https://www.iran-pedia.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%3AAlireza_k_h%2F%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA 2026-04-28T14:15:41Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.0 https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80727&oldid=prev 2025-09-18T09:02:55Z

<p>ایجاد صفحه تمرین انجمن‌های ایالتی و ولایتی</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراموشخانه</del>'''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام محفلی سری و نوگرا بود که در میانهٔ سدهٔ نوزدهم میلادی به همت </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزا ملکم‌خان</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناظم‌الدوله </del>در ایران تأسیس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد</del>. این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن با الهام از تشکیلات ماسونی اروپا شکل گرفت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هدف آن آشنایی ایرانیان با مفاهیم جدیدی همچون قانون، آزادی، برابری و نظم اجتماعی </del>بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فعالیت فراموشخانه با واکنش منفی دولت قاجار </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانیون مواجه شد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌زودی منحل گردید</del>. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه ایران</del>'' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۵ش</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به تأثیر غیرمستقیم این محفل بر جریان‌های مشروطه‌خواهی اشاره کرده است</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهشگرانی چون فریدون آدمیت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماشاءالله آجودانی </del>نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در تحلیل‌های خود آن </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از </del>نخستین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوشش‌ها برای ایجاد شبکهٔ روشنفکری </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی نوین </del>در ایران دانسته‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن‌های ایالتی و ولایتی</ins>'''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از دستاوردهای مهم </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب مشروطه</ins>]] در ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بودند که بر اساس متمم قانون اساسی ۱۲۸۶ش </ins>تأسیس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شدند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هدف از ایجاد </ins>این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن‌ها، مشارکت مردم در ادارهٔ امور محلی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاهش تمرکز قدرت در پایتخت </ins>بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این انجمن‌ها در شهرهای بزرگ ــ به‌ویژه تبریز، رشت، مشهد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان ــ فعال شدند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقشی کلیدی در پیشبرد اهداف مشروطه و مقاومت در برابر استبداد ایفا کردند</ins>. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیجده‌ساله آذربایجان</ins>'' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۳ش</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن تبریز را «پایگاه استوار مشروطه» می‌نامد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهشگران بعدی همچون آدمیت، ناطق </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبراهامیان </ins>نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن‌ها </ins>را نخستین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجربهٔ حکومت محلی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمرین دموکراسی </ins>در ایران دانسته‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیدایش فراموشخانه </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبنای قانونی </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزا ملکم‌خان (۱۸۳۳–۱۹۰۸ م) که تحصیلات خود را در پاریس گذرانده بود، پس </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازگشت </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، محفلی مخفی را با عنوان «فراموشخانه» تأسیس کرد (دههٔ ۱۲۴۰ ش/۱۸۶۰ م)</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او که با تشکیلات فراماسونری اروپا آشنا بود، می‌کوشید از قالب انجمن‌های سری برای ترویج مفاهیم جدید سیاسی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی استفاده کند </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۴۹</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر اساس اصل ۹۳ متمم قانون اساسی مشروطه، هر ایالت و ولایت می‌توانست انجمنی متشکل </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمایندگان اصناف و طبقات مختلف تشکیل دهد تا </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امور محلی رسیدگی کند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این انجمن‌ها اختیار داشتند در زمینه‌هایی مانند آموزش، بهداشت، مالیات‌های محلی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امنیت شهری تصمیم‌گیری کنند </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ مشروطه ایران</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۵</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهداف و آموزه‌ها </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقش در انقلاب مشروطه </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراموشخانه بیش </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنکه یک سازمان ماسونی کامل باشد، محفلی آموزشی و اصلاحی بود</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلسات آن دربارهٔ «قانون»، «نظم اجتماعی»، «حقوق مردم» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ضرورت آموزش نوین» سخن گفته می‌شد </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، </del>''تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه ایران</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۵</del>). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به گفتهٔ ماشاءالله آجودانی، آموزه‌های این انجمن ترکیبی بود از مفاهیم مدرن اروپایی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زبان استعاری ـ آیینی برگرفته از فراماسونری (''مشروطه ایرانی''، ۱۳۷۷)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به روایت کسروی، انجمن ایالتی آذربایجان در تبریز نقشی حیاتی در پاسداری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه داشت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این انجمن </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوران استبداد صغیر، به‌طور عملی ادارهٔ شهر را به دست گرفت و با سازمان‌دهی مجاهدان </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صدور اعلامیه‌ها، مانع سقوط کامل مشروطه شد </ins>(''تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیجده‌ساله آذربایجان</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۳</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در رشت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان نیز انجمن‌های محلی پایگاه نیروهای آزادی‌خواه بودند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعطیلی و واکنش‌ها </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشمکش‌های سیاسی </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گسترش فعالیت فراموشخانه و افزایش حساسیت‌ها، </del>دولت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاجار </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانیون به مخالفت برخاستند. گفته می‌شود که [[ناصرالدین شاه|ناصرالدین‌شاه]] پس از اطلاع از ماهیت این محفل، دستور تعطیلی آن </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صادر کرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از نظر برخی روحانیون، چنین انجمن‌هایی بدعت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهدیدی برای شریعت </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمار می‌رفت </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، </del>''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن‌های ایالتی و ولایتی </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخالفت‌هایی نیز روبه‌رو شدند. </ins>دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکزی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی درباریان آنها </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهدیدی برای اقتدار حکومت می‌دیدند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین میان انجمن‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانیان یا نیروهای سنتی گاه اختلافاتی بروز می‌کرد. </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفتهٔ آدمیت، این انجمن‌ها «نخستین تمرین نهادینهٔ خودگردانی» در تاریخ ایران بودند، اما ضعف ساختار سیاسی و فشارهای داخلی و خارجی مانع تداوم پایدارشان شد </ins>(''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأثیر بر جریان مشروطه </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهمیت تاریخی </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرچه فراموشخانه عمر کوتاهی داشت، اما اهمیت آن در ایجاد نخستین حلقهٔ روشنفکری منسجم در ایران بود. کسروی یاد می‌کند که گرچه این انجمن در عمل کاری از پیش نبرد، ولی اندیشه‌هایی </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در میان نخبگان برانگیخت که بعدها در جنبش مشروطه نمود یافت </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ مشروطه ایران</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۵</del>). آبراهامیان نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن را نمونه‌ای از تلاش ایرانیان برای اقتباس از نهادهای سیاسی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی غربی می‌داند </del>(''ایران بین دو انقلاب''، ۱۳۷۷).