نمایش مبدأ برای تأسیسات هسته‌ای اصفهان

{{نوار جانبی
| name      = مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان
| bodyclass = vcard hlist
| pretitle  = بخشی از برنامه هسته‌ای ایران 
| title     = تأسیسات هسته‌ای اصفهان
| image     = [[پرونده:تاسیسات هسته‌ای اصفهان؛2.jpg|300px]]
| heading1  = 
| content1  =
| heading2  = مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان
| content2  = '''سایت‌های هسته‌ای دیگر:'''
* تأسیسات آب سنگین اراک، اراک
* تأسیسات هسته‌ای فردو، فردو
* نیروگاه هسته‌ای بوشهر، بوشهر
* نیروگاه هسته‌ای دارخوین، دارخوین
* تأسیسات هسته‌ای نطنز، نطنز
| heading3  = سازمان‌ها
| content3  =
* سازمان انرژی اتمی ایران
| heading4  = 
| content4  =
| heading5  = 
| content5  =
| heading6  = 
| content6  =
| below     = 
}}

'''تأسیسات هسته‌ای اصفهان'''، معروف به مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان یا تاسیسات فرآوری اورانیوم (UCF)، یکی از مهم‌ترین مراکز [[برنامه هسته‌ای ایران]] است که در جنوب شرق شهر اصفهان واقع شده است. این تاسیسات که در دهه ۱۳۷۰ با همکاری شرکت‌های چینی و با هدف تولید مواد اولیه برای چرخه سوخت هسته‌ای تأسیس شد، نقش کلیدی در تبدیل کیک زرد به اورانیوم هگزافلوراید (UF6)، اورانیوم دی‌اکسید (UO2) و دیگر ترکیبات مورد نیاز برای غنی‌سازی و تولید سوخت رآکتورها دارد. برنامه هسته‌ای ایران، از جمله فعالیت‌های این مرکز، ابتدا در سال ۱۳۸۱ توسط [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] افشا شد که توجه جهانی را به فعالیت‌های مخفیانه هسته‌ای ایران جلب کرد. این افشاگری‌ها، همراه با گزارش‌های بعدی، به نظارت دقیق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) و مذاکرات بین‌المللی، از جمله توافق [[برنامه جامع اقدام مشترک|برجام]]، منجر شد. تاسیسات اصفهان در سال‌های اخیر، به‌ویژه در ژوئن ۱۴۰۴ (ژوئن ۲۰۲۵)، هدف حملات متعددی از سوی اسرائیل و ایالات متحده قرار گرفت که خسارات قابل‌توجهی به زیرساخت‌های آن، از جمله کارخانه تبدیل اورانیوم و بخش‌های تولید سانتریفیوژ، وارد کرد. با این حال، گزارش‌های آژانس نشان می‌دهد که این حملات نشت رادیواکتیو ایجاد نکرده و سطح تشعشعات در منطقه عادی باقی مانده است. این مرکز همچنین به دلیل تولید اورانیوم فلزی، که کاربردهای بالقوه نظامی دارد، مورد انتقاد بین‌المللی قرار گرفته است.<ref name=":0">[https://farhikhtegandaily.com/news/53307/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF/ ایران چگونه هسته‌ای شد - سایت حکومتی فرهیختگان]</ref><ref name=":1">[https://news.mojahedin.org/i/news/68687 تأثیر قاطع افشاگریهای مقاومت در چرخش تعادل بین‌المللی علیه رژیم - سازمان مجاهدین خلق]</ref><ref name=":2">[https://news.mojahedin.org/i/news/30985 الجزیره: نقش مقاومت ایران در افشای برنامه هسته‌یی رژیم ایران - سازمان مجاهدین خلق]</ref><ref name=":3">[https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/a-16294628 مهم‌ترین مراکز اتمی ایران - دویچه‌وله]</ref><ref name=":4">[https://ir.voanews.com/a/8041018.html تأیید حمله به سایت اتمی اصفهان از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی - صدای آمریکا]</ref><ref name=":5">[https://www.radiofarda.com/a/31680046.html ایران به جای کرج در اصفهان سانتریفیوژهای پیشرفته تولید می‌کند - رادیو فردا]</ref><ref name=":6">[https://www.zeitoons.com/115035 ارزیابی حمله اسرائیل به ایران در نزدیکی اصفهان - زیتون]</ref>
==پیشینه و تأسیس تاسیسات هسته‌ای اصفهان==
تاسیسات هسته‌ای اصفهان، که به‌طور رسمی به‌عنوان مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان یا تاسیسات فرآوری اورانیوم (UCF) شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مراکز برنامه هسته‌ای ایران است که در جنوب شرق شهر اصفهان، در منطقه‌ای استراتژیک، واقع شده است. این مرکز در دهه ۱۳۷۰ شمسی (۱۹۹۰ میلادی) به‌عنوان بخشی از تلاش‌های ایران برای توسعه چرخه کامل سوخت هسته‌ای تأسیس شد. هدف اصلی این تأسیسات، تولید مواد اولیه مورد نیاز برای غنی‌سازی اورانیوم و تأمین سوخت رآکتورهای هسته‌ای، از جمله رآکتور تحقیقاتی تهران و نیروگاه‌های آینده، بوده است.
