فرشگرد
| فرشگرد | |
 نشان شبکه فرشگرد | |
| بنیان‌گذاری | ۲۶ شهریور ۱۳۹۷ |
| انحلال | ۱۸ دی ۱۴۰۱؛ انتقال فعالیت بخشی از اعضا به حزب ایران نوین |
| گونه | شبکه سیاسی برانداز و سلطنت‌طلب |
| وضعیت حقوقی | شبکه سیاسی خارج از ایران؛ «بنیاد فرشگرد» به‌صورت نهادی غیرانتفاعی در ایالات متحده ثبت شده است |
| هدف | سرنگونی جمهوری اسلامی، استقرار نظام سکولار و پشتیبانی از نقش محوری رضا پهلوی |
| جایگاه | خارج از ایران؛ عمدتاً ایالات متحده آمریکا و اروپا |
| گسترهٔ کاری | ایران و جوامع ایرانی خارج از کشور |
| شمار عضوها | ۴۰ امضاکننده در بیانیه آغاز فعالیت |
| زبان‌های رسمی | فارسی و انگلیسی |
| رئیس | فاقد رئیس رسمی در ساختار اولیه |
| کسان کلیدی | امیرحسین اعتمادی، سعید قاسمی‌نژاد، حامد شیبانی‌راد، علی سعادت‌ملی، شروان فشندی و شماری دیگر از امضاکنندگان بیانیه تأسیس |
| بودجه | کمک‌های مالی حامیان و هواداران |
| شعار | «ایران را پس می‌گیریم و دوباره می‌سازیم» |
| وبگاه | farashgardfoundation.com |
| نام پیش | شبکه ایران ری‌وایول؛ ایران فرشگرد |
فرشگرد یا شبکه فرشگرد، شبکه‌ای سیاسی در خارج از ایران بود که در ۲۶ شهریور ۱۳۹۷ با انتشار بیانیه‌ای به امضای ۴۰ فعال سیاسی اعلام موجودیت کرد. این شبکه خود را جریانی برانداز، سکولار و طرفدار نافرمانی مدنی معرفی می‌کرد و سرنگونی بدون خشونت جمهوری اسلامی و استقرار یک نظام سکولار را از اهداف خود می‌دانست. بیانیه آغاز فعالیت فرشگرد بر «نقش کلیدی و محوری» رضا پهلوی در متحدکردن مخالفان جمهوری اسلامی و مدیریت دوران گذار تأکید داشت.[۱]
فرشگرد در زمان تأسیس اعلام کرد یک حزب یا سازمان سلسله‌مراتبی نیست، بلکه شبکه‌ای برای هماهنگ‌کردن فعالیت‌های سیاسی و رسانه‌ای مخالفان جمهوری اسلامی است. با وجود حضور تعدادی از جمهوری‌خواهان در میان امضاکنندگان نخستین، حمایت این شبکه از رضا پهلوی و مواضع بعدی اعضای آن باعث شد فرشگرد به‌طور عمده به‌عنوان بخشی از جریان سلطنت‌طلب و پادشاهی‌خواه شناخته شود.[۲]
در ۱۸ دی ۱۴۰۱، بخشی از اعضای شبکه اعلام کردند فعالیت خود را در قالب تشکیلات تازه‌ای به نام حزب ایران نوین ادامه می‌دهند. با این حال، «بنیاد فرشگرد» به‌عنوان نهادی جداگانه به فعالیت ادامه داد و بعدها ادعای تبدیل کامل شبکه فرشگرد به حزب ایران نوین را مورد مناقشه قرار داد. ازاین‌رو باید میان شبکه اولیه فرشگرد، بنیاد فرشگرد و حزب ایران نوین تمایز قائل شد.[۳]
منابع مقاومت ایران، فرشگرد را یکی از تشکل‌های نزدیک به رضا پهلوی و بخشی از تلاش جریان سلطنت‌طلب برای تأثیرگذاری بر اعتراضات داخل ایران معرفی می‌کنند. این منابع، ادعای فرشگرد درباره نمایندگی معترضان و توان سازمان‌دهی در داخل کشور را تأییدنشده دانسته و آن را در چهارچوب رقابت میان دو آلترناتیو «سلطنت» و «جمهوری دموکراتیک» بررسی کرده‌اند.[۴]
نام
واژه «فرشگرد» در زبان فارسی میانه به معنای نوسازی، تازه‌گردانی یا بازسازی جهان به‌کار رفته است. این اصطلاح در متون زرتشتی به مرحله نهایی نوسازی جهان و غلبه نیکی بر بدی اشاره دارد.
