علی امینی/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
او پلی میان نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود و نقشش در تاریخ ایران، درس مهمی از محدودیت اصلاحات در برابر استبداد است. | او پلی میان نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود و نقشش در تاریخ ایران، درس مهمی از محدودیت اصلاحات در برابر استبداد است. | ||
== '''زندگی اولیه و تحصیلات''' == | |||
دکتر علی امینی در ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ در تهران متولد شد. او فرزند محسن امینی (محسنالسلطنه) و نوه دختری مظفرالدین شاه قاجار بود. خانوادهاش از رجال برجسته دوران قاجار و پهلوی به شمار میرفت و این زمینه اشرافی، فرصت تحصیلات عالی را برای او فراهم کرد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995).</ref> امینی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه روشنایی و متوسطه را در دارلفنون تهران گذراند. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و دکترای حقوق از دانشگاه گرنوبل گرفت. او یکی از اولین ایرانیان با مدرک دکترای حقوق از اروپا بود و این تحصیلات بر دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش تأثیر عمیق گذاشت.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961–1963, Volume XVII.</ref> | دکتر علی امینی در ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ در تهران متولد شد. او فرزند محسن امینی (محسنالسلطنه) و نوه دختری مظفرالدین شاه قاجار بود. خانوادهاش از رجال برجسته دوران قاجار و پهلوی به شمار میرفت و این زمینه اشرافی، فرصت تحصیلات عالی را برای او فراهم کرد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995).</ref> امینی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه روشنایی و متوسطه را در دارلفنون تهران گذراند. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و دکترای حقوق از دانشگاه گرنوبل گرفت. او یکی از اولین ایرانیان با مدرک دکترای حقوق از اروپا بود و این تحصیلات بر دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش تأثیر عمیق گذاشت.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961–1963, Volume XVII.</ref> | ||
امینی در جوانی با محیط سیاسی رژیم پهلوی آشنا شد و به تدریج به عنوان تکنوکرات روشنفکر شناخته گردید. او ابتدا در وزارت دارایی مشغول شد و در کابینههای مختلف پیش از کودتای ۲۸ مرداد، پستهایی مانند معاونت وزارت دارایی و ریاست کل محاسبات را بر عهده داشت. در این دوره، امینی با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و حتی در انتخابات مجلس چهاردهم از سوی جبهه ملی حمایت شد، اما پس از کودتا، از مسیر رادیکال مصدق فاصله گرفت و به اصلاحات تدریجی و همکاری با غرب روی آورد.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "بنویس! درس اول: آزادی"، https://article.mojahedin.org/i/بنویس-درس-اول-آزادی.</ref> | امینی در جوانی با محیط سیاسی رژیم پهلوی آشنا شد و به تدریج به عنوان تکنوکرات روشنفکر شناخته گردید. او ابتدا در وزارت دارایی مشغول شد و در کابینههای مختلف پیش از کودتای ۲۸ مرداد، پستهایی مانند معاونت وزارت دارایی و ریاست کل محاسبات را بر عهده داشت. در این دوره، امینی با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و حتی در انتخابات مجلس چهاردهم از سوی جبهه ملی حمایت شد، اما پس از کودتا، از مسیر رادیکال مصدق فاصله گرفت و به اصلاحات تدریجی و همکاری با غرب روی آورد.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "بنویس! درس اول: آزادی"، https://article.mojahedin.org/i/بنویس-درس-اول-آزادی.</ref> | ||
== '''فعالیتهای سیاسی پیش از نخستوزیری''' == | |||
