بهرام بیضایی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Khosro در ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۷

2025-12-28T20:47:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۷
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	\| جوایز =چندین جایزه در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی		\| جوایز =چندین جایزه در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی
	\| وب‌گاه =		\| وب‌گاه =
	}}'''بهرام بیضایی'''، (متولد ۵ دی ۱۳۱۷، تهران) یکی از برجسته‌ترین کارگردانان، نمایشنامه‌نویسان، فیلمنامه‌نویسان و پژوهشگران ایرانی است که به دلیل آثار نوآورانه و تأثیرگذارش در سینما، تئاتر و پژوهش‌های فرهنگی، شهرتی جهانی کسب کرده است. او با آثاری چون فیلم‌های «رگبار» (۱۳۵۱)، «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) و نمایشنامه‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸) و کتاب پژوهشی «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، به ترکیب فرهنگ و تاریخ ایران با مسائل اجتماعی و سیاسی پرداخته و سبک بصری و روایی منحصربه‌فردی خلق کرده است. بیضایی با تمرکز بر موضوعاتی چون هویت، عدالت اجتماعی، نقش زنان و نقد استبداد، از اساطیر و ادبیات پارسی الهام گرفته و به یکی از پیشگامان سینمای موج نو ایران و تئاتر مدرن تبدیل شده است.		}}'''بهرام بیضایی'''، (متولد ۵ دی ۱۳۱۷، تهران - درگذشته ۵ دی ۱۴۰۴، آمریکا) یکی از برجسته‌ترین کارگردانان، نمایشنامه‌نویسان، فیلمنامه‌نویسان و پژوهشگران ایرانی است که به دلیل آثار نوآورانه و تأثیرگذارش در سینما، تئاتر و پژوهش‌های فرهنگی، شهرتی جهانی کسب کرده است. او با آثاری چون فیلم‌های «رگبار» (۱۳۵۱)، «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) و نمایشنامه‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸) و کتاب پژوهشی «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، به ترکیب فرهنگ و تاریخ ایران با مسائل اجتماعی و سیاسی پرداخته و سبک بصری و روایی منحصربه‌فردی خلق کرده است. بیضایی با تمرکز بر موضوعاتی چون هویت، عدالت اجتماعی، نقش زنان و نقد استبداد، از اساطیر و ادبیات پارسی الهام گرفته و به یکی از پیشگامان سینمای موج نو ایران و تئاتر مدرن تبدیل شده است.

	زندگی حرفه‌ای بیضایی پس از [[انقلاب ضد سلطنتی\|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] تحت تأثیر سیاست‌های سرکوبگرانه رژیم جمهوری اسلامی قرار گرفت. آثار او، که اغلب به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم دیکتاتوری، [[سانسور در ایران\|سانسور]] و بی‌عدالتی را نقد می‌کردند، با محدودیت‌ها و سانسور شدید مواجه شدند. فیلم‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱) و «چریکه تارا» (۱۳۵۷) سال‌ها از اکران محروم ماندند، و نمایشنامه‌هایی چون «ماهی» (۱۳۸۰)، که به [[قتل‌های زنجیره‌ای]] روشنفکران اشاره داشت، ممنوع‌ شدند. بیضایی هرگز در برابر سانسور تسلیم نشد.		زندگی حرفه‌ای بیضایی پس از [[انقلاب ضد سلطنتی\|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] تحت تأثیر سیاست‌های سرکوبگرانه رژیم جمهوری اسلامی قرار گرفت. آثار او، که اغلب به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم دیکتاتوری، [[سانسور در ایران\|سانسور]] و بی‌عدالتی را نقد می‌کردند، با محدودیت‌ها و سانسور شدید مواجه شدند. فیلم‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱) و «چریکه تارا» (۱۳۵۷) سال‌ها از اکران محروم ماندند، و نمایشنامه‌هایی چون «ماهی» (۱۳۸۰)، که به [[قتل‌های زنجیره‌ای]] روشنفکران اشاره داشت، ممنوع‌ شدند. بیضایی هرگز در برابر سانسور تسلیم نشد.
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	بیضایی با وجود محدودیت‌ها، جوایز متعددی از جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی دریافت کرد. «رگبار» جایزه بهترین کارگردانی جشنواره فیلم تهران را کسب کرد، و «باشو، غریبه کوچک» در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» (۱۳۷۸) بهترین فیلم ایرانی تمام دوران نام گرفت. کتاب «نمایش در ایران» نیز به‌عنوان مرجعی کلیدی در تاریخ تئاتر ترجمه و تقدیر شد. آثار او، که به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی اجرا شده‌اند.		بیضایی با وجود محدودیت‌ها، جوایز متعددی از جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی دریافت کرد. «رگبار» جایزه بهترین کارگردانی جشنواره فیلم تهران را کسب کرد، و «باشو، غریبه کوچک» در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» (۱۳۷۸) بهترین فیلم ایرانی تمام دوران نام گرفت. کتاب «نمایش در ایران» نیز به‌عنوان مرجعی کلیدی در تاریخ تئاتر ترجمه و تقدیر شد. آثار او، که به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی اجرا شده‌اند.