بنیان‌گذاران شبکه، معادل انگلیسی نام آن را Revival به معنای «احیا» یا «نوزایی» انتخاب کردند. نامهای Iran Revival و Iran Farashgard نیز در رسانه‌ها و حساب‌های رسمی این جریان به‌کار رفته است.
به‌کارگیری این نام با شعار «ایران را پس می‌گیریم و دوباره می‌سازیم» ارتباط داشت و بیانگر ادعای بنیان‌گذاران درباره بازسازی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران پس از سرنگونی جمهوری اسلامی بود.
زمینه شکل‌گیری
فرشگرد پس از اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۳۹۶ تشکیل شد. در آن اعتراضات، شعارهایی علیه کلیت جمهوری اسلامی و هر دو جناح حکومتی مطرح شد. بنیان‌گذاران فرشگرد این اعتراضات را نشانه پایان امکان اصلاح جمهوری اسلامی و آغاز مرحله‌ای تازه در مبارزه برای تغییر حکومت ارزیابی کردند.
پیش از اعلام رسمی موجودیت، شماری از بنیان‌گذاران فرشگرد در گروه‌هایی مانند «دانشجویان و دانش‌آموختگان لیبرال ایران» فعالیت داشتند. گروهی از آنان نیز در رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از ایران، مؤسسات پژوهشی و شبکه‌های اجتماعی حضور داشتند.
بیانیه بنیان‌گذاری، جمهوری اسلامی را حکومتی اصلاح‌ناپذیر معرفی کرد و اصلاح‌طلبان و اصول‌گرایان حکومتی را دو بخش یک نظام واحد دانست. امضاکنندگان اعلام کردند که سرنگونی جمهوری اسلامی را نخستین گام برای نجات ایران می‌دانند.[۱]
اعلام موجودیت
شبکه فرشگرد در ۲۶ شهریور ۱۳۹۷، برابر با ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۸، با انتشار بیانیه‌ای به امضای ۴۰ نفر اعلام موجودیت کرد. امضاکنندگان، خود را مجموعه‌ای از فعالان سیاسی، مدنی، دانشگاهی، رسانه‌ای و حقوق‌بشری معرفی کردند.
در این بیانیه آمده بود که فرشگرد برای کسانی ایجاد شده است که به سرنگونی جمهوری اسلامی و جایگزینی آن با یک نظام سکولار و دموکراتیک باور دارند. شبکه همچنین اعلام کرد آماده همکاری با دیگر نیروهای مخالف جمهوری اسلامی است.[۱]
از جمله امضاکنندگان بیانیه اولیه می‌توان به عبدالرضا احمدی، ساناز آریا، امیرحسین اعتمادی، شروان فشندی، مسعود مسجودی، علی سعادت‌ملی، حامد شیبانی‌راد، سعید حسین‌پور، میترا جشنی، شیما کلباسی، عرفان کسرایی، بهزاد مهرانی، میثم مهرانی، سلمان سیما و هنگامه یزداری اشاره کرد.
ترکیب اولیه فرشگرد شامل هواداران پادشاهی مشروطه و شماری از افرادی بود که خود را جمهوری‌خواه معرفی می‌کردند. بنیان‌گذاران می‌گفتند تصمیم نهایی درباره شکل نظام آینده ایران باید به رأی مردم واگذار شود، اما بر سر نقش سیاسی رضا پهلوی در دوران گذار اتفاق نظر دارند.
اصول اعلام‌شده
اصول اولیه فرشگرد در بیانیه تأسیس آن بیان شد. مهم‌ترین این اصول عبارت بودند از:
- اصلاح‌ناپذیر دانستن جمهوری اسلامی؛
- ضرورت سرنگونی کامل نظام حاکم؛
- استفاده از مبارزه بدون خشونت و نافرمانی مدنی؛
- جدایی دین و دولت؛
- استقرار دموکراسی سکولار و لیبرال؛
- احترام به حقوق فردی و آزادی وجدان؛
- حفظ تمامیت ارضی ایران؛
- برگزاری انتخابات آزاد برای تعیین نظام آینده؛
- مخالفت با مارکسیسم و حکومت دینی؛
- پذیرش نقش محوری رضا پهلوی در دوران گذار؛
- پشتیبانی از افزایش فشار سیاسی و اقتصادی بین‌المللی بر جمهوری اسلامی.
