کاربر:Hamidreza۶/صفحه تمرین
| استان لرستان سرزمین لُرها — قلب زاگرس | |
|---|---|
| استان لرستان — قلعه فلکالافلاک، خرمآباد استان لرستان — قلعه فلکالافلاک، خرمآباد | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | خرمآباد |
| شمال | استان همدان |
| جنوب | استان خوزستان |
| شرق | استانهای مرکزی و اصفهان |
| غرب | استانهای کرمانشاه و ایلام |
| آب و هوا | معتدل کوهستانی؛ زمستانهای سرد با بارش فراوان (۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر) |
| قدمت تاریخی | هزارههای پیش از تاریخ — مفرغهای لرستان (۲٬۶۰۰ تا ۳٬۰۰۰ سال پیش) |
| رودخانههای مهم | کشکان · سزار |
| مفرغهای لرستان | شاهکارهای فلزکاری باستانی — نگهداری در موزههای لوور، بریتیش میوزیم و متروپلیتن نیویورک |
| قلعه فلکالافلاک | دژ ۱۲ برجی ساسانی در خرمآباد — از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران |
| گردشگری طبیعی | آبشار بیشه · آبشار نوژیان · آبشار چکان · دریاچه گهر (نگین زاگرس) · تنگه شیرز · اشترانکوه |
| حکومتهای تاریخی | اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) · اتابکان لر کوچک — قرن ششم تا هشتم هجری |
| محصولات کشاورزی | گندم · جو · حبوبات |
| صنعت و معدن | سد و نیروگاه دز (دورود) · سیمان بروجرد و الیگودرز · فولاد · معادن سنگآهن، سرب و روی |
| صنایع دستی | گلیمبافی لرستانی · جاجیمبافی · نمدمالی · چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) |
| مفاخر | سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) · پرویز مشکاتیان (آهنگساز) |
'مقاله درحال ویرایش است
استان لرستان'
────────────────────────────────────────────────────────────
مرکز استان: خرمآباد
مساحت: ۲۸,۲۹۴ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۸ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۱۱ شهرستان (خرمآباد، بروجرد، دورود، الیگودرز، ازنا، کوهدشت، نورآباد، پلدختر و...)
آب و هوا: معتدل کوهستانی؛ زمستانهای سرد با بارش فراوان
زبان: لری (لکی و بختیاری)، فارسی
تاریخچه
لرستان سرزمین کهن لُرها — از اقوام اصیل ایرانی — در قلب رشتهکوه زاگرس است. تاریخ لرستان به هزارههای پیش از تاریخ بازمیگردد و مفرغهای لرستان از شاهکارهای هنر فلزکاری دنیای باستان هستند.
مفرغهای لرستان — میراث جهانی:
مفرغهای لرستان (Luristan Bronzes) مجموعهای منحصربهفرد از اشیای مفرغی هستند که در هزارههای دوم و اول پیش از میلاد (حدود ۲,۶۰۰ تا ۳,۰۰۰ سال پیش) ساخته شدهاند. این آثار شامل سنجاقهای تزئینی، خنجرها، دهنه اسبها و مجسمههایی با طرحهای حیوانی هستند که در موزههای بزرگ جهان (لوور پاریس، بریتیش میوزیم، متروپلیتن نیویورک) نگهداری میشوند.
در دوره ماد و هخامنشی، لرستان بخشی از قلمرو مادها و سپس هخامنشیان بود. در دورههای اسلامی، حکومتهای محلی اتابکان لر بزرگ و لر کوچک قرنها بر این منطقه فرمان راندند.
اتابکان لر بزرگ و کوچک:
اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) از قرن ششم تا هشتم هجری در جنوب لرستان و اتابکان لر کوچک (خاندان حسنویه و خورشیدی) در شمال لرستان حکومت کردند. خرمآباد و بروجرد از مراکز مهم این حکومتها بودند.
در دوره صفوی و قاجار، ایلات لُر (بختیاری و لک) نقش مهمی در تحولات سیاسی ایران داشتند. سردار اسعد بختیاری در فتح تهران و پیروزی مشروطه (۱۲۸۸) نقش کلیدی ایفا کرد.
جغرافیا و اقلیم
لرستان در غرب ایران و در قلب رشتهکوه زاگرس واقع شده است. استان کوهستانی و پر آبوهوای معتدل تا سرد دارد.
قلعه فلکالافلاک:
دژ فلکالافلاک (به معنای «آسمان آسمانها») در مرکز شهر خرمآباد بر فراز تپهای مشرف به شهر قرار دارد. پیشینه ساخت این قلعه ۱۲ برجی به دوره ساسانیان بازمیگردد و یکی از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران محسوب میشود.
آبوهوا معتدل کوهستانی با بارش سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر. زمستانها سرد با برف فراوان و تابستانها معتدل. رودخانههای کشکان و سزار از رودهای مهم استان هستند. آبشارهای بیشه، نوژیان و چکان از زیباترین آبشارهای ایران هستند.
اقتصاد و منابع
اقتصاد لرستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و صنعت استوار است. گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند. دامداری — بهویژه پرورش گوسفند و بز — از ارکان اقتصاد عشایری و روستایی استان است.
صنعت و معدن:
سد و نیروگاه دز در دورود از بزرگترین سدهای برقآبی ایران است. صنایع سیمان بروجرد و الیگودرز، صنایع فولاد و معادن سنگآهن، سرب و روی از صنایع مهم استان هستند.
گردشگری:
قلعه فلکالافلاک، پل کشکان، آبشار بیشه، آبشار نوژیان، دریاچه گهر (لرستان)، تنگه شیرز و کوههای اشترانکوه از جاذبههای طبیعی و تاریخی استان هستند. دریاچه گهر — معروف به «نگین زاگرس» — یکی از زیباترین دریاچههای کوهستانی ایران است.