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هما ناطق انجمن‌ها </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«مدرسه‌ای برای دموکراسی محلی» می‌نامد </ins>(''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانیان و اندیشه تجدد</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۷۷</ins>). آبراهامیان نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأکید می‌کند که انجمن‌ها نشان دادند مردم ایران، حتی در سطوح محلی، خواستار مشارکت در قدرت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظارت بر امور عمومی بودند </ins>(''ایران بین دو انقلاب''، ۱۳۷۷)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. هرچند این نهادها در عمل عمر کوتاهی داشتند، اما تجربهٔ آنها در حافظهٔ سیاسی ایران باقی ماند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقدها و دیدگاه‌ها </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نتیجه‌گیری </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجمن‌های ایالتی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولایتی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌توان </ins>نخستین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلاش سازمان‌یافته </ins>برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمرکززدایی و مشارکت دموکراتیک </ins>در ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانست</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرچه این نهادها به دلیل فشارهای </ins>سیاسی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضعف بستر </ins>اجتماعی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوام چندانی نیافتند، </ins>اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقشی مهم </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تثبیت مشروطه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرورش فرهنگ سیاسی نوین ایفا کردند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''نقد تاریخی''': برخی پژوهشگران بر این باورند که فراموشخانه بیشتر نوعی نمایش </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقلید سطحی از فراماسونری بود تا یک سازمان واقعی با ساختار پایدار.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''دیدگاه مثبت''': برخی دیگر، مانند آدمیت، آن </del>را نخستین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوشش جدی </del>برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکل‌دادن به یک «جامعهٔ مدنی نوین» </del>در ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قلمداد کرده‌اند</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جمع‌بندی ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«فراموشخانه» را می‌توان نقطهٔ آغاز ورود اندیشه‌های مدرن </del>سیاسی و اجتماعی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به ایران دانست. هرچند این محفل به سرعت تعطیل شد، </del>اما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجربهٔ آن به روشنفکران ایرانی آموخت که برای نشر اندیشه‌های نو، نیازمند تشکل و سازمان هستند. بازتاب فراموشخانه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثار کسروی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر مورخان نشان می‌دهد که اهمیت آن بیشتر در عرصهٔ نمادین و فکری بود تا در نتایج عملی کوتاه‌مدت</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده''. تهران: سخن، ۱۳۴۹.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آجودانی، ماشاءالله. &#039;&#039;مشروطه ایرانی&#039;&#039;. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آجودانی، ماشاءالله. &#039;&#039;مشروطه ایرانی&#039;&#039;. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80697&oldid=prev 2025-09-17T14:46:19Z

<p>ایجاد صفحه تمرین «فراموشخانه»</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی</del>'''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از رسوم اجتماعی ـ سیاسی ایران پیشامدرن </del>بود که در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن افراد برای </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امان ماندن </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعقیب حکومت یا برای اعتراض به بی‌عدالتی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ستم، به مکان‌هایی مقدس یا دارای حرمت (مانند مساجد، امامزاده‌ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدها سفارت‌خانه‌ها) پناه می‌بردند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این رسم، که در عصر </del>قاجار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به اوج رسید، در جریان [[جنبش مشروطه ایران|انقلاب مشروطه]] نقش برجسته‌ای یافت</del>. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ مشروطه ایران'' (۱۳۲۵ش<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) و ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان'' (۱۳۲۳ش</del>) به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفصیل از بست‌نشینی مردم در سفارت انگلیس و مساجد به عنوان ابزار فشار سیاسی </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولت یاد می‌کند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهشگران دیگری همچون </del>فریدون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، یرواند آبراهامیان </del>و ماشاءالله آجودانی نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به تحلیل کارکرد </del>سیاسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و اجتماعی این پدیده پرداخته‌اند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراموشخانه</ins>'''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام محفلی سری و نوگرا </ins>بود که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میانهٔ سدهٔ نوزدهم میلادی به همت [[میرزا ملکم‌خان]] ناظم‌الدوله </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران تأسیس شد. این انجمن با الهام </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشکیلات ماسونی اروپا شکل گرفت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هدف آن آشنایی ایرانیان با مفاهیم جدیدی همچون قانون، آزادی، برابری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظم اجتماعی بود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فعالیت فراموشخانه با واکنش منفی دولت </ins>قاجار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و روحانیون مواجه شد و به‌زودی منحل گردید</ins>. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ مشروطه ایران'' (۱۳۲۵ش) به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأثیر غیرمستقیم این محفل </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جریان‌های مشروطه‌خواهی اشاره کرده است</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهشگرانی چون </ins>فریدون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت </ins>و ماشاءالله آجودانی نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در تحلیل‌های خود آن را یکی از نخستین کوشش‌ها برای ایجاد شبکهٔ روشنفکری و </ins>سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوین در ایران دانسته‌اند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای اصطلاح </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیدایش فراموشخانه </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بست» </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای پناهگاه یا جای امن است و «بست‌نشینی» یعنی نشستن یا اقامت گزیدن در چنین مکانی</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در سنت‌های حقوقی و دینی ایران، برخی مکان‌ها ــ مانند بقاع متبرکه، مساجد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حتی خانه‌های علما ــ مصونیت داشتند و مأموران حکومتی حق تعرض به پناهندگان در آن مکان‌ها را نداشتند </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ مشروطه ایران</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۵</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزا ملکم‌خان (۱۸۳۳–۱۹۰۸ م) که تحصیلات خود را </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاریس گذرانده بود، پس از بازگشت </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، محفلی مخفی را با عنوان «فراموشخانه» تأسیس کرد (دههٔ ۱۲۴۰ ش/۱۸۶۰ م)</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او که با تشکیلات فراماسونری اروپا آشنا بود، می‌کوشید از قالب انجمن‌های سری برای ترویج مفاهیم جدید سیاسی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی استفاده کند </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۴۹</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی در دوران قاجار </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهداف و آموزه‌ها </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در عصر قاجار، بست‌نشینی به یکی </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابزارهای مردم برای دادخواهی یا اعتراض بدل شد. با افزایش فشارهای سیاسی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فساد حکومتی، بست‌نشینی در اماکنی چون مسجد شاه (تهران) یا حرم حضرت عبدالعظیم (شهرری) رونق گرفت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاه بست‌نشینان تا تحقق خواسته‌هایشان در آنجا اقامت می‌کردند. کسروی یاد می‌کند که بست‌نشینی در مسجد شاه و سپس </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفارت انگلیس، زمینه‌ساز مطالبهٔ عدالت‌خانه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه شد </del>(کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراموشخانه بیش </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنکه یک سازمان ماسونی کامل باشد، محفلی آموزشی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلاحی بود</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلسات آن دربارهٔ «قانون»، «نظم اجتماعی»، «حقوق مردم» </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ضرورت آموزش نوین» سخن گفته می‌شد </ins>(کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">). به گفتهٔ ماشاءالله آجودانی، آموزه‌های این انجمن ترکیبی بود از مفاهیم مدرن اروپایی و زبان استعاری ـ آیینی برگرفته از فراماسونری (''مشروطه ایرانی''، ۱۳۷۷</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی در انقلاب مشروطه </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعطیلی و واکنش‌ها </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از نقاط عطف انقلاب مشروطه، بست‌نشینی گروه بزرگی از مردم در سفارت بریتانیا در تهران در تابستان ۱۲۸۵ش بود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این بست‌نشینی، به گفتهٔ کسروی، جمعیتی بالغ بر ده‌ها هزار نفر را دربرگرفت و فشار سیاسی عظیمی بر </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مظفرالدین </del>شاه|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مظفرالدین‌شاه</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وارد </del>کرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که در نهایت </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صدور فرمان مشروطیت انجامید </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۲۳</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با گسترش فعالیت فراموشخانه و افزایش حساسیت‌ها، دولت قاجار و روحانیون به مخالفت برخاستند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته می‌شود که </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناصرالدین </ins>شاه|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناصرالدین‌شاه</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از اطلاع از ماهیت این محفل، دستور تعطیلی آن را صادر </ins>کرد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. از نظر برخی روحانیون، چنین انجمن‌هایی بدعت و تهدیدی برای شریعت </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمار می‌رفت </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۵۶</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واکنش‌ها و انتقادات </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأثیر بر جریان مشروطه </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی با وجود کارکرد اعتراضی و حمایتی‌اش، با انتقادهایی نیز روبه‌رو </del>بود. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی علما و روشنفکران آن </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشانهٔ عقب‌ماندگی و ضعف ساختار سیاسی می‌دانستند، زیرا مردم به جای پیگیری قانونی، ناچار به پناه بردن به اماکن مذهبی یا سفارت‌خانه‌های خارجی می‌شدند. آدمیت تأکید می‌کند </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفارت انگلیس نشان‌دهندهٔ ضعف حاکمیت ملی بود </del>(''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فکر آزادی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقدمه نهضت مشروطیت</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۵۶</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرچه فراموشخانه عمر کوتاهی داشت، اما اهمیت آن در ایجاد نخستین حلقهٔ روشنفکری منسجم در ایران </ins>بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی یاد می‌کند که گرچه این انجمن در عمل کاری از پیش نبرد، ولی اندیشه‌هایی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در میان نخبگان برانگیخت </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدها </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنبش مشروطه نمود یافت </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی، </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵). آبراهامیان نیز آن را نمونه‌ای از تلاش ایرانیان برای اقتباس از نهادهای سیاسی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی غربی می‌داند (''ایران بین دو انقلاب</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۳۷۷</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایگاه در فرهنگ سیاسی ایران </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقدها و دیدگاه‌ها </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی را می‌توان یکی از اشکال اعتراض غیرخشونت‌آمیز در تاریخ ایران دانست. به گفتهٔ آبراهامیان، این سنت نه تنها نمادی از مقاومت اجتماعی در برابر دولت بود، بلکه الگویی از «فضای عمومی» در شرایط استبدادی را بازنمایی می‌کرد (</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران بین دو انقلاب</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، ۱۳۷۷)</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آجودانی نیز در </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه ایرانی</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(۱۳۷۷) بست‌نشینی </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از ابزارهای سنتی ـ مذهبی می‌داند که </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعامل با مفاهیم مدرن مانند قانون و آزادی وارد گفتمان مشروطه شد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ''</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقد تاریخی</ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: برخی پژوهشگران بر این باورند که فراموشخانه بیشتر نوعی نمایش و تقلید سطحی از فراماسونری بود تا یک سازمان واقعی با ساختار پایدار</ins>.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ''</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدگاه مثبت</ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: برخی دیگر، مانند آدمیت، آن </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین کوشش جدی برای شکل‌دادن به یک «جامعهٔ مدنی نوین» </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران قلمداد کرده‌اند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جمع‌بندی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جمع‌بندی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بست‌نشینی» در تاریخ معاصر </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقشی دوگانه داشته است: از یک سو ابزاری </del>برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دادخواهی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعتراض مردمی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برابر استبداد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌عدالتی، و از سوی </del>دیگر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشانه‌ای از ضعف ساختار حقوقی و پناه‌بردن مردم به سنت‌ها یا قدرت‌های خارجی. بررسی این پدیده </del>نشان می‌دهد که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چگونه عناصر سنتی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنار اندیشه‌های مدرن به جنبش مشروطه شکل دادند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«فراموشخانه» را می‌توان نقطهٔ آغاز ورود اندیشه‌های مدرن سیاسی و اجتماعی به </ins>ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانست. هرچند این محفل به سرعت تعطیل شد، اما تجربهٔ آن به روشنفکران ایرانی آموخت که </ins>برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشر اندیشه‌های نو، نیازمند تشکل </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان هستند. بازتاب فراموشخانه </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثار کسروی </ins>و دیگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مورخان </ins>نشان می‌دهد که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهمیت آن بیشتر </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عرصهٔ نمادین و فکری بود تا در نتایج عملی کوتاه‌مدت</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده''. تهران: سخن، ۱۳۴۹.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطه ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آبراهامیان، یرواند. &#039;&#039;ایران بین دو انقلاب&#039;&#039;. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آبراهامیان، یرواند. &#039;&#039;ایران بین دو انقلاب&#039;&#039;. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ناطق، هما. &#039;&#039;ایرانیان و اندیشهٔ تجدد&#039;&#039;. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ناطق، هما. &#039;&#039;ایرانیان و اندیشهٔ تجدد&#039;&#039;. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطه ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80694&oldid=prev 2025-09-17T14:39:23Z