علی امینی پس از بازگشت از فرانسه در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، وارد خدمات دولتی شد و به سرعت در وزارت دارایی پیشرفت کرد. او در کابینههای مختلف دوران [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] و اوایل سلطنت [[محمدرضا پهلوی]]، پستهای مهمی مانند معاونت وزارت دارایی، ریاست کل محاسبات و وزارت اقتصاد بر عهده داشت.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), 45-67.</ref> امینی در مذاکرات نفتی با کنسرسیوم بینالمللی نقش داشت و به عنوان تکنوکرات روشنفکر، به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند. | علی امینی پس از بازگشت از فرانسه در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، وارد خدمات دولتی شد و به سرعت در وزارت دارایی پیشرفت کرد. او در کابینههای مختلف دوران [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] و اوایل سلطنت [[محمدرضا پهلوی]]، پستهای مهمی مانند معاونت وزارت دارایی، ریاست کل محاسبات و وزارت اقتصاد بر عهده داشت.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995), 45-67.</ref> امینی در مذاکرات نفتی با کنسرسیوم بینالمللی نقش داشت و به عنوان تکنوکرات روشنفکر، به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند. | ||
| خط ۵۰: | خط ۴۸: | ||
انتصاب امینی به نخستوزیری در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰، مستقیماً نتیجه اعتراضات گسترده معلمان در ۱۲ اردیبهشت بود که با سرکوب رژیم و شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی همراه شد. این قیام، که یکی از بزرگترین اعتراضات پس از کودتای ۲۸ مرداد بود، رژیم پهلوی را در بحران مشروعیت قرار داد و شاه را وادار به عقبنشینی کرد. از دیدگاه اپوزیسیون، انتصاب امینی تلاش رژیم برای مهار خیزش مردمی و جلوگیری از تکرار سناریوی نهضت ملی بود.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "پاک کردن یک دروغ از روی تختهسیاه روز معلم در ایران"، https://article.mojahedin.org/i/پاک-کردن-یک-دروغ-از-روی-تخته-سیاه-روز-معلم-در-ایران.</ref> | انتصاب امینی به نخستوزیری در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰، مستقیماً نتیجه اعتراضات گسترده معلمان در ۱۲ اردیبهشت بود که با سرکوب رژیم و شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی همراه شد. این قیام، که یکی از بزرگترین اعتراضات پس از کودتای ۲۸ مرداد بود، رژیم پهلوی را در بحران مشروعیت قرار داد و شاه را وادار به عقبنشینی کرد. از دیدگاه اپوزیسیون، انتصاب امینی تلاش رژیم برای مهار خیزش مردمی و جلوگیری از تکرار سناریوی نهضت ملی بود.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "پاک کردن یک دروغ از روی تختهسیاه روز معلم در ایران"، https://article.mojahedin.org/i/پاک-کردن-یک-دروغ-از-روی-تخته-سیاه-روز-معلم-در-ایران.</ref> | ||
== '''دوران نخستوزیری، اصلاحات و استعفاء''' == | |||
علی امینی در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ به نخستوزیری رسید، انتصابی که مستقیماً نتیجه قیام معلمان در ۱۲ اردیبهشت بود. اعتراضات گسترده معلمان به دلیل حقوق پایین و شرایط نامناسب، با سرکوب رژیم پهلوی و شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی همراه شد. این خیزش، که یکی از بزرگترین اعتراضات پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] بود، رژیم را در بحران مشروعیت قرار داد و شاه را وادار به عقبنشینی کرد. از دیدگاه اپوزیسیون، انتصاب امینی تلاشی برای مهار موج اعتراضات مردمی و جلوگیری از تکرار سناریوی نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] بود.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "پاک کردن یک دروغ از روی تختهسیاه روز معلم در ایران"، https://article.mojahedin.org/i/پاک-کردن-یک-دروغ-از-روی-تخته-سیاه-روز-معلم-در-ایران.</ref> | علی امینی در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ به نخستوزیری رسید، انتصابی که مستقیماً نتیجه قیام معلمان در ۱۲ اردیبهشت بود. اعتراضات گسترده معلمان به دلیل حقوق پایین و شرایط نامناسب، با سرکوب رژیم پهلوی و شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی همراه شد. این خیزش، که یکی از بزرگترین اعتراضات پس از [[کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲]] بود، رژیم را در بحران مشروعیت قرار داد و شاه را وادار به عقبنشینی کرد. از دیدگاه اپوزیسیون، انتصاب امینی تلاشی برای مهار موج اعتراضات مردمی و جلوگیری از تکرار سناریوی نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] بود.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "پاک کردن یک دروغ از روی تختهسیاه روز معلم در ایران"، https://article.mojahedin.org/i/پاک-کردن-یک-دروغ-از-روی-تخته-سیاه-روز-معلم-در-ایران.</ref> | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۴: | ||
