کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۳۴۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
| name                    = استان خراسان رضوی
| other_name              =
| image_skyline          = استان خراسان رضوی.jpg
| image_caption          = استان خراسان رضوی — مشهد
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان خراسان رضوی در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = مشهد (دومین شهر پرجمعیت ایران)
| established_title      = تاسیس
| established_date        = ۱۳۸۳ شمسی (از تقسیم خراسان بزرگ)
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۱۱۸٬۸۵۴ کیلومتر مربع (پنجمین استان بزرگ ایران)
| blank1_name            = جمعیت (۱۳۹۵)
| blank1_info            = حدود ۶٬۴۳۴٬۵۰۱ نفر (دومین استان پرجمعیت)
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۳۴
| blank3_name            = زبان
| blank3_info            = فارسی (گویش خراسانی)
| blank4_name            = ارتفاع مرکز استان
| blank4_info            = حدود ۱٬۰۵۰ متر از سطح دریا
| blank5_name            = رشته‌کوه‌ها
| blank5_info            = بینالود (جنوب) · هزارمسجد (شمال)
| blank6_name            = رودخانه اصلی
| blank6_info            = کشف‌رود
| blank7_name            = آب و هوا
| blank7_info            = کوهستانی سرد (شمال و جنوب) · معتدل خشک (مرکز) · گرم بیابانی (شرق)
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = استان خراسان شمالی
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = استان خراسان جنوبی
| blank2_name_sec1        = غرب
| blank2_info_sec1        = استان سمنان
| blank3_name_sec1        = شرق
| blank3_info_sec1        = افغانستان و ترکمنستان
| blank_name_sec2        = گردشگری مذهبی
| blank_info_sec2        = حرم امام رضا (بیش از ۲۰ میلیون زائر سالانه — بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی جهان اسلام)
| blank1_name_sec2        = جاذبه‌های تاریخی
| blank1_info_sec2        = آرامگاه فردوسی · آرامگاه خیام · آرامگاه عطار · هارونیه · ارگ نادری · مسجد گوهرشاد
| blank2_name_sec2        = جاذبه‌های طبیعی
| blank2_info_sec2        = پارک ملی تندوره · روستای ابر · دشت‌های زعفران · آبشار اخلمد
| blank3_name_sec2        = سنگ‌های قیمتی
| blank3_info_sec2        = فیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)
| blank4_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank4_info_sec2        = زعفران (۹۵٪ تولید ایران · ۹۰٪ تولید جهان) · زرشک · پسته · گندم · انگور · انار
| blank5_name_sec2        = صنایع
| blank5_info_sec2        = خودروسازی (دومین قطب ایران) · صنایع غذایی · نساجی و چرم · فرش دستبافت
| blank6_name_sec2        = بزرگان
| blank6_info_sec2        = فردوسی · عمر خیام · عطار نیشابوری · خواجه نصیرالدین طوسی
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        = شیشلیک خراسانی · شله‌مشهدی · جوجه‌کباب مشهدی · نان شیرمال
| blank8_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank8_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
'''استان خراسان رضوی،''' با مرکزیت مشهد، یکی از مهم‌ترین استان‌های ایران از نظر مذهبی، فرهنگی و اقتصادی است. این استان که در شمال‌شرق کشور قرار دارد، به دلیل وجود حرم  امام رضا سالانه میزبان میلیون‌ها زائر و گردشگر از داخل و خارج ایران است. خراسان رضوی از کهن‌ترین مراکز تمدن و فرهنگ ایرانی به شمار می‌رود و زادگاه یا محل زندگی بزرگان نامدار مانند فردوسی، عمر خیام و عطار نیشابوری بوده است. این استان در طول تاریخ نقش مهمی در تحولات سیاسی و فرهنگی ایران ایفا کرده است.
اقتصاد استان بر پایه گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی استوار است. تولید زعفران، فیروزه نیشابور، فرش دستباف و محصولات کشاورزی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی آن محسوب می‌شود.
از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان می‌توان به حرم امام رضا، آرامگاه فردوسی، آرامگاه خیام و عطار، مسجد گوهرشاد، معدن فیروزه نیشابور و پارک ملی تندوره اشاره کرد. خراسان رضوی همچنین در رویدادها و تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر ایران نقش قابل توجهی داشته است.
مرکز استان: مشهد


{{{جعبه جنگ
مساحت: ۱۱۸,۸۵۴ کیلومتر مربع (پنجمین استان بزرگ ایران)
| جنگ      = کشته‌شدن فرماندهان و مقامات ارشد جمهوری اسلامی در جنگ ۲۰۲۶ ایران
 
| تصویر    =فرماندهان و مقامات کشته شده در جنگ.jpg
جمعیت: حدود ۶,۴۳۴,۵۰۱ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ - دومین استان پرجمعیت)
[[پرونده:فرماندهان و مقامات کشته شده در جنگ.jpg
 
]]
تعداد شهرستان: ۳۴ شهرستان
| زیرنویس  =  
 
| زمان    = ۲۰۲۵–۲۰۲۶
زبان اصلی: فارسی (گویش خراسانی)
| مکان    = ایران و برخی نقاط منطقه (سوریه، لبنان، عراق)
 
| علت      = تشدید تنش‌های نظامی و اطلاعاتی میان جمهوری اسلامی، ایالات متحده و اسرائیل
ارتفاع مرکز استان: حدود ۱,۰۵۰ متر از سطح دریا
| قلمرو    = هدف‌گیری مراکز فرماندهی، امنیتی و زیرساخت‌های راهبردی
 
| نتیجه    = تضعیف ساختار فرماندهی و حذف بخشی از هسته تصمیم‌گیری نظام
استان خراسان رضوی در شمال‌شرق ایران واقع شده و دومین استان پرجمعیت کشور پس از تهران است. واژه «رضوی» در نام استان به آرامگاه امام رضا (ع) در مشهد اشاره دارد. این استان در سال ۱۳۸۳ شمسی از تقسیم استان خراسان بزرگ به سه استان خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی پدید آمد.
| جنگنده۱  = جمهوری اسلامی ایران
 
| جنگنده۲  = ایالات متحده آمریکا و اسرائیل
مشهد، مرکز استان، دومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران با بیش از ۳ میلیون نفر جمعیت است و سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر را پذیرا می‌شود. خراسان از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق فرهنگی و تمدنی جهان اسلام بوده و شاعران و دانشمندان بزرگی از این سرزمین برخاسته‌اند.
| فرمانده۱ = علی خامنه‌ای، محمدحسین باقری، حسین سلامی و دیگر فرماندهان ارشد
 
| فرمانده۲ = فرماندهان نظامی و اطلاعاتی ایالات متحده و اسرائیل
== جغرافیا و اقلیم ==
| قوای۱    = سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی، نهادهای امنیتی
استان خراسان رضوی از شمال به استان خراسان شمالی، از جنوب به استان خراسان جنوبی، از غرب به استان سمنان و از شرق به کشورهای افغانستان و ترکمنستان محدود است. بیشترین درازای استان ۴۵۰ کیلومتر است.
| قوای۲    = نیروهای نظامی و اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل
 
| خسارات۱  = کشته‌شدن بیش از ۵۰ مقام و فرمانده ارشد نظامی، امنیتی و علمی
شهر مشهد در دشت وسیعی بین دو رشته‌کوه بینالود (در جنوب) و هزارمسجد (در شمال) واقع شده است. دشت مشهد ابعادی به طول بیش از ۱۰۰ کیلومتر و عرض حدود ۲۵ کیلومتر و وسعت حدود ۲,۵۰۰ کیلومتر مربع دارد. رودخانه کشف‌رود مهم‌ترین رودخانه استان است.
| خسارات۲  = اعلام نشده
 