<p>افزودن لینک</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''بست‌نشینی'''، یکی از رسوم اجتماعی ـ سیاسی ایران پیشامدرن بود که در آن افراد برای در امان ماندن از تعقیب حکومت یا برای اعتراض به بی‌عدالتی و ستم، به مکان‌هایی مقدس یا دارای حرمت (مانند مساجد، امامزاده‌ها و بعدها سفارت‌خانه‌ها) پناه می‌بردند. این رسم، که در عصر قاجار به اوج رسید، در جریان انقلاب مشروطه نقش برجسته‌ای یافت. احمد کسروی در ''تاریخ مشروطه ایران'' (۱۳۲۵ش) و ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) به تفصیل از بست‌نشینی مردم در سفارت انگلیس و مساجد به عنوان ابزار فشار سیاسی بر دولت یاد می‌کند. پژوهشگران دیگری همچون فریدون آدمیت، یرواند آبراهامیان و ماشاءالله آجودانی نیز به تحلیل کارکرد سیاسی و اجتماعی این پدیده پرداخته‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''بست‌نشینی'''، یکی از رسوم اجتماعی ـ سیاسی ایران پیشامدرن بود که در آن افراد برای در امان ماندن از تعقیب حکومت یا برای اعتراض به بی‌عدالتی و ستم، به مکان‌هایی مقدس یا دارای حرمت (مانند مساجد، امامزاده‌ها و بعدها سفارت‌خانه‌ها) پناه می‌بردند. این رسم، که در عصر قاجار به اوج رسید، در جریان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جنبش مشروطه ایران|</ins>انقلاب مشروطه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نقش برجسته‌ای یافت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>احمد کسروی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ''تاریخ مشروطه ایران'' (۱۳۲۵ش) و ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) به تفصیل از بست‌نشینی مردم در سفارت انگلیس و مساجد به عنوان ابزار فشار سیاسی بر دولت یاد می‌کند. پژوهشگران دیگری همچون فریدون آدمیت، یرواند آبراهامیان و ماشاءالله آجودانی نیز به تحلیل کارکرد سیاسی و اجتماعی این پدیده پرداخته‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاح ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاح ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== بست‌نشینی در انقلاب مشروطه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== بست‌نشینی در انقلاب مشروطه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یکی از نقاط عطف انقلاب مشروطه، بست‌نشینی گروه بزرگی از مردم در سفارت بریتانیا در تهران در تابستان ۱۲۸۵ش بود. این بست‌نشینی، به گفتهٔ کسروی، جمعیتی بالغ بر ده‌ها هزار نفر را دربرگرفت و فشار سیاسی عظیمی بر مظفرالدین‌شاه وارد کرد که در نهایت به صدور فرمان مشروطیت انجامید (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یکی از نقاط عطف انقلاب مشروطه، بست‌نشینی گروه بزرگی از مردم در سفارت بریتانیا در تهران در تابستان ۱۲۸۵ش بود. این بست‌نشینی، به گفتهٔ کسروی، جمعیتی بالغ بر ده‌ها هزار نفر را دربرگرفت و فشار سیاسی عظیمی بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مظفرالدین شاه|</ins>مظفرالدین‌شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>وارد کرد که در نهایت به صدور فرمان مشروطیت انجامید (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== واکنش‌ها و انتقادات ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== واکنش‌ها و انتقادات ==</div></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80693&oldid=prev 2025-09-17T14:37:23Z

<p>ایجاد صفحه تمرین بست‌نشینی</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی</ins>'''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از رسوم اجتماعی ـ سیاسی ایران پیشامدرن بود که در آن افراد </ins>برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در امان ماندن از تعقیب حکومت </ins>یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای اعتراض به بی‌عدالتی و ستم، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکان‌هایی مقدس یا دارای حرمت (مانند مساجد، امامزاده‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدها سفارت‌خانه‌ها) پناه می‌بردند</ins>. این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسم، که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عصر </ins>قاجار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به اوج رسید، در جریان </ins>انقلاب مشروطه نقش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برجسته‌ای یافت</ins>. احمد کسروی در ''تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه </ins>ایران'' (۱۳۲۵ش) و ''تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیجده‌ساله </ins>آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به تفصیل </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی مردم در سفارت انگلیس و مساجد به عنوان </ins>ابزار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فشار سیاسی بر دولت </ins>یاد می‌کند. پژوهشگران دیگری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچون </ins>فریدون آدمیت، یرواند آبراهامیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و ماشاءالله آجودانی </ins>نیز به تحلیل کارکرد سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و اجتماعی این پدیده </ins>پرداخته‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شب‌نامه</del>'''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصطلاحی است </del>برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشته‌ها، اعلامیه‌ها </del>یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ورقه‌های سیاسی ـ تبلیغاتی که </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صورت پنهانی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در تاریکی شب میان مردم پخش می‌شد</del>. این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوهٔ ارتباط سیاسی و اجتماعی، به‌ویژه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوران </del>قاجار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و [[</del>انقلاب مشروطه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]، </del>نقش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمی در انتقال پیام‌های آزادی‌خواهان و مخالفان حکومت ایفا کرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>احمد کسروی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>در ''تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطهٔ </del>ایران'' (۱۳۲۵ش) و ''تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیجده‌سالهٔ </del>آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بارها </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شب‌نامه‌ها به‌عنوان </del>ابزار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیج عمومی و افشای استبداد </del>یاد می‌کند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علاوه بر کسروی، </del>پژوهشگران دیگری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چون </del>فریدون آدمیت، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هما ناطق و </del>یرواند آبراهامیان نیز به تحلیل کارکرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شب‌نامه در فرهنگ </del>سیاسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </del>پرداخته‌اند.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاح ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاح ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شب‌نامه» </del>به معنای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشته‌ای </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که در شب </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌طور مخفی منتشر </del>یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پخش می‌شود</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </del>ایران، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این اصطلاح به اعلامیه‌ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوشته‌های سیاسی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی اطلاق شد که در دوران استبداد، با هدف تحریک مردم، اطلاع‌رسانی یا افشای اقدامات حکومت </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریکی شب توزیع می‌شد </del>(کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">).</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بست» در فارسی </ins>به معنای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پناهگاه یا جای امن </ins>است و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بست‌نشینی» یعنی نشستن </ins>یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقامت گزیدن در چنین مکانی</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنت‌های حقوقی و دینی </ins>ایران، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی مکان‌ها ــ مانند بقاع متبرکه، مساجد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حتی خانه‌های علما ــ مصونیت داشتند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مأموران حکومتی حق تعرض به پناهندگان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن مکان‌ها را نداشتند </ins>(کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== کارکرد در انقلاب مشروطه ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی توضیح می‌دهد که در روزگار مشروطه، شب‌نامه‌ها از ابزارهای اصلی آزادی‌خواهان در برابر سانسور و فشار حکومت بودند. در تبریز و تهران، شب‌نامه‌ها علیه [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین‌شاه]] و سپس [[محمدعلی شاه|محمدعلی‌شاه]] پخش می‌شد و در آنها مطالبی چون دعوت به عدالت‌خانه، انتقاد از استبداد، یا فراخوان برای قیام مردم دیده می‌شد (کسروی، ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''، ۱۳۲۳</del>).</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محتوای شب‌نامه‌ها </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی در دوران قاجار </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مضامین شب‌نامه‌ها متنوع بود:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در عصر قاجار، بست‌نشینی به یکی از ابزارهای مردم برای دادخواهی یا اعتراض بدل شد. با افزایش فشارهای سیاسی و فساد حکومتی، بست‌نشینی در اماکنی چون مسجد شاه (تهران) یا حرم حضرت عبدالعظیم (شهرری) رونق گرفت. گاه بست‌نشینان تا تحقق خواسته‌هایشان در آنجا اقامت می‌کردند. کسروی یاد می‌کند که بست‌نشینی در مسجد شاه و سپس در سفارت انگلیس، زمینه‌ساز مطالبهٔ عدالت‌خانه و مشروطه شد (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''انتقاد سیاسی''': افشای فساد دربار و درباریان.