در بیانیه اولیه، شکل نهایی حکومت ــ جمهوری یا پادشاهی مشروطه ــ تعیین نشده بود. با این حال، حمایت صریح از رضا پهلوی و گرایش سیاسی اعضای مؤثر شبکه، فرشگرد را به‌تدریج در جایگاه یکی از تشکل‌های عمده جریان سلطنت‌طلب قرار داد.
ارتباط با رضا پهلوی
یکی از محورهای اصلی هویت سیاسی فرشگرد، حمایت از رضا پهلوی بود. بیانیه تأسیس، او را شخصیتی دارای توانایی «اتصال بخش‌های مختلف جامعه ایران» و متحدکردن مخالفان سکولار جمهوری اسلامی معرفی کرد. به‌گفته بنیان‌گذاران، حضور او می‌توانست گذار سیاسی، حفظ نظم و تمامیت ارضی ایران را تسهیل کند.[۱]
رضا پهلوی پس از اعلام موجودیت فرشگرد از تشکیل آن استقبال کرد. شماری از اعضای شبکه نیز با او دیدار و درباره راهبردهای سیاسی، اعتراضات صنفی، نافرمانی مدنی و دوران گذار گفت‌وگو کردند.
در یکی از گزارش‌های منتشرشده درباره دیدار اعضای فرشگرد با رضا پهلوی گفته شد که او عضو رسمی شبکه نبود، اما اعضا در زمینه «راهبردهای کلان» از دیدگاه‌های او استفاده می‌کردند.[۵]
برخی اعضا خواهان پادشاهی مشروطه با حضور رضا پهلوی در جایگاه نمادین بودند. بنیاد فرشگرد نیز در فروردین ۱۴۰۰ با انتشار بیانیه‌ای، پادشاهی مشروطه پارلمانی را «شایسته‌ترین» شکل حکومت برای آینده ایران خواند و رضا پهلوی را «یگانه میراث‌دار» سلسله پهلوی معرفی کرد.[۶]
این موضع نشان‌دهنده فاصله‌گرفتن بنیاد فرشگرد از ادعای بی‌طرفی اولیه میان جمهوری و سلطنت بود.
ساختار تشکیلاتی
فرشگرد در آغاز خود را «شبکه» و نه حزب سیاسی معرفی کرد. این شبکه بنا بر اعلام اعضا، فاقد رئیس و رهبر رسمی بود و قرار بود تصمیم‌گیری در آن به‌صورت جمعی انجام شود.
ساختار شبکه‌ای با هدف تسهیل فعالیت داوطلبانه، کاهش تمرکز تشکیلاتی و استفاده از رسانه‌های اجتماعی انتخاب شده بود. فرشگرد مدعی بود با افراد و گروه‌هایی در داخل و خارج ایران ارتباط دارد، اما شمار اعضای داخل کشور، گستره شبکه‌ها و شیوه ارتباط با آنان به‌طور مستقل تأیید نشد.
نبود ساختار شفاف و مقررات مدون، بعدها به اختلاف بر سر عضویت، مدیریت حساب‌های رسانه‌ای، مالکیت نام و نشان فرشگرد و چگونگی تصمیم‌گیری منجر شد.
فعالیت‌ها
فعالیت‌های فرشگرد عمدتاً در حوزه رسانه، شبکه‌های اجتماعی، برگزاری نشست و تبلیغ نافرمانی مدنی متمرکز بود. از جمله برنامه‌ها و کارزارهای منتسب به این شبکه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تبلیغ ایده «میدان میلیونی»؛
- حمایت رسانه‌ای از اعتراضات صنفی و سیاسی در ایران؛
- کارزار «پشت به دشمن، رو به میهن»؛
- کارزار «تحت تعقیب» برای معرفی مقام‌ها و عوامل جمهوری اسلامی؛
- انتشار مطالب آموزشی درباره نافرمانی مدنی؛
- ارتباط با سیاستمداران، رسانه‌ها و مراکز پژوهشی در آمریکا و اروپا؛
- حمایت از تحریم و فشار سیاسی علیه جمهوری اسلامی؛
- دعوت نیروهای نظامی و انتظامی به جدایی از حکومت؛
- مقابله رسانه‌ای با حامیان تعامل یا مذاکره با جمهوری اسلامی؛
- پشتیبانی از رضا پهلوی به‌عنوان چهره محوری دوران گذار.