}}
اقلیم استان متنوع است: مناطق کوهستانی شمال و جنوب دارای اقلیم سرد و نیمه‌مرطوب، مناطق دشتی و مرکزی دارای اقلیم معتدل و متمایل به سرد و خشک، و مناطق شرقی و جنوب‌شرقی دارای اقلیم گرم و بیابانی هستند. دمای هوا در تابستان تا ۴۰ درجه و در زمستان تا منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.
 
از مناطق طبیعی مهم استان می‌توان به پارک ملی تندوره (زیستگاه پلنگ ایرانی)، روستای ابر (بالای ابرها)، دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه و قاینات، و آبشار اخلمد اشاره کرد.
 
== تاریخ ==
خراسان به معنای «سرزمین خورشید» (خور = خورشید، آسان = سرزمین) از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان بوده است. در دوران هخامنشی، خراسان بخشی از ساتراپ پارتیا بود. امپراتوری اشکانی (۲۴۷ پ.م. تا ۲۲۴ م.) از خراسان (نیسا، نزدیک عشق‌آباد کنونی) برخاست.
 
پس از ورود اسلام، خراسان نقش محوری در تاریخ ایران و جهان اسلام ایفا کرد. قیام ابومسلم خراسانی در سال ۱۲۹ هجری (۷۴۷ میلادی) از مرو آغاز شد و به سقوط خلافت اموی و تأسیس خلافت عباسی انجامید.
 
در سال ۲۰۳ هجری (۸۱۸ میلادی)، امام رضا (ع) در شهر طوس (مشهد کنونی) درگذشت و آرامگاه او به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های جهان اسلام تبدیل شد. نام «مشهد» به معنای «محل شهادت» از همین رویداد گرفته شده است.
 
در دوران سامانی (قرن ۳-۴ هجری)، خراسان مرکز احیای زبان و فرهنگ فارسی بود. فردوسی شاهنامه را در طوس سرود و رودکی، پدر شعر فارسی، از بخارا برخاست. در دوران غزنوی و سلجوقی، نیشابور و مرو از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بودند.
 
حمله مغول در قرن ۷ هجری (۱۳ میلادی) ویرانی عظیمی به خراسان وارد کرد. نیشابور، مرو و طوس به کلی ویران شدند و میلیون‌ها نفر کشته شدند. خراسان هرگز به شکوه پیش از مغول بازنگشت.
 
در دوران صفویه، مشهد به عنوان مرکز مذهبی اهمیت یافت. نادرشاه افشار (۱۱۴۸-۱۱۶۰ هجری / ۱۷۳۶-۱۷۴۷ میلادی) مشهد را پایتخت ایران قرار داد و آخرین امپراتوری بزرگ ایرانی را بنیان نهاد.
 
== اقتصاد و منابع ==
اقتصاد استان خراسان رضوی متکی بر گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی است.
[[پرونده:استان خراسان رضوی.jpg|جایگزین=استان خراسان رضوی|بندانگشتی|استان خراسان رضوی]]
'''گردشگری:''' مشهد با بیش از ۵۵ درصد هتل‌های ایران، قطب گردشگری کشور است. سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر داخلی و بیش از ۲ میلیون زائر خارجی به این شهر سفر می‌کنند. گردشگری سلامت و گردشگری تفریحی نیز در حال رشد است.
 
'''کشاورزی و زعفران:''' خراسان رضوی به همراه خراسان جنوبی حدود ۹۵ درصد زعفران ایران و حدود ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند. ایران با تولید بیش از ۲۸۰ تن زعفران سالانه، ۹۴ درصد تولید جهانی این محصول گرانبها را در اختیار دارد. سالانه حدود ۱۵۰ تن زعفران به ارزش بیش از ۲۲۰ میلیون دلار صادر می‌شود.
 
دیگر محصولات کشاورزی:
 
  ● زرشک: قاینات و خراسان جنوبی بزرگ‌ترین تولیدکننده زرشک جهان
 
  ● پسته


فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ با آمریکا و اسرائیل. این مقاله به بررسی یکی از مهم‌ترین تحولات نظامی-امنیتی معاصر در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌پردازد. این رخدادها در بستر تشدید تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی طی سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ شکل گرفت؛ دوره‌ای که با افزایش درگیری‌های مستقیم و غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی، ایالات متحده و اسرائیل همراه بود. در این چارچوب، مجموعه‌ای از عملیات‌های هدفمند و هماهنگ با تکیه بر برتری اطلاعاتی و عنصر غافلگیری، علیه سطوح عالی فرماندهی نظامی و امنیتی ایران اجرا شد.
  ● گندم و جو


این حملات که در برخی منابع از آن با عنوان «جنگ ۲۰۲۶ ایران» یاد می‌شود، منجر به کشته‌شدن بیش از ۵۰ تن از مقامات ارشد شد. ویژگی برجسته این عملیات‌ها تمرکز بر «هسته مرکزی تصمیم‌گیری» بود؛ به‌گونه‌ای که طیف گسترده‌ای از فرماندهان عالی‌رتبه نظامی، مدیران اطلاعاتی، فرماندهان میدانی و حتی چهره‌های سیاسی-امنیتی در میان قربانیان دیده می‌شوند. این امر نشان‌دهنده تغییر الگوی جنگ‌ها از تقابل‌های کلاسیک به جنگ‌های مبتنی بر اطلاعات، هدف‌گیری دقیق و حذف نخبگان کلیدی است.
  ● زیره و آویشن


در تحلیل ساختاری، قربانیان در چهار دسته اصلی قابل طبقه‌بندی هستند: فرماندهان عالی‌رتبه نظامی، مسئولان اطلاعاتی و امنیتی، فرماندهان عملیاتی و میدانی، و مقامات سیاسی-امنیتی. همچنین حضور دانشمندان و متخصصان مرتبط با برنامه‌های راهبردی، بُعد علمی-فناورانه این حملات را برجسته می‌کند.
  ● انگور و انار


