https://www.iran-pedia.org/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Sayfe 2026-04-17T12:17:00Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C&diff=75857 2025-03-04T21:58:10Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=علی عراقی<br /> |تصویر=علی عراقی.JPG<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=<br /> |تاریخ_تولد=۱۳۷۸<br /> |محل_تولد=ملکان<br /> |تاریخ_مرگ=۲۵ آبان ۱۴۰۱ <br /> |ملیت= ایرانی<br /> |محل_مرگ=تبریز <br /> |مدفن= <br /> |علت مرگ= ضرب و شتم نیروهای امنیتی<br /> |شناخته‌شده برای =<br /> |همسر=<br /> |والدین= }}'''علی عراقی،''' (زاده‌ی ۱۳۷۸ ملکان، درگذشت ۲۵ آبان ۱۴۰۱ تبریز) علی عراقی جوان دهه هفتادی و دانشجوی دانشگاه مدیریت صنعتی تبریز، ساکن شهرک پرواز تبریز بود. او در خیابان شهریار ولیعصر&lt;ref&gt;[https://www.gunaz.tv/fa/new/alieraqterbriz-1668718238 سایت گوناز تی وی]&lt;/ref&gt; در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]] بر اثر ضربات باتوم بر سر و ضرب و شتم ماموران امنیتی جمهوری اسلامی و خونریزی متعاقب آن، به شهادت رسید.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/voafarsi/videos/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%AD%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF/380309070922482/ صفحه فیس‌بوک صدای آمریکا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سخنگوی اورژانس استان آذربایجان شرقی علت فوت او را سقوط از طبقه چهارم منزل مسکونی‌اش در شهرک باغمیشه‌ی تبریز اعلام کرد. این در حالی است که منزل علی عراقی در منطقه‌ی ولیعصر و خیابان پرواز قرار دارد.&lt;ref&gt;[https://intitr.net/%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B2%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87/ سایت این تیتر]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سایت خبری گادتب (gadtb) از قول یکی از آشنایان علی عراقی نوشت: علی عراقی در بین تظاهرکنندگان بوده و پس از حمله مامورین به وی از شدت خونریزی جان باخته است.<br /> <br /> همچنین صفحه اطلاع رسانی عباس لسانی نوشت: نیروهای امنیتی که جنازه علی عراقی را در اختیار داشتند به شرطی حاضر به تحویل آن به خانواده‌اش شدند که دلیل مرگ وی را سانحه‌ی رانندگی اعلام کنند و به دلیل تهدیدات مکرر خانواده‌اش ناچار به قبول این سناریو شده‌اند و در برگه‌ی فوتی که توسط اداره‌ی پزشکی قانونی صادر شد علت مرگ را تصادف نوشته است. <br /> <br /> ... <br /> <br /> == شرح واقعه ==<br /> علی عراقی چند سال قبل با ویزای دانش‌آموزی به کانادا رفت و در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸ ساکن تورنتوی کانادا بوده و در آنجا تحصیل می‌کرد. دوستانش در تورنتو می‌گویند اوبه ایران برگشته بود، چون به قول خودش، عاشق شهرش بوده و دوست داشته به ایران برگردد.&lt;ref&gt;[https://gadtb.com/fa/%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7/ سایت خبری گادتب]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> علی عراقی جوان تبریزی ساکن شهرک پرواز در خیابان شهریار ولی عصر توسط مامورین خامنه‌ای با ضربات گلوله ساچمه‌ای و باطوم بر سرش به شهادت رسید و سرکوبگران درمحاصره لباس شخصی‌ها جنازه را همراه با دو جوان بازداشتی که درکف آمبولانسی (که مشخصات آن دردست مردم  تبریز است) خوابانده بودند از طریق فلکه دانشگاه به سمت بیمارستان امام رضا منتقل کردند و صبح روز بعد در ساعت ۱۱ به وقت محلی او را به خاک سپردند.<br /> <br /> برخی گزارش‌ها نیز حاکی از دریافت ۲۰۰ میلیون تومان پول از طرف ماموران امنیتی مابه‌ازاء تحویل جسد به خانواده بود.<br /> ==مراسم خاکسپاری علی عراقی==<br /> [[پرونده:مزار علی عراقی.JPG|بندانگشتی|مزار علی عراقی در تبریز]]<br /> روز پنجشنبه ۲۶ آبان در مراسم خاکسپاری علی عراقی که با شرکت انبوه مردم در فلکه پرواز تبریز برگزار شده بود نیروهای امنیتی با حمله به این مراسم عده‌ای از مردم را دستگیر کردند.&lt;ref&gt;[https://www.akhbar-rooz.com/180168/1401/08/26/ سایت اخبار روز]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بعد از مراسم نیروهای امنیتی به افراد شرکت کننده در ختم او حمله کردند و از گاز اشک‌آور استفاده کردند. مردم در این مراسم شعار مرگ بر دیکتاتور سرداده و پس از حمله‌ی نیروهای امنیتی به خانه‌های اطراف پناه بردند. شاهدان می‌گویند که در جریان ضرب و شتم مردم، بین نیروهای امنیتی اختلاف افتاد و با یکدیگر درگیر شدند.<br /> [[پرونده:ابراهیم مکارمی.JPG|بندانگشتی|سرهنگ ابراهیم مکارمی عامل حمله به مردم در مراسم علی عراقی در تبریز]]<br /> سرهنگ ابراهیم مکارمی، رئیس کلانتری ۲۰ شهرک پرواز تبریز عامل مستقیم سرکوب مردم معترض در مراسم شام غریبان علی عراقی در مسجد  ۱۴ معصوم شهرک پرواز تبریز در تاریخ ۲۶ آبان ۱۴۰۱ بود.<br /> [[پرونده:شعارنویسی.JPG|بندانگشتی|دیوارنویسی در خیابانهای تبریز پس از شهادت علی عراقی]]<br /> [[پرونده:مزار علی عراقی ۲.JPG|بندانگشتی|تصویر دیگری از مزار علی عراقی با شعار برای آزادی]]<br /> در مراسم شام غریبان علی عراقی، با بسته شدن درهای مسجد ۱۴ معصوم شهرک پرواز در تبریز و فشار نیروهای امنیتی و استقرار نیروی سرکوب در مسجد و خیابان‌های اطراف، مردم عزادار به سمت منزل پدری علی عراقی روانه شدند ولی خانواده علی در منزل حضور نداشتند و آشنایان آنها موفق نشدند از پدر و مادر علی خبری بگیرند. <br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C&diff=75856 2025-03-04T21:52:13Z

<p>Sayfe: /* جانباختگان */</p> <hr /> <div>این صفحه فهرستی است از موضوعاتی پایه‌ای که ایران‌پدیا باید آن‌ها را در سطح یک نوشتار باکیفیت یا در سطح بالاتر - نوشتار برگزیده - داشته باشد.<br /> <br /> * اسامی قرمز، نگارش نشده و اسامی آبی نگارش شده یا در حال نگارش هستند.<br /> <br /> [[ایران‌پدیا:نوشتارهای برگزیده|نوشتارهای برگزیده]] با ({{FA-star}})، نوشتارهای عالی (کلاس آ) با ({{A-Class-icon}})، [[ایران‌پدیا:نوشتار خوب|نوشتارهای خوب]] با ({{GAicon}}) و نوشتارهای متوسط (کلاس ب) با ({{B-icon}}) مشخص شده‌اند. نوشتارهایی که برچسب [[ایران‌پدیا:تمیزکاری|تمیزکاری]] خورده‌اند یا نیاز به بهبود در سریع‌ترین زمان ممکن را دارند، '''توپر''' نشان داده شده‌اند.<br /> <br /> == انقلاب دموکراتیک ایران ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> <br /> === وقایع ===<br /> # [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]]<br /> # [[جمعه خونین زاهدان]]<br /> # [[چهلم حدیث نجفی]]<br /> # [[درگیری در ایذه آذر ۱۴۰۱]]<br /> <br /> === جستارهای وابسته ===<br /> # [[کوکتل مولوتف]]<br /> # [[انقلاب مخملی]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ===اسامی و عکس جانباختگان===<br /> # [[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]]<br /> === جانباختگان ===<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حدیث نجفی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیکا شاکرمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش محمودی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد قائمی‌فر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خدانور لجعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مونا نقیب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غزاله چلاوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کومار درافتاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرفان زمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کیان پیرفلک]]<br /> # [[آرنیکا قائم‌مقامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی عراقی]]<br /> # [[حنانه کیاکجوری]]<br /> # [[سارینا اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آیلار حقی]]<br /> # [[کاروان قادر شوکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهرشاد شهیدی]]<br /> # [[نیما شفیق‌دوست]]<br /> # [[اسرا پناهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حسن‌زاده]]<br /> # [[آرتین رحمانی]]<br /> # [[محمدرضا سروری]]<br /> # [[نسیم صدقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرین علیزاده]]<br /> # [[مینو مجیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سینا نادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پریسا بهمنی]]<br /> # [[سالار مجاوری]]<br /> # [[هیمن حمزه]]<br /> # [[فرشته احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا شهپرنیا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عرشیا امام‌ قلی‌زاده]]<br /> # [[عاطفه نعامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهران سماک]]<br /> # [[حمیدرضا روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شورش نیک‌نام]]<br /> # [[حامد سلحشور]]<br /> # [[ماهک هاشمی]]<br /> # [[یلدا آقافضلی]]<br /> # [[آیدا رستمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هومن عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرحسین بساطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نگین عبدالملکی]]<br /> # [[نوید بادپا]]<br /> # [[عرفان رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید جواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[برهان الیاسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امید زارع مؤیدی]]<br /> # [[علی روزبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دانیال پابندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرزین معروفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نیما نوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهریار عادلی]]<br /> #[[محمود احمدی]]<br /> #[[مهران بصیر توانا]]<br /> #[[شمال خدیری پور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فایق مام قادری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدمومن زندکریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سامان قادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل مولودی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مختار فتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پیمان منبری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سید احمد شکراللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل امیرعطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[منصوره سگوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آرمیتا گراوند]]<br /> #[[قاسم رحیمی]]<br /> #[[کامران رضایی]]<br /> #[[محمداقبال نایب‌زهی]]<br /> #[[مصطفی احمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کامران شیخه]]<br /> #[[محمد میرموسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کمیل ابوالحسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سیدجواد موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عماد حیدری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[آریان مریدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ابوالفضل آدینه‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صدف موحدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شنبدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سارینا ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کبری شیخه سقا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر بیرانوند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جواد رضایی]]<br /> # [[محسن محمدپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سپهر اعظمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شادمان احمدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دنیا فرهادی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مریم اسماعیل‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد حاجی رسول‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی زارع اشکذری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مریم آروین]]<br /> #[[صادق فولادی‌وندا]]<br /> #[[شیرزاد احمدی‌نژاد]]<br /> <br /> === اعدام‌شدگان ===<br /> #[[قاسم آبسته]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایوب کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[داوود عبداللهی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[میلاد زهره‌وند]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سپهر شیرانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد قبادلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدمهدی کرمی]]<br /> # [[محمد حسینی]]<br /> # [[محسن شکاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجیدرضا رهنورد]]<br /> # [[فرهاد سلیمی]]<br /> <br /> == افراد ==<br /> {{لنگر|افراد}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> <br /> === هنرمندان ===<br /> # [[مرضیه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی حنانه]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله بدیعی]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شجریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[آندرانیک آساطوریان]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[رضا اولیا]]<br /> # [[حمیدرضا طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر سخایی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[عماد رام]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[منصور قدرخواه]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[پرویز یاحقی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[بهرام عالیوندی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[ناهید همت‌آبادی]]{{A-Class-icon}} <br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر آرام]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون ژورک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرجان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گیسو شاکری]]<br /> # [[روزبه عمادزاده]]<br /> # [[منوچهر طاهرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا شوریده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب شهیدثالث]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرهاد مهراد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[واروژان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ام کلثوم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن کسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شهیار قنبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ویگن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید خلیل عالی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن محمدباقر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عزت‌الله مقبلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسدالله ملک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین گل‌گلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوالحسن صبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین بنان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[توماج صالحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد شمس]] {{A-Class-icon}}<br /> # [[دلکش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی تجویدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نصرالله زرین‌پنجه]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === ورزشکاران ===<br /> # [[پوریای ولی]]<br /> # [[غلامرضا تختی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب خبیری]]<br /> # [[هوشنگ منتظرالظهور]]<br /> # [[محمدقربانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسلم اسکندر فیلابی]]<br /> # [[حسن نایب‌آقا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروزان عبدی]]<br /> # [[سید محمد خادم حقیقت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === نویسندگان و شاعران ===<br /> ==== نویسندگان و شاعران ایرانی ====<br /> # [[منوچهر هزارخانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین ساعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین بهبهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[میرزاده عشقی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی شایگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالعلی معصومی]]<br /> # [[غزاله علیزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحمان کریمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جمشید پیمان]]<br /> # [[فروغ فرخزاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ایرج جنتی عطایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فریدون مشیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیما یوشیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[منوچهر آتشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرخی یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد معین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق چوبک]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[صادق هدایت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حافظ]]<br /> # [[رهی معیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مولوی]]<br /> # [[حسن صباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عطار نیشابوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شیرکو بیکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلال آل احمد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین منزوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد کسروی]]<br /> # [[حمید مصدق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سهراب سپهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]<br /> # [[بزرگ علوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاوش کسرایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیمین دانشور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اسماعیل خویی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید پورحاجی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اسدیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناظم حکمت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بکتاش آبتین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رحیم معینی کرمانشاهی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نادر نادرپور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا براهنی]]<br /> # [[ادیب‌الممالک فراهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمدرضا احمدی]]<br /> # [[پروین اعتصامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فردوسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابوذر ورداسبی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عارف قزوینی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[رومن رولان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[زری اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مختاری، شاعر و نویسنده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی اشرف درویشیان]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> ==== نویسندگان و شاعران غیرایرانی ====<br /> #[[برتولت برشت]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[پابلو نرودا]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[فدریکو گارسیا لورکا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === فعالان سیاسی و اجتماعی ===<br /> # [[کاظم رجوی]]<br /> # [[محمدحسین نقدی]]<br /> # [[کریم(محراب)رشیدی]]<br /> # [[محسن دگمه‌چی]]<br /> # [[فرزاد کمانگر]]<br /> # [[شیرین علم‌هولی]]<br /> # [[ستار بهشتی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رسولی]]<br /> # [[سید ابراهیم رسولی]]<br /> # [[مجید اسدی]]<br /> # [[محمدعلی حاج‌آقایی]]<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]<br /> # [[احسان فتاحیان]]<br /> # [[ارژنگ داوودی]]<br /> # [[زهرا صفایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد کرد زنگنه]]<br /> # [[فاطمه مثنی]]<br /> # [[کیانوش زندی]]<br /> # [[زهرا کاظمی]]<br /> # [[فروغ تقی‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پرستو معینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گلرخ ایرایی]]<br /> # [[سهیل عربی]]<br /> # [[آرش صادقی]]<br /> # [[مریم اکبری منفرد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیره جلالی]]<br /> # [[آتنا دائمی]]<br /> # [[هاشم خواستار]]<br /> # [[حسین سودمند]]<br /> # [[ناصر فهیمی]]<br /> # [[مرتضی کیوان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[داریوش فروهر]]<br /> # [[یحیی نظیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دادشاه]]<br /> # [[هدی صابر]]<br /> # [[مرضیه فارسی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زینب جلالیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انورخضری]]<br /> # [[ادریس جمشیدزهی]]<br /> # [[شریفه محمدی]]<br /> # [[دانیال کاظمی‌نژاد]]<br /> # [[وریشه مرادی]]<br /> # [[پخشان عزیزی]]<br /> # [[جواد روحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حاج خلیل رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === سیاست‌مداران ===<br /> # [[کوروش بزرگ]]<br /> # [[رضاشاه پهلوی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدرضا پهلوی]]<br /> # [[اشرف پهلوی]]<br /> # [[علی امینی]]<br /> # [[اسدالله علم]]<br /> # [[اقبال لاهوری]]<br /> # [[عبدالحسین تیمورتاش]]<br /> # [[دکتر محمد مصدق]]<br /> # [[سیّدحسن تقی‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیدحسین فاطمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرعباس هویدا]]<br /> # [[بی‌بی مریم بختیاری]]<br /> # [[جمشید آموزگار]]<br /> # [[جعفر شریف‌امامی]]<br /> # [[عبدالرحمن قاسملو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر ولایتی]]<br /> # [[صادق شرفکندی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی بازرگان]]<br /> # [[داریوش فروهر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[وحید حقانیان]]<br /> # [[عزت‌الله سحابی]]<br /> # [[یدالله سحابی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]<br /> # [[محمد ملکی]]<br /> # [[غفور درجزی]]<br /> # [[ابراهیم یزدی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[محمود افشارطوس]]<br /> # [[میرزا آقاخان کرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ترور شاپور بختیار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[دکتر حشمت طالقانی]]<br /> # [[تیمور بختیار]]<br /> # [[میرزا حسن رشدیه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدعلی فروغی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بشار اسد]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === مسئولان رژیم ایران ===<br /> # [[روح‌الله خمینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صیاد شیرازی]]<br /> # [[علی رازینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مجتبی خامنه‌ای]]<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[مرتضی مطهری]]<br /> # [[علی فلاحیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید علی خامنه ای]]<br /> # [[قاسم سلیمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی کروبی]]<br /> # [[ابوالحسن بنی‌صدر]]<br /> # [[میرحسین موسوی]]<br /> # [[محمدتقی مصباح یزدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید محمد خاتمی]]<br /> # [[محمود احمدی‌نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن روحانی]]<br /> # [[حسینعلی نیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[محمدحسین باقری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مرتضی اشراقی]]<br /> # [[مصطفی پورمحمدی]]<br /> # [[اسدالله لاجوردی]]<br /> # [[علی لاریجانی]]<br /> # [[صادق لاریجانی]]<br /> # [[محمود هاشمی شاهرودی]]<br /> # [[محمد ری شهری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قربانعلی دری نجف‌آبادی]]<br /> # [[علی یونسی]]<br /> # [[حسین اشتری]]<br /> # [[ابوالقاسم صلواتی]]<br /> # [[محمدباقر قالیباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسن شاهوارپور]]<br /> # [[علی باقری‌ کنی]]<br /> # [[صادق قطب‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا پناهیان]]<br /> # [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]]<br /> # [[حمید نوری]]<br /> # [[داوود رحمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[احمدرضا رادان]]<br /> #[[پرویز ثابتی]]<br /> #[[حسین سلامی]]<br /> #[[سید رضی موسوی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[ایمان افشاری]]<br /> #[[محمدرضا زاهدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[قاضی عموزاد]]<br /> #[[قاضی محمدرضا عموزاد خلیلی]]<br /> #[[محسن فخری‌زاده مهابادی]]<br /> #[[محمد بهشتی]]<br /> #[[قاضی محمدرضا توکلی]]<br /> #[[مهدی نصیری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا عسگری]]<br /> #[[مصطفی تاجزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حسین امیرعبداللهیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدعلی آل هاشم]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مخبر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدحسین احمدی شاهرودی]]<br /> #[[مالک رحمتی]]<br /> #[[حسین طائب]]<br /> #[[سعید جلیلی]]<br /> #[[مسعود پزشکیان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی‌اصغر حجازی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[غلامعلی حداد عادل]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی]]<br /> #[[علیرضا زاکانی]]<br /> #[[محمد محمدی گلپایگانی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمدرضا عارف]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محمد مقیسه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[بابک زنجانی]]<br /> #[[سعید امامی]]<br /> #[[حسین همدانی]]<br /> #[[صادق خلخالی]]<br /> <br /> === انقلابیون ===<br /> # [[محمدعلی جابرزاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاطمه امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی میهندوست]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ناصر صادق]]<br /> # [[اشرف ربیعی]]<br /> # [[موسی خیابانی]]<br /> # [[آذر رضایی]]<br /> # [[مرضیه رضایی]]<br /> # [[اصغر مقدم]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[محمد بازرگانی]]<br /> # [[کاظم ذوالانوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مصطفی جوان خوشدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شکرالله مشکین فام]]<br /> # [[مجید شریف واقفی]]<br /> # [[مرتضی صمدیه لباف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طاهر احمدزاده]]<br /> # [[مسعود احمدزاده]]<br /> # [[احمد رضایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود عسگری‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی باکری]]<br /> # [[محمود قائمشهر]]<br /> # [[بهجت تیفتکچی]]<br /> # [[رسول مشکین‌فام]]<br /> # [[محمود شامخی]]<br /> # [[محمدرضا سعادتی]]<br /> # [[محمد ضابطی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهین رضایی]]<br /> # [[طاهره طلوع]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[غلامرضا خسروی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گوهر ادب‌آواز]]<br /> # [[معصومه کبیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی صارمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جعفر کاظمی]]<br /> # [[منیره رجوی]]<br /> # [[حجت زمانی]]<br /> # [[ثریا ابوالفتحی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[معصومه عضدانلو]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عبدالرضا رجبی]]<br /> # [[اشرف احمدی]]<br /> # [[سیاوش سیفی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[ندا حسنی]]<br /> # [[ولی‌الله فیض مهدوی]]<br /> # [[فاطمه مصباح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]<br /> # [[مرتضی شفایی]]<br /> # [[علی‌اکبر اکبری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جلیل گادانی]]<br /> # [[زهره قائمی]]<br /> # [[ابراهیم ذاکری]]<br /> # [[محمد سیدی کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین مدنی]]<br /> # [[مسعود رجوی]]<br /> # [[مریم رجوی]]<br /> # [[زهرا مریخی]]<br /> # [[مهدی ابریشمچی]]<br /> # [[محمد سید المحدثین]]<br /> # [[محمد علی توحیدی]]<br /> # [[فهیمه اروانی]]<br /> # [[مژگان پارسایی]]<br /> # [[زهره اخیانی]]<br /> # [[صدیقه حسینی]]<br /> # [[مهوش سپهری]]<br /> # [[بهشته شادرو]]<br /> # [[شهرزاد حاج‌سیدجوادی]]<br /> # [[محمد حیاتی]]<br /> # [[محمود عطایی]]<br /> # [[محمود عضدانلو]]<br /> # [[محمد حنیف نژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سعید محسن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی اصغر بدیع زادگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حمید اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسرین پارسیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بیژن جزنی]]<br /> # [[اسماعیل شریف‌زاده]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بهروز دهقانی]]<br /> # [[شکرالله پاکنژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خسرو روزبه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیرپرویز پویان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی‌اکبر صفایی فراهانی]]<br /> # [[خسرو گلسرخی]]<br /> # [[میرزا کوچک‌ خان جنگلی]]<br /> # [[ستارخان]]<br /> # [[چه گوارا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]<br /> # [[سیمون بولیوار]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مادر ذاکری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آراسته قلی‌وند]]<br /> # [[محترم ایجه‌ای]]<br /> # [[محمود بنی‌هاشمی]]<br /> # [[عباس عمانی]]<br /> # [[احمد رئوف بشردوست]]<br /> # [[داریوش سلحشور]]<br /> # [[مرضیه احمدی اسکویی]]<br /> # [[ولادیمیر لنین]]<br /> # [[محمدحسین جنتی لادانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کرامت‌الله دانشیان]]<br /> # [[عزیز رضایی]]<br /> # [[مسعود فرشچی]]<br /> # [[مجید کاووسی‌فر]]<br /> # [[سعید سنگر]]<br /> # [[رامین حسین‌پناهی]]<br /> # [[عباس مدرسی‌فر]]<br /> # [[عبدالرحمان قاسملو]]<br /> # [[حمیرا اشراق]]<br /> # [[مهشید رزاقی]]<br /> # [[فضیلت علامه حائری]]<br /> # [[حیدر قربانی]]<br /> # [[محسن محمدباقر]]<br /> # [[رزا لوگزامبورگ]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته اسفندیاری]]<br /> # [[عفت حداد]]<br /> # [[مریم گلزاده غفوری]]<br /> # [[راضیه کرمانشاهی]]<br /> # [[عذرا علوی طالقانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[احمد زیبرم]]<br /> # [[بتول رجایی]]<br /> # [[نسترن عظیمی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گداعلی صابر مطلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید حسین سیدی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمود بریسمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن نگهبان]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید ماسوری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن معصومی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مرتضی قره‌اوغلانی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> #[[اصغر باباعلی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کریم جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[عبدالرحیم احراری]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[محسن حسن‌ کاویار]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علی یونسی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شکرالله ربیعی]]<br /> #[[امیرحسین مرادی]]<br /> #[[سید علی نبوی چاشمی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[کاظم باقرزاده]]<br /> #[[محمدحسین حبیبی]]<br /> #[[عباس مفتاحی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[گیتی‌السادات جوزی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[اسماعیل شریف‌زاده]]<br /> #[[حسن ضیاظریفی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[مهرنوش ابراهیمی روشن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هوشی‌مین]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[علیرضا گلی‌پور]]<br /> # [[علی موسیو]]<br /> # [[پروانه پیوستگان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مسعود شکیبانژاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یحیی شجاعی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محسن حمزه لوئیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علی نجاتی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[حوا برزگر]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[شهرزاد مرشدی]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[نصرت رمضانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهدی حسنی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[حسین پویان]]<br /> # [[محمدعلی زاهدی]]<br /> # [[بهروز احسانی اسلاملو]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[صبا هفت‌ برادران]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[سعید سلطان‌پور]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هوشنگ اعظمی لرستانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[الله‌قلی خان جهانگیری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[علیرضا معدنچی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === فیلسوفان و دانشمندان ===<br /> # [[علی شریعتی]]<br /> # [[احمد تفضلی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[کارل مارکس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هانا آرنت]]<br /> # [[آنتونیو گرامشی]]<br /> # [[لویی آلتوسر]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === روحانیون ===<br /> # [[سید محمود طالقانی]]<br /> # [[علی گلزاده غفوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمد امامی کاشانی]]<br /> # [[حبیب‌الله آشوری]]<br /> # [[جلال گنجه‌ای]]<br /> # [[حسینعلی منتظری]]<br /> #[[عبدالغفار نقشبندی]]<br /> # [[حسن لاهوتی اشکوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سید ابوالقاسم کاشانی]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === شخصیت‌های خارجی ===<br /> # [[ترور رفیق حریری]]<br /> # [[امه سه‌زر]]<br /> # [[الی ویزل]]<br /> # [[آنی ازبرت]]<br /> # [[سوفان چان]]<br /> # [[هارون هاشمی]]<br /> # [[سمینا اقبال]]<br /> # [[لرد راسل جانسون]]<br /> # [[مولود آئونیت]]<br /> # [[محمود شریف بسیونی]]<br /> # [[آلبرتو نیسمن]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لرد رابین کوربت]]<br /> # [[لرد اسلین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یهودی منوهین]]<br /> # [[یاسر عرفات]]<br /> # [[سالوادور آلنده]]<br /> # [[سیمون دو بووار]]<br /> # [[پاتریس لومومبا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ژاندارک]]<br /> # [[مهاتما گاندی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نلسون ماندلا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آبراهام لینکلن]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[جو لیبرمن]]<br /> # [[جورج واشنگتن]]<br /> # [[وینستون چرچیل]]<br /> # [[پینوشه]]<br /> # [[جمال عبدالناصر]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آدولف هیتلر]]<br /> # [[اولیویه ونده کاستیل]]<br /> #[[اریک داوید]]<br /> #[[آلخو ویدال کوادراس]]<br /> #[[آبه پیر]]<br /> #[[بنیتو موسولینی]]<br /> #[[اورسولا گرترود فون در لاین]]<br /> #[[اسماعیل هنیه]]{{A-Class-icon}}<br /> #[[هانری لکلرک]]<br /> #[[ویکتور خارا]]<br /> #[[ناپلئون بناپارت]]<br /> #[[نیکلای چائوشسکو]]<br /> #[[سون یات سن]]<br /> #[[سید احمد غزالی]]<br /> <br /> === شناخته شدگان ===<br /> # [[دلارا دارابی]]<br /> # [[حمیدالله اربابی]]<br /> # [[رومینا اشرفی]]<br /> # [[سحر خدایاری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاطفه رجبی]]<br /> # [[حمیدرضا درخشنده]]<br /> # [[سید محمد حسینی]]<br /> # [[مسیح علی‌نژاد]]<br /> # [[روح‌الله زم]]<br /> # [[مریم میرزاخانی]]<br /> # [[عبدالمالک ریگی]]<br /> # [[سکینه سلیمان‌زاده]]<br /> # [[مهسا امینی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[یاسر شه‌بخش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[محمدجواد وفایی ثانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[رضا رسایی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلال نصرویی]]<br /> # [[راجنیش چاندرا موهان جین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارا دلدار]]<br /> # [[ریحانه جباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[امیر محمد خالقی]]<br /> <br /> === تاریخی ===<br /> # [[یپرم خان]]<br /> # [[یعقوب لیث]]<br /> # [[کیخسرو]]<br /> # [[محمدتقی‌ پسیان]]<br /> # [[امیرکبیر]]<br /> # [[رئیس‌علی دلواری]]<br /> # [[شاه نعمت‌ الله ولی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فروغ‌السلطنه آذرخشی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قاضی محمد]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === جان باختگان تظاهرات ===<br /> # [[نیکتا اسفندانی]]<br /> # [[رامین پوراندرجانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سارو قهرمانی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فرشته علیزاده]]<br /> # [[عزت ابراهیم‌نژاد]]<br /> # [[سعید زینالی]]<br /> # [[مصطفی صالحی]]<br /> # [[نوید افکاری]]<br /> # [[نوید بهبودی]]<br /> # [[عبدالله لرستانی]]<br /> # [[مهدی نیکویی]]<br /> # [[حمزه بریهی]]<br /> # [[فرزاد انصاری‌فر]]<br /> # [[محسن محمدپور]]<br /> # [[آرشام ابراهیمی]]<br /> # [[پویا بختیاری]]<br /> # [[محمدجواد عابدی]]<br /> # [[پژمان قلی‌پور]]<br /> # [[مهرداد معین‌فر]]<br /> # [[مهدی دائمی]]<br /> # [[رضا معظمی گودرزی]]<br /> # [[فرهاد مجدم]]<br /> # [[پدرام جعفری]]<br /> # [[سجاد رضایی]]<br /> # [[محمد طاهری]]<br /> # [[مینا شیخی]]<br /> # [[میلاد محققی]]<br /> # [[آذر میرزاپور زهابی]]<br /> # [[علیرضا انجوی]]<br /> # [[صانع ژاله]]<br /> # [[محمد مختاری]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == تاریخ ==<br /> {{لنگر|تاریخ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انقلاب‌های جهان ===<br /> # [[انقلاب ضد سلطنتی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب ویتنام]]<br /> # [[انقلاب چین]]<br /> # [[انقلاب کوبا]]<br /> # [[انقلاب شوروی]]<br /> # [[انقلاب الجزایر]]<br /> # [[انقلاب مصر ۲۰۱۱]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب لیبی]]<br /> # [[انقلاب تونس]]<br /> # [[دولت فلسطین]]<br /> # [[انقلاب سوریه]]<br /> # [[پیروزی انقلاب سوریه]]<br /> <br /> === دوران پهلوی و اواخر قاجاریه ===<br /> # [[قائم‌مقام فراهانی]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]<br /> # [[قرارداد ۱۹۱۹]]<br /> # [[کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹]]<br /> # [[نهضت جنگل]]<br /> # [[جمهوری گیلان]]<br /> # [[تظاهرات ۱۷ شهریور]]<br /> # [[کشف حجاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[بلوای نان]]<br /> # [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]<br /> # [[خودمختاری آذربایجان]]<br /> # [[قرارداد گس گلشائیان]]<br /> # [[نهضت ملی‌شدن نفت]]<br /> # [[قیام ۳۰ تیر]]<br /> # [[قیام ۱۵ خرداد]]<br /> # [[کودتای ۲۸ مرداد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فدائیان اسلام]]<br /> # [[قرارداد نفتی کنسرسیوم]]<br /> # [[پیمان سنتو]]<br /> # [[ساواک]]<br /> # [[اصلاحات ارضی]]<br /> # [[قیام سیاهکل]]<br /> # [[زلزله بوئین زهرا]]<br /> # [[جشن‌های دوهزاروپانصدساله]]<br /> # [[جنگ ظفار]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[گاهشماری شاهنشاهی]]<br /> # [[گارد شاهنشاهی]]<br /> # [[سینما رکس آبادان]]<br /> # [[کنفرانس گوادلوپ]]<br /> # [[سیاست حقوق‌‌ بشر کارتر]]<br /> # [[آزادی آخرین دسته از زندانیان سیاسی زمان شاه در ۳۰ دی ۱۳۵۷]]<br /> # [[نهضت تنباکو]]<br /> # [[قرارداد کنسرسیوم]]<br /> # [[عهدنامه گلستان]]<br /> # [[عهدنامه ترکمانچای]]<br /> # [[انقلاب سفید]]<br /> # [[پرویز ثابتی]]<br /> <br /> === دوران جمهوری اسلامی ===<br /> # [[تظاهرات در ایران]]<br /> # [[رژیم ولایت فقیه]]<br /> # [[سرکوب کردستان]]<br /> # [[گروگان گیری در سفارت آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[درگیری درترکمن صحرا ۱۳۵۸]]<br /> # [[ماجرای نوار آیت]]<br /> # [[انفجار آمیا]]<br /> # [[مکانیزم ماشه]]<br /> # [[کشتی ربایی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[ایران گیت]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انقلاب فرهنگی]]<br /> # [[جنگ ایران و عراق]]<br /> # [[عملیات کربلای ۴]]<br /> # [[مرکز اسلامی هامبورگ]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[تظاهرات قزوین ۱۳۷۳]]<br /> # [[قرارداد ۲۵ ساله ایران و چین]]<br /> # [[انفجار بیروت ۲۰۲۰]]<br /> # [[محاکمه اسدالله اسدی]]<br /> # [[گورستان خاوران]]<br /> # [[هک مجلس جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸-۲۳ تیر ۱۳۷۸)]]<br /> # [[دانشگاه آزاد - واحد علوم و تحقیقات]]<br /> # [[قتل‌های زنجیره‌ای]]<br /> # [[تظاهرات تاسوعا و عاشورای ۱۳۸۸]]<br /> # [[تظاهرات کازرون]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۶]]<br /> # [[اعتراضات دی‌‌ماه ۱۳۹۸]]<br /> # [[کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[ترور میکونوس]]<br /> # [[حمله به تأسیسات نفتی آرامکو ۲۰۱۹]]<br /> # [[تظاهرات لردگان ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات عراق ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات ۱۳۹۸ ایران]]<br /> # [[کشتار در نیزار ماهشهر]]<br /> # [[سقوط هواپیمای اوکراینی]]<br /> # [[انفجارها و آتش‌سوزی‌های زنجیره‌ای در ایران]]<br /> # [[قتل‌عام در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹–۱۳۹۸)]]<br /> # [[کشتار مسلمانان]]<br /> # [[حمله شیمیایی به حلبچه]]<br /> # [[انفجار حرم امام رضا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قیام تشنگان]]<br /> # [[مادران آبان]]<br /> # [[هیئت مرگ]]<br /> # [[راهرو مرگ]]<br /> # [[زلزله خوی]]<br /> # [[حمله سایبری علیه جمهوری اسلامی]]<br /> # [[انحلال سپاه پاسداران]]<br /> # [[پرونده خانه اصفهان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[هک نهاد ریاست جمهوری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خالص‌سازی دانشگاه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سیاست النصر بالرعب]]<br /> # [[هک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری]]<br /> # [[جنگ اسرائیل و حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[مهاجرت در ایران]]<br /> # [[قتل داریوش مهرجویی و همسرش]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پیمان اسلو]]<br /> # [[غزه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبه نظامیان حوثی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شوراهای مردمی]]<br /> # [[حمله رژیم ایران به اسرائیل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[طرح نور و حجاب اجباری]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لایحه صلح از طریق قدرت در قرن بیست و یکم]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[اعتصاب غذای زندانیان سیاسی - سه‌شنبه‌ها]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[شبکه لابی نفوذ جمهوری اسلامی]]<br /> # [[کشتار حجاج در مکه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳]]<br /> # [[بیت خامنه‌ای]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی]]<br /> # [[لیست‌گذاری سپاه توسط دولت کانادا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[گزارش جاوید رحمان درباره قتل عام۱۳۶۰ و ۱۳۶۷]]<br /> # [[تظاهرات مادران ۱۳۶۰]]<br /> # [[مجلس خبرگان]]<br /> # [[انفجار حرم سامرا]]{{A-Class-icon}}<br /> <br /> === پرسنل ارتش هوادار مجاهدین ===<br /> # [[پرسنل ارتش هوادار مجاهدین]]<br /> # [[سرهنگ خلبان بهزاد معزی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سروان خلبان مصطفی وجدانی طباطبایی]]<br /> <br /> === اپوزیسیون ایران ===<br /> # [[اپوزیسیون]]<br /> # [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[جبهه همبستگی ملی ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سخنرانی مسعود رجوی در ۴ بهمن ۱۳۵۷]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در استادیوم امجدیه ۲۲ خرداد ۱۳۵۹]]<br /> # [[گردهمایی آزادی، فلسفه‌ی انقلاب]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در تبریز]]<br /> # [[گردهمایی هواداران مجاهدین در رشت]]<br /> # [[گردهمایی آینده انقلاب]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[تظاهرات مادران هوادار سازمان مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت درباره آزادی‌ها و حقوق زنان]]<br /> # [[طرح شورای ملی مقاومت ایران برای خودمختاری کردستان ایران]]<br /> # [[طرح صلح شورای ملی مقاومت]]<br /> # [[۳۰ مهر ۱۳۷۲ سالروز انتخاب مریم رجوی به عنوان رئیس جمهور دوران انتقال]]<br /> # [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[نهضت عیاران]]<br /> # [[گردهمایی جهانی ایران آزاد ۱۴۰۰]]<br /> # [[گردهمایی سالانه مجاهدین]]<br /> # [[تظاهرات استکهلم ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات لندن ۱۳۹۸]]<br /> # [[تظاهرات واشینگتن]]<br /> # [[تظاهرات بروکسل]]<br /> # [[تظاهرات برلین ۱۳۹۸]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[میلیشیا]]<br /> # [[ترور زهرا رجبی]]<br /> # [[۵ مهر ۱۳۶۰]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[عاشورای مجاهدین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[۴ خرداد ۱۳۵۱ شهادت بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق]]<br /> # [[ضربه اول شهریور ۵۰ به مجاهدین]]<br /> # [[جریان اپورتونیستی چپ نما در سازمان مجاهدین خلق (۱۳۵۴)]]<br /> # [[نشریه مجاهد]]<br /> # [[ضربه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۱]]<br /> # [[فاز سیاسی فاز نظامی]]<br /> # [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران]]<br /> # [[عملیات آفتاب]]<br /> # [[عملیات چلچراغ]]<br /> # [[عملیات فروغ جاویدان]]<br /> # [[عملیات مروارید]]<br /> # [[کودتای ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳]]<br /> # [[قرارگاه لیبرتی]]<br /> # [[اشرف ۳]]<br /> # [[منابع مالی مجاهدین خلق]]<br /> # [[فراخوان به مسلح شدن جوانان توسط مسعود رجوی]]<br /> # [[مؤسسان پنجم ارتش آزادی‌بخش]]<br /> # [[کنفرانس ایران آزاد آبان ۱۴۰۰ - واشینگتن]]<br /> {{col-break}}<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸]]<br /> # [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰]]<br /> # [[قتل عام ۱۰ شهریور ۱۳۹۲ اشرف]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[انتقال اعضای سازمان مجاهدین خلق به آلبانی]]<br /> # [[کانون‌های شورشی]]<br /> # [[کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت ایران]]<br /> # [[بیانیه ملی ایرانیان]]<br /> # [[کتاب تشدید تروریسم و جنگ‌افروزی رژیم ایران]]<br /> # [[انقلاب ایدئولوژیک درونی مجاهدین]]<br /> # [[عملیات جاری]]<br /> # [[تشکیلات مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای رهبری مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[شورای مرکزی مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران]]<br /> # [[کاندیداتوری مسعود رجوی]]<br /> # [[جایزه خدمات بشردوستانه بین‌المللی هندوستان]]<br /> # [[بمباران قرارگاه‌های مجاهدین در کوت و جلولا]]<br /> # [[رژه ارتش آزادیبخش ملی ایران]]<br /> # [[حمله تروریستی پشت آشان]]<br /> # [[انفجار قرارگاه حبیب]]<br /> # [[جنگ آلان]]<br /> # [[خروج نام سازمان مجاهدین خلق ایران از لیست تروریستی انگلستان]]<br /> # [[حکم شورای حکومتی عراق علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[قرارداد آتش‌بس بین مجاهدین و آمریکا]]<br /> # [[پایگاه اجتماعی مجاهدین خلق]]<br /> # [[شیطان سازی علیه مجاهدین خلق]]<br /> # [[عملکرد ۴۰ ساله‌ی مجاهدین خلق پس از انقلاب ضدسلطنتی]]<br /> # [[شورشگران]]<br /> # [[گلریزان همیاری]]<br /> # [[تظاهرات پاریس ۱۴۰۱]]<br /> # [[جبهه خلق و ضدخلق]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[قطعنامه ۱۰۰ کنگره آمریکا]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[خط قرمز]]<br /> # [[سفر مریم رجوی به ایتالیا ۱۴۰۲]]<br /> # [[گروه پارلمانی دفاع از حقوق و حفاظت اشرف ۳ در کنگره آمریکا]]<br /> # [[قطعنامه ۱۱۴۸ کنگره آمریکا]]<br /> # [[پرواز مسعود رجوی از تهران به پاریس]]<br /> # [[کنفرانس درباره نسل کشی در قتل‌عام ۶۷]]<br /> # [[عزیمت مسعود رجوی از پاریس به عراق]]<br /> # [[کنفرانس سیاست جدید]]<br /> <br /> === احزاب ===<br /> # [[رهبری ذی‌صلاح]]<br /> # [[جبهه ملی ایران]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان ایران]]<br /> # [[حزب کومله]]<br /> # [[حزب توده ایران]]<br /> # [[سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[انشعابات سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران]]<br /> # [[سازمان خبات انقلابی کردستان ایران]]<br /> # [[حزب آزادی کردستان]]<br /> # [[حزب دموکرات کردستان (لاده‌ران)]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران]]<br /> # [[حزب کمونیست کارگری ایران - حکمتیست]]<br /> # [[حزب کار ایران (توفان)]]<br /> # [[پژاک]]<br /> # [[جنبش دانشجویی]]<br /> # [[الحشد الشعبی]]<br /> # [[حزب‌الله لبنان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[لشکر فاطمیون]]<br /> # [[لشکر زینبیون]]<br /> # [[کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی]]<br /> # [[حزب رستاخیز]]<br /> # [[نهضت آزادی]]<br /> # [[جیش العدل]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش فتح]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[جنبش حماس]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ارتش آزاد سوریه]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == هنر و فرهنگ ==<br /> {{لنگر|هنر و فرهنگ}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === فرهنگ ایران ===<br /> # [[فرهنگ ایران]]<br /> # [[گاه‌شماری ایرانی]]<br /> # [[جشن‌های ایرانی]]<br /> # [[سفره هفت‌سین]]<br /> # [[نوروز]]<br /> # [[حاجی فیروز]]<br /> # [[مهرگان]]<br /> # [[چهارشنبه‌سوری]]<br /> # [[شب یلدا]]<br /> # [[جشن سده]]<br /> # [[سیزده‌به‌در]]<br /> # [[خوشنویسی ایرانی]]<br /> # [[سینمای ایران]]<br /> # [[موسیقی ایران]]<br /> # [[غذاهای ایران]]<br /> # [[مجسمه‌سازی در ایران]]<br /> # [[قلم‌زنی در ایران]]<br /> # [[میناکاری در ایران]]<br /> # [[مینیاتور در ایران]]<br /> # [[آموزش و پرورش در ایران]]<br /> # [[شیر و خورشید]]<br /> # [[سرود ملی ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جغرافیا و محیط زیست ==<br /> {{لنگر|جغرافیا و محیط زیست}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[جنگل‌های ایران]]<br /> # [[انرژی در ایران]]<br /> # [[محیط زیست ایران]]<br /> # [[تالاب‌های ایران]]<br /> # [[آبشارهای ایران]]<br /> # [[سیل در ایران]]<br /> [[[[سیل هرمزگان]]]]<br /> <br /> === سدها ===<br /> # [[سد دز]]<br /> # [[سد کارون]]<br /> # [[سد امیرکبیر]]<br /> # [[سد ارس]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === آب‌ها ===<br /> # [[بحران آب در ایران]]<br /> # [[قنات]]<br /> # [[دریای خزر]]<br /> # [[خلیج فارس]]<br /> # [[دریای عمان]]<br /> # [[دریاچه هامون]]<br /> # [[رود کارون]]<br /> # [[رود ارس]]<br /> # [[هور العظیم]]<br /> # [[هور شادگان]]<br /> # [[زاینده‌رود]]<br /> # [[دریاچه ارومیه]]<br /> # [[تنگه هرمز]]<br /> # [[تالاب انزلی]]<br /> # [[تالاب گاوخونی]]<br /> # [[تالاب پریشان]]<br /> # [[هیرمند]]<br /> <br /> === کوهستان‌ها، درّه‌ها و بیابان‌ها ===<br /> # [[کویر لوت]]<br /> # [[غار علی صدر]]<br /> # [[بیستون]]<br /> # [[دماوند]]<br /> # [[سبلان]]<br /> # [[زاگرس]]<br /> # [[الوند]]<br /> # [[کرکس]]<br /> # [[تفتان]]<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === انرژی در ایران ===<br /> # [[نیروی برق در ایران]]<br /> # [[نیروگاه اتمی بوشهر]]<br /> # [[نیروگاه‌های ایران]]<br /> # [[انرژی بادی در ایران]]<br /> # [[انرژی هسته‌ای در ایران]]<br /> # [[میدان‌های نفتی ایران]]<br /> # [[میدان‌های گازی ایران]]<br /> # [[سوخت‌های فسیلی در ایران]]<br /> <br /> === خاک ===<br /> # [[زمین‌شناسی ایران]]<br /> # [[گسل‌های ایران]]<br /> # [[معادن ایران]]<br /> # [[آلودگی هوا در ایران]]<br /> # [[زلزله بم]]<br /> # [[زلزله ۱۳۹۶ ازگله]]<br /> #[[زلزله خوی]]<br /> #[[حادثه معدن طبس]]<br /> <br /> <br /> {{col-end}}<br /> <br /> == ادبیات ==<br /> {{لنگر|ادبیات}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> # [[زبان فارسی]]<br /> # [[تاریخ ادبیات فارسی]]<br /> # [[مقاله]]<br /> # [[رمان]]<br /> # [[قصه]]<br /> # [[داستان کوتاه]]<br /> # [[روزنامه‌نگاری در ایران]]<br /> # [[شعر]]<br /> # [[شاهنامه]]<br /> # [[دیوان حافظ]]<br /> # [[مثنوی معنوی]]<br /> # [[گلستان سعدی]]<br /> # [[بوستان سعدی]]<br /> # [[رباعیات خیام]]<br /> # [[ساقی‌نامه]]<br /> # [[گنج‌نامه]]<br /> # [[کلیله و دمنه]]<br /> # [[سمک عیار]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === اساطیر ===<br /> # [[رستم]]<br /> # [[سهراب]]<br /> # [[سیاوش]]<br /> # [[گردآفرید]]<br /> # [[رودابه]]<br /> # [[آرش کمانگیر]]<br /> # [[پهلوانان شاهنامه]]<br /> <br /> === سرگرمی و تفریحات ===<br /> # [[ورزش در ایران]]<br /> # [[فوتبال در ایران]]<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == فلسفه ==<br /> {{لنگر|فلسفه}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> ==== فلسفه و جامعه‌شناسی ====<br /> # [[مارکسیسم]]<br /> # [[لائیسیته]]<br /> # [[آتئیستم]]<br /> # [[توتالیتاریزم]]<br /> # [[لیبرالیسم]]<br /> # [[سکولاریسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[خودمختاری]]<br /> # [[سرمایه‌داری ملی]]<br /> # [[بنیادگرایی اسلامی]]<br /> # [[پست‌مدرنیسم]]<br /> # [[سانترالیزم دموکراتیک]]<br /> # [[دو اسلام سراپا متضاد]]<br /> # [[موقعیت انقلابی]]<br /> # [[تکامل اجتماعی]]<br /> # [[تکامل]]<br /> # [[دینامیزم قرآن]]<br /> # [[طلسم اختناق]]<br /> # [[تبیین جهان]]<br /> # [[دیالکتیک]]<br /> # [[جمهوری دموکراتیک]]<br /> # [[پراگماتیسم]]<br /> # [[فدرالیسم]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[مبارزه مدنی]]<br /> # [[استراتژی قیام و سرنگونی]]<br /> # [[فرار مغزها]]<br /> # [[کتاب راه حسین]]<br /> # [[سیاست موازنه منفی]]{{A-Class-icon}}<br /> {{col-end}}<br /> <br /> == جامعه و علوم اجتماعی ==<br /> {{لنگر|جامعه و علوم اجتماعی}}<br /> {{col-begin}}<br /> {{col-break}}<br /> <br /> === موضوعات اجتماعی ===<br /> # [[تلویزیون من و تو]]<br /> # [[پول‌شویی]]<br /> # [[اختلاس در ایران]]<br /> # [[[[فرار مغزها|فرار مغزها از ایران]]]]<br /> # [[کارتن خوابی]]<br /> # [[گورخوابی]]<br /> # [[کودکان خیابانی]]<br /> # [[فروش اعضای بدن]]<br /> # [[اعتیاد]]<br /> # [[خودکشی]]<br /> # [[سانسور اینترنت در ایران]]<br /> # [[حذف چهار صفر از پول ایران]]<br /> # [[شکنجه]]<br /> # [[اعدام در ایران]]<br /> # [[سانسور در ایران]]<br /> # [[کارخانه ماشین سازی تبریز]]<br /> # [[گروه ملی صنعتی فولاد اهواز]]<br /> # [[روز جهانی زن]]<br /> # [[روز دانشجو]]<br /> # [[مالباختگان]]<br /> # [[ابرچالش آب]]<br /> # [[اول مهر]]<br /> # [[روز جهانی معلم]]<br /> # [[سیل هرمزگان]]<br /> # [[خصوصی سازی]]<br /> # [[بازار بورس ایران]]<br /> # [[آقازاده]]<br /> # [[آستان قدس رضوی]]<br /> # [[روز جهانی منع خشونت علیه زنان]]<br /> # [[لباس شخصی]]<br /> # [[معدوم سازی جوجه یک روزه]]<br /> # [[قاچاق کالا در ایران]]<br /> # [[دستگیری دانشجویان نخبه ایرانی]]<br /> # [[کولبر]]<br /> # [[بیت کوین]]<br /> # [[سوخت‌بری]]<br /> # [[قیام]]<br /> # [[توازن قوا]]<br /> # [[انقلاب]]<br /> # [[شعار]]<br /> # [[متروپل آبادان]]<br /> # [[بهائیان ایران]]<br /> # [[مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس دخترانه در ایران]]<br /> # [[چاپ اسکناس]]<br /> # [[گشت ارشاد]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نسل‌کشی]]<br /> # [[چای دبش]]<br /> # [[قطعنامه‌های حقوق‌بشر علیه رژیم ایران]]<br /> <br /> === سیاست و حکومت ===<br /> # [[ارتش سایبری جمهوری اسلامی]]<br /> # [[حزب مؤتلفه اسلامی]]<br /> # [[حزب جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]<br /> # [[سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<br /> # [[بسیج]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[پهباد]]<br /> # [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی]]<br /> # [[وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی]]<br /> # [[برنامه هسته‌ای ایران]]<br /> # [[اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی]]<br /> # [[برجام]]<br /> # [[زندانیان سیاسی در حکومت شاه]]<br /> # [[تفکیک جنسیتی]]<br /> # [[عمق استراتژیک]]<br /> # [[گروه ویژه اقدام مالی FATF]]<br /> # [[نوشیدن جام زهر]]<br /> # [[کنفرانس لهستان]]<br /> # [[لیست تروریستی وزارت خارجه آمریکا(FTO)]]<br /> # [[تحریم صنایع پتروشیمی ایران]]<br /> # [[معافیت تحریم‌های نفتی ایران]]<br /> # [[تحریم علی خامنه‌ای]]<br /> # [[دارایی‌های خامنه‌ای]]<br /> # [[تروریسم جمهوری اسلامی ایران]]<br /> # [[قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا]]<br /> # [[بنیادهای تعاونی نیروهای مسلح]]<br /> # [[ستاد اجرایی فرمان امام]]<br /> # [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[ائتلاف بین‌المللی برای آزادی دریانوردی در خلیج فارس]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[قتل کشیش‌های مسیحی]]<br /> # [[مبارزه مسلحانه]]<br /> # [[مبارزه]]<br /> # [[پیام‌های مسعود رجوی]]<br /> # [[سیاست گروگانگیری رژیم ایران]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[نیروی پیشتاز]]<br /> <br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === حقوق ===<br /> # [[روز جهانی کارگر]]<br /> # [[اصل عدم توسل به زور]]<br /> # [[انجمن حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[خق تعیین سرنوشت]]<br /> # [[تمامیت ارضی]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل]]<br /> # [[حقوق بین‌الملل بشردوستانه]]<br /> # [[روز جهانی آزادی مطبوعات]]<br /> # [[قانون پناهندگی]]<br /> # [[قرارداد وین درباره روابط سیاسی]]<br /> # [[کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری]]<br /> # [[کنوانسیون ژنو]]<br /> # [[مداخله بشردوستانه]]<br /> # [[مصونیت دیپلماتیک]]<br /> # [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]<br /> # [[آزادی]]<br /> # [[آزادی بیان]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[آزادی رسانه]]<br /> # [[آزادی از ترس]]<br /> # [[بازداشت موقت]]<br /> # [[برابری در برابر قانون]]<br /> # [[حریم شخصی]]<br /> # [[حق درخواست]]<br /> # [[حق فراموش‌شدن]]<br /> # [[حقوق بشر (انسان)]]<br /> # [[خانه امن]]<br /> # [[دفاع مشروع]]<br /> # [[روز حقوق بشر]]<br /> # [[روز جهانی ناپدیدشدگان]]<br /> # [[سازمان مردم‌نهاد]]<br /> # [[شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد]]<br /> # [[فعال حقوق بشر]]<br /> # [[گزارشگران ویژه]]<br /> # [[سازمان ملل متحد]]<br /> # [[مهاجرت آزاد]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی]]<br /> # [[میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی]]<br /> # [[حقوق طبیعی]]<br /> # [[حق انقلاب]]<br /> # [[احکام دینی]]<br /> # [[تفتیش عقاید]]<br /> # [[استرداد]]<br /> # [[شکنجه دولتی]]<br /> # [[استقلال قضایی]]<br /> # [[دادگاه قانون اساسی]]<br /> <br /> {{col-break}}<br /> <br /> === زندان‌ها ===<br /> # [[زندان اوین]]<br /> # [[زندان قصر]]<br /> # [[زندان قزلحصار]]<br /> # [[زندان گوهردشت]]<br /> # [[زندان کهریزک]]<br /> # [[زندان دیزل‌آباد]]<br /> # [[زندان یونسکو]]<br /> # [[زندان قزل‌قلعه]]<br /> # [[زندان فشافویه]]{{A-Class-icon}}<br /> # [[زندان قرچک]]<br /> # [[زندان تهران بزرگ]]<br /> # [[زندان حشمتیه]]<br /> # [[زندان سراوان]]<br /> # [[زندان زابل]]<br /> # [[زندان مرکزی مشهد]]<br /> # [[زندان عادل‌آباد شیراز]]<br /> # [[زندان خورین]]<br /> # [[زندان تبریز]]<br /> # [[زندان مرکزی اورمیه]]<br /> # [[زندان فجر دزفول]]<br /> # [[زندان دستگرد اصفهان]]<br /> # [[زندان شیبان اهواز]]<br /> # [[زندان صیدنایا]]<br /> {{col-end}}</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87&diff=75855 2025-03-04T21:46:43Z