شبکه فرشگرد، الگوی جنبش «آتپور» صربستان و مبارزه بدون خشونت علیه اسلوبودان میلوشویچ را از نمونه‌های مورد توجه خود معرفی می‌کرد. با این حال، برخلاف آتپور که شبکه‌ای فعال در داخل صربستان بود، بیشتر چهره‌های شناخته‌شده فرشگرد در خارج از ایران اقامت داشتند.
راهبرد نافرمانی مدنی
فرشگرد در مواضع رسمی خود از سرنگونی بدون خشونت و نافرمانی مدنی حمایت می‌کرد. اعتصاب، تظاهرات خیابانی، نافرمانی کارکنان دولت و جداشدن نیروهای نظامی و انتظامی از حکومت از راهکارهای تبلیغ‌شده این شبکه بود.
یکی از طرح‌های مطرح‌شده از سوی فرشگرد، ایجاد «میدان میلیونی» بود. بر اساس این طرح، تجمع گسترده و مداوم معترضان در یک یا چند نقطه می‌توانست توان سرکوب حکومت را کاهش دهد و انتقال قدرت را امکان‌پذیر کند.
منتقدان این طرح می‌گفتند شبکه برنامه عملی، سازمان میدانی و امکانات لازم برای گردآوردن و حفاظت از چنین جمعیتی را نداشت. فرشگرد نیز اطلاعات قابل راستی‌آزمایی درباره تشکیلات سازمان‌یافته خود در داخل ایران منتشر نکرد.
سیاست خارجی و تحریم
فرشگرد از افزایش فشار سیاسی و اقتصادی بر جمهوری اسلامی حمایت می‌کرد. برخی اعضای آن از سیاست «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ، تحریم مقام‌ها و نهادهای حکومتی و قرارگرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی پشتیبانی کردند.
این موضع با انتقاد مخالفان تحریم‌های گسترده روبه‌رو شد. منتقدان می‌گفتند تحریم‌های فراگیر می‌تواند بیش از حکومت بر زندگی مردم عادی اثر بگذارد. اعضای فرشگرد پاسخ می‌دادند که فشار خارجی باید به منابع مالی و امنیتی جمهوری اسلامی و مقام‌های آن معطوف شود.
برخی اعضای فرشگرد در طرح‌ها و مؤسسات مرتبط با سیاست خارجی آمریکا فعالیت داشتند. حضور این افراد در پروژه‌های خارج از ایران، بحث‌هایی درباره منابع مالی، میزان استقلال سیاسی و ارتباط آنان با دولت‌ها و گروه‌های فشار خارجی ایجاد کرد.
پروژه «ایران دیس‌اینفورمیشن»
نام شماری از اعضا یا افراد نزدیک به فرشگرد، از جمله امیرحسین اعتمادی و سعید قاسمی‌نژاد، با پروژه «ایران دیس‌اینفورمیشن» پیوند خورد. این پروژه با بودجه وزارت خارجه آمریکا و با هدف مقابله با تبلیغات جمهوری اسلامی ایجاد شده بود.
وزارت خارجه آمریکا در سال ۲۰۱۹، پس از انتشار گزارش‌هایی درباره حملات حساب این پروژه به روزنامه‌نگاران، فعالان و منتقدان سیاست دولت ترامپ، تأمین مالی آن را متوقف کرد. پروژه یادشده از نظر سازمانی با شبکه فرشگرد یکسان نبود، اما حضور چهره‌های نزدیک به فرشگرد در آن باعث انتقاد از شیوه فعالیت رسانه‌ای این جریان شد.[۷]
ثبت بنیاد فرشگرد
حدود یک سال پس از اعلام موجودیت شبکه، نهادی با نام «بنیاد فرشگرد» در ایالات متحده به‌صورت قانونی ثبت شد. بنیان‌گذاران اعلام کردند ثبت حقوقی بنیاد برای جمع‌آوری کمک مالی، برگزاری نشست‌ها، همکاری با نهادهای بین‌المللی و تداوم فعالیت‌های مدنی ضروری بوده است.[۸]
طبق توضیح وبگاه بنیاد، بنیاد فرشگرد یک نهاد غیرانتفاعی است و «عضو» به معنای تشکیلاتی ندارد. این بنیاد همچنین اعلام کرده است که نماینده همه ۴۰ امضاکننده بیانیه اولیه شبکه فرشگرد نیست و فعالیت‌های آن تنها بر اساس تصمیم هیئت‌مدیره و مسئولان بنیاد انجام می‌شود.[۹]
ازاین‌رو شبکه فرشگرد و بنیاد فرشگرد، با وجود اشتراک نام و حضور برخی چهره‌های مشترک، از نظر حقوقی و تشکیلاتی یکسان نیستند.