	نگرش‌های سیاسی بیضایی، به‌ویژه تقابلش با رژیم جمهوری اسلامی، بخش جدایی‌ناپذیری از هویت اوست. او در آثاری مانند «سگ‌کشی» (۱۳۸۰) فساد اقتصادی و اجتماعی را نقد کرد و در «مرگ یزدگرد» با استفاده از استعاره‌های تاریخی، استبداد را به چالش کشید. برخی منابع آثار او را «شمشیر داموکلس» بر سر نظام استبدادی توصیف کرده‌اند. این تقابل، اگرچه او را از فعالیت در ایران محروم کرد، اما وجه مقاومت را در او تقویت نمود. بیضایی در تبعید نیز با خلق آثار جدید و تدریس، به مبارزه با سرکوب فرهنگی ادامه داد و الهام‌بخش هنرمندان و روشنفکران شد.<ref name=":0">[https://setare.com/fa/news/17911/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ بیوگرافی بهرام بیضایی؛ هنرمند سرشناس ایرانی - ستاره]</ref><ref name=":1">[https://www.ketabane.org/products/author-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C بهرام بیضایی - کتابانه]</ref><ref name=":2">[https://iranwire.com/fa/jinac/44482/ ۸۲ سالگی بهرام بیضایی؛ هنرمندی که مقابل نظامِ حذف و سانسور کرنش نکرد - ایران وایر]</ref><ref name=":3">[https://www.radiofarda.com/a/interview-bahram-beyzaei-playwriter-clerics-iran/33146545.html گفتگوی اختصاصی با بهرام بیضایی: آخوندها با شستشوی مغزی ملت همیشه در قدرت بودند - رادیو فردا]</ref><ref name=":4">[https://www.radiofarda.com/a/31052361.html «ماهی» بهرام بیضائی و قتل‌های زنجیره‌ای - رادیو فردا]</ref><ref name=":5">[https://www.independentpersian.com/node/68046/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B3%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%85 بیضایی: ۳۰ سال در ایران شغلی نداشتم - ایندیپندنت]</ref><ref name=":6">[https://ir.voanews.com/a/beizaeiinstanford-2011-1-24-114501844/150482.html آغاز دوره سوم تدریس سینمایی بهرام بیضایی در دانشگاه استنفورد کالیفرنیا - صدای آمریکا]</ref><ref name=":7">[https://iranian-republic.org/fa/article/462/%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C شمشیر داموکلس بهرام بیضایی بالای سر نظام استبدادی - همبستگی جمهوی‌خواهان ایران]</ref>		نگرش‌های سیاسی بیضایی، به‌ویژه تقابلش با رژیم جمهوری اسلامی، بخش جدایی‌ناپذیری از هویت اوست. او در آثاری مانند «سگ‌کشی» (۱۳۸۰) فساد اقتصادی و اجتماعی را نقد کرد و در «مرگ یزدگرد» با استفاده از استعاره‌های تاریخی، استبداد را به چالش کشید. برخی منابع آثار او را «شمشیر داموکلس» بر سر نظام استبدادی توصیف کرده‌اند. این تقابل، اگرچه او را از فعالیت در ایران محروم کرد، اما وجه مقاومت را در او تقویت نمود. بیضایی در تبعید نیز با خلق آثار جدید و تدریس، به مبارزه با سرکوب فرهنگی ادامه داد و الهام‌بخش هنرمندان و روشنفکران شد.