===آغاز فعالیت و همکاری‌های بین‌المللی===
[[پرونده:عکس هوایی تاسیسات هسته‌ای اصفهان.jpg|جایگزین=عکس هوایی تاسیسات هسته‌ای اصفهان|بندانگشتی|311x311پیکسل|عکس هوایی تاسیسات هسته‌ای اصفهان]]ایده تأسیس تاسیسات هسته‌ای در اصفهان به سال‌های پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] بازمی‌گردد، زمانی که ایران تصمیم گرفت برنامه هسته‌ای خود را، که در دوره [[سلطنت پهلوی|پهلوی]] با همکاری کشورهای غربی آغاز شده بود، با رویکردی مستقل ادامه دهد. در دهه ۱۳۶۰، ایران به دنبال شرکای جدید برای توسعه فناوری هسته‌ای بود، زیرا تحریم‌های بین‌المللی دسترسی به تجهیزات و دانش فنی غربی را محدود کرده بود. در این راستا، قراردادهایی با شرکت‌های چینی برای طراحی و ساخت تاسیسات فرآوری اورانیوم در اصفهان منعقد شد. این همکاری شامل انتقال فناوری برای تبدیل کیک زرد به ترکیبات شیمیایی نظیر هگزافلوراید اورانیوم (UF6) و دی‌اکسید اورانیوم (UO2) بود، که هر دو از اجزای کلیدی چرخه سوخت هسته‌ای هستند. این تاسیسات در سال ۱۳۸۳ (۲۰۰۴ میلادی) به‌طور رسمی کار خود را آغاز کرد و به یکی از ارکان اصلی برنامه هسته‌ای ایران تبدیل شد.<ref name=":0" />
===توسعه زیرساخت‌ها===
تاسیسات هسته‌ای اصفهان به‌گونه‌ای طراحی شده که بخش‌های مختلفی از چرخه سوخت هسته‌ای را پوشش دهد. این مرکز شامل کارخانه تبدیل اورانیوم (UCF)، که وظیفه تولید UF6 برای تغذیه سانتریفیوژهای غنی‌سازی را بر عهده دارد، و همچنین بخش‌هایی برای تولید مواد دیگر مانند اورانیوم فلزی است. موقعیت جغرافیایی این تأسیسات، در نزدیکی شهر صنعتی اصفهان، امکان دسترسی به زیرساخت‌های صنعتی و نیروی انسانی متخصص را فراهم کرده است. علاوه بر این، طراحی این مرکز با در نظر گرفتن استانداردهای ایمنی و حفاظت در برابر حملات احتمالی انجام شده است، هرچند این موضوع در سال‌های بعد با چالش‌هایی مواجه شد.<ref name=":3" />
===اهمیت استراتژیک===
تاسیسات اصفهان به دلیل نقش محوری در تأمین مواد اولیه برای سایر مراکز هسته‌ای ایران، مانند [[تأسیسات هسته‌ای نطنز|تاسیسات هسته‌ای نطنز]] و [[تأسیسات هسته‌ای فردو|سایت فردو]]، از اهمیت استراتژیک برخوردار است. این مرکز نه‌تنها در تولید سوخت برای رآکتورهای تحقیقاتی، بلکه در توسعه فناوری‌های پیشرفته‌تر، مانند تولید سانتریفیوژهای نسل جدید، نقش داشته است. این فعالیت‌ها، به‌ویژه پس از افشاگری‌های بین‌المللی، تاسیسات اصفهان را به یکی از کانون‌های توجه در مذاکرات هسته‌ای و نظارت‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) تبدیل کرده است.<ref name=":1" />
==فعالیت‌ها و نقش فنی در چرخه سوخت هسته‌ای==
تاسیسات هسته‌ای اصفهان، به‌ویژه کارخانه تبدیل اورانیوم (UCF)، نقش محوری در چرخه سوخت هسته‌ای ایران ایفا می‌کند. این مرکز مسئول تولید مواد اولیه‌ای است که برای غنی‌سازی اورانیوم و تأمین سوخت رآکتورهای هسته‌ای مورد نیاز است. فعالیت‌های این تاسیسات شامل فرآیندهای پیچیده شیمیایی و صنعتی است که مواد خام هسته‌ای را به ترکیبات قابل استفاده در مراحل بعدی تبدیل می‌کند. این بخش به بررسی فرآیندهای اصلی، تولید سانتریفیوژهای پیشرفته، و نقش این تاسیسات در برنامه هسته‌ای ایران می‌پردازد.
