علی امینی/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
== '''فعالیتهای سیاسی پیش از نخستوزیری''' == | == '''فعالیتهای سیاسی پیش از نخستوزیری''' == | ||
علی امینی پس از بازگشت از فرانسه در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، وارد خدمات دولتی شد و به سرعت در وزارت دارایی پیشرفت کرد. او در کابینههای مختلف دوران [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] و اوایل سلطنت [[محمدرضا پهلوی]]، پستهای مهمی مانند معاونت وزارت دارایی، ریاست کل محاسبات و وزارت اقتصاد بر عهده داشت.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), 45-67.</ref> امینی در مذاکرات نفتی با کنسرسیوم بینالمللی نقش داشت و به عنوان تکنوکرات روشنفکر، به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند. | علی امینی پس از بازگشت از فرانسه در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، وارد خدمات دولتی شد و به سرعت در وزارت دارایی پیشرفت کرد. او در کابینههای مختلف دوران [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] و اوایل سلطنت [[محمدرضا پهلوی]]، پستهای مهمی مانند معاونت وزارت دارایی، ریاست کل محاسبات و وزارت اقتصاد بر عهده داشت.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), 45-67.</ref> | ||
امینی در مذاکرات نفتی با کنسرسیوم بینالمللی نقش داشت و به عنوان تکنوکرات روشنفکر، به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند.<ref>[https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf Foundation for Iranian Studies, "Oral History Interview with Ali Amini" (1982), accessed January 7, 2026]</ref> | |||
در دهه ۱۳۲۰، امینی ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و در انتخابات مجلس چهاردهم حمایت جبهه ملی را دریافت کرد. اما پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، که رژیم پهلوی با حمایت خارجی قدرت را تثبیت کرد، امینی از مسیر رادیکال مصدق فاصله گرفت و به اصلاحات تدریجی روی آورد. | در دهه ۱۳۲۰، امینی ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و در انتخابات مجلس چهاردهم حمایت جبهه ملی را دریافت کرد. اما پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]]، که رژیم پهلوی با حمایت خارجی قدرت را تثبیت کرد، امینی از مسیر رادیکال مصدق فاصله گرفت و به اصلاحات تدریجی روی آورد. | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۱: | ||
== '''دوران نخستوزیری، اصلاحات و استعفاء''' == | == '''دوران نخستوزیری، اصلاحات و استعفاء''' == | ||
علی امینی در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ به نخستوزیری رسید، انتصابی که مستقیماً نتیجه قیام معلمان در ۱۲ اردیبهشت بود. اعتراضات گسترده معلمان به دلیل حقوق پایین و شرایط نامناسب، با سرکوب رژیم پهلوی و شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی همراه شد. این خیزش، که یکی از بزرگترین اعتراضات پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] بود، رژیم را در بحران مشروعیت قرار داد و شاه را وادار به عقبنشینی کرد. از دیدگاه اپوزیسیون، انتصاب امینی تلاشی برای مهار موج اعتراضات مردمی و جلوگیری از تکرار سناریوی نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] بود.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "پاک کردن یک دروغ از روی تختهسیاه روز معلم در ایران"، https://article.mojahedin.org/i/پاک-کردن-یک-دروغ-از-روی-تخته-سیاه-روز-معلم-در-ایران.</ref> | علی امینی در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ به نخستوزیری رسید، انتصابی که مستقیماً نتیجه قیام معلمان در ۱۲ اردیبهشت بود. اعتراضات گسترده معلمان به دلیل حقوق پایین و شرایط نامناسب، با سرکوب رژیم پهلوی و شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی همراه شد. این خیزش، که یکی از بزرگترین اعتراضات پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] بود، رژیم را در بحران مشروعیت قرار داد و شاه را وادار به عقبنشینی کرد. از دیدگاه اپوزیسیون، انتصاب امینی تلاشی برای مهار موج اعتراضات مردمی و جلوگیری[[پرونده:دکتر ابوالحسن خانعلی.jpg|جایگزین=دکتر ابوالحسن خانعلی|بندانگشتی|'''دکتر ابوالحسن خانعلی'''|225x225پیکسل]]از تکرار سناریوی نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] بود.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "پاک کردن یک دروغ از روی تختهسیاه روز معلم در ایران"، https://article.mojahedin.org/i/پاک-کردن-یک-دروغ-از-روی-تخته-سیاه-روز-معلم-در-ایران.</ref> | ||