اختلاف‌های داخلی
در سال ۱۳۹۸، اختلاف‌هایی میان اعضای فرشگرد علنی شد. دوازده نفر از اعضا در نامهای سرگشاده، مدیران حساب‌های رسمی شبکه را به حذف نام اعضا، تغییر گذرواژه حساب‌های رسانه‌ای، تصمیم‌گیری بدون رأی‌گیری و به حاشیه‌راندن برخی مشروطه‌خواهان متهم کردند.[۱۰]
در این نامه گفته شد شبکه از ابتدا قرار بود فاقد رئیس و سخنگو باشد، اما کنترل رسانه‌ها و دامنه اینترنتی آن در اختیار گروه محدودی قرار گرفته است. نویسندگان نامه، این وضعیت را مغایر با اصول اعلام‌شده فرشگرد دانستند.
اختلاف‌ها به خروج یا حذف شماری از امضاکنندگان اولیه انجامید. روشن‌نبودن سازوکار عضویت، تصمیم‌گیری و حل اختلاف، یکی از ضعف‌های ساختاری فرشگرد ارزیابی شد.
در سال‌های بعد نیز میان بنیاد فرشگرد و حزب ایران نوین درباره مالکیت سیاسی میراث شبکه، چگونگی تبدیل آن به حزب و رفتار برخی اعضای پیشین اختلاف‌هایی بروز کرد. بنیاد فرشگرد اعلام کرد ادعای تبدیل شبکه به حزب ایران نوین مورد پذیرش همه بنیان‌گذاران نبوده است.[۱۱]
تشکیل حزب ایران نوین
پس از آغاز قیام ۱۴۰۱ ایران، شماری از اعضای فرشگرد به این نتیجه رسیدند که ساختار شبکه‌ای برای فعالیت سیاسی کافی نیست و باید یک حزب منسجم تشکیل شود.
در ۱۸ دی ۱۴۰۱، بیانیه‌ای با عنوان «آغاز مرحله‌ای دیگر از کنشگری در چارچوب حزب ایران نوین» منتشر شد. در این بیانیه گفته شد فعالیت چهارساله فرشگرد زمینه‌ای برای ورود به مرحله حزبی فراهم کرده و اعضای آن فعالیت خود را در قالب حزب ایران نوین ادامه خواهند داد.[۳]
حزب ایران نوین در مرامنامه خود نوشته است که برخی اعضای فرشگرد همراه با تعدادی دیگر از فعالان، این حزب را برای حضور منسجم در عرصه سیاست ایجاد کرده‌اند.[۱۲]
تشکیل حزب ایران نوین به معنای پایان فعالیت همه نهادهای دارای نام فرشگرد نبود. بنیاد فرشگرد همچنان به‌صورت جداگانه فعالیت کرد و خود را نهادی پادشاهی‌خواه معرفی نمود. بنابراین عبارت «انحلال فرشگرد» بیشتر به پایان فعالیت شبکه اولیه نزد بخشی از اعضای آن اشاره دارد، نه پایان کامل بنیاد فرشگرد.
دیدگاه درباره نظام آینده
فرشگرد در آغاز می‌گفت تعیین شکل نظام آینده ــ جمهوری یا پادشاهی ــ باید از طریق همه‌پرسی آزاد صورت گیرد. با این حال، بخش مهمی از چهره‌های شبکه آشکارا از پادشاهی مشروطه حمایت می‌کردند.
بنیاد فرشگرد در بیانیه سال ۱۴۰۰ خود، پادشاهی مشروطه پارلمانی را مناسب‌ترین نظام برای تأمین نظم، دموکراسی و حقوق فردی در ایران دانست. این بنیاد نهاد سلطنت را «میراث کهن» ایران توصیف کرد و برای رضا پهلوی جایگاهی ویژه قائل شد.[۶]
منتقدان فرشگرد این موضع را نشانه آن می‌دانند که وعده همه‌پرسی آزاد با ترجیح ازپیش‌تعیین‌شده برای بازگرداندن سلطنت همراه بوده است. حامیان فرشگرد می‌گویند حمایت از پادشاهی مشروطه مانع پذیرش رأی مردم درباره شکل حکومت نیست.