===تبدیل کیک زرد به هگزافلوراید اورانیوم (UF6)===
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های تاسیسات اصفهان، تبدیل کیک زرد (کنسانتره اورانیوم) به هگزافلوراید اورانیوم (UF6) است. UF6 به دلیل حالت گازی خود در دمای پایین، ماده‌ای کلیدی برای تغذیه سانتریفیوژهای غنی‌سازی در تأسیساتی مانند نطنز و فردو محسوب می‌شود. این فرایند شامل مراحل شیمیایی پیچیده‌ای است که در کارخانه تبدیل اورانیوم انجام می‌شود. تاسیسات اصفهان از زمان راه‌اندازی در سال ۱۳۸۳ (۲۰۰۴ میلادی) توانایی تولید حجم قابل‌توجهی از UF6 را داشته و این ماده را به مراکز غنی‌سازی ارسال کرده است. این فعالیت‌ها تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) قرار دارند و گزارش‌های متعددی از بازرسی‌های این آژانس، کیفیت و ظرفیت تولید UF6 در این مرکز را تأیید کرده‌اند.<ref name=":0" />
===تولید اورانیوم فلزی و دی‌اکسید اورانیوم===
علاوه بر UF6، تاسیسات اصفهان در تولید دی‌اکسید اورانیوم (UO2) و اورانیوم فلزی نیز فعال است. UO2 به‌عنوان سوخت رآکتورهای تحقیقاتی، مانند رآکتور تهران، استفاده می‌شود، در حالی که اورانیوم فلزی به دلیل کاربردهای بالقوه در تحقیقات پیشرفته و همچنین نگرانی‌های بین‌المللی درباره استفاده‌های نظامی احتمالی، مورد توجه خاص قرار گرفته است. در سال‌های اخیر، ایران اعلام کرد که این تاسیسات توانایی تولید اورانیوم فلزی را برای مقاصد تحقیقاتی توسعه داده است، که این موضوع انتقادهایی را از سوی کشورهای غربی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به دنبال داشته است، زیرا این ماده می‌تواند در ساخت سلاح هسته‌ای کاربرد داشته باشد.<ref name=":5" />
===تولید سانتریفیوژهای پیشرفته===
پس از محدودیت‌های اعمال‌شده بر تاسیسات تسای کرج به دلیل حملات سایبری و فیزیکی، ایران تولید سانتریفیوژهای پیشرفته خود را به تاسیسات اصفهان منتقل کرد. این سانتریفیوژها، که شامل مدل‌های نسل جدید مانند IR-2m و IR-6 هستند، برای افزایش سرعت و کارایی غنی‌سازی اورانیوم طراحی شده‌اند. انتقال این فعالیت به اصفهان، به دلیل زیرساخت‌های صنعتی پیشرفته و امنیت نسبی این مرکز، انجام شد. این اقدام نشان‌دهنده تلاش ایران برای حفظ و ارتقای توان فنی خود در برابر فشارهای بین‌المللی و حملات خارجی است. تاسیسات اصفهان همچنین تجهیزات جدیدی برای تولید قطعات سانتریفیوژ دریافت کرده که این امر ظرفیت تولید این مرکز را افزایش داده است.<ref name=":5" /><ref name=":7">[https://ana.ir/fa/news/563381/%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D9%87%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85-%D9%81%D9%84%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DB%B2%DB%B0-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86 ورود تجهیزات جدید به تأسیسات هسته‌ای اصفهان - آنا]</ref>