			بهرام بیضایی سرانجام در روز تولدش یعنی در ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، در تبعید و غربت (ایالات متحده آمریکا) درگذشت. بهرام بیضایی نه‌فقط نمایشنامه‌نویس و فیلمسازی نوآور، بلکه روشنفکری مستقل بود که هم در دوران شاه و هم در حاکمیت جمهوری اسلامی، هزینه نپذیرفتن سازش را با توقیف، حذف و تبعید پرداخت.<ref name=":0">[https://setare.com/fa/news/17911/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ بیوگرافی بهرام بیضایی؛ هنرمند سرشناس ایرانی - ستاره]</ref><ref name=":1">[https://www.ketabane.org/products/author-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C بهرام بیضایی - کتابانه]</ref><ref name=":2">[https://iranwire.com/fa/jinac/44482/ ۸۲ سالگی بهرام بیضایی؛ هنرمندی که مقابل نظامِ حذف و سانسور کرنش نکرد - ایران وایر]</ref><ref name=":3">[https://www.radiofarda.com/a/interview-bahram-beyzaei-playwriter-clerics-iran/33146545.html گفتگوی اختصاصی با بهرام بیضایی: آخوندها با شستشوی مغزی ملت همیشه در قدرت بودند - رادیو فردا]</ref><ref name=":4">[https://www.radiofarda.com/a/31052361.html «ماهی» بهرام بیضائی و قتل‌های زنجیره‌ای - رادیو فردا]</ref><ref name=":5">[https://www.independentpersian.com/node/68046/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B3%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%85 بیضایی: ۳۰ سال در ایران شغلی نداشتم - ایندیپندنت]</ref><ref name=":6">[https://ir.voanews.com/a/beizaeiinstanford-2011-1-24-114501844/150482.html آغاز دوره سوم تدریس سینمایی بهرام بیضایی در دانشگاه استنفورد کالیفرنیا - صدای آمریکا]</ref><ref name=":7">[https://iranian-republic.org/fa/article/462/%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C شمشیر داموکلس بهرام بیضایی بالای سر نظام استبدادی - همبستگی جمهوی‌خواهان ایران]</ref><ref name=":11" />

	==زندگی‌نامه==		==زندگی‌نامه==
	===اوایل زندگی و تحصیلات===		===اوایل زندگی و تحصیلات===

Khosro: /* آثار سینمایی */

2025-12-28T14:18:54Z

آثار سینمایی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۸
خط ۵۰:		خط ۵۰:
	[[پرونده:بهرام بیضایی؛2.JPG\|جایگزین=بهرام بیضایی\|بندانگشتی\|239x239پیکسل\|بهرام بیضایی]]بهرام بیضایی کارگردانی فیلم را در سال ۱۳۴۹ با فیلم کوتاه «عمو سیبیلو» آغاز کرد و در سال ۱۳۵۱ اولین فیلم بلند خود، «رگبار»، را ساخت. «رگبار» داستان معلمی را روایت می‌کند که به روستایی دورافتاده منتقل می‌شود و با چالش‌های اجتماعی و عاطفی مواجه می‌شود. این فیلم با سبک بصری نوآورانه و نقد اجتماعی، جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم تهران را کسب کرد و بیضایی را به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته سینمای موج نو ایران معرفی کرد.		[[پرونده:بهرام بیضایی؛2.JPG\|جایگزین=بهرام بیضایی\|بندانگشتی\|239x239پیکسل\|بهرام بیضایی]]بهرام بیضایی کارگردانی فیلم را در سال ۱۳۴۹ با فیلم کوتاه «عمو سیبیلو» آغاز کرد و در سال ۱۳۵۱ اولین فیلم بلند خود، «رگبار»، را ساخت. «رگبار» داستان معلمی را روایت می‌کند که به روستایی دورافتاده منتقل می‌شود و با چالش‌های اجتماعی و عاطفی مواجه می‌شود. این فیلم با سبک بصری نوآورانه و نقد اجتماعی، جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم تهران را کسب کرد و بیضایی را به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته سینمای موج نو ایران معرفی کرد.