این تحولات تأثیر عمیقی بر انسجام فرماندهی، توان عملیاتی و شبکه تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی داشته و از آن به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین نمونه‌های «حذف هدفمند ساختار قدرت» در دوران معاصر یاد می‌شود. با توجه به محدودیت‌های اطلاعاتی، از جمله قطع ارتباطات و فضای امنیتی، فهرست کامل قربانیان همچنان نامشخص تلقی می‌شود.
=== صنایع مهم: ===
  ● صنعت خودرو: مشهد دومین قطب تولید خودرو ایران


=== زمینه جنگ ===
  ● صنایع غذایی: آجیل، خشکبار، شیرینی‌جات سنتی (گز، سوهان)
در جریان تشدید تنش‌های نظامی میان رژیم حاکم بر ایران از یک‌سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر، به‌ویژه در بازه زمانی سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از عملیات‌های هدفمند نظامی و اطلاعاتی علیه ساختار فرماندهی رژیم انجام شد. این عملیات‌ها عمدتاً با هدف تضعیف شبکه تصمیم‌گیری نظامی و امنیتی رژیم صورت گرفت و به کشته‌شدن ده‌ها تن از مقامات ارشد انجامید.


این رخدادها بخشی از درگیری گسترده‌تری محسوب می‌شوند که در برخی منابع از آن با عنوان «جنگ ۲۰۲۶ ایران» یاد می‌شود؛ جنگی که با حملات هماهنگ و غافلگیرکننده آغاز شد و لایه‌های بالای فرماندهی جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
  ● صنایع نساجی و چرم
----


=== ابعاد و گستره تلفات ===
  ● صنایع سنگ‌های قیمتی: فیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)
بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۵۰مقام و فرمانده ارشد نظامی، امنیتی و اطلاعاتی در این حملات کشته شده‌اند. این افراد شامل طیفی از فرماندهان [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] ، مسئولان اطلاعاتی، مدیران ارشد نظامی و برخی چهره‌های سیاسی-امنیتی بوده‌اند.


ویژگی مهم این فهرست، تمرکز آن بر هسته مرکزی قدرت در ساختار جمهوری اسلامی است. به‌گونه‌ای که بخش قابل‌توجهی از سطوح عالی فرماندهی و تصمیم‌گیری هدف قرار گرفته‌اند.
  ● فرش دستبافت: فرش مشهد ترکبافت و فرش نایین


برخی برآوردهای دیگر نیز نشان می‌دهد که در مجموع، ده‌ها مقام ارشد در همان روزهای ابتدایی حملات کشته شدند و این امر ناشی از دقت اطلاعاتی و عنصر غافلگیری در عملیات‌ها بوده است.
== فرهنگ، آداب و رسوم ==
بیش از ۹۳ درصد مردم مشهد فارسی‌زبان هستند. گویش خراسانی یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین گویش‌های زبان فارسی است و بسیاری از واژگان آن از فارسی دری قدیم حفظ شده‌اند.


----
خراسان سرزمین شعر و ادب فارسی است. فردوسی (۳۲۹-۴۱۱ هجری شمسی) بزرگ‌ترین حماسه‌سرای زبان فارسی، عمر خیام (۴۲۷-۵۱۰ هجری) ریاضیدان و شاعر نیشابوری، عطار نیشابوری (۵۴۰-۶۱۸ هجری) عارف و شاعر بزرگ، و خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ هجری) ریاضیدان و ستاره‌شناس از بزرگان این سرزمین هستند.


=== دسته‌بندی ساختاری قربانیان ===
غذاهای محلی خراسان:
با نگاه از جنبه ساختاری جمهوری اسلامی، کشته‌شدگان این جنگ را می‌توان در چند گروه اصلی طبقه‌بندی کرد:


==== ۱. فرماندهان عالی‌رتبه نظامی ====
  ● شیشلیک خراسانی: کباب ویژه خراسان
این گروه شامل فرماندهان کل نیروهای مسلح، [[سپاه پاسداران]] و یگان‌های راهبردی است. حذف این افراد تأثیر مستقیم بر توان فرماندهی و هماهنگی نظامی داشته است.


==== ۲. مسئولان اطلاعاتی و امنیتی ====
  ● شله‌مشهدی: آش غلیظ با گوشت و حبوبات
بخش مهمی از کشته‌شدگان را مدیران سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی تشکیل می‌دهند. افرادی که نقش کلیدی در جمع‌آوری اطلاعات، عملیات پنهان و امنیت داخلی داشتند.


==== ۳. فرماندهان میدانی و عملیاتی ====
  ● جوجه‌کباب مشهدی
این دسته شامل فرماندهان یگان‌های خاص مانند نیروهای برون‌مرزی (نظیر [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]) و واحدهای تخصصی بوده است که در عملیات‌های منطقه‌ای در ارتباط با [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|نیروهای نیابتی]] (سوریه، لبنان، فلسطین، عراق، یمن و ...) نقش فعال داشتند.


==== ۴. مقامات سیاسی-امنیتی ====
  ● سوهان و گز
برخی از کشته‌شدگان دارای جایگاه‌های ترکیبی سیاسی و امنیتی بودند و در سطوح کلان تصمیم‌گیری راهبردی مشارکت داشتند.


این مجموعه حملات را می‌توان یکی از گسترده‌ترین عملیات‌های هدفمند علیه یک ساختار حکومتی در دوران معاصر دانست.
  ● شیر حلوا و حلوا ارده


این سلسله عملیات پراکنده نبوده و تمرکز آن بر رأس هرم قدرت و لایه‌های عملیاتی بوده که نشان‌دهنده تغییر در الگوی جنگ‌ها از درگیری‌های کلاسیک به جنگ‌های مبتنی بر اطلاعات و هدف‌گیری دقیق نخبگان است و از جنبه دیگر بیانگر یک عملیات صرفا تخریبی نبوده و  حذف هدفمند شبکه فرماندهی را پی گرفته است.
  ● نان شیرمال: نان شیرین سنتی خراسان


(طبعا به‌دلیل قطع اینترنت و فضای کنونی کشور این لیست و افراد کشته‌شده آن کامل نیست).
مراسم و آیین‌های خاص خراسان شامل نوروزخوانی (آواز نوروزی خراسانی)، مراسم عزاداری ماه محرم با شکوه خاص، مراسم شب یلدا و جشن‌های محلی مختلف است.