موضع مقاومت ایران
منابع سازمان مجاهدین خلق ایران و شورای ملی مقاومت ایران، فرشگرد را بخشی از جریان سیاسی نزدیک به رضا پهلوی و یکی از تشکل‌های ایجادشده برای معرفی سلطنت به‌عنوان جایگزین جمهوری اسلامی دانسته‌اند.
در ادبیات مقاومت ایران، فرشگرد در کنار طرح‌هایی مانند «ققنوس»، «پیمان نوین» و کارزار «وکالت می‌دهم» در چهارچوب تلاش برای برجسته‌کردن رضا پهلوی و به حاشیه‌راندن آلترناتیو سازمان‌یافته مقاومت بررسی شده است.[۴]
یکی از مقاله‌های سازمان مجاهدین، فرشگرد را در شمار «آلترناتیوهای یک‌بارمصرف» قرار داده و تشکیل چنین شبکه‌هایی را واکنشی به گسترش راهبرد براندازی دانسته است.[۱۳]
مهم‌ترین محورهای انتقاد مقاومت ایران به فرشگرد عبارت‌اند از:
- حمایت از نقش محوری و فراقانونی رضا پهلوی در دوران گذار؛
- نادیده‌گرفتن پیشینه سرکوب و استبداد در دوره رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی؛
- تلاش برای مصادره اعتراضات مردم ایران به سود بازگشت سلطنت؛
- فقدان تشکیلات قابل ارزیابی در داخل ایران؛
- تکیه بر رسانه‌ها و پشتیبانی سیاسی خارج از کشور؛
- حمله رسانه‌ای به سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت؛
- استفاده از ادبیات تند علیه نیروهای جمهوری‌خواه و مخالفان رضا پهلوی؛
- مبهم‌بودن سازوکار انتخاب رهبر دوران گذار؛
- تعارض میان ادعای دموکراسی و تمرکز قدرت در اطراف یک فرد موروثی.
مقاومت ایران در برابر شعارهای سلطنت‌طلبان، بر شعارهای نه شاه نه شیخ و مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر تأکید می‌کند. از دید این مقاومت، جایگزین جمهوری اسلامی باید یک جمهوری دموکراتیک مبتنی بر انتخابات آزاد، جدایی دین و دولت، برابری زنان و مردان و نفی هرگونه حکومت موروثی باشد.
اتهام ملی‌گرایی افراطی
برخی منتقدان، چهره‌های نزدیک به فرشگرد را به ملی‌گرایی افراطی، فارس‌محوری و استفاده از ادبیات خصمانه علیه اعراب، چپ‌گرایان و گروه‌های قومی متهم کرده‌اند.
سیمای آزادی، با بازتاب گزارشی از لوموند دیپلماتیک، امیرحسین اعتمادی و سعید قاسمی‌نژاد را از بنیان‌گذاران و اعضای مؤثر فرشگرد معرفی کرده و دیدگاه‌های آنان را نمونه‌ای از گرایش‌های برتری‌جویانه در جریان نزدیک به رضا پهلوی دانسته است.[۱۴]
این توصیف‌ها دیدگاه منتقدان فرشگرد است. شبکه در اسناد رسمی خود، حفظ یکپارچگی ایران، حقوق شهروندی و دموکراسی سکولار را از اصول خود معرفی کرده و اتهام نژادپرستی یا مخالفت با اقوام ایرانی را نپذیرفته است.
فرشگرد و طرح دوران گذار
شماری از اعضای پیشین فرشگرد بعدها در تدوین یا تبلیغ برنامه‌های مرتبط با دوران گذار مورد نظر رضا پهلوی مشارکت داشتند. یکی از این برنامه‌ها «پروژه شکوفایی ایران» و سندی درباره ۱۸۰ روز نخست پس از سرنگونی جمهوری اسلامی بود.