<p>Sayfe: کومار درافتاده</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | نام = کومار درافتاده<br /> | تصویر =کومار درافتاده- کرد.jpg<br /> <br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر =<br /> | زادروز = &lt;!-- {{تولد و سن|سال(۴ رقم فارسی)|ماه(۱ یا دو رقم فارسی)|روز(۲ رقم فارسی)}} --&gt;<br /> | زادگاه =<br /> | تاریخ مرگ = &lt;!-- {{مرگ و سن|سال|ماه|روز|سال|ماه|روز}} (تاریخ مرگ سپس تولد) --&gt;<br /> | مکان مرگ =<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> &lt;!-- عرض جغرافیایی به درجه دقیقه و ثانیه و جهت پیش‌فرض شمال--&gt;<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> &lt;!-- طول جغرافیایی به درجه دقیقه و ثانیه و جهت پیش‌فرض غرب--&gt;<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | محل زندگی =<br /> | ملیت =<br /> | نژاد =<br /> | تابعیت =<br /> | تحصیلات =<br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای =<br /> | نقش‌های برجسته =<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =<br /> | شهر خانگی =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =<br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | منصب =<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | وبگاه =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''کومار درافتاده''' (زاده ۲۵ مرداد ۱۳۸۵ – ۸ آبان ۱۴۰۱) نوجوان کردی بود که در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|اعتراضات سراسری ۱۴۰۱]] توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی کشته شد. پدر کومار در مزار او سخنرانی تکان‌دهنده‌ای در مورد شهادت فرزندش ایراد کرد که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های مختلف داشت.<br /> <br /> == نحوه شهادت ==<br /> کومار درافتاده، نوجوان ۱۶ ساله ایرانی، در روز هشتم آبان ۱۴۰۱ در پیرانشهر توسط مأموران جمهوری اسلامی به ضرب گلوله جنگی که به سر وی اصابت کرد، به شدت مجروح شد و پس از یک روز جان باخت.<br /> <br /> کومار درافتاده در کمربندی کهنه‌خانه، نزدیک میدان محمد اوراز، از فاصله‌ای چند متری به‌طور عمدی مورد اصابت گلوله قرار گرفت.&lt;ref&gt;[https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-victims-piranshahr-kumardaroftadeh/32126970.html پدر کومار درافتاده: هیچ‌جا و با هیچ قانونی پسر ۱۶ ساله را با گلوله نمی‌زنند]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سخنرانی پدر کومار درافتاده ==<br /> پدر کومار درافتاده در مزار فرزندش سخنرانی تکان‌دهنده‌ای ایراد کرد که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت. وی گفت:&lt;blockquote&gt;این پسرم ٢٥ مرداد به دنیا آمد اسمش را کومار گذاشتم، خوشبختم که در راه آزادی و وطن شهید شده است، خوشبختم که شهید شد، از دیشب جگرم تکه تکه شده اما فدای این خاک و آزادی شد، به خدا همه ما را خواهند کشت، به خدا بیگناه بود، به هیچ کس رحم نخواهند کرد.<br /> <br /> او همچنین افزود:<br /> <br /> کومار پسر من نیست، پسر تمام ملت‌های تحت ستم است&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=GDJmnlvKcII سخنان پدر کومار درافتاده بر سر مزار پسرش]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/amp/koomar-daroftadeh-got-killed-iran-peorests/6813075.html پدر نوجوان کشته‌شده در اعتراضات: «کومار در راه آزادی و وطن شهید شد»]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75520 2025-02-12T13:20:39Z

<p>Sayfe: تا تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران،''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. [[دکتر حسین فاطمی]]، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه)، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱|۳۰ تیر ۱۳۳۱]]، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه [[اشرف پهلوی]]، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چرا که انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای [[ملی شدن صنعت نفت]] را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> برنامه‌های شاه با مخالفت دو جریان قدرتمند روبه‌رو شد: جبهه‌ی ملی و روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار در صحنه‌ی سیاسی کشور بودند. جبهه‌ی ملی طی بیانیه‌ای، انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» نامید، درحالی‌که روحانیون نیز با افزایش قدرت شاه، اصلاحات ارضی و اعطای حقوق مدنی به زنان مخالفت کردند.<br /> <br /> در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.<br /> <br /> در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ایران بین دو انقلاب، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.<br /> <br /> پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.<br /> <br /> === پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> پس از سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار دیکتاتوری سلطنتی ناکارآمد شد و به‌تبع آن، احزابی که با این رویکرد تأسیس شده بودند، کارایی خود را از دست دادند. شاه حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده و به هیچ جریان سیاسی مخالفی اجازه‌ی فعالیت نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط، گروهی از جوانان که در پی راهی برای اصلاح جامعه بودند، پس از مطالعه‌ی تاریخ ایران و انقلاب‌های جهان، به تشکیل سازمان‌های انقلابی روی آوردند. مهم‌ترین این گروه‌ها «[[سازمان مجاهدین خلق ایران]]» و «[[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق ایران]]» بودند که راه مبارزه با دیکتاتوری را در مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دیدند.<br /> <br /> بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق، [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌ اصغر بدیع‌زادگان]] بودند که پیش از تأسیس این سازمان، در «[[نهضت آزادی]]» فعالیت داشتند. آنان در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان را تأسیس کردند و طی شش سال فعالیت مخفی، که در ایران بی‌سابقه بود، به جذب نیرو، مطالعه، تربیت کادرها، تدوین ایدئولوژی و آماده‌سازی برای [[مبارزه مسلحانه|مبارزه‌ی مسلحانه]] پرداختند. در شهریور ۱۳۵۰، ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک موجب دستگیری کادر مرکزی و اغلب اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد، بنیان‌گذاران و بسیاری از رهبران آن اعدام شدند. سرانجام، [[مسعود رجوی]] و برخی دیگر از اعضای باقی‌مانده، در نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ و با اوج‌گیری تظاهرات مردمی، از زندان آزاد شدند.<br /> <br /> در کنار این گروه، «چریک‌های فدایی خلق ایران» نیز با ترکیب دو گروه، یکی به رهبری [[بیژن جزنی]] و [[حسن ضیاظریفی]] و دیگری به رهبری [[مسعود احمدزاده]] و [[امیرپرویز پویان]]، شکل گرفت. آنان با حمله به پاسگاه ژاندارمری [[قیام سیاهکل|سیاهکل]] در بهمن ۱۳۴۹ اعلام موجودیت کردند؛ عملیاتی که سرآغاز جنگ چریکی در انقلاب ضدسلطنتی ایران شد.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی، روح تازه‌ای به جامعه‌ی سرکوب‌شده‌ی ایران دمید. به‌ویژه در دانشگاه‌ها، قشر جوان به این گروه‌های انقلابی گرایش یافت و دانشگاه‌ها به مراکز اصلی جذب نیرو برای آن‌ها تبدیل شدند. از سوی دیگر، بسیاری از بازاریان مخالف شاه، به‌ویژه حامیان مجاهدین خلق، تأمین مالی این گروه‌ها را بر عهده گرفتند.<br /> <br /> در زندان‌ها نیز، با ورود مجاهدین و فداییان، جبهه‌ی تازه‌ای علیه دیکتاتوری شکل گرفت و زندان، که پیش‌تر صرفاً محلی برای گذراندن محکومیت اعضای احزاب سنتی بود، به سنگر مبارزه تبدیل شد.<br /> <br /> حضور این سازمان‌های انقلابی، حامیان خارجی شاه، به‌ویژه آمریکا را، وادار به بازنگری در سیاست‌هایشان در ایران کرد. آنان که خطر یک انقلاب رادیکال را احساس می‌کردند، برای جلوگیری از وقوع یک تحول قهرآمیز، به فکر چاره افتادند. در واقع، فداکاری‌های این گروه‌ها زمینه‌ساز تحولات سرنوشت‌ساز بعدی شد و راه را برای ورود گسترده‌ی مردم به میدان مبارزه و سرانجام، سرنگونی نظام شاهنشاهی هموار کرد.<br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> پس از روی کار آمدن جیمی کارتر در ایالات متحده و اجرای سیاست حقوق بشر او—که با هدف کنترل جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم دنبال می‌شد—شاه تحت فشار آمریکا ناچار شد شدت سرکوب، به‌ویژه در زندان‌ها، را کاهش دهد. علاوه بر این، رژیم شاه از سوی سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل، کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار قرار داشت. این شرایط به ایجاد فضای نسبتاً بازتری برای فعالیت‌های سیاسی منجر شد. <br /> <br /> در این دوران، یکی از عوامل مهم نارضایتی عمومی، بحران اقتصادی بود. اقتصاد ایران با تورمی شدید مواجه شد که نتیجه سیاست‌های نادرست اقتصادی شاه، فساد گسترده و ناکارآمدی نظام اداری بود. با این حال، شاه برای کنترل این بحران، به‌جای اصلاحات، سیاست سرکوب تجار، بازاریان و فروشندگان خرده‌پا را در پیش گرفت. این فضای بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که در نهایت در آبان ۱۳۵۶ با سلسله رخدادهایی فراهم شد.<br /> <br /> در همان سال، موجی از تظاهرات سراسر ایران را دربرگرفت که نقطه آغاز آن در قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۶، مردم قم علیه حکومت شاه دست به اعتراض زدند، اما نیروهای امنیتی رژیم با خشونت این تظاهرات را سرکوب کردند. به دنبال این واقعه، مردم تبریز در چهلم کشته‌شدگان قم به خیابان‌ها آمدند و این روند ادامه یافت؛ هر بار، چهلم جان‌باختگان تظاهرات پیشین، به موج تازه‌ای از اعتراضات علیه رژیم تبدیل می‌شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۷ نیز این اعتراضات اوج گرفت. در ۱۷ شهریور، تظاهرات گسترده مردم تهران در میدان ژاله (شهدا) با سرکوب خونین مواجه شد و حکومت نظامی اعلام گردید. با تشدید بحران، اعتراضات مردمی بیش‌ازپیش گسترش یافت. در ۹ دی ۱۳۵۷، شاه برای مهار اوضاع، شاپور بختیار را به نخست‌وزیری منصوب کرد، اما این اقدام هم مؤثر واقع نشد و در نهایت، شاه در ۲۶ دی‌ماه از کشور گریخت.<br /> <br /> در این میان، [[روح‌الله خمینی]] که ماه‌ها پیش از عراق به پاریس رفته بود، در آنجا با قدرت‌های غربی درباره انتقال قدرت مذاکره می‌کرد. سرانجام، او در ۱۲ بهمن به ایران بازگشت. با ادامه اعتراضات مردمی و اقدامات نیروهای انقلابی—ازجمله مجاهدین، فداییان و دیگر گروه‌های مبارز—مراکز سرکوب، زندان‌ها، پادگان‌ها، کلانتری‌ها و رادیو تلویزیون حکومتی به تصرف انقلابیون درآمد. با اعلام بی‌طرفی ارتش در درگیری میان دولت [[شاپور بختیار|بختیار]] و مردم، انقلاب ضدسلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید.<br /> <br /> == گاهشمار انقلاب ۵۷ ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه به وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران—ازجمله فساد گسترده در ساختار حاکم، تورم فزاینده و استقرار کامل دیکتاتوری شاه پس از سال ۱۳۴۲—تمام راه‌های ارتباطی میان حکومت و مردم بسته شده بود. در نتیجه، اوضاع اجتماعی، به‌ویژه پس از سال ۱۳۵۰، روزبه‌روز به‌سوی بحران عمیق‌تری پیش می‌رفت. از سوی دیگر، فشارهای خارجی برای رعایت حقوق بشر و مطالبات روزافزون اقشار مختلف جامعه برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی تبدیل کرده بود که تنها به یک جرقه برای انفجار نیاز داشت.<br /> <br /> این جرقه در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. نخستین رویداد در ۲۸ آبان ۱۳۵۶ رخ داد؛ پس از برگزاری ۹ جلسه «شب شعر» کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف)، پلیس جلسه دهم را که با حضور ۱۰ هزار دانشجو برگزار شده بود، برهم زد. در پی این اقدام، جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضدحکومتی سر دادند. اما با یورش نیروهای پلیس، تعدادی از معترضان کشته، زخمی یا دستگیر شدند.<br /> <br /> در ده روز بعد، تهران شاهد موج گسترده‌تری از تظاهرات دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. همچنین، در هفته بعد، هم‌زمان با ۱۶ آذر ([[روز دانشجو]])، دانشجویان دانشگاه‌های بزرگ کشور دست به اعتصاب زدند. در همین حال، دستگیرشدگان ناآرامی‌های اخیر پس از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند؛ اقدامی که نشانه‌ای از تضعیف دیکتاتوری شاه و آغاز شکسته‌شدن طلسم استبداد به شمار می‌رفت.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه بعدی که جرقه دیگری بر آتش نارضایتی عمومی شد، انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات در ۱۷ دی ۱۳۵۶ بود. در این مقاله، روحانیون مخالف رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» مورد توهین قرار گرفته و به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای نابودی دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. همچنین، توهین مستقیمی به شخص روح‌الله خمینی صورت گرفته بود.<br /> <br /> در واکنش به انتشار این مقاله، مردم قم، به‌ویژه طلاب، به خیابان‌ها ریختند و بازار و حوزه علمیه تعطیل شد. تظاهرات در نهایت به درگیری با پلیس انجامید که طی آن تعدادی از معترضان کشته و زخمی شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم، ۲۹ بهمن ۱۳۵۶، به مراسم یادبود و اعتراضات گسترده در شهرهای بزرگ ایران انجامید. در حالی که این تجمعات در بسیاری از شهرها آرام برگزار شد، در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و معترضان با حمله به مراکز سرکوب، بخش‌هایی از شهر را تحت کنترل خود درآوردند. قیام تبریز دو روز به طول انجامید تا اینکه حکومت با اعزام نیروهای کمکی ارتش، تانک‌ها و هلیکوپترهای جنگی آن را سرکوب کرد.<br /> <br /> در ادامه، رهبران مذهبی و [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. این مراسم در ۱۰ فروردین ۱۳۵۷ برگزار شد و طی آن، بیشتر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شدند و در ۵۵ شهر کشور گردهمایی‌های گسترده‌ای شکل گرفت. در برخی از شهرها، از جمله تهران، یزد، اصفهان، بابل و جهرم، تظاهرات به خشونت کشیده شد. در یزد، پلیس با گلوله به معترضان حمله کرد و تعداد زیادی از مردم را کشت.<br /> <br /> در سومین روز ناآرامی‌ها، شاه مانور نیروی دریایی را نیمه‌کاره رها کرد و شخصاً فرماندهی نیروهای ضد شورش را به دست گرفت. مراسم چهلم بعدی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۷ برگزار شد و این بار، در ۲۴ شهر کشور درگیری‌های شدیدی رخ داد. در تهران، شاه دستور داد ۲۰۰۰ نیروی مسلح بازار را محاصره کنند و برای متفرق کردن معترضان از گاز اشک‌آور استفاده شود. در قم، درگیری‌ها ۱۰ ساعت به طول انجامید و هنگامی که مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند، نیروهای مسلح به خانه یورش برده و دو طلبه را به قتل رساندند.<br /> <br /> اگرچه به نظر می‌رسید این اعتراضات سرکوب شده باشد، اما شکاف عمیقی در ساختار رژیم پهلوی ایجاد شده بود که دیگر قابل ترمیم به نظر نمی‌رسید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، [[مهدی بازرگان]] به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر» را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را خواستار شد. در کنار شعارهای رادیکال «مرگ بر شاه»، اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.<br /> <br /> در چنین شرایطی، سرانجام خمینی نیز وارد صحنه شد. او که از نظر هوش و درایت، برجسته‌ترین روحانی دوران خود به شمار می‌رفت، این مقطع را بهترین و کم‌خطرترین زمان برای ورود به معادلات سیاسی تشخیص داد. خمینی همچنین یک گام فراتر را نیز در نظر داشت و دریافته بود که دیگر درنگ جایز نیست.<br /> <br /> او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به «آقایان علما» به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر اقدام کنند. در این نامه آمده بود:&lt;blockquote&gt;«...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: &lt;blockquote&gt;«چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: &lt;blockquote&gt;«شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست‌وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: &lt;blockquote&gt;«متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: &lt;blockquote&gt;«جیمز کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»&lt;/blockquote&gt;دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: &lt;blockquote&gt;«ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست‌وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگير‌ی‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيری‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان &lt;blockquote&gt;«در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: &lt;blockquote&gt;«دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» &lt;/blockquote&gt;از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: &lt;blockquote&gt;«هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» &lt;/blockquote&gt;سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. [[محمد بهشتی]] و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان [[مسعود رجوی]] برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75519 2025-02-12T13:18:32Z

<p>Sayfe: تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران،''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. [[دکتر حسین فاطمی]]، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه)، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱|۳۰ تیر ۱۳۳۱]]، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه [[اشرف پهلوی]]، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چرا که انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای [[ملی شدن صنعت نفت]] را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> برنامه‌های شاه با مخالفت دو جریان قدرتمند روبه‌رو شد: جبهه‌ی ملی و روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار در صحنه‌ی سیاسی کشور بودند. جبهه‌ی ملی طی بیانیه‌ای، انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» نامید، درحالی‌که روحانیون نیز با افزایش قدرت شاه، اصلاحات ارضی و اعطای حقوق مدنی به زنان مخالفت کردند.<br /> <br /> در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.<br /> <br /> در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ایران بین دو انقلاب، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.<br /> <br /> پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.<br /> <br /> === پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> پس از سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار دیکتاتوری سلطنتی ناکارآمد شد و به‌تبع آن، احزابی که با این رویکرد تأسیس شده بودند، کارایی خود را از دست دادند. شاه حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده و به هیچ جریان سیاسی مخالفی اجازه‌ی فعالیت نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط، گروهی از جوانان که در پی راهی برای اصلاح جامعه بودند، پس از مطالعه‌ی تاریخ ایران و انقلاب‌های جهان، به تشکیل سازمان‌های انقلابی روی آوردند. مهم‌ترین این گروه‌ها «[[سازمان مجاهدین خلق ایران]]» و «[[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق ایران]]» بودند که راه مبارزه با دیکتاتوری را در مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دیدند.<br /> <br /> بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق، [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌ اصغر بدیع‌زادگان]] بودند که پیش از تأسیس این سازمان، در «[[نهضت آزادی]]» فعالیت داشتند. آنان در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان را تأسیس کردند و طی شش سال فعالیت مخفی، که در ایران بی‌سابقه بود، به جذب نیرو، مطالعه، تربیت کادرها، تدوین ایدئولوژی و آماده‌سازی برای [[مبارزه مسلحانه|مبارزه‌ی مسلحانه]] پرداختند. در شهریور ۱۳۵۰، ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک موجب دستگیری کادر مرکزی و اغلب اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد، بنیان‌گذاران و بسیاری از رهبران آن اعدام شدند. سرانجام، [[مسعود رجوی]] و برخی دیگر از اعضای باقی‌مانده، در نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ و با اوج‌گیری تظاهرات مردمی، از زندان آزاد شدند.<br /> <br /> در کنار این گروه، «چریک‌های فدایی خلق ایران» نیز با ترکیب دو گروه، یکی به رهبری [[بیژن جزنی]] و [[حسن ضیاظریفی]] و دیگری به رهبری [[مسعود احمدزاده]] و [[امیرپرویز پویان]]، شکل گرفت. آنان با حمله به پاسگاه ژاندارمری [[قیام سیاهکل|سیاهکل]] در بهمن ۱۳۴۹ اعلام موجودیت کردند؛ عملیاتی که سرآغاز جنگ چریکی در انقلاب ضدسلطنتی ایران شد.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی، روح تازه‌ای به جامعه‌ی سرکوب‌شده‌ی ایران دمید. به‌ویژه در دانشگاه‌ها، قشر جوان به این گروه‌های انقلابی گرایش یافت و دانشگاه‌ها به مراکز اصلی جذب نیرو برای آن‌ها تبدیل شدند. از سوی دیگر، بسیاری از بازاریان مخالف شاه، به‌ویژه حامیان مجاهدین خلق، تأمین مالی این گروه‌ها را بر عهده گرفتند.<br /> <br /> در زندان‌ها نیز، با ورود مجاهدین و فداییان، جبهه‌ی تازه‌ای علیه دیکتاتوری شکل گرفت و زندان، که پیش‌تر صرفاً محلی برای گذراندن محکومیت اعضای احزاب سنتی بود، به سنگر مبارزه تبدیل شد.<br /> <br /> حضور این سازمان‌های انقلابی، حامیان خارجی شاه، به‌ویژه آمریکا را، وادار به بازنگری در سیاست‌هایشان در ایران کرد. آنان که خطر یک انقلاب رادیکال را احساس می‌کردند، برای جلوگیری از وقوع یک تحول قهرآمیز، به فکر چاره افتادند. در واقع، فداکاری‌های این گروه‌ها زمینه‌ساز تحولات سرنوشت‌ساز بعدی شد و راه را برای ورود گسترده‌ی مردم به میدان مبارزه و سرانجام، سرنگونی نظام شاهنشاهی هموار کرد.<br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> پس از روی کار آمدن جیمی کارتر در ایالات متحده و اجرای سیاست حقوق بشر او—که با هدف کنترل جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم دنبال می‌شد—شاه تحت فشار آمریکا ناچار شد شدت سرکوب، به‌ویژه در زندان‌ها، را کاهش دهد. علاوه بر این، رژیم شاه از سوی سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل، کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار قرار داشت. این شرایط به ایجاد فضای نسبتاً بازتری برای فعالیت‌های سیاسی منجر شد. <br /> <br /> در این دوران، یکی از عوامل مهم نارضایتی عمومی، بحران اقتصادی بود. اقتصاد ایران با تورمی شدید مواجه شد که نتیجه سیاست‌های نادرست اقتصادی شاه، فساد گسترده و ناکارآمدی نظام اداری بود. با این حال، شاه برای کنترل این بحران، به‌جای اصلاحات، سیاست سرکوب تجار، بازاریان و فروشندگان خرده‌پا را در پیش گرفت. این فضای بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که در نهایت در آبان ۱۳۵۶ با سلسله رخدادهایی فراهم شد.<br /> <br /> در همان سال، موجی از تظاهرات سراسر ایران را دربرگرفت که نقطه آغاز آن در قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۶، مردم قم علیه حکومت شاه دست به اعتراض زدند، اما نیروهای امنیتی رژیم با خشونت این تظاهرات را سرکوب کردند. به دنبال این واقعه، مردم تبریز در چهلم کشته‌شدگان قم به خیابان‌ها آمدند و این روند ادامه یافت؛ هر بار، چهلم جان‌باختگان تظاهرات پیشین، به موج تازه‌ای از اعتراضات علیه رژیم تبدیل می‌شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۷ نیز این اعتراضات اوج گرفت. در ۱۷ شهریور، تظاهرات گسترده مردم تهران در میدان ژاله (شهدا) با سرکوب خونین مواجه شد و حکومت نظامی اعلام گردید. با تشدید بحران، اعتراضات مردمی بیش‌ازپیش گسترش یافت. در ۹ دی ۱۳۵۷، شاه برای مهار اوضاع، شاپور بختیار را به نخست‌وزیری منصوب کرد، اما این اقدام هم مؤثر واقع نشد و در نهایت، شاه در ۲۶ دی‌ماه از کشور گریخت.<br /> <br /> در این میان، [[روح‌الله خمینی]] که ماه‌ها پیش از عراق به پاریس رفته بود، در آنجا با قدرت‌های غربی درباره انتقال قدرت مذاکره می‌کرد. سرانجام، او در ۱۲ بهمن به ایران بازگشت. با ادامه اعتراضات مردمی و اقدامات نیروهای انقلابی—ازجمله مجاهدین، فداییان و دیگر گروه‌های مبارز—مراکز سرکوب، زندان‌ها، پادگان‌ها، کلانتری‌ها و رادیو تلویزیون حکومتی به تصرف انقلابیون درآمد. با اعلام بی‌طرفی ارتش در درگیری میان دولت [[شاپور بختیار|بختیار]] و مردم، انقلاب ضدسلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید.<br /> <br /> == گاهشمار انقلاب ۵۷ ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه به وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران—ازجمله فساد گسترده در ساختار حاکم، تورم فزاینده و استقرار کامل دیکتاتوری شاه پس از سال ۱۳۴۲—تمام راه‌های ارتباطی میان حکومت و مردم بسته شده بود. در نتیجه، اوضاع اجتماعی، به‌ویژه پس از سال ۱۳۵۰، روزبه‌روز به‌سوی بحران عمیق‌تری پیش می‌رفت. از سوی دیگر، فشارهای خارجی برای رعایت حقوق بشر و مطالبات روزافزون اقشار مختلف جامعه برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی تبدیل کرده بود که تنها به یک جرقه برای انفجار نیاز داشت.<br /> <br /> این جرقه در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. نخستین رویداد در ۲۸ آبان ۱۳۵۶ رخ داد؛ پس از برگزاری ۹ جلسه «شب شعر» کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف)، پلیس جلسه دهم را که با حضور ۱۰ هزار دانشجو برگزار شده بود، برهم زد. در پی این اقدام، جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضدحکومتی سر دادند. اما با یورش نیروهای پلیس، تعدادی از معترضان کشته، زخمی یا دستگیر شدند.<br /> <br /> در ده روز بعد، تهران شاهد موج گسترده‌تری از تظاهرات دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. همچنین، در هفته بعد، هم‌زمان با ۱۶ آذر ([[روز دانشجو]])، دانشجویان دانشگاه‌های بزرگ کشور دست به اعتصاب زدند. در همین حال، دستگیرشدگان ناآرامی‌های اخیر پس از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند؛ اقدامی که نشانه‌ای از تضعیف دیکتاتوری شاه و آغاز شکسته‌شدن طلسم استبداد به شمار می‌رفت.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه بعدی که جرقه دیگری بر آتش نارضایتی عمومی شد، انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات در ۱۷ دی ۱۳۵۶ بود. در این مقاله، روحانیون مخالف رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» مورد توهین قرار گرفته و به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای نابودی دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. همچنین، توهین مستقیمی به شخص روح‌الله خمینی صورت گرفته بود.<br /> <br /> در واکنش به انتشار این مقاله، مردم قم، به‌ویژه طلاب، به خیابان‌ها ریختند و بازار و حوزه علمیه تعطیل شد. تظاهرات در نهایت به درگیری با پلیس انجامید که طی آن تعدادی از معترضان کشته و زخمی شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم، ۲۹ بهمن ۱۳۵۶، به مراسم یادبود و اعتراضات گسترده در شهرهای بزرگ ایران انجامید. در حالی که این تجمعات در بسیاری از شهرها آرام برگزار شد، در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و معترضان با حمله به مراکز سرکوب، بخش‌هایی از شهر را تحت کنترل خود درآوردند. قیام تبریز دو روز به طول انجامید تا اینکه حکومت با اعزام نیروهای کمکی ارتش، تانک‌ها و هلیکوپترهای جنگی آن را سرکوب کرد.<br /> <br /> در ادامه، رهبران مذهبی و [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. این مراسم در ۱۰ فروردین ۱۳۵۷ برگزار شد و طی آن، بیشتر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شدند و در ۵۵ شهر کشور گردهمایی‌های گسترده‌ای شکل گرفت. در برخی از شهرها، از جمله تهران، یزد، اصفهان، بابل و جهرم، تظاهرات به خشونت کشیده شد. در یزد، پلیس با گلوله به معترضان حمله کرد و تعداد زیادی از مردم را کشت.<br /> <br /> در سومین روز ناآرامی‌ها، شاه مانور نیروی دریایی را نیمه‌کاره رها کرد و شخصاً فرماندهی نیروهای ضد شورش را به دست گرفت. مراسم چهلم بعدی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۷ برگزار شد و این بار، در ۲۴ شهر کشور درگیری‌های شدیدی رخ داد. در تهران، شاه دستور داد ۲۰۰۰ نیروی مسلح بازار را محاصره کنند و برای متفرق کردن معترضان از گاز اشک‌آور استفاده شود. در قم، درگیری‌ها ۱۰ ساعت به طول انجامید و هنگامی که مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند، نیروهای مسلح به خانه یورش برده و دو طلبه را به قتل رساندند.<br /> <br /> اگرچه به نظر می‌رسید این اعتراضات سرکوب شده باشد، اما شکاف عمیقی در ساختار رژیم پهلوی ایجاد شده بود که دیگر قابل ترمیم به نظر نمی‌رسید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: &lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;*************************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، [[مهدی بازرگان]] به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر» را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را خواستار شد. در کنار شعارهای رادیکال «مرگ بر شاه»، اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.<br /> <br /> در چنین شرایطی، سرانجام خمینی نیز وارد صحنه شد. او که از نظر هوش و درایت، برجسته‌ترین روحانی دوران خود به شمار می‌رفت، این مقطع را بهترین و کم‌خطرترین زمان برای ورود به معادلات سیاسی تشخیص داد. خمینی همچنین یک گام فراتر را نیز در نظر داشت و دریافته بود که دیگر درنگ جایز نیست.<br /> <br /> او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به «آقایان علما» به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر اقدام کنند. در این نامه آمده بود:&lt;blockquote&gt;«...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;*****************************************************************&lt;/nowiki&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: &lt;blockquote&gt;«چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: &lt;blockquote&gt;«شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست‌وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: &lt;blockquote&gt;«متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: &lt;blockquote&gt;«جیمز کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»&lt;/blockquote&gt;دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: &lt;blockquote&gt;«ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست‌وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگير‌ی‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيری‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان &lt;blockquote&gt;«در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: &lt;blockquote&gt;«دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» &lt;/blockquote&gt;از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: &lt;blockquote&gt;«هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» &lt;/blockquote&gt;سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. [[محمد بهشتی]] و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان [[مسعود رجوی]] برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75518 2025-02-12T13:05:44Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران،''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. [[دکتر حسین فاطمی]]، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه)، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱|۳۰ تیر ۱۳۳۱]]، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه [[اشرف پهلوی]]، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چرا که انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای [[ملی شدن صنعت نفت]] را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> برنامه‌های شاه با مخالفت دو جریان قدرتمند روبه‌رو شد: جبهه‌ی ملی و روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار در صحنه‌ی سیاسی کشور بودند. جبهه‌ی ملی طی بیانیه‌ای، انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» نامید، درحالی‌که روحانیون نیز با افزایش قدرت شاه، اصلاحات ارضی و اعطای حقوق مدنی به زنان مخالفت کردند.<br /> <br /> در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.<br /> <br /> در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ایران بین دو انقلاب، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.<br /> <br /> پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.<br /> <br /> === پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> پس از سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار دیکتاتوری سلطنتی ناکارآمد شد و به‌تبع آن، احزابی که با این رویکرد تأسیس شده بودند، کارایی خود را از دست دادند. شاه حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده و به هیچ جریان سیاسی مخالفی اجازه‌ی فعالیت نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط، گروهی از جوانان که در پی راهی برای اصلاح جامعه بودند، پس از مطالعه‌ی تاریخ ایران و انقلاب‌های جهان، به تشکیل سازمان‌های انقلابی روی آوردند. مهم‌ترین این گروه‌ها «[[سازمان مجاهدین خلق ایران]]» و «[[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق ایران]]» بودند که راه مبارزه با دیکتاتوری را در مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دیدند.<br /> <br /> بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق، [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌ اصغر بدیع‌زادگان]] بودند که پیش از تأسیس این سازمان، در «[[نهضت آزادی]]» فعالیت داشتند. آنان در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان را تأسیس کردند و طی شش سال فعالیت مخفی، که در ایران بی‌سابقه بود، به جذب نیرو، مطالعه، تربیت کادرها، تدوین ایدئولوژی و آماده‌سازی برای [[مبارزه مسلحانه|مبارزه‌ی مسلحانه]] پرداختند. در شهریور ۱۳۵۰، ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک موجب دستگیری کادر مرکزی و اغلب اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد، بنیان‌گذاران و بسیاری از رهبران آن اعدام شدند. سرانجام، [[مسعود رجوی]] و برخی دیگر از اعضای باقی‌مانده، در نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ و با اوج‌گیری تظاهرات مردمی، از زندان آزاد شدند.<br /> <br /> در کنار این گروه، «چریک‌های فدایی خلق ایران» نیز با ترکیب دو گروه، یکی به رهبری [[بیژن جزنی]] و [[حسن ضیاظریفی]] و دیگری به رهبری [[مسعود احمدزاده]] و [[امیرپرویز پویان]]، شکل گرفت. آنان با حمله به پاسگاه ژاندارمری [[قیام سیاهکل|سیاهکل]] در بهمن ۱۳۴۹ اعلام موجودیت کردند؛ عملیاتی که سرآغاز جنگ چریکی در انقلاب ضدسلطنتی ایران شد.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی، روح تازه‌ای به جامعه‌ی سرکوب‌شده‌ی ایران دمید. به‌ویژه در دانشگاه‌ها، قشر جوان به این گروه‌های انقلابی گرایش یافت و دانشگاه‌ها به مراکز اصلی جذب نیرو برای آن‌ها تبدیل شدند. از سوی دیگر، بسیاری از بازاریان مخالف شاه، به‌ویژه حامیان مجاهدین خلق، تأمین مالی این گروه‌ها را بر عهده گرفتند.<br /> <br /> در زندان‌ها نیز، با ورود مجاهدین و فداییان، جبهه‌ی تازه‌ای علیه دیکتاتوری شکل گرفت و زندان، که پیش‌تر صرفاً محلی برای گذراندن محکومیت اعضای احزاب سنتی بود، به سنگر مبارزه تبدیل شد.<br /> <br /> حضور این سازمان‌های انقلابی، حامیان خارجی شاه، به‌ویژه آمریکا را، وادار به بازنگری در سیاست‌هایشان در ایران کرد. آنان که خطر یک انقلاب رادیکال را احساس می‌کردند، برای جلوگیری از وقوع یک تحول قهرآمیز، به فکر چاره افتادند. در واقع، فداکاری‌های این گروه‌ها زمینه‌ساز تحولات سرنوشت‌ساز بعدی شد و راه را برای ورود گسترده‌ی مردم به میدان مبارزه و سرانجام، سرنگونی نظام شاهنشاهی هموار کرد.<br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> پس از روی کار آمدن جیمی کارتر در ایالات متحده و اجرای سیاست حقوق بشر او—که با هدف کنترل جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم دنبال می‌شد—شاه تحت فشار آمریکا ناچار شد شدت سرکوب، به‌ویژه در زندان‌ها، را کاهش دهد. علاوه بر این، رژیم شاه از سوی سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل، کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار قرار داشت. این شرایط به ایجاد فضای نسبتاً بازتری برای فعالیت‌های سیاسی منجر شد. <br /> <br /> در این دوران، یکی از عوامل مهم نارضایتی عمومی، بحران اقتصادی بود. اقتصاد ایران با تورمی شدید مواجه شد که نتیجه سیاست‌های نادرست اقتصادی شاه، فساد گسترده و ناکارآمدی نظام اداری بود. با این حال، شاه برای کنترل این بحران، به‌جای اصلاحات، سیاست سرکوب تجار، بازاریان و فروشندگان خرده‌پا را در پیش گرفت. این فضای بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که در نهایت در آبان ۱۳۵۶ با سلسله رخدادهایی فراهم شد.<br /> <br /> در همان سال، موجی از تظاهرات سراسر ایران را دربرگرفت که نقطه آغاز آن در قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۶، مردم قم علیه حکومت شاه دست به اعتراض زدند، اما نیروهای امنیتی رژیم با خشونت این تظاهرات را سرکوب کردند. به دنبال این واقعه، مردم تبریز در چهلم کشته‌شدگان قم به خیابان‌ها آمدند و این روند ادامه یافت؛ هر بار، چهلم جان‌باختگان تظاهرات پیشین، به موج تازه‌ای از اعتراضات علیه رژیم تبدیل می‌شد.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۷ نیز این اعتراضات اوج گرفت. در ۱۷ شهریور، تظاهرات گسترده مردم تهران در میدان ژاله (شهدا) با سرکوب خونین مواجه شد و حکومت نظامی اعلام گردید. با تشدید بحران، اعتراضات مردمی بیش‌ازپیش گسترش یافت. در ۹ دی ۱۳۵۷، شاه برای مهار اوضاع، شاپور بختیار را به نخست‌وزیری منصوب کرد، اما این اقدام هم مؤثر واقع نشد و در نهایت، شاه در ۲۶ دی‌ماه از کشور گریخت.<br /> <br /> در این میان، [[روح‌الله خمینی]] که ماه‌ها پیش از عراق به پاریس رفته بود، در آنجا با قدرت‌های غربی درباره انتقال قدرت مذاکره می‌کرد. سرانجام، او در ۱۲ بهمن به ایران بازگشت. با ادامه اعتراضات مردمی و اقدامات نیروهای انقلابی—ازجمله مجاهدین، فداییان و دیگر گروه‌های مبارز—مراکز سرکوب، زندان‌ها، پادگان‌ها، کلانتری‌ها و رادیو تلویزیون حکومتی به تصرف انقلابیون درآمد. با اعلام بی‌طرفی ارتش در درگیری میان دولت [[شاپور بختیار|بختیار]] و مردم، انقلاب ضدسلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید.<br /> <br /> == گاهشمار انقلاب ۵۷ ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه به وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایران—ازجمله فساد گسترده در ساختار حاکم، تورم فزاینده و استقرار کامل دیکتاتوری شاه پس از سال ۱۳۴۲—تمام راه‌های ارتباطی میان حکومت و مردم بسته شده بود. در نتیجه، اوضاع اجتماعی، به‌ویژه پس از سال ۱۳۵۰، روزبه‌روز به‌سوی بحران عمیق‌تری پیش می‌رفت. از سوی دیگر، فشارهای خارجی برای رعایت حقوق بشر و مطالبات روزافزون اقشار مختلف جامعه برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی تبدیل کرده بود که تنها به یک جرقه برای انفجار نیاز داشت.<br /> <br /> این جرقه در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. نخستین رویداد در ۲۸ آبان ۱۳۵۶ رخ داد؛ پس از برگزاری ۹ جلسه «شب شعر» کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف)، پلیس جلسه دهم را که با حضور ۱۰ هزار دانشجو برگزار شده بود، برهم زد. در پی این اقدام، جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضدحکومتی سر دادند. اما با یورش نیروهای پلیس، تعدادی از معترضان کشته، زخمی یا دستگیر شدند.<br /> <br /> در ده روز بعد، تهران شاهد موج گسترده‌تری از تظاهرات دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. همچنین، در هفته بعد، هم‌زمان با ۱۶ آذر ([[روز دانشجو]])، دانشجویان دانشگاه‌های بزرگ کشور دست به اعتصاب زدند. در همین حال، دستگیرشدگان ناآرامی‌های اخیر پس از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند؛ اقدامی که نشانه‌ای از تضعیف دیکتاتوری شاه و آغاز شکسته‌شدن طلسم استبداد به شمار می‌رفت.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه بعدی که جرقه دیگری بر آتش نارضایتی عمومی شد، انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات در ۱۷ دی ۱۳۵۶ بود. در این مقاله، روحانیون مخالف رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» مورد توهین قرار گرفته و به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای نابودی دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. همچنین، توهین مستقیمی به شخص روح‌الله خمینی صورت گرفته بود.<br /> <br /> در واکنش به انتشار این مقاله، مردم قم، به‌ویژه طلاب، به خیابان‌ها ریختند و بازار و حوزه علمیه تعطیل شد. تظاهرات در نهایت به درگیری با پلیس انجامید که طی آن تعدادی از معترضان کشته و زخمی شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم، ۲۹ بهمن ۱۳۵۶، به مراسم یادبود و اعتراضات گسترده در شهرهای بزرگ ایران انجامید. در حالی که این تجمعات در بسیاری از شهرها آرام برگزار شد، در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و معترضان با حمله به مراکز سرکوب، بخش‌هایی از شهر را تحت کنترل خود درآوردند. قیام تبریز دو روز به طول انجامید تا اینکه حکومت با اعزام نیروهای کمکی ارتش، تانک‌ها و هلیکوپترهای جنگی آن را سرکوب کرد.<br /> <br /> در ادامه، رهبران مذهبی و [[جبهه ملی ایران|جبهه ملی]] از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. این مراسم در ۱۰ فروردین ۱۳۵۷ برگزار شد و طی آن، بیشتر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شدند و در ۵۵ شهر کشور گردهمایی‌های گسترده‌ای شکل گرفت. در برخی از شهرها، از جمله تهران، یزد، اصفهان، بابل و جهرم، تظاهرات به خشونت کشیده شد. در یزد، پلیس با گلوله به معترضان حمله کرد و تعداد زیادی از مردم را کشت.<br /> <br /> در سومین روز ناآرامی‌ها، شاه مانور نیروی دریایی را نیمه‌کاره رها کرد و شخصاً فرماندهی نیروهای ضد شورش را به دست گرفت. مراسم چهلم بعدی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۷ برگزار شد و این بار، در ۲۴ شهر کشور درگیری‌های شدیدی رخ داد. در تهران، شاه دستور داد ۲۰۰۰ نیروی مسلح بازار را محاصره کنند و برای متفرق کردن معترضان از گاز اشک‌آور استفاده شود. در قم، درگیری‌ها ۱۰ ساعت به طول انجامید و هنگامی که مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند، نیروهای مسلح به خانه یورش برده و دو طلبه را به قتل رساندند.<br /> <br /> اگرچه به نظر می‌رسید این اعتراضات سرکوب شده باشد، اما شکاف عمیقی در ساختار رژیم پهلوی ایجاد شده بود که دیگر قابل ترمیم به نظر نمی‌رسید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: &lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;*************************************************************&lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> در آبان ۱۳۵۶، شاه برای دیدار با جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرد. او در این مقطع حساس، نیازمند جلب حمایت کارتر و تثبیت موقعیت خود در چارچوب سیاست جدید دولت آمریکا، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، بود. پس از بازگشت از آمریکا، شاه در نطقی اعلام کرد که تصمیم گرفته است به مردم ایران آزادی بدهد:&lt;blockquote&gt;«...در کشور ما، که با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ایران به‌تدریج باسواد شده و می‌شوند، باید روش اداره مملکت تغییر کند و به‌تدریج مردم عادت کنند که در امور کشور دخالت بیشتری داشته باشند. این است که تصمیم گرفته‌ایم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از این سخنرانی و اعلام پایبندی شاه به سیاست حقوق بشر و روند اصلاحات، موج جدیدی از سیاستمداران محافظه‌کار به جنبش دموکراتیک ضدشاه پیوستند. در این میان، برخی از عناصر سابق جبهه ملی، نهضت آزادی و دیگر ملی‌گرایان نیز به صفوف معترضان اضافه شدند. در آذر ۱۳۵۶، مهدی بازرگان به همراه چند تن دیگر، «جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر»'''«جمعیت طرفداران آزادی و حقوق بشر»''' را تأسیس کرد. این جمعیت در نخستین موضع‌گیری رسمی خود، آزادی زندانیان سیاسی را خوا«مرگ بر شاه»،'''،'''نار شعارهای رادیکال '''«مرگ بر شاه»'''، اکنون یک جریان ملایم‌تر نیز آرام‌آرام در حال شکل‌گیری بود.<br /> <br /> در چنین شرایطی، سرانجام خمینی نیز وارد صحنه شد. او که از نظر هوش و درایت، برجسته‌ترین روحانی دوران خود به شمار می‌رفت، این مقطع را بهترین و کم‌خطرترین زمان برای ورود به معادلات سیاسی تشخیص داد. خمینی همچنین یک گام فراتر را نیز در نظر داشت و دریافته بود که دیگر درنگ جایز نیست.<br /> <br /> او در اوایل آذر ۱۳۵۶، نامه‌ای محرمانه خطاب به '''«آقایان علما»''' به ایران فرستاد و از آنان خواست هرچه سریع‌تر ا«...امروز در ایران فرجه‌ای پیدا شده و این فرصت را غنیمت بشمارید… اکنون نویسندگان احزاب اشکال می‌کنند، اعتراض می‌کنند، نامه می‌نویسند و امضا می‌کنند. شما نیز باید بنویسید و چند نفر از آقایان علما امضا کنند. مطالب را گوشزد کنید… اشکالات را بنویسید و به دنیا اعلام کنید. اشکالات را بنویسید و به خودشان بدهید، مانند چندین نفری که ما دیدیم انتقاد کردند، سخنان بسیاری گفتند و امضا کردند و کسی هم کاری با آن‌ها نداشت...»<br /> <br /> '''«...امروز در ایران فرجه‌ای پیدا شده و این فرصت را غنیمت بشمارید… اکنون نویسندگان احزاب اشکال می‌کنند، اعتراض می‌کنند، نامه می‌نویسند و امضا می‌کنند. شما نیز باید بنویسید و چند نفر از آقایان علما امضا کنند. مطالب را گوشزد کنید… اشکالات را بنویسید و به دنیا اعلام کنید. اشکالات را بنویسید و به خودشان بدهید، مانند چندین نفری که ما دیدیم انتقاد کردند، سخنان بسیاری گفتند و امضا کردند و کسی هم کاری با آن‌ها نداشت...»'''<br /> <br /> &lt;nowiki&gt;*****************************************************************&lt;/nowiki&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: &lt;blockquote&gt;«چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: &lt;blockquote&gt;«شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست‌وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: &lt;blockquote&gt;«متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: &lt;blockquote&gt;«جیمز کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»&lt;/blockquote&gt;دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: &lt;blockquote&gt;«ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست‌وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگير‌ی‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيری‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان &lt;blockquote&gt;«در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: &lt;blockquote&gt;«دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» &lt;/blockquote&gt;از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: &lt;blockquote&gt;«هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» &lt;/blockquote&gt;سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. [[محمد بهشتی]] و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان [[مسعود رجوی]] برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75514 2025-02-12T07:28:34Z

<p>Sayfe: تا وقایع سال ۱۳۵۷</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران،''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. [[دکتر حسین فاطمی]]، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه)، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱|۳۰ تیر ۱۳۳۱]]، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه [[اشرف پهلوی]]، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چرا که انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای [[ملی شدن صنعت نفت]] را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> برنامه‌های شاه با مخالفت دو جریان قدرتمند روبه‌رو شد: جبهه‌ی ملی و روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار در صحنه‌ی سیاسی کشور بودند. جبهه‌ی ملی طی بیانیه‌ای، انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» نامید، درحالی‌که روحانیون نیز با افزایش قدرت شاه، اصلاحات ارضی و اعطای حقوق مدنی به زنان مخالفت کردند.<br /> <br /> در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.<br /> <br /> در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ایران بین دو انقلاب، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.<br /> <br /> پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.<br /> <br /> === پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> پس از سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار دیکتاتوری سلطنتی ناکارآمد شد و به‌تبع آن، احزابی که با این رویکرد تأسیس شده بودند، کارایی خود را از دست دادند. شاه حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده و به هیچ جریان سیاسی مخالفی اجازه‌ی فعالیت نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط، گروهی از جوانان که در پی راهی برای اصلاح جامعه بودند، پس از مطالعه‌ی تاریخ ایران و انقلاب‌های جهان، به تشکیل سازمان‌های انقلابی روی آوردند. مهم‌ترین این گروه‌ها «[[سازمان مجاهدین خلق ایران]]» و «[[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق ایران]]» بودند که راه مبارزه با دیکتاتوری را در مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دیدند.<br /> <br /> بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق، [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌ اصغر بدیع‌زادگان]] بودند که پیش از تأسیس این سازمان، در «[[نهضت آزادی]]» فعالیت داشتند. آنان در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان را تأسیس کردند و طی شش سال فعالیت مخفی، که در ایران بی‌سابقه بود، به جذب نیرو، مطالعه، تربیت کادرها، تدوین ایدئولوژی و آماده‌سازی برای [[مبارزه مسلحانه|مبارزه‌ی مسلحانه]] پرداختند. در شهریور ۱۳۵۰، ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک موجب دستگیری کادر مرکزی و اغلب اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد، بنیان‌گذاران و بسیاری از رهبران آن اعدام شدند. سرانجام، [[مسعود رجوی]] و برخی دیگر از اعضای باقی‌مانده، در نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ و با اوج‌گیری تظاهرات مردمی، از زندان آزاد شدند.<br /> <br /> در کنار این گروه، «چریک‌های فدایی خلق ایران» نیز با ترکیب دو گروه، یکی به رهبری [[بیژن جزنی]] و [[حسن ضیاظریفی]] و دیگری به رهبری [[مسعود احمدزاده]] و [[امیرپرویز پویان]]، شکل گرفت. آنان با حمله به پاسگاه ژاندارمری [[قیام سیاهکل|سیاهکل]] در بهمن ۱۳۴۹ اعلام موجودیت کردند؛ عملیاتی که سرآغاز جنگ چریکی در انقلاب ضدسلطنتی ایران شد.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی، روح تازه‌ای به جامعه‌ی سرکوب‌شده‌ی ایران دمید. به‌ویژه در دانشگاه‌ها، قشر جوان به این گروه‌های انقلابی گرایش یافت و دانشگاه‌ها به مراکز اصلی جذب نیرو برای آن‌ها تبدیل شدند. از سوی دیگر، بسیاری از بازاریان مخالف شاه، به‌ویژه حامیان مجاهدین خلق، تأمین مالی این گروه‌ها را بر عهده گرفتند.<br /> <br /> در زندان‌ها نیز، با ورود مجاهدین و فداییان، جبهه‌ی تازه‌ای علیه دیکتاتوری شکل گرفت و زندان، که پیش‌تر صرفاً محلی برای گذراندن محکومیت اعضای احزاب سنتی بود، به سنگر مبارزه تبدیل شد.<br /> <br /> حضور این سازمان‌های انقلابی، حامیان خارجی شاه، به‌ویژه آمریکا را، وادار به بازنگری در سیاست‌هایشان در ایران کرد. آنان که خطر یک انقلاب رادیکال را احساس می‌کردند، برای جلوگیری از وقوع یک تحول قهرآمیز، به فکر چاره افتادند. در واقع، فداکاری‌های این گروه‌ها زمینه‌ساز تحولات سرنوشت‌ساز بعدی شد و راه را برای ورود گسترده‌ی مردم به میدان مبارزه و سرانجام، سرنگونی نظام شاهنشاهی هموار کرد.<br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == گاهشمار انقلاب ۵۷ ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان‌طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( [[روز دانشجو]])، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی ایران]] از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: &lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: &lt;blockquote&gt;«چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: &lt;blockquote&gt;«شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست‌وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: &lt;blockquote&gt;«متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: &lt;blockquote&gt;«جیمز کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»&lt;/blockquote&gt;دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: &lt;blockquote&gt;«ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست‌وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگير‌ی‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيری‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان &lt;blockquote&gt;«در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: &lt;blockquote&gt;«دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» &lt;/blockquote&gt;از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: &lt;blockquote&gt;«هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» &lt;/blockquote&gt;سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. [[محمد بهشتی]] و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان [[مسعود رجوی]] برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75513 2025-02-12T07:16:46Z

<p>Sayfe: قیام ۱۵ خرداد</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران،''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. [[دکتر حسین فاطمی]]، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[احمد قوام]] (قوام‌السلطنه)، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز [[قیام ۳۰ تیر ۱۳۳۱|۳۰ تیر ۱۳۳۱]]، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه [[اشرف پهلوی]]، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چرا که انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای [[ملی شدن صنعت نفت]] را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> برنامه‌های شاه با مخالفت دو جریان قدرتمند روبه‌رو شد: جبهه‌ی ملی و روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار در صحنه‌ی سیاسی کشور بودند. جبهه‌ی ملی طی بیانیه‌ای، انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» نامید، درحالی‌که روحانیون نیز با افزایش قدرت شاه، اصلاحات ارضی و اعطای حقوق مدنی به زنان مخالفت کردند.<br /> <br /> در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. [[قیام ۱۵ خرداد]] ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.<br /> <br /> در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت‌الله کاشانی]]، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ایران بین دو انقلاب، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.<br /> <br /> پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.<br /> <br /> === پیدایی سازمان‌های انقلابی پس از قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و [[چریک‌های فدایی خلق ایران]] بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران [[محمد حنیف‌نژاد]]، [[سعید محسن]] و [[علی اصغر بدیع زادگان|علی‌اصغر بدیع‌زادگان]] بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در [[نهضت آزادی]] فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز [[مبارزه مسلحانه|مبازره‌ مسلحانه]] پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان [[مسعود رجوی]] در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری [[بیژن جزنی]] و [[حسن ضیاظریفی]] و دیگری به رهبری [[مسعود احمدزاده]] و [[امیرپرویز پویان]] تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌ زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن [[طلسم اختناق]] و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == گاهشمار انقلاب ۵۷ ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان‌طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( [[روز دانشجو]])، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی ایران]] از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: &lt;blockquote&gt;«...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»&lt;/blockquote&gt;پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: &lt;blockquote&gt;«چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: &lt;blockquote&gt;«شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست‌وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: &lt;blockquote&gt;«متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».&lt;/blockquote&gt;[[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: &lt;blockquote&gt;«جیمز کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»&lt;/blockquote&gt;دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: &lt;blockquote&gt;«ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست‌وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگير‌ی‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيری‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان &lt;blockquote&gt;«در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: &lt;blockquote&gt;«دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» &lt;/blockquote&gt;از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: &lt;blockquote&gt;«هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» &lt;/blockquote&gt;سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. [[محمد بهشتی]] و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان [[مسعود رجوی]] برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75239 2025-01-31T16:08:29Z