== اسامی برخی از کشته‌شدگان ==
== جاذبه‌های گردشگری ==
'''جاذبه‌های مهم استان:'''


=== سطح رهبری و ستاد کل ===
  ● حرم امام رضا: بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی-فرهنگی جهان اسلام با مساحت بیش از ۶۰۰,۰۰۰ متر مربع


# '''[[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]]''' — رهبر جمهوری اسلامی و عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری نظامی و سیاسی.
  ● آرامگاه فردوسی در طوس: بنای یادبود حکیم ابوالقاسم فردوسی
# '''[[علی لاریجانی]]''' — دبیر شورای عالی امنیت ملی و از چهره‌های کلیدی سیاست‌گذاری امنیتی.
# '''[[علی شمخانی]]-''' دبیر شورای‌عالی‌دفاع- عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور سیاسی '''[[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]]''' <ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/394491/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF علی شمخانی کیست؟ | دبیر شورای دفاع که به شهادت رسید-رویداد۲۴]</ref>
# '''[[محمدحسین باقری|محمد باقری]]''' یا [[محمدحسین باقری|محمد‌حسین باقری]]— رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و هماهنگ‌کننده کل ساختار نظامی.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415769/%D8%B3%D8%B1%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B9%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%B7%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 سرلشکر محمد باقری کیست؟| از طعن و کنایه طیف جلیلی و پایداری تا ترور توسط اسرائیل-رویداد۲۴]</ref>
# '''عبدالرحیم موسوی''' — فرمانده کل ارتش و رئیس ستاد کل پس از باقری.<ref name=":0">[https://www.bbc.com/persian/articles/c0q357dzjqqo عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح که بود؟-بی‌بی‌سی]</ref><ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415865/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D8%AF سید عبدالرحیم موسوی کیست؟ | رئیس ستاد کل نیروهای مسلح شهید شد-رویداد۲۴]</ref>
# '''غلامرضا مهرابی''' — معاون اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415946/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD سردار غلامرضا محرابی کیست؟| همه چیز درباره ترور معاون اطلاعات و امنیت ستاد کل نیروهای مسلح-رویداد۲۴]</ref>
# '''مهدی ربانی''' — معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1328550/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B1%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C دیدارسرلشکرموسوی باخانواده فرماندهان شهیدجنگ تحمیلی-تابناک]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1326547/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DB%B5-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%A7%D8%A8 عکس: ۵ فرمانده شهید جنگ ۱۲ روزه در یک قاب-تابناک]</ref>
# '''محسن دره‌باغی''' — مسئول پشتیبانی و لجستیک ستاد کل.
# '''اسدالله بادفر''' — مسئول بسیج در ستاد کل نیروهای مسلح.<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/articles/c2lk5j18k4vo Who were the Iranian commanders killed in Israel's attack?-bbc]</ref><ref name=":2">[https://www.reuters.com/world/middle-east/least-20-senior-iranian-commanders-killed-israeli-attack-iran-two-sources-say-2025-06-13/ At least 20 senior Iranian commanders killed in Israeli attack on Iran, two sources say-reuters]</ref><ref name=":3">[https://www.reuters.com/world/middle-east/live-updates-israel-hits-iran-nuclear-facilities-missile-factories-2025-06-13/ Israel hit Iran's nuclear sites and killed its top military commanders, Iran retaliated - as it happened-reuters]</ref><ref name=":4">[https://www.nytimes.com/2025/06/13/world/middleeast/iran-military-generals-killed-israel.html These Are Iranian Generals and Scientists Killed by Israel-newyork times]</ref><ref name=":3" /><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/6/28/thousands-mourn-top-iranian-army-commanders-scientists-killed-by-israel Iran holds state funeral for top commanders, scientists killed by Israel-aljazeera]</ref>


----
  ● آرامگاه عمر خیام در نیشابور


=== فرماندهان ارشد سپاه و قرارگاه‌ها ===
  ● آرامگاه عطار نیشابور


# '''[[حسین سلامی]]''' - فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
  ● هارونیه: بنای تاریخی منسوب به هارون‌الرشید در طوس
# '''غلامعلی رشید''' - فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/10793/1/%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF در مورد غلامعلی رشید در ویکی تابناک بیشتر بخوانید-تابناک]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1350774/%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF مزار سردار غلامعلی رشید به آتش کشیده شد-تابناک]</ref>
# '''[[محمد پاکپور]]''' - فرمانده کل سپاه در دوره بعدی.
# '''غلامرضا سلیمانی''' - رئیس سازمان بسیج مستضعفین.<ref name=":4" />
# '''علیرضا تنگسیری'''- فرماندهی نیروی دریایی سپاه.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/06/21/world/middleeast/israel-iran-commander-killed.html Commander Targeted by Israel Led Iran’s Blockade of Strait of Hormuz-NY times]</ref><ref name=":5">[https://www.nytimes.com/2025/06/21/world/middleeast/israel-iran-commander-killed.html Israel Says It Killed Three Iranian Commanders, Including Leader Overseeing Proxy Militias-nytimes]</ref>
# '''علی شادمانی'''- فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا که سه روز پس از انتصاب کشته‌شد.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415790/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%DA%A9%D9%87-%DB%B3-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%AF علی شادمانی کیست؟ | فرمانده جدید قرارگاه خانم الانبیاء که ۳ روز بعد از انتصاب ترور شد-رویداد۲۴]</ref>


----
  ● ارگ نادری در کلات نادری


=== فرماندهان حوزه موشکی، هوافضا و پدافند ===
  ● مسجد گوهرشاد: شاهکار معماری تیموری


# '''حسن تهرانی‌مقدم''' - بنیان‌گذار برنامه موشکی جمهوری اسلامی.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/32530/1/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85 حسن تهرانی‌مقدم-تابناک]</ref>
  ● معدن فیروزه نیشابور: قدیمی‌ترین معدن فیروزه جهان
# '''[[امیرعلی حاجی‌زاده]]''' - فرمانده نیروی هوافضای سپاه.
# '''محمود باقری''' - فرمانده بخش موشکی سپاه.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1318971/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 روایت کامل از ترور سردار باقری همراه شهید حاجی‌زاده-تابناک-فیلم]</ref>
# '''داوود شیخیان''' - فرمانده پدافند هوایی سپاه.<ref name=":4" /><ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415933/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%88%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%A7%D9%81%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF سردار داوود شیخیان کیست؟ | فرمانده پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه که به شهادت رسید-رویداد۲۴]</ref>


----
  ● پارک ملی تندوره: زیستگاه پلنگ ایرانی


=== فرماندهان نیروی قدس و فعالیت‌های برون‌مرزی ===
  ● روستای ابر: بالاتر از ابرها