منتقدان این طرح می‌گویند اختیارات گسترده‌ای برای رضا پهلوی و منصوبان او در نظر گرفته شده و سازوکار نظارت دموکراتیک بر حکومت انتقالی روشن نیست. منابع مقاومت ایران این طرح را نمونه‌ای از تلاش برای بازسازی قدرت متمرکز و موروثی توصیف کرده‌اند.[۱۵]
حامیان این برنامه می‌گویند تمرکز موقت تصمیم‌گیری برای جلوگیری از بی‌نظمی و فروپاشی نهادهای دولتی ضروری است و شکل نهایی نظام از طریق همه‌پرسی تعیین خواهد شد.
میزان پایگاه اجتماعی
فرشگرد مدعی برخورداری از حامیانی در ایران، آمریکا، کانادا و شماری از کشورهای اروپایی بود. با این حال، به‌دلیل نبود انتخابات آزاد، نظرسنجی مستقل و اطلاعات قابل راستی‌آزمایی درباره عضویت، تعیین میزان پایگاه اجتماعی آن ممکن نیست.
بخش عمده فعالیت قابل مشاهده فرشگرد در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های خارج از ایران انجام می‌شد. این شبکه اطلاعات مستندی درباره شمار اعضای سازمان‌یافته، ساختارهای محلی یا توان عملیاتی خود در داخل ایران منتشر نکرد.
منابع مقاومت ایران، ادعای برخورداری فرشگرد و رضا پهلوی از پایگاه گسترده داخلی را رد می‌کنند و شعارهای ضدسلطنتی در اعتراضات، از جمله «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه چه رهبر»، را نشانه مخالفت بخشی از جامعه با بازگشت سلطنت می‌دانند.
در مقابل، حامیان فرشگرد به انتشار شعارهایی مانند «رضاشاه روحت شاد» یا «جاوید شاه» در برخی تجمع‌ها استناد می‌کنند. گستره، فراوانی و میزان نمایندگی هر یک از این شعارها همچنان موضوع اختلاف سیاسی است.
تفاوت شبکه، بنیاد و حزب
سه ساختار مرتبط با نام فرشگرد را باید از یکدیگر تفکیک کرد:
شبکه فرشگرد ساختار سیاسی اولیه‌ای بود که در شهریور ۱۳۹۷ به‌وسیله ۴۰ امضاکننده اعلام موجودیت کرد. این شبکه خود را فاقد رئیس و ساختار حزبی معرفی می‌کرد.
بنیاد فرشگرد نهادی غیرانتفاعی و دارای شخصیت حقوقی مستقل در ایالات متحده است. این بنیاد اعلام کرده نماینده همه امضاکنندگان شبکه اولیه نیست و مواضع آن تنها بیانگر دیدگاه مسئولان بنیاد است. بنیاد فرشگرد به‌صورت صریح از پادشاهی مشروطه حمایت می‌کند.
حزب ایران نوین حزبی است که در دی ۱۴۰۱ به‌وسیله بخشی از اعضای فرشگرد و چند فعال دیگر تشکیل شد. بنیان‌گذاران حزب، تشکیل آن را مرحله بعدی فعالیت فرشگرد توصیف کردند؛ تعبیری که بنیاد فرشگرد درباره عمومیت آن اختلاف نظر دارد.
ارزیابی
فرشگرد در فاصله سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ یکی از شبکه‌های رسانه‌ای فعال در میان سلطنت‌طلبان خارج از کشور بود. اهمیت آن بیش از آن‌که ناشی از شمار اعلام‌شده اعضا یا تشکیلات داخلی باشد، به حضور رسانه‌ای اعضا، ارتباط با رضا پهلوی و نقش آن در صورت‌بندی گفتمان براندازی سلطنت‌طلبانه مربوط می‌شد.
این شبکه در معرفی جمهوری اسلامی به‌عنوان نظامی اصلاح‌ناپذیر و تبلیغ گذار از کلیت آن فعال بود؛ اما اختلاف‌های داخلی، نبود ساختار روشن، خروج اعضا، مناقشه بر سر مالکیت نام و نشان و انتقال بخشی از فعالیت‌ها به حزب ایران نوین، مانع تبدیل آن به سازمانی پایدار شد.
از دید منابع مقاومت ایران، فرشگرد فاقد استقلال سیاسی از پروژه رهبری رضا پهلوی بود و نتوانست ادعای برخورداری از شبکه سازمان‌یافته در داخل ایران را اثبات کند. در این ارزیابی، فرشگرد بیش از آن‌که یک آلترناتیو سیاسی مستقل باشد، شبکه‌ای تبلیغاتی در خدمت برجسته‌کردن بازمانده سلطنت پهلوی محسوب می‌شود.