<p>Sayfe: /* انقلاب سفید شاه */</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. دکتر حسین فاطمی، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز ۳۰ تیر ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه اشرف پهلوی، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چراکه انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای ملی شدن صنعت نفت را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> برنامه‌های شاه با مخالفت دو جریان قدرتمند روبه‌رو شد: جبهه‌ی ملی و روحانیون که با حمایت بازار، نیرویی تأثیرگذار در صحنه‌ی سیاسی کشور بودند. جبهه‌ی ملی طی بیانیه‌ای، انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» نامید، درحالی‌که روحانیون نیز با افزایش قدرت شاه، اصلاحات ارضی و اعطای حقوق مدنی به زنان مخالفت کردند.<br /> <br /> در نیمه‌شب ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، با فراخوان جبهه‌ی ملی، اصناف و بازاریان، مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ به مدت سه روز ادامه یافت و نه‌تنها تهران و قم، بلکه شهرهایی چون اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت، شاه برای سرکوب این قیام، نیروی نظامی را وارد میدان کرد و اعتراضات را به‌شدت سرکوب نمود؛ سرکوبی که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح برجای گذاشت.<br /> <br /> در جریان این اعتراضات، روح‌الله خمینی که در آن زمان ۶۴ سال داشت و پیش‌تر سابقه‌ی مبارزاتی نداشت، در صحنه ظاهر شد و با سخنرانی‌هایی به انتقاد از انقلاب سفید پرداخت. این در حالی بود که او در کنار آیت‌الله کاشانی، از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود. به گفته‌ی آبراهامیان در کتاب ''ایران بین دو انقلاب''، خمینی در آن مقطع خواهان سرنگونی سلطنت نبود و صرفاً شاه را برای حفظ قدرت نصیحت می‌کرد.<br /> <br /> پس از سرکوب قیام ۱۵ خرداد، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر شدند، نهضت آزادی منحل گردید و خمینی به ترکیه تبعید شد. او پس از مدتی از ترکیه به عراق رفت. این واقعه، نقطه‌ی عطفی در تاریخ مبارزات ایران شد؛ چراکه هرگونه امید به اصلاحات در چارچوب نظام سلطنتی از بین رفت. از این‌رو، استراتژی احزاب سنتی مخالف شاه که به‌دنبال اصلاح نظام بودند، ناکارآمد جلوه کرد و به‌تدریج کنار گذاشته شد. این تغییر مسیر، بعدها به «گورستان رفرمیسم» معروف شد.<br /> <br /> === پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها سازمان مجاهدین خلق ایران و چریک‌های فدایی خلق ایران بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در نهضت آزادی فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز مبازره‌ی مسلحانه پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان مسعود رجوی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی و دیگری به رهبری مسعود احمدزاده و امیر پرویز پویان تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن طلسم اختناق و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == وقایع مهم در جریان انقلاب ۵۷ (گاه‌شمار انقلاب) ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( روز دانشجو)، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و جبهه‌ی ملی از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: «...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»<br /> <br /> پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: «چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: «شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»<br /> [[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: «متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».<br /> [[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: «جیم کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»<br /> <br /> دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: «ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگيري‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيري‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان «در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: «دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» <br /> <br /> از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: «هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. بهشتی و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان مسعود رجوی برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75238 2025-01-31T16:00:02Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. دکتر حسین فاطمی، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز ۳۰ تیر ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه اشرف پهلوی، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تغییر مسیر شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. این تحول، نه‌تنها گذار از یک ساختار نیمه‌فئودالی به سمت بورژوازی کمپرادور (وابسته) بود، بلکه ایران را به محیطی مناسب برای سرمایه‌گذاران آمریکایی تبدیل کرد. هم‌زمان، این سیاست از بین بردن زمینه‌های یک انقلاب سوسیالیستی را نیز هدف قرار داده بود، چراکه انقلاب‌های سوسیالیستی آن دوران، عمدتاً با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه‌ی روستایی به پیروزی می‌رسیدند.<br /> <br /> پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شاه قدرت خود را تثبیت کرد و کودتاچیان را در مناصب کلیدی گمارد. با کمک سازمان‌های اطلاعاتی سیا، اف‌بی‌آی و موساد، [[ساواک]] را تشکیل داد و مخالفان، از جمله [[حزب توده ایران|حزب توده]] و [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را سرکوب کرد. برای مثال، حزب ایران، که ستون اصلی جبهه‌ی ملی محسوب می‌شد، در سال ۱۳۳۶ منحل شد. شاه همچنین با تشکیل کنسرسیوم نفتی متشکل از غول‌های بزرگ نفتی جهان، عملاً دستاوردهای ملی شدن صنعت نفت را از بین برد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود، ورود افراد به دانشگاه‌ها، ادارات و کارخانه‌های بزرگ دولتی را تحت نظارت شدید قرار داد و با طبقات روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت. در همین حال، نفوذ زمین‌داران در ساختار سیاسی افزایش یافت، به‌طوری‌که سهم آن‌ها در مجلس از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم (۱۳۳۱-۱۳۳۲) به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم (۱۳۳۵-۱۳۳۹) رسید.<br /> <br /> برای اجرای برنامه‌های بلندپروازانه‌ی خود و تأمین هزینه‌های نظامی، شاه ایران را زیر بار وام‌های سنگین خارجی برد که در نهایت، کشور را دچار بحران اقتصادی کرد. این بحران در سال ۱۳۳۹ به اوج خود رسید و به‌دلیل بدهی‌های سنگین، ذخایر ارزی کشور تخلیه شد و ایران ناگزیر به دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا گردید. دولت کندی در آمریکا، که سیاستش بر مهار انقلاب‌های اجتماعی از طریق اصلاحات لیبرالی استوار بود، شرط کمک مالی را مشارکت نیروهای لیبرال در حکومت ایران قرار داد. این تحولات، رژیم را دچار بی‌ثباتی کرد و اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای در کشور شکل گرفت که در برخی موارد به درگیری‌های خونین انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در چنین شرایطی و تحت فشار آمریکا، شاه علی امینی را به نخست‌وزیری منصوب کرد. امینی اصلاحاتی را که مورد نظر آمریکا بود، به‌ویژه اصلاحات ارضی، در دستور کار خود قرار داد. اما شاه که نگران تأثیر این اصلاحات بر موقعیت خود بود، توانست آمریکایی‌ها را متقاعد کند که خود شخصاً هدایت اصلاحات را برعهده گیرد. پس از چهارده ماه، امینی برکنار شد و اسدالله علم جایگزین او شد. بدین ترتیب، اصلاحات ارضی در چارچوب برنامه‌ی شاه اجرا شد.<br /> <br /> در ۱۹ دی ۱۳۴۱، شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی را در کنگره‌ی ملی کشاورزان اعلام کرد و در ۶ بهمن ۱۳۴۱، آن را با نام &quot;انقلاب سفید&quot; و در قالب شش اصل به رفراندوم گذاشت. با اجرای این برنامه، شاه نه‌تنها رهبری گذار از نظام نیمه‌فئودالی به بورژوازی وابسته را برعهده گرفت، بلکه پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی خود را مستحکم‌تر کرد.<br /> <br /> اما دیری نپایید که ناتوانی این اصلاحات در حل مشکلات جامعه آشکار شد. در خرداد ۱۳۴۲، موجی از اعتراضات مردمی به راه افتاد و توده‌های مردم به خیابان‌ها آمدند، نشان‌دهنده‌ی آنکه نارضایتی عمومی با سیاست‌های شاه همچنان پابرجا بود.<br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> مخالفان اصلی برنامه‌های شاه دو گروه اصلی قدرتمند بودند، یکی جبهه‌ی ملی و دیگری طبقه‌ی مذهبی و متحدانشان در بازار. جبهه‌ی ملی طی اعلامیه‌ای انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» دانست. روحانیون نیز مخالف افزایش قدرت شاه، اصلاحات اراضی و اعطای حقوق مدنی به زنان بودند. در نیمه‌ی ۱۵ خرداد با فراخوان جبهه‌ی ملی و تشکل‌های اصناف و بازاریان مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ سه روز به طول انجامید و نه تنها تهران و قم بلکه اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت شاه این قیام را در ۱۵ خرداد با وارد کردن نیروی نظامی به طرز خونینی سرکوب کرد که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح بر جای گذاشت.<br /> <br /> طی وقایع مربوط به این اعتراضات بود که خمینی که در آن زمان شصت و چهار ساله بود و هیچ سابقه‌ی مبارزاتی نداشت و برعکس در کنار کاشانی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود، ظاهر شد و سخنرانی‌هایی را در اعتراض به انقلاب سفید ایراد کرد. به قول آبراهامیان در کتاب «ایران بین دو انقلاب» خمینی در آن سال‌ها به هیچ وجه به دنبال از بین رفتن سلطنت نبود و در واقع شاه را برای امکان باقی ماندن در قدرت نصیحت می‌کرد. <br /> <br /> پس از این واقعه که قیام ۱۵خرداد نام گرفت، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر، نهضت آزادی منحل و خمینی به ترکیه تبعید شد که پس از چندی از آن‌جا به عراق رفت. در واقع بعد از این واقعه،‌ سرفصلی در تاریخ مبازرات مردم ایران رقم خورد و هرگونه امید به اصلاحات در نظام سلطنتی از بین رفت. به همین خاطر شیوه‌های احزاب سنتی مخالف شاه که در صدد اصلاح این نظام بودند نیز به گور سپرده شد و در واقع این سرفصل به گورستان رفرمیسم معروف شد.<br /> <br /> === پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها سازمان مجاهدین خلق ایران و چریک‌های فدایی خلق ایران بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در نهضت آزادی فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز مبازره‌ی مسلحانه پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان مسعود رجوی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی و دیگری به رهبری مسعود احمدزاده و امیر پرویز پویان تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن طلسم اختناق و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == وقایع مهم در جریان انقلاب ۵۷ (گاه‌شمار انقلاب) ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( روز دانشجو)، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و جبهه‌ی ملی از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: «...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»<br /> <br /> پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: «چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: «شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»<br /> [[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: «متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».<br /> [[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: «جیم کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»<br /> <br /> دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: «ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگيري‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيري‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان «در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: «دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» <br /> <br /> از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: «هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. بهشتی و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان مسعود رجوی برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75210 2025-01-29T20:01:01Z

<p>Sayfe: جنبش ملی شدن نفت</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. دکتر حسین فاطمی، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ موفق شد قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به تصویب رساند. او این اقدامات را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان پیش می‌برد. بدین ترتیب، در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر محمد مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد و از همین رو آن‌ها توطئه‌هایی علیه وی آغاز کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد &lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt;و دولت مصدق را تحت فشار شدید مالی قرار داد. علاوه بر این، از ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصاً در این دادگاه حضور یافت و آن را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوی دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این پیروزی یک ضربه به سیاست‌های انگلیس بود.<br /> <br /> همزمان، مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی کردن توطئه‌های استعمار، به همراه پیشبرد اصلاحات اجتماعی و اقتصادی، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ، که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره به‌عنوان ابزاری برای فشار بر جنبش ضداستعماری مردم مورد استفاده قرار می‌گرفت، به او سپرده شود. مصدق اعلام کرد که در صورت امتناع شاه از این درخواست، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. [[محمدرضا پهلوی|شاه]] که سلطنت خود را در خطر می‌دید، با واگذاری وزارت جنگ به مصدق به شدت مخالفت کرد.<br /> <br /> دکتر مصدق در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ از نخست‌وزیری استعفا داد. پس از استعفای وی، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]، که کهنه‌کارترین مهره رژیم فئودالی و دربار استعماری بود، را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع اعلام کرد و مردم را تهدید به سرکوب نمود، همچنین ارتش و شهربانی را به خیابان‌ها گسیل داشت.<br /> <br /> این اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود و موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب او به نخست‌وزیری در تهران و سایر نقاط کشور آغاز شد. سرانجام، در صبح روز ۳۰ تیر ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند و با فریادهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot; و &quot;مرگ بر قوام&quot;، به مقابله با نیروهای ارتش و شهربانی پرداختند. قیام مردمی با شدت ادامه یافت و در نهایت، پس از کشته و مجروح شدن حدود ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن نهاد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> انگلیسی‌ها در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه حکومت مصدق ایران را به سمت کمونیسم سوق خواهد داد، همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا بر عهده کرمیت روزولت، مدیر بخش خاورمیانه سیا، قرار گرفت. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند، اما در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس، مشارکت ایادی دربار به‌ویژه اشرف پهلوی، خواهر شاه، نظامیان وابسته به شاه و روحانیون نظیر [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]]، و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ»، کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt;<br /> <br /> چندی بعد، دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۳۲، دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳، در حالی که تب ۴۰ درجه داشت، با برانکارد به پای جوخه اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] گذار از یک وضعیت نیمه‌فئودالی به بورژوازی کمپرادور( وابسته) بود. از سویی می‌توان این انقلاب را نقطه‌ی عطف چرخش شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. انقلاب سفید و چرخش از یک بافت روستایی به سمت بافت شهری و بورژوایی، ایران را از سویی برای سرمایه‌گذاران آمریکایی مساعد می‌کرد و از سوی دیگر زمینه‌ی یک انقلاب سرخ را که آمریکا از آن بیم داشت از میان می‌برد. انقلاب‌های سوسیالیستی در آن زمان، همواره با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه از روستا در کشورهای مختلف توانسته بودند پیروزی‌هایی کسب نمایند.<br /> <br /> شاه در دهه‌ی نخست بعد از کودتای ۱۳۳۲ قدرت خود را تثبیت کرد و رهبران کودتا را به مناصب کلیدی گمارد. با کمک سیا،‌ اف.بی.آی و موساد،‌ [[ساواک]] را تشکیل داد. احزابی مانند [[حزب توده ایران|حزب توده]] و جریان‌هایی مثل [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را تار و مار کرد. مثلا حزب ایران ستون اصلی تشکیل دهنده‌ی جبهه ملی را در سال ۱۳۳۶ منحل کرد. با تشکیل کنسرسیوم نفت متشکل از غول‌های بزرگ نفتی دنیا عملا جنبش ملی شدن نفت را ساقط کرد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود توانست افرادی را که به دانشگاه‌ها و ادارات و کارخانه‌های عظیم دولتی وارد می‌شدند، به طور کامل بازرسی و تفتیش می‌کرد، با طبقه‌‌‌ی روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت و عملا دیکتاتوری همه جانبه‌ای را بر جامعه حاکم کرده بود. از طرفی نفوذ خانواده‌های اشرافی زمین‌دار روز به روز بیش‌تر می‌شد به طوری که نسبت نمایندگان مجلس زمین‌دار از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم ۱۳۳۲-۱۳۳۱ به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم ۱۳۳۹-۱۳۳۵ رسید.<br /> <br /> شاه برای اجرای برنامه‌های بلند پروازانه‌ی خود و تامین هزینه‌های نظامی، ایران را زیر بار کمرشکن وام‌های هنگفت خارجی برد که باعث ایجاد بحران اقتصادی شد. این بحران در سال ۱۳۳۹به اوج خود رسید. به علت وام‌های سنگین اندوخته‌های خارجی کشور خالی شد و ایران محتاج دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا شد. دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی که سیاستش برای مهار انقلابات احتماعی وارد کردن اصلاحات لیبرالی در حکومت‌های دیکتاتوری بود شرط کمک خود را وارد کردن لیبرال‌ها در ساختار حکومت ایران قرار داد. مجموع این عوامل رژیم را بی‌ثبات کرد. اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای شروع شد که بعضا به درگیری‌های خونینی انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه تحت این شرایط و فشار از طرف آمریکا،‌ علی امینی را به نخست وزیری برگزید. امینی اصلاحات مد نظر آمریکا را که اصلاحات ارضی در راس آن بود در دستور کار خود قرار داد. در این بین شاه که بیم آن داشت اصلاحات سیاسی و اقتصادی موقعیت او را تحت تاثیر قرار دهد، آمریکایی‌ها را قانع کرد که اصلاحات را خود به دست بگیرد و دولت امینی بعد ا‌ز چهارده ماه برکنار شد و علم جای او را گرفت و نهایتا برنامه‌ی اصلاحات ارضی به اجرا درآمد. ابتدا در ۱۹ دی ۱۳۴۱ کنگره‌ی ملی کشاورزان تشکیل شد و شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی خود را در آن‌جا اعلام کرد. در ۶ بهمن ۱۳۴۱ شاه برای مشروعیت بخشیدن به برنامه‌ی خود آن را با نام انقلاب سفید با ۶ اصل به رفراندوم گذاشت. در واقع شاه رهبری دوران گذار از حکومتی نیمه‌فئودالی به حکومت بورژوازی کمپرادور را خود به دست گرفت و با این کار با یک پایه کردن حکومت خود، هر چه بیش‌تر پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی را محکم‌تر کرد.<br /> <br /> بیهودگی این تلاش‌ها در خرداد سال ۴۲ آشکار شد، وقتی که توده‌ی مردم به خیابان‌ها ریختند و دست به اعتراض زدند. <br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> مخالفان اصلی برنامه‌های شاه دو گروه اصلی قدرتمند بودند، یکی جبهه‌ی ملی و دیگری طبقه‌ی مذهبی و متحدانشان در بازار. جبهه‌ی ملی طی اعلامیه‌ای انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» دانست. روحانیون نیز مخالف افزایش قدرت شاه، اصلاحات اراضی و اعطای حقوق مدنی به زنان بودند. در نیمه‌ی ۱۵ خرداد با فراخوان جبهه‌ی ملی و تشکل‌های اصناف و بازاریان مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ سه روز به طول انجامید و نه تنها تهران و قم بلکه اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت شاه این قیام را در ۱۵ خرداد با وارد کردن نیروی نظامی به طرز خونینی سرکوب کرد که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح بر جای گذاشت.<br /> <br /> طی وقایع مربوط به این اعتراضات بود که خمینی که در آن زمان شصت و چهار ساله بود و هیچ سابقه‌ی مبارزاتی نداشت و برعکس در کنار کاشانی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود، ظاهر شد و سخنرانی‌هایی را در اعتراض به انقلاب سفید ایراد کرد. به قول آبراهامیان در کتاب «ایران بین دو انقلاب» خمینی در آن سال‌ها به هیچ وجه به دنبال از بین رفتن سلطنت نبود و در واقع شاه را برای امکان باقی ماندن در قدرت نصیحت می‌کرد. <br /> <br /> پس از این واقعه که قیام ۱۵خرداد نام گرفت، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر، نهضت آزادی منحل و خمینی به ترکیه تبعید شد که پس از چندی از آن‌جا به عراق رفت. در واقع بعد از این واقعه،‌ سرفصلی در تاریخ مبازرات مردم ایران رقم خورد و هرگونه امید به اصلاحات در نظام سلطنتی از بین رفت. به همین خاطر شیوه‌های احزاب سنتی مخالف شاه که در صدد اصلاح این نظام بودند نیز به گور سپرده شد و در واقع این سرفصل به گورستان رفرمیسم معروف شد.<br /> <br /> === پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها سازمان مجاهدین خلق ایران و چریک‌های فدایی خلق ایران بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در نهضت آزادی فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز مبازره‌ی مسلحانه پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان مسعود رجوی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی و دیگری به رهبری مسعود احمدزاده و امیر پرویز پویان تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن طلسم اختناق و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == وقایع مهم در جریان انقلاب ۵۷ (گاه‌شمار انقلاب) ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( روز دانشجو)، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و جبهه‌ی ملی از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: «...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»<br /> <br /> پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: «چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: «شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»<br /> [[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: «متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».<br /> [[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: «جیم کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»<br /> <br /> دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: «ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگيري‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيري‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان «در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: «دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» <br /> <br /> از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: «هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. بهشتی و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان مسعود رجوی برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75078 2025-01-24T20:43:59Z

<p>Sayfe: دکتر حسین فاطمی</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری بر این باورند که برای درک علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران، باید به گذشته بازگشت و این دلایل را از دوره جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مورد بررسی قرار داد تا تصویری روشن و جامع از وقوع انقلاب ضدسلطنتی ارائه شود.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران پس از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت، در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲، فضایی باز برای فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در ایران ایجاد شد. این فضا راه را برای ظهور جنبش‌های مختلف هموار کرد که در رأس آن‌ها، جنبش ملی شدن صنعت نفت قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، نماینده مجلس شورای ملی و رئیس کمیسیون نفت، به پیروزی رسید. زمزمه‌های این حرکت از سال ۱۳۲۸ آغاز شده بود. دکتر حسین فاطمی، از بنیان‌گذاران جبهه ملی ایران، زمانی که مذاکرات لایحه نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت را به مصدق ارائه داد و مبارزه برای تحقق آن آغاز شد. مصدق در این‌باره گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از کسی که اول این را پیشنهاد کرد سپاسگزاری نمود، و آن کس شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق سرانجام در تاریخ ۲۹ اسفند سال ۱۳۲۹ قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به‌ تصویب رساند. مصدق اقدامات خود را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان به پیش می‌برد. چنین بود که در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد، از همین رو شروع به ‌توطئه علیه دکترمصدق کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد&lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt; و دولت مصدق را تحت مضیقه‌ی شدید مالی قرار داد. از طرف دیگر از دولت ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصا در این دادگاه حضور پیدا کرد و دادگاه را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوا دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این یک ضربه‌ به سیاست انگلیس بود. از طرفی مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی ساختن توطئه‌های استعمار از یک سو و پیش بردن اصلاحات اجتماعی و اقتصادی از سوی دیگر، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ را که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره از آن به عنوان ابزار اعمال فشار علیه جنبش ضداستعماری مردم استفاده می‌کرد بر عهده بگیرد و اعلام کرد که در صورت تن ندادن [[محمدرضا پهلوی|شاه]] به‌ این شرط، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. شاه که سلطنت خود را در خطر می‌دید، شدیداً با سپردن وزارت جنگ به مصدق مخالفت کرد. دکتر مصدق در روز ۲۵ تیر ۱۳۳۱، از نخست‌وزیری استعفا داد. با استعفای مصدق، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]'''،''' کهنه‌کارترین مهره‌ی ‌‌‌‌‌‌‌رژیم فئودالی و دربار استعماری را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع و مردم را تهدید به سرکوب و ارتش و شهربانی را در خیابان‌ها مستقر کرد. ٰاین گونه اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود. موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب قوام به‌ نخست‌وزیری از تهران و سایر نقاط کشور برخاست. سرانجام صبح روز سی‌ام تیرماه سال ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند. انبوه مردم با فریادها و شعارهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot;، &quot;مرگ بر قوام&quot;، با نیروهای ارتش و شهربانی به‌ مقابله برخاستند. قیام مردمی با شدت و حدت ادامه پیدا کرد و سرانجام پس از کشته و مجروح‌ شدن قریب به ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن گذاشت.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نهایت انگلیسی‌ها به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه‌ی حکومت مصدق، ایران را در آغوش کمونیسم قرار خواهد داد با خود همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا به عهده کرمیت روزولت مدیر بخش خاورمیانه‌ی سیا بود. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند ولی در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس و مشارکت ایادی دربار به خصوص اشرف پهلوی خواهر دوقلوی شاه و نظامیان وابسته به شاه و در رأس آن‌ها سرلشگر فضل‌الله زاهدی و روحانیون از جمله [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt; <br /> <br /> چندی بعد دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. روز ششم اسفند ۱۳۳۲دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳در حالی که ۴۰ درجه تب داشت، با برانکارد به پای جوخه‌ی اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] گذار از یک وضعیت نیمه‌فئودالی به بورژوازی کمپرادور( وابسته) بود. از سویی می‌توان این انقلاب را نقطه‌ی عطف چرخش شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. انقلاب سفید و چرخش از یک بافت روستایی به سمت بافت شهری و بورژوایی، ایران را از سویی برای سرمایه‌گذاران آمریکایی مساعد می‌کرد و از سوی دیگر زمینه‌ی یک انقلاب سرخ را که آمریکا از آن بیم داشت از میان می‌برد. انقلاب‌های سوسیالیستی در آن زمان، همواره با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه از روستا در کشورهای مختلف توانسته بودند پیروزی‌هایی کسب نمایند.<br /> <br /> شاه در دهه‌ی نخست بعد از کودتای ۱۳۳۲ قدرت خود را تثبیت کرد و رهبران کودتا را به مناصب کلیدی گمارد. با کمک سیا،‌ اف.بی.آی و موساد،‌ [[ساواک]] را تشکیل داد. احزابی مانند [[حزب توده ایران|حزب توده]] و جریان‌هایی مثل [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را تار و مار کرد. مثلا حزب ایران ستون اصلی تشکیل دهنده‌ی جبهه ملی را در سال ۱۳۳۶ منحل کرد. با تشکیل کنسرسیوم نفت متشکل از غول‌های بزرگ نفتی دنیا عملا جنبش ملی شدن نفت را ساقط کرد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود توانست افرادی را که به دانشگاه‌ها و ادارات و کارخانه‌های عظیم دولتی وارد می‌شدند، به طور کامل بازرسی و تفتیش می‌کرد، با طبقه‌‌‌ی روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت و عملا دیکتاتوری همه جانبه‌ای را بر جامعه حاکم کرده بود. از طرفی نفوذ خانواده‌های اشرافی زمین‌دار روز به روز بیش‌تر می‌شد به طوری که نسبت نمایندگان مجلس زمین‌دار از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم ۱۳۳۲-۱۳۳۱ به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم ۱۳۳۹-۱۳۳۵ رسید.<br /> <br /> شاه برای اجرای برنامه‌های بلند پروازانه‌ی خود و تامین هزینه‌های نظامی، ایران را زیر بار کمرشکن وام‌های هنگفت خارجی برد که باعث ایجاد بحران اقتصادی شد. این بحران در سال ۱۳۳۹به اوج خود رسید. به علت وام‌های سنگین اندوخته‌های خارجی کشور خالی شد و ایران محتاج دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا شد. دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی که سیاستش برای مهار انقلابات احتماعی وارد کردن اصلاحات لیبرالی در حکومت‌های دیکتاتوری بود شرط کمک خود را وارد کردن لیبرال‌ها در ساختار حکومت ایران قرار داد. مجموع این عوامل رژیم را بی‌ثبات کرد. اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای شروع شد که بعضا به درگیری‌های خونینی انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه تحت این شرایط و فشار از طرف آمریکا،‌ علی امینی را به نخست وزیری برگزید. امینی اصلاحات مد نظر آمریکا را که اصلاحات ارضی در راس آن بود در دستور کار خود قرار داد. در این بین شاه که بیم آن داشت اصلاحات سیاسی و اقتصادی موقعیت او را تحت تاثیر قرار دهد، آمریکایی‌ها را قانع کرد که اصلاحات را خود به دست بگیرد و دولت امینی بعد ا‌ز چهارده ماه برکنار شد و علم جای او را گرفت و نهایتا برنامه‌ی اصلاحات ارضی به اجرا درآمد. ابتدا در ۱۹ دی ۱۳۴۱ کنگره‌ی ملی کشاورزان تشکیل شد و شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی خود را در آن‌جا اعلام کرد. در ۶ بهمن ۱۳۴۱ شاه برای مشروعیت بخشیدن به برنامه‌ی خود آن را با نام انقلاب سفید با ۶ اصل به رفراندوم گذاشت. در واقع شاه رهبری دوران گذار از حکومتی نیمه‌فئودالی به حکومت بورژوازی کمپرادور را خود به دست گرفت و با این کار با یک پایه کردن حکومت خود، هر چه بیش‌تر پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی را محکم‌تر کرد.<br /> <br /> بیهودگی این تلاش‌ها در خرداد سال ۴۲ آشکار شد، وقتی که توده‌ی مردم به خیابان‌ها ریختند و دست به اعتراض زدند. <br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> مخالفان اصلی برنامه‌های شاه دو گروه اصلی قدرتمند بودند، یکی جبهه‌ی ملی و دیگری طبقه‌ی مذهبی و متحدانشان در بازار. جبهه‌ی ملی طی اعلامیه‌ای انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» دانست. روحانیون نیز مخالف افزایش قدرت شاه، اصلاحات اراضی و اعطای حقوق مدنی به زنان بودند. در نیمه‌ی ۱۵ خرداد با فراخوان جبهه‌ی ملی و تشکل‌های اصناف و بازاریان مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ سه روز به طول انجامید و نه تنها تهران و قم بلکه اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت شاه این قیام را در ۱۵ خرداد با وارد کردن نیروی نظامی به طرز خونینی سرکوب کرد که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح بر جای گذاشت.<br /> <br /> طی وقایع مربوط به این اعتراضات بود که خمینی که در آن زمان شصت و چهار ساله بود و هیچ سابقه‌ی مبارزاتی نداشت و برعکس در کنار کاشانی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود، ظاهر شد و سخنرانی‌هایی را در اعتراض به انقلاب سفید ایراد کرد. به قول آبراهامیان در کتاب «ایران بین دو انقلاب» خمینی در آن سال‌ها به هیچ وجه به دنبال از بین رفتن سلطنت نبود و در واقع شاه را برای امکان باقی ماندن در قدرت نصیحت می‌کرد. <br /> <br /> پس از این واقعه که قیام ۱۵خرداد نام گرفت، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر، نهضت آزادی منحل و خمینی به ترکیه تبعید شد که پس از چندی از آن‌جا به عراق رفت. در واقع بعد از این واقعه،‌ سرفصلی در تاریخ مبازرات مردم ایران رقم خورد و هرگونه امید به اصلاحات در نظام سلطنتی از بین رفت. به همین خاطر شیوه‌های احزاب سنتی مخالف شاه که در صدد اصلاح این نظام بودند نیز به گور سپرده شد و در واقع این سرفصل به گورستان رفرمیسم معروف شد.<br /> <br /> === پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها سازمان مجاهدین خلق ایران و چریک‌های فدایی خلق ایران بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در نهضت آزادی فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز مبازره‌ی مسلحانه پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان مسعود رجوی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی و دیگری به رهبری مسعود احمدزاده و امیر پرویز پویان تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن طلسم اختناق و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == وقایع مهم در جریان انقلاب ۵۷ (گاه‌شمار انقلاب) ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( روز دانشجو)، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و جبهه‌ی ملی از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: «...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»<br /> <br /> پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: «چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: «شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»<br /> [[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: «متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».<br /> [[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: «جیم کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»<br /> <br /> دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: «ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگيري‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيري‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان «در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: «دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» <br /> <br /> از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: «هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. بهشتی و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان مسعود رجوی برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=75077 2025-01-24T20:33:57Z

<p>Sayfe: خلاصه</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضدسلطنتی ایران''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ (۱۱ فوریه ۱۹۷۹) با قیام مردم علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان‌هایی مانند مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و دیگر مبارزان، نقشی کلیدی در این انقلاب داشتند. بااین‌حال، [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب با قبضه قدرت، استبداد دیگری را جایگزین کرد و [[رژیم ولایت فقیه]] به‌عنوان یک دیکتاتوری مذهبی، جایگزین دیکتاتوری سلطنتی شد. <br /> <br /> ریشه‌های این انقلاب به مبارزات آزادی‌خواهانه دوران مشروطه بازمی‌گردد. جنبش مشروطه، که با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودالی قاجار و سپس پهلوی آغاز شده بود، به‌دلیل کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان از او، تضعیف شد و از تحقق اهداف خود بازماند. در دهه ۱۳۲۰، هم‌زمان با درگیری قدرت‌های استعماری در جنگ جهانی دوم، فضایی از آزادی نسبی ایجاد شد که زمینه‌ساز روی کار آمدن دولت مردمی دکتر محمد مصدق بود. بااین‌حال، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ که با حمایت آمریکا و انگلستان انجام شد، به سرنگونی مصدق و پایان بورژوازی ملی انجامید و سلطه ۲۵ ساله دیکتاتوری محمدرضا پهلوی آغاز شد.<br /> <br /> فقر و بیکاری گسترده، سرکوب روشنفکران و آزادی‌خواهان، و محدودیت شدید آزادی بیان در دوران پهلوی، نارضایتی عمومی را تشدید کرد. سال ۱۳۴۲ به‌دلیل سرکوب خونین اعتراضات مردمی و دستگیری فعالان سیاسی، به &quot;گورستان رفرمیسم&quot; مشهور شد. در این دوره، سازمان‌هایی مانند [[سازمان مجاهدین خلق ایران|مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|چریک‌های فدایی خلق]]، با مشی مسلحانه علیه رژیم پهلوی مبارزه کردند و بسیاری از اعضای آن‌ها جان باختند.<br /> <br /> در سال ۱۳۵۶، جیمی کارتر، رئیس‌جمهور آمریکا، شاه را به اجرای سیاست حقوق بشر واداشت تا از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند، اما این سیاست، به‌دلیل نارضایتی عمیق مردم، نتیجه‌ای نداشت. شکست این سیاست و افزایش اعتراضات مردمی باعث شد که دولت‌های غربی در [[کنفرانس گوادلوپ]]، به ناتوانی شاه در حفظ قدرت اذعان کنند. در همین راستا، آن‌ها با [[روح‌الله خمینی]]، که در نوفل‌لوشاتو اقامت داشت، مذاکره کردند و پس از دریافت تضمین‌هایی، بازگشت او به ایران را ممکن ساختند. درنهایت، در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، تظاهرات گسترده مردم منجر به سرنگونی حکومت محمدرضا پهلوی شد و انقلاب ضدسلطنتی ایران به پیروزی رسید.<br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری معتقدند که برای شناخت علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران باید به گذشته‌ برگشت و این علت‌ها را از کمی دورتر یعنی از جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بررسی کرد تا بتوان تصویر روشن و واضحی از وقوع انقلاب ضدسلطنتی به دست آورد.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران بعد از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت و در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ یک فضای باز سیاسی در ایران پدید آمد که راه را برای بسیاری جنبش‌های سیاسی و اجتماعی باز کرد، که در رأس آنها جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]] که خود نماینده‌ی مجلس شورای ملی و رییس کمیسیون نفت مجلس بود پیروز شد. زمرمه‌های این جنبش از سال ۱۳۲۸ شروع شده بود. دکتر حسین فاطمی از مؤسسین جبهه‌ی ملی ایران وقتی مذاکرات مربوط به لایحه‌ی نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن نفت را به مصدق داد و مبارزه برای محقق کردن آن شروع شد. خود مصدق در این رابطه گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از آن کسی که اول این را پیشنهاد کرد، سپاسگزاری نمود و آن کس، شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق سرانجام در تاریخ ۲۹ اسفند سال ۱۳۲۹ قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به‌ تصویب رساند. مصدق اقدامات خود را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان به پیش می‌برد. چنین بود که در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد، از همین رو شروع به ‌توطئه علیه دکترمصدق کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد&lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt; و دولت مصدق را تحت مضیقه‌ی شدید مالی قرار داد. از طرف دیگر از دولت ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصا در این دادگاه حضور پیدا کرد و دادگاه را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوا دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این یک ضربه‌ به سیاست انگلیس بود. از طرفی مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی ساختن توطئه‌های استعمار از یک سو و پیش بردن اصلاحات اجتماعی و اقتصادی از سوی دیگر، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ را که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره از آن به عنوان ابزار اعمال فشار علیه جنبش ضداستعماری مردم استفاده می‌کرد بر عهده بگیرد و اعلام کرد که در صورت تن ندادن [[محمدرضا پهلوی|شاه]] به‌ این شرط، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. شاه که سلطنت خود را در خطر می‌دید، شدیداً با سپردن وزارت جنگ به مصدق مخالفت کرد. دکتر مصدق در روز ۲۵ تیر ۱۳۳۱، از نخست‌وزیری استعفا داد. با استعفای مصدق، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]'''،''' کهنه‌کارترین مهره‌ی ‌‌‌‌‌‌‌رژیم فئودالی و دربار استعماری را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع و مردم را تهدید به سرکوب و ارتش و شهربانی را در خیابان‌ها مستقر کرد. ٰاین گونه اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود. موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب قوام به‌ نخست‌وزیری از تهران و سایر نقاط کشور برخاست. سرانجام صبح روز سی‌ام تیرماه سال ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند. انبوه مردم با فریادها و شعارهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot;، &quot;مرگ بر قوام&quot;، با نیروهای ارتش و شهربانی به‌ مقابله برخاستند. قیام مردمی با شدت و حدت ادامه پیدا کرد و سرانجام پس از کشته و مجروح‌ شدن قریب به ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن گذاشت.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نهایت انگلیسی‌ها به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه‌ی حکومت مصدق، ایران را در آغوش کمونیسم قرار خواهد داد با خود همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا به عهده کرمیت روزولت مدیر بخش خاورمیانه‌ی سیا بود. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند ولی در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس و مشارکت ایادی دربار به خصوص اشرف پهلوی خواهر دوقلوی شاه و نظامیان وابسته به شاه و در رأس آن‌ها سرلشگر فضل‌الله زاهدی و روحانیون از جمله [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt; <br /> <br /> چندی بعد دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. روز ششم اسفند ۱۳۳۲دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳در حالی که ۴۰ درجه تب داشت، با برانکارد به پای جوخه‌ی اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] گذار از یک وضعیت نیمه‌فئودالی به بورژوازی کمپرادور( وابسته) بود. از سویی می‌توان این انقلاب را نقطه‌ی عطف چرخش شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. انقلاب سفید و چرخش از یک بافت روستایی به سمت بافت شهری و بورژوایی، ایران را از سویی برای سرمایه‌گذاران آمریکایی مساعد می‌کرد و از سوی دیگر زمینه‌ی یک انقلاب سرخ را که آمریکا از آن بیم داشت از میان می‌برد. انقلاب‌های سوسیالیستی در آن زمان، همواره با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه از روستا در کشورهای مختلف توانسته بودند پیروزی‌هایی کسب نمایند.<br /> <br /> شاه در دهه‌ی نخست بعد از کودتای ۱۳۳۲ قدرت خود را تثبیت کرد و رهبران کودتا را به مناصب کلیدی گمارد. با کمک سیا،‌ اف.بی.آی و موساد،‌ [[ساواک]] را تشکیل داد. احزابی مانند [[حزب توده ایران|حزب توده]] و جریان‌هایی مثل [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را تار و مار کرد. مثلا حزب ایران ستون اصلی تشکیل دهنده‌ی جبهه ملی را در سال ۱۳۳۶ منحل کرد. با تشکیل کنسرسیوم نفت متشکل از غول‌های بزرگ نفتی دنیا عملا جنبش ملی شدن نفت را ساقط کرد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود توانست افرادی را که به دانشگاه‌ها و ادارات و کارخانه‌های عظیم دولتی وارد می‌شدند، به طور کامل بازرسی و تفتیش می‌کرد، با طبقه‌‌‌ی روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت و عملا دیکتاتوری همه جانبه‌ای را بر جامعه حاکم کرده بود. از طرفی نفوذ خانواده‌های اشرافی زمین‌دار روز به روز بیش‌تر می‌شد به طوری که نسبت نمایندگان مجلس زمین‌دار از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم ۱۳۳۲-۱۳۳۱ به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم ۱۳۳۹-۱۳۳۵ رسید.<br /> <br /> شاه برای اجرای برنامه‌های بلند پروازانه‌ی خود و تامین هزینه‌های نظامی، ایران را زیر بار کمرشکن وام‌های هنگفت خارجی برد که باعث ایجاد بحران اقتصادی شد. این بحران در سال ۱۳۳۹به اوج خود رسید. به علت وام‌های سنگین اندوخته‌های خارجی کشور خالی شد و ایران محتاج دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا شد. دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی که سیاستش برای مهار انقلابات احتماعی وارد کردن اصلاحات لیبرالی در حکومت‌های دیکتاتوری بود شرط کمک خود را وارد کردن لیبرال‌ها در ساختار حکومت ایران قرار داد. مجموع این عوامل رژیم را بی‌ثبات کرد. اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای شروع شد که بعضا به درگیری‌های خونینی انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه تحت این شرایط و فشار از طرف آمریکا،‌ علی امینی را به نخست وزیری برگزید. امینی اصلاحات مد نظر آمریکا را که اصلاحات ارضی در راس آن بود در دستور کار خود قرار داد. در این بین شاه که بیم آن داشت اصلاحات سیاسی و اقتصادی موقعیت او را تحت تاثیر قرار دهد، آمریکایی‌ها را قانع کرد که اصلاحات را خود به دست بگیرد و دولت امینی بعد ا‌ز چهارده ماه برکنار شد و علم جای او را گرفت و نهایتا برنامه‌ی اصلاحات ارضی به اجرا درآمد. ابتدا در ۱۹ دی ۱۳۴۱ کنگره‌ی ملی کشاورزان تشکیل شد و شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی خود را در آن‌جا اعلام کرد. در ۶ بهمن ۱۳۴۱ شاه برای مشروعیت بخشیدن به برنامه‌ی خود آن را با نام انقلاب سفید با ۶ اصل به رفراندوم گذاشت. در واقع شاه رهبری دوران گذار از حکومتی نیمه‌فئودالی به حکومت بورژوازی کمپرادور را خود به دست گرفت و با این کار با یک پایه کردن حکومت خود، هر چه بیش‌تر پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی را محکم‌تر کرد.<br /> <br /> بیهودگی این تلاش‌ها در خرداد سال ۴۲ آشکار شد، وقتی که توده‌ی مردم به خیابان‌ها ریختند و دست به اعتراض زدند. <br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> مخالفان اصلی برنامه‌های شاه دو گروه اصلی قدرتمند بودند، یکی جبهه‌ی ملی و دیگری طبقه‌ی مذهبی و متحدانشان در بازار. جبهه‌ی ملی طی اعلامیه‌ای انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» دانست. روحانیون نیز مخالف افزایش قدرت شاه، اصلاحات اراضی و اعطای حقوق مدنی به زنان بودند. در نیمه‌ی ۱۵ خرداد با فراخوان جبهه‌ی ملی و تشکل‌های اصناف و بازاریان مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ سه روز به طول انجامید و نه تنها تهران و قم بلکه اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت شاه این قیام را در ۱۵ خرداد با وارد کردن نیروی نظامی به طرز خونینی سرکوب کرد که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح بر جای گذاشت.<br /> <br /> طی وقایع مربوط به این اعتراضات بود که خمینی که در آن زمان شصت و چهار ساله بود و هیچ سابقه‌ی مبارزاتی نداشت و برعکس در کنار کاشانی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود، ظاهر شد و سخنرانی‌هایی را در اعتراض به انقلاب سفید ایراد کرد. به قول آبراهامیان در کتاب «ایران بین دو انقلاب» خمینی در آن سال‌ها به هیچ وجه به دنبال از بین رفتن سلطنت نبود و در واقع شاه را برای امکان باقی ماندن در قدرت نصیحت می‌کرد. <br /> <br /> پس از این واقعه که قیام ۱۵خرداد نام گرفت، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر، نهضت آزادی منحل و خمینی به ترکیه تبعید شد که پس از چندی از آن‌جا به عراق رفت. در واقع بعد از این واقعه،‌ سرفصلی در تاریخ مبازرات مردم ایران رقم خورد و هرگونه امید به اصلاحات در نظام سلطنتی از بین رفت. به همین خاطر شیوه‌های احزاب سنتی مخالف شاه که در صدد اصلاح این نظام بودند نیز به گور سپرده شد و در واقع این سرفصل به گورستان رفرمیسم معروف شد.<br /> <br /> === پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها سازمان مجاهدین خلق ایران و چریک‌های فدایی خلق ایران بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در نهضت آزادی فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز مبازره‌ی مسلحانه پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان مسعود رجوی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی و دیگری به رهبری مسعود احمدزاده و امیر پرویز پویان تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن طلسم اختناق و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == وقایع مهم در جریان انقلاب ۵۷ (گاه‌شمار انقلاب) ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( روز دانشجو)، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و جبهه‌ی ملی از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: «...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»<br /> <br /> پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: «چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: «شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»<br /> [[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: «متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».<br /> [[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: «جیم کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»<br /> <br /> دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: «ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگيري‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيري‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان «در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: «دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» <br /> <br /> از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: «هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. بهشتی و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان مسعود رجوی برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C&diff=74845 2025-01-15T10:04:08Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> |نام_شخص=حدیث نجفی<br /> |تصویر=حدیث نجفی ۲ .JPG<br /> |عرض_تصویر=260px<br /> |توضیح_تصویر=<br /> |تاریخ_تولد=۱۵ دی ۱۳۷۸<br /> |محل_تولد=کرج<br /> |تاریخ_مرگ=۳۰ شهریور ۱۴۰۱ <br /> |ملیت= ایرانی<br /> |محل_مرگ= بلوار ارم مهرشهر کرج<br /> |مدفن= آرامستان بهشت سکینه کرج، قطعه ۲۹ ردیف ۲۵<br /> |علت مرگ= گلوله‌های جنگی نیروهای امنیتی<br /> |شناخته‌شده برای =<br /> |همسر=<br /> |والدین= }}<br /> '''حدیث نجفی''' (۱۵ دی ۱۳۷۸ – ۳۰ شهریور ۱۴۰۱) از شهدای قیام ۱۴۰۱ ایران بود. او که به‌عنوان صندوقدار رستورانی در مهرشهر کرج مشغول به کار بود، در اعتراض به مرگ '''[[مهسا امینی]]''' به خیابان آمد و در تظاهرات شرکت کرد. حدیث نجفی در شب ۳۰ شهریور ۱۴۰۱، حوالی ساعت ۲۰، در بلوار ارم مهرشهر کرج، هدف چندین گلوله جنگی از سوی مأموران امنیتی جمهوری اسلامی قرار گرفت و از ناحیه صورت، گردن و قفسه سینه به‌شدت آسیب دید و به شهادت رسید. <br /> <br /> پیکر او توسط خانواده‌اش به خاک سپرده شد، اما این جنایت بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی و افکار عمومی جهان به همراه داشت.<br /> <br /> ==پیشینه زندگی حدیث نجفی==<br /> حدیث نجفی سه خواهر بزرگتر از خود و یک برادر کوچکتر از خود داشت. او علاوه بر کار در رستوران، طراحی دوخت نیز می‌خواند و دیپلم طراحی داشت.<br /> <br /> مادر حدیث نجفی، می‌گوید: <br /> <br /> «دخترم روز ۳۰ شهریور از سرکار به خانه آمد و گفت گرسنه‌ام اما قبل از اینکه غذا بخورد، به خاطر [[مهسا امینی]] رفت تظاهرات، او گرسنه رفت».<br /> <br /> در روزهای تظاهرات ویدیویی ۶ ثانیه‌ای از خانمی که موهای خود را بسته و ماسک دارد در شبکه اجتماعی وایرال شد. این ویدیو بنام حدیث نجفی منتشر شد اما بی بی سی فارسی پیامی از خانمی منتشر کرد که می‌گفت: او حدیث نجفی نیست اما برای حدیث‌ها و مهساها می‌جنگد. به بهانه همین ویدیو ماموران جمهوری اسلامی منکر قتل حدیث شدند. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-victems-hadisnajafi/32055773.html سایت رادیو فردا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از قتل حدیث نجفی خانواده‌اش از سوی نیروهای امنیتی تحت فشار رفتند. مأموران پدر حدیث نجفی را کتک زدند.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; مادر حدیث در ویدیویی که در اینستاگرام از طرف شیرین نجفی خواهر حدیث منتشر شد می‌گوید: &lt;blockquote&gt;«پدر حدیث را هر روز می‌برند دادگاه. روزی که جنازه دخترمان را نشان دادند پدرش را کتک زدند. یک کاری می‌خواستند بکنند پدرش هم بمیرد چون گفته بود چرا دختر مرا زدید».»&lt;/blockquote&gt;همان روز ۳۰ شهریور پس از اطلاع از تیر خوردن حدیث به بیمارستان مراجعه کردند، اما در آنجا به آنها توهین کردند و گفتند که دخترشان از بیمارستان فرار کرده است. نهایتا در بیمارستان کسی به آنها می‌گوید: « دختر شما کشته شده و جسدش در سردخانه است. شما را اینجا نگاه داشته‌اند که دستگیر کنند.»<br /> [[پرونده:مادر حدیث نجفی.JPG|بندانگشتی|مادر حدیث نجفی]]<br /> جمعه اول مهر خانواده از طریق یک آشنا موفق به گرفتن پیکر حدیث نجفی شدند. هنگامی که در مراسم ختم حدیث خانواده‌اش عکسی با حجاب از حدیث روی مزار او گذاشتند برخی به این کار حمله کردند اما مادر حدیث نجفی گفت &lt;blockquote&gt;«ما از نظام نیستیم. ما سکوت نکردیم. ما داغداریم. مهسا هم مانند حدیث من است. دختران دیگر که کشته شدند هم مانند دختر من هستند.»<br /> <br /> &lt;/blockquote&gt;او همچنین اضافه کرد:&lt;blockquote&gt;«من داغدارم و بچه‌ام را از دست دادم. همین حالا (یک هفته بعد از کشته شدن حدیث) با دارو و آمپول سرپا هستم. عکسی که از بچم در خانه داشتیم گذاشتیم آنجا. اصلا این موضوعات در ذهن من مطرح نبود.»&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/persian/articles/c9x10xx9rzwo سایت بی بی سی فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> در برگه گواهی فوت حدیث نجفی، علت مرگ را عملکرد وسایل جنگی در خارج از جنگ و اصابت گلوله اعلام کردند.<br /> <br /> == مراسم چهلم ==<br /> [[پرونده:سنگربندی در چهلم حدیث.JPG|بندانگشتی|سنگربندی در چهلم حدیث نجفی در خیابانهای کرج]]<br /> روز ۱۲ آبان ۱۴۰۱ انبوه جمعیت برای گرامیداشت و مراسم چهلم حدیث نجفی به بهشت سکینه رفتند. در کرج مردم با بلوک‌های سیمانی برای درگیری با نیروهای انتظامی سنگربندی کردند. شورشگران آزادراه کرج – قزوین را مسدود کردند و در درگیری با نیروهای سرکوبگر یک بسیجی کشته و شماری از نیروهای انتظامی مصدوم و مجروح شدند. [[نیروی انتظامی جمهوری اسلامی|نیروی انتظامی]] برای انتقال مجروحان بدلیل مسدود بودن راه‌ها مجبور به استفاده از هلی‌کوپتر شد.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/fa-ir/%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86/a-63636127 سایت دویچه وله فارسی]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%B6%D8%AF_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=74169 2024-12-10T11:06:39Z

