|
|
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{pp-vandalism|small=yes}}
| |
| {{infobox civilian attack
| |
| |title=آتشسوزی سینما رِکس آبادان
| |
| |image=سینما رکس آبادان.JPG
| |
| |caption= سینما رِکس آبادان پس از حریق
| |
| |date=۲۸ مرداد ۱۳۵۷
| |
| |location=آبادان، ایران
| |
| |time=۲۰:۲۱
| |
| |timezone=ساعت رسمی ایران
| |
| |type=
| |
| |weapons=|fatalities= ۳۷۷ تا ۶۰۰ نفر
| |
| |perps=
| |
| |numpart=
| |
| }}
| |
| '''آتشسوزی سینما رکس آبادان'''، در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، که بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر در آن جان باختند، یکی از هولناکترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است. این حادثه، در بحبوحه اعتراضات علیه [[سلطنت پهلوی|'''رژیم پهلوی''']]، به نقطه عطفی در [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷]] تبدیل شد. رژیم پهلوی این فاجعه را به گروههای شبهنظامی مذهبی نسبت داد، درحالیکه هواداران '''[[روحالله خمینی]]''' '''[[ساواک]]''' را متهم کردند. شواهد بعدی، بهویژه اعترافات حسین تکبعلیزاده، نشان داد که این جنایت توسط افرادی با انگیزههای مذهبی افراطی و تحتتأثیر روحانیون هوادار خمینی انجام شد. این مقاله، با تکیه بر منابع معتبر، کتاب «سینما جهنم» نوشته کریم نیکونظر، و منابع مکمل کتابی، نقش روحانیون افراطی، تحریفهای تاریخی پس از انقلاب، و پیامدهای این فاجعه را بررسی میکند. هدف، روشن ساختن حقیقت پنهانشده در پروپاگاندا و بازخوانی این جنایت بهعنوان نمونهای از خشونتهای ایدئولوژیک است.<ref name=":0">[https://tavaana.org/cinema-rex-fire/ روحانیت انقلابی؛ متهم اصلی آتشسوزی سینما رکس آبادان - سایت توانا]</ref><ref name=":1">[https://melliun.org/iran/239375 روایت متفاوت شاهد عینی سینما رکس بعد از ۴۲ سال - سایت میلیون ایران]</ref><ref name=":2">[https://enghelabe-eslami.de/?s=%D9%85%D8%B3%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86+%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C+%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87+%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%B1%DA%A9%D8%B3+%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86+%DA%86%D9%87+%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F مسببین واقعی فاجعه سینما رکس آبادان چه کسانی هستند؟ - است انقلاب اسلامی در هجرت]</ref><ref name=":3">کتاب «سینما جهنم»: روایتی از فاجعه سینما رکس آبادان، نوشتهی کریم نیکونظر، تهران: انتشارات نگاه.</ref><ref name=":4">کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشتهی یرواند آبراهامیان، تهران: نشر نی. (۱۳۷۷)</ref><ref name=":5">کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشتهی آنابل سریبرنی (۱۳۸۵). تهران: انتشارات کویر</ref>
| |
|
| |
|
| = مقدمه =
| |
| آتشسوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، فاجعهای انسانی و سیاسی بود که به شتاب انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷ کمک کرد. این حادثه، که صدها نفر را در حین تماشای فیلم «گوزنها» به کام مرگ کشاند، به ابزاری برای پروپاگاندا تبدیل شد. رژیم پهلوی گروههای شبهنظامی مذهبی را متهم کرد، درحالیکه هواداران خمینی ساواک را مسئول دانستند. اعترافات تکبعلیزاده و منابع مستقل نشان داد که این جنایت توسط افراد تحتتأثیر روحانیون افراطی انجام شد. این مقاله با استناد به منابع معتبر و کتابهای مرتبط، حقیقت این فاجعه را بازخوانی میکند.<ref name=":0" /><ref name=":6">[https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7 آتش زدن سینما رکس آبادان ۲۸ امرداد ۱۳۵۷ - سایت مشروطه]</ref><ref name=":7">[https://www.radiofarda.com/a/308192.html آتشسوزی سینما رکس (بخش یازدهم): پنهان سازی علل و مسببان فاجعه توسط رئیس و دادستان دادگاه - سایت رادیو فردا]</ref><ref name=":3" /><ref name=":4" />
