کاربر:Hamidreza۸/صفحه تمرین
| استان کرمان کارمانیا — سرزمین تمدن جیرفت و ارگ بم | |
|---|---|
| استان کرمان — ارگ بم استان کرمان — ارگ بم | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | کرمان |
| شمال | استانهای خراسان جنوبی و یزد |
| جنوب | استان هرمزگان |
| شرق | استان سیستان و بلوچستان |
| غرب | استان فارس |
| آب و هوا | گرم و خشک بیابانی؛ اختلاف دمای زیاد شب و روز — از سرد کوهستانی تا بسیار گرم |
| قدمت تاریخی | هزارههای پیش از تاریخ — تمدن جیرفت (حدود ۳٬۰۰۰ سال پ.م) |
| بلندترین قله | قله هزار (۴٬۵۰۱ متر) — از بلندترین قلل ایران |
| ارگ بم (یونسکو) | بزرگترین بنای خشتی جهان — قدمت هخامنشی (۲٬۵۰۰ سال) — آسیب شدید در زلزله ۱۳۸۲ (بیش از ۲۶٬۰۰۰ کشته) |
| تمدن جیرفت | تمدن گمشده (۳٬۰۰۰ سال پ.م) — همزمان با بینالنهرین — شاید سرزمین آراتا سومری |
| کویر لوت (یونسکو) | گرمترین نقطه زمین (۷۰٫۷ درجه ثبت ناسا ۲۰۰۵) — کلوتهای شگفتانگیز بادی |
| پسته کرمان | ایران بزرگترین تولیدکننده پسته جهان — رفسنجان و سیرجان مراکز اصلی تولید |
| معدن و صنعت | مس سرچشمه (بزرگترین معدن روباز مس ایران) · سنگآهن گلگهر سیرجان · زغالسنگ · فولاد سیرجان |
| فرش کرمان | قالی لاور کرمان — شهرت جهانی — قدمت چند صد ساله |
| خرمای بم | خرمای مضافتی بم — از مرغوبترین خرماهای جهان |
| گردشگری | ارگ بم · آرامگاه شاهنعمتالله ولی (ماهان) · باغ شاهزاده ماهان · گنبد جبلیه · مسجد جامع کرمان |
مقاله درحال ویرایش است
استان کرمان
────────────────────────────────────────────────────────────
⬛ مرکز استان: کرمان
⬛ مساحت: ۱۸۰,۷۲۶ کیلومتر مربع (دومین استان بزرگ ایران)
⬛ جمعیت: حدود ۳.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)
⬛ شهرستانها: ۲۳ شهرستان (کرمان، رفسنجان، سیرجان، جیرفت، بم، زرند، بردسیر، شهربابک و...)
⬛ آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ اختلاف دمای زیاد شب و روز
⬛ زبان: فارسی (گویش کرمانی)
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
کرمان — «کارمانیا» در متون یونانی — یکی از کهنترین و بزرگترین استانهای ایران است. تاریخ سکونت در کرمان به هزارههای پیش از تاریخ بازمیگردد و جیرفت یکی از مهدهای تمدن بشری است.
تمدن جیرفت — تمدن گمشده:
تمدن جیرفت (حدود ۳,۰۰۰ سال پیش از میلاد) در جنوب کرمان یکی از مهمترین کشفیات باستانشناسی قرن بیستویکم است. ظروف کلریتی با نقوش حیوانی و اسطورهای، مهرهای هندسی و آثار فلزی نشان میدهند که جیرفت تمدنی پیشرفته و همزمان با بینالنهرین و تمدن دره سند بوده است. برخی محققان جیرفت را «سرزمین آراتا» — تمدن اسطورهای سومری — میدانند.
در دوره هخامنشی، کرمان ساتراپ «کارمانیا» بود. در دوره ساسانی، کرمان ایالتی مهم و مرکز تولید نساجی بود. پس از اسلام، کرمان شاهد حکومتهای محلی سلجوقیان کرمان، قراختاییان و مظفریان بود.
ارگ بم — میراث جهانی:
ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان و میراث جهانی یونسکو است. قدمت این ارگ به دوره هخامنشی (حدود ۲,۵۰۰ سال) بازمیگردد و در طول تاریخ بازسازی و تکمیل شده است. متأسفانه زلزله ویرانگر ۵ دی ۱۳۸۲ (۲۶ دسامبر ۲۰۰۳) شهر بم را با خاک یکسان کرد — بیش از ۲۶,۰۰۰ نفر کشته شدند و ارگ بم آسیب شدیدی دید. پروژه بازسازی ارگ با کمک یونسکو ادامه دارد.
در دوره صفوی، کرمان مرکز مهم تجارت شال و پارچههای کرمانی بود. شال کرمانی (ترمه) در بازارهای اروپا شهرت جهانی داشت.