<p>Sayfe: حزب توده</p> <hr /> <div>{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی<br /> |نام رویداد= انقلاب ضد سلطنتی در ایران <br /> |تصویر=پیروزی انقلاب ضد سلطنتی.JPG<br /> |عرض تصویر=<br /> |زیرنویس=پایین کشیدن مجسمه محمدرضا شاه پهلوی توسط مردم در آخرین روزهای سلطنتش<br /> |عناوین دیگر=انقلاب ۱۳۵۷ ایران<br /> |عاملان=مردم ایران و احزاب مذهبی و ملی گرا و سازمانها و گروههای انقلابی<br /> |مکان=کشور ایران<br /> |زمان= ۲۲بهمن ۱۳۵۷ هجری شمسی<br /> |نتیجه=بیروزی انقلاب ضد سلطنتی در۲۲ بهمن ۱۳۵۷ -سرنگونی نظام سلطنتی پهلوی و روی کار آمدن جمهوری اسلامی در ایران<br /> }}<br /> '''انقلاب ضد سلطنتی ایران''' در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ خورشیدی (۱۱ فوریه ۱۹۷۹ میلادی) با قیام مردم ایران علیه [[محمدرضا پهلوی|حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و طی آن نظام شاهنشاهی سرنگون شد. سازمان مجاهدین خلق، چریک‌های فدایی خلق ایران و مبارزان دیگر در به ثمر رسیدن انقلاب ضدسلطنتی نقشی فعال داشتند. با این‌حال [[روح‌الله خمینی]] پس از انقلاب ضدسلطنتی با در دست گرفتن‌ قدرت در ایران، استبداد دیگری را با سرکوب تمامی جریانات سیاسی و دگراندیشان شکل داد و [[رژیم ولایت فقیه]] را که یک دیکتاتوری مذهبی بود جایگزین دیکتاتوری سلطنتی ساخت. <br /> <br /> ریشه‌های انقلاب ضدسلطنتی را می‌توان در مبارزات آزادی‌خواهانه‌ از دوران مشروطه جستجو کرد. جنبش مشروطه با رهبری بورژوازی ملی علیه دربار فئودال قاجار و سپس دربار پهلوی ایجاد شده بود، اما نتوانست اهداف خود را محقق کند. بورژوازی ملی در ایران با کودتای [[رضاشاه پهلوی|رضاخان]] و حمایت انگلستان تضعیف شد و اجازه‌ی رشد نیافت. <br /> <br /> در سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ در حالی که دولت‌های استعماری در اروپا درگیر جنگ جهانی دوم و تبعات آن بودند و حکومت نوپای محمدرضا پهلوی هنوز نتوانسته بود سلطه‌ی خود را در ایران تحکیم بخشد، آزادی نسبی احزاب و فعالیت سیاسی در ایران ایجاد شد. در همین دوران بود که حکومت مردمی دکتر مصدق در ایران به قدرت رسید. با کودتای محمدرضا پهلوی با حمایت دولت‌های استعماری علیه دولت مصدق آخرین بقایای بورژوازی ملی در ایران از میان رفت و به مدت ۲۵ سال دیکتاتوری سلطنتی بر ایران حاکم شد. بسیاری از مردم در حاشیه‌ی‌ شهرهای کوچک و بزرگ در فقر و بیکاری به سر می‌بردند. در دوران حکومت محمدرضا پهلوی، آزادی احزاب و آزادی بیان وجود نداشت و سانسور کتاب‌ها و روزنامه‌ها و سرکوب روشنفکران و دگراندیشان همواره به نارضایتی عمومی دامن می‌زد. <br /> <br /> سال ۱۳۴۲ در ایران به گورستان رفرمیسم مشهور است. با سرکوب خونین تظاهرات مردم و دستگیری تمامی فعالان و اعضای احزابی که فعالیت‌ مسالمت‌آمیز و پارلمانتاریستی داشتند، امکان مبارزه‌ی سیاسی از میان رفت. پس از آن بود که سازمان‌هایی با مشی مسلحانه چون [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|سازمان چریک‌های فدایی]] تأسیس شدند که در سال‌های بعد عملیات مسلحانه بسیاری را علیه شاه انجام دادند. همچنین تعداد قابل توجهی از آنان زیر شکنجه، یا در جوخه‌های اعدام یا صحنه‌ی عملیات جان باختند. در سال ۱۳۵۶ جیمی کارتر رئیس جمهور وقت آمریکا که تهدید سرنگونی حکومت سلطنتی به دست نیروهای انقلابی را درک کرده بود، شاه را وادار به اجرای «سیاست حقوق بشر» کرد تا بتواند از رادیکال شدن جنبش جلوگیری کند. این سیاست به دلیل شدت نارضایتی توده‌های مردم از حکومت سلطنتی بی‌نتیجه ماند و گشایش نسبی سیاسی منجر به افزایش اعتراضات و شکسته شدن طلسم اختناق شد. دولت‌های آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان که از نجات حکومت سلطنتی ناامید شده بودند در [[کنفرانس گوادلوپ]] تصمیم‌گرفتند زمینه‌ی یک تغییر آرام را در ایران فراهم کنند تا با حفظ منافع خود در ایران از روی‌کار آمدن نیروهای انقلابی جلوگیری‌ نمایند. آن‌ها طی مذاکراتی با [[روح‌الله خمینی|خمینی]] که در نوفل لوشاتو به سر می‌برد با گرفتن تضمین‌هایی از وی، زمینه‌ی‌ حضور او را در ایران فراهم ساختند و شاه را از ایران فراخواندند. سرانجام توده‌های ناراضی با تظاهرات گسترده در تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ حکومت محمدرضا پهلوی را سرنگون کردند. <br /> <br /> == پیشینه‌ی تاریخی انقلاب ضدسلطنتی ==<br /> بسیاری معتقدند که برای شناخت علل انقلاب ۱۳۵۷ ایران باید به گذشته‌ برگشت و این علت‌ها را از کمی دورتر یعنی از جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بررسی کرد تا بتوان تصویر روشن و واضحی از وقوع انقلاب ضدسلطنتی به دست آورد.<br /> <br /> === جنبش ملی شدن نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ===<br /> [[پرونده:اراذل و اوباش در کودتای ۲۸ مرداد.JPG|بندانگشتی|اراذل و اوباش به سرکردگی شعبان بی‌مخ در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]<br /> در دوران بعد از جنگ جهانی دوم و خلع رضا شاه از سلطنت و در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ یک فضای باز سیاسی در ایران پدید آمد که راه را برای بسیاری جنبش‌های سیاسی و اجتماعی باز کرد، که در رأس آنها جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران قرار داشت. این جنبش به رهبری [[دکتر محمد مصدق]] که خود نماینده‌ی مجلس شورای ملی و رییس کمیسیون نفت مجلس بود پیروز شد. زمرمه‌های این جنبش از سال ۱۳۲۸ شروع شده بود. دکتر حسین فاطمی از مؤسسین جبهه‌ی ملی ایران وقتی مذاکرات مربوط به لایحه‌ی نفت در مجلس به بن‌بست رسید، پیشنهاد ملی کردن نفت را به مصدق داد و مبارزه برای محقق کردن آن شروع شد. خود مصدق در این رابطه گفت: «اگر ملی شدن صنعت نفت خدمت بزرگی است که به مملکت شده، باید از آن کسی که اول این را پیشنهاد کرد، سپاسگزاری نمود و آن کس، شهید راه وطن، [[سیدحسین فاطمی|دکتر حسین فاطمی]] است».&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مصدق سرانجام در تاریخ ۲۹ اسفند سال ۱۳۲۹ قانون ملی شدن صنعت نفت را از تصویب مجلس سنا گذراند و کم‌تر از ۴۰ روز بعد، قانون خلع ید از شرکت انگلیسی را نیز به‌ تصویب رساند. مصدق اقدامات خود را با حمایت توده‌های مردم و تظاهرات و اعتصابات گسترده‌ی نفت‌گران خوزستان به پیش می‌برد. چنین بود که در اردیبهشت ۱۳۳۰ نخست‌وزیری مصدق به مجلس و رژیم شاه تحمیل شد. اما اقدامات ملی و مردمی دکتر مصدق به مذاق دربار و استعمار انگلیس خوش نیامد، از همین رو شروع به ‌توطئه علیه دکترمصدق کردند.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دولت انگلیس کشتی‌های جنگی‌اش را برای جلوگیری از صادرات نفت ایران اعزام کرد&lt;ref&gt;همه مردان شاه ـ صفحه ۷۱&lt;/ref&gt; و دولت مصدق را تحت مضیقه‌ی شدید مالی قرار داد. از طرف دیگر از دولت ایران به دادگاه لاهه شکایت کرد. دکتر مصدق شخصا در این دادگاه حضور پیدا کرد و دادگاه را فاقد صلاحیت برای رسیدگی به این دعوا دانست و در نهایت در این دعوای حقوقی پیروز شد. این یک ضربه‌ به سیاست انگلیس بود. از طرفی مصدق برای کوتاه کردن دست شاه و دربار و خنثی ساختن توطئه‌های استعمار از یک سو و پیش بردن اصلاحات اجتماعی و اقتصادی از سوی دیگر، خواستار آن شد که پست وزارت جنگ را که تا آن زمان در دست شاه بود و همواره از آن به عنوان ابزار اعمال فشار علیه جنبش ضداستعماری مردم استفاده می‌کرد بر عهده بگیرد و اعلام کرد که در صورت تن ندادن [[محمدرضا پهلوی|شاه]] به‌ این شرط، از نخست‌وزیری استعفا خواهد داد. شاه که سلطنت خود را در خطر می‌دید، شدیداً با سپردن وزارت جنگ به مصدق مخالفت کرد. دکتر مصدق در روز ۲۵ تیر ۱۳۳۱، از نخست‌وزیری استعفا داد. با استعفای مصدق، شاه فرصت را غنیمت شمرده و [[قوام‌السلطنه]]'''،''' کهنه‌کارترین مهره‌ی ‌‌‌‌‌‌‌رژیم فئودالی و دربار استعماری را به نخست‌وزیری برگزید. قوام طی اعلامیه‌ای هرگونه مخالفت با دولت را ممنوع و مردم را تهدید به سرکوب و ارتش و شهربانی را در خیابان‌ها مستقر کرد. ٰاین گونه اقدامات و تهدیدات قوام نتیجه‌بخش نبود. موج اعتراضات توده‌ای علیه انتصاب قوام به‌ نخست‌وزیری از تهران و سایر نقاط کشور برخاست. سرانجام صبح روز سی‌ام تیرماه سال ۱۳۳۱، مردم تهران به خیابان‌ها ریختند. انبوه مردم با فریادها و شعارهای &quot;یا مرگ یا مصدق&quot;، &quot;مصدق پیروز است&quot;، &quot;مرگ بر قوام&quot;، با نیروهای ارتش و شهربانی به‌ مقابله برخاستند. قیام مردمی با شدت و حدت ادامه پیدا کرد و سرانجام پس از کشته و مجروح‌ شدن قریب به ۸۰۰ نفر از مردم تهران، شاه فرمان نخست‌وزیری قوام را لغو کرد و به خواسته‌های دکتر مصدق گردن گذاشت.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/5048 قیام ۳۰ تیر مردم ایران در حمایت از مصدق]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در نهایت انگلیسی‌ها به این نتیجه رسیدند که باید دولت مصدق را ساقط کنند و در این راه آمریکا را نیز با این استدلال که ادامه‌ی حکومت مصدق، ایران را در آغوش کمونیسم قرار خواهد داد با خود همراه کردند. فرماندهی عملیات کودتا به عهده کرمیت روزولت مدیر بخش خاورمیانه‌ی سیا بود. آن‌ها ابتدا در روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ اقدام به کودتا کردند که با لو رفتن کودتا ناکام ماند ولی در نهایت در روز [[کودتای ۲۸ مرداد|۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] با هدایت سازمان سیا و اینتلیجنس سرویس و مشارکت ایادی دربار به خصوص اشرف پهلوی خواهر دوقلوی شاه و نظامیان وابسته به شاه و در رأس آن‌ها سرلشگر فضل‌الله زاهدی و روحانیون از جمله [[سید ابوالقاسم کاشانی|کاشانی]] و اراذل و اوباشی مانند [[شعبان جعفری]] معروف به «شعبان بی‌مخ» کودتا انجام شد و دولت مصدق سرنگون گردید.&lt;ref&gt;همه مردان شاه&lt;/ref&gt; <br /> <br /> چندی بعد دکتر مصدق دستگیر و در دادگاه نظامی به حبس و تبعید محکوم شد. روز ششم اسفند ۱۳۳۲دکتر حسین فاطمی نیز دستگیر شد و روز ۱۹ آبان ۱۳۳۳در حالی که ۴۰ درجه تب داشت، با برانکارد به پای جوخه‌ی اعدام برده شد.&lt;ref&gt;[https://event.mojahedin.org/i/events/4428 دکتر حسین فاطمی، به دستور شاه اعدام شد]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === انقلاب سفید شاه ===<br /> [[پرونده:دادن اسنادزمینهای کشاورزی بعد از انقلاب سفید.JPG|بندانگشتی|واگذاری اسناد زمینهای کشاورزی توسط شاه به کشاوزران در جریان انقلاب سفید]]<br /> [[انقلاب سفید]] گذار از یک وضعیت نیمه‌فئودالی به بورژوازی کمپرادور( وابسته) بود. از سویی می‌توان این انقلاب را نقطه‌ی عطف چرخش شاه از استعمار انگلیس به سمت آمریکا دانست. انقلاب سفید و چرخش از یک بافت روستایی به سمت بافت شهری و بورژوایی، ایران را از سویی برای سرمایه‌گذاران آمریکایی مساعد می‌کرد و از سوی دیگر زمینه‌ی یک انقلاب سرخ را که آمریکا از آن بیم داشت از میان می‌برد. انقلاب‌های سوسیالیستی در آن زمان، همواره با شعار تقسیم اراضی و استراتژی مبارزه از روستا در کشورهای مختلف توانسته بودند پیروزی‌هایی کسب نمایند.<br /> <br /> شاه در دهه‌ی نخست بعد از کودتای ۱۳۳۲ قدرت خود را تثبیت کرد و رهبران کودتا را به مناصب کلیدی گمارد. با کمک سیا،‌ اف.بی.آی و موساد،‌ [[ساواک]] را تشکیل داد. احزابی مانند [[حزب توده ایران|حزب توده]] و جریان‌هایی مثل [[جبهه ملی ایران|جبهه‌ی ملی]] را تار و مار کرد. مثلا حزب ایران ستون اصلی تشکیل دهنده‌ی جبهه ملی را در سال ۱۳۳۶ منحل کرد. با تشکیل کنسرسیوم نفت متشکل از غول‌های بزرگ نفتی دنیا عملا جنبش ملی شدن نفت را ساقط کرد. ساواک با گسترش شبکه‌های خود توانست افرادی را که به دانشگاه‌ها و ادارات و کارخانه‌های عظیم دولتی وارد می‌شدند، به طور کامل بازرسی و تفتیش می‌کرد، با طبقه‌‌‌ی روشنفکر و کارگر برخوردی قاطع داشت و عملا دیکتاتوری همه جانبه‌ای را بر جامعه حاکم کرده بود. از طرفی نفوذ خانواده‌های اشرافی زمین‌دار روز به روز بیش‌تر می‌شد به طوری که نسبت نمایندگان مجلس زمین‌دار از ۴۹ درصد در دوره‌ی هفدهم ۱۳۳۲-۱۳۳۱ به ۵۱ درصد در دوره‌ی نوزدهم ۱۳۳۹-۱۳۳۵ رسید.<br /> <br /> شاه برای اجرای برنامه‌های بلند پروازانه‌ی خود و تامین هزینه‌های نظامی، ایران را زیر بار کمرشکن وام‌های هنگفت خارجی برد که باعث ایجاد بحران اقتصادی شد. این بحران در سال ۱۳۳۹به اوج خود رسید. به علت وام‌های سنگین اندوخته‌های خارجی کشور خالی شد و ایران محتاج دریافت وام از صندوق بین‌المللی پول و آمریکا شد. دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی که سیاستش برای مهار انقلابات احتماعی وارد کردن اصلاحات لیبرالی در حکومت‌های دیکتاتوری بود شرط کمک خود را وارد کردن لیبرال‌ها در ساختار حکومت ایران قرار داد. مجموع این عوامل رژیم را بی‌ثبات کرد. اعتصابات و اعتراضات گسترده‌ای شروع شد که بعضا به درگیری‌های خونینی انجامید.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ـ یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شاه تحت این شرایط و فشار از طرف آمریکا،‌ علی امینی را به نخست وزیری برگزید. امینی اصلاحات مد نظر آمریکا را که اصلاحات ارضی در راس آن بود در دستور کار خود قرار داد. در این بین شاه که بیم آن داشت اصلاحات سیاسی و اقتصادی موقعیت او را تحت تاثیر قرار دهد، آمریکایی‌ها را قانع کرد که اصلاحات را خود به دست بگیرد و دولت امینی بعد ا‌ز چهارده ماه برکنار شد و علم جای او را گرفت و نهایتا برنامه‌ی اصلاحات ارضی به اجرا درآمد. ابتدا در ۱۹ دی ۱۳۴۱ کنگره‌ی ملی کشاورزان تشکیل شد و شاه برنامه‌ی اصلاحات ارضی خود را در آن‌جا اعلام کرد. در ۶ بهمن ۱۳۴۱ شاه برای مشروعیت بخشیدن به برنامه‌ی خود آن را با نام انقلاب سفید با ۶ اصل به رفراندوم گذاشت. در واقع شاه رهبری دوران گذار از حکومتی نیمه‌فئودالی به حکومت بورژوازی کمپرادور را خود به دست گرفت و با این کار با یک پایه کردن حکومت خود، هر چه بیش‌تر پایه‌های دیکتاتوری سلطنتی را محکم‌تر کرد.<br /> <br /> بیهودگی این تلاش‌ها در خرداد سال ۴۲ آشکار شد، وقتی که توده‌ی مردم به خیابان‌ها ریختند و دست به اعتراض زدند. <br /> <br /> === قیام ۱۵ خرداد گورستان رفرمیسم ===<br /> [[پرونده:تشییع پیکر یکی از کشته شدگان در قیام ۱۵ خرداد.JPG|بندانگشتی|تشییع پیکر یکی از کشته‌شدگان قیام ۱۵ خرداد۴۲]]<br /> مخالفان اصلی برنامه‌های شاه دو گروه اصلی قدرتمند بودند، یکی جبهه‌ی ملی و دیگری طبقه‌ی مذهبی و متحدانشان در بازار. جبهه‌ی ملی طی اعلامیه‌ای انقلاب سفید را «بازگشت به استبداد» دانست. روحانیون نیز مخالف افزایش قدرت شاه، اصلاحات اراضی و اعطای حقوق مدنی به زنان بودند. در نیمه‌ی ۱۵ خرداد با فراخوان جبهه‌ی ملی و تشکل‌های اصناف و بازاریان مردم به خیابان‌ها ریختند. قیام خرداد ۴۲ سه روز به طول انجامید و نه تنها تهران و قم بلکه اصفهان، شیراز، مشهد و تبریز را نیز در بر گرفت. در نهایت شاه این قیام را در ۱۵ خرداد با وارد کردن نیروی نظامی به طرز خونینی سرکوب کرد که صدها و شاید هزاران کشته و مجروح بر جای گذاشت.<br /> <br /> طی وقایع مربوط به این اعتراضات بود که خمینی که در آن زمان شصت و چهار ساله بود و هیچ سابقه‌ی مبارزاتی نداشت و برعکس در کنار کاشانی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ حمایت کرده بود، ظاهر شد و سخنرانی‌هایی را در اعتراض به انقلاب سفید ایراد کرد. به قول آبراهامیان در کتاب «ایران بین دو انقلاب» خمینی در آن سال‌ها به هیچ وجه به دنبال از بین رفتن سلطنت نبود و در واقع شاه را برای امکان باقی ماندن در قدرت نصیحت می‌کرد. <br /> <br /> پس از این واقعه که قیام ۱۵خرداد نام گرفت، رهبران جبهه‌ی ملی دستگیر، نهضت آزادی منحل و خمینی به ترکیه تبعید شد که پس از چندی از آن‌جا به عراق رفت. در واقع بعد از این واقعه،‌ سرفصلی در تاریخ مبازرات مردم ایران رقم خورد و هرگونه امید به اصلاحات در نظام سلطنتی از بین رفت. به همین خاطر شیوه‌های احزاب سنتی مخالف شاه که در صدد اصلاح این نظام بودند نیز به گور سپرده شد و در واقع این سرفصل به گورستان رفرمیسم معروف شد.<br /> <br /> === پیدایش سازمان‌های انقلابی بعد از سرکوب قیام ۱۵خرداد ۴۲ ===<br /> بعد از سال ۱۳۴۲ و مشخصا سرکوب خونین قیام ۱۵ خرداد، دیگر شیوه‌های اصلاح‌طلبانه برای تغییر در ساختار نظام دیکتاتوری سلطنتی جواب‌گو نبود و به تبع آن احزابی هم که با این خط مشی تأسیس شده بودند کارایی نداشتند. شاه عملا حکومت خودکامه‌ی خود را تثبیت کرده بود و اجازه‌ی فعالیت به هیچ جریان سیاسی مخالفی را نمی‌داد.<br /> <br /> در این شرایط بود که تعدادی از جوانان که به دنبال راهی برای اصلاح امور جامعه بودند، پس از مطالعاتی در تاریخ ایران و تاریخ انقلابات جهان به تشکیل سازمان‌هایی انقلابی مبادرت کردند که اصلی‌ترین آن‌ها سازمان مجاهدین خلق ایران و چریک‌های فدایی خلق ایران بودند. این گروه‌ها راه مبارزه با دیکتاتوری شاه را مبارزه‌ی مسلحانه و قهرآمیز دانسته و به مبارزه‌ی حرفه‌ای روی آوردند. بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین ایران محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان بودند که قبل از تشکیل سازمان مجاهدین در نهضت آزادی فعالیت داشتند. حنیف‌نژاد و یارانش در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ سازمان مجاهدین را تشکیل دادند. این سازمان طی مدت ۶ سال فعالیت مخفی که تا آن‌موقع در ایران بی‌سابقه بود به جذب نیرو و مطالعه و تربیت کادرها و تدوین ایدئولوژی و استراتژی و آماده‌سازی خود برای آغاز مبازره‌ی مسلحانه پرداخت. در شهریور ۱۳۵۰ ضربه‌ی گسترده‌ی ساواک به سازمان مجاهدین باعث دستگیری تمامی کادر مرکزی و عمده اعضای سازمان شد و در سال‌های بعد بنیان‌گذاران سازمان و اکثر مرکزیت سازمان مجاهدین اعدام شدند. در نهایت اعضای باقی مانده‌ی سازمان ازجمله رهبر آنان مسعود رجوی در نیمه دوم سال ۱۳۵۷ و با بالا گرفتن تظاهرات مردمی و نزدیکی سرنگونی حکومت شاه از زندان آزاد شدند. <br /> <br /> گروه دیگر سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام داشت که از ترکیب دو گروه یکی به رهبری بیژن جزنی و حسن ضیاظریفی و دیگری به رهبری مسعود احمدزاده و امیر پرویز پویان تشکیل شد. چریک‌های فدایی خلق با حمله به پاسگاه ‌ژاندارمری سیاهکل در بهمن ۱۳۴۹ در شمال ایران اعلام موجودیت کردند. این عملیات در واقع سرآغاز جنگ چریکی در تاریخ انقلاب ضدسلطنتی است.<br /> <br /> ورود سازمان‌های چریکی به صحنه‌ی مبارزات مردم ایران روح تازه‌ای در جامعه‌‌ی خموده و دیکتاتوری‌زده‌ی ایران دمید. قشر جوان به خصوص در دانشگاه‌ها به سمت گروه‌های انقلابی متمایل شدند و دانشگاه اصلی‌ترین محل جذب نیرو برای این سازمان‌های انقلابی بود. از طرفی بسیاری از بازاریان مخالف شاه تامین‌کننده‌ی مالی این سازمان‌ها به خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران بودند. <br /> <br /> در زندان جبهه‌ای در مبارزه با شاه شکل گرفت و در واقع با ورود مجاهدین و فداییان به زندان آن‌جا نیز به سنگر مبارزه با دیکتاتوری تبدیل شد، در حالی که قبلا زندان برای اعضای احزاب سنتی پایان مبارزه و محلی برای گذراندن دوران محکومیت بود. <br /> <br /> ورود سازمان‌های انقلابی به صحنه‌‌ی مبارزه‌ی اجتماعی مردم ایران سرفصلی است که حامیان غربی شاه به خصوص آمریکا را وادار به تجدید نظر در مورد سیاست‌های خود در ایران کرد، چرا که خطر یک انقلاب رادیکال اجتماعی را قریب‌الوقوع دیدند. در واقع سازمان‌های انقلابی و فداکاری‌های آن‌ها بود که زمینه‌ساز اتفاقات سرنوشت‌ساز بعدی شد و حامیان خارجی شاه را بر آن داشت که برای جلوگیری از یک انقلاب قهرآمیز و از دست رفتن ایران به عنوان اصلی‌ترین پایگاه خود در منطقه، به فکر چاره بیفتند که این خود پیش‌درآمد شکستن طلسم اختناق و طلسم شکست‌ناپذیری دیکتاتوری بود که با به میدان آمدن توده‌ی مردم در سال‌های پایانی حکومت پهلوی باعث سرنگونی نظام شاهنشاهی شد. <br /> <br /> === وقایع سال ۱۳۵۷ و سرنگونی نظام شاهنشاهی ===<br /> [[پرونده:سنگربندی توسط مردم و نیروهای انقلابی.JPG|بندانگشتی|سنگر بندی در خیابان توسط مردم و نیروهای انقلابی در آخرین روزهای حکومت پهلوی]]<br /> بعد از روی کار آمدن کارتر در آمریکا و سیاست حقوق بشر او که برای مهار جنبش‌های اجتماعی در کشورهای جهان سوم بود، تحت فشار آمریکا شاه مجبور شد که فشار سرکوب به خصوص در زندان‌ها را کم کند. همین‌طور رژیم شاه از طرف سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌‌الملل و یا کمیسیون بین‌المللی قضات در ژنو و کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر سازمان ملل متحد تحت فشار بود و همین باعث ایجاد یک فضای باز برای فعالیت‌های سیاسی شد. در این دوران یکی از عوامل مؤثر در نارضایتی مردم عامل اقتصادی بود چرا که اقتصاد ایران در این سال‌ها دچار تورم شدیدی شد که در نتیجه سیاست‌های غلط اقتصادی شاه و فساد اقتصادی و اداری فزاینده بود، اما شاه برای مهار این بحران به سرکوب تجار و بازاریان و فروشندگان خرده‌پا روی آورد. این اوضاع و احوال بحرانی تنها به یک جرقه نیاز داشت که آن هم طی سلسله رخدادهایی در آبان ۵۶ فراهم شد. در سال ۱۳۵۶ سلسله تظاهراتی در سراسر ایران شکل گرفت که سرآغاز آن از قم بود. در ۱۹ دی ۱۳۵۷ مردم قم دست به یک تظاهرات علیه حکومت شاه زدند که نیروهای شاه آن را سرکوب کرده و به خاک و خون کشیدند. در ادامه و در روز چهلم بزرگداشت کشته‌شدگان قم، مردم در تبریز به خیابان‌ها ریختند و همین طور این تظاهرات ادامه داشت و هر بار چهلم کشته‌شدگان به تظاهرات بر علیه حکومت شاه تبدیل می‌شد. در سال ۱۳۵۷ هم این تظاهرات ادامه داشت تا این که در ۱۷ شهریور این سال تظاهرات مردم تهران در میدان ژاله به خاک و خون کشیده شد و حکومت نظامی به اجرا در آمد. در ادامه با تشدید بحران، اعتراضات هم گسترش می‌یافت. شاه در ۹ دی ۱۳۵۷ بختیار را به نخست‌وزیری برگزید و خود در ۲۶ دی کشور را ترک کرد. خمینی که در ماه‌های پیش از آن، از عراق به پاریس رفته بود و در پاریس مشغول مذاکره با قدرت‌های غربی برای انتقال قدرت بود، در ۱۲ بهمن به ایران آمد و در نهایت در ۲۲ بهمن با تلاش مردم و نیروهای انقلابی مانند مجاهدین و فدایی‌ها و آزاد کردن تمامی مراکز سرکوب و زندان‌ها و پادگان‌ها و مراکز کلانتری و رادیو تلویزیون حکومتی و اعلام بی‌طرفی ارتش در دعوای دولت بختیار و مردم، انقلاب ضدسلطنتی پیروز شد. <br /> <br /> == وقایع مهم در جریان انقلاب ۵۷ (گاه‌شمار انقلاب) ==<br /> <br /> === شروع تظاهرات سلسله‌وار از آبان ۱۳۵۶ ===<br /> با توجه با اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ایران یعنی وجود فساد اقتصادی گسترده در دستگاه حاکم و هم‌چنین تورم فزاینده و حاکم شدن دیکتاتوری تمام‌عیار شاه پس از سال ۱۳۴۲ و بسته شدن تمام راه‌های ارتباطی بین طبقه‌ی حاکم و مردم، اوضاع اجتماعی در ایران به خصوص در سال‌های بعد از ۱۳۵۰ روز به روز به سمت یک بحران حرکت می‌کرد و همان طور که مشخص شد، فشارهای بیرونی بر حکومت شاه برای رعایت حقوق بشر و فشار روزافزون اقشار اجتماعی مختلف برای کسب آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، ایران را به انبار باروتی بدل کرده بود که برای انفجار نیازمند یک جرقه بود.<br /> <br /> این جرقه در پی چند اتفاق در پاییز و زمستان ۱۳۵۶ زده شد. ابتدا در ۲۸ آبان ۵۶ پس از برگزاری ۹ جلسه شب شعر آرام کانون نویسندگان در باشگاه انجمن ایران و آلمان و دانشگاه آریامهر (شریف) پلیس جلسه‌ی دهم را که ۱۰۰۰۰ دانشجو در آن حضور داشتند بر هم زد. به دنبال این اتفاق جمعیت خشمگین به خیابان‌ها ریختند و شعارهای ضد رژیم سر دادند، که در اثر حمله‌ی نیروهای پلیس به آنان، تعدادی کشته و زخمی و عده‌ای نیز دستگیر شدند. در ده روز بعد از این واقعه تهران شاهد برگزاری تظاهرات وسیع‌تر دانشجویی و تعطیلی دانشگاه‌های اصلی شهر بود. هم‌چنین در طول هفته‌ی بعد به مناسبت روز ۱۶ آذر ( روز دانشجو)، دانشجویان دانشگاه‌های مهم کشور دست به اعتصاب زدند . از سوی دیگر دستگیرشدگان ناآرامی‌های قبلی بعد از محاکمه‌های کوتاه در دادگاه‌های مدنی آزاد شدند که این نشانه‌ی طلسم شکستگی دیکتاتوری رژیم شاه بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:کلیشه مقاله احمد رشیدی مطلق در اطلاعات.JPG|بندانگشتی|کلیشه مقاله ایران و استعمار سرخ و سیاه در روزنامه اطلاعات به قلم احمد رشیدی مطلق]]<br /> واقعه‌ی بعدی انتشار مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات ۱۷دی ۱۳۵۶ بود که در آن به روحانیون ضد رژیم تحت عنوان «مرتجعین سیاه» توهین شده بود و طی این مقاله، آنان به همکاری با کمونیست‌های بین‌المللی برای از بین بردن دستاوردهای انقلاب سفید متهم شده بودند. در این مقاله به شخص خمینی نیز توهین شده بود. در پی انتشار این مقاله مردم قم به خصوص طلاب به خیابان ریختند و بازار و حوزه‌‌ی علمیه تعطیل شد. این تظاهرات به درگیری با پلیس انجامید و در اثر آن تعدادی کشته و مجروح شدند. چهلمین روز کشتار مردم قم ۲۹ بهمن ۵۶ بود که طی آن در شهرهای اصلی و بزرگ تظاهرات آرامی برگزار شد ولی در تبریز تظاهرات به خشونت کشیده شد و مردم با حمله به مراکز سرکوب بیشتر نقاط شهر را در دست گرفتند. قیام تبریز ۲ روز طول کشید تا این که حکومت با توسل به نیروهای کمکی ارتش و تانک و هلیکوپتر جنگی آن را سرکوب کرد. رهبران مذهبی و جبهه‌ی ملی از مردم خواستند چهلم شهدای تبریز را گرامی بدارند. دهم فروردین ۵۷ چهلم شهدای تبریز بود که طی آن و دو روز پس از آن اکثر بازارها و دانشگاه‌ها تعطیل شد و مراسم باشکوهی در ۵۵ شهر برگزار گردید. تظاهرات در تهران،‌ یزد، اصفهان، بابل و جهرم به خشونت کشید و به خصوص در یزد شدیدترین درگیری‌ها روی داد. پلیس مردم را گلوله‌باران کرد و تعداد زیادی از مردم کشته شدند. در سومین روز ناآرامی‌ها شاه مانور نیروی دریایی را نیمه تمام گذاشت و خود شخصا فرماندهی پلیس ضد شورش را به عهده گرفت. مراسم چهلم بعدی نوزدهم اردیبهشت ۵۷ بود. در بسیاری از شهرها مراسم یادبود برگزار شد و این بار این مراسم در حدود ۲۴ شهر به خشونت کشید. شاه در تهران به ۲۰۰۰ نیروی مسلح دستور داد بازار را محاصره کرده و برای بر هم زدن گردهمایی از گاز اشک‌آور استفاده کنند. درگیری‌ها در قم ۱۰ ساعت طول کشید و وقتی مردم به خانه آیت‌الله شریعتمداری پناه بردند نیروهای مسلح داخل خانه شده ۲ طلبه را کشتند. در ظاهر این تظاهرات سرکوب شد ولی واضح بود که در پیکره‌ی رژیم پهلوی شکافی عمیق پدیدار گشته است.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب ص ۶۲۳ تا ۶۲۷-یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آبان ماه ١٣٥٦ شاه براي ديدار با كارتر به آمريكا رفت. او اكنون نيازمند جلب حمايت كارتر و تثبيت موقعيت خود در رابطه با سياست جديد دولت آمريكا و ادامه‌ی روند تحولات در داخل كشور بود. پس از بازگشت از آمريكا، شاه طی نطقی اعلام كرد كه تصميم گرفته به مردم ايران آزادی بدهد: «...در كشور ما هم كه با اجرای انقلاب شاه و مردم، ملت ايران به تدريج باسواد شده و می‌شوند، بايد روش اداره مملكت تغيير كند و به تدريج مردم عادت كنند كه در امور كشور دخالت بيشتری داشته باشند. اين است كه تصميم گرفته‌ايم به مردم آزادی داده شود...»<br /> <br /> پس از سفر شاه به آمريكا و اعلام پايبندی وی به سياست حقوق بشر و روند آزادي‌ها، موج جديدی از سياست‌مداران محافظه‌كار، به جنبش دموكراتيك ضدشاه پيوستند. از جمله بايد از ورود عناصرسابق جبهه‌ی ملی، نهضت آزادی و برخی از ديگر ملی‌گرايان به صفوف جنبش دموكراتيك نام برد. در آذر ماه سال ٥٦، بازرگان به اتفاق چند تن ديگر «جمعیت طرفدران آزادی و حقوق بشر» را تأسيس كردند. اين جمعيت در اولين موضع‌گيری خود، خواستار آزادی زندانيان سياسی شد. اكنون در كنار صف «مرگ بر شاه» صف ملايم ديگری نيز به آرامی شكل می‌گرفت. درست در چنين موقعيتی بود كه بالاخره خمینی هم وارد شد.<br /> <br /> از نظر خمينی نيز كه تيزهوش‌ترين آخوند دوران بود، مناسب‌ترين و كم‌خطرترين زمان، پس از بازگشت شاه از آمريكا و اعلام وفاداريش به سياست حقوق بشر تشخيص داده شد. خمينی به علاوه، يك قدم دورتر را نيز در رابطه با موقعيت خودش می‌توانست ببيند. او ديگر هيچ درنگی را جايز نمی‌ديد. خمينی، در اوايل آذر۵۶ نامه‌ای خطاب به «آقایان علما» مخفیانه به ایران فرستاد و ا‌ز آن‌ها خواست زودتر بجنبند! خميني نوشته بود: «...امروز در ايران فرجه‌ای پيدا شده و اين فرصت را غنيمت بشماريد… الان نويسنده‌های احزاب اشكال می‌كنند، اعتراض می‌كنند، نامه می‌نويسند و امضا می‌كنند. شما هم بنويسيد و چند نفر از آقايان علما امضا كنند. مطالب را گوشزد كنيد … اشكالات را بنويسيد و به دنيا اعلام كنيد اشكالات را بنويسيد و به خودشان بدهيد، مثل چندين نفر كه ما ديديم اشكال كردند و بسياری حرف‌ها زدند و امضا كردند و كسی هم كارشان نكرد...»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب ـ سعید خدایی صفت&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === تظاهرات ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ (جمعه سیاه) ===<br /> بعد از تظاهرات سلسله‌وار و برگزاری یادبودهای چهلم پی در پی، رژیم به اقداماتی برای مهار اوضاع بحرانی کشور دست زد. در واقع می‌خواست با دست زدن به اصلاحاتی ناآرامی‌ها را فرو بنشاند، ازجمله تعدیل سیاست‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی که باعث تورم شده بود و یا قائل شدن به بعضی آزادی‌های اجتماعی و سیاسی درمطبوعات، هم‌چنین از سخت‌گیری بر بازاریان و فروشنده‌های خرده‌پا کم کرد به این امید که اوضاع جامعه‌ی جوشان و انقلابی ایران را آرام کند که البته به صورت مقطعی هم موفق بود، به طوری که در دو ماه نخست تابستان ۱۳۵۷ ناآرامی عمده‌ای روی نداد و حتی چهلم کشتارهای ۲۲-۲۰ اردیبهشت آرام و بدون خونریزی برگزار شد و آموزگار نخست‌وزیر وقت با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته است». اما در واقع این تنها آغاز بحران و آرامش تابستان آن سال، آرامش قبل از طوفان بود.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب- یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بهار ٥٧ ، بروز يك ركود نسبی در وضعيت جنبش، آخرين فرصت را براي يك رفرم جدی در اختيار شاه گذاشت. اما او حاضر به دادن هيچ امتياز جدی نشد. شاه حتی در نطق ٢٥ ارديبهشت خود عليه دولت‌های دموكراتيك غربی صحبت كرد. برخی از ناظران سياسی، اما، در آيينه‌ی حوادث ايران، يك انفجار عظيم توده‌ای را پيش‌بينی می‌كردند، چيزی كه شاه در آن موقع هرگز آن را نمی‌ديد. در ۳۰ اردیبهشت ۵۷ بازرگان در نامه‌ای به شاه که برای معینیان رییس دفتر مخصوص او فرستاد، نوشت: «چنان‌چه صاحب نظران مخالف را احضار فرمایید ...اینجانب آمادگی و اشتیاق و درخواست خود را برای چنین مصاحبه‌ی تلویزیونی...اعلام می‌دارم و فکر می‌کنم شایسته‌ی مقام شاهنشاهی نیز چنین باشد که یک بار با معترضان خود به جای چماق و مسلسل و تانک با سلاح منطق و قانون روبرو شود.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب &lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:به گلوله بستن معترضان در ۱۷ شهریور.JPG|بندانگشتی|شلیک به تظاهر کنندگان در روز۱۷شهریور۵۷ (جمعه سیاه)]]<br /> بر اثر سیاست‌های اقتصادی دولت و رکود اقتصادی، دستمزد کارگران نیز افت کرده و باعث بروز اعتصابات در بخش‌های صنعتی و کارگری شده بود و کارگران نیز به صف معترضین پیوسته بودند. کارگران علاوه بر اعتصاب، تظاهرات هم می‌کردند. نخستین تظاهرات پرشمار از این دست روز ۳۱ تیر در مشهد بود که به درگیری انجامید و طبق آمارهای محافظه‌کارانه ۴۰ تن در آن کشته شدند. در هفتمین روز کشتار مشهد در اکثر شهرهای بزرگ مراسم یادبود برگزار شد. این مراسم در تهران، قم، تبریز، اصفهان و شیراز به درگیری خیابانی انجامید. در چند روز نخست ماه رمضان که از ۱۴ مرداد شروع شده بود تظاهرات خشونت‌باری در تبریز، مشهد، اهواز، بهبهان، شیراز و اصفهان برپا شد که خونین‌ترین آن‌ها در اصفهان بود. تظاهرکنندگان در اصفهان بیش‌تر قسمت‌های شهر را تصرف کردند. این درگیری دو روز به طول انجامید که رژیم با وارد کردن ارتش و کشتن حدود ۱۰۰ تن توانست کنترل شهر را به دست گرفته و حکومت نظامی اعلام کند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب - یرواند آبراهامیان&lt;/ref&gt; تظاهرات ۱۹مرداد اصفهان، لرزه بر اندام رژيم انداخت. رشته‌های شاه درباره‌ی آزادی و دموكراسی پنبه شد و رژيم برای اولين بار در اصفهان به مدت يك ماه حكومت نظامی اعلام كرد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; روز ۲۸ مرداد۵۷ آتش‌سوزی در سینما رکس آبادان ایران را تکان داد. دولت و مخالفان هر کدام یکدیگر را متهم به ایجاد این آتش‌سوزی می‌کردند. فردای آن روز در تشییع کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن از مردم شرکت کردند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند. خبرنگار واشینگتن پست نوشت: «مانند تظاهرات‌های نه ماه پیش تظاهرات آبادان هم یک پیام ساده داشت «شاه باید برود».<br /> <br /> روز ۵ شهریور شاه شریف‌امامی را به جای آموزگار به نخست‌وزیری انتخاب کرد و نام دولت او را دولت آشتی ملی گذاشت. شریف‌امامی به سه کار برای آرام کردن اوضاع دست زد. تعطيل كردن كازينوها و قمارخانه‌ها، تغيير سال‌شمار شاهنشاهی و حذف پست وزير مشاور در امور زنان.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; او هم‌چنین به اقدامات دیگری نیز دست زد از جمله بیشتر روحانیون عالی‌رتبه را که از ۱۳۵۴ در زندان بودند آزاد کرد. کمک‌های دولتی به حزب رستاخیز را قطع کرد. از اعضای فاسدتر خاندان پهلوی خواست تا برای مدت زیادی از کشور خارج شوند. هویدا از پست وزارت دربار برکنار شد. هژبر یزدانی سرمایه‌دار معروف دستگیر شد. دو نظامی عالی‌رتبه، پزشک مخصوص شاه و مدیر عامل هواپیمایی ملی ایران برکنار شدند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اما این ترفندها فایده‌ای نداشت و مردم ایران به چیزی کم‌تر از سرنگونی شاه راضی نبودند. شریف‌امامی با رهبران مخالفان به توافق رسید و مجوز راهپیمایی عید فطر را صادر کرد. مراسم عید فطر برگزار شد. طی آن مردم قرار تظاهرات بعدی را در ۱۵ شهریور گذاشتند که دولت مقررات منع تجمعات را پیش کشید، اما در ۱۶ شهریور تظاهرات عظیمی شکل گرفت که بیش از نیم میلیون از مردم تهران در آن شرکت کردند. این بزرگ‌ترین گردهمایی در ایران بود. قرار بعدی تظاهرات دهان به دهان بین مردم می‌چرخید: فردا، ۸ صبح، میدان ژاله.<br /> <br /> راهپيمايي عظيم ١٦ شهريور در دل حكومت هراس انداخت. شاه با پی بردن به این که مهار اوضاع را از دست می‌دهد، در شام‌گاه ۱۶ شهریور کابینه را وادار کرد در تهران و یازده شهر دیگر حکومت نظامی اعلام کند، به این ترتیب بعد از سال ۴۲ برای اولین بار در تهران حکومت نظامی برقرار شد. به این منظور شاه فرماندهی نظامی تهران را به ارتشبد اویسی که در جریان قیام سال ۴۲ به «قصاب ایران» معروف شده بود سپرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; اولين اعلاميه‌ی فرمانداری نظامی تهران با امضای ارتشبد اويسی، مقررات حكومت نظامی را از ساعت ٦ صبح روز جمعه ۱۷ شهريور، به مدت ٦ ماه اعلام كرد. اين اعلاميه مرتب از راديو پخش شد. درگیری‌ها در صبح روز ۱۷ شهریور عمدتاْ در محله‌های جنوب تهران و مرکز درگیری‌ها در میدان ژاله در شرق تهران بود. نیروهای ارتش برای مقابله با تظاهرکنندگان از هلیکوپترهای جنگی استفاده کردند. در میدان ژاله تانک‌ها و کماندوها به طرف مردم شلیک کردند و تعداد زیادی را به خاک و خون کشیدند.<br /> <br /> بدین ترتیب ۱۷ شهریور به هرگونه شائبه زیر لوای «قانون اساسی» پایان داد و شعار «مرگ بر شاه»‌ در میان توده‌های میلیونی تثبیت گردید.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; با کشتار ۱۷شهریور دریایی از خون بین شاه و مردم پدید آمد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt; علی امینی در یک مصاحبه گفت: «شاه همه‌ی رشته‌های بین خود و مردم را پاره کرد.»&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تظاهرات ۱۳آبان ۵۷ دانشگاه تهران ===<br /> علی‌رغم سرکوب خونین ۱۷ شهریور شاه بسیار درمانده بود. یک وزیر که روز ۱۸ شهریور شاه را دیده بود گفت: «شاه به اندازه‌ی ۱۰ سال پیر شده بود و لرزان راه می‌رفت و وقتی به بحث پیرامون اوضاع پرداخت به گریه افتاد...»<br /> [[پرونده:تظاهرات ۱۳ آبان دانشگاه تهران.JPG|بندانگشتی|واقعه ۱۳ آبان ۵۷ در دانشگاه تهران و شلیک نیروهای گارد به دانشجویان و دانش‌آموزان]]<br /> اگر تظاهرات، پشت رژيم را به لرزه درآورد، اعتصاب‌های عظيم در بخش دولتی و خصوصی، رگ‌های حياتی او را قطع كرد. پس از ١٧شهريور، جنبش مردمی، با سلاح اعتصاب‌ها جبهه‌ی نيرومندي عليه رژیم شاه گشود و حلقوم او را به سختی فشرد.<br /> <br /> روز ۱۳ آبان ۵۷ نیروهای گارد، تظاهرات دانشجویان و دانش‌آموزان را در دانشگاه تهران به گلوله بستند و برای اولین بار صحنه‌های سرکوب و کشته شدن دانشجویان از تلویزیون پخش شد. این گزارش توسط کارکنان بخش اخبار رادیو تلویزیون تهیه شده بود و خشم عمومی را نسبت به حکومت شاه بیش از پیش برانگیخت. علت این بود که کارکنان رادیو تلویزیون که از مدت‌ها قبل در اعتصاب بودند شرط بازگشتن به کار را رفع سانسور اعلام کرده بودند و به محض لغو سانسور اولین گزارش خبری بدون سانسور پخش شد و ولوله‌ای به پا کرد.<br /> <br /> در ۱۵ آبان شاه شریف‌امامی را برکنار و ارتشبد ازهاری را به نخست وزیری برگزید. <br /> <br /> شاه در روز ۱۴ آبان در معروف‌ترین نطقش گفت که «صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.» &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === کنفرانس گوادلوپ ===<br /> از ۱۳ تا ۱۷ دی ماه ۵۷، کارتر، کالاهان، ژیسکاردستن و اشمیت در جزیره‌ [[کنفرانس گوادلوپ|گوآدلوپ]] (واقع در دریای کارائیب) به مذاکره در مورد مهم‌ترین مسائل جهانی (از جمله تحولات در ایران، کامبوج، آفریقای جنوبی، افغانستان، ترکیه و نفوذ شوروی در خلیج فارس) پرداختند. چهار مقام ارشد سیاسی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان غربی در مورد رفتن شاه از ایران، وحدت نظر داشتند. جیمی کارتر در خاطرات خود به صراحت می‌نویسد: «متوجه شدم سه رهبر دیگر، پشتیبانی چندانی از شاه نمی‌کنند. آن‌ها در فکر تشکیل دولتی غیر‌نظامی بودند و همگی می‌گفتند، شاه هرچه زودتر باید برود. هم‌چنین در مورد انسجام و قدرتمند ماندن نیروهای مسلح با من هم‌عقیده بودند».<br /> [[پرونده:گوادلوپ.JPG|بندانگشتی|سران آمریکا، فرانسه، انگلستان و آلمان غربی در کنفرانس گوادلوپ]]<br /> والری ژیسکاردستن، رئیس جمهور فرانسه نیز جریان مذاکرات کنفرانس گوآدلوپ را در مورد اوضاع ایران، چنین توضیح می‌دهد: «جیم کالاهان (نخست‌وزیر انگلیس) اوضاع را واقع‌بینانه تحلیل کرد و گفت: کار شاه تمام است و راه‌حلی برای تغییر اوضاع وجود ندارد، بسیاری از آن‌ها با رژیم موجود همکاری و سازش داشته‌اند. این که ارتش بتواند نقش جایگزین را ایفا کند، مورد سئوال است... جیمی کارتر گفت: اوضاع ایران بسیار آشفته است؛ شاه دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد. مردم ایران، دیگر او را نمی‌خواهند و از این پس، دولتی که حاضر باشد با او کار کند، وجود ندارد.»<br /> <br /> دیدگاه‌های ژیسکاردستن نیز در همین نشست، این نظر را که «کار شاه تمام شده است» تقویت کرد؛ او گفت، اگر شاه بماند، ایران دچار جنگ داخلی خواهد شد، مردم زیادی کشته خواهند شد و ممکن است این وضع به بهره‌برداری کمونیست‌ها و مداخله‌ی شوروی بیانجامد. رئیس جمهور فرانسه حتی به کارتر توصیه کرده بود که «با مخالفان تماس بگیرد، به علت آن‌که در این مورد، پاریس بر اساس اطلاعات خصوصی، تصمیم گرفته است دور شاه را قلم بگیرد.»<br /> <br /> «اطلاعات خصوصی» که ژیسکاردستن از آن سخن می‌گفت، معطوف بود به دیدار خصوصی میشل پونیاتووسکی، فرستاده‌ی ویژه‌ رئیس جمهور فرانسه با شاه در دی‌ماه همان سال، و نیز تحلیلی که صادق قطب‌زاده با اطلاع خمینی، تهیه کرده و به الیزه فرستاده بود.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/persian/blogs/2014/02/140202_l44_nazeran_guadalupe_iran_monarchy.shtml گوادلوپ؛ تیر خلاص نظام پادشاهی] - بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در واقع در این کنفرانس قدرت‌های جهان نیز به این نتیجه رسیدند که رژیم شاه رفتنی است و باید با مخالفان به توافق برسند.<br /> <br /> === وقایع بعد از ۱۷ شهریور تا نخست وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:راهپیمایی عاشورای ۵۷.JPG|بندانگشتی|راهپیمایی میلیونی مردم تهران در عاشورای سال ۱۳۵۷]]<br /> بعد از ۱۷ شهریور حوادث شتاب روزافزونی پیدا کرد. اعتصابات گسترده‌ای تمام بخش‌های جامعه‌ی ایران را به حالت تعطیل درآورد و نفس رژیم را گرفت. روز ۱۱ مهر حزب رستاخیز از هم پاشید. دو روز قبل از آن جواد سعید دبیر کل حزب استعفا داده بود. روز ۱۴ مهر خمینی با ویزای رسمی از عراق وارد فرانسه شد. سولیوان سفیر آمریکا در ایران نامه‌ای برای کارتر فرستاد و در آن نوشت: «ديگر ترديدی وجود نداشت كه شاه از حمايت افكار عمومي برخوردار نيست … در شرايط جديد می‌بايست موضوع روابط احتمالی آينده بين نظاميان و رهبران مذهبی را مورد توجه قرار دهيم. خطوط اصلی پيشنهادی من اين بود كه براي پايان بخشيدن به بحران فعلی … بين نيروهای انقلابی و نيروهای مسلح سازش به وجود آيد … حصول توافق … به اين صورت امكان‌پذير است كه آيت‌الله خمينی شخص معتدلی مانند بازرگان يا ميناچی را به نخست وزيری انتخاب كند و بدين وسيله از روی كار آمدن حكومتی از نوع ناصر یا قذافی جلوگيری به عمل آيد. حدس من اين بود كه رهبران مذهبی و شخص آيت‌الله خمينی چنين راه حلی را خواهند پذيرفت، زيرا هدف اصلی آن‌ها كه حذف شاه بود، در چارچوب چنين توافقی عملی می‌شد...» به این ترتیب کارتر به این نتیجه رسید که ممکن است حفظ شاه در قدرت امکان‌پذیر نباشد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ٦ آذر كارمندان اعتصابی بانك مركزی ايران، سندی را منتشر كردند كه نشان می‌داد ١٧٨ تن از وابستگان رژيم در دو ماه شهريور و مهر۵۷، دو ميليارد و چهارصد هزار دلار را از ايران به بانك‌های خارج از كشور انتقال داده‌اند. انتشار اين ليست، به نفرت مردم از رژيم شاه هرچه بيش‌تر دامن زد.<br /> <br /> شب اول محرم برابر با ١٠ آذر، در سراسر كشور تظاهرات بود. مردم روی پشت بام‌ها رفته و عليه رژيم شعار می‌دادند. گفته می شود در اثر تيراندازی مأموران حكومت نظامی، قریب به هزار تن از مردم تهران كشته شدند. ١١ و ١٢ آذر در اعتراض به كشتار روز پيش، مردم كفن‌پوش به خيابان‌ها ريختند. درگيري‌ها خونين بود. راديوهای خارجی تعداد كشته‌شدگان را ٣ هزار نفر ذكر كردند. از اين پس تقريباً هر روز، شهرهای مختلف ايران شاهد تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصاب‌های مردم و درگيري‌های خونين با دولت نظامی بود. روز تاسوعا، ١٩ آذر، به دعوت آيت‌الله طالقانی، بزرگ‌ترين راهپيمایی در تهران برگزار شد. شعارها تحت كنترل بود. هدف بسيج حداكثر توده‌های مردم در يك حركت آرام و فراگير بود. راهپيمایی روز عاشورا اما بزرگ‌ترين راهپيمایی تاريخ ايران بود. به نوشته‌ی سوليوان «در نتيجه‌ی توافقی كه صورت گرفته بود» راهپيمایی بدون درگيری پايان يافت. اما توده‌های ميليونی شعارها را خود تعيين نمودند. در رفراندوم عاشورا «مرگ برشاه» به ثبت داده شد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; <br /> <br /> === نخست‌وزیری بختیار ===<br /> [[پرونده:نخست وزیری بختیار.JPG|بندانگشتی|کنفرانس مطبوعاتی بختیار آخرین نخست وزیر شاه]]<br /> شاه که در اثر مقاومت و پایداری مردم و تظاهرات و اعتصاب‌های پی‌درپی و طولانی و بی‌اثر بودن سرکوب و هم‌چنین از هم پاشیدگی ر‌ژیمش درمانده شده بود و دولت نظامی ازهاری هم دردی را دوا نکرده بود، ناچار به عنوان آخرین راه‌حل و برای مهار اوضاع و حفظ سلطنتش به دکتر سنجابی و دیگر رهبران جبهه‌ی ملی روی آورد تا به اصطلاح دولت وحدت ملی تشکیل بدهند، اما آن‌ها در اثر فشار افکار عمومی و هم‌چنین به خاطر این که شاه قبول نکرد که دست از فرماندهی نیروهای مسلح بردارد، به توافق با شاه نرسیدند. در نهایت بختیار یکی دیگر از رهبران جبهه‌ی ملی با شرط این که شاه کشور را ترک کند و قول بدهد که سلطنت کند نه حکومت و هم‌چنین ۱۴ نفر از نظامیان سرسخت مانند اویسی را تبعید کند، قبول کرد که ریاست یک دولت غیر نظامی را به عهده بگیرد. شاه بی‌درنگ این پیشنهاد را پذیرفت و در تاریخ ۹ دی بختیار نخست‌وزیر شد. در پی این اقدام جبهه‌ی ملی بختیار را اخراج کرد.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === خروج شاه از ایران ===<br /> بختیار بعد از قبول نخست‌وزیری به اقداماتی دست زد تا مخالفان را راضی کند. او اعلام کرد که شاه به زودی کشور را ترک خواهد کرد و حکومت نظامی لغو خواهد شد و انتخابات آزاد برگزار خواهد کرد. هم‌چنین تعدادی از وزرای پیشین را دستگیر کرد و زندانیان سیاسی بیشتری را آزاد کرد و قول داد که ساواک را منحل کند. دارایی‌های بنیاد پهلوی را ضبط کرد و گفت که خمینی می‌تواند به ایران بازگردد. همین طور شورای سلطنت را تشکیل داد تا وظایف قانونی شاه را انجام دهد. از طرفی هشدار می‌داد که اگر مخالفان در برابر کوشش‌های او برای برقراری حکومت مشروطه مانع ایجاد کنند ارتش دیکتاتوری نظامی خشنی را به وجود خواهد آورد. هیچ کدام از این اقدامات کارگر نیفتاد و در ۱۵ دی صدها هزار نفر در شهرهای بزرگ راهپیمایی کردند و خواستار برکناری بختیار شدند. در ۱۸ دی توده‌های پرشماری از جمله نیم میلیون نفر در مشهد در گرامی‌داشت کشته‌شدگان ماه گذشته مراسم سوگواری و تظاهرات برگزار کردند. در ۲۳ دی نیز حدود ۲ میلیون نفر در سی شهر راهپیمایی کردند و خواهان بازگشت خمینی، برکناری شاه و استعفای بختیار شدند. &lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:۲۶دی روز خروج شاه از ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۲۶ دی ۱۳۵۷، فرودگاه مهرآباد، شاه همراه فرح از ایران خارج می‌شود]]<br /> از طرفی بعد از کنفرانس گوادلوپ که نتیجه‌ی آن رضایت کارتر به خروج شاه از ایران بود سیاست دولت آمریکا در مورد ایران اعلام شد که: «دولت آمریکا هرگونه امیدی را برای حفظ کامل شاه از دست داده است و در عوض بر حمایت خود از یک دولت غیرنظامی تاکید می‌کند.» <br /> <br /> از این پس در تهران دیدارها و مذاکرات بین بازرگان و بهشتی و بختیار و قره‌باغی از یک سو و بین بهشتی و بازرگان و سولیوان و ژنرال هایزر فرستاده‌ی ویژه نظامی کارتر به تهران از سوی دیگر جریان داشت. سولیوان پس از توافق‌هایی که در تهران صورت گرفته بود به کارتر پیشنهاد کرد که برای مذاکره با خمینی یک مقام ارشد را به پاریس بفرستد و کارتر از طریق نمایندگان ژیسکاردستن، به خمینی پیام داد که آمریکا پذیرفته که شاه کنار برود. ۲۰ دی به گزارش خبرگزاری‌ها دولت آمریکا از نیروهای مسلح ایران خواست که از دست زدن به یک کودتا بپرهیزند. شاه بعداٌ در کتاب «پاسخ به تاریخ» نوشت: «هایزر توانسته بود تیمسار قره‌باغی رییس ستاد ارتش را جذب کند...قره‌باغی از قدرت خود برای جلوگیری از کودتا علیه خمینی استفاده کرد.» سايروس ونس، وزير خارجه آمريكا، اعلام كرد كه شاه بايد ايران را ترك كند و در غياب او شورای سلطنت تشكيل شود. سوليوان به اتفاق هايزر به ديدار شاه رفتند و پيام واشينگتن، مبني بر ضرورت ترك ايران را به وی رساندند. ٢٣ دی شورای سلطنت به رياست سيدجلال تهرانی، تشكيل شد. بهشتی و يدالله سحابی نيز از كانديداهای حضور در این شورا بودند.<br /> <br /> ۲۵ دی ارتشبد قره‌باغی، ضمن رد کودتا از طرف ارتش گفت: «هرگونه تمرد و عمل خودسرانه به شدت سرکوب خواهد شد. هر نظامی که به کودتا دست بزند، به عنوان یاغی، مجازات خواهد شد.»<br /> <br /> ۲۶ دی شاه و فرح با چشمان اشك‌بار ايران را ترك كردند و عازم مصر شدند. شاه قبل از حركت، از ارتشبد قره‌باغی، رئيس ستاد ارتش، خواست كه سران ارتش را از دست زدن به كودتا باز دارد. با خروج شاه، انفجاری از شادی در ايران رخ داد. مجسمه‌ی شاه در بسياری از شهرها پايين كشيده شد. مردم در سراسر ايران جشن و شادی برپا كردند و روزنامه‌ی اطلاعات با تیتر درشت نوشت «شاه رفت». &lt;ref&gt;انقلاب طلوع با غروب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ۲۹ دی به مناسبت اربعین ۲ میلیون نفر در تهران راهپیمایی کردند. روزنامه‌ها از این راهپیمایی به عنوان «عظیم‌ترین راهپیمایی سیاسی مذهبی تاریخ» یاد کردند.<br /> <br /> === آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی ===<br /> [[پرونده:مسعودرجوی در بالکن زندان قصر روز ۳۰ دی.JPG|بندانگشتی|مسعود رجوی رهبر مجاهدین خلق در روز ۳۰دی ۵۷ لحظاتی قبل از آزادی از زندان در بالکن زندان قصر]]<br /> روز ۳۰ دی پس از چندین روز تجمع مردم در مقابل سردر اصلی زندان قصر و شعارهای آن‌ها مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی و هم‌چنین بعد از تحصن خانواده‌های زندانیان در کاخ دادگستری، رژیم مجبور به آزادی آخرین دسته‌ی زندانیان سیاسی که ۱۲۶ نفر بودند شد. قبل از آزادی زندانیان، مقامات زندان مسعود رجوی برجسته‌ترین زندانی سیاسی ایران و رهبر مجاهدین خلق را به بالکن بالای سردر زندان آوردند که به مردم اطمینان بدهد که آن‌ها آزاد خواهند شد تا مردم پراکنده شوند، چرا که ساعت منع عبور و مرور نزدیک بود. بنا به گزارش شاهدان صحنه وقتی مسعود رجوی روی بالکن آمد یکی از وابستگان به حکومت اعلام کرد که تمام زندانیان مورد عفو قرار گرفته‌اند و آزاد خواهند شد که در همین حین مسعود رجوی میکروفون را از دست او گرفت و خطاب به مردم گفت: «ما همه این آزادی را مدیون شما ملت هستیم نه شخص دیگری یا گروهی خاص، عفوی در کار نیست. اینجا کسی جرمی مرتکب نشده است که عفو و بخشش بطلبد. اگر کسی در این میان باید عفو و بخشودگی بدهد؛ این ما هستیم.»<br /> <br /> === آمدن خمینی از پاریس به ایران ===<br /> [[پرونده:ورود خمینی به ایران.JPG|بندانگشتی|روز ۱۲ بهمن خمینی از پاریس وارد تهران شد]]<br /> دولت بختیار فرودگاه‌ها را بسته بود. خمینی بعد از توافقات با آمریکایی‌ها و اطمینان از این که ارتش هم کودتا نخواهد کرد در صدد آمدن به ایران بود. در ۷ و ۸ بهمن در جریان اعتراض به بسته بودن فرودگاه برای جلوگیری از آمدن خمینی به ایران ۲۸ نفر در تهران کشته شدند. در ۱۲ بهمن خمینی در میان آن چه روزنامه‌ها «بزرگ‌ترین استقبال تاریخ» نامیدند وارد تهران شد. جمعیت استقبال‌کننده صفی به طول ۲۳ کیلومتر را تشکیل می‌داد.&lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; بیش از۳ میلیون نفر برای استقبال از بازگشت او به خیابان‌ها ریختند.&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:تسخیر مراکز نظامی توسط مردم.JPG|بندانگشتی|تسخیر مراکز نظامی در آخرین روزها قبل از پیروزی انقلاب ضد سلطنتی]]<br /> <br /> == سقوط نظام شاهنشاهی ==<br /> ۱۴ بهمن صدها همافر با لباس رسمی به دیدار خمینی رفتند. انتشار عکس این دیدار در روزنامه‌ی کیهان ۱۹ بهمن در میان نیروهای نظامی غلغله به پا کرد. ۱۵ بهمن خميني بازرگان را به نخست‌وزيری منصوب كرد و گفت «مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است. قیام برضد خداست و کفر است.»<br /> <br /> ۲۰ ٰبهمن عباس اميرانتظام مشاور بازرگان گفت: بازرگان و اردبيلی در منزل سحابی با سوليوان ديدار كرده و درباره راه‌های انتقال مسالمت‌آميز قدرت دولتی گفتگو كردند. پيش از اين نيز، به نوشتة ابراهيم يزدی، بهشتی به خمينی تأكيد كرده بود كه تماس با سران نظامی را «به طور قطع مفيد و عدم تماس را مضر می‌ٰدانم» و خمينی پاسخ داده بود: «تماس بگيريد، دلگرم كنيد و اطمينان بدهيد كه حال ارتشي‌ها خوب خواهد شد.» از روز ١٩ بهمن راهپيمايي‌ها و تظاهرات در تهران و شهرستان‌ها فضا را ملتهب كرده بود. در همين روز در منطقه‌ی فرح‌آباد تا تهران‌نو درگيري‌هايی بين گارد جاويدان و همافران رخ داده بود. روز جمعه ٢٠ بهمن جرقه‌ی اصلی انفجار در مركز فرماندهی نيروی هوايی (پايگاه دوشان تپه) زده شد. پرسنل نيروی هوايی با مشاهده‌ی فيلم مراسم بازگشت خمينی به ابراز احساسات پرداختند. سپس لشكر گارد برای خاموش كردن آن‌ها وارد عمل شد. تيراندازی شديد بود. گفته می‌شود به كمك يك سرباز گارد كه عليه فرمانده خود شورش كرده بود، انبار تسليحات و مهمات گشوده شد. پرسنل هوايی مسلح شدند و درگيری با گارد شاهنشاهی گسترش يافت. روز ٢١ بهمن مردم با شنيدن اين خبر از هر جای تهران به سوی نيروی هوايی در فرح‌آباد سرازير شدند و به حمايت از پرسنل نیروی هوايی پرداختند. ظهر همين روز در تهرا ن‌نو، مردم سه تانك لشكر گارد را به تصرف درآوردند. نبردهای خونين در خيابان‌ها لحظه به لحظه گسترش می‌يافت. فرمانداری نظامی تهران از بعدازظهر ٢١ بهمن مقررات منع عبور و مرور اعلام كرد. اما هيچ كس به آن وقعی نگذاشت. شام‌گاه ٢١ بهمن فرمانداری نظامی تهران طی اعلاميه‌ای از نيروهای خود خواست خيابان‌ها را ترك كنند و به يكان‌های خود مراجعت نمايند. در بسياری از قرارگاه‌ها سربازان سلاح‌های خود را رها كرده از ديوارها گريختند. پادگان جمشيديه به دست مردم سقوط كرد و عده‌ای از مقام‌های زندانی رژيم شاه از آنجا فرار كردند. اكنون گروه‌های مختلف مردم درحالی كه نيروهای مجاهدين خلق و چريك‌های فدایی در ميانشان بودند، دژها و مراكز قدرت نظامی و پليسی شاه را يكی بعد از ديگری تسخير می‌كردند. اداره‌ی تسليحات ارتش به دست مردم فتح شد و در انبارهای اسلحه به روی آن‌ها گشوده شد. كلانتري‌ها يكی پس از ديگری سقوط كردند. خيابان‌ها به سرعت توسط مردم سنگربندی شد. ستاد نيروی هوايی نيز در ٢١ بهمن سقوط كرد و همافران، گارد سلطنتی را مورد تهاجم قرار دادند. ٢٢ بهمن تهران در آتش و شور و خون می‌سوخت. مركز شهربانی كل به دست مردم به آتش كشيده شد. پادگان عباس‌آباد بدون مقاومت تسليم شد. نمايندگان مجلس شورا و سنا اعلام وفاداری كردند. مجلس سنا طی اطلاعيه‌ای انحلال خود را اعلام كرد. شورای فرماندهان ارتش به رياست ارتشبد قره‌باغی جلسه‌ای تشكيل داد و شركت كنندگان پس از بررسی اوضاع بحرانی ارتش، شهربانی و ساواك، اعلام بی‌طرفی كردند. در ساعت ۱۰:۳۰ دقیقه‌ی بامداد روز ۲۲ بهمن شوراي عالی ارتش كه تمامی قوای نظامی، انتظامی و امنيتی را دربرمی‌گرفت، با فرمان بازگشت نيروها به پادگان‌ها اعلام بی‌طرفی كرد . اين اعلاميه كه در ساعت يك بعدازظهر از راديو ايران پخش شد، موجب فروكش كردن درگيري‌ها شد. &lt;ref&gt;انقلاب طلوع یا غروب&lt;/ref&gt; ساعت ۶ بعد از ظهر رادیو اعلام کرد: «‌این‌جا تهران است، صدای حقیقی ایران،‌ صدای انقلاب»&lt;ref&gt;ایران بین دو انقلاب&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به این ترتیب انقلاب ضد سلطنتی مردم ایران پیروز شد و بساط حکومت دیکتاتوری پهلوی برای همیشه از ایران برچیده شد.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73778 2024-11-26T15:18:46Z