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== بست‌نشینی در انقلاب مشروطه ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''فراخوان مردمی''': دعوت به مقاومت، شرکت </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعات یا حمایت از انجمن‌ها</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از نقاط عطف انقلاب مشروطه، بست‌نشینی گروه بزرگی از مردم در سفارت بریتانیا در تهران </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تابستان ۱۲۸۵ش بود</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این بست‌نشینی، به گفتهٔ کسروی، جمعیتی بالغ بر ده‌ها هزار نفر را دربرگرفت و فشار </ins>سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عظیمی بر مظفرالدین‌شاه وارد کرد که در نهایت به صدور فرمان مشروطیت انجامید (کسروی، </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان</ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، ۱۳۲۳)</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''آموزش </del>سیاسی''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">': توضیح اصول مشروطه، قانون، آزادی و عدالت.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''هشدار و تهدید'</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: گاه شب‌نامه‌ها به‌صورت تهدیدآمیز علیه مستبدان یا مخالفان آزادی منتشر می‌شدند</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واکنش حکومت </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واکنش‌ها و انتقادات </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیروهای امنیتی دوران قاجار، شب‌نامه </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشانه‌ای از شورش </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهدید علیه اقتدار خود می‌دانستند</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسناد تاریخی آمده است که مأموران حکومتی برای یافتن نویسندگان و توزیع‌کنندگان شب‌نامه‌ها به شدت تلاش می‌کردند و گاه مجازات‌های سنگینی بر آنان تحمیل می‌شد </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت، </del>''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی با وجود کارکرد اعتراضی و حمایتی‌اش، با انتقادهایی نیز روبه‌رو بود. برخی علما </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روشنفکران آن </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشانهٔ عقب‌ماندگی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضعف ساختار سیاسی می‌دانستند، زیرا مردم به جای پیگیری قانونی، ناچار به پناه بردن به اماکن مذهبی یا سفارت‌خانه‌های خارجی می‌شدند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آدمیت تأکید می‌کند که بست‌نشینی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفارت انگلیس نشان‌دهندهٔ ضعف حاکمیت ملی بود </ins>(''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در فرهنگ سیاسی ایران ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در فرهنگ سیاسی ایران ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شب‌نامه در واقع پیش‌زمینه‌ای </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطبوعات زیرزمینی بود که بعدها در قرن بیستم به شکل‌های مدرن‌تر </del>در ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و جهان گسترش یافت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هما ناطق تأکید می‌کند که شب‌نامه‌ها </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مردم عادی امکان می‌دادند تا به شکل مستقیم و بی‌واسطه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جریان مبارزات سیاسی قرار گیرند </del>(''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانیان و اندیشه تجدد</del>''، ۱۳۷۷). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبراهامیان </del>نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یادآور می‌شود که شب‌نامه‌ها به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم جنبش‌های مردمی، در بسیج اجتماعی نقش مکملی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنار مطبوعات رسمی و انجمن‌ها داشتند (</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران بین دو انقلاب</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </del>۱۳۷۷).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی را می‌توان یکی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکال اعتراض غیرخشونت‌آمیز </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </ins>ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانست</ins>. به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفتهٔ آبراهامیان، این سنت نه تنها نمادی از مقاومت اجتماعی در برابر دولت بود، بلکه الگویی از «فضای عمومی» </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرایط استبدادی را بازنمایی می‌کرد </ins>(''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران بین دو انقلاب</ins>''، ۱۳۷۷). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آجودانی </ins>نیز در ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه ایرانی</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>۱۳۷۷) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بست‌نشینی را یکی از ابزارهای سنتی ـ مذهبی می‌داند که در تعامل با مفاهیم مدرن مانند قانون و آزادی وارد گفتمان مشروطه شد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جمع‌بندی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جمع‌بندی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شب‌نامه» </del>در تاریخ معاصر ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نه تنها </del>یک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابزار تبلیغاتی، بلکه نمادی از مقاومت مدنی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلاقیت سیاسی </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرایط اختناق </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سانسور بود</del>. بررسی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقش شب‌نامه‌ها در دوران مشروطه </del>نشان می‌دهد که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتباطات غیررسمی و زیرزمینی </del>چگونه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توانستند </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیج توده‌ها و گسترش اندیشهٔ آزادی‌خواهی نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بست‌نشینی» </ins>در تاریخ معاصر ایران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقشی دوگانه داشته است: از </ins>یک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سو ابزاری برای دادخواهی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعتراض مردمی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برابر استبداد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌عدالتی، و از سوی دیگر نشانه‌ای از ضعف ساختار حقوقی و پناه‌بردن مردم به سنت‌ها یا قدرت‌های خارجی</ins>. بررسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این پدیده </ins>نشان می‌دهد که چگونه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عناصر سنتی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنار اندیشه‌های مدرن به جنبش مشروطه شکل دادند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* کسروی، احمد. &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039;. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آدمیت، فریدون. &#039;&#039;فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت&#039;&#039;. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ناطق، هما. &#039;&#039;ایرانیان و اندیشهٔ تجدد&#039;&#039;. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ناطق، هما. &#039;&#039;ایرانیان و اندیشهٔ تجدد&#039;&#039;. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آجودانی، ماشاءالله. ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه </ins>ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* آجودانی، ماشاءالله. ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطهٔ </del>ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80689&oldid=prev 2025-09-17T14:18:27Z

<p>ایجاد صفحه تمرین شب‌نامه</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''شب‌نامه'''، اصطلاحی است برای نوشته‌ها، اعلامیه‌ها یا ورقه‌های سیاسی ـ تبلیغاتی که به صورت پنهانی و در تاریکی شب میان مردم پخش می‌شد. این شیوهٔ ارتباط سیاسی و اجتماعی، به‌ویژه در دوران قاجار و [[انقلاب مشروطه]]، نقش مهمی در انتقال پیام‌های آزادی‌خواهان و مخالفان حکومت ایفا کرد. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ مشروطهٔ ایران'' (۱۳۲۵ش) و ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) بارها از شب‌نامه‌ها به‌عنوان ابزار بسیج عمومی و افشای استبداد یاد می‌کند. علاوه بر کسروی، پژوهشگران دیگری چون فریدون آدمیت، هما ناطق و یرواند آبراهامیان نیز به تحلیل کارکرد شب‌نامه در فرهنگ سیاسی ایران پرداخته‌اند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== معنای اصطلاح ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شب‌نامه» به معنای نوشته‌ای است که در شب و به‌طور مخفی منتشر یا پخش می‌شود. در تاریخ ایران، این اصطلاح به اعلامیه‌ها و نوشته‌های سیاسی و اجتماعی اطلاق شد که در دوران استبداد، با هدف تحریک مردم، اطلاع‌رسانی یا افشای اقدامات حکومت در تاریکی شب توزیع می‌شد (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== کارکرد در انقلاب مشروطه ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسروی توضیح می‌دهد که در روزگار مشروطه، شب‌نامه‌ها از ابزارهای اصلی آزادی‌خواهان در برابر سانسور و فشار حکومت بودند. در تبریز و تهران، شب‌نامه‌ها علیه [[مظفرالدین شاه|مظفرالدین‌شاه]] و سپس [[محمدعلی شاه|محمدعلی‌شاه]] پخش می‌شد و در آنها مطالبی چون دعوت به عدالت‌خانه، انتقاد از استبداد، یا فراخوان برای قیام مردم دیده می‌شد (کسروی، ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''، ۱۳۲۳).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== محتوای شب‌نامه‌ها ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مضامین شب‌نامه‌ها متنوع بود:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''انتقاد سیاسی''': افشای فساد دربار و درباریان.