# '''[[قاسم سلیمانی]]''' - فرمانده نیروی قدس و معمار شبکه منطقه‌ای ایران.
  ● دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه: منظره بنفش زعفرانزارها در پاییز
# '''محمدرضا زاهدی'''-فرمانده قرارگاه ثارالله - معاونت عملیات کل سپاه، که در دمشق کشته شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/294737/1/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C محمدرضا زاهدی-تابناک]</ref>
# '''عباس نیلفروشان''' - معاونت عملیات کل‌سپاه-فرمانده ارشد سپاه در سوریه و لبنان، که در بیروت کشته‌شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1262536/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86 سردار سرتیپ پاسدار عباس نیلفروشان مستشار سپاه در لبنان در حمله تروریستی رژیم سفاک صهیونی به همرزمان شهیدش پیوست.-تابناک]</ref>
# '''محمدهادی حاج‌رحیمی''' - معاون نیروی قدس سپاه (معاون محمدرضا زاهدی) و مسئول عملیات خارجی.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/300954/1/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85%DB%8C محمدهادی حاج‌رحیمی-تابناک]</ref>
# '''سعید ایزدی''' یا محمد سعید ایزدی، ملقب به حاج رمضان — مسئول پرونده فلسطین در نیروی قدس.<ref name=":5" /><ref>[https://www.mehrnews.com/news/6581622/%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%BE%D8%B1%DB%8C حاج رمضان ۴۰ سال زندگی مخفی خود را در تبعیت از رهبر انقلاب سپری کرد-خبرگزاری مهر]</ref>
# '''محمدعلی الله‌دادی''' - فرمانده جبهه جولان در سوریه.<ref>[https://www.bbc.com/persian/iran/2015/01/150119_l26_sepah_irgc_iran_syria_hezbollah_israel_attack سپاه کشته شدن یکی از فرماندهانش را در حمله اسرائیل به جولان تایید کرد-بی‌بی‌سی]</ref>
# '''داوود علیزاده''' - مسئول ارشد سپاه در لبنان.<ref>'''[https://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-125478.html اسرائیل مدعی ترور داوود علیزاد شد-پژواک]'''</ref>


----
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
خراسان رضوی و شهر مشهد نقش تاریخی و بی‌نظیری در مبارزات مردم علیه نظام ولایت فقیه داشته‌اند. مشهد خاستگاه قیام دی‌ماه ۹۶ و یکی از مهم‌ترین کانون‌های مقاومت در تمام قیام‌های سراسری بوده است.


=== فرماندهان اطلاعاتی و امنیتی ===
=== علیرضا عبداللهی و خانواده‌اش ===
مجاهد خلق علیرضا عبداللهی از مبارزان مشهدی بود که هم در زمان شاه (دو سال زندان از ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در زندان مشهد) و هم در زمان خمینی به مبارزه ادامه داد. وی پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ به زندگی مخفی روی آورد و در ۱۱ مهر ۱۳۶۰ دستگیر شد. بازجویان جمهوری اسلامی وی را تحت شکنجه‌های شدید قرار دادند اما در برابر اراده این مجاهد سرموضع شکست خوردند. علیرضا در ۱۰ آبان ۱۳۶۰ زیر شکنجه به شهادت رسید. برادرش ناصر عبداللهی نیز در [[قتل عام ۶۷|قتل‌عام ۱۳۶۷]] به شهادت رسید و پسرعمویش حسن عبداللهی از دیگر شهیدان مجاهدین در سال ۱۳۶۰ است.


# '''حسن محقق (محمد‌حسن محققی)''' - معاون سازمان اطلاعات سپاه.<ref name=":4" /><ref>[https://www.mehrnews.com/photo/6683745/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82%DB%8C محمد حسن محققی-خبرگزاری مهر]</ref>
=== محمدرضا صادقی ===
# '''محمد کاظمی''' - رئیس سازمان اطلاعات سپاه.<ref name=":4" /><ref>[https://noandish.com/fa/news/199672/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 محمدکاظمی که بود؟ نواندیش]</ref>
مجاهد خلق محمدرضا صادقی (متولد ۱۳۴۳ در مشهد) با ۹ سال سابقه مبارزاتی و ۵ سال زندان سیاسی، از مبارزان سرسخت مشهد بود. وی در عملیات [[فروغ جاویدان]] در یکان‌های [[ارتش آزادی‌بخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] سازمان‌دهی شد و وارد عملیات شد. در یکی از درگیری‌ها زخمی و بیهوش گردید و به اسارت درآمد. به‌رغم زخم‌های جانکاه، زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت و سپس اعدام شد.
# '''صالح اسدی''' - مسئول اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا.<ref name=":6">[https://news.gooya.com/2026/03/post-107521.php کشته شدن دو مقام ارشد اطلاعاتی قرارگاه خاتم‌الانبیا در تهران-خبرنامه گویا]</ref>
# '''عبدالله جلالی‌نسب'''-معاون اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا<ref name=":6" />
# '''امیر شریعت'''- معاون اطلاعات قرارگاه اضطراری خاتم‌الانبیا<ref name=":6" />


----
=== کشتار ۶۷ و زندان وکیل‌آباد ===
زندان وکیل‌آباد مشهد یکی از وحشتناک‌ترین مراکز کشتار زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ بود. زندان وکیل‌آباد سه بخش داشت: بند ۱ برای زندانیان جدید و نادمان، بند ۲ برای مارکسیست‌ها، بهاییان و مجاهدینی که «امیدی به تغییرشان» نبود، و بند قرنطینه. شکنجه و خشونت شدید گزارش شده و بندهای ۲ و قرنطینه کاملاً «خالی» شدند.


=== فرماندهان میدانی و عملیاتی (سپاه و یگان‌ها) ===
=== قیام دی‌ماه ۱۳۹۶؛ مشهد، خاستگاه قیام ===
مشهد افتخار آغازگری بزرگ‌ترین قیام مردمی ایران پس از ۱۳۸۸ را دارد. در قیام [[قیام دی ماه ۱۳۹۶|۷ دی ۱۳۹۶]] (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷)، نخستین موج اعتراضات سراسری از مشهد آغاز شد. مردم که ابتدا علیه گرانی و فساد اقتصادی به خیابان آمده بودند، به سرعت شعارهای سیاسی سر دادند: «مرگ بر دیکتاتور»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران». این قیام در عرض چند روز به بیش از ۸۰ شهر در سراسر ایران گسترش یافت.


# '''خسرو حسنی -''' جانشین اطلاعات نیروی هوافضای سپاه پاسداران<ref name=":4" /><ref name=":2" />
=== قیام آبان ۱۳۹۸ ===
# '''بهنام رضایی'''- معاون اطلاعات نیروی دریایی سپاه پاسداران(معاون پاسدار [[علی‌رضا تنگسیری|علیرضا تنگسیری]]) <ref>[https://www.irna.ir/news/86117439/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C پیام تبریک و تسلیت سپاه به‌مناسبت شهادت معاون اطلاعات نیروی دریایی-ایرنا]</ref>
مشهد در [[اعتراضات ۱۳۹۸ ایران|آبان ۱۳۹۸]] (نوامبر ۲۰۱۹) نیز یکی از مراکز اصلی قیام سراسری بود. پس از افزایش ناگهانی قیمت بنزین، مردم به خیابان‌ها ریختند. نیروهای سرکوبگر سپاه و بسیج با شلیک مستقیم، ده‌ها نفر را در مشهد و شهرهای استان به شهادت رساندند.