<p>Sayfe: /* منابع: */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی (تاریخ نگاران نظرات مختلفی در این باره دارند)<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =فرانسوی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی در مدارس نظامی فرانسه <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}'''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;<br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;<br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون بناپارت، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]<br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون بناپارت تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع: ==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73777 2024-11-26T15:17:44Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی (تاریخ نگاران نظرات مختلفی در این باره دارند)<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =فرانسوی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی در مدارس نظامی فرانسه <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}'''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;<br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;<br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون بناپارت، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون بناپارت تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع: ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73776 2024-11-26T15:15:52Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی (تاریخ نگاران نظرات مختلفی در این باره دارند)<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =فرانسوی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی در مدارس نظامی فرانسه <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}'''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;<br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;<br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> == منابع: ==<br /> &lt;references /&gt;<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73775 2024-11-26T15:02:30Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی (تاریخ نگاران نظرات مختلفی در این باره دارند)<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =فرانسوی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی در مدارس نظامی فرانسه <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> <br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> <br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از جنگ‌های ناپلئون، با توضیح: ''&quot;جنبه‌های تاریک کشورگشایی‌های ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> <br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> <br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه اروپا پس از سقوط ناپلئون، با توضیح: ''&quot;بازنگری مرزهای اروپا پس از شکست ناپلئون.&quot;''<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73772 2024-11-26T14:53:39Z

<p>Sayfe: /* تاریخ پس از ظهور ناپلئون */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> <br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> <br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از جنگ‌های ناپلئون، با توضیح: ''&quot;جنبه‌های تاریک کشورگشایی‌های ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> <br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> <br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه اروپا پس از سقوط ناپلئون، با توضیح: ''&quot;بازنگری مرزهای اروپا پس از شکست ناپلئون.&quot;''<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73770 2024-11-26T14:48:36Z

<p>Sayfe: /* منابع: */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> <br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> <br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از جنگ‌های ناپلئون، با توضیح: ''&quot;جنبه‌های تاریک کشورگشایی‌های ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> <br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> <br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه اروپا پس از سقوط ناپلئون، با توضیح: ''&quot;بازنگری مرزهای اروپا پس از شکست ناپلئون.&quot;''<br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73769 2024-11-26T14:47:53Z

<p>Sayfe: /* جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> <br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> <br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از جنگ‌های ناپلئون، با توضیح: ''&quot;جنبه‌های تاریک کشورگشایی‌های ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> == تاریخ پس از ظهور ناپلئون ==<br /> ظهور و سقوط ناپلئون تأثیری عمیق بر تاریخ اروپا داشت:<br /> <br /> * '''ترویج ناسیونالیسم''': مقاومت در برابر ناپلئون به رشد ناسیونالیسم در اروپا کمک کرد.<br /> * '''بازسازی مرزها''': کنسرت اروپا در ۱۸۱۵ برای بازگرداندن تعادل قدرت تشکیل شد.<br /> * '''الهام‌بخشی برای انقلاب‌ها''': ایده‌های او در اصلاحات الهام‌بخش انقلابیون قرن ۱۹ شد.<br /> <br /> این تحولات مسیر تاریخ جهان را تغییر داد و میراث ناپلئون تا امروز باقی مانده است. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Napoleon-I Napoleon I]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه اروپا پس از سقوط ناپلئون، با توضیح: ''&quot;بازنگری مرزهای اروپا پس از شکست ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73768 2024-11-26T14:45:16Z

<p>Sayfe: /* جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> <br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> <br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.umw.edu/greatlives/lecture/napoleon/ Napoleon]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''منابع''': [3]، [5]<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از جنگ‌های ناپلئون، با توضیح: ''&quot;جنبه‌های تاریک کشورگشایی‌های ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73767 2024-11-26T14:43:31Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> == جنایات ناپلئون در حق مردم فرانسه و اروپا ==<br /> ناپلئون، علیرغم موفقیت‌هایش، اقدامات مخربی نیز انجام داد:<br /> <br /> * '''تلفات جنگ‌ها''': جنگ‌های او میلیون‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.<br /> * '''سرکوب شورش‌ها''': شورش‌های داخلی، از جمله شورش وندئه، با خشونت شدید سرکوب شد.<br /> * '''استثمار مناطق اشغالی''': مردم مناطق اشغالی تحت فشار مالیات‌های سنگین و قوانین سختگیرانه قرار گرفتند.<br /> <br /> این اقدامات تصویر او را به‌عنوان یک رهبر کاریزماتیک اما مستبد به تاریخ سپرد.<br /> <br /> '''منابع''': [3]، [5]<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از جنگ‌های ناپلئون، با توضیح: ''&quot;جنبه‌های تاریک کشورگشایی‌های ناپلئون.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73766 2024-11-26T14:42:19Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> == علت کشورگشایی‌های ناپلئون ==<br /> کشورگشایی‌های ناپلئون به دلایل زیر رخ داد:<br /> <br /> * '''بلندپروازی شخصی''': ناپلئون آرزوی گسترش امپراتوری فرانسه را داشت.<br /> * '''تأمین منابع اقتصادی''': کشورگشایی‌ها به فرانسه کمک کرد تا منابع اقتصادی و مالیاتی بیشتری کسب کند.<br /> * '''مقابله با دشمنان''': جنگ‌های مداوم با ائتلاف‌های اروپایی او را به گسترش قلمرو واداشت.<br /> <br /> این کشورگشایی‌ها تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک اروپا گذاشت و تغییرات گسترده‌ای در مرزها و ساختار قدرت ایجاد کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;<br /> <br /> '''منابع''': [2]، [4]<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقشه‌ای از فتوحات ناپلئون، با توضیح: ''&quot;گسترش امپراتوری ناپلئون در اوج قدرت.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73758 2024-11-26T14:18:28Z

<p>Sayfe: /* مقدمه */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://frenchmoments.eu/dome-church-les-invalides/ Famous visitors to Napoleon’s tomb]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == چگونگی به قدرت رسیدن ناپلئون ==<br /> ناپلئون بناپارت با بهره‌گیری از شرایط سیاسی و موفقیت‌های نظامی خود توانست قدرت را به‌دست گیرد:<br /> <br /> * '''شهرت نظامی''': پیروزی‌های برجسته در کمپین ایتالیا و مصر او را به قهرمانی ملی تبدیل کرد.<br /> * '''کودتای ۱۸ برومر''': در سال ۱۷۹۹، با حمایت از ارتش و نخبگان سیاسی، ناپلئون قدرت را از دستان دولت انقلابی خارج کرد و کنسول اول فرانسه شد.<br /> * '''وعده اصلاحات''': ناپلئون با وعده بازگرداندن نظم و رفاه اقتصادی، حمایت توده‌ها را جلب کرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': نقاشی کودتای ۱۸ برومر، با توضیح: ''&quot;ناپلئون قدرت را تصاحب می‌کند.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73757 2024-11-26T14:14:27Z

<p>Sayfe: /* مقدمه */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> == علت شکست انقلاب کبیر فرانسه ==<br /> انقلاب کبیر فرانسه به دلایل مختلفی از مسیر خود خارج شد:<br /> <br /> * '''افراط‌گرایی سیاسی''': دوره ترور (۱۷۹۳–۱۷۹۴) به‌واسطه اقدامات ژاکوبن‌ها، بسیاری از آرمان‌های انقلاب را به خشونت بدل کرد.<br /> * '''اختلافات داخلی''': درگیری میان جناح‌های مختلف انقلابی، مانند ژاکوبن‌ها و ژیروندی‌ها، باعث تضعیف دولت انقلابی شد.<br /> * '''فشار خارجی''': تهدید مداوم کشورهای اروپایی علیه فرانسه منجر به ناپایداری سیاسی شد.<br /> <br /> این وضعیت بستر را برای ظهور فردی مقتدر مانند ناپلئون، که وعده نظم و ثبات می‌داد، فراهم کرد. &lt;ref&gt;[https://www.historyextra.com/period/georgian/napoleon-bonaparte-facts-death-life-exile-elba-military-battle-waterloo-childhood-france/ Napoleon Bonaparte: facts about his life, death and career]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> '''منابع''': [3]، [4]<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': صحنه‌ای از تظاهرات انقلاب فرانسه، با توضیح: ''&quot;افراط و خشونت دوره ترور، دلیل شکست انقلاب کبیر فرانسه.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == منابع: ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73755 2024-11-26T14:04:12Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == مقدمه ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱)، از یک فرمانده نظامی برجسته به یکی از تأثیرگذارترین امپراتورهای تاریخ تبدیل شد. مسیر زندگی او با پیروزی‌های نظامی، اصلاحات گسترده، و در نهایت شکست و تبعید همراه بود. این مقاله به بررسی کامل زندگی ناپلئون، از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران او تا نقش او در تغییر تاریخ اروپا، می‌پردازد.&lt;ref&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/# A short biography of Napoleon Bonaparte]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.biographyonline.net/military/napoleon.html#google_vignette Napoleon Bonaparte Biography]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> '''تصویر پیشنهادی''': پرتره ناپلئون با لباس امپراتوری، با توضیح: ''&quot;ناپلئون بناپارت، یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ فرانسه.&quot;''<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73754 2024-11-26T13:57:12Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73751 2024-11-26T13:00:44Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت ۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹، پس از کودتای ۱۸ برومر، به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه معرفی کرد. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را که پایه‌گذار نظام حقوقی مدرن بود، اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد و با کشورگشایی‌های خود مرزهای فرانسه را به‌طرز بی‌سابقه‌ای گسترش داد. بااین‌حال، شکست‌هایی نظیر حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ و نبرد واترلو در ۱۸۱۵ منجر به سقوط او شدند. او پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> علیرغم جنایات و هزینه‌های سنگین جنگ‌های او، میراث ناپلئون همچنان شامل اصلاحات اجتماعی، تغییرات ژئوپلیتیکی در اروپا، و الهام‌بخشی برای انقلاب‌های آینده است و او را به یکی از چهره‌های ماندگار تاریخ تبدیل کرده است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون بناپارت در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> ناپلئون بناپارت طی کودتای ۱۸ برومر، قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون بناپارت نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را <br /> <br /> <br /> هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]<br /> ناپلئون بناپارت اگرچه در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون بناپارت همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73577 2024-11-19T13:58:46Z

<p>Sayfe: /* نبردها و اصلاحات */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون بناپارت پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون بناپارت در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> ناپلئون بناپارت طی کودتای ۱۸ برومر، قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون بناپارت نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را <br /> <br /> <br /> هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت۲.PNG|بندانگشتی|149x149پیکسل|ناپلئون بناپارت، که به ناپلئون یکم نیز شناخته می‌شود، از سال ۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵ میلادی امپراتور فرانسه بود و تأثیر چشمگیری بر تاریخ اروپا داشت.]]<br /> ناپلئون بناپارت اگرچه در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون بناپارت همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%B2.PNG&diff=73576 2024-11-19T13:56:25Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div></div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73575 2024-11-19T13:51:20Z

<p>Sayfe: /* قدرت‌گیری */</p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.png<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون بناپارت پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون بناپارت در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> ناپلئون بناپارت طی کودتای ۱۸ برومر، قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون بناپارت نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> ناپلئون بناپارت اگرچه در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون بناپارت همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73574 2024-11-19T13:50:08Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =ناپلئون بناپارت<br /> | تصویر =ناپلئون بناپارت.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = ناپلئون بناپارت امپراتور فرانسه<br /> | زادروز = ۱۵ اوت ۱۷۶۹<br /> | زادگاه = جزیره کورسیکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۵ مه ۱۸۲۱<br /> | مکان مرگ =جزیره سنت هلنا<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =مسمومیت غذایی<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = جزیره کورسیکا- فرانسه- جزیره سنت هلنا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =فرانسوی<br /> | تحصیلات =تحصیلات نظامی <br /> | دانشگاه =مدرسه نظامی پاریس<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =قبل از امپراتوری ۱۷۹۳ تا ۱۸۰۴ - زمان امپراتوری۱۸۰۴ تا ۱۸۱۴<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = فرمانده نظامی - امپراتور فرانسه<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =جورج واشنگتن - کودتاگران فرانسوی<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =<br /> | جنبش =<br /> | مخالفان =بریتانیا - روسیه - اتریش- پروس <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =کاتولیک<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =امپراتور فرانسه<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =ژوزفین بوآرنایس-ماری لوئیز اتریش<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =ناپلئون دوم و اسکولاستیکا بناپارت <br /> | والدین =کارلو بناپارت (Carlo Buonaparte) و لتیتیا رامیولی (Letizia Ramolino) <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت.png|بندانگشتی|200x200پیکسل]]<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون بناپارت پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون بناپارت در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> ناپلئون بناپارت طی کودتای ۱۸ برومر، قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون بناپارت نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> ناپلئون بناپارت اگرچه در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون بناپارت همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73573 2024-11-19T13:01:57Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>{{جعبه زندگینامه<br /> | اندازه جعبه =<br /> | عنوان =<br /> | عنوان ۲ =<br /> | نام =آبراهام لینکلن<br /> | تصویر =آبراهام لینکلن.jpg<br /> | اندازه تصویر =<br /> | عنوان تصویر = آبراهام لینکلن اولین رئیس جمهور از حزب جمهوری خواه آمریکا<br /> | زادروز = ۱۲ فوریه ۱۸۰۹ میلادی<br /> | زادگاه = ایالت کنتاکی آمریکا<br /> | مکان ناپدیدشدن =<br /> | تاریخ ناپدیدشدن =<br /> | وضعیت =<br /> | تاریخ مرگ = ۱۴ آوریل سال ۱۸۶۵ میلادی<br /> | مکان مرگ =تئاتر فورد در واشنگتن دی سی<br /> |عرض جغرافیایی محل دفن=<br /> |طول جغرافیایی محل دفن=<br /> |latd=|latm=|lats=|latNS=N<br /> |longd=|longm=|longs=|longEW=E<br /> | علت مرگ =ترور<br /> | پیداشدن جسد =<br /> | آرامگاه =<br /> | بناهای یادبود =<br /> | محل زندگی = آمریکا<br /> | ملیت =آمریکایی<br /> | نام‌های دیگر =<br /> | نژاد = <br /> | تابعیت =ایالات متحده‌ی آمریکا<br /> | تحصیلات = <br /> | دانشگاه =<br /> | پیشه =<br /> | سال‌های فعالیت =۱۸۳۴ تا ۱۸۶۵<br /> | کارفرما =<br /> | نهاد =<br /> | نماینده =<br /> | شناخته‌شده برای = مردم دنیا<br /> | نقش‌های برجسته = لغو سیستم برده‌داری در آمریکا<br /> | سبک =<br /> | تأثیرگذاران =<br /> | تأثیرپذیرفتگان =مبارزین ضد برده‌داری و آزادیخواهان جهان<br /> | شهر خانگی = <br /> | دستمزد =<br /> | دارایی خالص = <br /> | قد =<br /> | وزن =<br /> | تلویزیون =<br /> | لقب =<br /> | دوره =<br /> | پس از =<br /> | پیش از =<br /> | حزب =حزب جمهوری‌خواه آمریکا<br /> | جنبش =ضد برده‌داری<br /> | مخالفان = <br /> | هیئت =<br /> | دین =<br /> | مذهب =<br /> | اتهام = <br /> | مجازات = <br /> | وضعیت گناهکاری =<br /> | منصب =شانزدهمین رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا<br /> | مکتب =<br /> | آثار =<br /> | همسر =مری تاد<br /> | شریک زندگی = <br /> | فرزندان =رابرت تاد، ادوارد بیکر، ویلیام والاس و توماس تاد – که از آنها فقط رابرت تاد در بزرگ‌سالی زنده ماند <br /> | والدین =توماس لینکلن و نانسی هانکز <br /> | خویشاوندان سرشناس =<br /> | جوایز =<br /> | امضا =<br /> | اندازه امضا =<br /> | signature_alt =<br /> | وبگاه =<br /> | imdb_id =<br /> | Soure_id =<br /> | پانویس =<br /> }}<br /> [[پرونده:ناپلئون بناپارت.png|بندانگشتی|200x200پیکسل]]<br /> '''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون بناپارت پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون بناپارت در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> ناپلئون بناپارت طی کودتای ۱۸ برومر، قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون بناپارت نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> ناپلئون بناپارت اگرچه در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون بناپارت همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA.png&diff=73572 2024-11-19T12:55:49Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>ناپلئون بناپارت</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73571 2024-11-19T12:41:11Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون بناپارت پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون بناپارت در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> ناپلئون بناپارت طی کودتای ۱۸ برومر، قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون بناپارت نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> ناپلئون بناپارت اگرچه در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون بناپارت همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73570 2024-11-19T12:34:58Z

<p>Sayfe: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا</p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی ==<br /> ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه ==<br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (۱۷۹۶–۱۷۹۷) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری ==<br /> در سال ۱۷۹۹، ناپلئون طی کودتای ۱۸ برومر قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال ۱۸۰۴ فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات ==<br /> ناپلئون نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (۱۸۰۵) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط ==<br /> اگرچه او در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال ۱۸۱۲ با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال ۱۸۱۵ پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال ۱۸۲۱ در همان‌جا درگذشت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث ==<br /> میراث ناپلئون همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده‌است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73569 2024-11-19T12:31:21Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (Napoleon Bonaparte) (زاده ۱۷۶۹– درگذشت۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی: ==<br /> ناپلئون بناپارت (1769-1821) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه: ==<br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (1796-1797) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری: ==<br /> در سال 1799، ناپلئون طی کودتای 18 برومر قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال 1804 فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات: ==<br /> ناپلئون نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (1805) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط: ==<br /> اگرچه او در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال 1812 با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال 1815 پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال 1821 در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث: ==<br /> میراث ناپلئون همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73566 2024-11-18T21:56:57Z

<p>Sayfe: /* قدرت‌گیری: */</p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی: ==<br /> ناپلئون بناپارت (1769-1821) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه: ==<br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (1796-1797) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری: ==<br /> در سال 1799، ناپلئون طی کودتای 18 برومر قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال 1804 فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات: ==<br /> ناپلئون نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (1805) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == شکست‌ها و سقوط: ==<br /> اگرچه او در اوج قدرت بود، شکست‌های بزرگی نیز داشت. حمله به روسیه در سال 1812 با شکست مواجه شد و کمپین واترلو در سال 1815 پایان کار او بود. ناپلئون به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در سال 1821 در همان‌جا درگذشت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == میراث: ==<br /> میراث ناپلئون همچنان زنده است، از اصلاحات اجتماعی و سیاسی او گرفته تا تغییرات مرزی که در اروپا ایجاد کرد. او یکی از چهره‌های بزرگ تاریخ باقی مانده است.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73565 2024-11-18T21:53:40Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی: ==<br /> ناپلئون بناپارت (1769-1821) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه: ==<br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (1796-1797) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == قدرت‌گیری: ==<br /> در سال 1799، ناپلئون طی کودتای 18 برومر قدرت را در دست گرفت و به‌عنوان کنسول اول انتخاب شد. در این دوران، او اصلاحات گسترده‌ای انجام داد و نظم را در فرانسه برقرار کرد. این اقدامات زمینه را برای تاج‌گذاری او به‌عنوان امپراتور فرانسه در سال 1804 فراهم کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == نبردها و اصلاحات: ==<br /> ناپلئون نبردهای بزرگ تاریخی مانند آسترلیتز (1805) را هدایت کرد، که از برجسته‌ترین پیروزی‌های نظامی او محسوب می‌شود. علاوه بر جنگ‌ها، او به اصلاحات گسترده‌ای در فرانسه دست زد، از جمله تدوین کد ناپلئون که سیستم قضایی مدرن فرانسه را شکل داد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73564 2024-11-18T21:47:38Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی: ==<br /> ناپلئون بناپارت (1769-1821) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://frenchmoments.eu/napoleon-bonaparte/ A short biography of Napoleon Bonaparte- frenchmoments.eu]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه: ==<br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (1796-1797) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.<br /> <br /> &lt;ref&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73563 2024-11-18T21:17:31Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی: ==<br /> ناپلئون بناپارت (1769-1821) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ظهور در انقلاب فرانسه: ==<br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (1796-1797) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند.<br /> <br /> &lt;ref&gt;[https://history.howstuffworks.com/historical-figures/napoleon.htm A Short History of Napoleon, the Ambitious, Charismatic Emperor of France- history.howstuffworks]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> == منابع: ==</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73562 2024-11-18T21:12:42Z

<p>Sayfe: </p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> ناپلئون بناپارت در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.<br /> <br /> == تولد و دوران جوانی: ==<br /> ناپلئون بناپارت (1769-1821) در جزیره کورسیکا، که اخیراً به فرانسه پیوسته بود، به دنیا آمد. او از همان کودکی هوش و استعداد خود را نشان داد و در مدارس نظامی فرانسه تحصیل کرد، جایی که اولین پایه‌های حرفه نظامی او شکل گرفت.<br /> <br /> &lt;ref&gt;[https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/ ناپلئون بناپارت- worldhistory]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ناپلئون در طول انقلاب فرانسه به‌سرعت شهرت یافت. پیروزی‌هایش در کمپین ایتالیا (1796-1797) او را به‌عنوان یکی از فرماندهان برجسته به دنیا معرفی کرد. او توانست ارتش نامنظم ایتالیا را سامان دهد و پیروزی‌های بزرگی کسب کند</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73561 2024-11-18T21:04:55Z

<p>Sayfe: ناپلئون بناپارت</p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (۱۷۶۹–۱۸۲۱) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال ۱۷۹۹ پس از کودتای ۱۸ برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در ۱۸۰۴، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> او در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Sayfe/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D9%84%D8%A6%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA&diff=73560 2024-11-18T21:03:44Z

<p>Sayfe: ناپلئون بناپارت</p> <hr /> <div>'''ناپلئون بناپارت''' (1769-1821) در جزیره کورسیکا به دنیا آمد و پس از تحصیل در مدارس نظامی فرانسه، در دوران انقلاب فرانسه به فرمانده‌ای برجسته تبدیل شد. او در پی پیروزی‌های بزرگ در کمپین‌های ایتالیا و مصر شهرت یافت و در سال 1799 پس از کودتای 18 برومر به قدرت رسید و خود را به‌عنوان کنسول اول فرانسه برگزید. در 1804، ناپلئون به‌عنوان امپراتور فرانسه تاج‌گذاری کرد و اصلاحات مهمی مانند کد ناپلئون را اجرا کرد.<br /> <br /> او در نبردهایی مانند آسترلیتز پیروزی‌های چشمگیری کسب کرد، اما شکست‌هایی مانند حمله به روسیه و نبرد واترلو باعث سقوط او شدند. ناپلئون پس از این شکست‌ها به جزیره سنت هلنا تبعید شد و در همان‌جا درگذشت. میراث او شامل اصلاحات اجتماعی و تغییرات ژئوپولتیکی در اروپا است که همچنان تأثیرگذار است.</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=73180 2024-10-29T13:56:57Z