| |
|
| |
| = زمینه تاریخی =
| |
|
| |
| === آبادان در آستانه انقلاب ===
| |
| آبادان در دهه ۱۳۵۰، به دلیل صنعت نفت، مرکز اقتصادی و فرهنگی بود. سینما رکس، نماد مدرنیته، هدف گروههای مذهبی افراطی قرار گرفت که آن را «فساد غربی» میدانستند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان به فضای ملتهب آبادان در این دوره اشاره دارد.<ref name=":8">[https://www.tribunezamaneh.com/archives/311578 آبادان؛ از عظمت نفتی، تا سینما رکس، جنگ، متروپل و فروپاشی جامعه ایران! - سایت تریبون زمانه]</ref><ref name=":12">[https://ahwazstat.org/fa/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86/ روایتی از آتشسوزی سینما رکس آبادان - سایت اهواز آمار]</ref><ref name=":3" /><ref name=":4" />
| |
|
| |
| === سینماها بهعنوان هدف ایدئولوژیک ===
| |
| سال ۱۳۵۷ به «سال سینماسوزی» معروف شد، با بیش از ۳۰ سینما که به آتش کشیده شدند. روحانیون افراطی سینماها را مراکز انحطاط میدانستند. «گوزنها» به دلیل مضامین سیاسی، حساسیتبرانگیز بود. کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته آنابل سریبرنی به این حملات اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":6" /><ref name=":11">[https://iranglobal.info/fa/node/191801 عاملان و آمران جنایت سینما رکس؛ از گروه مسلح منصورون تا مجاهدین انقلاب اسلامی - سایت ایران گلوبال]</ref><ref name=":5" />
| |
|
| |
| == شرح فاجعه ==
| |
| در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، سینما رکس توسط چهار نفر به رهبری تکبعلیزاده با مواد آتشزا سوزانده شد. درهای قفلشده و شدت آتش بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر را کشت.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":9">[https://www.wikiwand.com/fa/articles/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86 آتشسوزی سینما رکس آبادان - سایت ویکیوند]</ref><ref name=":3" />
| |
|
| |
| قفل بودن درها و تأخیر آتشنشانی فاجعه را تشدید کرد. برخی منابع قفلها را عمدی میدانند.<ref name=":9" /><ref name=":8" /><ref name=":10">[https://www.radiofarda.com/a/f6_Iran_Abadan_Rex_Cinema/461554.html بازخوانی پرونده سينما رکس پس از ۳۰ سال - سایت رادیو فردا]</ref>
| |
|
| |
| اعلامیهها ساواک را متهم کردند. خمینی این فاجعه را به رژیم پهلوی نسبت داد، درحالیکه رژیم پهلوی گروههای مذهبی را مسئول دانست.<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":10" />
| |
|
| |
| = نقش روحانیون افراطی =
| |
|
| |
| === جلسات مذهبی و تحریک ایدئولوژیک ===
| |
| جلسات مساجد، مانند مسجد قدس، مراکز ترویج ایدئولوژی ضدغربی بودند. تکبعلیزاده تحتتأثیر افرادی مانند محمد کیاوش به این جنایت ترغیب شد. کتاب «انقلاب ایران» نوشته مایکل اکسورثی به نقش مساجد در تحریک خشونت اشاره دارد. این جلسات، با سخنرانیهای تحریکآمیز، جوانان را به اقدامات خشونتآمیز علیه سینماها تشویق میکردند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":13">کتاب «انقلاب ایران» نوشتهی مایکل اکسورثی (۱۳۹۰) تهران: نشر مرکز</ref>
| |
|
| |
