه توسط مأموران رژیم جمهوی اسلامی به رگبار گلوله بسته شد و به‌شهادت رسید و لیلا فرزند ۱۱ساله‌ی او نیز توسط مأموران دستگیر و به [[زندان اوین]] منتقل شد. <br /> <br /> مأموران لیلا را برای گرفتن اطلاعات تحت شکنجه قرار دادند و این کودک که فشار ناشی از درگیری با مأموران را تحمل کرده و پیکر خونین مادرش را نیز دیده بود، در زندان به بیماری عصبی مبتلا شد.<br /> ===نامه‌ی عالیه بازرگان به برادرش===<br /> خبر شهادت عالیه بازرگان در مشهد انعکاس وسیعی از خشم و نفرت بر علیه خمینی برانگیخت. عالیه بازرگان ۲ هفته قبل از شهادتش در نامه‌ای به برادرش منصور بازرگان، دوران زندگی خود در پایگاه‌های مجاهدین را توصیف کرده و شرح کوتاهی از احساسات و وضعیت خود را در آن پایگاه‌ها برای او شرح می‌دهد. او در قسمتی از این نامه‌اش نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«برادر جان، من واقعاً افتخار می‌کنم که کارهای خواهران و برادران را انجام می‌دهم چون واقعاً این‌ها آیه‌های قرآن هستند. این‌ها اصحاب حضرت محمد هستند. همیشه آرزو می‌کردم که در زمان امام حسین باشم پهلوی حضرت زینب و الآن واقعاً خدا این‌طور جور کرده که اگر سعادت داشته باشم مرتباً با این‌ها زندگی کنم. <br /> <br /> حال معنی زندگی واقعی را می‌فهمم و لذت می‌برم و همیشه با خدای خود راز و نیاز می‌کنم، چگونه شکر این همه نعمتی را که به من عطا کرده به‌جای آورم. حال خودم را خوشبخت می‌دانم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=88665 2026-05-16T14:32:57Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام =عالیه بازرگان<br /> | تصویر =عالیه بازرگان ۱.jpg<br /> | اندازه تصویر =230 پیکسل<br /> | عنوان تصویر =عالیه بازرگان<br /> | زادروز = ۱۳۱۸<br /> | زادگاه = مشهد<br /> | تاریخ درگذشت = ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱<br /> | مکان درگذشت = تهران<br /> <br /> | علت درگذشت = درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران<br /> |آرامگاه = تهران<br /> <br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> |تحصیلات = <br /> |دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت = از سال ۱۳۵۰ تا زمان شهادت<br /> <br /> | شناخته‌شده برای = نیروهای مبارز و مردم ایران<br /> | نقش‌های برجسته = <br /> <br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =مجاهد منصور بازرگان<br /> <br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب = سازمان مجاهدین خلق ایران<br /> | دین =مسلمان-شیعه<br /> | همسر = <br /> || پانویس =<br /> |علت مرگ=درگیری مسلحانه با سپاه پاسداران}}'''عالیه بازرگان'''، (متولد سال ۱۳۱۸، مشهد – درگذشته ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱، تهران) از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. او پس از دستگیری برادرش، منصور بازرگان، با مادران مجاهدین آشنا شد و تحت تأثیر مقاومت آن‌ها، فعالیت‌های سیاسی خود را با حمایت مالی و لجستیکی از [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] آغاز کرد. خانه‌اش در مشهد به مرکزی برای تجمع مادران مجاهد و خانواده‌های شهیدان تبدیل شد. پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]]، با پیوستن مجدد به مجاهدین، فعالیت‌هایش را گسترش داد و در ستادهای علنی سازمان، کاندیداتوری [[مسعود رجوی]]، و دفاع از مجاهدین در برابر چماقداران حکومتی نقش مهمی