<p>Sayfe: /* دلایل تبدیل باران به سیل */ اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا</p> <hr /> <div><br /> [[پرونده:سیل.JPG|جایگزین=سیل در ایران|بندانگشتی|سیل در ایران]]'''سیل در ایران'''، (از ۲۶ اسفند ۱۳۹۷، تا فروردین ۱۳۹۸) واقعه‌ای بود که بیشتر استان‌ها ایران را فرا گرفت. فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر سیل سال ۹۸ را بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی ۱۵ سال اخیر خواند و اعلام کرد جاری شدن سیلاب ۷۸ کشته، هزاران مجروح، بیش از نیم میلیون آواره و ۲.۵ میلیارد دلار خسارت مالی برجای گذاشت. پس از وقوع سیل و خرابی‌های گسترده که تقریبا همه ۳۱ استان کشور را فراگرفت، نبود مدیریت و روند نامناسب امدادرسانی، موجب اعتراض مردم و درگیری‌ آن‌ها با نیروی انتظامی و امنیتی شد. بسیاری از سیل‌زدگان گفتند که هیچ کمکی به دست آن‌ها نرسیده است. &lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/episode/iran-flood-5574 سیل اخیر ایران بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی در ۱۵ سال اخیر بود]،‌ سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt; سیل در مناطق مختلف ایران از اواخر اسفند در مناطقی از استان‌های مازندران، گلستان و خراسان شمالی آغاز شد و در ادامه در شیراز و مناطقی از استان‌های غربی از جمله لرستان، کرمانشاه ایلام، خوزستان ادامه یافت. کندی در اطلاع رسانی و اقدامات مسئولان برای پیشگیری از خسارات جانی و مالی طی هفته‌های اخیر انتقادات بسیاری در میان شهروندان به دنبال داشته است. سازمان پزشکی قانونی ایران تائید کرد که تعداد کشته‌های سیل در ایران به ۷۶ نفر رسیده است.<br /> ==سیل در ایران==<br /> از روز ۲۶ اسفند ۹۷ در پی بارندگی‌های شدید، بیش از ۲۰ استان ایران دچار سیل شدند.<br /> <br /> ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که حاکی از وضعیت مناطق سیل‌زده و گرفتار شدن مردم بود اما در این تصاویر کمک رسانی دولتی آن‌چنان به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-mazandaran پس از جاری شدن سیلاب؛ یک روستا در مازندران به طور کامل زیر آب رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==گلستان و مازندران==<br /> رسانه‌های داخل ایران روز چهارشنبه ۲۹ اسفند، گزارش دادند که در روزهای پایانی اسفند ۱۲ شهرستان در استان مازندران گرفتار سیل شده‌اند. یکی از دلایل بالا بودن خسارات در مناطق سیل‌زده، آماده نبودن زیرساخت‌ها برای مقابله با بارش‌های شدید گزارش شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-6 خسارات سنگین سیل در شمال ایران؛ ۵ نفر جان خود را از دست دادند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آق قلا در گلستان یکی از مناطقی است که متحمل آسیب‌های بسیاری شده و آن طور که میرمحمد غراوی معاون امور عمرانی استاندار گلستان روز جمعه ۲ فروردین اعلام کرد حدود نیمی از شهر آق‌قلا و ۱۰ روستای این شهرستان را آب فرا گرفته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-0 سیل ویرانگر در شمال ایران؛ گزارش‌های مردمی حاکی از کم‌کاری نهادهای مسئول است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==فارس==<br /> بر اثر وقوع سیل و ورود سیلاب به شهر شیراز، چندین خودرو در دروازه قرآن این شهر واژگون شدند. همچنین خیابان‌های مختلف این شهر و بازار وکیل شیراز دچار آب‌گرفتگی شدند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-2 بحران سیل در ایران؛ بیش از ۲۰۰ خودرو در سیل شیراز گرفتار شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===تلفات===<br /> بحران سیل در شهرهای مختلف شمالی و جنوبی ایران خسارات مالی و جانی فراوانی را به همراه داشته است به طوری که در ادامه این سیلاب‌ها روز دوشنبه پنجم فروردین، وقوع سیلاب در شهر شیراز دست کم ۱۷ کشته و ۳۵ مصدوم بر جای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-4 بحران سیل در ایران؛ تعداد کشته‌ها در شیراز به ۱۷ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> رسانه های داخل ایران روز سه شنبه ششم فروردین به نقل از وزیر بهداشت ایران اعلام کردند که سیل شیراز ١٩ کشته و ١٠٥ مصدوم برجای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-0 آمار کشته‌شدگان حادثه سیل شیراز به ۱۹ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===دلایل وقوع سیل===<br /> خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تاسیسات شهری سوق داده است به طوری که بنابر گزارش ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می شده است.»<br /> <br /> '''جاده کنار دروازه قرآن'''<br /> <br /> تبدیل مسیل به سمت این رودخانه خشک به یک خیابان در شرایطی است که براساس تبصره ۳ ماده ۲ قانون توزيع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ «ايجاد هر نوع اعيان و حفاري و دخل و تصرف در بستر رودخانه ها و انهار طبيعی و كانالهاي عمومی و مسيل‌ها و مرداب و بركه هاي طبيعي و همچنين در حريم قانوني سواحل دريا ها و درياچه ها اعم از طبيعی و يا مخزنی ممنوع است مگر با اجازه وزارت نيرو.»<br /> <br /> اقدامی که حالا بسیاری ‌ها آن را دلیل اصلی وقوع سیل اخیر و مرگ چندین نفر در این حادثه می دانند. کافی است تا عکس‌های قدیمی شیراز در کنار دروازه قرآن را با عکس های امروزی این منطقه مقایسه کنیم تا مشخص شود چه بر سر مسیل این شهر آمده است.<br /> <br /> البته ماجرای تغییر سطح مسیل تنها به شیراز ختم نمی شود، به گفته یاشار سلطانی،‌ در تهران نیز «سطح مسیل را باخاک پر کرده‌اند و اتوبان نیایش بر روی آن احداث شده است.»<br /> <br /> '''تاخیر امدادرسانی'''<br /> <br /> وقوع سیل‌های اخیر در ایران زاویای دیگری نیز دارد از جمله تاخیر در روند امدادرسانی که به خصوص در سیل گلستان با انتقادهای بسیاری روبرو شد. نبود مسئولان در روزهای اول حادثه در مناطق سیل‌زده نیز موضوع دیگر است که حتی امروز نیز شایعه غیبت شهردار شیرازاز سوی دادستانی این شهر مطرح شد اگر چه به سرعت تکذیب شد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-shiraz نگاهی به عوامل سیل‌های مرگبار در ایران؛ ماجرای رودخانه خشک شیراز که خیابان شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از این حادثه بسیاری ها ساخت و سازه‌های شهرداری و پر کردن مسیل قدیمی شیراز که به رودخانه خشک این شهر می رسیده را از جمله دلایل اصلی وقوع این سیل مرگبار اعلام کرده بودند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz مسدود کردن یکی از مسیل‌های قدیمی دلیل وقوع سیل مرگبار شیراز اعلام شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==لرستان==<br /> در ادامه وقوع سیل در ایران، استان لرستان از ساعات اولیه روز دوشنبه پنجم فروردین با طغیان خرم رود و وقوع سیل روبرو شده است به طوری که تصاویر منتشر شده نشان از آب گرفتی و بروز سیل در شهرهای مختلف این استان از جمله خرم‌آباد و دوره چگنی دارد.<br /> <br /> خبرها حاکی از قطع شدن آب آشامیدنی و راه ارتباطی در پل‌دختر است همچنین مدیرکل دفتر  بحران وزارت نیرو اعلام کرده که براثر وقوع سیلاب شدید در استان لرستان آب در ۶۰ روستا قطع شده و ۵۰روستا نیز با قطعی برق روبرو شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-lorestan-6 بحران سیل در ایران؛ سدبندهای اروندرود شکسته شد، وضعیت پل‌دختر بحرانی است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کهگیلویه و بویراحمد==<br /> وقوع باران‌های سیل‌آسا در استان کهگیلویه و بویراحمد و رانش زمین باعث محو شدن روستای «آبیدک» دهستان زیلایی در شهرستان بویر احمد شد.<br /> <br /> شاهرخ کناری، فرماندار بویر احمد روز سه‌شنبه ششم فروردین به خبرگزاری ایرنا گفته است که دیگر «هیچ اثری» از این روستا وجود ندارد.<br /> <br /> در این روستا کمتر از ۲۰ خانوار جمعیت داشته که  مقامات می گویند این روستا پیش از وقوع حادثه تخلیه شده است.اما بنا بر گفته فرماندار بویراحمد تمام خانه ها، وسایل و احشام این روستا  از بین رفته است.<br /> <br /> همچنین در حال حاضر تمام راه های موصلاتی به دهستان زیلایی بسته است و آب شرب، برق و شبکه های ارتباطی نیز قطع است.<br /> <br /> استان کهگیلویه و بویراحمد  از روز دوشنبه با بارش شدید و وقوع سیل روبرو است و مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای این استان گفته که راه ارتباطی بیش از ۸۰ روستای این استان مسدود است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-kohgiluye-boyeramad رانش زمین روستای آبیدک زیلایی در استان کهگیلویه و بویراحمد را محو کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> براساس گزارش‌ها براثر سیلاب و رانش زمین در بویراحمد نیز سه روستا تخلیه و یک روستا تخریب شد. هم چنین راه ارتباطی بیش از ۶۰ روستا در این شهرستان و ۸۰ درصد از راه‌های عشایری شهرستان گچساران قطع شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood ادامه بحران سیل در ایران؛ به تهران و ۵ استان دیگر هشدار داده شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==خوزستان==<br /> در جنوب ایران شهر ایذه واقع در استان خوزستان دچار سیل شد. بارش ها در خوزستان باعث آب‌گرفتگی و راه افتادن سیل از روز گذشته شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> ورودی اهواز از سمت اندیمشک با پیشروی آب رودخانه کرخه به زیر آب رفته است.<br /> <br /> از زمان وقوع سیلاب اخیر تا عصر روز پنجشنبه ۲۲ فروردین ، ۲۵۰ روستا در استان خوزستان به صورت کلی و جزئی تخلیه شده‌اند<br /> <br /> کیامرث حاجی زاده مدیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به خبرگزاری ایلنا گفت، از میان روستاهای تخلیه شده ۱۰۵ روستا دچار آبگرفتگی شده‌ و تا این لحظه ۱۰۵ هزار نفر در اردوگاه‌ها و محل‌های اسکان اضطراری اسکان داده شده‌اند.<br /> <br /> به گفته این مقام دولتی، سیلاب اخیر به بیش از ۴۰۰ واحد مسکونی شهری و ۸۷ هزار واحد مسکونی روستایی خسارت وارد کرده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-10 ادامه بحران سیل در خوزستان؛ تعداد روستاهای تخلیه شده به ۲۵۰ روستا رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==عوامل تشدید کننده ==<br /> هر سیلی به هر‌حال ضایعات و خسارت‌هایی دربردارد اما آن‌چه که در سیل ۹۸ ایران به وقوع پیوست، فاجعه‌ای بود که مقدمات آن به مرور و در سال‌های پیشین ایجاد شده بود.<br /> ===تخریب محیط زیست ===<br /> 1.   رهاکردن ساختارهای قبلی و عدم رسیدگی به آنها:<br /> <br /> یکم. منحل کردن مدیریت سنتی توزیع آب (قنات‌ها. زه‌کشی‌های سنتی. زه‌کشی‌های طبیعی. زه‌کشی‌های مصنوعی قدیمی.<br /> <br /> دوم.رها کردن پروژه مقابله با بیابان زایی. رها کردن پروژه کاشت گیاهان کویری در حاشیه شهرها و توقف طرح تثبیت شن‌های روان و ایمن سازی شهرها در مقابل ریز‌گردها و سیلاب‌ها.    <br /> <br /> 2.   نابود کردن اکوسیستم‌های طبیعی موجود به‌علل اقتصادی (جنگل‌تراشی، کوه‌خواری، مسیل‌خواری، سدسازی غیرکارشناسی برای آب‌فروشی، فروش غیرکارشناسی مجوز حفرچاه عمیق فراتر از ظرفیت منابع آبی موجود، تغییرکاربری دادن مسیل‌های خشک و فصلی به زمین‌های تجاری مسکونی، ایجاد تغییرات غلط در حوزه‌های آبریز طبیعی مانند ریل‌گذاری بدون آبراه به طول82 کیلومتر در گلستان که زه‌کشی طبیعی منطقه را مختل کردو باعث سیل شد و ...)<br /> <br /> ب) عدم تخصیص بودجه عمرانی مناسب برای بازسازی محیط زیست و مدیریت بحران.<br /> ==سیل نتیجه سوء مدیریت==<br /> پروفسور پرویز کردوانی در گفتگو با «انتخاب» در واکنش به وقوع سیل‌های سنگین در بخش‌های مختلف کشور اظهار داشت: ما در ایران از لحاظ آب در مضیقه هستیم و به همین دلیل باید از بارش باران خوشحال شویم و خدا شاکر باشیم. اما از آنجایی که ناکارآمدی مدیریتی در همه حوزه‌ها خودنمایی می‌کند، بارندگی‌های این چند روز دردسر ساز شده‌است.<br /> <br /> این جغرافیدان با اشاره به مشکلاتی که در شروع سال مردم شهرهای سیل زده دچارش شده‌اند، افزود: به قدری در مدیریت شرایط بد عمل می‌کنیم، این روزها نعمت خداوند برای ما عامل بدبختی و گرفتاری شده‌است و به جای اینکه مشکل آب را کم کند، مشکل آب را بیشتر کرده‌است.<br /> <br /> این استاد دانشگاه ادامه داد: الان سد دز که ۲۰۲متر ارتفاع دارد، حدود ۹۰مترش گل است و به همین دلیل نمی‌تواند آب را در خودش نگه دارد. بنابراین ظاهراً فکر می‌کنیم باران نعمت است که در واقع نیست. چون باران به دشت‌هایی که نشست کرده‌اند، نمی‌تواند نفوذ کند. جاهایی هم که آسفالت و سنگفرش است هم باران را نگه نمی‌دارند. این در حالی است که مسوولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود. فقط کافی بعد تا در ارتفاعات آبخیزداری کنند. یعنی در دامنه کوه دو کار اصلی انجام بدهند. اول اینکه جوی‌های عمود بر شیب را احداث کنند. همچنین در رودهای کوچک، سدهای کوچک می‌ساختند که اولی به عهده وزارت کشاورزی و بعدی وظیفه وزارت نیرو است. اگر این کارها انجام می‌شد، دیگر شاهد این همه مصیبت نمی‌شدیم. همچنین اگر به جنگل ها رسیدگی می‌شد، باران به درخت پخش می‌شود و نمی‌افتد.<br /> ==دوره «ترسالی» ==<br /> کردوانی جغرافی‌دان و فعال حوزه محیط زیست، خبری را که از قول وی در فضای مجازی مبنی بر پایان دوره خسکسالی و آغاز یک دوره ترسالی در ایران منتشر شده، تکذیب کرد و گفت: ایران همچنان در شرایط خشکسالی و کم‌آبی قرار دارد و بارش‌های اخیر هم «اتفاقی» رخ داده‌است.<br /> <br /> پرویز کردوانی در گفت و گو با ایسنا در خصوص خبری از قول وی که در آن گفته شده «خشکسالی ایران بعد از ۲۰ سال به اتمام رسیده و یک دوره ترسالی ۲۰ تا ۴۰ ساله را در پیش داریم» توضیح داد: من به هیچ وجه چنین چیزی را نگفته‌ام و یک کلمه از این خبر هم متعلق به من نیست.<br /> <br /> وی درباره بارش‌هایی که اخیراً در کشور رخ داده‌است گفت: شرایط جوی ایران به دلیل گرم شدن کره زمین در کنار افزایش بارش در مناطق پرباران و کاهش بارش در مناطق کم‌باران بی‌نظم هم شده‌است؛ در شرایط بی‌نظمی ممکن است مثلاً در یزد که کم‌باران است ظرف یک ساعت به اندازه دو سال بارش رخ دهد.<br /> <br /> کردوانی افزود: این بارش‌هایی که اخیراً در ایران رخ داده هم اتفاقی بوده‌است و تا زمانی که کره زمین گرم است ما در خشکسالی هستیم و نباید با این بارش‌ها تصور کرد که خشکسالی تمام و آب و هوای ایران مرطوب شده‌است.<br /> <br /> کردوانی در پایان اعلام کرد: امیدی که این بارندگی‌ها ادامه داشته باشد نیست و ایران همچنان در شرایط کم‌آبی و خشکسالی خواهد بود<br /> <br /> مسئولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود؛ فقط کافی بود در ارتفاعات آبخیزداری کنند<br /> ==۶۳ درصد خشکسالی ==<br /> طبق گزارشات کارشناسی مسئولین رژیم ایران کشوری خشک محسوب می‌شود. بخش اعظم مساحت ایران با پدیده خشکسالی انباشته و بلندمدت روبه رو است. بر اساس آمار منتشر شده و رسمی مرکز ملی خشکسالی، تهران و ۲۰ استان دیگر از خشکسالی شدید رنج می‌برند. صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیرت بحران سازمان هواشناسی در مصاحبه با خبرگزاری حکومتی ایسنا در ۸ مرداد ۹۷ گفت: «بر اساس شاخص ۱۲۰ ماهه منتهی به پایان تیر۹۷، حدود ۹۷ درصد از مساحت کشور با درجات مختلف خشکسالی بلندمدت مواجه هستند که از این میان ۵٫۵ درصد خشکسالی خفیف، ۲۸٫۵ درصد دچار خشکسالی متوسط ،۵۰ درصد خشکسالی شدید و ۱۳ درصد با خشکسالی بسیار شدید را تجربه می‌کنند.» به این ترتیب ۶۳ درصد از مساحت ایران با خشکسالی بسیار شدید روبه رو است.<br /> <br /> در دوران دیکتاتوری سلطنتی تنها ۱۳ سد در ایران ساخته شده بود اما تعداد سدهای ساخته شده بعداز انقلاب ۵۷ به بیش از ۶۰۰ سد میرسد. که یکی از عوامل اصلی ایجاد سیل همین سد های بدون کارشناسی است که ساختار اقلیمی منطقه را بهم‌زده از یکسو باعث خشکسالی و نابودی مراتع و مزارع شدند و  از طرف دیگر در دوران بارندگی، به علت ساخت و ساز در منطقه آب‌گیر پایین‌دست سد باعث سیل و ویرانی‌های مرگبار شدند.<br /> ==انحصار سدسازی ایران ==<br /> یک نکته مهم در این میان این است که تمام سدها از طرف وزارت نیرو، از کار مشاوره و طراحی و نظارت را به شرکت &quot;مهاب قدس&quot; وابسته به قرارگاه خاتم الانبیا سپاه سپرده شده و ساخت سد را بدون بررسی آثار منفی آن، آغاز می‌کنند تا شرکت‌های وابسته درقبل آن چپاول و غارت کرده و جیب خود پر کنند. به گزارش ایسنا ۱۲ فروردین ۹۸ در سیل اخیر لرستان و زیرآب رفتن شهر پل دختر، معمولان و ماژین  پرحجم شدن مسیل‌ها و طغیان رودخانه کحیخان از سرریز شدن و یا شکسته شدن سدهای سمیره، سد مروک دورود، هاله، کزناز و متعاقب آن شکسته وتخریب شدن پل های کشکان، گاومیشان، افرینه و گپ بوده‌است.<br /> == دلایل تبدیل باران به سیل ==<br /> اگر پایه‌ای‌ترین عامل سیل یعنی عامل طبیعی را کنار بگذاریم، دخیل بودن عامل انسانی نقش عمده‌ای در ایجاد سیل دارد از جمله در سیل‌های مرگبار شیراز و گلستان و دیگر شهرهای ایران با توجه به اینکه از ۲۷ اسفند ۹۷ هواشناسی از وقوع سیل و بارش شدید درمناطق کشور را گزارش داده بود اما با نگاهی کارشناسی و مدیریت درست و مسئولین دلسوز، در زمان بحران می‌شد خسارات همین سیل را هم کاهش داد.<br /> <br /> === انهدام پوشش گیاهی ===<br /> درچند سال اخیر عوامل انسانی در ایجاد وقوع سیل پس از اولین بارش بسیار دخیل بوده و هستند زیرا ایران اولین کشوری است که بتدریج پوشش گیاهی خودش را از دست داده‌است. پوشش گیاهی یک مسئله بسیار بسیار مهم برای جلوگیری از سیلاب‌های کوبنده مثل سیلاب‌هایی که در ابتدای سال ۹۸ جاری شد، می‌باشد.<br /> <br /> عامل دوم مسئله ساخت و سازهای بسیار بی‌رویه در مسیر رودخانه‌هاست. حتی در مناطق سیل خیز در کنار رودخانه‌ها و مسیل‌ها انبوهی سازه مسکون و تجاری ساخته شده‌است مانند شیراز که ساختن اتوبان و یا بازار و… ساخت و سازهایی انجام شده که با ابتدایی‌ترین استانداردها هم فاصله دارد.<br /> <br /> از دیگر عوامل تشدید کننده سیل باید از کوه‌خواری و ساختن ویلاهای اشرافی در شمال تهران و لواسانات و… نام برد.<br /> <br /> === علت ایجاد سیل ===<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده. از جنگل‌زدایی، تخریب مراتع، تبدیل آبخیزها و تالاب‌ها به مزرعه و دخل و تصرف غیرمجاز در حریم و بستر رودخانه‌ها به عنوان برخی از دلایل وقوع سیل در ایران یاد شده‌است.<br /> <br /> ==بودجه نهادهای مذهبی با سازمان مدیریت بحران==<br /> در حالی که ایران کشوری حادثه خیز محسوب می شود و طی سال ها شاهد حوادثی مرگبار همچون زلزله بم و کرمانشاه بوده و این روزها نیز سیل مرگبار در شیراز قربانیان زیادی گرفته، اما این بار نیز در بودجه سال ۹۸ در مقایسه با سازمان ها و نهادهای مذهبی به سازمان مدیریت بحران سهم ناچیزی داده شده است.<br /> <br /> بر اساس بودجه سال ۹۸ سهم سازمان مدیریت بحران ۱۲.۷۵ میلیارد تومان است اما در مقابل شورای عالی حوزه های علمیه ۳۰۶.۳ میلیارد تومان، شورای سیاست گذاری ائمه جمعه۲۰ میلیارد تومان، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم ۱۵۰ میلیارد تومان بودجه دارند.<br /> <br /> حتی بودجه ستاد مرکزی راهیان نور که یک اردوی بازدید از مناطق جنگی ایران  است، نیز بودجه اش بیش از سازمان مدیریت بحران است و در سال ۹۸ بودجه ۲۵ میلیاردی خواهد گرفت.<br /> <br /> سهم مجمع جهانی اهل بیت با ۳۳ میلیارد تومان و جامعه المصطفی نیز ۲۰۱ میلیارد تومان در بودجه ۹۸ خواهد بود.<br /> <br /> در شرایطی که ایران با مشکلات اقتصادی روبروست، افزایش سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ پیش از و فاصله فاحش بودجه با دستگاه‌های اجرایی در کشور  انتقادهای بسیاری را به همراه داشته است اما در براساس قانون جمهوری اسلامی سهم سازمان مدیریت بحران تنها ۵ درصد از کل بودجه است و سال‌های گذشته نیز همیشه نهادهای مذهبی بودجه ای چندبرابر این سازمان داشته اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-cirsis-government سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ چند برابر سازمان مدیریت بحران است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تلفات==<br /> یونیسف اعلام کرده است که براثر سیلاب‌های اخیر در ایران ۱۰۰ هزار کودک از تحصیل و هزاران کودک از مراقبت‌های اولیه درمانی محروم شده‌اند.<br /> <br /> سازمان یونیسف در گزارشی که در روز جمعه ۳۰ فرودین منتشر کرده است با اعلام این آمار به  خسارات گسترده سیلاب‌های اخیر در ایران اشاره کرده و نوشت که برای برای کمک‌های ضروری به کودکان بیش از ۹ میلیون دلار بودجه نیاز است.<br /> <br /> بنابر این گزارش سیل ویرانگر در سه چهارم از استان‌های ایران زندگی ۱۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده که از این تعداد دو میلیون نفر به شدت آسیب دیده و ۵۰۰ هزار نفر هم بی‌خانمان شده‌اند که نیمی از آن‌ها کودکان هستند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-children سیل در ایران ۱۰۰هزار کودک را از تحصیل محروم کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سایت سازمان پزشکی قانونی یکشنبه ۲۵ فروردین به نقل از احمد شجاعی، رئیس این سازمان، نوشت که در روزهای اخیر ۵ نفر در خوزستان و یک نفر در ایلام بر اثر سیل جان باختند که بدین ترتیب آمار کشته‌ها به ۷۶ نفر رسید.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-death-0 تعداد کشته‌های سیل یک ماه گذشته در ایران به ۷۶ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===خسارات===<br /> عباس کشاورز، معاون وزیر جهاد کشاورزی ایران شامگاه روز یکشنبه ۲۵ فروردین با اعلام این خبر گفته است که در بخشی از این آسیب‌ها سیل زمین یا باغ کشاورزی را با خود برده است و در بخشی نیز آب‌گرفتگی‌ها موجب پوسیدگی محصول خواهد شد.<br /> <br /> این مقام مسئول آسیب حدود ۵۵ درصد از اراضی کشاورزی را بین ۲۵ تا ۵۵ درصد اعلام کرده و گفته است که حدود ۲۵۰ هزار هکتار از محصولات کشاورزی و حدود ۱۵۰ هزار هکتار باغ بر اثر سیلاب‌های اخیر در ایران از بین رفته است.<br /> <br /> بنابر اعلام جهاد کشاورزی در سیلاب اخیر بیش از ۶ هزار واحد مرغداری و حدود ۱۰۰ واحد پرورش ماهی هم دچار خسارت شدند.<br /> <br /> پیشتر جهادکشاورزی خسارات ریالی وارد شده به مناطق سیل‌زده را تا ۱۸ فروردین بیش از۶ هزار میلیارد تومان خسارات در ۱۹ استان کشور اعلام کرده بود.<br /> <br /> همچنین گزارش‌ها حاکی است که حدود۷۶ درصد کل خسارات به بخش کشاورزی در چهار استان خوزستان، گلستان، مازندران و لرستان حادث شده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-2 سیلاب‌ها به یک میلیون هکتار از زراعت ایران آسیب زده است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کمک به سیل‌زدگان==<br /> هلال احمر امارات متحده عربی و هلال احمر عربستان سعودی در یک اقدام مشترک هواپیمایی حامل ۹۵ تن کمک‌های بشردوستانه برای سیل‌زدگان ایران ارسال کردند.<br /> <br /> هلال احمر امارات اعلام کرده این کمک‌ها شامل اقلامی مانند مواد غذایی و چادر است و هیاتی از هلال احمر امارات نیز همراه آن اعزام شده است&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-uae-saudi هواپیمای کمک‌های عربستان و امارات برای سیل‌زدگان به ایران رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===ممانعت دولتی از کمک‌های مردمی===<br /> «جمعیت امداد دانشجویی امام علی» یک نهاد خیریه غیردولتی است که عموما در زمینه آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کند اما از ابتدای بحران سیل در ایران، بر امدادرسانی به سیل‌زدگان متمرکز شده است. در بیانیه این نهاد خیریه که روز چهارشنبه ۲۸ فروردین منتشر شد، آمده است که با تهدید و بازخواست تلفنی از «همراهان و مدافعان جمعیت» خواسته‌اند «از این نهاد مردمی برائت جویند&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-12 نهاد خیریه دانشجویی جمعیت امام علی به خاطر امدادرسانی به سیل‌زدگان تهدید شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در حالی‌که مردم سیل‌زده در مناطق مختلف از جمله خوزستان به نحوه اطلاع‌رسانی اعتراض دارند، پلیس فتا در استان خوزستان از دستگیری ۲۴ نفر از کاربران شبکه‌های اجتماعی خبر می دهند.<br /> <br /> شاهین حسنوند، رئیس پلیس فتا استان خوزستان، علت بازداشت این افراد را «پخش اخبار منحرف» و «شایعات» مربوط به سیل عنوان کرده که به ادعای او موجب تشویش اذهان عمومی شده بودند.<br /> <br /> پیش از این نیز دادستان عمومی و انقلاب شهر شوش خبر داده بود فردی که کلیپی را درباره سد کرخه و پخش شدن «صدای عجیبی» از آن منتشر کرده بود، بازداشت شده است.<br /> <br /> این اقدامات مقام های قضایی جمهوری اسلامی در شرایطی است که از زمان آغاز سیل در استان‌های مختلف ایران، خبررسانی رسانه‌های رسمی و روند امدادرسانی از سوی نهادهای حکومتی با انتقادهای مختلفی مواجه شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-human-rights-143 بازداشت ۲۴ نفر در خوزستان به اتهام پخش اخبار منحرف از سیل اخیر]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمپین حقوق بشر در ایران روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به نقل «کریم دحیمی» فعال حقوق بشر گزارش داد، دو نفر از امدادرسان‌های اهل خوزستان به نام احمد کعبی و یعقوب کعبی روز جمعه ۱۶ فروردین و ۹ نفر از امدادرسان مردمی روز یکشنبه ۱۸ فروردین، که برای کمک رسانی به سیل‌زدگان به روستای گوریه رفته بودند، از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند.<br /> <br /> کریم دحیمی با اشاره به منابع داخلی در روستای گوریه به کمپین گفت: «احمد و یعقوب کعبی که در کمپ مشغول امدادرسانی بودند به دلایل نامشخصی از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند و ما هنوز اطلاعی از محل نگهداری آنها نداریم.»&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/flood-activist-arrested-0 تعدادی از امدادگران داوطلب در خوزستان از سوی سپاه بازداشت شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ====ممانعت خامنه‌ای از برداشت پول====<br /> دوشنبه ۲۶ فروردین خبری مبنی بر درخواست رئیس جمهوری ایران از آیت الله خامنه ای برای برداشت دو میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل اخیر منتشر شده بود.<br /> <br /> در حالیکه برآوردها از خسارت سنگین سیل های اخیر در ایران حکایت دارد، آیت الله علی خامنه‌ای با برداشت فوری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل مخالفت کرد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-leader مردم نگران بازسازی خسارات سیل؛ خامنه‌ای با برداشت از صندوق توسعه ملی موافقت نکرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تاریخچه سیل‌ها در ایران==<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده‌است، که اصلی ترین موارد آن بشرح زیراست:<br /> <br /> === '''تهران'''- '''مرداد۱۳۶۶''' ===<br /> رگبار و تگرگ ناگهانی و سیلاب عظیمی که در کمتر از ۲ساعت از رودخانه گلابدره در شمال تهران به سمت تجریش جاری شد. سیلاب گل و لای و سنگ دامنه کوه را شست و به کوچه خیابان‌های دربند و تجریش آورد. ۳۰۰نفر کشته شدند و خانه‌ها و مغازه‌ها خسارت دیدند؛ تا حدی که شکل میدان و سر پل تجریش بعد از بازسازی تغییر کرد. رسانه‌های رژیم به نقل از مردم محلی آن را به ایجاد ۱سد موقت در مسیر رودخانه تجریش برای ساخت و ساز نسبت می‌دهند. ضمن اینکه تهران جز استان‌های سیل خیز نیست<br /> <br /> ===  '''شیرازـ دی ۱۳۸۰''' ===<br /> سیل در دی ماه سال ۸۰ جان ۱۱ نفر را گرفته بود اما با گذشت بیش از ۱۷ سال از این فاجعه، و با مشخص بودن علل سیل در بی عملی و بی کفایتی سرمداران رژیم نتوانستند از تکرار آن جلوگیری کنند.خبرگزاری حکومتی ایرنا در سال ۹۳ گزارشی را به نقل از «فرج‌الله رجبی» شهردار وقت شیراز درباره سیل دی ماه سال ۸۰ منتشر کرده بود که براساس آن از جمله عوامل جاری شدن این سیل «کاهش شیب رودخانه» و «تنگ بودن دهانه‌های پل» نسبت به دیگر مسیرهای رودخانه در محل حادثه عنوان کرده بود. خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تأسیسات شهری در آن سوق داده‌است! به طوری که بنابر گزارش‌ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می‌شده‌است!»<br /> <br /> ===  '''قم ـ فروردین ۱۳۸۸''' ===<br /> بعد از چند سال خشکسالی، رودخانه« قم‌رود» به پارکینگ تبدیل شده بود و در ۱۱ فروردین ماه با باران تند سیلاب در بستر رود خشک جاری شد و پارکینگ را با خود برد. تلفات هموطنان ۶ نفر و مصدومین ۳۸ نفر'''.'''<br /> <br /> ===  '''استان گلستان- مرداد۱۳۸۸''' ===<br /> استان گلستان در شمال شرق کشور یکی از سیل خیزترین مناطق ایران است. در۳۰سال اخیر حدود ۱۳۰سیل جاری شده. یکی از مرگبارترین موارد مرداد ۱۳۸۰. شمار کشته شدگان دست کم ۴۰۰نفر اعلام شد. یکی از مهمترین عوامل سیل خیز بودن گلستان به گفته کارشناسان قطع درختان و جاری شدن آب‌های سطحی از دامنه کوه‌هاست.<br /> <br /> ===  '''سوادکوه استان مازندران ـ ۱۳۹۰''' ===<br /> در دهه ۱۳۹۰ طغیان رود در سوادکوه در استان مازندران و فرو ریختن ساختمان‌های چند طبقه در کنار رودخانه. ساختمان‌هایی که اطراف بستر رودخانه ساخته شده بودند فرو ریختند. سیل ۲۸کشته و مفقود و دست کم ۵۰میلیارد تومان خسارت به جا گذاشت<br /> <br /> ===  ''' آذرشهرـ ۱۳۹۶''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شمال غرب ایران درآذرشهر فاجعه آفرید. بارش بی‌سابقه باران ظرف ۱روز در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، کردستان، زنجان و مازندران؛ رودخانه‌ها طغیان کردند. حادثه‌یی که به گفته سازمان مدیریت بحران حدود ۵۰کشته به جا گذاشت<br /> <br /> === '''شیرازـ دروازه قرآن، فروردین ـ ۱۳۹۸''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شیراز  که تاکنون دست کم بیش از ۱۵۰ نفر کشته و مفقود بر جای گذاشته‌است؛ دقیقاً محصول غارت وچپاول و یک عمل جنایتکارانه وضدمردمی برعلیه مردم شیراز است. از جمله علل بالا بودن تلفات این سیل که از طرف دادستان عمومی شیراز اعلام شده،  عدم «لایروبی» این مسیر بوده‌است. درصورتیکه موضوع لایروبی نبوده بلکه جاده سازی درمسیر دروخانه خشک و پر کردن مسیل کنار دروازه قرآن بوده‌است.<br /> <br /> ===  '''استان‌های گلستان و مازندران و ۲۵ استان دیگردر سراسرکشور ـ فروردین''' '''۱۳۹۸''' ===<br /> به گزارش خبرگزاری حکومتی مهر ۷ نفر در گلستان، ۵ نفر در مازندران، ۳ نفر در خراسان شمالی، ۲ نفر در کهگیلویه و بویراحمد، یک نفر در کرمانشاه، یک نفر در خوزستان، دو نفر در لرستان، یک نفر در همدان و یک نفر سمنان فوت شده‌اند. علاوه براین طبق گزارش شبکه خبر(رژیم) در ۸ فروردین '''‌''' برآورد اولیه خسارات سیل فقط در مازندران بیش از هزار و سیصد میلیارد تومان است که نیمی از آن مربوط به بخش کشاورزی و دامی است، می‌باشد.<br /> <br /> === سیل سال ۱۴۰۳ ===<br /> از اوایل سال ۱۴۰۳ بارندگی‌های فراوان در مناطقی از ایران منجر به جاری شدن سیل و آبگرفتگی در استانها و شهرهای مختلف شد که تا اردیبهشت ۱۴۰۳ سیل به ۲۳ استان کشور گسترش یافت وخساراتی به هزاران تن دیگر از هموطنان وارد کرد.<br /> <br /> استانهای درگیر سیل عبارتند بودند از: آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، البرز، اصفهان، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، سمنان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مرکزی، هرمزگان، همدان و یزد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87%DB%B2%DB%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 گسترش سیل و آبگرفتگی به۲۳ استان ـ سایت سازمان مجاهدین خلق ایران] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی روز شنبه ۱۵ اردیبهشت اعلام کرد موج بارشی جدیدی از روز یک‌شنبه ۱۶ اردیبهشت وارد ایران می‌شود و استان‌های آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی، اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان، خراسان‌شمالی، کرمانشاه، زنجان، قزوین، کردستان و دامنه‌های زاگرس را تحت تاثیر قرار می‌دهد.<br /> <br /> در روزهای پایانی فروردین و اوایل اردیبهشت نیز دور جدید بارندگی‌های شدید منجر به وقوع سیل و آب‌گرفتگی در استان سیستان و بلوچستان شد که تخریب ده‌ها روستا و قطع برق و آب دست‌کم ۳۰۰ روستای دیگر را در پی داشت.<br /> <br /> در جریان این سیل که به گفته شهروندان و کاربران رسانه‌های اجتماعی با فقدان امدادرسانی همراه بود، چندین تن جان خود را از دست دادند.<br /> <br /> با ورود سامانه بارشی جدید به ایران، سازمان هواشناسی روز پانزدهم اردیبهشت پیش‌بینی کرد شدت بارش‌ها در حد جاری شدن سیلاب نیست اما در روزهای بعد گزارش‌هایی از وقوع سیل و آب‌گرفتگی معابر در شماری از شهرهای ایران منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202405049625 بارش‌های شدید و خسارت سیل و آب‌گرفتگی به ده‌ها شهر ایران ـ ایران اینتر نشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === سیل در اسفراین ===<br /> در روز ۵ خرداد ۱۴۰۳، بارش شدید باران در اسفراین و شیروان به ۱۲ واحد مسکونی و ۵ حوزه کشاورزی در چهار روستای بخش مرکزی این شهرستان واقع در خراسان شمالی آسیب رساند. به گزارش منابع خبری، بیشترین خسارات و بارندگی‌ها در دهستان‌های دامنکوه و رویین مشاهده شده است. براساس ارزیابی‌های اولیه، بیشتر آسیب‌ها در روستاهای رویین و دهک متمرکز است. در روستای دهک، علاوه بر خسارت به واحدهای مسکونی، سیلاب منجر به تلف شدن ۴۰ رأس دام و آسیب به انبارهای علوفه شده است.<br /> <br /> علاوه بر این، در نتیجه بارش‌های شدید و جاری شدن سیلاب در مناطق عشایری شهرستان‌های اهر، تعدادی از اماکن دامی تخریب و تعدادی دام از بین رفته‌اند. همچنین، راه‌های عشایری و جاده‌های شهرستان اهر نیز دچار خسارت شده‌اند. (خبرگزاری ایرنا، ۶ خرداد)&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%B1 خسارات سیل به واحدهای مسکونی و کشاورزی در اسفراین و شیروان و اهر- سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در پی سیل شدید در شهرستان‌های فاروج و شیروان خراسان شمالی در شامگاه شنبه ۶ خرداد، دست‌کم چهار نفر جان باختند و خسارات گسترده‌ای به منازل و زیرساخت‌ها وارد شد. مدیرعامل هلال‌احمر استان اعلام کرد که بارش‌های رگباری در جنوب و جنوب شرق استان، منجر به سیلاب‌های ناگهانی در شهرستان‌های اسفراین، شیروان و فاروج شده و ۴۰۰ نفر دچار حادثه شدند. همچنین، مدیر کل مدیریت بحران استان زنجان از وقوع سیل در روستای سالارآباد زنجان و جانباختن یک نفر خبر داد.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%87%D9%85%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C جانباختن ۵ هموطن در سیل خراسان شمالی و زنجان+ توئیت خانم مریم رجوی- سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''خسارات سیل در شهرها و مناطق مختلف ایران''' ====<br /> ویدیوها و گزارش‌های مردمی نشان می‌داد که در شهرستان شبستر استان آذربایجان‌شرقی شدت سیل بسیار زیاد بوده و خساراتی فراوانی داشته است.<br /> <br /> در خوزستان نیز مدیرعامل سازمان آب و برق این استان اعلام کرد به دنبال بار‌ش‌های اخیر، طرفیت سد دز ۱۰۰ درصد تکمیل شده است برای همین، خروجی آن با هدف کنترل سیلاب افزایش پیدا می‌کند.<br /> <br /> در دزفول خوزستان نیز گزارش‌هایی درباره خسارت بارندگی‌های شدید به زیرساخت‌های عمرانی و کشاورزی، آب‌گرفتگی منازل و همچنین زیر آب رفتن بوستان‌های شهر منتشر شد.<br /> <br /> در واکنش به آن، فرماندار دزفول گفت دستور تعطیلی بوستان‌های ساحلی این شهر و تخلیه فوری خودروها از این مناطق صادر شده است.<br /> <br /> ویدیوهای ارسال‌شده نیز نشان می‌داد روز جمعه ۱۴ اردیبهشت‌ پس از بارش باران سیل در خیابان‌های اهواز جاری شده است.<br /> <br /> حسین ظفری، معاون سازمان مدیریت بحران کشور خبر داد علاوه بر خوزستان، در استان‌های ایلام و چهارمحال و بختیاری نیز سیل به راه‌های عشایری خسارت جدی وارد کرده و تعدادی از دام‌ها تلف شده‌اند.<br /> <br /> غلامرضا غلامی، مدیرکل ستاد مدیریت بحران استانداری فارس روز ۱۴ اردیبهشت‌ بارش‌های جدید و خسارت سنگین آن به بخش کشاورزی در این استان خبر داده بود.<br /> <br /> از سوی دیگر، مدیر پایگاه میراث جهانی تخت جمشید خبر داد که در اثر بارندگی‌های اخیر، محوطه باستانی نقش رستم دچار آب‌گرفتگی شده و در پی آن، فرونشست‌های متعددی در منطقه رخ داده است.<br /> <br /> استان‌های خراسان رضوی و تهران هم در روزهای گذشته از خسارت‌های باران شدید مصون نماندند و بارندگی‌ها موجب جاری شدن سیل در برخی از روستاها و مناطق این استان‌ها شد.<br /> <br /> مرکز اطلاع‌رسانی پلیس راهور تهران روز شنبه اعلام کرد که به دلیل ورود گل و لای به معبر اصلی، در قسمتی از بزرگراه خرازی در غرب پایتخت ممنوعیت تردد اعمال شده است.<br /> <br /> بابک محمودی، رییس سازمان امداد و نجات هلال احمر کشور روز شنبه گفت از تاریخ ۱۲ تا ۱۵ اردیبهشت ۲۱ استان دچار سیل و آب‌گرفتی شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> به گزارش رسانه‌های حکومتی در جریان جاری شدن سیل در خراسان جنوبی حدود ۴۰۰روستا گرفتار شدند که ۲۱۹روستا از این تعداد مربوط به شهرستان خواف است.<br /> <br /> در خواف در استان خراسان رضوی بر اثر سیل ۳۰خودرو سواری طعمه سیل شدند.<br /> <br /> بارش شدید باران در استان کرمانشاه باعث جاری شدن سیلاب و آبگرفتگی در ثلاث باباجانی، ماهیدشت، حمیل در اسلام‌آباد غرب، دالاهو، جوانرود، اسلام‌آباد غرب، و سر فیروزآباد شد.<br /> <br /> یک شهروند در گزارشی از مشاهدات خود گفت: «عمق فاجعه را نگاه کنید آقایون کی می‌خواهید به داد ما برسید نگاه کنید... کمک هر کی میتونه کمکمان کنه بجنبید خانه هامان برفت زندگیمان برفت کمکمان کنید.»<br /> <br /> به‌رغم گسترش ویرانیها و خساراتهای ناشی از سیل ارگانهای مسئول جمهوری اسلامی از کمترین اقدام برای مقابله با ضایعات و ویرانیهای سیل خودداری کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== فراخوان مریم رجوی به کارزار استمداد ملی ====<br /> روز ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ خانم مریم رجوی طی پیامی اعلام کارزار ملی برای کمک به سیل زدگان کرد خانم رجوی در این پیام گفت:&lt;blockquote&gt;«در شرایطی که سیل ویرانگر ۲۱ استان میهن ما را در برگرفته و بخش‌های وسیعی از هموطنان‌مان به‌ویژه اقشار محروم با آثار وخیم سیل دست به گریبان هستند، برای همیاری و کمک‌رسانی به هموطنان سيل‌زده اعلام كارزار «استمداد ملی» می‌کنم.<br /> <br /> از همه هموطنان به‌ویژه جوانان در شهرها و استان‌های هم‌جوار می‌خواهم که به کمک سیل‌زدگان و بی‌خانمان‌ها و نجات کسانی که در محاصره سیل گرفتار شده‌اند بشتابند.<br /> <br /> به یاری آسیب‌دیدگان برخیزیم.<br /> <br /> رژیم آخوندها و دولت جلادان تنها در فکر حفظ نظام ننگین ولایت فقیه هستند. آن‌ها با چپاول اموال و سرمایه‌های '''مردم ایران''' و هدر دادن آن‌ها در پروژه‌های ضدملی و میهنی مانند '''بمب اتمی و جنگ‌افروزی''' خارجی مردم ما را در برابر حوادث طبیعی بی پناه گذاشته‌اند.»&lt;ref&gt;[https://www.maryam-rajavi.com/fllood-21province-iran/ سيل و آب‌ گرفتگی در ۲۱‌استان ـ سایت مریم رجوی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==سیل و پیشگیری==<br /> نقش سپاه پاسداران  و دیگرارگان‌های حکومتی در سیل قم و همچنین درسیل اخیر شیراز ،گلستان، خرم‌آباد، خوزستان و گسترش ضایعات و قربانیان آن بویژه درشیراز و آق قلا(گلستان) نقش اصلی را داشته‌اند. ازجمله می‌تواند ساختن ریل قطار در زمین‌های کشاورزی آق قلا درگلستان به ارتفاع تا سه متر وبه طول ۸۲ کیلومتر. که خود این ریل قطار مانع خروج آب به گرگانرود و دریا شده‌است.<br /> <br /> '''ضایعات و خسارت‌های سیل فاجعه‌ای ملی و خارج ازتصور'''<br /> <br /> ازطرفی جمهوری اسلامی تلاش می‌کند که خسارات واقعی جانی و اموال (از قربانیان سیل و خسارت به اموال مردم) را سرپوش گذاشته و بسیار کمتر جلوه دهد. جدول خسارت‌های سیل که می‌بینید حاوی اطلاعاتی از خبرگزاری‌های حکومتی است. البته جمهوری اسلامی مطابق معمول تنها بخشی از خسارت‌ها  را گزارش کرده‌اند:<br /> <br /> طبق گزارش اداره راهداری رژیم تا تاریخ ۹ فروردین۹۸ خسارت‌های وارده به خطوط مواصلاتی و راه‌های اصلی ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیارد تومان می‌باشد. (تخریب ۱۱ هزارکیلومتر راه‌های ایران و تخریب ۶۰۰ پل) .  <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=73179 2024-10-29T13:54:55Z

<p>Sayfe: /* سیل در اسفراین */</p> <hr /> <div><br /> [[پرونده:سیل.JPG|جایگزین=سیل در ایران|بندانگشتی|سیل در ایران]]'''سیل در ایران'''، (از ۲۶ اسفند ۱۳۹۷، تا فروردین ۱۳۹۸) واقعه‌ای بود که بیشتر استان‌ها ایران را فرا گرفت. فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر سیل سال ۹۸ را بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی ۱۵ سال اخیر خواند و اعلام کرد جاری شدن سیلاب ۷۸ کشته، هزاران مجروح، بیش از نیم میلیون آواره و ۲.۵ میلیارد دلار خسارت مالی برجای گذاشت. پس از وقوع سیل و خرابی‌های گسترده که تقریبا همه ۳۱ استان کشور را فراگرفت، نبود مدیریت و روند نامناسب امدادرسانی، موجب اعتراض مردم و درگیری‌ آن‌ها با نیروی انتظامی و امنیتی شد. بسیاری از سیل‌زدگان گفتند که هیچ کمکی به دست آن‌ها نرسیده است. &lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/episode/iran-flood-5574 سیل اخیر ایران بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی در ۱۵ سال اخیر بود]،‌ سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt; سیل در مناطق مختلف ایران از اواخر اسفند در مناطقی از استان‌های مازندران، گلستان و خراسان شمالی آغاز شد و در ادامه در شیراز و مناطقی از استان‌های غربی از جمله لرستان، کرمانشاه ایلام، خوزستان ادامه یافت. کندی در اطلاع رسانی و اقدامات مسئولان برای پیشگیری از خسارات جانی و مالی طی هفته‌های اخیر انتقادات بسیاری در میان شهروندان به دنبال داشته است. سازمان پزشکی قانونی ایران تائید کرد که تعداد کشته‌های سیل در ایران به ۷۶ نفر رسیده است.<br /> ==سیل در ایران==<br /> از روز ۲۶ اسفند ۹۷ در پی بارندگی‌های شدید، بیش از ۲۰ استان ایران دچار سیل شدند.<br /> <br /> ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که حاکی از وضعیت مناطق سیل‌زده و گرفتار شدن مردم بود اما در این تصاویر کمک رسانی دولتی آن‌چنان به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-mazandaran پس از جاری شدن سیلاب؛ یک روستا در مازندران به طور کامل زیر آب رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==گلستان و مازندران==<br /> رسانه‌های داخل ایران روز چهارشنبه ۲۹ اسفند، گزارش دادند که در روزهای پایانی اسفند ۱۲ شهرستان در استان مازندران گرفتار سیل شده‌اند. یکی از دلایل بالا بودن خسارات در مناطق سیل‌زده، آماده نبودن زیرساخت‌ها برای مقابله با بارش‌های شدید گزارش شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-6 خسارات سنگین سیل در شمال ایران؛ ۵ نفر جان خود را از دست دادند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آق قلا در گلستان یکی از مناطقی است که متحمل آسیب‌های بسیاری شده و آن طور که میرمحمد غراوی معاون امور عمرانی استاندار گلستان روز جمعه ۲ فروردین اعلام کرد حدود نیمی از شهر آق‌قلا و ۱۰ روستای این شهرستان را آب فرا گرفته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-0 سیل ویرانگر در شمال ایران؛ گزارش‌های مردمی حاکی از کم‌کاری نهادهای مسئول است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==فارس==<br /> بر اثر وقوع سیل و ورود سیلاب به شهر شیراز، چندین خودرو در دروازه قرآن این شهر واژگون شدند. همچنین خیابان‌های مختلف این شهر و بازار وکیل شیراز دچار آب‌گرفتگی شدند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-2 بحران سیل در ایران؛ بیش از ۲۰۰ خودرو در سیل شیراز گرفتار شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===تلفات===<br /> بحران سیل در شهرهای مختلف شمالی و جنوبی ایران خسارات مالی و جانی فراوانی را به همراه داشته است به طوری که در ادامه این سیلاب‌ها روز دوشنبه پنجم فروردین، وقوع سیلاب در شهر شیراز دست کم ۱۷ کشته و ۳۵ مصدوم بر جای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-4 بحران سیل در ایران؛ تعداد کشته‌ها در شیراز به ۱۷ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> رسانه های داخل ایران روز سه شنبه ششم فروردین به نقل از وزیر بهداشت ایران اعلام کردند که سیل شیراز ١٩ کشته و ١٠٥ مصدوم برجای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-0 آمار کشته‌شدگان حادثه سیل شیراز به ۱۹ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===دلایل وقوع سیل===<br /> خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تاسیسات شهری سوق داده است به طوری که بنابر گزارش ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می شده است.»<br /> <br /> '''جاده کنار دروازه قرآن'''<br /> <br /> تبدیل مسیل به سمت این رودخانه خشک به یک خیابان در شرایطی است که براساس تبصره ۳ ماده ۲ قانون توزيع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ «ايجاد هر نوع اعيان و حفاري و دخل و تصرف در بستر رودخانه ها و انهار طبيعی و كانالهاي عمومی و مسيل‌ها و مرداب و بركه هاي طبيعي و همچنين در حريم قانوني سواحل دريا ها و درياچه ها اعم از طبيعی و يا مخزنی ممنوع است مگر با اجازه وزارت نيرو.»<br /> <br /> اقدامی که حالا بسیاری ‌ها آن را دلیل اصلی وقوع سیل اخیر و مرگ چندین نفر در این حادثه می دانند. کافی است تا عکس‌های قدیمی شیراز در کنار دروازه قرآن را با عکس های امروزی این منطقه مقایسه کنیم تا مشخص شود چه بر سر مسیل این شهر آمده است.<br /> <br /> البته ماجرای تغییر سطح مسیل تنها به شیراز ختم نمی شود، به گفته یاشار سلطانی،‌ در تهران نیز «سطح مسیل را باخاک پر کرده‌اند و اتوبان نیایش بر روی آن احداث شده است.»<br /> <br /> '''تاخیر امدادرسانی'''<br /> <br /> وقوع سیل‌های اخیر در ایران زاویای دیگری نیز دارد از جمله تاخیر در روند امدادرسانی که به خصوص در سیل گلستان با انتقادهای بسیاری روبرو شد. نبود مسئولان در روزهای اول حادثه در مناطق سیل‌زده نیز موضوع دیگر است که حتی امروز نیز شایعه غیبت شهردار شیرازاز سوی دادستانی این شهر مطرح شد اگر چه به سرعت تکذیب شد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-shiraz نگاهی به عوامل سیل‌های مرگبار در ایران؛ ماجرای رودخانه خشک شیراز که خیابان شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از این حادثه بسیاری ها ساخت و سازه‌های شهرداری و پر کردن مسیل قدیمی شیراز که به رودخانه خشک این شهر می رسیده را از جمله دلایل اصلی وقوع این سیل مرگبار اعلام کرده بودند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz مسدود کردن یکی از مسیل‌های قدیمی دلیل وقوع سیل مرگبار شیراز اعلام شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==لرستان==<br /> در ادامه وقوع سیل در ایران، استان لرستان از ساعات اولیه روز دوشنبه پنجم فروردین با طغیان خرم رود و وقوع سیل روبرو شده است به طوری که تصاویر منتشر شده نشان از آب گرفتی و بروز سیل در شهرهای مختلف این استان از جمله خرم‌آباد و دوره چگنی دارد.<br /> <br /> خبرها حاکی از قطع شدن آب آشامیدنی و راه ارتباطی در پل‌دختر است همچنین مدیرکل دفتر  بحران وزارت نیرو اعلام کرده که براثر وقوع سیلاب شدید در استان لرستان آب در ۶۰ روستا قطع شده و ۵۰روستا نیز با قطعی برق روبرو شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-lorestan-6 بحران سیل در ایران؛ سدبندهای اروندرود شکسته شد، وضعیت پل‌دختر بحرانی است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کهگیلویه و بویراحمد==<br /> وقوع باران‌های سیل‌آسا در استان کهگیلویه و بویراحمد و رانش زمین باعث محو شدن روستای «آبیدک» دهستان زیلایی در شهرستان بویر احمد شد.<br /> <br /> شاهرخ کناری، فرماندار بویر احمد روز سه‌شنبه ششم فروردین به خبرگزاری ایرنا گفته است که دیگر «هیچ اثری» از این روستا وجود ندارد.<br /> <br /> در این روستا کمتر از ۲۰ خانوار جمعیت داشته که  مقامات می گویند این روستا پیش از وقوع حادثه تخلیه شده است.اما بنا بر گفته فرماندار بویراحمد تمام خانه ها، وسایل و احشام این روستا  از بین رفته است.<br /> <br /> همچنین در حال حاضر تمام راه های موصلاتی به دهستان زیلایی بسته است و آب شرب، برق و شبکه های ارتباطی نیز قطع است.<br /> <br /> استان کهگیلویه و بویراحمد  از روز دوشنبه با بارش شدید و وقوع سیل روبرو است و مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای این استان گفته که راه ارتباطی بیش از ۸۰ روستای این استان مسدود است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-kohgiluye-boyeramad رانش زمین روستای آبیدک زیلایی در استان کهگیلویه و بویراحمد را محو کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> براساس گزارش‌ها براثر سیلاب و رانش زمین در بویراحمد نیز سه روستا تخلیه و یک روستا تخریب شد. هم چنین راه ارتباطی بیش از ۶۰ روستا در این شهرستان و ۸۰ درصد از راه‌های عشایری شهرستان گچساران قطع شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood ادامه بحران سیل در ایران؛ به تهران و ۵ استان دیگر هشدار داده شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==خوزستان==<br /> در جنوب ایران شهر ایذه واقع در استان خوزستان دچار سیل شد. بارش ها در خوزستان باعث آب‌گرفتگی و راه افتادن سیل از روز گذشته شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> ورودی اهواز از سمت اندیمشک با پیشروی آب رودخانه کرخه به زیر آب رفته است.<br /> <br /> از زمان وقوع سیلاب اخیر تا عصر روز پنجشنبه ۲۲ فروردین ، ۲۵۰ روستا در استان خوزستان به صورت کلی و جزئی تخلیه شده‌اند<br /> <br /> کیامرث حاجی زاده مدیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به خبرگزاری ایلنا گفت، از میان روستاهای تخلیه شده ۱۰۵ روستا دچار آبگرفتگی شده‌ و تا این لحظه ۱۰۵ هزار نفر در اردوگاه‌ها و محل‌های اسکان اضطراری اسکان داده شده‌اند.<br /> <br /> به گفته این مقام دولتی، سیلاب اخیر به بیش از ۴۰۰ واحد مسکونی شهری و ۸۷ هزار واحد مسکونی روستایی خسارت وارد کرده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-10 ادامه بحران سیل در خوزستان؛ تعداد روستاهای تخلیه شده به ۲۵۰ روستا رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==عوامل تشدید کننده ==<br /> هر سیلی به هر‌حال ضایعات و خسارت‌هایی دربردارد اما آن‌چه که در سیل ۹۸ ایران به وقوع پیوست، فاجعه‌ای بود که مقدمات آن به مرور و در سال‌های پیشین ایجاد شده بود.<br /> ===تخریب محیط زیست ===<br /> 1.   رهاکردن ساختارهای قبلی و عدم رسیدگی به آنها:<br /> <br /> یکم. منحل کردن مدیریت سنتی توزیع آب (قنات‌ها. زه‌کشی‌های سنتی. زه‌کشی‌های طبیعی. زه‌کشی‌های مصنوعی قدیمی.<br /> <br /> دوم.رها کردن پروژه مقابله با بیابان زایی. رها کردن پروژه کاشت گیاهان کویری در حاشیه شهرها و توقف طرح تثبیت شن‌های روان و ایمن سازی شهرها در مقابل ریز‌گردها و سیلاب‌ها.    <br /> <br /> 2.   نابود کردن اکوسیستم‌های طبیعی موجود به‌علل اقتصادی (جنگل‌تراشی، کوه‌خواری، مسیل‌خواری، سدسازی غیرکارشناسی برای آب‌فروشی، فروش غیرکارشناسی مجوز حفرچاه عمیق فراتر از ظرفیت منابع آبی موجود، تغییرکاربری دادن مسیل‌های خشک و فصلی به زمین‌های تجاری مسکونی، ایجاد تغییرات غلط در حوزه‌های آبریز طبیعی مانند ریل‌گذاری بدون آبراه به طول82 کیلومتر در گلستان که زه‌کشی طبیعی منطقه را مختل کردو باعث سیل شد و ...)<br /> <br /> ب) عدم تخصیص بودجه عمرانی مناسب برای بازسازی محیط زیست و مدیریت بحران.<br /> ==سیل نتیجه سوء مدیریت==<br /> پروفسور پرویز کردوانی در گفتگو با «انتخاب» در واکنش به وقوع سیل‌های سنگین در بخش‌های مختلف کشور اظهار داشت: ما در ایران از لحاظ آب در مضیقه هستیم و به همین دلیل باید از بارش باران خوشحال شویم و خدا شاکر باشیم. اما از آنجایی که ناکارآمدی مدیریتی در همه حوزه‌ها خودنمایی می‌کند، بارندگی‌های این چند روز دردسر ساز شده‌است.<br /> <br /> این جغرافیدان با اشاره به مشکلاتی که در شروع سال مردم شهرهای سیل زده دچارش شده‌اند، افزود: به قدری در مدیریت شرایط بد عمل می‌کنیم، این روزها نعمت خداوند برای ما عامل بدبختی و گرفتاری شده‌است و به جای اینکه مشکل آب را کم کند، مشکل آب را بیشتر کرده‌است.<br /> <br /> این استاد دانشگاه ادامه داد: الان سد دز که ۲۰۲متر ارتفاع دارد، حدود ۹۰مترش گل است و به همین دلیل نمی‌تواند آب را در خودش نگه دارد. بنابراین ظاهراً فکر می‌کنیم باران نعمت است که در واقع نیست. چون باران به دشت‌هایی که نشست کرده‌اند، نمی‌تواند نفوذ کند. جاهایی هم که آسفالت و سنگفرش است هم باران را نگه نمی‌دارند. این در حالی است که مسوولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود. فقط کافی بعد تا در ارتفاعات آبخیزداری کنند. یعنی در دامنه کوه دو کار اصلی انجام بدهند. اول اینکه جوی‌های عمود بر شیب را احداث کنند. همچنین در رودهای کوچک، سدهای کوچک می‌ساختند که اولی به عهده وزارت کشاورزی و بعدی وظیفه وزارت نیرو است. اگر این کارها انجام می‌شد، دیگر شاهد این همه مصیبت نمی‌شدیم. همچنین اگر به جنگل ها رسیدگی می‌شد، باران به درخت پخش می‌شود و نمی‌افتد.<br /> ==دوره «ترسالی» ==<br /> کردوانی جغرافی‌دان و فعال حوزه محیط زیست، خبری را که از قول وی در فضای مجازی مبنی بر پایان دوره خسکسالی و آغاز یک دوره ترسالی در ایران منتشر شده، تکذیب کرد و گفت: ایران همچنان در شرایط خشکسالی و کم‌آبی قرار دارد و بارش‌های اخیر هم «اتفاقی» رخ داده‌است.<br /> <br /> پرویز کردوانی در گفت و گو با ایسنا در خصوص خبری از قول وی که در آن گفته شده «خشکسالی ایران بعد از ۲۰ سال به اتمام رسیده و یک دوره ترسالی ۲۰ تا ۴۰ ساله را در پیش داریم» توضیح داد: من به هیچ وجه چنین چیزی را نگفته‌ام و یک کلمه از این خبر هم متعلق به من نیست.<br /> <br /> وی درباره بارش‌هایی که اخیراً در کشور رخ داده‌است گفت: شرایط جوی ایران به دلیل گرم شدن کره زمین در کنار افزایش بارش در مناطق پرباران و کاهش بارش در مناطق کم‌باران بی‌نظم هم شده‌است؛ در شرایط بی‌نظمی ممکن است مثلاً در یزد که کم‌باران است ظرف یک ساعت به اندازه دو سال بارش رخ دهد.<br /> <br /> کردوانی افزود: این بارش‌هایی که اخیراً در ایران رخ داده هم اتفاقی بوده‌است و تا زمانی که کره زمین گرم است ما در خشکسالی هستیم و نباید با این بارش‌ها تصور کرد که خشکسالی تمام و آب و هوای ایران مرطوب شده‌است.<br /> <br /> کردوانی در پایان اعلام کرد: امیدی که این بارندگی‌ها ادامه داشته باشد نیست و ایران همچنان در شرایط کم‌آبی و خشکسالی خواهد بود<br /> <br /> مسئولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود؛ فقط کافی بود در ارتفاعات آبخیزداری کنند<br /> ==۶۳ درصد خشکسالی ==<br /> طبق گزارشات کارشناسی مسئولین رژیم ایران کشوری خشک محسوب می‌شود. بخش اعظم مساحت ایران با پدیده خشکسالی انباشته و بلندمدت روبه رو است. بر اساس آمار منتشر شده و رسمی مرکز ملی خشکسالی، تهران و ۲۰ استان دیگر از خشکسالی شدید رنج می‌برند. صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیرت بحران سازمان هواشناسی در مصاحبه با خبرگزاری حکومتی ایسنا در ۸ مرداد ۹۷ گفت: «بر اساس شاخص ۱۲۰ ماهه منتهی به پایان تیر۹۷، حدود ۹۷ درصد از مساحت کشور با درجات مختلف خشکسالی بلندمدت مواجه هستند که از این میان ۵٫۵ درصد خشکسالی خفیف، ۲۸٫۵ درصد دچار خشکسالی متوسط ،۵۰ درصد خشکسالی شدید و ۱۳ درصد با خشکسالی بسیار شدید را تجربه می‌کنند.» به این ترتیب ۶۳ درصد از مساحت ایران با خشکسالی بسیار شدید روبه رو است.<br /> <br /> در دوران دیکتاتوری سلطنتی تنها ۱۳ سد در ایران ساخته شده بود اما تعداد سدهای ساخته شده بعداز انقلاب ۵۷ به بیش از ۶۰۰ سد میرسد. که یکی از عوامل اصلی ایجاد سیل همین سد های بدون کارشناسی است که ساختار اقلیمی منطقه را بهم‌زده از یکسو باعث خشکسالی و نابودی مراتع و مزارع شدند و  از طرف دیگر در دوران بارندگی، به علت ساخت و ساز در منطقه آب‌گیر پایین‌دست سد باعث سیل و ویرانی‌های مرگبار شدند.<br /> ==انحصار سدسازی ایران ==<br /> یک نکته مهم در این میان این است که تمام سدها از طرف وزارت نیرو، از کار مشاوره و طراحی و نظارت را به شرکت &quot;مهاب قدس&quot; وابسته به قرارگاه خاتم الانبیا سپاه سپرده شده و ساخت سد را بدون بررسی آثار منفی آن، آغاز می‌کنند تا شرکت‌های وابسته درقبل آن چپاول و غارت کرده و جیب خود پر کنند. به گزارش ایسنا ۱۲ فروردین ۹۸ در سیل اخیر لرستان و زیرآب رفتن شهر پل دختر، معمولان و ماژین  پرحجم شدن مسیل‌ها و طغیان رودخانه کحیخان از سرریز شدن و یا شکسته شدن سدهای سمیره، سد مروک دورود، هاله، کزناز و متعاقب آن شکسته وتخریب شدن پل های کشکان، گاومیشان، افرینه و گپ بوده‌است.<br /> ==دلایل تبدیل باران به سیل==<br /> اگر پایه‌ای‌ترین عامل سیل یعنی عامل طبیعی را کنار بگذاریم، دخیل بودن عامل انسانی نقش عمده‌ای در ایجاد سیل دارد از جمله در سیل‌های مرگبار شیراز و گلستان و دیگر شهرهای ایران با توجه به اینکه از ۲۷ اسفند ۹۷ هواشناسی از وقوع سیل و بارش شدید درمناطق کشور را گزارش داده بود اما با نگاهی کارشناسی و مدیریت درست  و مسئولین دلسوز، در زمان بحران می‌شد خسارات  همین سیل را هم کاهش داد.<br /> ===انهدام پوشش گیاهی===<br /> درچند سال اخیر عوامل انسانی در ایجاد وقوع سیل پس از اولین بارش بسیار دخیل بوده و هستند زیرا ایران  اولین کشوری است که بتدریج پوشش گیاهی خودش را  از دست داده‌است. پوشش گیاهی یک مسئله بسیار بسیار مهم برای جلوگیری از سیلاب‌های کوبنده مثل سیلاب‌هایی که در ابتدای سال ۹۸ جاری شد، می‌باشد.<br /> <br /> عامل دوم مسئله ساخت و سازهای بسیار بی‌رویه در مسیر رودخانه‌هاست. حتی در مناطق سیل خیز در کنار رودخانه‌ها و مسیل‌ها  انبوهی سازه مسکون و تجاری ساخته شده‌است مانند شیراز که ساختن اتوبان و یا بازار و... ساخت و سازهایی انجام شده که با ابتدایی‌ترین استانداردها هم فاصله دارد.<br /> <br /> از دیگر عوامل تشدید کننده سیل باید از کوه‌خواری و ساختن ویلاهای اشرافی در شمال تهران و لواسانات و...نام برد.<br /> ===علت ایجاد سیل===<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده. از جنگل‌زدایی، تخریب مراتع، تبدیل آبخیزها و تالاب‌ها به مزرعه و دخل و تصرف غیرمجاز در حریم و بستر رودخانه‌ها به عنوان برخی از دلایل وقوع سیل در ایران یاد شده‌است.<br /> ==بودجه نهادهای مذهبی با سازمان مدیریت بحران==<br /> در حالی که ایران کشوری حادثه خیز محسوب می شود و طی سال ها شاهد حوادثی مرگبار همچون زلزله بم و کرمانشاه بوده و این روزها نیز سیل مرگبار در شیراز قربانیان زیادی گرفته، اما این بار نیز در بودجه سال ۹۸ در مقایسه با سازمان ها و نهادهای مذهبی به سازمان مدیریت بحران سهم ناچیزی داده شده است.<br /> <br /> بر اساس بودجه سال ۹۸ سهم سازمان مدیریت بحران ۱۲.۷۵ میلیارد تومان است اما در مقابل شورای عالی حوزه های علمیه ۳۰۶.۳ میلیارد تومان، شورای سیاست گذاری ائمه جمعه۲۰ میلیارد تومان، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم ۱۵۰ میلیارد تومان بودجه دارند.<br /> <br /> حتی بودجه ستاد مرکزی راهیان نور که یک اردوی بازدید از مناطق جنگی ایران  است، نیز بودجه اش بیش از سازمان مدیریت بحران است و در سال ۹۸ بودجه ۲۵ میلیاردی خواهد گرفت.<br /> <br /> سهم مجمع جهانی اهل بیت با ۳۳ میلیارد تومان و جامعه المصطفی نیز ۲۰۱ میلیارد تومان در بودجه ۹۸ خواهد بود.<br /> <br /> در شرایطی که ایران با مشکلات اقتصادی روبروست، افزایش سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ پیش از و فاصله فاحش بودجه با دستگاه‌های اجرایی در کشور  انتقادهای بسیاری را به همراه داشته است اما در براساس قانون جمهوری اسلامی سهم سازمان مدیریت بحران تنها ۵ درصد از کل بودجه است و سال‌های گذشته نیز همیشه نهادهای مذهبی بودجه ای چندبرابر این سازمان داشته اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-cirsis-government سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ چند برابر سازمان مدیریت بحران است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تلفات==<br /> یونیسف اعلام کرده است که براثر سیلاب‌های اخیر در ایران ۱۰۰ هزار کودک از تحصیل و هزاران کودک از مراقبت‌های اولیه درمانی محروم شده‌اند.<br /> <br /> سازمان یونیسف در گزارشی که در روز جمعه ۳۰ فرودین منتشر کرده است با اعلام این آمار به  خسارات گسترده سیلاب‌های اخیر در ایران اشاره کرده و نوشت که برای برای کمک‌های ضروری به کودکان بیش از ۹ میلیون دلار بودجه نیاز است.<br /> <br /> بنابر این گزارش سیل ویرانگر در سه چهارم از استان‌های ایران زندگی ۱۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده که از این تعداد دو میلیون نفر به شدت آسیب دیده و ۵۰۰ هزار نفر هم بی‌خانمان شده‌اند که نیمی از آن‌ها کودکان هستند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-children سیل در ایران ۱۰۰هزار کودک را از تحصیل محروم کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سایت سازمان پزشکی قانونی یکشنبه ۲۵ فروردین به نقل از احمد شجاعی، رئیس این سازمان، نوشت که در روزهای اخیر ۵ نفر در خوزستان و یک نفر در ایلام بر اثر سیل جان باختند که بدین ترتیب آمار کشته‌ها به ۷۶ نفر رسید.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-death-0 تعداد کشته‌های سیل یک ماه گذشته در ایران به ۷۶ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===خسارات===<br /> عباس کشاورز، معاون وزیر جهاد کشاورزی ایران شامگاه روز یکشنبه ۲۵ فروردین با اعلام این خبر گفته است که در بخشی از این آسیب‌ها سیل زمین یا باغ کشاورزی را با خود برده است و در بخشی نیز آب‌گرفتگی‌ها موجب پوسیدگی محصول خواهد شد.<br /> <br /> این مقام مسئول آسیب حدود ۵۵ درصد از اراضی کشاورزی را بین ۲۵ تا ۵۵ درصد اعلام کرده و گفته است که حدود ۲۵۰ هزار هکتار از محصولات کشاورزی و حدود ۱۵۰ هزار هکتار باغ بر اثر سیلاب‌های اخیر در ایران از بین رفته است.<br /> <br /> بنابر اعلام جهاد کشاورزی در سیلاب اخیر بیش از ۶ هزار واحد مرغداری و حدود ۱۰۰ واحد پرورش ماهی هم دچار خسارت شدند.<br /> <br /> پیشتر جهادکشاورزی خسارات ریالی وارد شده به مناطق سیل‌زده را تا ۱۸ فروردین بیش از۶ هزار میلیارد تومان خسارات در ۱۹ استان کشور اعلام کرده بود.<br /> <br /> همچنین گزارش‌ها حاکی است که حدود۷۶ درصد کل خسارات به بخش کشاورزی در چهار استان خوزستان، گلستان، مازندران و لرستان حادث شده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-2 سیلاب‌ها به یک میلیون هکتار از زراعت ایران آسیب زده است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کمک به سیل‌زدگان==<br /> هلال احمر امارات متحده عربی و هلال احمر عربستان سعودی در یک اقدام مشترک هواپیمایی حامل ۹۵ تن کمک‌های بشردوستانه برای سیل‌زدگان ایران ارسال کردند.<br /> <br /> هلال احمر امارات اعلام کرده این کمک‌ها شامل اقلامی مانند مواد غذایی و چادر است و هیاتی از هلال احمر امارات نیز همراه آن اعزام شده است&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-uae-saudi هواپیمای کمک‌های عربستان و امارات برای سیل‌زدگان به ایران رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===ممانعت دولتی از کمک‌های مردمی===<br /> «جمعیت امداد دانشجویی امام علی» یک نهاد خیریه غیردولتی است که عموما در زمینه آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کند اما از ابتدای بحران سیل در ایران، بر امدادرسانی به سیل‌زدگان متمرکز شده است. در بیانیه این نهاد خیریه که روز چهارشنبه ۲۸ فروردین منتشر شد، آمده است که با تهدید و بازخواست تلفنی از «همراهان و مدافعان جمعیت» خواسته‌اند «از این نهاد مردمی برائت جویند&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-12 نهاد خیریه دانشجویی جمعیت امام علی به خاطر امدادرسانی به سیل‌زدگان تهدید شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در حالی‌که مردم سیل‌زده در مناطق مختلف از جمله خوزستان به نحوه اطلاع‌رسانی اعتراض دارند، پلیس فتا در استان خوزستان از دستگیری ۲۴ نفر از کاربران شبکه‌های اجتماعی خبر می دهند.<br /> <br /> شاهین حسنوند، رئیس پلیس فتا استان خوزستان، علت بازداشت این افراد را «پخش اخبار منحرف» و «شایعات» مربوط به سیل عنوان کرده که به ادعای او موجب تشویش اذهان عمومی شده بودند.<br /> <br /> پیش از این نیز دادستان عمومی و انقلاب شهر شوش خبر داده بود فردی که کلیپی را درباره سد کرخه و پخش شدن «صدای عجیبی» از آن منتشر کرده بود، بازداشت شده است.<br /> <br /> این اقدامات مقام های قضایی جمهوری اسلامی در شرایطی است که از زمان آغاز سیل در استان‌های مختلف ایران، خبررسانی رسانه‌های رسمی و روند امدادرسانی از سوی نهادهای حکومتی با انتقادهای مختلفی مواجه شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-human-rights-143 بازداشت ۲۴ نفر در خوزستان به اتهام پخش اخبار منحرف از سیل اخیر]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمپین حقوق بشر در ایران روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به نقل «کریم دحیمی» فعال حقوق بشر گزارش داد، دو نفر از امدادرسان‌های اهل خوزستان به نام احمد کعبی و یعقوب کعبی روز جمعه ۱۶ فروردین و ۹ نفر از امدادرسان مردمی روز یکشنبه ۱۸ فروردین، که برای کمک رسانی به سیل‌زدگان به روستای گوریه رفته بودند، از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند.<br /> <br /> کریم دحیمی با اشاره به منابع داخلی در روستای گوریه به کمپین گفت: «احمد و یعقوب کعبی که در کمپ مشغول امدادرسانی بودند به دلایل نامشخصی از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند و ما هنوز اطلاعی از محل نگهداری آنها نداریم.»&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/flood-activist-arrested-0 تعدادی از امدادگران داوطلب در خوزستان از سوی سپاه بازداشت شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ====ممانعت خامنه‌ای از برداشت پول====<br /> دوشنبه ۲۶ فروردین خبری مبنی بر درخواست رئیس جمهوری ایران از آیت الله خامنه ای برای برداشت دو میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل اخیر منتشر شده بود.<br /> <br /> در حالیکه برآوردها از خسارت سنگین سیل های اخیر در ایران حکایت دارد، آیت الله علی خامنه‌ای با برداشت فوری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل مخالفت کرد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-leader مردم نگران بازسازی خسارات سیل؛ خامنه‌ای با برداشت از صندوق توسعه ملی موافقت نکرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تاریخچه سیل‌ها در ایران==<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده‌است، که اصلی ترین موارد آن بشرح زیراست:<br /> <br /> === '''تهران'''- '''مرداد۱۳۶۶''' ===<br /> رگبار و تگرگ ناگهانی و سیلاب عظیمی که در کمتر از ۲ساعت از رودخانه گلابدره در شمال تهران به سمت تجریش جاری شد. سیلاب گل و لای و سنگ دامنه کوه را شست و به کوچه خیابان‌های دربند و تجریش آورد. ۳۰۰نفر کشته شدند و خانه‌ها و مغازه‌ها خسارت دیدند؛ تا حدی که شکل میدان و سر پل تجریش بعد از بازسازی تغییر کرد. رسانه‌های رژیم به نقل از مردم محلی آن را به ایجاد ۱سد موقت در مسیر رودخانه تجریش برای ساخت و ساز نسبت می‌دهند. ضمن اینکه تهران جز استان‌های سیل خیز نیست<br /> <br /> ===  '''شیرازـ دی ۱۳۸۰''' ===<br /> سیل در دی ماه سال ۸۰ جان ۱۱ نفر را گرفته بود اما با گذشت بیش از ۱۷ سال از این فاجعه، و با مشخص بودن علل سیل در بی عملی و بی کفایتی سرمداران رژیم نتوانستند از تکرار آن جلوگیری کنند.خبرگزاری حکومتی ایرنا در سال ۹۳ گزارشی را به نقل از «فرج‌الله رجبی» شهردار وقت شیراز درباره سیل دی ماه سال ۸۰ منتشر کرده بود که براساس آن از جمله عوامل جاری شدن این سیل «کاهش شیب رودخانه» و «تنگ بودن دهانه‌های پل» نسبت به دیگر مسیرهای رودخانه در محل حادثه عنوان کرده بود. خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تأسیسات شهری در آن سوق داده‌است! به طوری که بنابر گزارش‌ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می‌شده‌است!»<br /> <br /> ===  '''قم ـ فروردین ۱۳۸۸''' ===<br /> بعد از چند سال خشکسالی، رودخانه« قم‌رود» به پارکینگ تبدیل شده بود و در ۱۱ فروردین ماه با باران تند سیلاب در بستر رود خشک جاری شد و پارکینگ را با خود برد. تلفات هموطنان ۶ نفر و مصدومین ۳۸ نفر'''.'''<br /> <br /> ===  '''استان گلستان- مرداد۱۳۸۸''' ===<br /> استان گلستان در شمال شرق کشور یکی از سیل خیزترین مناطق ایران است. در۳۰سال اخیر حدود ۱۳۰سیل جاری شده. یکی از مرگبارترین موارد مرداد ۱۳۸۰. شمار کشته شدگان دست کم ۴۰۰نفر اعلام شد. یکی از مهمترین عوامل سیل خیز بودن گلستان به گفته کارشناسان قطع درختان و جاری شدن آب‌های سطحی از دامنه کوه‌هاست.<br /> <br /> ===  '''سوادکوه استان مازندران ـ ۱۳۹۰''' ===<br /> در دهه ۱۳۹۰ طغیان رود در سوادکوه در استان مازندران و فرو ریختن ساختمان‌های چند طبقه در کنار رودخانه. ساختمان‌هایی که اطراف بستر رودخانه ساخته شده بودند فرو ریختند. سیل ۲۸کشته و مفقود و دست کم ۵۰میلیارد تومان خسارت به جا گذاشت<br /> <br /> ===  ''' آذرشهرـ ۱۳۹۶''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شمال غرب ایران درآذرشهر فاجعه آفرید. بارش بی‌سابقه باران ظرف ۱روز در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، کردستان، زنجان و مازندران؛ رودخانه‌ها طغیان کردند. حادثه‌یی که به گفته سازمان مدیریت بحران حدود ۵۰کشته به جا گذاشت<br /> <br /> === '''شیرازـ دروازه قرآن، فروردین ـ ۱۳۹۸''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شیراز  که تاکنون دست کم بیش از ۱۵۰ نفر کشته و مفقود بر جای گذاشته‌است؛ دقیقاً محصول غارت وچپاول و یک عمل جنایتکارانه وضدمردمی برعلیه مردم شیراز است. از جمله علل بالا بودن تلفات این سیل که از طرف دادستان عمومی شیراز اعلام شده،  عدم «لایروبی» این مسیر بوده‌است. درصورتیکه موضوع لایروبی نبوده بلکه جاده سازی درمسیر دروخانه خشک و پر کردن مسیل کنار دروازه قرآن بوده‌است.<br /> <br /> ===  '''استان‌های گلستان و مازندران و ۲۵ استان دیگردر سراسرکشور ـ فروردین''' '''۱۳۹۸''' ===<br /> به گزارش خبرگزاری حکومتی مهر ۷ نفر در گلستان، ۵ نفر در مازندران، ۳ نفر در خراسان شمالی، ۲ نفر در کهگیلویه و بویراحمد، یک نفر در کرمانشاه، یک نفر در خوزستان، دو نفر در لرستان، یک نفر در همدان و یک نفر سمنان فوت شده‌اند. علاوه براین طبق گزارش شبکه خبر(رژیم) در ۸ فروردین '''‌''' برآورد اولیه خسارات سیل فقط در مازندران بیش از هزار و سیصد میلیارد تومان است که نیمی از آن مربوط به بخش کشاورزی و دامی است، می‌باشد.<br /> <br /> === سیل سال ۱۴۰۳ ===<br /> از اوایل سال ۱۴۰۳ بارندگی‌های فراوان در مناطقی از ایران منجر به جاری شدن سیل و آبگرفتگی در استانها و شهرهای مختلف شد که تا اردیبهشت ۱۴۰۳ سیل به ۲۳ استان کشور گسترش یافت وخساراتی به هزاران تن دیگر از هموطنان وارد کرد.<br /> <br /> استانهای درگیر سیل عبارتند بودند از: آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، البرز، اصفهان، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، سمنان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مرکزی، هرمزگان، همدان و یزد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87%DB%B2%DB%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 گسترش سیل و آبگرفتگی به۲۳ استان ـ سایت سازمان مجاهدین خلق ایران] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی روز شنبه ۱۵ اردیبهشت اعلام کرد موج بارشی جدیدی از روز یک‌شنبه ۱۶ اردیبهشت وارد ایران می‌شود و استان‌های آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی، اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان، خراسان‌شمالی، کرمانشاه، زنجان، قزوین، کردستان و دامنه‌های زاگرس را تحت تاثیر قرار می‌دهد.<br /> <br /> در روزهای پایانی فروردین و اوایل اردیبهشت نیز دور جدید بارندگی‌های شدید منجر به وقوع سیل و آب‌گرفتگی در استان سیستان و بلوچستان شد که تخریب ده‌ها روستا و قطع برق و آب دست‌کم ۳۰۰ روستای دیگر را در پی داشت.<br /> <br /> در جریان این سیل که به گفته شهروندان و کاربران رسانه‌های اجتماعی با فقدان امدادرسانی همراه بود، چندین تن جان خود را از دست دادند.<br /> <br /> با ورود سامانه بارشی جدید به ایران، سازمان هواشناسی روز پانزدهم اردیبهشت پیش‌بینی کرد شدت بارش‌ها در حد جاری شدن سیلاب نیست اما در روزهای بعد گزارش‌هایی از وقوع سیل و آب‌گرفتگی معابر در شماری از شهرهای ایران منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202405049625 بارش‌های شدید و خسارت سیل و آب‌گرفتگی به ده‌ها شهر ایران ـ ایران اینتر نشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === سیل در اسفراین ===<br /> در روز ۵ خرداد ۱۴۰۳، بارش شدید باران در اسفراین و شیروان به ۱۲ واحد مسکونی و ۵ حوزه کشاورزی در چهار روستای بخش مرکزی این شهرستان واقع در خراسان شمالی آسیب رساند. به گزارش منابع خبری، بیشترین خسارات و بارندگی‌ها در دهستان‌های دامنکوه و رویین مشاهده شده است. براساس ارزیابی‌های اولیه، بیشتر آسیب‌ها در روستاهای رویین و دهک متمرکز است. در روستای دهک، علاوه بر خسارت به واحدهای مسکونی، سیلاب منجر به تلف شدن ۴۰ رأس دام و آسیب به انبارهای علوفه شده است.<br /> <br /> علاوه بر این، در نتیجه بارش‌های شدید و جاری شدن سیلاب در مناطق عشایری شهرستان‌های اهر، تعدادی از اماکن دامی تخریب و تعدادی دام از بین رفته‌اند. همچنین، راه‌های عشایری و جاده‌های شهرستان اهر نیز دچار خسارت شده‌اند. (خبرگزاری ایرنا، ۶ خرداد)&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%B1 خسارات سیل به واحدهای مسکونی و کشاورزی در اسفراین و شیروان و اهر- سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در پی سیل شدید در شهرستان‌های فاروج و شیروان خراسان شمالی در شامگاه شنبه ۶ خرداد، دست‌کم چهار نفر جان باختند و خسارات گسترده‌ای به منازل و زیرساخت‌ها وارد شد. مدیرعامل هلال‌احمر استان اعلام کرد که بارش‌های رگباری در جنوب و جنوب شرق استان، منجر به سیلاب‌های ناگهانی در شهرستان‌های اسفراین، شیروان و فاروج شده و ۴۰۰ نفر دچار حادثه شدند. همچنین، مدیر کل مدیریت بحران استان زنجان از وقوع سیل در روستای سالارآباد زنجان و جانباختن یک نفر خبر داد.&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%87%D9%85%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A6%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C جانباختن ۵ هموطن در سیل خراسان شمالی و زنجان+ توئیت خانم مریم رجوی- سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''خسارات سیل در شهرها و مناطق مختلف ایران''' ====<br /> ویدیوها و گزارش‌های مردمی نشان می‌داد که در شهرستان شبستر استان آذربایجان‌شرقی شدت سیل بسیار زیاد بوده و خساراتی فراوانی داشته است.<br /> <br /> در خوزستان نیز مدیرعامل سازمان آب و برق این استان اعلام کرد به دنبال بار‌ش‌های اخیر، طرفیت سد دز ۱۰۰ درصد تکمیل شده است برای همین، خروجی آن با هدف کنترل سیلاب افزایش پیدا می‌کند.<br /> <br /> در دزفول خوزستان نیز گزارش‌هایی درباره خسارت بارندگی‌های شدید به زیرساخت‌های عمرانی و کشاورزی، آب‌گرفتگی منازل و همچنین زیر آب رفتن بوستان‌های شهر منتشر شد.<br /> <br /> در واکنش به آن، فرماندار دزفول گفت دستور تعطیلی بوستان‌های ساحلی این شهر و تخلیه فوری خودروها از این مناطق صادر شده است.<br /> <br /> ویدیوهای ارسال‌شده نیز نشان می‌داد روز جمعه ۱۴ اردیبهشت‌ پس از بارش باران سیل در خیابان‌های اهواز جاری شده است.<br /> <br /> حسین ظفری، معاون سازمان مدیریت بحران کشور خبر داد علاوه بر خوزستان، در استان‌های ایلام و چهارمحال و بختیاری نیز سیل به راه‌های عشایری خسارت جدی وارد کرده و تعدادی از دام‌ها تلف شده‌اند.<br /> <br /> غلامرضا غلامی، مدیرکل ستاد مدیریت بحران استانداری فارس روز ۱۴ اردیبهشت‌ بارش‌های جدید و خسارت سنگین آن به بخش کشاورزی در این استان خبر داده بود.<br /> <br /> از سوی دیگر، مدیر پایگاه میراث جهانی تخت جمشید خبر داد که در اثر بارندگی‌های اخیر، محوطه باستانی نقش رستم دچار آب‌گرفتگی شده و در پی آن، فرونشست‌های متعددی در منطقه رخ داده است.<br /> <br /> استان‌های خراسان رضوی و تهران هم در روزهای گذشته از خسارت‌های باران شدید مصون نماندند و بارندگی‌ها موجب جاری شدن سیل در برخی از روستاها و مناطق این استان‌ها شد.<br /> <br /> مرکز اطلاع‌رسانی پلیس راهور تهران روز شنبه اعلام کرد که به دلیل ورود گل و لای به معبر اصلی، در قسمتی از بزرگراه خرازی در غرب پایتخت ممنوعیت تردد اعمال شده است.<br /> <br /> بابک محمودی، رییس سازمان امداد و نجات هلال احمر کشور روز شنبه گفت از تاریخ ۱۲ تا ۱۵ اردیبهشت ۲۱ استان دچار سیل و آب‌گرفتی شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> به گزارش رسانه‌های حکومتی در جریان جاری شدن سیل در خراسان جنوبی حدود ۴۰۰روستا گرفتار شدند که ۲۱۹روستا از این تعداد مربوط به شهرستان خواف است.<br /> <br /> در خواف در استان خراسان رضوی بر اثر سیل ۳۰خودرو سواری طعمه سیل شدند.<br /> <br /> بارش شدید باران در استان کرمانشاه باعث جاری شدن سیلاب و آبگرفتگی در ثلاث باباجانی، ماهیدشت، حمیل در اسلام‌آباد غرب، دالاهو، جوانرود، اسلام‌آباد غرب، و سر فیروزآباد شد.<br /> <br /> یک شهروند در گزارشی از مشاهدات خود گفت: «عمق فاجعه را نگاه کنید آقایون کی می‌خواهید به داد ما برسید نگاه کنید... کمک هر کی میتونه کمکمان کنه بجنبید خانه هامان برفت زندگیمان برفت کمکمان کنید.»<br /> <br /> به‌رغم گسترش ویرانیها و خساراتهای ناشی از سیل ارگانهای مسئول جمهوری اسلامی از کمترین اقدام برای مقابله با ضایعات و ویرانیهای سیل خودداری کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== فراخوان مریم رجوی به کارزار استمداد ملی ====<br /> روز ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ خانم مریم رجوی طی پیامی اعلام کارزار ملی برای کمک به سیل زدگان کرد خانم رجوی در این پیام گفت:&lt;blockquote&gt;«در شرایطی که سیل ویرانگر ۲۱ استان میهن ما را در برگرفته و بخش‌های وسیعی از هموطنان‌مان به‌ویژه اقشار محروم با آثار وخیم سیل دست به گریبان هستند، برای همیاری و کمک‌رسانی به هموطنان سيل‌زده اعلام كارزار «استمداد ملی» می‌کنم.<br /> <br /> از همه هموطنان به‌ویژه جوانان در شهرها و استان‌های هم‌جوار می‌خواهم که به کمک سیل‌زدگان و بی‌خانمان‌ها و نجات کسانی که در محاصره سیل گرفتار شده‌اند بشتابند.<br /> <br /> به یاری آسیب‌دیدگان برخیزیم.<br /> <br /> رژیم آخوندها و دولت جلادان تنها در فکر حفظ نظام ننگین ولایت فقیه هستند. آن‌ها با چپاول اموال و سرمایه‌های '''مردم ایران''' و هدر دادن آن‌ها در پروژه‌های ضدملی و میهنی مانند '''بمب اتمی و جنگ‌افروزی''' خارجی مردم ما را در برابر حوادث طبیعی بی پناه گذاشته‌اند.»&lt;ref&gt;[https://www.maryam-rajavi.com/fllood-21province-iran/ سيل و آب‌ گرفتگی در ۲۱‌استان ـ سایت مریم رجوی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==سیل و پیشگیری==<br /> نقش سپاه پاسداران  و دیگرارگان‌های حکومتی در سیل قم و همچنین درسیل اخیر شیراز ،گلستان، خرم‌آباد، خوزستان و گسترش ضایعات و قربانیان آن بویژه درشیراز و آق قلا(گلستان) نقش اصلی را داشته‌اند. ازجمله می‌تواند ساختن ریل قطار در زمین‌های کشاورزی آق قلا درگلستان به ارتفاع تا سه متر وبه طول ۸۲ کیلومتر. که خود این ریل قطار مانع خروج آب به گرگانرود و دریا شده‌است.<br /> <br /> '''ضایعات و خسارت‌های سیل فاجعه‌ای ملی و خارج ازتصور'''<br /> <br /> ازطرفی جمهوری اسلامی تلاش می‌کند که خسارات واقعی جانی و اموال (از قربانیان سیل و خسارت به اموال مردم) را سرپوش گذاشته و بسیار کمتر جلوه دهد. جدول خسارت‌های سیل که می‌بینید حاوی اطلاعاتی از خبرگزاری‌های حکومتی است. البته جمهوری اسلامی مطابق معمول تنها بخشی از خسارت‌ها  را گزارش کرده‌اند:<br /> <br /> طبق گزارش اداره راهداری رژیم تا تاریخ ۹ فروردین۹۸ خسارت‌های وارده به خطوط مواصلاتی و راه‌های اصلی ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیارد تومان می‌باشد. (تخریب ۱۱ هزارکیلومتر راه‌های ایران و تخریب ۶۰۰ پل) .  <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=73178 2024-10-29T13:45:11Z