گاه‌شمار
- دی ۱۳۹۶: آغاز اعتراضات سراسری که بنیان‌گذاران فرشگرد آن را زمینه شکل‌گیری شبکه معرفی کردند.
- ۲۶ شهریور ۱۳۹۷: اعلام موجودیت شبکه فرشگرد با امضای ۴۰ نفر.
- آبان ۱۳۹۷: دیدار گروهی از اعضای فرشگرد با رضا پهلوی در واشینگتن.
- ۱۳۹۸: ثبت قانونی بنیاد فرشگرد در ایالات متحده.
- آبان ۱۳۹۸: انتشار نامه اعتراضی ۱۲ عضو درباره حذف افراد و مدیریت غیرشفاف شبکه.
- ۱۸ فروردین ۱۴۰۰: اعلام حمایت رسمی بنیاد فرشگرد از پادشاهی مشروطه پارلمانی.
- شهریور ۱۴۰۱: آغاز قیام سراسری و افزایش فعالیت رسانه‌ای اعضای فرشگرد.
- ۱۸ دی ۱۴۰۱: اعلام انتقال فعالیت بخشی از اعضای شبکه به حزب ایران نوین.
- پس از ۱۴۰۱: ادامه فعالیت مستقل بنیاد فرشگرد و بروز اختلاف با برخی اعضای حزب ایران نوین.
جستارهای وابسته
- رضا پهلوی
- حزب ایران نوین
- سلطنت‌طلبی
- نئوفاشیسم سلطنتی
- چلبی‌سازی
- شعار نه شاه نه شیخ
- شعار مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر
- قیام دی ۱۳۹۶ ایران
- قیام ۱۴۰۱ ایران
- شورای ملی مقاومت ایران
- آلترناتیو دموکراتیک
- جمهوری دموکراتیک
- دوران انتقال
- انتخابات آزاد
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ بیانیه اعلام موجودیت شبکه فرشگرد، بنیاد فرشگرد، سپتامبر ۲۰۱۸.
- ↑ معرفی گروه‌های مخالف حکومت ایران؛ فرشگرد، ایران پرایمر، مؤسسه صلح ایالات متحده.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ بیانیه شبکه فرشگرد؛ آغاز مرحله‌ای دیگر از کنشگری در چارچوب حزب ایران نوین، حزب ایران نوین، ۱۸ دی ۱۴۰۱.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ کارزارهای پیروزمند و پیشروی آلترناتیو دموکراتیک، سازمان مجاهدین خلق ایران.
- ↑ نشست گروهی از اعضای فرشگرد با رضا پهلوی در واشینگتن، کیهان لندن، ۶ آبان ۱۳۹۷.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ بیانیه بنیاد فرشگرد در حمایت از نهاد پادشاهی ایران، بنیاد فرشگرد، ۱۸ فروردین ۱۴۰۰.
- ↑ پیوند گروه‌های سلطنت‌طلب ایرانی با فعالیت‌های سیاسی در آمریکا، ریسپانسیبل استیت‌کرفت، اول آوریل ۲۰۲۱.
- ↑ ثبت قانونی فرشگرد پس از یک سال؛ تجربه گذشته، چشم‌انداز آینده، بنیاد فرشگرد.
- ↑ بیانیه شبکه فرشگرد و توضیح حقوقی بنیاد فرشگرد، بنیاد فرشگرد.
- ↑ نامه سرگشاده ۱۲ نفر از اعضای رسمی فرشگرد، کیهان لندن، ۱۳ آبان ۱۳۹۸.
- ↑ بیانیه‌های بنیاد فرشگرد درباره شبکه و اعضای پیشین، بنیاد فرشگرد.
- ↑ مرامنامه حزب ایران نوین، وبگاه رسمی حزب ایران نوین.
- ↑ براندازی، راهبرد فراگیر در سپهر سیاسی ایران، سازمان مجاهدین خلق ایران.
- ↑ افشای ایدئولوژی برتری‌جویانه جریان نزدیک به رضا پهلوی در گزارش لوموند دیپلماتیک، سیمای آزادی.
- ↑ واکنش رسانه‌ها و مقام‌های سوئد به سفر رضا پهلوی، سیمای آزادی.