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''فراخوان مردمی''': دعوت به مقاومت، شرکت در اجتماعات یا حمایت از انجمن‌ها.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''آموزش سیاسی''': توضیح اصول مشروطه، قانون، آزادی و عدالت.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''هشدار و تهدید''': گاه شب‌نامه‌ها به‌صورت تهدیدآمیز علیه مستبدان یا مخالفان آزادی منتشر می‌شدند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== واکنش حکومت ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولت و نیروهای امنیتی دوران قاجار، شب‌نامه را نشانه‌ای از شورش و تهدید علیه اقتدار خود می‌دانستند. در اسناد تاریخی آمده است که مأموران حکومتی برای یافتن نویسندگان و توزیع‌کنندگان شب‌نامه‌ها به شدت تلاش می‌کردند و گاه مجازات‌های سنگینی بر آنان تحمیل می‌شد (آدمیت، ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جایگاه در فرهنگ سیاسی ایران ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شب‌نامه در واقع پیش‌زمینه‌ای از مطبوعات زیرزمینی بود که بعدها در قرن بیستم به شکل‌های مدرن‌تر در ایران و جهان گسترش یافت. هما ناطق تأکید می‌کند که شب‌نامه‌ها به مردم عادی امکان می‌دادند تا به شکل مستقیم و بی‌واسطه در جریان مبارزات سیاسی قرار گیرند (''ایرانیان و اندیشه تجدد''، ۱۳۷۷). آبراهامیان نیز یادآور می‌شود که شب‌نامه‌ها به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم جنبش‌های مردمی، در بسیج اجتماعی نقش مکملی در کنار مطبوعات رسمی و انجمن‌ها داشتند (''ایران بین دو انقلاب''، ۱۳۷۷).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جمع‌بندی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شب‌نامه» در تاریخ معاصر ایران نه تنها یک ابزار تبلیغاتی، بلکه نمادی از مقاومت مدنی و خلاقیت سیاسی در شرایط اختناق و سانسور بود. بررسی نقش شب‌نامه‌ها در دوران مشروطه نشان می‌دهد که ارتباطات غیررسمی و زیرزمینی چگونه توانستند در بسیج توده‌ها و گسترش اندیشهٔ آزادی‌خواهی نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منابع ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ مشروطهٔ ایران''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطهٔ ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80688&oldid=prev 2025-09-17T14:15:22Z

<p>صفحه را خالی کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''منوّرالفکر'''، اصطلاحی بود که در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران اواخر قاجار و دوران مشروطه به گروهی از اندیشمندان، فعالان و اصلاح‌طلبانی اطلاق می‌شد که با تأثیرپذیری از اندیشه‌های نوگرایانه، خواهان دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بودند. این واژه نخست در فضای روشنفکری قفقاز و عثمانی رواج یافت و در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و تهران، در جریان انقلاب مشروطه معنایی خاص پیدا کرد. [[احمد کسروی]] در دو اثر مهم خود ــ ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' (چاپ نخست: ۱۳۲۳ش) و ''تاریخ مشروطهٔ ایران'' (چاپ نخست: ۱۳۲۵ش) ــ این اصطلاح را مکرراً به کار برده و آن را در بستر فعالیت‌های آزادی‌خواهان و تجددطلبان توضیح داده است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== معنای اصطلاح ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«منوّرالفکر» ترکیبی عربی به معنای «روشن‌فکر» است. در سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم، با گسترش تماس‌های ایران با روسیه، عثمانی و اروپا، این تعبیر برای اشاره به کسانی به‌کار می‌رفت که افکارشان متأثر از آموزه‌های نوگرایانهٔ غربی یا اصلاح‌طلبی‌های اسلامی بود. کسروی توضیح می‌دهد که اینان با مشاهدهٔ پیشرفت‌های غرب، ایران را به ترک جمود و پذیرش قانون، مدرسه، آزادی و صنعت دعوت می‌کردند (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جایگاه در انقلاب مشروطه ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جریان انقلاب مشروطه، «منوّرالفکران» از جمله نیروهای اصلی در برپایی مجلس و جنبش آزادی‌خواهی به شمار می‌رفتند. کسروی در ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' نشان می‌دهد که منوّرالفکران تبریز نقشی محوری در سازمان‌دهی انجمن‌ها، انتشار روزنامه‌ها و بسیج مردم برای مقاومت در برابر استبداد صغیر داشتند (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳). او از چهره‌هایی چون ثقه‌الاسلام تبریزی و حاجی میرزا حسن رشدیه به عنوان نمونه‌های این جریان یاد می‌کند.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== تفاوت با دیگر گروه‌ها ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به روایت کسروی، منوّرالفکران با دو طیف دیگر از نیروهای مشروطه‌خواه تفاوت داشتند: نخست روحانیان آزادی‌خواه که اصلاحات را بیشتر از منظر شریعت می‌دیدند، و دوم بازرگانان و اصناف که از جنبهٔ اقتصادی درگیر بودند. منوّرالفکران اما بیش از هر چیز حامل اندیشه‌های جدید، کتاب‌ها و مطبوعات ترجمه‌ای و نیز شعارهای سیاسی نوین بودند. به گفتهٔ کسروی، اصطلاح «منوّرالفکر» برای آن روزگار معادل همان چیزی است که بعدها در ایران «روشنفکر» نامیده شد (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نقد کسروی ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اگرچه کسروی اهمیت منوّرالفکران را در آگاه‌سازی مردم و رهبری جنبش آزادی‌خواهی می‌پذیرد، در عین حال به نقد آنان نیز می‌پردازد. او یادآور می‌شود که بسیاری از منوّرالفکران، به دلیل ناآشنایی عمیق با شرایط بومی ایران، گاه اندیشه‌هایی خام یا ناکارآمد را تبلیغ می‌کردند و همین موجب برخی نابسامانی‌ها در عمل شد (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳).</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== بررسی در پژوهش‌های بعدی ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهشگران دیگری نیز به بررسی جایگاه منوّرالفکران پرداخته‌اند:</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* فریدون آدمیت در ''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده'' (۱۳۴۹) و ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت'' (۱۳۵۶)، این اصطلاح را در پیوند با جریان انتلجنسیا در روسیه و قفقاز تحلیل می‌کند.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* هما ناطق در ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد'' (۱۳۷۷) به کارکرد مفاهیم «منوّرالفکر» و «روشنفکر» در مطبوعات مشروطه پرداخته است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* یرواند آبراهامیان در ''ایران بین دو انقلاب'' (۱۳۷۷، ترجمه فارسی) جایگاه این گروه را در کنار نیروهای اجتماعی دیگر مشروطه توضیح می‌دهد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* جواد طباطبایی در ''زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران'' (۱۳۷۳) به دگرگونی اصطلاحات سیاسی از جمله «منوّرالفکر» اشاره کرده است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جمع‌بندی ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصطلاح «منوّرالفکر» در تاریخ‌نگاری کسروی و دیگر پژوهشگران بازتابی از آغاز دوره‌ای است که اندیشهٔ نو در ایران به نیرویی سیاسی و اجتماعی بدل شد. این واژه، پلی میان مفهوم سنتی «عالم» و اصطلاح مدرن «روشنفکر» به شمار می‌رود و مطالعهٔ آن نشان می‌دهد که چگونه انقلاب مشروطه صحنهٔ برخورد و آمیزش جریان‌های سنتی و نوگرا بود.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منابع ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ مشروطهٔ ایران''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده''. تهران: سخن، ۱۳۴۹.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* طباطبایی، جواد. ''زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران''. تهران: کویر، ۱۳۷۳.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کاتوزیان، محمدعلی همایون. ''ایرانیان: جامعهٔ کوتاه‌مدت و بینش تاریخی''. ترجمهٔ محمدرضا ابوالقاسمی. تهران: مرکز، ۱۳۸۰.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطهٔ ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80686&oldid=prev 2025-09-17T14:14:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:منورالفکر.jpg|بندانگشتی|250x250پیکسل]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;منوّرالفکر&#039;&#039;&#039;، اصطلاحی بود که در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران اواخر قاجار و دوران مشروطه به گروهی از اندیشمندان، فعالان و اصلاح‌طلبانی اطلاق می‌شد که با تأثیرپذیری از اندیشه‌های نوگرایانه، خواهان دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بودند. این واژه نخست در فضای روشنفکری قفقاز و عثمانی رواج یافت و در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و تهران، در جریان انقلاب مشروطه معنایی خاص پیدا کرد. [[احمد کسروی]] در دو اثر مهم خود ــ &#039;&#039;تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان&#039;&#039; (چاپ نخست: ۱۳۲۳ش) و &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039; (چاپ نخست: ۱۳۲۵ش) ــ این اصطلاح را مکرراً به کار برده و آن را در بستر فعالیت‌های آزادی‌خواهان و تجددطلبان توضیح داده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;منوّرالفکر&#039;&#039;&#039;، اصطلاحی بود که در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران اواخر قاجار و دوران مشروطه به گروهی از اندیشمندان، فعالان و اصلاح‌طلبانی اطلاق می‌شد که با تأثیرپذیری از اندیشه‌های نوگرایانه، خواهان دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بودند. این واژه نخست در فضای روشنفکری قفقاز و عثمانی رواج یافت و در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و تهران، در جریان انقلاب مشروطه معنایی خاص پیدا کرد. [[احمد کسروی]] در دو اثر مهم خود ــ &#039;&#039;تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان&#039;&#039; (چاپ نخست: ۱۳۲۳ش) و &#039;&#039;تاریخ مشروطهٔ ایران&#039;&#039; (چاپ نخست: ۱۳۲۵ش) ــ این اصطلاح را مکرراً به کار برده و آن را در بستر فعالیت‌های آزادی‌خواهان و تجددطلبان توضیح داده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80680&oldid=prev 2025-09-17T12:54:36Z