<p>Sayfe: سیل در اسفراین</p> <hr /> <div><br /> [[پرونده:سیل.JPG|جایگزین=سیل در ایران|بندانگشتی|سیل در ایران]]'''سیل در ایران'''، (از ۲۶ اسفند ۱۳۹۷، تا فروردین ۱۳۹۸) واقعه‌ای بود که بیشتر استان‌ها ایران را فرا گرفت. فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر سیل سال ۹۸ را بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی ۱۵ سال اخیر خواند و اعلام کرد جاری شدن سیلاب ۷۸ کشته، هزاران مجروح، بیش از نیم میلیون آواره و ۲.۵ میلیارد دلار خسارت مالی برجای گذاشت. پس از وقوع سیل و خرابی‌های گسترده که تقریبا همه ۳۱ استان کشور را فراگرفت، نبود مدیریت و روند نامناسب امدادرسانی، موجب اعتراض مردم و درگیری‌ آن‌ها با نیروی انتظامی و امنیتی شد. بسیاری از سیل‌زدگان گفتند که هیچ کمکی به دست آن‌ها نرسیده است. &lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/episode/iran-flood-5574 سیل اخیر ایران بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی در ۱۵ سال اخیر بود]،‌ سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt; سیل در مناطق مختلف ایران از اواخر اسفند در مناطقی از استان‌های مازندران، گلستان و خراسان شمالی آغاز شد و در ادامه در شیراز و مناطقی از استان‌های غربی از جمله لرستان، کرمانشاه ایلام، خوزستان ادامه یافت. کندی در اطلاع رسانی و اقدامات مسئولان برای پیشگیری از خسارات جانی و مالی طی هفته‌های اخیر انتقادات بسیاری در میان شهروندان به دنبال داشته است. سازمان پزشکی قانونی ایران تائید کرد که تعداد کشته‌های سیل در ایران به ۷۶ نفر رسیده است.<br /> ==سیل در ایران==<br /> از روز ۲۶ اسفند ۹۷ در پی بارندگی‌های شدید، بیش از ۲۰ استان ایران دچار سیل شدند.<br /> <br /> ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که حاکی از وضعیت مناطق سیل‌زده و گرفتار شدن مردم بود اما در این تصاویر کمک رسانی دولتی آن‌چنان به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-mazandaran پس از جاری شدن سیلاب؛ یک روستا در مازندران به طور کامل زیر آب رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==گلستان و مازندران==<br /> رسانه‌های داخل ایران روز چهارشنبه ۲۹ اسفند، گزارش دادند که در روزهای پایانی اسفند ۱۲ شهرستان در استان مازندران گرفتار سیل شده‌اند. یکی از دلایل بالا بودن خسارات در مناطق سیل‌زده، آماده نبودن زیرساخت‌ها برای مقابله با بارش‌های شدید گزارش شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-6 خسارات سنگین سیل در شمال ایران؛ ۵ نفر جان خود را از دست دادند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آق قلا در گلستان یکی از مناطقی است که متحمل آسیب‌های بسیاری شده و آن طور که میرمحمد غراوی معاون امور عمرانی استاندار گلستان روز جمعه ۲ فروردین اعلام کرد حدود نیمی از شهر آق‌قلا و ۱۰ روستای این شهرستان را آب فرا گرفته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-0 سیل ویرانگر در شمال ایران؛ گزارش‌های مردمی حاکی از کم‌کاری نهادهای مسئول است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==فارس==<br /> بر اثر وقوع سیل و ورود سیلاب به شهر شیراز، چندین خودرو در دروازه قرآن این شهر واژگون شدند. همچنین خیابان‌های مختلف این شهر و بازار وکیل شیراز دچار آب‌گرفتگی شدند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-2 بحران سیل در ایران؛ بیش از ۲۰۰ خودرو در سیل شیراز گرفتار شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===تلفات===<br /> بحران سیل در شهرهای مختلف شمالی و جنوبی ایران خسارات مالی و جانی فراوانی را به همراه داشته است به طوری که در ادامه این سیلاب‌ها روز دوشنبه پنجم فروردین، وقوع سیلاب در شهر شیراز دست کم ۱۷ کشته و ۳۵ مصدوم بر جای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-4 بحران سیل در ایران؛ تعداد کشته‌ها در شیراز به ۱۷ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> رسانه های داخل ایران روز سه شنبه ششم فروردین به نقل از وزیر بهداشت ایران اعلام کردند که سیل شیراز ١٩ کشته و ١٠٥ مصدوم برجای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-0 آمار کشته‌شدگان حادثه سیل شیراز به ۱۹ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===دلایل وقوع سیل===<br /> خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تاسیسات شهری سوق داده است به طوری که بنابر گزارش ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می شده است.»<br /> <br /> '''جاده کنار دروازه قرآن'''<br /> <br /> تبدیل مسیل به سمت این رودخانه خشک به یک خیابان در شرایطی است که براساس تبصره ۳ ماده ۲ قانون توزيع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ «ايجاد هر نوع اعيان و حفاري و دخل و تصرف در بستر رودخانه ها و انهار طبيعی و كانالهاي عمومی و مسيل‌ها و مرداب و بركه هاي طبيعي و همچنين در حريم قانوني سواحل دريا ها و درياچه ها اعم از طبيعی و يا مخزنی ممنوع است مگر با اجازه وزارت نيرو.»<br /> <br /> اقدامی که حالا بسیاری ‌ها آن را دلیل اصلی وقوع سیل اخیر و مرگ چندین نفر در این حادثه می دانند. کافی است تا عکس‌های قدیمی شیراز در کنار دروازه قرآن را با عکس های امروزی این منطقه مقایسه کنیم تا مشخص شود چه بر سر مسیل این شهر آمده است.<br /> <br /> البته ماجرای تغییر سطح مسیل تنها به شیراز ختم نمی شود، به گفته یاشار سلطانی،‌ در تهران نیز «سطح مسیل را باخاک پر کرده‌اند و اتوبان نیایش بر روی آن احداث شده است.»<br /> <br /> '''تاخیر امدادرسانی'''<br /> <br /> وقوع سیل‌های اخیر در ایران زاویای دیگری نیز دارد از جمله تاخیر در روند امدادرسانی که به خصوص در سیل گلستان با انتقادهای بسیاری روبرو شد. نبود مسئولان در روزهای اول حادثه در مناطق سیل‌زده نیز موضوع دیگر است که حتی امروز نیز شایعه غیبت شهردار شیرازاز سوی دادستانی این شهر مطرح شد اگر چه به سرعت تکذیب شد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-shiraz نگاهی به عوامل سیل‌های مرگبار در ایران؛ ماجرای رودخانه خشک شیراز که خیابان شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از این حادثه بسیاری ها ساخت و سازه‌های شهرداری و پر کردن مسیل قدیمی شیراز که به رودخانه خشک این شهر می رسیده را از جمله دلایل اصلی وقوع این سیل مرگبار اعلام کرده بودند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz مسدود کردن یکی از مسیل‌های قدیمی دلیل وقوع سیل مرگبار شیراز اعلام شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==لرستان==<br /> در ادامه وقوع سیل در ایران، استان لرستان از ساعات اولیه روز دوشنبه پنجم فروردین با طغیان خرم رود و وقوع سیل روبرو شده است به طوری که تصاویر منتشر شده نشان از آب گرفتی و بروز سیل در شهرهای مختلف این استان از جمله خرم‌آباد و دوره چگنی دارد.<br /> <br /> خبرها حاکی از قطع شدن آب آشامیدنی و راه ارتباطی در پل‌دختر است همچنین مدیرکل دفتر  بحران وزارت نیرو اعلام کرده که براثر وقوع سیلاب شدید در استان لرستان آب در ۶۰ روستا قطع شده و ۵۰روستا نیز با قطعی برق روبرو شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-lorestan-6 بحران سیل در ایران؛ سدبندهای اروندرود شکسته شد، وضعیت پل‌دختر بحرانی است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کهگیلویه و بویراحمد==<br /> وقوع باران‌های سیل‌آسا در استان کهگیلویه و بویراحمد و رانش زمین باعث محو شدن روستای «آبیدک» دهستان زیلایی در شهرستان بویر احمد شد.<br /> <br /> شاهرخ کناری، فرماندار بویر احمد روز سه‌شنبه ششم فروردین به خبرگزاری ایرنا گفته است که دیگر «هیچ اثری» از این روستا وجود ندارد.<br /> <br /> در این روستا کمتر از ۲۰ خانوار جمعیت داشته که  مقامات می گویند این روستا پیش از وقوع حادثه تخلیه شده است.اما بنا بر گفته فرماندار بویراحمد تمام خانه ها، وسایل و احشام این روستا  از بین رفته است.<br /> <br /> همچنین در حال حاضر تمام راه های موصلاتی به دهستان زیلایی بسته است و آب شرب، برق و شبکه های ارتباطی نیز قطع است.<br /> <br /> استان کهگیلویه و بویراحمد  از روز دوشنبه با بارش شدید و وقوع سیل روبرو است و مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای این استان گفته که راه ارتباطی بیش از ۸۰ روستای این استان مسدود است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-kohgiluye-boyeramad رانش زمین روستای آبیدک زیلایی در استان کهگیلویه و بویراحمد را محو کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> براساس گزارش‌ها براثر سیلاب و رانش زمین در بویراحمد نیز سه روستا تخلیه و یک روستا تخریب شد. هم چنین راه ارتباطی بیش از ۶۰ روستا در این شهرستان و ۸۰ درصد از راه‌های عشایری شهرستان گچساران قطع شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood ادامه بحران سیل در ایران؛ به تهران و ۵ استان دیگر هشدار داده شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==خوزستان==<br /> در جنوب ایران شهر ایذه واقع در استان خوزستان دچار سیل شد. بارش ها در خوزستان باعث آب‌گرفتگی و راه افتادن سیل از روز گذشته شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> ورودی اهواز از سمت اندیمشک با پیشروی آب رودخانه کرخه به زیر آب رفته است.<br /> <br /> از زمان وقوع سیلاب اخیر تا عصر روز پنجشنبه ۲۲ فروردین ، ۲۵۰ روستا در استان خوزستان به صورت کلی و جزئی تخلیه شده‌اند<br /> <br /> کیامرث حاجی زاده مدیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به خبرگزاری ایلنا گفت، از میان روستاهای تخلیه شده ۱۰۵ روستا دچار آبگرفتگی شده‌ و تا این لحظه ۱۰۵ هزار نفر در اردوگاه‌ها و محل‌های اسکان اضطراری اسکان داده شده‌اند.<br /> <br /> به گفته این مقام دولتی، سیلاب اخیر به بیش از ۴۰۰ واحد مسکونی شهری و ۸۷ هزار واحد مسکونی روستایی خسارت وارد کرده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-10 ادامه بحران سیل در خوزستان؛ تعداد روستاهای تخلیه شده به ۲۵۰ روستا رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==عوامل تشدید کننده ==<br /> هر سیلی به هر‌حال ضایعات و خسارت‌هایی دربردارد اما آن‌چه که در سیل ۹۸ ایران به وقوع پیوست، فاجعه‌ای بود که مقدمات آن به مرور و در سال‌های پیشین ایجاد شده بود.<br /> ===تخریب محیط زیست ===<br /> 1.   رهاکردن ساختارهای قبلی و عدم رسیدگی به آنها:<br /> <br /> یکم. منحل کردن مدیریت سنتی توزیع آب (قنات‌ها. زه‌کشی‌های سنتی. زه‌کشی‌های طبیعی. زه‌کشی‌های مصنوعی قدیمی.<br /> <br /> دوم.رها کردن پروژه مقابله با بیابان زایی. رها کردن پروژه کاشت گیاهان کویری در حاشیه شهرها و توقف طرح تثبیت شن‌های روان و ایمن سازی شهرها در مقابل ریز‌گردها و سیلاب‌ها.    <br /> <br /> 2.   نابود کردن اکوسیستم‌های طبیعی موجود به‌علل اقتصادی (جنگل‌تراشی، کوه‌خواری، مسیل‌خواری، سدسازی غیرکارشناسی برای آب‌فروشی، فروش غیرکارشناسی مجوز حفرچاه عمیق فراتر از ظرفیت منابع آبی موجود، تغییرکاربری دادن مسیل‌های خشک و فصلی به زمین‌های تجاری مسکونی، ایجاد تغییرات غلط در حوزه‌های آبریز طبیعی مانند ریل‌گذاری بدون آبراه به طول82 کیلومتر در گلستان که زه‌کشی طبیعی منطقه را مختل کردو باعث سیل شد و ...)<br /> <br /> ب) عدم تخصیص بودجه عمرانی مناسب برای بازسازی محیط زیست و مدیریت بحران.<br /> ==سیل نتیجه سوء مدیریت==<br /> پروفسور پرویز کردوانی در گفتگو با «انتخاب» در واکنش به وقوع سیل‌های سنگین در بخش‌های مختلف کشور اظهار داشت: ما در ایران از لحاظ آب در مضیقه هستیم و به همین دلیل باید از بارش باران خوشحال شویم و خدا شاکر باشیم. اما از آنجایی که ناکارآمدی مدیریتی در همه حوزه‌ها خودنمایی می‌کند، بارندگی‌های این چند روز دردسر ساز شده‌است.<br /> <br /> این جغرافیدان با اشاره به مشکلاتی که در شروع سال مردم شهرهای سیل زده دچارش شده‌اند، افزود: به قدری در مدیریت شرایط بد عمل می‌کنیم، این روزها نعمت خداوند برای ما عامل بدبختی و گرفتاری شده‌است و به جای اینکه مشکل آب را کم کند، مشکل آب را بیشتر کرده‌است.<br /> <br /> این استاد دانشگاه ادامه داد: الان سد دز که ۲۰۲متر ارتفاع دارد، حدود ۹۰مترش گل است و به همین دلیل نمی‌تواند آب را در خودش نگه دارد. بنابراین ظاهراً فکر می‌کنیم باران نعمت است که در واقع نیست. چون باران به دشت‌هایی که نشست کرده‌اند، نمی‌تواند نفوذ کند. جاهایی هم که آسفالت و سنگفرش است هم باران را نگه نمی‌دارند. این در حالی است که مسوولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود. فقط کافی بعد تا در ارتفاعات آبخیزداری کنند. یعنی در دامنه کوه دو کار اصلی انجام بدهند. اول اینکه جوی‌های عمود بر شیب را احداث کنند. همچنین در رودهای کوچک، سدهای کوچک می‌ساختند که اولی به عهده وزارت کشاورزی و بعدی وظیفه وزارت نیرو است. اگر این کارها انجام می‌شد، دیگر شاهد این همه مصیبت نمی‌شدیم. همچنین اگر به جنگل ها رسیدگی می‌شد، باران به درخت پخش می‌شود و نمی‌افتد.<br /> ==دوره «ترسالی» ==<br /> کردوانی جغرافی‌دان و فعال حوزه محیط زیست، خبری را که از قول وی در فضای مجازی مبنی بر پایان دوره خسکسالی و آغاز یک دوره ترسالی در ایران منتشر شده، تکذیب کرد و گفت: ایران همچنان در شرایط خشکسالی و کم‌آبی قرار دارد و بارش‌های اخیر هم «اتفاقی» رخ داده‌است.<br /> <br /> پرویز کردوانی در گفت و گو با ایسنا در خصوص خبری از قول وی که در آن گفته شده «خشکسالی ایران بعد از ۲۰ سال به اتمام رسیده و یک دوره ترسالی ۲۰ تا ۴۰ ساله را در پیش داریم» توضیح داد: من به هیچ وجه چنین چیزی را نگفته‌ام و یک کلمه از این خبر هم متعلق به من نیست.<br /> <br /> وی درباره بارش‌هایی که اخیراً در کشور رخ داده‌است گفت: شرایط جوی ایران به دلیل گرم شدن کره زمین در کنار افزایش بارش در مناطق پرباران و کاهش بارش در مناطق کم‌باران بی‌نظم هم شده‌است؛ در شرایط بی‌نظمی ممکن است مثلاً در یزد که کم‌باران است ظرف یک ساعت به اندازه دو سال بارش رخ دهد.<br /> <br /> کردوانی افزود: این بارش‌هایی که اخیراً در ایران رخ داده هم اتفاقی بوده‌است و تا زمانی که کره زمین گرم است ما در خشکسالی هستیم و نباید با این بارش‌ها تصور کرد که خشکسالی تمام و آب و هوای ایران مرطوب شده‌است.<br /> <br /> کردوانی در پایان اعلام کرد: امیدی که این بارندگی‌ها ادامه داشته باشد نیست و ایران همچنان در شرایط کم‌آبی و خشکسالی خواهد بود<br /> <br /> مسئولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود؛ فقط کافی بود در ارتفاعات آبخیزداری کنند<br /> ==۶۳ درصد خشکسالی ==<br /> طبق گزارشات کارشناسی مسئولین رژیم ایران کشوری خشک محسوب می‌شود. بخش اعظم مساحت ایران با پدیده خشکسالی انباشته و بلندمدت روبه رو است. بر اساس آمار منتشر شده و رسمی مرکز ملی خشکسالی، تهران و ۲۰ استان دیگر از خشکسالی شدید رنج می‌برند. صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیرت بحران سازمان هواشناسی در مصاحبه با خبرگزاری حکومتی ایسنا در ۸ مرداد ۹۷ گفت: «بر اساس شاخص ۱۲۰ ماهه منتهی به پایان تیر۹۷، حدود ۹۷ درصد از مساحت کشور با درجات مختلف خشکسالی بلندمدت مواجه هستند که از این میان ۵٫۵ درصد خشکسالی خفیف، ۲۸٫۵ درصد دچار خشکسالی متوسط ،۵۰ درصد خشکسالی شدید و ۱۳ درصد با خشکسالی بسیار شدید را تجربه می‌کنند.» به این ترتیب ۶۳ درصد از مساحت ایران با خشکسالی بسیار شدید روبه رو است.<br /> <br /> در دوران دیکتاتوری سلطنتی تنها ۱۳ سد در ایران ساخته شده بود اما تعداد سدهای ساخته شده بعداز انقلاب ۵۷ به بیش از ۶۰۰ سد میرسد. که یکی از عوامل اصلی ایجاد سیل همین سد های بدون کارشناسی است که ساختار اقلیمی منطقه را بهم‌زده از یکسو باعث خشکسالی و نابودی مراتع و مزارع شدند و  از طرف دیگر در دوران بارندگی، به علت ساخت و ساز در منطقه آب‌گیر پایین‌دست سد باعث سیل و ویرانی‌های مرگبار شدند.<br /> ==انحصار سدسازی ایران ==<br /> یک نکته مهم در این میان این است که تمام سدها از طرف وزارت نیرو، از کار مشاوره و طراحی و نظارت را به شرکت &quot;مهاب قدس&quot; وابسته به قرارگاه خاتم الانبیا سپاه سپرده شده و ساخت سد را بدون بررسی آثار منفی آن، آغاز می‌کنند تا شرکت‌های وابسته درقبل آن چپاول و غارت کرده و جیب خود پر کنند. به گزارش ایسنا ۱۲ فروردین ۹۸ در سیل اخیر لرستان و زیرآب رفتن شهر پل دختر، معمولان و ماژین  پرحجم شدن مسیل‌ها و طغیان رودخانه کحیخان از سرریز شدن و یا شکسته شدن سدهای سمیره، سد مروک دورود، هاله، کزناز و متعاقب آن شکسته وتخریب شدن پل های کشکان، گاومیشان، افرینه و گپ بوده‌است.<br /> ==دلایل تبدیل باران به سیل==<br /> اگر پایه‌ای‌ترین عامل سیل یعنی عامل طبیعی را کنار بگذاریم، دخیل بودن عامل انسانی نقش عمده‌ای در ایجاد سیل دارد از جمله در سیل‌های مرگبار شیراز و گلستان و دیگر شهرهای ایران با توجه به اینکه از ۲۷ اسفند ۹۷ هواشناسی از وقوع سیل و بارش شدید درمناطق کشور را گزارش داده بود اما با نگاهی کارشناسی و مدیریت درست  و مسئولین دلسوز، در زمان بحران می‌شد خسارات  همین سیل را هم کاهش داد.<br /> ===انهدام پوشش گیاهی===<br /> درچند سال اخیر عوامل انسانی در ایجاد وقوع سیل پس از اولین بارش بسیار دخیل بوده و هستند زیرا ایران  اولین کشوری است که بتدریج پوشش گیاهی خودش را  از دست داده‌است. پوشش گیاهی یک مسئله بسیار بسیار مهم برای جلوگیری از سیلاب‌های کوبنده مثل سیلاب‌هایی که در ابتدای سال ۹۸ جاری شد، می‌باشد.<br /> <br /> عامل دوم مسئله ساخت و سازهای بسیار بی‌رویه در مسیر رودخانه‌هاست. حتی در مناطق سیل خیز در کنار رودخانه‌ها و مسیل‌ها  انبوهی سازه مسکون و تجاری ساخته شده‌است مانند شیراز که ساختن اتوبان و یا بازار و... ساخت و سازهایی انجام شده که با ابتدایی‌ترین استانداردها هم فاصله دارد.<br /> <br /> از دیگر عوامل تشدید کننده سیل باید از کوه‌خواری و ساختن ویلاهای اشرافی در شمال تهران و لواسانات و...نام برد.<br /> ===علت ایجاد سیل===<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده. از جنگل‌زدایی، تخریب مراتع، تبدیل آبخیزها و تالاب‌ها به مزرعه و دخل و تصرف غیرمجاز در حریم و بستر رودخانه‌ها به عنوان برخی از دلایل وقوع سیل در ایران یاد شده‌است.<br /> ==بودجه نهادهای مذهبی با سازمان مدیریت بحران==<br /> در حالی که ایران کشوری حادثه خیز محسوب می شود و طی سال ها شاهد حوادثی مرگبار همچون زلزله بم و کرمانشاه بوده و این روزها نیز سیل مرگبار در شیراز قربانیان زیادی گرفته، اما این بار نیز در بودجه سال ۹۸ در مقایسه با سازمان ها و نهادهای مذهبی به سازمان مدیریت بحران سهم ناچیزی داده شده است.<br /> <br /> بر اساس بودجه سال ۹۸ سهم سازمان مدیریت بحران ۱۲.۷۵ میلیارد تومان است اما در مقابل شورای عالی حوزه های علمیه ۳۰۶.۳ میلیارد تومان، شورای سیاست گذاری ائمه جمعه۲۰ میلیارد تومان، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم ۱۵۰ میلیارد تومان بودجه دارند.<br /> <br /> حتی بودجه ستاد مرکزی راهیان نور که یک اردوی بازدید از مناطق جنگی ایران  است، نیز بودجه اش بیش از سازمان مدیریت بحران است و در سال ۹۸ بودجه ۲۵ میلیاردی خواهد گرفت.<br /> <br /> سهم مجمع جهانی اهل بیت با ۳۳ میلیارد تومان و جامعه المصطفی نیز ۲۰۱ میلیارد تومان در بودجه ۹۸ خواهد بود.<br /> <br /> در شرایطی که ایران با مشکلات اقتصادی روبروست، افزایش سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ پیش از و فاصله فاحش بودجه با دستگاه‌های اجرایی در کشور  انتقادهای بسیاری را به همراه داشته است اما در براساس قانون جمهوری اسلامی سهم سازمان مدیریت بحران تنها ۵ درصد از کل بودجه است و سال‌های گذشته نیز همیشه نهادهای مذهبی بودجه ای چندبرابر این سازمان داشته اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-cirsis-government سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ چند برابر سازمان مدیریت بحران است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تلفات==<br /> یونیسف اعلام کرده است که براثر سیلاب‌های اخیر در ایران ۱۰۰ هزار کودک از تحصیل و هزاران کودک از مراقبت‌های اولیه درمانی محروم شده‌اند.<br /> <br /> سازمان یونیسف در گزارشی که در روز جمعه ۳۰ فرودین منتشر کرده است با اعلام این آمار به  خسارات گسترده سیلاب‌های اخیر در ایران اشاره کرده و نوشت که برای برای کمک‌های ضروری به کودکان بیش از ۹ میلیون دلار بودجه نیاز است.<br /> <br /> بنابر این گزارش سیل ویرانگر در سه چهارم از استان‌های ایران زندگی ۱۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده که از این تعداد دو میلیون نفر به شدت آسیب دیده و ۵۰۰ هزار نفر هم بی‌خانمان شده‌اند که نیمی از آن‌ها کودکان هستند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-children سیل در ایران ۱۰۰هزار کودک را از تحصیل محروم کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سایت سازمان پزشکی قانونی یکشنبه ۲۵ فروردین به نقل از احمد شجاعی، رئیس این سازمان، نوشت که در روزهای اخیر ۵ نفر در خوزستان و یک نفر در ایلام بر اثر سیل جان باختند که بدین ترتیب آمار کشته‌ها به ۷۶ نفر رسید.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-death-0 تعداد کشته‌های سیل یک ماه گذشته در ایران به ۷۶ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===خسارات===<br /> عباس کشاورز، معاون وزیر جهاد کشاورزی ایران شامگاه روز یکشنبه ۲۵ فروردین با اعلام این خبر گفته است که در بخشی از این آسیب‌ها سیل زمین یا باغ کشاورزی را با خود برده است و در بخشی نیز آب‌گرفتگی‌ها موجب پوسیدگی محصول خواهد شد.<br /> <br /> این مقام مسئول آسیب حدود ۵۵ درصد از اراضی کشاورزی را بین ۲۵ تا ۵۵ درصد اعلام کرده و گفته است که حدود ۲۵۰ هزار هکتار از محصولات کشاورزی و حدود ۱۵۰ هزار هکتار باغ بر اثر سیلاب‌های اخیر در ایران از بین رفته است.<br /> <br /> بنابر اعلام جهاد کشاورزی در سیلاب اخیر بیش از ۶ هزار واحد مرغداری و حدود ۱۰۰ واحد پرورش ماهی هم دچار خسارت شدند.<br /> <br /> پیشتر جهادکشاورزی خسارات ریالی وارد شده به مناطق سیل‌زده را تا ۱۸ فروردین بیش از۶ هزار میلیارد تومان خسارات در ۱۹ استان کشور اعلام کرده بود.<br /> <br /> همچنین گزارش‌ها حاکی است که حدود۷۶ درصد کل خسارات به بخش کشاورزی در چهار استان خوزستان، گلستان، مازندران و لرستان حادث شده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-2 سیلاب‌ها به یک میلیون هکتار از زراعت ایران آسیب زده است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کمک به سیل‌زدگان==<br /> هلال احمر امارات متحده عربی و هلال احمر عربستان سعودی در یک اقدام مشترک هواپیمایی حامل ۹۵ تن کمک‌های بشردوستانه برای سیل‌زدگان ایران ارسال کردند.<br /> <br /> هلال احمر امارات اعلام کرده این کمک‌ها شامل اقلامی مانند مواد غذایی و چادر است و هیاتی از هلال احمر امارات نیز همراه آن اعزام شده است&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-uae-saudi هواپیمای کمک‌های عربستان و امارات برای سیل‌زدگان به ایران رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===ممانعت دولتی از کمک‌های مردمی===<br /> «جمعیت امداد دانشجویی امام علی» یک نهاد خیریه غیردولتی است که عموما در زمینه آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کند اما از ابتدای بحران سیل در ایران، بر امدادرسانی به سیل‌زدگان متمرکز شده است. در بیانیه این نهاد خیریه که روز چهارشنبه ۲۸ فروردین منتشر شد، آمده است که با تهدید و بازخواست تلفنی از «همراهان و مدافعان جمعیت» خواسته‌اند «از این نهاد مردمی برائت جویند&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-12 نهاد خیریه دانشجویی جمعیت امام علی به خاطر امدادرسانی به سیل‌زدگان تهدید شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در حالی‌که مردم سیل‌زده در مناطق مختلف از جمله خوزستان به نحوه اطلاع‌رسانی اعتراض دارند، پلیس فتا در استان خوزستان از دستگیری ۲۴ نفر از کاربران شبکه‌های اجتماعی خبر می دهند.<br /> <br /> شاهین حسنوند، رئیس پلیس فتا استان خوزستان، علت بازداشت این افراد را «پخش اخبار منحرف» و «شایعات» مربوط به سیل عنوان کرده که به ادعای او موجب تشویش اذهان عمومی شده بودند.<br /> <br /> پیش از این نیز دادستان عمومی و انقلاب شهر شوش خبر داده بود فردی که کلیپی را درباره سد کرخه و پخش شدن «صدای عجیبی» از آن منتشر کرده بود، بازداشت شده است.<br /> <br /> این اقدامات مقام های قضایی جمهوری اسلامی در شرایطی است که از زمان آغاز سیل در استان‌های مختلف ایران، خبررسانی رسانه‌های رسمی و روند امدادرسانی از سوی نهادهای حکومتی با انتقادهای مختلفی مواجه شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-human-rights-143 بازداشت ۲۴ نفر در خوزستان به اتهام پخش اخبار منحرف از سیل اخیر]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمپین حقوق بشر در ایران روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به نقل «کریم دحیمی» فعال حقوق بشر گزارش داد، دو نفر از امدادرسان‌های اهل خوزستان به نام احمد کعبی و یعقوب کعبی روز جمعه ۱۶ فروردین و ۹ نفر از امدادرسان مردمی روز یکشنبه ۱۸ فروردین، که برای کمک رسانی به سیل‌زدگان به روستای گوریه رفته بودند، از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند.<br /> <br /> کریم دحیمی با اشاره به منابع داخلی در روستای گوریه به کمپین گفت: «احمد و یعقوب کعبی که در کمپ مشغول امدادرسانی بودند به دلایل نامشخصی از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند و ما هنوز اطلاعی از محل نگهداری آنها نداریم.»&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/flood-activist-arrested-0 تعدادی از امدادگران داوطلب در خوزستان از سوی سپاه بازداشت شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ====ممانعت خامنه‌ای از برداشت پول====<br /> دوشنبه ۲۶ فروردین خبری مبنی بر درخواست رئیس جمهوری ایران از آیت الله خامنه ای برای برداشت دو میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل اخیر منتشر شده بود.<br /> <br /> در حالیکه برآوردها از خسارت سنگین سیل های اخیر در ایران حکایت دارد، آیت الله علی خامنه‌ای با برداشت فوری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل مخالفت کرد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-leader مردم نگران بازسازی خسارات سیل؛ خامنه‌ای با برداشت از صندوق توسعه ملی موافقت نکرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تاریخچه سیل‌ها در ایران==<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده‌است، که اصلی ترین موارد آن بشرح زیراست:<br /> <br /> === '''تهران'''- '''مرداد۱۳۶۶''' ===<br /> رگبار و تگرگ ناگهانی و سیلاب عظیمی که در کمتر از ۲ساعت از رودخانه گلابدره در شمال تهران به سمت تجریش جاری شد. سیلاب گل و لای و سنگ دامنه کوه را شست و به کوچه خیابان‌های دربند و تجریش آورد. ۳۰۰نفر کشته شدند و خانه‌ها و مغازه‌ها خسارت دیدند؛ تا حدی که شکل میدان و سر پل تجریش بعد از بازسازی تغییر کرد. رسانه‌های رژیم به نقل از مردم محلی آن را به ایجاد ۱سد موقت در مسیر رودخانه تجریش برای ساخت و ساز نسبت می‌دهند. ضمن اینکه تهران جز استان‌های سیل خیز نیست<br /> <br /> ===  '''شیرازـ دی ۱۳۸۰''' ===<br /> سیل در دی ماه سال ۸۰ جان ۱۱ نفر را گرفته بود اما با گذشت بیش از ۱۷ سال از این فاجعه، و با مشخص بودن علل سیل در بی عملی و بی کفایتی سرمداران رژیم نتوانستند از تکرار آن جلوگیری کنند.خبرگزاری حکومتی ایرنا در سال ۹۳ گزارشی را به نقل از «فرج‌الله رجبی» شهردار وقت شیراز درباره سیل دی ماه سال ۸۰ منتشر کرده بود که براساس آن از جمله عوامل جاری شدن این سیل «کاهش شیب رودخانه» و «تنگ بودن دهانه‌های پل» نسبت به دیگر مسیرهای رودخانه در محل حادثه عنوان کرده بود. خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تأسیسات شهری در آن سوق داده‌است! به طوری که بنابر گزارش‌ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می‌شده‌است!»<br /> <br /> ===  '''قم ـ فروردین ۱۳۸۸''' ===<br /> بعد از چند سال خشکسالی، رودخانه« قم‌رود» به پارکینگ تبدیل شده بود و در ۱۱ فروردین ماه با باران تند سیلاب در بستر رود خشک جاری شد و پارکینگ را با خود برد. تلفات هموطنان ۶ نفر و مصدومین ۳۸ نفر'''.'''<br /> <br /> ===  '''استان گلستان- مرداد۱۳۸۸''' ===<br /> استان گلستان در شمال شرق کشور یکی از سیل خیزترین مناطق ایران است. در۳۰سال اخیر حدود ۱۳۰سیل جاری شده. یکی از مرگبارترین موارد مرداد ۱۳۸۰. شمار کشته شدگان دست کم ۴۰۰نفر اعلام شد. یکی از مهمترین عوامل سیل خیز بودن گلستان به گفته کارشناسان قطع درختان و جاری شدن آب‌های سطحی از دامنه کوه‌هاست.<br /> <br /> ===  '''سوادکوه استان مازندران ـ ۱۳۹۰''' ===<br /> در دهه ۱۳۹۰ طغیان رود در سوادکوه در استان مازندران و فرو ریختن ساختمان‌های چند طبقه در کنار رودخانه. ساختمان‌هایی که اطراف بستر رودخانه ساخته شده بودند فرو ریختند. سیل ۲۸کشته و مفقود و دست کم ۵۰میلیارد تومان خسارت به جا گذاشت<br /> <br /> ===  ''' آذرشهرـ ۱۳۹۶''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شمال غرب ایران درآذرشهر فاجعه آفرید. بارش بی‌سابقه باران ظرف ۱روز در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، کردستان، زنجان و مازندران؛ رودخانه‌ها طغیان کردند. حادثه‌یی که به گفته سازمان مدیریت بحران حدود ۵۰کشته به جا گذاشت<br /> <br /> === '''شیرازـ دروازه قرآن، فروردین ـ ۱۳۹۸''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شیراز  که تاکنون دست کم بیش از ۱۵۰ نفر کشته و مفقود بر جای گذاشته‌است؛ دقیقاً محصول غارت وچپاول و یک عمل جنایتکارانه وضدمردمی برعلیه مردم شیراز است. از جمله علل بالا بودن تلفات این سیل که از طرف دادستان عمومی شیراز اعلام شده،  عدم «لایروبی» این مسیر بوده‌است. درصورتیکه موضوع لایروبی نبوده بلکه جاده سازی درمسیر دروخانه خشک و پر کردن مسیل کنار دروازه قرآن بوده‌است.<br /> <br /> ===  '''استان‌های گلستان و مازندران و ۲۵ استان دیگردر سراسرکشور ـ فروردین''' '''۱۳۹۸''' ===<br /> به گزارش خبرگزاری حکومتی مهر ۷ نفر در گلستان، ۵ نفر در مازندران، ۳ نفر در خراسان شمالی، ۲ نفر در کهگیلویه و بویراحمد، یک نفر در کرمانشاه، یک نفر در خوزستان، دو نفر در لرستان، یک نفر در همدان و یک نفر سمنان فوت شده‌اند. علاوه براین طبق گزارش شبکه خبر(رژیم) در ۸ فروردین '''‌''' برآورد اولیه خسارات سیل فقط در مازندران بیش از هزار و سیصد میلیارد تومان است که نیمی از آن مربوط به بخش کشاورزی و دامی است، می‌باشد.<br /> <br /> === سیل سال ۱۴۰۳ ===<br /> از اوایل سال ۱۴۰۳ بارندگی‌های فراوان در مناطقی از ایران منجر به جاری شدن سیل و آبگرفتگی در استانها و شهرهای مختلف شد که تا اردیبهشت ۱۴۰۳ سیل به ۲۳ استان کشور گسترش یافت وخساراتی به هزاران تن دیگر از هموطنان وارد کرد.<br /> <br /> استانهای درگیر سیل عبارتند بودند از: آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، البرز، اصفهان، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، سمنان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مرکزی، هرمزگان، همدان و یزد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87%DB%B2%DB%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 گسترش سیل و آبگرفتگی به۲۳ استان ـ سایت سازمان مجاهدین خلق ایران] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی روز شنبه ۱۵ اردیبهشت اعلام کرد موج بارشی جدیدی از روز یک‌شنبه ۱۶ اردیبهشت وارد ایران می‌شود و استان‌های آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی، اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان، خراسان‌شمالی، کرمانشاه، زنجان، قزوین، کردستان و دامنه‌های زاگرس را تحت تاثیر قرار می‌دهد.<br /> <br /> در روزهای پایانی فروردین و اوایل اردیبهشت نیز دور جدید بارندگی‌های شدید منجر به وقوع سیل و آب‌گرفتگی در استان سیستان و بلوچستان شد که تخریب ده‌ها روستا و قطع برق و آب دست‌کم ۳۰۰ روستای دیگر را در پی داشت.<br /> <br /> در جریان این سیل که به گفته شهروندان و کاربران رسانه‌های اجتماعی با فقدان امدادرسانی همراه بود، چندین تن جان خود را از دست دادند.<br /> <br /> با ورود سامانه بارشی جدید به ایران، سازمان هواشناسی روز پانزدهم اردیبهشت پیش‌بینی کرد شدت بارش‌ها در حد جاری شدن سیلاب نیست اما در روزهای بعد گزارش‌هایی از وقوع سیل و آب‌گرفتگی معابر در شماری از شهرهای ایران منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202405049625 بارش‌های شدید و خسارت سیل و آب‌گرفتگی به ده‌ها شهر ایران ـ ایران اینتر نشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === سیل در اسفراین ===<br /> در روز ۵ خرداد ۱۴۰۳، بارش شدید باران در اسفراین و شیروان به ۱۲ واحد مسکونی و ۵ حوزه کشاورزی در چهار روستای بخش مرکزی این شهرستان واقع در خراسان شمالی آسیب رساند. به گزارش منابع خبری، بیشترین خسارات و بارندگی‌ها در دهستان‌های دامنکوه و رویین مشاهده شده است. براساس ارزیابی‌های اولیه، بیشتر آسیب‌ها در روستاهای رویین و دهک متمرکز است. در روستای دهک، علاوه بر خسارت به واحدهای مسکونی، سیلاب منجر به تلف شدن ۴۰ رأس دام و آسیب به انبارهای علوفه شده است.<br /> <br /> علاوه بر این، در نتیجه بارش‌های شدید و جاری شدن سیلاب در مناطق عشایری شهرستان‌های اهر، تعدادی از اماکن دامی تخریب و تعدادی دام از بین رفته‌اند. همچنین، راه‌های عشایری و جاده‌های شهرستان اهر نیز دچار خسارت شده‌اند. (خبرگزاری ایرنا، ۶ خرداد)&lt;ref&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%B1 خسارات سیل به واحدهای مسکونی و کشاورزی در اسفراین و شیروان و اهر- سایت سازمان مجاهدین خلق ایران]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==== '''خسارات سیل در شهرها و مناطق مختلف ایران''' ====<br /> ویدیوها و گزارش‌های مردمی نشان می‌داد که در شهرستان شبستر استان آذربایجان‌شرقی شدت سیل بسیار زیاد بوده و خساراتی فراوانی داشته است.<br /> <br /> در خوزستان نیز مدیرعامل سازمان آب و برق این استان اعلام کرد به دنبال بار‌ش‌های اخیر، طرفیت سد دز ۱۰۰ درصد تکمیل شده است برای همین، خروجی آن با هدف کنترل سیلاب افزایش پیدا می‌کند.<br /> <br /> در دزفول خوزستان نیز گزارش‌هایی درباره خسارت بارندگی‌های شدید به زیرساخت‌های عمرانی و کشاورزی، آب‌گرفتگی منازل و همچنین زیر آب رفتن بوستان‌های شهر منتشر شد.<br /> <br /> در واکنش به آن، فرماندار دزفول گفت دستور تعطیلی بوستان‌های ساحلی این شهر و تخلیه فوری خودروها از این مناطق صادر شده است.<br /> <br /> ویدیوهای ارسال‌شده نیز نشان می‌داد روز جمعه ۱۴ اردیبهشت‌ پس از بارش باران سیل در خیابان‌های اهواز جاری شده است.<br /> <br /> حسین ظفری، معاون سازمان مدیریت بحران کشور خبر داد علاوه بر خوزستان، در استان‌های ایلام و چهارمحال و بختیاری نیز سیل به راه‌های عشایری خسارت جدی وارد کرده و تعدادی از دام‌ها تلف شده‌اند.<br /> <br /> غلامرضا غلامی، مدیرکل ستاد مدیریت بحران استانداری فارس روز ۱۴ اردیبهشت‌ بارش‌های جدید و خسارت سنگین آن به بخش کشاورزی در این استان خبر داده بود.<br /> <br /> از سوی دیگر، مدیر پایگاه میراث جهانی تخت جمشید خبر داد که در اثر بارندگی‌های اخیر، محوطه باستانی نقش رستم دچار آب‌گرفتگی شده و در پی آن، فرونشست‌های متعددی در منطقه رخ داده است.<br /> <br /> استان‌های خراسان رضوی و تهران هم در روزهای گذشته از خسارت‌های باران شدید مصون نماندند و بارندگی‌ها موجب جاری شدن سیل در برخی از روستاها و مناطق این استان‌ها شد.<br /> <br /> مرکز اطلاع‌رسانی پلیس راهور تهران روز شنبه اعلام کرد که به دلیل ورود گل و لای به معبر اصلی، در قسمتی از بزرگراه خرازی در غرب پایتخت ممنوعیت تردد اعمال شده است.<br /> <br /> بابک محمودی، رییس سازمان امداد و نجات هلال احمر کشور روز شنبه گفت از تاریخ ۱۲ تا ۱۵ اردیبهشت ۲۱ استان دچار سیل و آب‌گرفتی شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> به گزارش رسانه‌های حکومتی در جریان جاری شدن سیل در خراسان جنوبی حدود ۴۰۰روستا گرفتار شدند که ۲۱۹روستا از این تعداد مربوط به شهرستان خواف است.<br /> <br /> در خواف در استان خراسان رضوی بر اثر سیل ۳۰خودرو سواری طعمه سیل شدند.<br /> <br /> بارش شدید باران در استان کرمانشاه باعث جاری شدن سیلاب و آبگرفتگی در ثلاث باباجانی، ماهیدشت، حمیل در اسلام‌آباد غرب، دالاهو، جوانرود، اسلام‌آباد غرب، و سر فیروزآباد شد.<br /> <br /> یک شهروند در گزارشی از مشاهدات خود گفت: «عمق فاجعه را نگاه کنید آقایون کی می‌خواهید به داد ما برسید نگاه کنید... کمک هر کی میتونه کمکمان کنه بجنبید خانه هامان برفت زندگیمان برفت کمکمان کنید.»<br /> <br /> به‌رغم گسترش ویرانیها و خساراتهای ناشی از سیل ارگانهای مسئول جمهوری اسلامی از کمترین اقدام برای مقابله با ضایعات و ویرانیهای سیل خودداری کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== فراخوان مریم رجوی به کارزار استمداد ملی ====<br /> روز ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ خانم مریم رجوی طی پیامی اعلام کارزار ملی برای کمک به سیل زدگان کرد خانم رجوی در این پیام گفت:&lt;blockquote&gt;«در شرایطی که سیل ویرانگر ۲۱ استان میهن ما را در برگرفته و بخش‌های وسیعی از هموطنان‌مان به‌ویژه اقشار محروم با آثار وخیم سیل دست به گریبان هستند، برای همیاری و کمک‌رسانی به هموطنان سيل‌زده اعلام كارزار «استمداد ملی» می‌کنم.<br /> <br /> از همه هموطنان به‌ویژه جوانان در شهرها و استان‌های هم‌جوار می‌خواهم که به کمک سیل‌زدگان و بی‌خانمان‌ها و نجات کسانی که در محاصره سیل گرفتار شده‌اند بشتابند.<br /> <br /> به یاری آسیب‌دیدگان برخیزیم.<br /> <br /> رژیم آخوندها و دولت جلادان تنها در فکر حفظ نظام ننگین ولایت فقیه هستند. آن‌ها با چپاول اموال و سرمایه‌های '''مردم ایران''' و هدر دادن آن‌ها در پروژه‌های ضدملی و میهنی مانند '''بمب اتمی و جنگ‌افروزی''' خارجی مردم ما را در برابر حوادث طبیعی بی پناه گذاشته‌اند.»&lt;ref&gt;[https://www.maryam-rajavi.com/fllood-21province-iran/ سيل و آب‌ گرفتگی در ۲۱‌استان ـ سایت مریم رجوی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==سیل و پیشگیری==<br /> نقش سپاه پاسداران  و دیگرارگان‌های حکومتی در سیل قم و همچنین درسیل اخیر شیراز ،گلستان، خرم‌آباد، خوزستان و گسترش ضایعات و قربانیان آن بویژه درشیراز و آق قلا(گلستان) نقش اصلی را داشته‌اند. ازجمله می‌تواند ساختن ریل قطار در زمین‌های کشاورزی آق قلا درگلستان به ارتفاع تا سه متر وبه طول ۸۲ کیلومتر. که خود این ریل قطار مانع خروج آب به گرگانرود و دریا شده‌است.<br /> <br /> '''ضایعات و خسارت‌های سیل فاجعه‌ای ملی و خارج ازتصور'''<br /> <br /> ازطرفی جمهوری اسلامی تلاش می‌کند که خسارات واقعی جانی و اموال (از قربانیان سیل و خسارت به اموال مردم) را سرپوش گذاشته و بسیار کمتر جلوه دهد. جدول خسارت‌های سیل که می‌بینید حاوی اطلاعاتی از خبرگزاری‌های حکومتی است. البته جمهوری اسلامی مطابق معمول تنها بخشی از خسارت‌ها  را گزارش کرده‌اند:<br /> <br /> طبق گزارش اداره راهداری رژیم تا تاریخ ۹ فروردین۹۸ خسارت‌های وارده به خطوط مواصلاتی و راه‌های اصلی ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیارد تومان می‌باشد. (تخریب ۱۱ هزارکیلومتر راه‌های ایران و تخریب ۶۰۰ پل) .  <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=73177 2024-10-29T13:42:04Z