ایفا کرد. او به‌عنوان کاندیدای مجاهدین در انتخابات مجلس مشهد شناخته شد و با وجود آزار رژیم، حمایت مردم از او مانع اقدامات علیه‌اش بود. با شدت گرفتن سرکوب‌ها در سال ۱۳۶۰، عالیه بازرگان به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی به فعالیت ادامه داد. خانه‌اش که زمانی محل تجمع بود، به پایگاه نیمه‌مخفی تبدیل شد. عالیه با شجاعت در برابر حملات رژیم ایستادگی کرد و در آبان ۱۳۶۰ با هوشمندی مانع ورود پاسداران به پایگاهش شد. سرانجام در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ در درگیری مسلحانه به شهادت رسید و دختر ۱۱ ساله‌اش، لیلا، دستگیر و شکنجه شد. عالیه در نامه‌ای به برادرش از افتخار خدمت به مجاهدین و درک معنای واقعی زندگی سخن گفت و خود را خوشبخت دانست. شهادت عالیه بازرگان خشم مردم مشهد را علیه رژیم جمهوری اسلامی برانگیخت.<br /> ==آغاز فعالیت‌های مبارزاتی==<br /> عالیه بازرگان، از مادران مجاهد خلق، در سال ۱۳۵۰ با وجود داشتن دو فرزند، به مبارزه علیه دیکتاتوری‌های پهلوی و جمهوری اسلامی پیوست. او در سال ۱۳۵۰ پس از دستگیری برادرش منصور بازرگان که مجاهد بود، در تلاش برای تماس و ملاقات با وی در مقابل زندان‌های شاه با مادران و خواهران مجاهدین در زندان آشنا شد و در تماس‌های پیوسته با آنان، به‌ویژه تحت نظارت [[فاطمه امینی]] به‌سرعت دانش سیاسی خود را ارتقاء داد و با دیدن مقاومت و ایستادگی مجاهدین در برابر شکنجه‌گران [[ساواک]]'''،''' فعالیت سیاسی خود را با تهیه امکانات و کمک‌های مالی برای سازمان مجاهدین خلق ایران آغاز کرد.<br /> <br /> او پس از این فعالیت‌های خود را گسترش داد در تجمع مادران مجاهد برای دفاع از زندانیان سیاسی و افشاگری‌های آنان بر علیه رژیم شاه شرکت کرد و منزل خود را در مشهد به کانونی برای تجمع و تماس مادران مجاهد خلق و ارتباط خانواده‌های شهدا و مجاهدین زندانی تبدیل کرد. پس از ضربه اپورتونیستی در سال ۱۳۵۴، عالیه بازرگان آگاهانه ارتباط خود را با آنان قطع کرد و کوشید تا با مجاهدین تماس برقرار کند؛ هرچندکه موفق به ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین نشد، اما لحظه‌ای از پا ننشست و برای گرفتن رهنمودهای مبارزاتی تماس خود را با برادر مجاهدش منصور بازرگان در زندان شیراز افزایش داد. عالیه بازرگان همزمان در تظاهرات مردمی بر علیه دیکتاتوری شاه فعالانه شرکت می‌کرد. حضور فعال او به‌همراه خواهر مجاهد دیگرش (ایران بازرگان) در نخستین تظاهرات زنان مشهد بر علیه [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] در ۱۷دی‌ماه ۱۳۵۶ و شرکت مداوم در راهپیمای‌های مردمی دوران قیام، از جمله فعالیت‌های عالیه بازرگان در دوران قطع ارتباط مستقیم با سازمان مجاهدین خلق بود.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://event.mojahedin.org/i/%DB%B2%DB%B6%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B1-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 ۲۶ادریبهشت ۱۳۶۱ - شهادت مادر مجاهد عالیه بازرگان - سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> ==فعالیت‌ها در دوران جمهوری اسلامی==<br /> پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، و تشکیل ستادهای علنی سازمان مجاهدین در مشهد، عالیه بازرگان دوباره به مجاهدین پیوست. از این زمان به بعد تحول عمیق‌تری در زندگی او روی داد و فعالیت‌هایش را افزایش داد. عالیه بازرگان در مورد این دوران می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«از هنگام برقراری ارتباط مجدد با سازمان احساس می‌کنم تازه معنی زندگی را فهمیده‌ام. آنچه در گذشته از فعالیت‌های انقلابی درک می‌کردم در مقابل مبارزه‌ای که امروز در متن آن قرار دارم، هیچ است».