----
=== قیام ۱۴۰۱ و۱۴۰۴ ===
مشهد در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] پس از قتل [[مهسا امینی]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام دی‌ماه ۱۴۰۴]] نیز نقش برجسته‌ای ایفا کرد. دانشجویان '''دانشگاه فردوس'''ی مشهد از اولین دانشگاه‌هایی بودند که به اعتراضات پیوستند. سازمان مجاهدین خلق ایران اسامی ۱۰۷ شهید قیام سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ را از استان خراسان رضوی منتشر کرد.


=== چهره‌های علمی و فنی مرتبط با برنامه‌های راهبردی ===
=== اعدام سه زندانی سیاسی مشهد (۱۴۰۵) ===
در اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶)، رژیم آخوندی سه زندانی را در مشهد اعدام کرد: مهدی رسولی و محمدرضا میری به اتهام مشارکت در ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، و ابراهیم دولت‌آبادی. رژیم آن‌ها را «عناصر موساد» خواند؛ اتهامی که سازمان‌های حقوق بشری آن را رد کردند. این اعدام‌ها بخشی از موج سرکوب گسترده رژیم علیه معترضان بود.


# '''فریدون عباسی''' - رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی و دانشمند هسته‌ای.
=== واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق ===
# '''محمدمهدی طهرانچی''' -استاد فیزیک نظری- رئیس دانشگاه آزاد و چهره علمی راهبردی.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415735/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%AF محمدمهدی طهرانچی کیست؟| رئیس دانشگاه آزاد که بامداد امروز ترور شد-رویداد۲۴]</ref>
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در مشهد و شهرهای خراسان رضوی از فعال‌ترین واحدهای مقاومت در سراسر ایران بوده‌اند. بر اساس گزارش‌های شورای ملی مقاومت ایران، واحدهای مقاومت در واکنش به اعدام زندانیان سیاسی، عملیات‌های متعددی در مشهد انجام داده‌اند از جمله نصب پوسترهای مسعود و [[مریم رجوی]]، پخش شعارها و افشاگری جنایات رژیم.
# '''عبدالحمید مینوچهر''' - متخصص فنی در حوزه هسته‌ای-ريیس مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی.<ref>[https://tirdadname.ir/abdolhamid-minochehr/ بیوگرافی عبدالحمید مینوچهر-تیرداد نامه]</ref>
# '''احمدرضا ذوالفقاری''' - دانشمند هسته‌ای- عضو هیئت علمی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی -پژوهشگر مرتبط با برنامه‌های دفاعی.<ref>[https://tirdadname.ir/ahmad-zolfaghari/ بیوگرافی احمد ذوالفقاری-تیرداد نامه]</ref>
# '''امیرحسین فقهی''' - کارشناس ارشد فناوری‌های راهبردی-دانشمند هسته‌ای- عضو هیئت علمی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی.<ref name=":1" /><ref>[https://tirdadname.ir/amir-feghhi/ بیوگرافی امیرحسین فقهی-تیرداد نامه]</ref>
# '''علی باکویی کتریمی'''- دانشمند هسته‌ای-عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس و مدیر «گروه فیزیک اتمی و مولکولی»<ref name=":7">[https://www.hamshahrionline.ir/news/961958/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 زندگینامه علی باکویی‌کتریمی و اکبر مطلبی‌زاده -همشهری آنلاین]</ref>
# '''اکبر مطلبی‌زاده'''- دانشمند هسته‌ای-عضو هیئت علمی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی <ref name=":7" />


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۱

استان خراسان رضوی
استان خراسان رضوی — مشهد
استان خراسان رضوی — مشهد
کشورایران
تاسیس۱۳۸۳ شمسی (از تقسیم خراسان بزرگ)
مرکز استانمشهد (دومین شهر پرجمعیت ایران)
شمالاستان خراسان شمالی
جنوباستان خراسان جنوبی
غرباستان سمنان
شرقافغانستان و ترکمنستان
ارتفاع مرکز استانحدود ۱٬۰۵۰ متر از سطح دریا
رشته‌کوه‌هابینالود (جنوب) · هزارمسجد (شمال)
رودخانه اصلیکشف‌رود
آب و هواکوهستانی سرد (شمال و جنوب) · معتدل خشک (مرکز) · گرم بیابانی (شرق)
گردشگری مذهبیحرم امام رضا (بیش از ۲۰ میلیون زائر سالانه — بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی جهان اسلام)
جاذبه‌های تاریخیآرامگاه فردوسی · آرامگاه خیام · آرامگاه عطار · هارونیه · ارگ نادری · مسجد گوهرشاد
جاذبه‌های طبیعیپارک ملی تندوره · روستای ابر · دشت‌های زعفران · آبشار اخلمد
سنگ‌های قیمتیفیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)
محصولات کشاورزیزعفران (۹۵٪ تولید ایران · ۹۰٪ تولید جهان) · زرشک · پسته · گندم · انگور · انار
صنایعخودروسازی (دومین قطب ایران) · صنایع غذایی · نساجی و چرم · فرش دستبافت
بزرگانفردوسی · عمر خیام · عطار نیشابوری · خواجه نصیرالدین طوسی
غذاهای محلیشیشلیک خراسانی · شله‌مشهدی · جوجه‌کباب مشهدی · نان شیرمال


استان خراسان رضوی، با مرکزیت مشهد، یکی از مهم‌ترین استان‌های ایران از نظر مذهبی، فرهنگی و اقتصادی است. این استان که در شمال‌شرق کشور قرار دارد، به دلیل وجود حرم امام رضا سالانه میزبان میلیون‌ها زائر و گردشگر از داخل و خارج ایران است. خراسان رضوی از کهن‌ترین مراکز تمدن و فرهنگ ایرانی به شمار می‌رود و زادگاه یا محل زندگی بزرگان نامدار مانند فردوسی، عمر خیام و عطار نیشابوری بوده است. این استان در طول تاریخ نقش مهمی در تحولات سیاسی و فرهنگی ایران ایفا کرده است.

اقتصاد استان بر پایه گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی استوار است. تولید زعفران، فیروزه نیشابور، فرش دستباف و محصولات کشاورزی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی آن محسوب می‌شود.

از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان می‌توان به حرم امام رضا، آرامگاه فردوسی، آرامگاه خیام و عطار، مسجد گوهرشاد، معدن فیروزه نیشابور و پارک ملی تندوره اشاره کرد. خراسان رضوی همچنین در رویدادها و تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر ایران نقش قابل توجهی داشته است.