<p>Sayfe: سیل در اسفراین</p> <hr /> <div><br /> [[پرونده:سیل.JPG|جایگزین=سیل در ایران|بندانگشتی|سیل در ایران]]'''سیل در ایران'''، (از ۲۶ اسفند ۱۳۹۷، تا فروردین ۱۳۹۸) واقعه‌ای بود که بیشتر استان‌ها ایران را فرا گرفت. فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر سیل سال ۹۸ را بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی ۱۵ سال اخیر خواند و اعلام کرد جاری شدن سیلاب ۷۸ کشته، هزاران مجروح، بیش از نیم میلیون آواره و ۲.۵ میلیارد دلار خسارت مالی برجای گذاشت. پس از وقوع سیل و خرابی‌های گسترده که تقریبا همه ۳۱ استان کشور را فراگرفت، نبود مدیریت و روند نامناسب امدادرسانی، موجب اعتراض مردم و درگیری‌ آن‌ها با نیروی انتظامی و امنیتی شد. بسیاری از سیل‌زدگان گفتند که هیچ کمکی به دست آن‌ها نرسیده است. &lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/episode/iran-flood-5574 سیل اخیر ایران بزرگ‌ترین فاجعه طبیعی در ۱۵ سال اخیر بود]،‌ سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt; سیل در مناطق مختلف ایران از اواخر اسفند در مناطقی از استان‌های مازندران، گلستان و خراسان شمالی آغاز شد و در ادامه در شیراز و مناطقی از استان‌های غربی از جمله لرستان، کرمانشاه ایلام، خوزستان ادامه یافت. کندی در اطلاع رسانی و اقدامات مسئولان برای پیشگیری از خسارات جانی و مالی طی هفته‌های اخیر انتقادات بسیاری در میان شهروندان به دنبال داشته است. سازمان پزشکی قانونی ایران تائید کرد که تعداد کشته‌های سیل در ایران به ۷۶ نفر رسیده است.<br /> ==سیل در ایران==<br /> از روز ۲۶ اسفند ۹۷ در پی بارندگی‌های شدید، بیش از ۲۰ استان ایران دچار سیل شدند.<br /> <br /> ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که حاکی از وضعیت مناطق سیل‌زده و گرفتار شدن مردم بود اما در این تصاویر کمک رسانی دولتی آن‌چنان به چشم نمی‌خورد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-mazandaran پس از جاری شدن سیلاب؛ یک روستا در مازندران به طور کامل زیر آب رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==گلستان و مازندران==<br /> رسانه‌های داخل ایران روز چهارشنبه ۲۹ اسفند، گزارش دادند که در روزهای پایانی اسفند ۱۲ شهرستان در استان مازندران گرفتار سیل شده‌اند. یکی از دلایل بالا بودن خسارات در مناطق سیل‌زده، آماده نبودن زیرساخت‌ها برای مقابله با بارش‌های شدید گزارش شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-6 خسارات سنگین سیل در شمال ایران؛ ۵ نفر جان خود را از دست دادند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آق قلا در گلستان یکی از مناطقی است که متحمل آسیب‌های بسیاری شده و آن طور که میرمحمد غراوی معاون امور عمرانی استاندار گلستان روز جمعه ۲ فروردین اعلام کرد حدود نیمی از شهر آق‌قلا و ۱۰ روستای این شهرستان را آب فرا گرفته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-0 سیل ویرانگر در شمال ایران؛ گزارش‌های مردمی حاکی از کم‌کاری نهادهای مسئول است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==فارس==<br /> بر اثر وقوع سیل و ورود سیلاب به شهر شیراز، چندین خودرو در دروازه قرآن این شهر واژگون شدند. همچنین خیابان‌های مختلف این شهر و بازار وکیل شیراز دچار آب‌گرفتگی شدند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-2 بحران سیل در ایران؛ بیش از ۲۰۰ خودرو در سیل شیراز گرفتار شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===تلفات===<br /> بحران سیل در شهرهای مختلف شمالی و جنوبی ایران خسارات مالی و جانی فراوانی را به همراه داشته است به طوری که در ادامه این سیلاب‌ها روز دوشنبه پنجم فروردین، وقوع سیلاب در شهر شیراز دست کم ۱۷ کشته و ۳۵ مصدوم بر جای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-4 بحران سیل در ایران؛ تعداد کشته‌ها در شیراز به ۱۷ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> رسانه های داخل ایران روز سه شنبه ششم فروردین به نقل از وزیر بهداشت ایران اعلام کردند که سیل شیراز ١٩ کشته و ١٠٥ مصدوم برجای گذاشته است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz-0 آمار کشته‌شدگان حادثه سیل شیراز به ۱۹ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===دلایل وقوع سیل===<br /> خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تاسیسات شهری سوق داده است به طوری که بنابر گزارش ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می شده است.»<br /> <br /> '''جاده کنار دروازه قرآن'''<br /> <br /> تبدیل مسیل به سمت این رودخانه خشک به یک خیابان در شرایطی است که براساس تبصره ۳ ماده ۲ قانون توزيع عادلانه آب مصوب ۱۳۶۱ «ايجاد هر نوع اعيان و حفاري و دخل و تصرف در بستر رودخانه ها و انهار طبيعی و كانالهاي عمومی و مسيل‌ها و مرداب و بركه هاي طبيعي و همچنين در حريم قانوني سواحل دريا ها و درياچه ها اعم از طبيعی و يا مخزنی ممنوع است مگر با اجازه وزارت نيرو.»<br /> <br /> اقدامی که حالا بسیاری ‌ها آن را دلیل اصلی وقوع سیل اخیر و مرگ چندین نفر در این حادثه می دانند. کافی است تا عکس‌های قدیمی شیراز در کنار دروازه قرآن را با عکس های امروزی این منطقه مقایسه کنیم تا مشخص شود چه بر سر مسیل این شهر آمده است.<br /> <br /> البته ماجرای تغییر سطح مسیل تنها به شیراز ختم نمی شود، به گفته یاشار سلطانی،‌ در تهران نیز «سطح مسیل را باخاک پر کرده‌اند و اتوبان نیایش بر روی آن احداث شده است.»<br /> <br /> '''تاخیر امدادرسانی'''<br /> <br /> وقوع سیل‌های اخیر در ایران زاویای دیگری نیز دارد از جمله تاخیر در روند امدادرسانی که به خصوص در سیل گلستان با انتقادهای بسیاری روبرو شد. نبود مسئولان در روزهای اول حادثه در مناطق سیل‌زده نیز موضوع دیگر است که حتی امروز نیز شایعه غیبت شهردار شیرازاز سوی دادستانی این شهر مطرح شد اگر چه به سرعت تکذیب شد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood-shiraz نگاهی به عوامل سیل‌های مرگبار در ایران؛ ماجرای رودخانه خشک شیراز که خیابان شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> پس از این حادثه بسیاری ها ساخت و سازه‌های شهرداری و پر کردن مسیل قدیمی شیراز که به رودخانه خشک این شهر می رسیده را از جمله دلایل اصلی وقوع این سیل مرگبار اعلام کرده بودند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-shiraz مسدود کردن یکی از مسیل‌های قدیمی دلیل وقوع سیل مرگبار شیراز اعلام شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==لرستان==<br /> در ادامه وقوع سیل در ایران، استان لرستان از ساعات اولیه روز دوشنبه پنجم فروردین با طغیان خرم رود و وقوع سیل روبرو شده است به طوری که تصاویر منتشر شده نشان از آب گرفتی و بروز سیل در شهرهای مختلف این استان از جمله خرم‌آباد و دوره چگنی دارد.<br /> <br /> خبرها حاکی از قطع شدن آب آشامیدنی و راه ارتباطی در پل‌دختر است همچنین مدیرکل دفتر  بحران وزارت نیرو اعلام کرده که براثر وقوع سیلاب شدید در استان لرستان آب در ۶۰ روستا قطع شده و ۵۰روستا نیز با قطعی برق روبرو شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-lorestan-6 بحران سیل در ایران؛ سدبندهای اروندرود شکسته شد، وضعیت پل‌دختر بحرانی است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کهگیلویه و بویراحمد==<br /> وقوع باران‌های سیل‌آسا در استان کهگیلویه و بویراحمد و رانش زمین باعث محو شدن روستای «آبیدک» دهستان زیلایی در شهرستان بویر احمد شد.<br /> <br /> شاهرخ کناری، فرماندار بویر احمد روز سه‌شنبه ششم فروردین به خبرگزاری ایرنا گفته است که دیگر «هیچ اثری» از این روستا وجود ندارد.<br /> <br /> در این روستا کمتر از ۲۰ خانوار جمعیت داشته که  مقامات می گویند این روستا پیش از وقوع حادثه تخلیه شده است.اما بنا بر گفته فرماندار بویراحمد تمام خانه ها، وسایل و احشام این روستا  از بین رفته است.<br /> <br /> همچنین در حال حاضر تمام راه های موصلاتی به دهستان زیلایی بسته است و آب شرب، برق و شبکه های ارتباطی نیز قطع است.<br /> <br /> استان کهگیلویه و بویراحمد  از روز دوشنبه با بارش شدید و وقوع سیل روبرو است و مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای این استان گفته که راه ارتباطی بیش از ۸۰ روستای این استان مسدود است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-kohgiluye-boyeramad رانش زمین روستای آبیدک زیلایی در استان کهگیلویه و بویراحمد را محو کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> براساس گزارش‌ها براثر سیلاب و رانش زمین در بویراحمد نیز سه روستا تخلیه و یک روستا تخریب شد. هم چنین راه ارتباطی بیش از ۶۰ روستا در این شهرستان و ۸۰ درصد از راه‌های عشایری شهرستان گچساران قطع شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-flood ادامه بحران سیل در ایران؛ به تهران و ۵ استان دیگر هشدار داده شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==خوزستان==<br /> در جنوب ایران شهر ایذه واقع در استان خوزستان دچار سیل شد. بارش ها در خوزستان باعث آب‌گرفتگی و راه افتادن سیل از روز گذشته شده است.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> ورودی اهواز از سمت اندیمشک با پیشروی آب رودخانه کرخه به زیر آب رفته است.<br /> <br /> از زمان وقوع سیلاب اخیر تا عصر روز پنجشنبه ۲۲ فروردین ، ۲۵۰ روستا در استان خوزستان به صورت کلی و جزئی تخلیه شده‌اند<br /> <br /> کیامرث حاجی زاده مدیرکل مدیریت بحران استانداری خوزستان روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به خبرگزاری ایلنا گفت، از میان روستاهای تخلیه شده ۱۰۵ روستا دچار آبگرفتگی شده‌ و تا این لحظه ۱۰۵ هزار نفر در اردوگاه‌ها و محل‌های اسکان اضطراری اسکان داده شده‌اند.<br /> <br /> به گفته این مقام دولتی، سیلاب اخیر به بیش از ۴۰۰ واحد مسکونی شهری و ۸۷ هزار واحد مسکونی روستایی خسارت وارد کرده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-10 ادامه بحران سیل در خوزستان؛ تعداد روستاهای تخلیه شده به ۲۵۰ روستا رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==عوامل تشدید کننده ==<br /> هر سیلی به هر‌حال ضایعات و خسارت‌هایی دربردارد اما آن‌چه که در سیل ۹۸ ایران به وقوع پیوست، فاجعه‌ای بود که مقدمات آن به مرور و در سال‌های پیشین ایجاد شده بود.<br /> ===تخریب محیط زیست ===<br /> 1.   رهاکردن ساختارهای قبلی و عدم رسیدگی به آنها:<br /> <br /> یکم. منحل کردن مدیریت سنتی توزیع آب (قنات‌ها. زه‌کشی‌های سنتی. زه‌کشی‌های طبیعی. زه‌کشی‌های مصنوعی قدیمی.<br /> <br /> دوم.رها کردن پروژه مقابله با بیابان زایی. رها کردن پروژه کاشت گیاهان کویری در حاشیه شهرها و توقف طرح تثبیت شن‌های روان و ایمن سازی شهرها در مقابل ریز‌گردها و سیلاب‌ها.    <br /> <br /> 2.   نابود کردن اکوسیستم‌های طبیعی موجود به‌علل اقتصادی (جنگل‌تراشی، کوه‌خواری، مسیل‌خواری، سدسازی غیرکارشناسی برای آب‌فروشی، فروش غیرکارشناسی مجوز حفرچاه عمیق فراتر از ظرفیت منابع آبی موجود، تغییرکاربری دادن مسیل‌های خشک و فصلی به زمین‌های تجاری مسکونی، ایجاد تغییرات غلط در حوزه‌های آبریز طبیعی مانند ریل‌گذاری بدون آبراه به طول82 کیلومتر در گلستان که زه‌کشی طبیعی منطقه را مختل کردو باعث سیل شد و ...)<br /> <br /> ب) عدم تخصیص بودجه عمرانی مناسب برای بازسازی محیط زیست و مدیریت بحران.<br /> ==سیل نتیجه سوء مدیریت==<br /> پروفسور پرویز کردوانی در گفتگو با «انتخاب» در واکنش به وقوع سیل‌های سنگین در بخش‌های مختلف کشور اظهار داشت: ما در ایران از لحاظ آب در مضیقه هستیم و به همین دلیل باید از بارش باران خوشحال شویم و خدا شاکر باشیم. اما از آنجایی که ناکارآمدی مدیریتی در همه حوزه‌ها خودنمایی می‌کند، بارندگی‌های این چند روز دردسر ساز شده‌است.<br /> <br /> این جغرافیدان با اشاره به مشکلاتی که در شروع سال مردم شهرهای سیل زده دچارش شده‌اند، افزود: به قدری در مدیریت شرایط بد عمل می‌کنیم، این روزها نعمت خداوند برای ما عامل بدبختی و گرفتاری شده‌است و به جای اینکه مشکل آب را کم کند، مشکل آب را بیشتر کرده‌است.<br /> <br /> این استاد دانشگاه ادامه داد: الان سد دز که ۲۰۲متر ارتفاع دارد، حدود ۹۰مترش گل است و به همین دلیل نمی‌تواند آب را در خودش نگه دارد. بنابراین ظاهراً فکر می‌کنیم باران نعمت است که در واقع نیست. چون باران به دشت‌هایی که نشست کرده‌اند، نمی‌تواند نفوذ کند. جاهایی هم که آسفالت و سنگفرش است هم باران را نگه نمی‌دارند. این در حالی است که مسوولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود. فقط کافی بعد تا در ارتفاعات آبخیزداری کنند. یعنی در دامنه کوه دو کار اصلی انجام بدهند. اول اینکه جوی‌های عمود بر شیب را احداث کنند. همچنین در رودهای کوچک، سدهای کوچک می‌ساختند که اولی به عهده وزارت کشاورزی و بعدی وظیفه وزارت نیرو است. اگر این کارها انجام می‌شد، دیگر شاهد این همه مصیبت نمی‌شدیم. همچنین اگر به جنگل ها رسیدگی می‌شد، باران به درخت پخش می‌شود و نمی‌افتد.<br /> ==دوره «ترسالی» ==<br /> کردوانی جغرافی‌دان و فعال حوزه محیط زیست، خبری را که از قول وی در فضای مجازی مبنی بر پایان دوره خسکسالی و آغاز یک دوره ترسالی در ایران منتشر شده، تکذیب کرد و گفت: ایران همچنان در شرایط خشکسالی و کم‌آبی قرار دارد و بارش‌های اخیر هم «اتفاقی» رخ داده‌است.<br /> <br /> پرویز کردوانی در گفت و گو با ایسنا در خصوص خبری از قول وی که در آن گفته شده «خشکسالی ایران بعد از ۲۰ سال به اتمام رسیده و یک دوره ترسالی ۲۰ تا ۴۰ ساله را در پیش داریم» توضیح داد: من به هیچ وجه چنین چیزی را نگفته‌ام و یک کلمه از این خبر هم متعلق به من نیست.<br /> <br /> وی درباره بارش‌هایی که اخیراً در کشور رخ داده‌است گفت: شرایط جوی ایران به دلیل گرم شدن کره زمین در کنار افزایش بارش در مناطق پرباران و کاهش بارش در مناطق کم‌باران بی‌نظم هم شده‌است؛ در شرایط بی‌نظمی ممکن است مثلاً در یزد که کم‌باران است ظرف یک ساعت به اندازه دو سال بارش رخ دهد.<br /> <br /> کردوانی افزود: این بارش‌هایی که اخیراً در ایران رخ داده هم اتفاقی بوده‌است و تا زمانی که کره زمین گرم است ما در خشکسالی هستیم و نباید با این بارش‌ها تصور کرد که خشکسالی تمام و آب و هوای ایران مرطوب شده‌است.<br /> <br /> کردوانی در پایان اعلام کرد: امیدی که این بارندگی‌ها ادامه داشته باشد نیست و ایران همچنان در شرایط کم‌آبی و خشکسالی خواهد بود<br /> <br /> مسئولان می‌توانستند کاری کنند که در این وضع کم‌آبی، سیل جاری نشود؛ فقط کافی بود در ارتفاعات آبخیزداری کنند<br /> ==۶۳ درصد خشکسالی ==<br /> طبق گزارشات کارشناسی مسئولین رژیم ایران کشوری خشک محسوب می‌شود. بخش اعظم مساحت ایران با پدیده خشکسالی انباشته و بلندمدت روبه رو است. بر اساس آمار منتشر شده و رسمی مرکز ملی خشکسالی، تهران و ۲۰ استان دیگر از خشکسالی شدید رنج می‌برند. صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیرت بحران سازمان هواشناسی در مصاحبه با خبرگزاری حکومتی ایسنا در ۸ مرداد ۹۷ گفت: «بر اساس شاخص ۱۲۰ ماهه منتهی به پایان تیر۹۷، حدود ۹۷ درصد از مساحت کشور با درجات مختلف خشکسالی بلندمدت مواجه هستند که از این میان ۵٫۵ درصد خشکسالی خفیف، ۲۸٫۵ درصد دچار خشکسالی متوسط ،۵۰ درصد خشکسالی شدید و ۱۳ درصد با خشکسالی بسیار شدید را تجربه می‌کنند.» به این ترتیب ۶۳ درصد از مساحت ایران با خشکسالی بسیار شدید روبه رو است.<br /> <br /> در دوران دیکتاتوری سلطنتی تنها ۱۳ سد در ایران ساخته شده بود اما تعداد سدهای ساخته شده بعداز انقلاب ۵۷ به بیش از ۶۰۰ سد میرسد. که یکی از عوامل اصلی ایجاد سیل همین سد های بدون کارشناسی است که ساختار اقلیمی منطقه را بهم‌زده از یکسو باعث خشکسالی و نابودی مراتع و مزارع شدند و  از طرف دیگر در دوران بارندگی، به علت ساخت و ساز در منطقه آب‌گیر پایین‌دست سد باعث سیل و ویرانی‌های مرگبار شدند.<br /> ==انحصار سدسازی ایران ==<br /> یک نکته مهم در این میان این است که تمام سدها از طرف وزارت نیرو، از کار مشاوره و طراحی و نظارت را به شرکت &quot;مهاب قدس&quot; وابسته به قرارگاه خاتم الانبیا سپاه سپرده شده و ساخت سد را بدون بررسی آثار منفی آن، آغاز می‌کنند تا شرکت‌های وابسته درقبل آن چپاول و غارت کرده و جیب خود پر کنند. به گزارش ایسنا ۱۲ فروردین ۹۸ در سیل اخیر لرستان و زیرآب رفتن شهر پل دختر، معمولان و ماژین  پرحجم شدن مسیل‌ها و طغیان رودخانه کحیخان از سرریز شدن و یا شکسته شدن سدهای سمیره، سد مروک دورود، هاله، کزناز و متعاقب آن شکسته وتخریب شدن پل های کشکان، گاومیشان، افرینه و گپ بوده‌است.<br /> ==دلایل تبدیل باران به سیل==<br /> اگر پایه‌ای‌ترین عامل سیل یعنی عامل طبیعی را کنار بگذاریم، دخیل بودن عامل انسانی نقش عمده‌ای در ایجاد سیل دارد از جمله در سیل‌های مرگبار شیراز و گلستان و دیگر شهرهای ایران با توجه به اینکه از ۲۷ اسفند ۹۷ هواشناسی از وقوع سیل و بارش شدید درمناطق کشور را گزارش داده بود اما با نگاهی کارشناسی و مدیریت درست  و مسئولین دلسوز، در زمان بحران می‌شد خسارات  همین سیل را هم کاهش داد.<br /> ===انهدام پوشش گیاهی===<br /> درچند سال اخیر عوامل انسانی در ایجاد وقوع سیل پس از اولین بارش بسیار دخیل بوده و هستند زیرا ایران  اولین کشوری است که بتدریج پوشش گیاهی خودش را  از دست داده‌است. پوشش گیاهی یک مسئله بسیار بسیار مهم برای جلوگیری از سیلاب‌های کوبنده مثل سیلاب‌هایی که در ابتدای سال ۹۸ جاری شد، می‌باشد.<br /> <br /> عامل دوم مسئله ساخت و سازهای بسیار بی‌رویه در مسیر رودخانه‌هاست. حتی در مناطق سیل خیز در کنار رودخانه‌ها و مسیل‌ها  انبوهی سازه مسکون و تجاری ساخته شده‌است مانند شیراز که ساختن اتوبان و یا بازار و... ساخت و سازهایی انجام شده که با ابتدایی‌ترین استانداردها هم فاصله دارد.<br /> <br /> از دیگر عوامل تشدید کننده سیل باید از کوه‌خواری و ساختن ویلاهای اشرافی در شمال تهران و لواسانات و...نام برد.<br /> ===علت ایجاد سیل===<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده. از جنگل‌زدایی، تخریب مراتع، تبدیل آبخیزها و تالاب‌ها به مزرعه و دخل و تصرف غیرمجاز در حریم و بستر رودخانه‌ها به عنوان برخی از دلایل وقوع سیل در ایران یاد شده‌است.<br /> ==بودجه نهادهای مذهبی با سازمان مدیریت بحران==<br /> در حالی که ایران کشوری حادثه خیز محسوب می شود و طی سال ها شاهد حوادثی مرگبار همچون زلزله بم و کرمانشاه بوده و این روزها نیز سیل مرگبار در شیراز قربانیان زیادی گرفته، اما این بار نیز در بودجه سال ۹۸ در مقایسه با سازمان ها و نهادهای مذهبی به سازمان مدیریت بحران سهم ناچیزی داده شده است.<br /> <br /> بر اساس بودجه سال ۹۸ سهم سازمان مدیریت بحران ۱۲.۷۵ میلیارد تومان است اما در مقابل شورای عالی حوزه های علمیه ۳۰۶.۳ میلیارد تومان، شورای سیاست گذاری ائمه جمعه۲۰ میلیارد تومان، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم ۱۵۰ میلیارد تومان بودجه دارند.<br /> <br /> حتی بودجه ستاد مرکزی راهیان نور که یک اردوی بازدید از مناطق جنگی ایران  است، نیز بودجه اش بیش از سازمان مدیریت بحران است و در سال ۹۸ بودجه ۲۵ میلیاردی خواهد گرفت.<br /> <br /> سهم مجمع جهانی اهل بیت با ۳۳ میلیارد تومان و جامعه المصطفی نیز ۲۰۱ میلیارد تومان در بودجه ۹۸ خواهد بود.<br /> <br /> در شرایطی که ایران با مشکلات اقتصادی روبروست، افزایش سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ پیش از و فاصله فاحش بودجه با دستگاه‌های اجرایی در کشور  انتقادهای بسیاری را به همراه داشته است اما در براساس قانون جمهوری اسلامی سهم سازمان مدیریت بحران تنها ۵ درصد از کل بودجه است و سال‌های گذشته نیز همیشه نهادهای مذهبی بودجه ای چندبرابر این سازمان داشته اند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-cirsis-government سهم نهادهای مذهبی در بودجه ۹۸ چند برابر سازمان مدیریت بحران است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تلفات==<br /> یونیسف اعلام کرده است که براثر سیلاب‌های اخیر در ایران ۱۰۰ هزار کودک از تحصیل و هزاران کودک از مراقبت‌های اولیه درمانی محروم شده‌اند.<br /> <br /> سازمان یونیسف در گزارشی که در روز جمعه ۳۰ فرودین منتشر کرده است با اعلام این آمار به  خسارات گسترده سیلاب‌های اخیر در ایران اشاره کرده و نوشت که برای برای کمک‌های ضروری به کودکان بیش از ۹ میلیون دلار بودجه نیاز است.<br /> <br /> بنابر این گزارش سیل ویرانگر در سه چهارم از استان‌های ایران زندگی ۱۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده که از این تعداد دو میلیون نفر به شدت آسیب دیده و ۵۰۰ هزار نفر هم بی‌خانمان شده‌اند که نیمی از آن‌ها کودکان هستند.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-children سیل در ایران ۱۰۰هزار کودک را از تحصیل محروم کرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> سایت سازمان پزشکی قانونی یکشنبه ۲۵ فروردین به نقل از احمد شجاعی، رئیس این سازمان، نوشت که در روزهای اخیر ۵ نفر در خوزستان و یک نفر در ایلام بر اثر سیل جان باختند که بدین ترتیب آمار کشته‌ها به ۷۶ نفر رسید.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-death-0 تعداد کشته‌های سیل یک ماه گذشته در ایران به ۷۶ نفر رسید]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===خسارات===<br /> عباس کشاورز، معاون وزیر جهاد کشاورزی ایران شامگاه روز یکشنبه ۲۵ فروردین با اعلام این خبر گفته است که در بخشی از این آسیب‌ها سیل زمین یا باغ کشاورزی را با خود برده است و در بخشی نیز آب‌گرفتگی‌ها موجب پوسیدگی محصول خواهد شد.<br /> <br /> این مقام مسئول آسیب حدود ۵۵ درصد از اراضی کشاورزی را بین ۲۵ تا ۵۵ درصد اعلام کرده و گفته است که حدود ۲۵۰ هزار هکتار از محصولات کشاورزی و حدود ۱۵۰ هزار هکتار باغ بر اثر سیلاب‌های اخیر در ایران از بین رفته است.<br /> <br /> بنابر اعلام جهاد کشاورزی در سیلاب اخیر بیش از ۶ هزار واحد مرغداری و حدود ۱۰۰ واحد پرورش ماهی هم دچار خسارت شدند.<br /> <br /> پیشتر جهادکشاورزی خسارات ریالی وارد شده به مناطق سیل‌زده را تا ۱۸ فروردین بیش از۶ هزار میلیارد تومان خسارات در ۱۹ استان کشور اعلام کرده بود.<br /> <br /> همچنین گزارش‌ها حاکی است که حدود۷۶ درصد کل خسارات به بخش کشاورزی در چهار استان خوزستان، گلستان، مازندران و لرستان حادث شده است.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-2 سیلاب‌ها به یک میلیون هکتار از زراعت ایران آسیب زده است]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==کمک به سیل‌زدگان==<br /> هلال احمر امارات متحده عربی و هلال احمر عربستان سعودی در یک اقدام مشترک هواپیمایی حامل ۹۵ تن کمک‌های بشردوستانه برای سیل‌زدگان ایران ارسال کردند.<br /> <br /> هلال احمر امارات اعلام کرده این کمک‌ها شامل اقلامی مانند مواد غذایی و چادر است و هیاتی از هلال احمر امارات نیز همراه آن اعزام شده است&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-uae-saudi هواپیمای کمک‌های عربستان و امارات برای سیل‌زدگان به ایران رفت]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ===ممانعت دولتی از کمک‌های مردمی===<br /> «جمعیت امداد دانشجویی امام علی» یک نهاد خیریه غیردولتی است که عموما در زمینه آسیب‌های اجتماعی فعالیت می‌کند اما از ابتدای بحران سیل در ایران، بر امدادرسانی به سیل‌زدگان متمرکز شده است. در بیانیه این نهاد خیریه که روز چهارشنبه ۲۸ فروردین منتشر شد، آمده است که با تهدید و بازخواست تلفنی از «همراهان و مدافعان جمعیت» خواسته‌اند «از این نهاد مردمی برائت جویند&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flood-12 نهاد خیریه دانشجویی جمعیت امام علی به خاطر امدادرسانی به سیل‌زدگان تهدید شد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در حالی‌که مردم سیل‌زده در مناطق مختلف از جمله خوزستان به نحوه اطلاع‌رسانی اعتراض دارند، پلیس فتا در استان خوزستان از دستگیری ۲۴ نفر از کاربران شبکه‌های اجتماعی خبر می دهند.<br /> <br /> شاهین حسنوند، رئیس پلیس فتا استان خوزستان، علت بازداشت این افراد را «پخش اخبار منحرف» و «شایعات» مربوط به سیل عنوان کرده که به ادعای او موجب تشویش اذهان عمومی شده بودند.<br /> <br /> پیش از این نیز دادستان عمومی و انقلاب شهر شوش خبر داده بود فردی که کلیپی را درباره سد کرخه و پخش شدن «صدای عجیبی» از آن منتشر کرده بود، بازداشت شده است.<br /> <br /> این اقدامات مقام های قضایی جمهوری اسلامی در شرایطی است که از زمان آغاز سیل در استان‌های مختلف ایران، خبررسانی رسانه‌های رسمی و روند امدادرسانی از سوی نهادهای حکومتی با انتقادهای مختلفی مواجه شده بود.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-human-rights-143 بازداشت ۲۴ نفر در خوزستان به اتهام پخش اخبار منحرف از سیل اخیر]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> <br /> کمپین حقوق بشر در ایران روز پنجشنبه ۲۲ فروردین به نقل «کریم دحیمی» فعال حقوق بشر گزارش داد، دو نفر از امدادرسان‌های اهل خوزستان به نام احمد کعبی و یعقوب کعبی روز جمعه ۱۶ فروردین و ۹ نفر از امدادرسان مردمی روز یکشنبه ۱۸ فروردین، که برای کمک رسانی به سیل‌زدگان به روستای گوریه رفته بودند، از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند.<br /> <br /> کریم دحیمی با اشاره به منابع داخلی در روستای گوریه به کمپین گفت: «احمد و یعقوب کعبی که در کمپ مشغول امدادرسانی بودند به دلایل نامشخصی از سوی ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شدند و ما هنوز اطلاعی از محل نگهداری آنها نداریم.»&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/flood-activist-arrested-0 تعدادی از امدادگران داوطلب در خوزستان از سوی سپاه بازداشت شدند]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ====ممانعت خامنه‌ای از برداشت پول====<br /> دوشنبه ۲۶ فروردین خبری مبنی بر درخواست رئیس جمهوری ایران از آیت الله خامنه ای برای برداشت دو میلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل اخیر منتشر شده بود.<br /> <br /> در حالیکه برآوردها از خسارت سنگین سیل های اخیر در ایران حکایت دارد، آیت الله علی خامنه‌ای با برداشت فوری از صندوق توسعه ملی به منظور جبران خسارات سیل مخالفت کرد.&lt;ref&gt;[https://ir.voanews.com/latestnews/iran-flooding-leader مردم نگران بازسازی خسارات سیل؛ خامنه‌ای با برداشت از صندوق توسعه ملی موافقت نکرد]، سایت صدای آمریکا&lt;/ref&gt;<br /> ==تاریخچه سیل‌ها در ایران==<br /> براساس آمار سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، میزان وقوع سیل در ایران به روندی افزایشی رسیده. به گفته این سازمان در حدود ۷۰سال گذشته تقریباً ۵۵۹۰ فقره سیل در ایران رخ داده که حدود ۱۱۴۰مورد آن مربوط به دهه ۹۰خورشیدی بوده‌است، که اصلی ترین موارد آن بشرح زیراست:<br /> <br /> === '''تهران'''- '''مرداد۱۳۶۶''' ===<br /> رگبار و تگرگ ناگهانی و سیلاب عظیمی که در کمتر از ۲ساعت از رودخانه گلابدره در شمال تهران به سمت تجریش جاری شد. سیلاب گل و لای و سنگ دامنه کوه را شست و به کوچه خیابان‌های دربند و تجریش آورد. ۳۰۰نفر کشته شدند و خانه‌ها و مغازه‌ها خسارت دیدند؛ تا حدی که شکل میدان و سر پل تجریش بعد از بازسازی تغییر کرد. رسانه‌های رژیم به نقل از مردم محلی آن را به ایجاد ۱سد موقت در مسیر رودخانه تجریش برای ساخت و ساز نسبت می‌دهند. ضمن اینکه تهران جز استان‌های سیل خیز نیست<br /> <br /> ===  '''شیرازـ دی ۱۳۸۰''' ===<br /> سیل در دی ماه سال ۸۰ جان ۱۱ نفر را گرفته بود اما با گذشت بیش از ۱۷ سال از این فاجعه، و با مشخص بودن علل سیل در بی عملی و بی کفایتی سرمداران رژیم نتوانستند از تکرار آن جلوگیری کنند.خبرگزاری حکومتی ایرنا در سال ۹۳ گزارشی را به نقل از «فرج‌الله رجبی» شهردار وقت شیراز درباره سیل دی ماه سال ۸۰ منتشر کرده بود که براساس آن از جمله عوامل جاری شدن این سیل «کاهش شیب رودخانه» و «تنگ بودن دهانه‌های پل» نسبت به دیگر مسیرهای رودخانه در محل حادثه عنوان کرده بود. خشک بودن بستر رودخانه در این شهر نیز از جمله مواردی بوده که مسئولان وقت شهرداری را در طی این سال‌ها به آسفالت کردن و ایجاد تأسیسات شهری در آن سوق داده‌است! به طوری که بنابر گزارش‌ها تا سال ۹۳ حتی «بخشی از بستر این رودخانه، آسفالت شده و به عنوان کنارگذر -برای رفت و آمد خودروها-از آن استفاده می‌شده‌است!»<br /> <br /> ===  '''قم ـ فروردین ۱۳۸۸''' ===<br /> بعد از چند سال خشکسالی، رودخانه« قم‌رود» به پارکینگ تبدیل شده بود و در ۱۱ فروردین ماه با باران تند سیلاب در بستر رود خشک جاری شد و پارکینگ را با خود برد. تلفات هموطنان ۶ نفر و مصدومین ۳۸ نفر'''.'''<br /> <br /> ===  '''استان گلستان- مرداد۱۳۸۸''' ===<br /> استان گلستان در شمال شرق کشور یکی از سیل خیزترین مناطق ایران است. در۳۰سال اخیر حدود ۱۳۰سیل جاری شده. یکی از مرگبارترین موارد مرداد ۱۳۸۰. شمار کشته شدگان دست کم ۴۰۰نفر اعلام شد. یکی از مهمترین عوامل سیل خیز بودن گلستان به گفته کارشناسان قطع درختان و جاری شدن آب‌های سطحی از دامنه کوه‌هاست.<br /> <br /> ===  '''سوادکوه استان مازندران ـ ۱۳۹۰''' ===<br /> در دهه ۱۳۹۰ طغیان رود در سوادکوه در استان مازندران و فرو ریختن ساختمان‌های چند طبقه در کنار رودخانه. ساختمان‌هایی که اطراف بستر رودخانه ساخته شده بودند فرو ریختند. سیل ۲۸کشته و مفقود و دست کم ۵۰میلیارد تومان خسارت به جا گذاشت<br /> <br /> ===  ''' آذرشهرـ ۱۳۹۶''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شمال غرب ایران درآذرشهر فاجعه آفرید. بارش بی‌سابقه باران ظرف ۱روز در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی، کردستان، زنجان و مازندران؛ رودخانه‌ها طغیان کردند. حادثه‌یی که به گفته سازمان مدیریت بحران حدود ۵۰کشته به جا گذاشت<br /> <br /> === '''شیرازـ دروازه قرآن، فروردین ـ ۱۳۹۸''' ===<br /> یکی دیگر از سیل‌های ویرانگر در شیراز  که تاکنون دست کم بیش از ۱۵۰ نفر کشته و مفقود بر جای گذاشته‌است؛ دقیقاً محصول غارت وچپاول و یک عمل جنایتکارانه وضدمردمی برعلیه مردم شیراز است. از جمله علل بالا بودن تلفات این سیل که از طرف دادستان عمومی شیراز اعلام شده،  عدم «لایروبی» این مسیر بوده‌است. درصورتیکه موضوع لایروبی نبوده بلکه جاده سازی درمسیر دروخانه خشک و پر کردن مسیل کنار دروازه قرآن بوده‌است.<br /> <br /> ===  '''استان‌های گلستان و مازندران و ۲۵ استان دیگردر سراسرکشور ـ فروردین''' '''۱۳۹۸''' ===<br /> به گزارش خبرگزاری حکومتی مهر ۷ نفر در گلستان، ۵ نفر در مازندران، ۳ نفر در خراسان شمالی، ۲ نفر در کهگیلویه و بویراحمد، یک نفر در کرمانشاه، یک نفر در خوزستان، دو نفر در لرستان، یک نفر در همدان و یک نفر سمنان فوت شده‌اند. علاوه براین طبق گزارش شبکه خبر(رژیم) در ۸ فروردین '''‌''' برآورد اولیه خسارات سیل فقط در مازندران بیش از هزار و سیصد میلیارد تومان است که نیمی از آن مربوط به بخش کشاورزی و دامی است، می‌باشد.<br /> <br /> === سیل سال ۱۴۰۳ ===<br /> از اوایل سال ۱۴۰۳ بارندگی‌های فراوان در مناطقی از ایران منجر به جاری شدن سیل و آبگرفتگی در استانها و شهرهای مختلف شد که تا اردیبهشت ۱۴۰۳ سیل به ۲۳ استان کشور گسترش یافت وخساراتی به هزاران تن دیگر از هموطنان وارد کرد.<br /> <br /> استانهای درگیر سیل عبارتند بودند از: آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، البرز، اصفهان، ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، سمنان، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مرکزی، هرمزگان، همدان و یزد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://news.mojahedin.org/i/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87%DB%B2%DB%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 گسترش سیل و آبگرفتگی به۲۳ استان ـ سایت سازمان مجاهدین خلق ایران] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی روز شنبه ۱۵ اردیبهشت اعلام کرد موج بارشی جدیدی از روز یک‌شنبه ۱۶ اردیبهشت وارد ایران می‌شود و استان‌های آذربایجان‌شرقی، آذربایجان‌غربی، اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان، خراسان‌شمالی، کرمانشاه، زنجان، قزوین، کردستان و دامنه‌های زاگرس را تحت تاثیر قرار می‌دهد.<br /> <br /> در روزهای پایانی فروردین و اوایل اردیبهشت نیز دور جدید بارندگی‌های شدید منجر به وقوع سیل و آب‌گرفتگی در استان سیستان و بلوچستان شد که تخریب ده‌ها روستا و قطع برق و آب دست‌کم ۳۰۰ روستای دیگر را در پی داشت.<br /> <br /> در جریان این سیل که به گفته شهروندان و کاربران رسانه‌های اجتماعی با فقدان امدادرسانی همراه بود، چندین تن جان خود را از دست دادند.<br /> <br /> با ورود سامانه بارشی جدید به ایران، سازمان هواشناسی روز پانزدهم اردیبهشت پیش‌بینی کرد شدت بارش‌ها در حد جاری شدن سیلاب نیست اما در روزهای بعد گزارش‌هایی از وقوع سیل و آب‌گرفتگی معابر در شماری از شهرهای ایران منتشر شده است.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.iranintl.com/202405049625 بارش‌های شدید و خسارت سیل و آب‌گرفتگی به ده‌ها شهر ایران ـ ایران اینتر نشنال]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در روز ۵ خرداد ۱۴۰۳، بارش شدید باران در اسفراین و شیروان به ۱۲ واحد مسکونی و ۵ حوزه کشاورزی در چهار روستای بخش مرکزی این شهرستان واقع در خراسان شمالی آسیب رساند. به گزارش منابع خبری، بیشترین خسارات و بارندگی‌ها در دهستان‌های دامنکوه و رویین مشاهده شده است. براساس ارزیابی‌های اولیه، بیشتر آسیب‌ها در روستاهای رویین و دهک متمرکز است. در روستای دهک، علاوه بر خسارت به واحدهای مسکونی، سیلاب منجر به تلف شدن ۴۰ رأس دام و آسیب به انبارهای علوفه شده است.<br /> <br /> علاوه بر این، در نتیجه بارش‌های شدید و جاری شدن سیلاب در مناطق عشایری شهرستان‌های اهر، تعدادی از اماکن دامی تخریب و تعدادی دام از بین رفته‌اند. همچنین، راه‌های عشایری و جاده‌های شهرستان اهر نیز دچار خسارت شده‌اند. (خبرگزاری ایرنا، ۶ خرداد)<br /> <br /> ==== '''خسارات سیل در شهرها و مناطق مختلف ایران''' ====<br /> ویدیوها و گزارش‌های مردمی نشان می‌داد که در شهرستان شبستر استان آذربایجان‌شرقی شدت سیل بسیار زیاد بوده و خساراتی فراوانی داشته است.<br /> <br /> در خوزستان نیز مدیرعامل سازمان آب و برق این استان اعلام کرد به دنبال بار‌ش‌های اخیر، طرفیت سد دز ۱۰۰ درصد تکمیل شده است برای همین، خروجی آن با هدف کنترل سیلاب افزایش پیدا می‌کند.<br /> <br /> در دزفول خوزستان نیز گزارش‌هایی درباره خسارت بارندگی‌های شدید به زیرساخت‌های عمرانی و کشاورزی، آب‌گرفتگی منازل و همچنین زیر آب رفتن بوستان‌های شهر منتشر شد.<br /> <br /> در واکنش به آن، فرماندار دزفول گفت دستور تعطیلی بوستان‌های ساحلی این شهر و تخلیه فوری خودروها از این مناطق صادر شده است.<br /> <br /> ویدیوهای ارسال‌شده نیز نشان می‌داد روز جمعه ۱۴ اردیبهشت‌ پس از بارش باران سیل در خیابان‌های اهواز جاری شده است.<br /> <br /> حسین ظفری، معاون سازمان مدیریت بحران کشور خبر داد علاوه بر خوزستان، در استان‌های ایلام و چهارمحال و بختیاری نیز سیل به راه‌های عشایری خسارت جدی وارد کرده و تعدادی از دام‌ها تلف شده‌اند.<br /> <br /> غلامرضا غلامی، مدیرکل ستاد مدیریت بحران استانداری فارس روز ۱۴ اردیبهشت‌ بارش‌های جدید و خسارت سنگین آن به بخش کشاورزی در این استان خبر داده بود.<br /> <br /> از سوی دیگر، مدیر پایگاه میراث جهانی تخت جمشید خبر داد که در اثر بارندگی‌های اخیر، محوطه باستانی نقش رستم دچار آب‌گرفتگی شده و در پی آن، فرونشست‌های متعددی در منطقه رخ داده است.<br /> <br /> استان‌های خراسان رضوی و تهران هم در روزهای گذشته از خسارت‌های باران شدید مصون نماندند و بارندگی‌ها موجب جاری شدن سیل در برخی از روستاها و مناطق این استان‌ها شد.<br /> <br /> مرکز اطلاع‌رسانی پلیس راهور تهران روز شنبه اعلام کرد که به دلیل ورود گل و لای به معبر اصلی، در قسمتی از بزرگراه خرازی در غرب پایتخت ممنوعیت تردد اعمال شده است.<br /> <br /> بابک محمودی، رییس سازمان امداد و نجات هلال احمر کشور روز شنبه گفت از تاریخ ۱۲ تا ۱۵ اردیبهشت ۲۱ استان دچار سیل و آب‌گرفتی شدند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;<br /> <br /> به گزارش رسانه‌های حکومتی در جریان جاری شدن سیل در خراسان جنوبی حدود ۴۰۰روستا گرفتار شدند که ۲۱۹روستا از این تعداد مربوط به شهرستان خواف است.<br /> <br /> در خواف در استان خراسان رضوی بر اثر سیل ۳۰خودرو سواری طعمه سیل شدند.<br /> <br /> بارش شدید باران در استان کرمانشاه باعث جاری شدن سیلاب و آبگرفتگی در ثلاث باباجانی، ماهیدشت، حمیل در اسلام‌آباد غرب، دالاهو، جوانرود، اسلام‌آباد غرب، و سر فیروزآباد شد.<br /> <br /> یک شهروند در گزارشی از مشاهدات خود گفت: «عمق فاجعه را نگاه کنید آقایون کی می‌خواهید به داد ما برسید نگاه کنید... کمک هر کی میتونه کمکمان کنه بجنبید خانه هامان برفت زندگیمان برفت کمکمان کنید.»<br /> <br /> به‌رغم گسترش ویرانیها و خساراتهای ناشی از سیل ارگانهای مسئول جمهوری اسلامی از کمترین اقدام برای مقابله با ضایعات و ویرانیهای سیل خودداری کردند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;<br /> <br /> ==== فراخوان مریم رجوی به کارزار استمداد ملی ====<br /> روز ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۳ خانم مریم رجوی طی پیامی اعلام کارزار ملی برای کمک به سیل زدگان کرد خانم رجوی در این پیام گفت:&lt;blockquote&gt;«در شرایطی که سیل ویرانگر ۲۱ استان میهن ما را در برگرفته و بخش‌های وسیعی از هموطنان‌مان به‌ویژه اقشار محروم با آثار وخیم سیل دست به گریبان هستند، برای همیاری و کمک‌رسانی به هموطنان سيل‌زده اعلام كارزار «استمداد ملی» می‌کنم.<br /> <br /> از همه هموطنان به‌ویژه جوانان در شهرها و استان‌های هم‌جوار می‌خواهم که به کمک سیل‌زدگان و بی‌خانمان‌ها و نجات کسانی که در محاصره سیل گرفتار شده‌اند بشتابند.<br /> <br /> به یاری آسیب‌دیدگان برخیزیم.<br /> <br /> رژیم آخوندها و دولت جلادان تنها در فکر حفظ نظام ننگین ولایت فقیه هستند. آن‌ها با چپاول اموال و سرمایه‌های '''مردم ایران''' و هدر دادن آن‌ها در پروژه‌های ضدملی و میهنی مانند '''بمب اتمی و جنگ‌افروزی''' خارجی مردم ما را در برابر حوادث طبیعی بی پناه گذاشته‌اند.»&lt;ref&gt;[https://www.maryam-rajavi.com/fllood-21province-iran/ سيل و آب‌ گرفتگی در ۲۱‌استان ـ سایت مریم رجوی]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;<br /> <br /> ==سیل و پیشگیری==<br /> نقش سپاه پاسداران  و دیگرارگان‌های حکومتی در سیل قم و همچنین درسیل اخیر شیراز ،گلستان، خرم‌آباد، خوزستان و گسترش ضایعات و قربانیان آن بویژه درشیراز و آق قلا(گلستان) نقش اصلی را داشته‌اند. ازجمله می‌تواند ساختن ریل قطار در زمین‌های کشاورزی آق قلا درگلستان به ارتفاع تا سه متر وبه طول ۸۲ کیلومتر. که خود این ریل قطار مانع خروج آب به گرگانرود و دریا شده‌است.<br /> <br /> '''ضایعات و خسارت‌های سیل فاجعه‌ای ملی و خارج ازتصور'''<br /> <br /> ازطرفی جمهوری اسلامی تلاش می‌کند که خسارات واقعی جانی و اموال (از قربانیان سیل و خسارت به اموال مردم) را سرپوش گذاشته و بسیار کمتر جلوه دهد. جدول خسارت‌های سیل که می‌بینید حاوی اطلاعاتی از خبرگزاری‌های حکومتی است. البته جمهوری اسلامی مطابق معمول تنها بخشی از خسارت‌ها  را گزارش کرده‌اند:<br /> <br /> طبق گزارش اداره راهداری رژیم تا تاریخ ۹ فروردین۹۸ خسارت‌های وارده به خطوط مواصلاتی و راه‌های اصلی ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیارد تومان می‌باشد. (تخریب ۱۱ هزارکیلومتر راه‌های ایران و تخریب ۶۰۰ پل) .  <br /> ==منابع==<br /> &lt;references /&gt;</div>

Sayfe