	فیلم «غریبه و مه» (۱۳۵۳) داستانی عرفانی و نمادین دارد که در آن مردی از دریا به روستایی می‌رسد و با باورهای محلی درگیر می‌شود. این فیلم با تصاویر شاعرانه و مضامین فلسفی، مورد توجه منتقدان قرار گرفت. «کلاغ» (۱۳۵۵) یک کمدی-درام است که داستان مردی را روایت می‌کند که در جستجوی هویت خود است. این فیلم با طنز تلخ و نقد اجتماعی، از آثار برجسته بیضایی محسوب می‌شود.[[پرونده:باشو غریبه کوچک.JPG\|جایگزین=فیلم باشو غریبه کوچک\|بندانگشتی\|220x220پیکسل\|فیلم باشو غریبه کوچک]]«چریکه تارا» (۱۳۵۷) که درست قبل از انقلاب ساخته شد، داستان زنی را روایت می‌کند که پس از مرگ همسرش، با چالش‌های زندگی در جامعه سنتی مواجه می‌شود. این فیلم به دلیل شرایط سیاسی، تا سال‌ها اکران نشد. پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، بیضایی با سانسور و محدودیت‌های شدید مواجه شد. فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱)، بر اساس نمایشنامه‌ای از خود او، به دلیل محتوای سیاسی و انتقادی، سال‌ها اجازه اکران نیافت. این فیلم، که به سقوط سلسله ساسانیان می‌پردازد، به‌طور غیرمستقیم به مسائل سیاسی معاصر ایران اشاره دارد.		فیلم «غریبه و مه» (۱۳۵۳) داستانی عرفانی و نمادین دارد که در آن مردی از دریا به روستایی می‌رسد و با باورهای محلی درگیر می‌شود. این فیلم با تصاویر شاعرانه و مضامین فلسفی، مورد توجه منتقدان قرار گرفت. «کلاغ» (۱۳۵۵) یک کمدی-درام است که داستان مردی را روایت می‌کند که در جستجوی هویت خود است. این فیلم با طنز تلخ و نقد اجتماعی، از آثار برجسته بیضایی محسوب می‌شود. غریبه و مه روایتی تمثیلی از غریبه‌ای که در مه و فریب می‌آید و نسبت به هجوم جماعتی خشن و بی‌ریشه هشدار می‌دهد؛ قومی بیگانه با فرهنگ و اخلاق ایران که خانه‌ها را ویران و مردم را به خاک سیاه می‌نشانند. یکی از قربانیان این قوم [[محسن محمدباقر]] است که در غریبه و مه نقش کودک فلجی را بازی می‌کند که غریبه به او گفته بود این قوم خانه‌ات را خراب می‌کنند. محسن در [[قتل عام ۶۷\|قتل‌عام سال ۱۳۶۷]] با فتوای [[روح‌الله خمینی\|خمینی]] اعدام شد.[[پرونده:باشو غریبه کوچک.JPG\|جایگزین=فیلم باشو غریبه کوچک\|بندانگشتی\|220x220پیکسل\|فیلم باشو غریبه کوچک]]«چریکه تارا» (۱۳۵۷) که درست قبل از انقلاب ساخته شد، داستان زنی را روایت می‌کند که پس از مرگ همسرش، با چالش‌های زندگی در جامعه سنتی مواجه می‌شود. این فیلم به دلیل شرایط سیاسی، تا سال‌ها اکران نشد. پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، بیضایی با سانسور و محدودیت‌های شدید مواجه شد. فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱)، بر اساس نمایشنامه‌ای از خود او، به دلیل محتوای سیاسی و انتقادی، سال‌ها اجازه اکران نیافت. این فیلم، که به سقوط سلسله ساسانیان می‌پردازد، به‌طور غیرمستقیم به مسائل سیاسی معاصر ایران اشاره دارد.

	فیلم «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) یکی از شاهکارهای بیضایی است. این فیلم داستان پسربچه‌ای جنگ‌زده از جنوب ایران را روایت می‌کند که به شمال کشور پناه می‌برد و با خانواده‌ای گیلانی آشنا می‌شود. «باشو» به موضوعات هویت فرهنگی، تأثیرات جنگ و همدلی میان اقوام مختلف ایرانی می‌پردازد و در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» در سال ۱۳۷۸ به‌عنوان بهترین فیلم ایرانی تمام دوران انتخاب شد.		فیلم «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) یکی از شاهکارهای بیضایی است. این فیلم داستان پسربچه‌ای جنگ‌زده از جنوب ایران را روایت می‌کند که به شمال کشور پناه می‌برد و با خانواده‌ای گیلانی آشنا می‌شود. «باشو» به موضوعات هویت فرهنگی، تأثیرات جنگ و همدلی میان اقوام مختلف ایرانی می‌پردازد و در نظرسنجی مجله «جهان تصویر» در سال ۱۳۷۸ به‌عنوان بهترین فیلم ایرانی تمام دوران انتخاب شد.