صنایع دستی:
گلیمبافی لرستانی، جاجیمبافی، نمدمالی و چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) از صنایع دستی سنتی و ارزشمند استان هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ لرستان از کهنترین فرهنگهای ایرانی است. زبان لری (شامل لکی و لری جنوبی) از زبانهای ایرانی جنوبغربی و نزدیک به فارسی میانه (پهلوی) است.
۱. دهنه اسب (Horse Bit / Mors)
شماره اثر: AO 25002
این شیء یک دهنه اسب از جنس مفرغ است که برای کنترل و هدایت اسب به کار میرفت. دهنههای اسب لرستان علاوه بر کاربرد نظامی و سوارهنظام، اغلب با نقوش هنری و نمادین ساخته میشدند که نشاندهنده مهارت فلزکاران لرستان در هزاره اول پیش از میلاد است. این اثر امروزه در موزه لوور ابوظبی نگهداری میشود.
۲. تندیس انسانی مفرغی
شماره اثر: AO 20533
این تندیس کوچک مفرغی، انسانی را با دستان افراشته به تصویر میکشد. باستانشناسان احتمال میدهند چنین پیکرههایی کاربرد آیینی یا نذری داشته و در نیایشگاهها یا آرامگاهها استفاده میشدهاند. سادگی فرم در کنار بیان نمادین، از ویژگیهای هنر مفرغهای لرستان است.
۳. سطل یا جام مفرغی با سر شیر
شماره اثر: AO 27919
این ظرف مفرغی از نوع سیتولا (Situla) است و در بخش پایینی آن سر شیر به صورت برجسته دیده میشود. شیر در فرهنگ ایران باستان نماد قدرت، نگهبانی و شجاعت بود و استفاده از آن بر روی ظروف ارزشمند، اهمیت و جایگاه ویژه این آثار را نشان میدهد. قدمت این اثر به حدود ۹۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد میرسد.
۴. علم یا نشان آیینی مفرغی (Standard)
شماره اثر: AO 20479
این اثر یک علم یا نشان تشریفاتی است که دو بزکوهی روبهروی هم با شاخهای بلند و دو اژدها بر پشت آنها را نشان میدهد. چنین آثاری احتمالاً بر سر نیزه یا چوب نصب میشدند و در آیینهای مذهبی یا مراسم رسمی کاربرد داشتند. ترکیب بزکوهی و اژدها از مهمترین نمادهای اسطورهای هنر لرستان به شمار میرود.
موسیقی لری:
موسیقی لری با ساز سهتار (تنبور) و دف از غنیترین موسیقیهای ایران است. آوازهای «مور» و «هوره» از فرمهای اصیل آوازی لُرها هستند. سیاوش کامکار و علیرضا افتخاری از هنرمندان بزرگ با ریشه لرستانی هستند.
مفاخر:
سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه)، میرزا کوچک خان لرستانیتبار، عبدالکریم کسمایی (ادیب)، و پرویز مشکاتیان (آهنگساز بزرگ ایرانی) از مفاخر لرستان و مناطق لرنشین هستند.
آداب و رسوم:
کوچ عشایر لر (ایل بختیاری و ایلات لک) از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران است. مراسم عروسی لُری با موسیقی و رقص چوبازی (چوببازی) چند روز طول میکشد. مراسم سبزهگره در نوروز از آیینهای محلی لرستان است.
غذاهای محلی:
کلهجوش (آش کشک و سبزی)، آبگوشت لرستانی (دیزی)، کشکینه، نان تنوری لُری، شیربرنج و کباب بختیاری از غذاهای سنتی استان هستند.
مبارزات و مقاومت مردمی
لرستان سرزمین مقاومت و دلاوری بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان نیز شهدا و مبارزان فراوانی داشتهاند.
مسیر فروغ جاویدان:
لرستان در مسیر عملیات فروغ جاویدان (۳ مرداد ۱۳۶۷) قرار داشت. ارتش آزادیبخش ملی ایران از مرزهای غربی وارد شد و تا عمق ۱۵۰ کیلومتری خاک ایران پیشروی کرد. بسیاری از رزمندگان مجاهد در این عملیات از مناطق لُرنشین بودند و در مسیر کرمانشاه-همدان دلاورانه جنگیدند.
کشتار ۶۷ در لرستان:
در تابستان ۱۳۶۷، زندانهای خرمآباد و بروجرد شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. کمیسیونهای مرگ در استان لرستان نیز فعال بود و دهها تن از مجاهدین خلق لرستانی را بدون محاکمه اعدام کردند.
قیام ۱۴۰۱ — لرستان قهرمان:
لرستان در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استانهای پیشتاز بود. شهر ازنا در لرستان یکی از کانونهای داغ اعتراضات بود و شهدای متعددی تقدیم کرد. از شهدای شناختهشده لرستان: شایان اسدالهی (۳۰ ساله، ازنا)، مصطفی فلاحی (۱۵ ساله — نوجوان شهید ازنا)، وهاب قائدی موسوی (۳۰ ساله، ازنا)، احمدرضا امانی (۲۷ ساله، ازنا)، امیرحسین خدایاریفرد (۲۶ ساله، کوهدشت)، امیرحسام خدایاریفرد (۲۶ ساله، کوهدشت)، و احد ابراهیمپور عبدلی (۳۵ ساله، نورآباد دلفان). مصطفی فلاحی تنها ۱۵ سال داشت — از جوانترین شهدای قیام سراسری.
قیام دیماه ۱۴۰۴:
خرمآباد و شهرهای لرستان در قیام دیماه ۱۴۰۴ نیز شاهد اعتراضات بازاریان و مردم بودند.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در خرمآباد، بروجرد، دورود و کوهدشت فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.