<p>افزودن لینک و عکس</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:منورالفکر.jpg|بندانگشتی|250x250پیکسل]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''منوّرالفکر'''، اصطلاحی بود که در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران اواخر قاجار و دوران مشروطه به گروهی از اندیشمندان، فعالان و اصلاح‌طلبانی اطلاق می‌شد که با تأثیرپذیری از اندیشه‌های نوگرایانه، خواهان دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بودند. این واژه نخست در فضای روشنفکری قفقاز و عثمانی رواج یافت و در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و تهران، در جریان انقلاب مشروطه معنایی خاص پیدا کرد. احمد کسروی در دو اثر مهم خود ــ ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' (چاپ نخست: ۱۳۲۳ش) و ''تاریخ مشروطهٔ ایران'' (چاپ نخست: ۱۳۲۵ش) ــ این اصطلاح را مکرراً به کار برده و آن را در بستر فعالیت‌های آزادی‌خواهان و تجددطلبان توضیح داده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''منوّرالفکر'''، اصطلاحی بود که در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران اواخر قاجار و دوران مشروطه به گروهی از اندیشمندان، فعالان و اصلاح‌طلبانی اطلاق می‌شد که با تأثیرپذیری از اندیشه‌های نوگرایانه، خواهان دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بودند. این واژه نخست در فضای روشنفکری قفقاز و عثمانی رواج یافت و در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و تهران، در جریان انقلاب مشروطه معنایی خاص پیدا کرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>احمد کسروی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در دو اثر مهم خود ــ ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' (چاپ نخست: ۱۳۲۳ش) و ''تاریخ مشروطهٔ ایران'' (چاپ نخست: ۱۳۲۵ش) ــ این اصطلاح را مکرراً به کار برده و آن را در بستر فعالیت‌های آزادی‌خواهان و تجددطلبان توضیح داده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاح ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاح ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«منوّرالفکر» ترکیبی عربی به معنای «روشن‌فکر» است. در سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم، با گسترش تماس‌های ایران با روسیه، عثمانی و اروپا، این تعبیر برای اشاره به کسانی به‌کار می‌رفت که افکارشان متأثر از آموزه‌های نوگرایانهٔ غربی یا اصلاح‌طلبی‌های اسلامی بود. کسروی توضیح می‌دهد که اینان با مشاهدهٔ پیشرفت‌های غرب، ایران را به ترک جمود و پذیرش قانون، مدرسه، آزادی و صنعت دعوت می‌کردند (کسروی، &#039;&#039;تاریخ مشروطه ایران&#039;&#039;، ۱۳۲۵).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«منوّرالفکر» ترکیبی عربی به معنای «روشن‌فکر» است. در سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم، با گسترش تماس‌های ایران با روسیه، عثمانی و اروپا، این تعبیر برای اشاره به کسانی به‌کار می‌رفت که افکارشان متأثر از آموزه‌های نوگرایانهٔ غربی یا اصلاح‌طلبی‌های اسلامی بود. کسروی توضیح می‌دهد که اینان با مشاهدهٔ پیشرفت‌های غرب، ایران را به ترک جمود و پذیرش قانون، مدرسه، آزادی و صنعت دعوت می‌کردند (کسروی، &#039;&#039;تاریخ مشروطه ایران&#039;&#039;، ۱۳۲۵).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در انقلاب مشروطه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در انقلاب مشروطه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جریان انقلاب مشروطه، «منوّرالفکران» از جمله نیروهای اصلی در برپایی مجلس و جنبش آزادی‌خواهی به شمار می‌رفتند. کسروی در &#039;&#039;تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان&#039;&#039; نشان می‌دهد که منوّرالفکران تبریز نقشی محوری در سازمان‌دهی انجمن‌ها، انتشار روزنامه‌ها و بسیج مردم برای مقاومت در برابر استبداد صغیر داشتند (کسروی، &#039;&#039;تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان&#039;&#039;، ۱۳۲۳). او از چهره‌هایی چون ثقه‌الاسلام تبریزی و حاجی میرزا حسن رشدیه به عنوان نمونه‌های این جریان یاد می‌کند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جریان انقلاب مشروطه، «منوّرالفکران» از جمله نیروهای اصلی در برپایی مجلس و جنبش آزادی‌خواهی به شمار می‌رفتند. کسروی در &#039;&#039;تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان&#039;&#039; نشان می‌دهد که منوّرالفکران تبریز نقشی محوری در سازمان‌دهی انجمن‌ها، انتشار روزنامه‌ها و بسیج مردم برای مقاومت در برابر استبداد صغیر داشتند (کسروی، &#039;&#039;تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان&#039;&#039;، ۱۳۲۳). او از چهره‌هایی چون ثقه‌الاسلام تبریزی و حاجی میرزا حسن رشدیه به عنوان نمونه‌های این جریان یاد می‌کند.</div></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80678&oldid=prev 2025-09-17T12:50:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''منوّرالفکر'''، اصطلاحی بود که در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران اواخر قاجار و دوران مشروطه به گروهی از اندیشمندان، فعالان و اصلاح‌طلبانی اطلاق می‌شد که با تأثیرپذیری از اندیشه‌های نوگرایانه، خواهان دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بودند. این واژه نخست در فضای روشنفکری قفقاز و عثمانی رواج یافت و در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و تهران، در جریان انقلاب مشروطه معنایی خاص پیدا کرد. احمد کسروی در دو اثر مهم خود ــ ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' (چاپ نخست: ۱۳۲۳ش) و ''تاریخ مشروطهٔ ایران'' (چاپ نخست: ۱۳۲۵ش) ــ این اصطلاح را مکرراً به کار برده و آن را در بستر فعالیت‌های آزادی‌خواهان و تجددطلبان توضیح داده است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== معنای اصطلاح ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«منوّرالفکر» ترکیبی عربی به معنای «روشن‌فکر» است. در سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم، با گسترش تماس‌های ایران با روسیه، عثمانی و اروپا، این تعبیر برای اشاره به کسانی به‌کار می‌رفت که افکارشان متأثر از آموزه‌های نوگرایانهٔ غربی یا اصلاح‌طلبی‌های اسلامی بود. کسروی توضیح می‌دهد که اینان با مشاهدهٔ پیشرفت‌های غرب، ایران را به ترک جمود و پذیرش قانون، مدرسه، آزادی و صنعت دعوت می‌کردند (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جایگاه در انقلاب مشروطه ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جریان انقلاب مشروطه، «منوّرالفکران» از جمله نیروهای اصلی در برپایی مجلس و جنبش آزادی‌خواهی به شمار می‌رفتند. کسروی در ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان'' نشان می‌دهد که منوّرالفکران تبریز نقشی محوری در سازمان‌دهی انجمن‌ها، انتشار روزنامه‌ها و بسیج مردم برای مقاومت در برابر استبداد صغیر داشتند (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳). او از چهره‌هایی چون ثقه‌الاسلام تبریزی و حاجی میرزا حسن رشدیه به عنوان نمونه‌های این جریان یاد می‌کند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== تفاوت با دیگر گروه‌ها ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به روایت کسروی، منوّرالفکران با دو طیف دیگر از نیروهای مشروطه‌خواه تفاوت داشتند: نخست روحانیان آزادی‌خواه که اصلاحات را بیشتر از منظر شریعت می‌دیدند، و دوم بازرگانان و اصناف که از جنبهٔ اقتصادی درگیر بودند. منوّرالفکران اما بیش از هر چیز حامل اندیشه‌های جدید، کتاب‌ها و مطبوعات ترجمه‌ای و نیز شعارهای سیاسی نوین بودند. به گفتهٔ کسروی، اصطلاح «منوّرالفکر» برای آن روزگار معادل همان چیزی است که بعدها در ایران «روشنفکر» نامیده شد (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نقد کسروی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اگرچه کسروی اهمیت منوّرالفکران را در آگاه‌سازی مردم و رهبری جنبش آزادی‌خواهی می‌پذیرد، در عین حال به نقد آنان نیز می‌پردازد. او یادآور می‌شود که بسیاری از منوّرالفکران، به دلیل ناآشنایی عمیق با شرایط بومی ایران، گاه اندیشه‌هایی خام یا ناکارآمد را تبلیغ می‌کردند و همین موجب برخی نابسامانی‌ها در عمل شد (کسروی، ''تاریخ هیجده‌ساله آذربایجان''، ۱۳۲۳).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== بررسی در پژوهش‌های بعدی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پژوهشگران دیگری نیز به بررسی جایگاه منوّرالفکران پرداخته‌اند:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* فریدون آدمیت در ''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده'' (۱۳۴۹) و ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت'' (۱۳۵۶)، این اصطلاح را در پیوند با جریان انتلجنسیا در روسیه و قفقاز تحلیل می‌کند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* هما ناطق در ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد'' (۱۳۷۷) به کارکرد مفاهیم «منوّرالفکر» و «روشنفکر» در مطبوعات مشروطه پرداخته است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* یرواند آبراهامیان در ''ایران بین دو انقلاب'' (۱۳۷۷، ترجمه فارسی) جایگاه این گروه را در کنار نیروهای اجتماعی دیگر مشروطه توضیح می‌دهد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* جواد طباطبایی در ''زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران'' (۱۳۷۳) به دگرگونی اصطلاحات سیاسی از جمله «منوّرالفکر» اشاره کرده است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== جمع‌بندی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصطلاح «منوّرالفکر» در تاریخ‌نگاری کسروی و دیگر پژوهشگران بازتابی از آغاز دوره‌ای است که اندیشهٔ نو در ایران به نیرویی سیاسی و اجتماعی بدل شد. این واژه، پلی میان مفهوم سنتی «عالم» و اصطلاح مدرن «روشنفکر» به شمار می‌رود و مطالعهٔ آن نشان می‌دهد که چگونه انقلاب مشروطه صحنهٔ برخورد و آمیزش جریان‌های سنتی و نوگرا بود.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منابع ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ هیجده‌سالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کسروی، احمد. ''تاریخ مشروطهٔ ایران''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده''. تهران: سخن، ۱۳۴۹.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آدمیت، فریدون. ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''. تهران: پیام، ۱۳۵۶.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* طباطبایی، جواد. ''زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران''. تهران: کویر، ۱۳۷۳.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* کاتوزیان، محمدعلی همایون. ''ایرانیان: جامعهٔ کوتاه‌مدت و بینش تاریخی''. ترجمهٔ محمدرضا ابوالقاسمی. تهران: مرکز، ۱۳۸۰.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطهٔ ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.</ins></div></td></tr> </table>