==افشاگری‌های سازمان مجاهدین خلق==
سازمان مجاهدین خلق ایران نقش تعیین‌کننده‌ای در [[افشاگری‌های اتمی مقاومت ایران|افشای فعالیت‌های مخفیانه برنامه هسته‌ای ایران]]، از جمله تاسیسات هسته‌ای اصفهان، ایفا کرده است. این افشاگری‌ها، که از اوایل دهه ۱۳۸۰ شمسی (۲۰۰۰ میلادی) آغاز شد، توجه جامعه بین‌المللی را به برنامه هسته‌ای ایران جلب کرد و زمینه‌ساز نظارت‌های دقیق‌تر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) و مذاکرات بین‌المللی، از جمله توافق برجام، شد. این بخش به بررسی نقش این سازمان در افشای برنامه هسته‌ای ایران و تأثیر آن بر وضعیت تاسیسات اصفهان می‌پردازد.
===اولین افشاگری در سال ۱۳۸۱===
در سال ۱۳۸۱ (۲۰۰۲ میلادی)، سازمان مجاهدین خلق برای اولین بار وجود تاسیسات مخفی هسته‌ای ایران، از جمله تاسیسات غنی‌سازی نطنز و راکتور آب سنگین اراک، را افشا کرد. این افشاگری، که از طریق اطلاعات دقیق و مستند ارائه شد، شوک بزرگی به جامعه بین‌المللی وارد کرد و نشان داد که ایران در حال توسعه برنامه‌ای گسترده‌تر از آنچه به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارش داده بود، است. اگرچه تاسیسات اصفهان در این مرحله به‌طور خاص مورد توجه نبود، اما افشای کلی برنامه هسته‌ای ایران، که شامل فعالیت‌های مرتبط با چرخه سوخت در این مرکز بود، زمینه را برای بررسی‌های بعدی فراهم کرد. این اقدام، به گفته منابع، باعث شد که آژانس و کشورهای غربی نظارت خود را بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران، از جمله تاسیسات فرآوری اورانیوم در اصفهان، افزایش دهند.<ref name=":1" />
===افشاگری‌های مستمر و تأثیر بر تاسیسات اصفهان===
پس از افشاگری اولیه، سازمان مجاهدین خلق به‌طور مستمر اطلاعات جدیدی درباره برنامه هسته‌ای ایران منتشر کرد. این اطلاعات شامل جزئیاتی درباره فعالیت‌های تاسیسات اصفهان، به‌ویژه در زمینه تولید هگزافلوراید اورانیوم (UF6) و توسعه فناوری‌های مرتبط با غنی‌سازی بود. گزارش‌های این سازمان نشان داد که تاسیسات اصفهان، به‌عنوان یکی از مراکز اصلی چرخه سوخت هسته‌ای، نقش کلیدی در تأمین مواد اولیه برای غنی‌سازی در تاسیسات نطنز و فردو ایفا می‌کند. این افشاگری‌ها نه‌تنها فشارهای دیپلماتیک بر ایران را افزایش داد، بلکه به بازرسی‌های گسترده‌تر آژانس در این تاسیسات منجر شد. به گفته منابع، اطلاعات ارائه‌شده توسط این سازمان با گزارش‌های آژانس و تحلیل‌های کارشناسان بین‌المللی همخوانی داشت و اعتبار بالایی کسب کرد.<ref name=":2" />
===تأثیر بر مذاکرات بین‌المللی===
افشاگری‌های سازمان مجاهدین خلق تأثیر عمیقی بر تعادل قدرت در مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه ۵+۱ (آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه، چین و آلمان) داشت. این اطلاعات باعث شد که کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده و اسرائیل، رویکرد سخت‌گیرانه‌تری در قبال برنامه هسته‌ای ایران اتخاذ کنند. تاسیسات اصفهان، به دلیل نقش محوری در تولید مواد هسته‌ای، به یکی از اهداف اصلی نظارت‌های بین‌المللی تبدیل شد. این افشاگری‌ها همچنین به اعمال تحریم‌های گسترده‌تر علیه ایران و محدود کردن دسترسی این کشور به فناوری‌های هسته‌ای کمک کرد. به گفته منابع، بدون این افشاگری‌ها، ممکن بود برنامه هسته‌ای ایران برای سال‌ها از دید جامعه بین‌المللی پنهان بماند.<ref name=":1" />