امینی بلافاصله مجلس را منحل کرد و حکومت بدون مجلس برقرار نمود تا اصلاحات را بدون مقاومت زمینداران بزرگ پیش ببرد. کابینه او شامل تکنوکراتهایی مانند حسن ارسنجانی بود. | |||
مهمترین اقدامات: مبارزه گسترده با فساد اداری که صدها مقام ارشد و وابستگان دربار را هدف قرار داد، اصلاحات ارضی اولیه که مالکیت زمین را محدود کرد، افزایش حقوق معلمان و کارمندان، و سیاستهای اقتصادی برای کنترل تورم و کسری بودجه.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1961–1963, Volume XVII, Document 97" (Anti-Corruption Campaign), https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v17/d97.</ref> این اصلاحات پیشزمینه مستقیم [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما نسخه امینی رادیکالتر و متمرکز بر عدالت اجتماعی بود. | |||
با این حال، اصلاحات با مقاومت شدید دربار، زمینداران و شاه مواجه شد. اصلیترین اختلاف بر سر بودجه نظامی بود. امینی کاهش هزینههای ارتش را برای تعادل بودجه ضروری میدانست، اما شاه آن را رد کرد. ایالات متحده نیز تحت فشار شاه، حمایت مالی را محدود کرد. در نهایت، در ۲۸ تیر ۱۳۴۱، امینی استعفا داد. | |||
از دیدگاه اپوزیسیون، استعفای او نشاندهنده محدودیت اصلاحات در نظام دیکتاتوری پهلوی بود که وابسته به قدرت مطلقه شاه و حمایت خارجی باقی ماند.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "بنویس! درس اول: آزادی"، https://article.mojahedin.org/i/بنویس-درس-اول-آزادی.</ref> | |||
== '''سالهای پایانی و میراث''' == | == '''سالهای پایانی و میراث''' == | ||
پس از استعفاء، امینی به اپوزیسیون لیبرال پیوست و از آزادی بیان و بازگشت به قانون اساسی مشروطه دفاع کرد. او با [[جبهه ملی ایران]] دوباره ارتباط برقرار کرد و در محافل روشنفکری، نماد تلاش ناکام برای دموکراتیزاسیون از درون رژیم بود. امینی سالهای پایانی را در فرانسه گذراند و هیچگاه با رژیم پهلوی آشتی نکرد. او در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس درگذشت.<ref>"Ali Amini, 87, Premier Of Iran in 1961-62," The New York Times, December 14, 1992, https://www.nytimes.com/1992/12/14/world/ali-amini-87-premier-of-iran-in-1961-62.html.</ref> | پس از استعفاء، امینی به اپوزیسیون لیبرال پیوست و از آزادی بیان و بازگشت به قانون اساسی مشروطه دفاع کرد. او با [[جبهه ملی ایران]] دوباره ارتباط برقرار کرد و در محافل روشنفکری، نماد تلاش ناکام برای دموکراتیزاسیون از درون رژیم بود. امینی سالهای پایانی را در فرانسه گذراند و هیچگاه با رژیم پهلوی آشتی نکرد. او در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس درگذشت.<ref>"Ali Amini, 87, Premier Of Iran in 1961-62," The New York Times, December 14, 1992, https://www.nytimes.com/1992/12/14/world/ali-amini-87-premier-of-iran-in-1961-62.html.</ref> | ||
میراث امینی از دیدگاه اپوزیسیون دوگانه است: اصلاحات او پایه تغییرات ساختاری شد، اما ناکامیاش درس مهمی از محدودیت اصلاحات از بالا در نظام استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی مصدق و نسل مخالفان دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref> | میراث امینی از دیدگاه اپوزیسیون دوگانه است: اصلاحات او پایه تغییرات ساختاری شد، اما ناکامیاش درس مهمی از محدودیت اصلاحات از بالا در نظام استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی مصدق و نسل مخالفان دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref> | ||
== '''منابع''' == | == '''منابع''' == | ||