&lt;/blockquote&gt;چنین بود که فعالبت‌های مبارزاتی عالیه بازرگان در ابعاد جدید خود آغاز شد و او با وجود داشتن ۲ فرزند کوچک و شغل معلمی فعالیت‌های خود را بی‌وقفه ادامه می‌داد و با برقراری برنامه‌ای منظم همه مسئولیت‌هایش را انجام داد تا جایی که برخوردهای مسئولانه او در تربیت فرزندان و توان مدیریت و برنامه‌ریزی‌اش در کارها بر سر زبان‌ها افتاد. فعالیت‌های او در جریان کاندیداتوری مسعود رجوی در انتخابات ریاست‌جمهوری، حضور مستمر در صحنه دفاع از ستادهای سازمان مجاهدین در برابر تهاجم چماقداران و کوشش پیگیر برای تهیه امکانات و تدارکات سازمان مجاهدین، گوشه‌هایی از فعالیت‌های او در مبارزات سیاسی بود.<br /> ===کاندید شدن برای مجلس===<br /> عالیه بازرگان در جریان انتخابات مجلس به‌عنوان کاندیدای سازمان مجاهدین خلق در شهر مشهد معرفی شد. این موضوع سبب شد که او به‌عنوان یک مادر مجاهد در سطح شهر شناخته شده و اعتماد و احترام مردم را به خود جلب کند و از سوی دیگر خشم و کینه‌ی مأموران حکومتی را برانگیزد. از آن پس مأموران در پی فرصت مناسب برای آزار و اذیت او بودند، اما حمایت قشرها وسیع مردم از او مانع اقدام عملی از جانب آنان می‌شد. به‌تدریج با افشاءشدن چهره‌ی خمینی و افزایش تهاجمات چماقداران به ستادهای علنی سازمان مجاهدین، خانه عالیه بازرگان که تا آن موقع محل تجمع خانواده‌های مجاهدین بود، به یکی از مراکز فعالیت نیمه‌مخفی سازمان در مشهد تبدیل شد و او منزل و تمام امکانات آن را در اختیار مجاهدین قرار داد و به آنان گفت که صاحب اصلی این منزل مجاهدین هستند و من در این‌جا مهمان آن‌ها هستم.<br /> ===انتقال به تهران===<br /> با آغاز سال ۱۳۶۰ و اوجگیری جنایات و سرکوب حکومت جمهوری اسلامی، خانه‌ی عالیه بازرگان نیز از هجوم مأموران در امان نماند، اما او با هوشمندی از مدت‌ها پیش خانه را تخلیه کرده بود و مأموران از با خشم خانه و وسایل باقیمانده آن را مصادره کردند. عالیه بازرگان به دلیل شناخته‌شدگی در مشهد در اردیبهشت سال ۱۳۶۰ با رهنمود سازمان مجاهدین به تهران منتقل شد و در پایگاه‌های مخفی سازمان فعالیت‌هایش را ادامه داد. آغاز مقاومت مسلحانه شرایط جدیدی را برای بروز خصلت‌های انقلابی او فراهم نمود. منصور بازرگان برادر عالیه در این‌باره گفته است:&lt;blockquote&gt;«خصایل انقلابی عالیه در این دوران واقعاً چشمگیر بود. صداقت و حل‌شدگی او در سازمان و شیفتگی‌اش برای شهادت شگفت‌انگیز بود. او در پایگاه روی زیلو می‌خوابید و می‌گفت می‌خواهم برای تحمل سختی‌های آینده آمادگی بیشتری کسب کنم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==درگیری و شهادت==<br /> در آبانماه ۱۳۶۰ پایگاه محل سکونت عالیه بازرگان شبانه مورد حمله‌ی سپاه پاسداران قرار گرفت، اما او موفق شد با ایفای نقش یک مادر وحشت‌زده مانع ورود پاسداران به پایگاه شود. سرانجام عالیه بازرگان در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۶۱، در یک درگیری مسلحانه توسط مأموران رژیم جمهوی اسلامی به رگبار گلوله بسته شد و به‌شهادت رسید و لیلا فرزند ۱۱ساله‌ی او نیز توسط مأموران دستگیر و به '''[[زندان اوین]]''' منتقل شد. مأموران لیلا را برای گرفتن اطلاعات تحت شکنجه قرار دادند و این کودک که فشار ناشی از درگیری با مأموران را تحمل کرده و پیکر خونین مادرش را نیز دیده بود، در زندان به بیماری عصبی مبتلا شد.