==حملات نظامی و خسارات اخیر==
تاسیسات هسته‌ای اصفهان به دلیل نقش محوری در برنامه هسته‌ای ایران، بارها هدف حملات نظامی و خرابکارانه قرار گرفته است. این حملات، که اغلب توسط اسرائیل و ایالات متحده انجام شده‌اند، با هدف اختلال در فعالیت‌های هسته‌ای ایران و کاهش توان تولید مواد هسته‌ای این کشور صورت گرفته‌اند. در سال‌های اخیر، به‌ویژه در ژوئن ۱۴۰۴ (۲۰۲۵ میلادی)، این تاسیسات شاهد حملات قابل‌توجهی بود که خسارات جدی به زیرساخت‌های آن وارد کرد. این بخش به بررسی این حملات، خسارات وارده، و پیامدهای آن‌ها می‌پردازد.
===انفجار مشکوک در سال ۱۳۸۹===
یکی دیگر از حوادث مهم در تاسیسات هسته‌ای اصفهان، انفجاری بود که در سال ۱۳۸۹ (۲۰۱۰ میلادی) رخ داد. این انفجار، که منابع آن را به خرابکاری عمدی نسبت داده‌اند، به بخش‌هایی از کارخانه تبدیل اورانیوم آسیب رساند. برخلاف ادعاهای اولیه مقامات ایرانی که این حادثه را «اتفاقی» توصیف کردند، گزارش‌ها نشان می‌دهد که این انفجار نتیجه یک عملیات خرابکارانه بود، احتمالاً با دخالت عوامل خارجی. این حادثه توانایی تولید UF6 در تاسیسات را برای مدتی مختل کرد و به‌عنوان یکی از اولین تلاش‌های موفقیت‌آمیز برای هدف قرار دادن این مرکز شناخته می‌شود. این رویداد توجه بین‌المللی را به آسیب‌پذیری تاسیسات هسته‌ای ایران جلب کرد و زمینه‌ساز حملات بعدی شد.<ref>[https://www.radiofarda.com/a/o2_iran_nuclear_site_isfahan/24407586.html انفجار در تاسیسات هسته‌ای اصفهان؛ حادثه «اتفاقی» نبود - رادیو فردا]</ref>
===حمله اسرائیل در ژوئن ۱۴۰۴===
در ژوئن ۱۴۰۴، اسرائیل مجموعه‌ای از حملات متقابل را علیه تاسیسات هسته‌ای ایران، از جمله مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان، انجام داد. این حملات در پاسخ به تنش‌های منطقه‌ای و نگرانی‌های اسرائیل از پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران صورت گرفت. گزارش‌ها نشان می‌دهد که این حملات، که احتمالاً با استفاده از پهپادهای پیشرفته انجام شد، به بخش‌هایی از کارخانه تبدیل اورانیوم (UCF) و تأسیسات تولید سانتریفیوژهای پیشرفته خسارات قابل‌توجهی وارد کرد. این اقدام بخشی از استراتژی اسرائیل برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های کلیدی برنامه هسته‌ای ایران بود. با این حال، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) پس از بازرسی‌های خود اعلام کرد که این حملات نشت مواد رادیواکتیو ایجاد نکرده و سطح تشعشعات در منطقه در حد عادی باقی مانده است. این امر نشان‌دهنده رعایت برخی ملاحظات ایمنی در طراحی حملات بود.<ref name=":8">[https://www.dw.com/fa-af/%D9%85%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF/a-72995471 اسرائیل تاسیسات هسته‌ای اصفهان را هدف قرار داد - دویچه‌وله]</ref><ref name=":4" />