Alireza k h https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:Alireza_k_h/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%AD%D9%82_%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA&diff=80611&oldid=prev 2025-09-16T13:48:05Z

<p>صفحه را خالی کرد</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{جعبه زندگینامه</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| اندازه جعبه      =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| عنوان            = </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نام              = علی صمیمی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تصویر            =علی صمیمی.jpg</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| اندازه تصویر      =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| عنوان تصویر      =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| زادروز            = ۱۳۳۴</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| زادگاه            = سنقر، کرمانشاه</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تاریخ مرگ        = ۱۶ آذر ۱۳۶۰</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| مکان مرگ          = کرمانشاه</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| عرض جغرافیایی محل دفن =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| طول جغرافیایی محل دفن =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| محل زندگی        = سنقر و کرمانشاه</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| ملیت              = ایرانی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نژاد              =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تابعیت            = ایرانی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| تحصیلات          = دانشجوی الهیات</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| دانشگاه          = دانشگاه مشهد (پذیرفته‌شده، ناتمام)</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| پیشه              = فعال سیاسی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| سال‌های فعالیت    = ۱۳۵۶–۱۳۶۰</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| کارفرما          =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نهاد              = </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| شناخته‌شده برای  = فعالیت‌های سیاسی علیه حکومت پهلوی و جمهوری اسلامی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نقش‌های برجسته    = عضو سازمان مجاهدین خلق ایران</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| حزب              = سازمان مجاهدین خلق ایران</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| دین              = اسلام – شیعه</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| خویشاوندان سرشناس = منصور صمیمی (برادر، از شهدای مجاهد خلق)</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| نحوه مرگ          = تیرباران</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| وبگاه            =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| پانویس            =</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">}}</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''علی صمیمی''' (زاده‌ی ۱۳۳۴–اعدام ۱۳۶۰) از کادرهای شناخته‌ی شده‌ی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] و از فعالان سیاسی علیه حکومت پهلوی و سپس جمهوری اسلامی بود. او در شهر سنقر متولد شد و از دوران نوجوانی با مسائل سیاسی و اجتماعی آشنا گردید. فعالیت‌های دانشجویی و مبارزاتی وی منجر به بازداشتش در سال‌های پایانی حکومت پهلوی شد. پس از آزادی، در جریان [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] ۱۳۵۷ نقش فعالی در سازماندهی و رهبری تظاهرات مردمی در سنقر داشت و پس از پیروزی انقلاب نیز از بنیان‌گذاران جنبش ملی مجاهدین در سنقر و کرمانشاه بود و به فعالیت‌های خود در سازمان مجاهدین ادامه داد. صمیمی با وجود پذیرش در رشته معارف اسلامی دانشگاه مشهد، فعالیت سیاسی را بر تحصیل ترجیح داد. او پس از شدت گرفتن درگیری‌ها میان حکومت و سازمان مجاهدین، در سال ۱۳۶۰ دستگیر شد و زیر شکنجه‌های شدید قرار گرفت. با وجود فشارها، بر مواضع خود پای فشرد و نهایتاً در ۱۶ آذر ۱۳۶۰ در کرمانشاه تیرباران شد. از آنجا که شناخته شده بود، مقاومت وی در زندان و شیوه شهادتش تأثیر قابل توجهی در میان مردم سنقر و کرمانشاه گذاشت.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== زندگینامه ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== تولد و دوران کودکی ===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی صمیمی در سال ۱۳۳۴ در شهر سنقر کرمانشاه و در خانواده‌ای نسبتاً فقیر به دنیا آمد. او از همان دوران کودکی با فقر و محرومیت آشنا بود و این تجربه‌ها تأثیری عمیق بر نگرش اجتماعی و سیاسی او گذاشت.&lt;ref name=":0"&gt;[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/17391 با یاد مجاهد شهید علی صمیمی]&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== تحصیلات و فعالیت‌های سیاسی ===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از اخذ دیپلم، وارد دانشسرای راهنمایی در کرمانشاه شد. دوران دانشجویی برای او نقطه آغاز فعالیت‌های جدی سیاسی بود. آشنایی با سازمان مجاهدین خلق زندگی مبارزاتی‌اش را وارد مرحله تازه‌ای کرد. او در تظاهرات دانشجویی علیه حکومت پهلوی حضوری فعال داشت. به دنبال این فعالیت‌ها، در جریان اعتراضات مردمی سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ دستگیر و به زندان افتاد. به گفته منابع، وی چند ماه در زندان تحت فشار و ضرب‌وشتم ساواک قرار داشت، اما پس از آزادی به فعالیت‌هایش ادامه داد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== نقش در انقلاب ۱۳۵۷ و پس از آن ===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، صمیمی فعالیت‌های خود را در قالب سازمان مجاهدین خلق ادامه داد. او در شهر سنقر به راه‌اندازی جنبش ملی مجاهدین پرداخت و توانست در جذب جوانان به سازمان نقشی مؤثر ایفا کند. در سال ۱۳۵۸ به کرمانشاه رفت و در تأسیس انجمن مسلمانان هوادار سازمان نقش محوری داشت.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هرچند در همان سال در رشته معارف اسلامی دانشگاه مشهد پذیرفته شد، اما ترجیح داد فعالیت‌های سیاسی و سازمانی را ادامه دهد. پس از تعطیلی دانشگاه‌ها در جریان «انقلاب فرهنگی» در سال ۱۳۵۹، مسئولیت بخش دانش‌آموزی استان کرمانشاه را بر عهده گرفت.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== دستگیری و شکنجه ===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در شهریور ۱۳۶۰، طی یکی از مأموریت‌ها، توسط نیروهای سپاه پاسداران شناسایی و دستگیر شد. به روایت هم‌بندانش، در زندان کرمانشاه زیر شکنجه‌های سنگین قرار گرفت و همواره آثار ضرب‌وشتم بر بدنش نمایان بود. او با وجود فشارها حاضر به همکاری نشد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از هم‌بندانش نقل کرده است: «برای ملاقات که رفتی از قول من به مادرت بگو که علی گفت ما بیشمارانیم و وضعیت مرا (بر سر موضع بودن) به او توضیح بده».</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== محاکمه و اعدام ===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از مقاومت در برابر شکنجه‌ها، صمیمی به دادگاه برده شد. قاضی دادگاه تنها ده دقیقه به او فرصت دفاع داد. وی در این مدت کوتاه از مواضع سازمان مجاهدین دفاع کرد. هم‌بندانش نوشته‌اند: «علی صمیمی به تمام معنا و به‌عنوان یک مجاهد خلق رژیم خمینی را به بازی گرفته بود».</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در نهایت در ۱۶ آذر ۱۳۶۰، او را به همراه چند عضو دیگر سازمان در کوه‌های خضرزنده در شمال کرمانشاه تیرباران کردند.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== بازتاب شهادت ===</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهادت علی صمیمی در میان مردم سنقر و کرمانشاه بازتاب گسترده‌ای داشت و بنا بر نقل‌ها، خشم و نفرت از حکومت وقت را افزایش داد. برادر وی، منصور صمیمی نیز از اعضای سازمان مجاهدین و از کشته‌شدگان این جریان است.&lt;ref name=":0" /&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== یادمان ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی صمیمی در حافظه تاریخی سازمان مجاهدین خلق و هواداران آن به‌عنوان الگویی از پایداری و استقامت در برابر شکنجه و مرگ شناخته می‌شود. به گفته منابع هم‌سازمانی‌اش، او در واپسین ساعات زندگی‌اش آیه‌های قرآن را زمزمه می‌کرد و با آرامش به استقبال تیرباران رفت.&lt;ref name=":0" /&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منابع ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Alireza k h