	فیلم‌های بعدی او مانند «شاید وقتی دیگر» (۱۳۶۶)، یک درام روان‌شناختی درباره زنی که متوجه زندگی دوگانه همسرش می‌شود، «مسافران» (۱۳۷۰)، که ترکیبی از کمدی و تراژدی درباره مرگ و زندگی است، «سگ‌کشی» (۱۳۸۰)، که به فساد اقتصادی و اجتماعی می‌پردازد، و «وقتی همه خوابیم» (۱۳۸۷)، که نقدی بر صنعت سینمای ایران است، هر یک جایگاه ویژه‌ای در سینمای ایران دارند.<ref name=":0" /><ref name=":1" />		فیلم‌های بعدی او مانند «شاید وقتی دیگر» (۱۳۶۶)، یک درام روان‌شناختی درباره زنی که متوجه زندگی دوگانه همسرش می‌شود، «مسافران» (۱۳۷۰)، که ترکیبی از کمدی و تراژدی درباره مرگ و زندگی است، «سگ‌کشی» (۱۳۸۰)، که به فساد اقتصادی و اجتماعی می‌پردازد، و «وقتی همه خوابیم» (۱۳۸۷)، که نقدی بر صنعت سینمای ایران است، هر یک جایگاه ویژه‌ای در سینمای ایران دارند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":11" /><ref name=":11" />

	'''فیلم‌های بهرام بیضایی'''		'''فیلم‌های بهرام بیضایی'''
خط ۲۳۲:		خط ۲۳۲:
	بهرام بیضایی از برجسته‌ترین چهره‌های هنرهای نمایشی ایران در روز تولدش یعنی در ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، در تبعید و غربت (ایالات متحده آمریکا) درگذشت. بهرام بیضایی نه‌فقط نمایشنامه‌نویس و فیلمسازی نوآور، بلکه روشنفکری مستقل بود که هم در دوران شاه و هم در حاکمیت جمهوری اسلامی، هزینه نپذیرفتن سازش را با توقیف، حذف و تبعید پرداخت.		بهرام بیضایی از برجسته‌ترین چهره‌های هنرهای نمایشی ایران در روز تولدش یعنی در ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، در تبعید و غربت (ایالات متحده آمریکا) درگذشت. بهرام بیضایی نه‌فقط نمایشنامه‌نویس و فیلمسازی نوآور، بلکه روشنفکری مستقل بود که هم در دوران شاه و هم در حاکمیت جمهوری اسلامی، هزینه نپذیرفتن سازش را با توقیف، حذف و تبعید پرداخت.

	سانسور در کارنامه بیضایی یک استثنا نبود، یک قاعده بود. فیلم «چریکه تارا» نمونه‌یی روشن از این تداوم سرکوب است؛ اثری که در در سال ۵۷ ساخته شد و به‌دلیل نگاه انتقادی و روایت ناهم‌خوان با روایت حاکم هرگز مجال نمایش نیافت. بهرام بیضایی پیوسته زیر فشار سانسور و سرکوب هویتش را حفظ کرده و با وجود این فشارها، آثار ماندگاری از خود بر جا گذاشت که نشان داد قدرت‌ها تغییر می‌کنند اما هنرِ مستقل و هنرمند متعهد هرگز نمی‌میرد.<ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس شهیر ایران درگذشت - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>		سانسور در کارنامه بیضایی یک استثنا نبود، یک قاعده بود. فیلم «چریکه تارا» نمونه‌یی روشن از این تداوم سرکوب است؛ اثری که در در سال ۵۷ ساخته شد و به‌دلیل نگاه انتقادی و روایت ناهم‌خوان با روایت حاکم هرگز مجال نمایش نیافت. بهرام بیضایی پیوسته زیر فشار سانسور و سرکوب هویتش را حفظ کرده و با وجود این فشارها، آثار ماندگاری از خود بر جا گذاشت که نشان داد قدرت‌ها تغییر می‌کنند اما هنرِ مستقل و هنرمند متعهد هرگز نمی‌میرد.<ref name=":11">[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس شهیر ایران درگذشت - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>