مرکز استان: مشهد

مساحت: ۱۱۸,۸۵۴ کیلومتر مربع (پنجمین استان بزرگ ایران)

جمعیت: حدود ۶,۴۳۴,۵۰۱ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ - دومین استان پرجمعیت)

تعداد شهرستان: ۳۴ شهرستان

زبان اصلی: فارسی (گویش خراسانی)

ارتفاع مرکز استان: حدود ۱,۰۵۰ متر از سطح دریا

استان خراسان رضوی در شمال‌شرق ایران واقع شده و دومین استان پرجمعیت کشور پس از تهران است. واژه «رضوی» در نام استان به آرامگاه امام رضا (ع) در مشهد اشاره دارد. این استان در سال ۱۳۸۳ شمسی از تقسیم استان خراسان بزرگ به سه استان خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی پدید آمد.

مشهد، مرکز استان، دومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران با بیش از ۳ میلیون نفر جمعیت است و سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر را پذیرا می‌شود. خراسان از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق فرهنگی و تمدنی جهان اسلام بوده و شاعران و دانشمندان بزرگی از این سرزمین برخاسته‌اند.

جغرافیا و اقلیم

استان خراسان رضوی از شمال به استان خراسان شمالی، از جنوب به استان خراسان جنوبی، از غرب به استان سمنان و از شرق به کشورهای افغانستان و ترکمنستان محدود است. بیشترین درازای استان ۴۵۰ کیلومتر است.

شهر مشهد در دشت وسیعی بین دو رشته‌کوه بینالود (در جنوب) و هزارمسجد (در شمال) واقع شده است. دشت مشهد ابعادی به طول بیش از ۱۰۰ کیلومتر و عرض حدود ۲۵ کیلومتر و وسعت حدود ۲,۵۰۰ کیلومتر مربع دارد. رودخانه کشف‌رود مهم‌ترین رودخانه استان است.

اقلیم استان متنوع است: مناطق کوهستانی شمال و جنوب دارای اقلیم سرد و نیمه‌مرطوب، مناطق دشتی و مرکزی دارای اقلیم معتدل و متمایل به سرد و خشک، و مناطق شرقی و جنوب‌شرقی دارای اقلیم گرم و بیابانی هستند. دمای هوا در تابستان تا ۴۰ درجه و در زمستان تا منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

از مناطق طبیعی مهم استان می‌توان به پارک ملی تندوره (زیستگاه پلنگ ایرانی)، روستای ابر (بالای ابرها)، دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه و قاینات، و آبشار اخلمد اشاره کرد.

تاریخ

خراسان به معنای «سرزمین خورشید» (خور = خورشید، آسان = سرزمین) از دیرباز یکی از مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان بوده است. در دوران هخامنشی، خراسان بخشی از ساتراپ پارتیا بود. امپراتوری اشکانی (۲۴۷ پ.م. تا ۲۲۴ م.) از خراسان (نیسا، نزدیک عشق‌آباد کنونی) برخاست.

پس از ورود اسلام، خراسان نقش محوری در تاریخ ایران و جهان اسلام ایفا کرد. قیام ابومسلم خراسانی در سال ۱۲۹ هجری (۷۴۷ میلادی) از مرو آغاز شد و به سقوط خلافت اموی و تأسیس خلافت عباسی انجامید.

در سال ۲۰۳ هجری (۸۱۸ میلادی)، امام رضا (ع) در شهر طوس (مشهد کنونی) درگذشت و آرامگاه او به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های جهان اسلام تبدیل شد. نام «مشهد» به معنای «محل شهادت» از همین رویداد گرفته شده است.

در دوران سامانی (قرن ۳-۴ هجری)، خراسان مرکز احیای زبان و فرهنگ فارسی بود. فردوسی شاهنامه را در طوس سرود و رودکی، پدر شعر فارسی، از بخارا برخاست. در دوران غزنوی و سلجوقی، نیشابور و مرو از بزرگ‌ترین شهرهای جهان بودند.

حمله مغول در قرن ۷ هجری (۱۳ میلادی) ویرانی عظیمی به خراسان وارد کرد. نیشابور، مرو و طوس به کلی ویران شدند و میلیون‌ها نفر کشته شدند. خراسان هرگز به شکوه پیش از مغول بازنگشت.

در دوران صفویه، مشهد به عنوان مرکز مذهبی اهمیت یافت. نادرشاه افشار (۱۱۴۸-۱۱۶۰ هجری / ۱۷۳۶-۱۷۴۷ میلادی) مشهد را پایتخت ایران قرار داد و آخرین امپراتوری بزرگ ایرانی را بنیان نهاد.

اقتصاد و منابع

اقتصاد استان خراسان رضوی متکی بر گردشگری مذهبی، کشاورزی، صنعت و بازرگانی است.

استان خراسان رضوی
استان خراسان رضوی

گردشگری: مشهد با بیش از ۵۵ درصد هتل‌های ایران، قطب گردشگری کشور است. سالانه بیش از ۲۰ میلیون زائر و گردشگر داخلی و بیش از ۲ میلیون زائر خارجی به این شهر سفر می‌کنند. گردشگری سلامت و گردشگری تفریحی نیز در حال رشد است.

کشاورزی و زعفران: خراسان رضوی به همراه خراسان جنوبی حدود ۹۵ درصد زعفران ایران و حدود ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید می‌کند. ایران با تولید بیش از ۲۸۰ تن زعفران سالانه، ۹۴ درصد تولید جهانی این محصول گرانبها را در اختیار دارد. سالانه حدود ۱۵۰ تن زعفران به ارزش بیش از ۲۲۰ میلیون دلار صادر می‌شود.

دیگر محصولات کشاورزی:

  ● زرشک: قاینات و خراسان جنوبی بزرگ‌ترین تولیدکننده زرشک جهان

  ● پسته

  ● گندم و جو

  ● زیره و آویشن

  ● انگور و انار

صنایع مهم:

  ● صنعت خودرو: مشهد دومین قطب تولید خودرو ایران

  ● صنایع غذایی: آجیل، خشکبار، شیرینی‌جات سنتی (گز، سوهان)

  ● صنایع نساجی و چرم

  ● صنایع سنگ‌های قیمتی: فیروزه نیشابور (معروف‌ترین فیروزه جهان)

  ● فرش دستبافت: فرش مشهد ترکبافت و فرش نایین

فرهنگ، آداب و رسوم

بیش از ۹۳ درصد مردم مشهد فارسی‌زبان هستند. گویش خراسانی یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین گویش‌های زبان فارسی است و بسیاری از واژگان آن از فارسی دری قدیم حفظ شده‌اند.

خراسان سرزمین شعر و ادب فارسی است. فردوسی (۳۲۹-۴۱۱ هجری شمسی) بزرگ‌ترین حماسه‌سرای زبان فارسی، عمر خیام (۴۲۷-۵۱۰ هجری) ریاضیدان و شاعر نیشابوری، عطار نیشابوری (۵۴۰-۶۱۸ هجری) عارف و شاعر بزرگ، و خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ هجری) ریاضیدان و ستاره‌شناس از بزرگان این سرزمین هستند.