| روحانیون افراطی گروههای شبهنظامی مانند «منصورون» را هدایت میکردند. گزارشها به نقش خانواده نمازی در این سازماندهی اشاره دارند. کتاب «جنبشهای اسلامی در ایران» نوشته نیکی کدی به ساختار این گروهها میپردازد.<ref name=":11" /><ref name=":14">[https://www.independentpersian.com/node/52506/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D8%9B-%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AA نمازیها؛ جعبه سیاه سینما رکس و کرسنت - سایت ایندپیندنت]</ref><ref name=":15">[https://news.gooya.com/2022/05/post-64558.php قاتلان سینما رکس آبادان؛ هنوز زندهاند - خبرنامه گویا]</ref><ref name=":16">کتاب «جنبشهای اسلامی در ایران» نوشتهی نیکی کدی (۱۳۸۴) تهران: نشر علم</ref>
| |
|
| |
| سخنرانیهای روحانیون، که سینماها را «لانه فساد» میخواندند، جوانان را به خشونت سوق داد. «سینما جهنم» به تأثیر این گفتمان اشاره دارد. این سخنرانیها از طریق نوارهای کاست بهطور گسترده پخش میشدند.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":5" />
| |
|
| |
| === مسئولیت غیرمستقیم خمینی ===
| |
| گفتمان خمینی به ایجاد فضای خشونت کمک کرد. عاملی تهرانی اسنادی از نقش هواداران خمینی ارائه داد. آبراهامیان در کتاب خود به تأثیر گفتمان خمینی بر خشونتهای افراطی اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":14" /><ref name=":10" /><ref name=":4" />
| |
|
| |
| === نمونههای مشابه ===
| |
| بیش از ۳۰ سینما در ۱۳۵۷ سوزانده شد، الگویی که توسط روحانیون افراطی ترویج میشد. کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته سعید برزین به این الگو اشاره دارد.<ref name=":6" /><ref name=":11" /><ref name=":3" /><ref name=":17">کتاب «خشونت و انقلاب» نوشتهی سعید برزین (۱۳۸۸) تهران: انتشارات روزنه</ref>
| |
|
| |
| === شبکههای اجتماعی و مذهبی ===
| |
| روحانیون افراطی از شبکههای اجتماعی و مذهبی، مانند مساجد و حسینیهها، برای بسیج جوانان استفاده میکردند. این شبکهها، بهویژه در آبادان، بهعنوان پایگاههایی برای برنامهریزی و اجرای اقدامات خشونتآمیز عمل میکردند. اکسورثی در کتاب خود به نقش این شبکهها در انقلاب اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":13" />
| |
|
| |
| = تحریف تاریخ پس از انقلاب =
| |
| دادگاه ۱۳۵۹ تکبعلیزاده و چند نفر از ساواک را اعدام کرد، اما تحریککنندگان اصلی محاکمه نشدند. کتاب «عدالت انقلابی» نوشته سعید برزین به نمایشی بودن این دادگاه اشاره دارد. این دادگاه تحت فشار افکار عمومی و برای تثبیت روایت رسمی برگزار شد.<ref name=":7" /><ref name=":10" /><ref name=":3" /><ref name=":17" />
| |
|
| |
| جمهوری اسلامی این فاجعه را به ساواک نسبت داد، اما منابع مستقل این روایت را رد میکنند. کدی در کتاب خود به تحریف تاریخ در نظام جدید اشاره دارد.<ref name=":0" /><ref name=":14" /><ref name=":15" /><ref name=":16" />
| |
|
| |
| رسانههای حکومتی، مانند صداوسیما، روایت ساواک را ترویج کردند. مقاله ایندیپندنت فارسی به افشاگریهای داخلی درباره نقش روحانیون اشاره دارد. برخی هم به نقش رسانهها در تحریف تاریخ پرداختهاند.<ref name=":0" /><ref name=":14" /><ref name=":17" />
| |
|
| |
| = پیامدهای فاجعه =
| |
| این فاجعه خشم عمومی را علیه رژیم پهلوی تشدید کرد.<ref name=":4" /> سینماسوزی به افول سینمای ایران منجر شد.<ref name=":3" /> همچنین آبادان با تروما و مهاجرت مواجه شد.<ref name=":12" />
| |
|
| |
| == نتیجهگیری ==
| |
| فاجعه سینما رکس نتیجه خشونتهای ایدئولوژیک ترویجشده توسط روحانیون افراطی بود. این مقاله، با استناد به منابع و کتابهای معتبر، حقیقت این جنایت را روشن کرد و یادآور اهمیت عدالت در برابر پروپاگاندا است.
| |
|
| |
| = منابع =
| |