https://www.iran-pedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%86 2026-04-22T15:25:48Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%86&diff=81018&oldid=prev 2025-09-23T15:21:38Z

<p>ایجاد صفحه جدید و انتشار مقاله</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;مستبدین&#039;&#039;&#039;، اصطلاحی بود که در جریان [[انقلاب مشروطه]] (۱۲۸۵ش) به مخالفان مجلس شورای ملی و طرفداران بازگشت سلطنت مطلقه اطلاق می‌شد. این گروه شامل شاه، درباریان، بخشی از روحانیان و طرفداران سنت‌های استبدادی بود. [[احمد کسروی]] در &#039;&#039;تاریخ مشروطه ایران&#039;&#039; (۱۳۲۵ش) بارها واژهٔ «مستبد» را در برابر «آزادی‌خواه» به‌کار برده است. پژوهشگرانی چون آدمیت، ناطق و آبراهامیان مستبدین را نیروی اصلی مقابله با مدرنیزاسیون سیاسی در ایران دانسته‌اند.<br /> ==خاستگاه اصطلاح==<br /> واژهٔ «مستبد» از ریشهٔ عربی «استبداد» گرفته شده و به فرد یا گروهی اطلاق می‌شد که حکومت خودسرانه و بدون مشورت را می‌پسندیدند. در مشروطه، این اصطلاح بر همهٔ کسانی به‌کار رفت که مخالف مجلس، قانون اساسی و آزادی‌های نوین بودند (کسروی، &#039;&#039;تاریخ مشروطه ایران&#039;&#039;، ۱۳۲۵).<br /> ==ترکیب نیروها==<br /> *&#039;&#039;&#039;شاه و دربار&#039;&#039;&#039;: مظفرالدین‌شاه به‌رغم صدور فرمان مشروطه، در عمل چندان پایبند نبود. محمدعلی‌شاه آشکارا به صف مستبدین پیوست.<br /> *&#039;&#039;&#039;شاهزادگان و درباریان&#039;&#039;&#039;: بسیاری از اشراف منافع خود را در خطر می‌دیدند.<br /> *&#039;&#039;&#039;روحانیان مخالف&#039;&#039;&#039;: چهره‌هایی چون شیخ فضل‌الله نوری «مشروطه مشروعه» را در برابر مشروطهٔ پارلمانی مطرح کردند.<br /> *&#039;&#039;&#039;نیروهای نظامی وابسته&#039;&#039;&#039;: بریگاد قزاق به رهبری افسران روسی در خدمت مستبدین بود.<br /> ==نقش در استبداد صغیر==<br /> مستبدین نیروی اصلی محمدعلی‌شاه در استبداد صغیر بودند. آنان مجلس را به توپ بستند، آزادی‌خواهان را دستگیر یا تبعید کردند و کوشیدند نظم مطلقهٔ گذشته را بازگردانند. اما مقاومت ملت، به‌ویژه در تبریز، مانع موفقیتشان شد (کسروی، &#039;&#039;تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان&#039;&#039;، ۱۳۲۳).<br /> ==تحلیل پژوهشگران==<br /> *&#039;&#039;&#039;کسروی&#039;&#039;&#039;: مستبدین را «دشمنان آزادی و قانون» می‌نامد (۱۳۲۵).<br /> *&#039;&#039;&#039;آدمیت&#039;&#039;&#039;: آنان را بقایای نظام کهن و «اشرافیت فاسد» معرفی می‌کند (&#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;، ۱۳۵۶).<br /> *&#039;&#039;&#039;هما ناطق&#039;&#039;&#039;: تقابل آزادی‌خواهان و مستبدین را دو قطب اصلی مشروطه می‌داند (&#039;&#039;ایرانیان و اندیشه تجدد&#039;&#039;، ۱۳۷۷).<br /> *&#039;&#039;&#039;آبراهامیان&#039;&#039;&#039;: مستبدین را نمایندگان طبقات سنتی و نیروهای وابسته به سلطنت مطلقه می‌خواند (&#039;&#039;ایران بین دو انقلاب&#039;&#039;، ۱۳۷۷).<br /> ==نتیجه‌گیری==<br /> «مستبدین» در تاریخ مشروطه نامی است برای مخالفان قانون و آزادی. هرچند آنان در مقاطعی توانستند بر جنبش آزادی‌خواهی فشار وارد کنند، اما در نهایت در برابر ارادهٔ ملت شکست خوردند.<br /> ==منابع==<br /> *کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.<br /> *کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.<br /> *آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.<br /> *ناطق، هما. &#039;&#039;ایرانیان و اندیشهٔ تجدد&#039;&#039;. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.<br /> *آبراهامیان، یرواند. &#039;&#039;ایران بین دو انقلاب&#039;&#039;. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</div>

Alireza k h