===حملات آمریکا===
[[پرونده:بمب افکنهای بی۲؛2.jpg|جایگزین=بمب افکنهای بی۲ در حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران|بندانگشتی|بمب افکنهای بی۲ در حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران]]علاوه بر حملات اسرائیل، [[حمله آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران|حمله آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران]]، از جمله تاسیسات اصفهان در ۱ تیرماه ۱۴۰۴، که در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ رخ داد، به زیرساخت‌های حساس این مرکز، به‌ویژه بخش‌های مرتبط با تولید هگزافلوراید اورانیوم (UF6) و تجهیزات سانتریفیوژ، آسیب رساند. این حمله، که احتمالاً با استفاده از فناوری‌های پیشرفته نظامی، از جمله پهپادها یا تسلیحات دقیق، انجام شد، به‌منظور مختل کردن زنجیره تأمین مواد هسته‌ای ایران طراحی شده بود. منابع گزارش داده‌اند که این حمله خسارات قابل‌توجهی به تجهیزات تولید مواد هسته‌ای وارد کرد، هرچند اطلاعات دقیقی درباره میزان خسارات منتشر نشده است. این اقدام بخشی از سیاست فشار حداکثری ایالات متحده علیه برنامه هسته‌ای ایران بود که هدف آن کاهش توان ایران در توسعه فناوری‌های هسته‌ای پیشرفته بود.<ref>[https://www.independentpersian.com/node/415213/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%9F داخل تاسیسات هسته‌ای ایران که ترامپ بمباران کرد چه بود؟ - ایندیپندنت]</ref>
===پیامدهای حملات===
حملات نظامی و خرابکارانه به تاسیسات هسته‌ای اصفهان تأثیرات متعددی بر برنامه هسته‌ای ایران داشته است. این حملات، اگرچه خسارات قابل‌توجهی به زیرساخت‌ها وارد کرده‌اند، اما نتوانسته‌اند فعالیت‌های این مرکز را به‌طور کامل متوقف کنند. ایران در واکنش به این حملات، اقدام به تقویت زیرساخت‌های امنیتی و انتقال برخی فعالیت‌های حساس، مانند تولید سانتریفیوژهای پیشرفته، به بخش‌های امن‌تر تاسیسات کرد. علاوه بر این، گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که علی‌رغم خسارات، تاسیسات اصفهان همچنان قادر به ادامه فعالیت‌های اصلی خود، از جمله تولید UF6 و اورانیوم فلزی، بوده است. این امر نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری برنامه هسته‌ای ایران در برابر فشارهای خارجی است.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
==وضعیت کنونی==
تاسیسات هسته‌ای اصفهان، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی برنامه هسته‌ای ایران، نقشی کلیدی در توسعه فناوری هسته‌ای این کشور ایفا کرده و در عین حال به دلیل فعالیت‌های حساس و حملات متعدد، در مرکز توجهات بین‌المللی قرار داشته است. این بخش به بررسی پیامدهای فعالیت‌های این تأسیسات، نظارت‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA)، تأثیرات بر مذاکرات هسته‌ای، و وضعیت کنونی این مرکز می‌پردازد.
===نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی===
تاسیسات هسته‌ای اصفهان از زمان افشاگری‌های سازمان مجاهدین خلق در سال ۱۳۸۱ (۲۰۰۲ میلادی) تحت نظارت دقیق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار گرفته است. بازرسی‌های منظم آژانس، که شامل بررسی فرآیندهای تولید هگزافلوراید اورانیوم (UF6)، دی‌اکسید اورانیوم (UO2)، و اورانیوم فلزی است، برای اطمینان از عدم انحراف فعالیت‌های این مرکز به سمت اهداف نظامی انجام می‌شود. گزارش‌های آژانس تأیید کرده‌اند که تاسیسات اصفهان، علی‌رغم حملات متعدد، توانسته فعالیت‌های اصلی خود را حفظ کند. به‌عنوان مثال، پس از حملات ژوئن ۱۴۰۴ (۲۰۲۵ میلادی)، آژانس اعلام کرد که هیچ نشت رادیواکتیوی در این مرکز رخ نداده و سطح تشعشعات در منطقه عادی باقی مانده است. این نظارت‌ها، همراه با فشارهای دیپلماتیک، نقش مهمی در محدود کردن گسترش فعالیت‌های حساس این تاسیسات داشته‌اند.<ref name=":4" /><ref name=":8" />
===تأثیر بر مذاکرات هسته‌ای===
فعالیت‌های تاسیسات هسته‌ای اصفهان، به‌ویژه تولید اورانیوم فلزی و سانتریفیوژهای پیشرفته، در مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه ۵+۱ (آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه، چین و آلمان) موضوعی حساس بوده است. این فعالیت‌ها، که به دلیل کاربردهای بالقوه نظامی مورد انتقاد کشورهای غربی قرار گرفته‌اند، به تشدید تحریم‌ها و فشارهای بین‌المللی منجر شده‌اند. توافق برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در سال ۱۳۹۴ (۲۰۱۵ میلادی) محدودیت‌هایی را بر فعالیت‌های این تاسیسات اعمال کرد، از جمله کاهش تولید مواد حساس مانند اورانیوم فلزی. اما پس از خروج ایالات متحده از برجام در سال ۱۳۹۷ (۲۰۱۸ میلادی)، ایران تولید این مواد و سانتریفیوژهای پیشرفته را در تاسیسات اصفهان از سر گرفت. این تصمیم واکنش‌های شدیدی از سوی جامعه بین‌المللی به دنبال داشت و مذاکرات احیای برجام را پیچیده‌تر کرد. تاسیسات اصفهان به دلیل نقش محوری در چرخه سوخت هسته‌ای، همچنان یکی از نقاط کانونی در این مذاکرات است و هرگونه پیشرفت در این مرکز می‌تواند بر روند گفت‌وگوها تأثیر بگذارد.<ref name=":0" /><ref name=":5" />
===اهمیت استراتژیک و توسعه‌های اخیر===
تاسیسات هسته‌ای اصفهان به دلیل توانایی تولید مواد اولیه برای غنی‌سازی و سوخت رآکتورها، از اهمیت استراتژیک بالایی برای ایران برخوردار است. این مرکز نه‌تنها مواد مورد نیاز تاسیسات نطنز و فردو را تأمین می‌کند، بلکه با توسعه فناوری‌های جدید، مانند سانتریفیوژهای پیشرفته IR-2m و IR-6، به ایران امکان داده تا کارایی غنی‌سازی خود را افزایش دهد. در سال‌های اخیر، ورود تجهیزات جدید به این تأسیسات، از جمله دستگاه‌های پیشرفته برای تولید اورانیوم فلزی و قطعات سانتریفیوژ، نشان‌دهنده تلاش ایران برای تقویت زیرساخت‌های هسته‌ای خود در برابر حملات و تحریم‌ها است. این توسعه‌ها، که از سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱ میلادی) به بعد شتاب گرفته‌اند، نگرانی‌هایی را در میان کشورهای غربی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ایجاد کرده است، زیرا این فناوری‌ها می‌توانند کاربردهای دوگانه (صلح‌آمیز و نظامی) داشته باشند.<ref name=":5" /><ref name=":7" />
===وضعیت کنونی===
با وجود حملات متعدد، از جمله انفجار سال ۱۳۸۹ و حملات ژوئن ۱۴۰۴، تاسیسات هسته‌ای اصفهان همچنان فعال است و به تولید مواد هسته‌ای ادامه می‌دهد. گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که این مرکز توانسته با وجود خسارات، فعالیت‌های اصلی خود را حفظ کند. ایران همچنین اقداماتی برای تقویت امنیت این تاسیسات انجام داده است، از جمله انتقال برخی فعالیت‌های حساس به بخش‌های امن‌تر و افزایش حفاظت فیزیکی. با این حال، تاسیسات اصفهان همچنان در مرکز توجهات بین‌المللی قرار دارد و هرگونه تغییر در فعالیت‌های آن می‌تواند بر مذاکرات هسته‌ای و روابط ایران با جامعه جهانی تأثیر بگذارد.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
==منابع==