<br /> ===نامه‌ی عالیه بازرگان به برادرش===<br /> خبر شهادت عالیه بازرگان در مشهد انعکاس وسیعی از خشم و نفرت بر علیه خمینی برانگیخت. عالیه بازرگان ۲ هفته قبل از شهادتش در نامه‌ای به برادرش منصور بازرگان، دوران زندگی خود در پایگاه‌های مجاهدین را توصیف کرده و شرح کوتاهی از احساسات و وضعیت خود را در آن پایگاه‌ها برای او شرح می‌دهد. او در قسمتی از این نامه‌اش نوشته بود:&lt;blockquote&gt;«برادر جان، من واقعاً افتخار می‌کنم که کارهای خواهران و برادران را انجام می‌دهم چون واقعاً این‌ها آیه‌های قرآن هستند. این‌ها اصحاب حضرت محمد هستند. همیشه آرزو می‌کردم که در زمان امام حسین باشم پهلوی حضرت زینب و الآن واقعاً خدا این‌طور جور کرده که اگر سعادت داشته باشم مرتباً با این‌ها زندگی کنم. حال معنی زندگی واقعی را می‌فهمم و لذت می‌برم و همیشه با خدای خود راز و نیاز می‌کنم، چگونه شکر این همه نعمتی را که به من عطا کرده به‌جای آورم. حال خودم را خوشبخت می‌دانم.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> ==منابع==</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B1.jpg&diff=88664 2026-05-16T14:31:48Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div></div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B6_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88663 2026-05-16T13:17:29Z

<p>Safa: /* درگذشت‌ها */</p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۶ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۷ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۸ روز (در سال عادی) یا ۳۰۹ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> *۱۳۵۵ - سرهنگ غلامعلی فرداد رئیس کلانتری قلهک در گشت شبانه خود در میدان محسنی ترور شد و به قتل رسید. <br /> <br /> * ۱۳۸۹ - بازداشت احمد یزدانفر محافظ '''[[میرحسین موسوی]]'''<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۹۲۰ - '''[[ژاندارک]]'''، که قرن‌ها قبل توسط کلیسای کاتولیک به جرم ارتداد در آتش سوزانده شده بود، توسط پاپ ژان پل اول تبرئه شده و لقب «قدیس» به وی داده شد. <br /> * ۱۹۴۳ - قیام گتو در ورشو به پایان می‌رسد.<br /> * ۱۹۵۵ - فرانسه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد شد.<br /> *۱۹۶۶ - [[مائو تسه‌ تونگ|'''مائو''']] آغاز انقلاب فرهنگی در چین را اعلام کرد.<br /> *۱۹۷۴ - ژوزف بروز تیتو، به‌عنوان رئیس‌جمهور مادام‌العمر انتخاب شد.<br /> * ۱۹۹۷ - فرار موبوتو سسه‌سکو، رئیس جمهور زئیر، از کشور<br /> * ۲۰۰۵ - مجلس کویت، حق رأی زنان را به‌آن‌ها بازگرداند.<br /> * ۲۰۰۷ - نیکولا سارکوزی در فرانسه با عنوان رئیس‌جمهور به قدرت رسید. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۱۶۷ ـ فریدریش روکرت، شاعر آلمانی مترجم اشعار '''[[حافظ]]''' به آلمانی<br /> * ۱۸۳۱ - دیوید ادوارد هیوز، فیزیکدان آمریکایی مخترع میکروفون<br /> * ۱۹۲۱ - «سوفی شول»، دختر دانشجویی که در مقابل هیتلر ایستاد.