جغرافیا و اقلیم
کرمان در جنوبشرقی ایران واقع شده و دومین استان بزرگ کشور از نظر مساحت است. استان از کوهستانهای مرتفع در شمال تا کویر لوت در شرق و دشتهای حاصلخیز جیرفت در جنوب گسترده شده است.
کویر لوت — گرمترین نقطه زمین:
بخشی از کویر لوت (دشت لوت) در شرق کرمان واقع شده و میراث جهانی یونسکو است. در سال ۲۰۰۵ ماهواره ناسا دمای سطح زمین در کویر لوت را ۷۰.۷ درجه سانتیگراد ثبت کرد — گرمترین دمای ثبتشده بر سطح زمین. کلوتهای لوت (ساختارهای بادی) از شگفتیهای طبیعی جهان هستند.
آبوهوای کرمان متنوع است — از سرد کوهستانی در ارتفاعات تا بسیار گرم و خشک در کویر. هزار (۴,۵۰۱ متر) بلندترین قله استان و از بلندترین قلل ایران است.
اقتصاد و منابع
کرمان یکی از مهمترین استانهای اقتصادی ایران است — بزرگترین تولیدکننده پسته جهان و مرکز صنایع معدنی و فلزی.
پسته کرمان:
ایران بزرگترین تولیدکننده پسته جهان است و بخش بزرگی از تولید از رفسنجان، سیرجان و دیگر شهرهای کرمان تأمین میشود. پسته کرمان از مرغوبترین پستههای جهان است.
معادن و صنایع:
معدن مس سرچشمه (رفسنجان) بزرگترین معدن روباز مس ایران و یکی از بزرگترین معادن مس جهان است. مجتمع مس سرچشمه از مهمترین واحدهای صنعتی ایران محسوب میشود. معادن زغالسنگ کرمان، سنگآهن گلگهر (سیرجان) و کارخانه فولاد سیرجان از دیگر صنایع مهم هستند.
فرش کرمان:
قالی کرمان از معروفترین قالیهای ایران و جهان است. فرشبافی کرمان قدمتی چند صد ساله دارد و «قالی لاور» کرمان در بازارهای بینالمللی شهرت خاصی دارد.
خرما:
بم و جیرفت از مراکز مهم تولید خرما هستند. خرمای مضافتی بم از مرغوبترین خرماهای جهان محسوب میشود.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ کرمان ترکیبی از سنتهای کهن ایرانی و اسلامی است. گویش کرمانی از گویشهای اصیل فارسی با واژگان و تلفظ خاص خود است.
مفاخر علمی و ادبی:
شاهنعمتالله ولی (عارف بزرگ قرن هشتم — ماهان کرمان)، مولانا مظهرالدین کرمانی، احمد علیاکبر دهخدا (لغتنامهنویس بزرگ — تولد تهران اما اصالت کرمانی) و علیاکبر فیاض (ادیب و دانشمند) از مفاخر کرمان هستند. آرامگاه شاهنعمتالله ولی در ماهان از شاهکارهای معماری اسلامی ایران است.
موسیقی و هنر:
موسیقی محلی کرمان با آوازهای «نوایی» و سازهای محلی از موسیقیهای اصیل ایرانی است. پتهدوزی کرمان — سوزندوزی روی پارچه — از هنرهای دستی منحصربهفرد استان است.
غذاهای محلی:
آش شیر کرمانی، کلمپه (شیرینی سنتی کرمان)، آبگوشت کرمانی، دوغآب (آش دوغ)، و فرنی از غذاها و شیرینیهای سنتی استان هستند.
آداب و رسوم:
نوروز در کرمان با آیینهای «حاجی فیروزی» و سفره هفتسین برگزار میشود. جشنهای زرتشتی (سَده، مهرگان) هنوز توسط جامعه زرتشتی کرمان — یکی از بزرگترین جوامع زرتشتی ایران — گرامی داشته میشوند.
مبارزات و مقاومت مردمی
کرمان سرزمین مقاومت و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدا و مبارزان فراوانی داشتهاند.
شهید حسین بزرگمهر — مجاهد کرمانی:
مجاهد شهید حسین بزرگمهر از مبارزان کرمانی بود که در سالهای اول پس از انقلاب به سازمان مجاهدین خلق پیوست. او با وجود فشارهای شدید رژیم، فعالیتهای سیاسی خود را در کرمان ادامه داد و سرانجام دستگیر و اعدام شد.
کشتار ۶۷ در کرمان:
در تابستان ۱۳۶۷، زندان کرمان شاهد کشتار دستهجمعی زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در زندان کرمان فعال بود و دهها تن از زندانیان مجاهد — که بسیاری حکمشان پایان یافته یا در حال گذراندن حبس بودند — بدون محاکمه اعدام شدند. گورستان بهشتآباد کرمان محل دفن بسیاری از شهدای کشتار ۶۷ است.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
کرمان و شهرهای استان در قیامهای سراسری ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بودند. بازاریان کرمان در قیام دیماه ۱۴۰۴ به اعتصاب پیوستند.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در کرمان، رفسنجان و سیرجان فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.