	=== بیانیه دانشگاه استفورد ===		=== بیانیه دانشگاه استفورد ===

Khosro: /* تأثیر بر حرفه و میراث */

2025-12-28T14:14:06Z

تأثیر بر حرفه و میراث

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۴
خط ۲۲۸:		خط ۲۲۸:

	بیضایی با تأکید بر [[آزادی بیان]] و مقاومت در برابر سانسور، الهام‌بخش نسل‌های جدید شد. جایگاه بیضایی، فراتر از هنر، در ایستادگی‌اش در برابر سرکوب و تعهدش به حقیقت نهفته است.<ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":10" />		بیضایی با تأکید بر [[آزادی بیان]] و مقاومت در برابر سانسور، الهام‌بخش نسل‌های جدید شد. جایگاه بیضایی، فراتر از هنر، در ایستادگی‌اش در برابر سرکوب و تعهدش به حقیقت نهفته است.<ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":10" />

			== درگذشت بهرام بضایی ==
			بهرام بیضایی از برجسته‌ترین چهره‌های هنرهای نمایشی ایران در روز تولدش یعنی در ۵ دی‌ماه ۱۴۰۴، در تبعید و غربت (ایالات متحده آمریکا) درگذشت. بهرام بیضایی نه‌فقط نمایشنامه‌نویس و فیلمسازی نوآور، بلکه روشنفکری مستقل بود که هم در دوران شاه و هم در حاکمیت جمهوری اسلامی، هزینه نپذیرفتن سازش را با توقیف، حذف و تبعید پرداخت.

			سانسور در کارنامه بیضایی یک استثنا نبود، یک قاعده بود. فیلم «چریکه تارا» نمونه‌یی روشن از این تداوم سرکوب است؛ اثری که در در سال ۵۷ ساخته شد و به‌دلیل نگاه انتقادی و روایت ناهم‌خوان با روایت حاکم هرگز مجال نمایش نیافت. بهرام بیضایی پیوسته زیر فشار سانسور و سرکوب هویتش را حفظ کرده و با وجود این فشارها، آثار ماندگاری از خود بر جا گذاشت که نشان داد قدرت‌ها تغییر می‌کنند اما هنرِ مستقل و هنرمند متعهد هرگز نمی‌میرد.<ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس شهیر ایران درگذشت - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>

			=== بیانیه دانشگاه استفورد ===
			گروه ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد به مناسبت درگذشت بهرام بیضایی بیانیه‌ای صادر کرد و او را فخر ادب و هنر ایران خواند. در این بیانیه آمده است:<blockquote>«گروه ایرانشناسی دانشگاه استنفورد درگذشت فخر ادب و هنر ایران، استاد و همکار برجسته‌ی ما در ۱۵ سال اخیر، بهرام بیضایی را به اطلاع همگان می‌رساند. او‌ درست در روز تولد هشتادو هفت‌سالگی‌اش درگذشت: پنجم‌ دی، که به احترامِ زادروزش (و درگذشتِ اکبر رادی) روزِ نمایشنامه‌نویس نامیده شده؛ پنج سال پس از تلاش حماسی و درخشانش برای تکمیل متن «داش‌آکل به‌گفته‌ی [[مرجان]]».

			بارها گفته بود موطن و مسلک او عالم فرهنگ است. عشقی عظیم به ایران داشت و به‌رغم تنگ‌نظری‌ها علیه او و خانواده‌اش لحظه‌ای از برکشیدن و پاس داشتن میراث فرهنگی ایران دست نکشید. دانشگاه ما بزودی جلسه‌ای در بزرگداشت زندگی و آثار این هنرمند بی‌بدیلِ ایران‌دوست و ایران‌شناس برگزار خواهد کرد.

			گروه ایرانشناسی دانشگاه استانفورد به‌ویژه سپاسگزار مژده شمسایی است که بی‌همدلی‌ و همراهی‌ او زندگی بیضایی در این سالها از لونی دیگر می‌بود.

			به قول شاهنامه که بیضایی عمری در آن زیست، اگر مرگ داد است بیداد چیست.<ref>[https://www.radiofarda.com/a/bahram-beyzaie/33634281.html بهرام بیضایی، کارگردان و نمایشنامه‌نویس برجسته، در روز تولدش درگذشت - رادیو فردا]</ref></blockquote>

	==منابع==		==منابع==

Alireza k h: انتشار مقاله

2025-06-13T06:33:10Z

انتشار مقاله

نمایش تغییرات