با این حال، اصلاحات با مقاومت شدید دربار، زمینداران و شاه مواجه شد. اصلیترین اختلاف بر سر بودجه نظامی بود: امینی کاهش هزینههای ارتش را برای تعادل بودجه ضروری میدانست، اما شاه آن را رد کرد. ایالات متحده نیز تحت فشار شاه، حمایت مالی را محدود کرد. در نهایت، در ۲۸ تیر ۱۳۴۱، امینی استعفا داد. از دیدگاه اپوزیسیون، استعفای او نشاندهنده محدودیت اصلاحات در نظام دیکتاتوری پهلوی بود که وابسته به قدرت مطلقه شاه و حمایت خارجی باقی ماند.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "بنویس! درس اول: آزادی"، https://article.mojahedin.org/i/بنویس-درس-اول-آزادی.</ref> | با این حال، اصلاحات با مقاومت شدید دربار، زمینداران و شاه مواجه شد. اصلیترین اختلاف بر سر بودجه نظامی بود: امینی کاهش هزینههای ارتش را برای تعادل بودجه ضروری میدانست، اما شاه آن را رد کرد. ایالات متحده نیز تحت فشار شاه، حمایت مالی را محدود کرد. در نهایت، در ۲۸ تیر ۱۳۴۱، امینی استعفا داد. از دیدگاه اپوزیسیون، استعفای او نشاندهنده محدودیت اصلاحات در نظام دیکتاتوری پهلوی بود که وابسته به قدرت مطلقه شاه و حمایت خارجی باقی ماند.<ref>سازمان مجاهدین خلق ایران، "بنویس! درس اول: آزادی"، https://article.mojahedin.org/i/بنویس-درس-اول-آزادی.</ref> | ||
== سالهای پایانی و میراث == | == '''سالهای پایانی و میراث''' == | ||
پس از استعفاء، امینی به اپوزیسیون لیبرال پیوست و از آزادی بیان و بازگشت به قانون اساسی مشروطه دفاع کرد. او با [[جبهه ملی ایران]] دوباره ارتباط برقرار کرد و در محافل روشنفکری، نماد تلاش ناکام برای دموکراتیزاسیون از درون رژیم بود. امینی سالهای پایانی را در فرانسه گذراند و هیچگاه با رژیم پهلوی آشتی نکرد. او در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس درگذشت.<ref>"Ali Amini, 87, Premier Of Iran in 1961-62," The New York Times, December 14, 1992, https://www.nytimes.com/1992/12/14/world/ali-amini-87-premier-of-iran-in-1961-62.html.</ref> | پس از استعفاء، امینی به اپوزیسیون لیبرال پیوست و از آزادی بیان و بازگشت به قانون اساسی مشروطه دفاع کرد. او با [[جبهه ملی ایران]] دوباره ارتباط برقرار کرد و در محافل روشنفکری، نماد تلاش ناکام برای دموکراتیزاسیون از درون رژیم بود. امینی سالهای پایانی را در فرانسه گذراند و هیچگاه با رژیم پهلوی آشتی نکرد. او در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس درگذشت.<ref>"Ali Amini, 87, Premier Of Iran in 1961-62," The New York Times, December 14, 1992, https://www.nytimes.com/1992/12/14/world/ali-amini-87-premier-of-iran-in-1961-62.html.</ref> | ||
میراث امینی از دیدگاه اپوزیسیون دوگانه است: اصلاحات او پایه تغییرات ساختاری شد، اما ناکامیاش درس مهمی از محدودیت اصلاحات از بالا در نظام استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی مصدق و نسل مخالفان دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref> | میراث امینی از دیدگاه اپوزیسیون دوگانه است: اصلاحات او پایه تغییرات ساختاری شد، اما ناکامیاش درس مهمی از محدودیت اصلاحات از بالا در نظام استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی مصدق و نسل مخالفان دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref> | ||
== منابع == | == '''منابع''' == | ||
Abrahamian, Ervand. Iran Between Two Revolutions. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1982. | Abrahamian, Ervand. Iran Between Two Revolutions. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1982. | ||