غذاهای محلی خراسان:

  ● شیشلیک خراسانی: کباب ویژه خراسان

  ● شله‌مشهدی: آش غلیظ با گوشت و حبوبات

  ● جوجه‌کباب مشهدی

  ● سوهان و گز

  ● شیر حلوا و حلوا ارده

  ● نان شیرمال: نان شیرین سنتی خراسان

مراسم و آیین‌های خاص خراسان شامل نوروزخوانی (آواز نوروزی خراسانی)، مراسم عزاداری ماه محرم با شکوه خاص، مراسم شب یلدا و جشن‌های محلی مختلف است.

جاذبه‌های گردشگری

جاذبه‌های مهم استان:

  ● حرم امام رضا: بزرگ‌ترین مجموعه زیارتی-فرهنگی جهان اسلام با مساحت بیش از ۶۰۰,۰۰۰ متر مربع

  ● آرامگاه فردوسی در طوس: بنای یادبود حکیم ابوالقاسم فردوسی

  ● آرامگاه عمر خیام در نیشابور

  ● آرامگاه عطار نیشابور

  ● هارونیه: بنای تاریخی منسوب به هارون‌الرشید در طوس

  ● ارگ نادری در کلات نادری

  ● مسجد گوهرشاد: شاهکار معماری تیموری

  ● معدن فیروزه نیشابور: قدیمی‌ترین معدن فیروزه جهان

  ● پارک ملی تندوره: زیستگاه پلنگ ایرانی

  ● روستای ابر: بالاتر از ابرها

  ● دشت‌های زعفران تربت‌حیدریه: منظره بنفش زعفرانزارها در پاییز

مبارزات و مقاومت مردمی

خراسان رضوی و شهر مشهد نقش تاریخی و بی‌نظیری در مبارزات مردم علیه نظام ولایت فقیه داشته‌اند. مشهد خاستگاه قیام دی‌ماه ۹۶ و یکی از مهم‌ترین کانون‌های مقاومت در تمام قیام‌های سراسری بوده است.

علیرضا عبداللهی و خانواده‌اش

مجاهد خلق علیرضا عبداللهی از مبارزان مشهدی بود که هم در زمان شاه (دو سال زندان از ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در زندان مشهد) و هم در زمان خمینی به مبارزه ادامه داد. وی پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ به زندگی مخفی روی آورد و در ۱۱ مهر ۱۳۶۰ دستگیر شد. بازجویان جمهوری اسلامی وی را تحت شکنجه‌های شدید قرار دادند اما در برابر اراده این مجاهد سرموضع شکست خوردند. علیرضا در ۱۰ آبان ۱۳۶۰ زیر شکنجه به شهادت رسید. برادرش ناصر عبداللهی نیز در قتل‌عام ۱۳۶۷ به شهادت رسید و پسرعمویش حسن عبداللهی از دیگر شهیدان مجاهدین در سال ۱۳۶۰ است.

محمدرضا صادقی

مجاهد خلق محمدرضا صادقی (متولد ۱۳۴۳ در مشهد) با ۹ سال سابقه مبارزاتی و ۵ سال زندان سیاسی، از مبارزان سرسخت مشهد بود. وی در عملیات فروغ جاویدان در یکان‌های ارتش آزادیبخش ملی ایران سازمان‌دهی شد و وارد عملیات شد. در یکی از درگیری‌ها زخمی و بیهوش گردید و به اسارت درآمد. به‌رغم زخم‌های جانکاه، زیر شدیدترین شکنجه‌ها قرار گرفت و سپس اعدام شد.

کشتار ۶۷ و زندان وکیل‌آباد

زندان وکیل‌آباد مشهد یکی از وحشتناک‌ترین مراکز کشتار زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ بود. زندان وکیل‌آباد سه بخش داشت: بند ۱ برای زندانیان جدید و نادمان، بند ۲ برای مارکسیست‌ها، بهاییان و مجاهدینی که «امیدی به تغییرشان» نبود، و بند قرنطینه. شکنجه و خشونت شدید گزارش شده و بندهای ۲ و قرنطینه کاملاً «خالی» شدند.

قیام دی‌ماه ۱۳۹۶؛ مشهد، خاستگاه قیام

مشهد افتخار آغازگری بزرگ‌ترین قیام مردمی ایران پس از ۱۳۸۸ را دارد. در قیام ۷ دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷)، نخستین موج اعتراضات سراسری از مشهد آغاز شد. مردم که ابتدا علیه گرانی و فساد اقتصادی به خیابان آمده بودند، به سرعت شعارهای سیاسی سر دادند: «مرگ بر دیکتاتور»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران». این قیام در عرض چند روز به بیش از ۸۰ شهر در سراسر ایران گسترش یافت.

قیام آبان ۱۳۹۸

مشهد در آبان ۱۳۹۸ (نوامبر ۲۰۱۹) نیز یکی از مراکز اصلی قیام سراسری بود. پس از افزایش ناگهانی قیمت بنزین، مردم به خیابان‌ها ریختند. نیروهای سرکوبگر سپاه و بسیج با شلیک مستقیم، ده‌ها نفر را در مشهد و شهرهای استان به شهادت رساندند.

قیام ۱۴۰۱ و۱۴۰۴

مشهد در قیام سراسری ۱۴۰۱ پس از قتل مهسا امینی و قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز نقش برجسته‌ای ایفا کرد. دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد از اولین دانشگاه‌هایی بودند که به اعتراضات پیوستند. سازمان مجاهدین خلق ایران اسامی ۱۰۷ شهید قیام سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ را از استان خراسان رضوی منتشر کرد.

اعدام سه زندانی سیاسی مشهد (۱۴۰۵)

در اردیبهشت ۱۴۰۵ (مه ۲۰۲۶)، رژیم آخوندی سه زندانی را در مشهد اعدام کرد: مهدی رسولی و محمدرضا میری به اتهام مشارکت در ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، و ابراهیم دولت‌آبادی. رژیم آن‌ها را «عناصر موساد» خواند؛ اتهامی که سازمان‌های حقوق بشری آن را رد کردند. این اعدام‌ها بخشی از موج سرکوب گسترده رژیم علیه معترضان بود.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در مشهد و شهرهای خراسان رضوی از فعال‌ترین واحدهای مقاومت در سراسر ایران بوده‌اند. بر اساس گزارش‌های شورای ملی مقاومت ایران، واحدهای مقاومت در واکنش به اعدام زندانیان سیاسی، عملیات‌های متعددی در مشهد انجام داده‌اند از جمله نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی، پخش شعارها و افشاگری جنایات رژیم.

منابع

برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=کاربر:Hamidreza۴/صفحه_تمرین&oldid=89429»