<br /> <br /> * ۱۹۸۳ - نانسی عجرم، خوانندهٔ لبنانی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۶۱ - عالیه بازرگان، شهادت در درگیری با نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۶۸ - لیلا کسری، نویسنده، شاعر و ترانه‌سرا<br /> * ۱۳۷۲ - دكتر مهدی درخشان، استاد زبان و ادبیات فارسی<br /> * ۱۳۷۹ - محمود نجم‌آبادی، پزشک، نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه<br /> ۱۶ مه<br /> *۱۸۳۰ - ژوزف فوریه، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان فرانسوی<br /> *۱۹۲۰ - ماریا لئونتیونا بوچکاروا (یاشکا)، زن نظامی روس که در جنگ جهانی اول جنگید و اولین گردان مرگ زنان روسیه را تشکیل داد. او اولین زن روسی بود که فرماندهی یک واحد نظامی را بر عهده گرفت.<br /> *۱۹۴۲ - برانیسلاف مالینوفسکی، یکی از مهم‌ترین مردم‌شناسان سدۀ ۲۰م که از او به‌عنوان جامعه‌شناس و مردم‌نگار نیز یاد شده‌ است.<br /> <br /> == مناسبت‌ها ==<br /> <br /> * روز جهانی نور<br /> * روز جهانی زندگی صلح‌آمیز<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DB%B2%DB%B6_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA&diff=88652 2026-05-16T06:51:43Z

<p>Safa: </p> <hr /> <div>{{اردیبهشت}}<br /> '''۲۶ اردیبهشت''' - از آغاز سال در تقویم رسمی ایران ۵۷ روز گذشته و به پایان آن ۳۰۸ روز (در سال عادی) یا ۳۰۹ روز (در سال کبیسه) مانده است.<br /> <br /> == رویدادها ==<br /> *۱۳۵۵ - سرهنگ غلامعلی فرداد رئیس کلانتری قلهک در گشت شبانه خود در میدان محسنی ترور شد و به قتل رسید. <br /> <br /> * ۱۳۸۹ - بازداشت احمد یزدانفر محافظ '''[[میرحسین موسوی]]'''<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۹۲۰ - '''[[ژاندارک]]'''، که قرن‌ها قبل توسط کلیسای کاتولیک به جرم ارتداد در آتش سوزانده شده بود، توسط پاپ ژان پل اول تبرئه شده و لقب «قدیس» به وی داده شد. <br /> * ۱۹۴۳ - قیام گتو در ورشو به پایان می‌رسد.<br /> * ۱۹۵۵ - فرانسه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد شد.<br /> *۱۹۶۶ - [[مائو تسه‌ تونگ|'''مائو''']] آغاز انقلاب فرهنگی در چین را اعلام کرد.<br /> *۱۹۷۴ - ژوزف بروز تیتو، به‌عنوان رئیس‌جمهور مادام‌العمر انتخاب شد.<br /> * ۱۹۹۷ - فرار موبوتو سسه‌سکو، رئیس جمهور زئیر، از کشور<br /> * ۲۰۰۵ - مجلس کویت، حق رأی زنان را به‌آن‌ها بازگرداند.<br /> * ۲۰۰۷ - نیکولا سارکوزی در فرانسه با عنوان رئیس‌جمهور به قدرت رسید. <br /> <br /> == زادروزها ==<br /> ۱۶ مه<br /> * ۱۱۶۷ ـ فریدریش روکرت، شاعر آلمانی مترجم اشعار '''[[حافظ]]''' به آلمانی<br /> * ۱۸۳۱ - دیوید ادوارد هیوز، فیزیکدان آمریکایی مخترع میکروفون<br /> * ۱۹۲۱ - «سوفی شول»، دختر دانشجویی که در مقابل هیتلر ایستاد.<br /> <br /> * ۱۹۸۳- نانسی عجرم، خوانندهٔ لبنانی<br /> <br /> == درگذشت‌ها ==<br /> * ۱۳۷۲ - دكتر مهدی درخشان، استاد زبان و ادبیات فارسی<br /> * ۱۳۶۱ - عالیه بازرگان، شهادت در درگیری با نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی<br /> * ۱۳۷۹ - محمود نجم‌آبادی، پزشک، نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه<br /> * ۱۳۶۸ - لیلا کسری، نویسنده، شاعر و ترانه‌سرا<br /> ۱۶ مه<br /> *۱۸۳۰ - ژوزف فوریه، ریاضی‌دان و فیزیک‌دان فرانسوی<br /> *۱۹۲۰ - ماریا لئونتیونا بوچکاروا (یاشکا)، زن نظامی روس که در جنگ جهانی اول جنگید و اولین گردان مرگ زنان روسیه را تشکیل داد. او اولین زن روسی بود که فرماندهی یک واحد نظامی را بر عهده گرفت.<br /> *۱۹۴۲ - برانیسلاف مالینوفسکی، یکی از مهم‌ترین مردم‌شناسان سدۀ ۲۰م که از او به‌عنوان جامعه‌شناس و مردم‌نگار نیز یاد شده‌ است.<br /> {{ماه‌های خورشیدی}}</div>

Safa