کاربر:Hamidreza۶/صفحه تمرین

استان لرستان سرزمین لُرها — قلب زاگرس
استان لرستان — قلعه فلک‌الافلاک، خرم‌آباد استان لرستان — قلعه فلک‌الافلاک، خرم‌آباد
کشور	ایران
مرکز استان	خرم‌آباد
شمال	استان همدان
جنوب	استان خوزستان
شرق	استان‌های مرکزی و اصفهان
غرب	استان‌های کرمانشاه و ایلام
آب و هوا	معتدل کوهستانی؛ زمستان‌های سرد با بارش فراوان (۵۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت تاریخی	هزاره‌های پیش از تاریخ — مفرغ‌های لرستان (۲٬۶۰۰ تا ۳٬۰۰۰ سال پیش)
رودخانه‌های مهم	کشکان · سزار
مفرغ‌های لرستان	شاهکارهای فلزکاری باستانی — نگهداری در موزه‌های لوور، بریتیش میوزیم و متروپلیتن نیویورک
قلعه فلک‌الافلاک	دژ ۱۲ برجی ساسانی در خرم‌آباد — از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران
گردشگری طبیعی	آبشار بیشه · آبشار نوژیان · آبشار چکان · دریاچه گهر (نگین زاگرس) · تنگه شیرز · اشترانکوه
حکومت‌های تاریخی	اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) · اتابکان لر کوچک — قرن ششم تا هشتم هجری
محصولات کشاورزی	گندم · جو · حبوبات
صنعت و معدن	سد و نیروگاه دز (دورود) · سیمان بروجرد و الیگودرز · فولاد · معادن سنگ‌آهن، سرب و روی
صنایع دستی	گلیم‌بافی لرستانی · جاجیم‌بافی · نمدمالی · چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر)
مفاخر	سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) · پرویز مشکاتیان (آهنگساز)

'مقاله درحال ویرایش است

استان لرستان'

────────────────────────────────────────────────────────────

مرکز استان: خرم‌آباد

مساحت: ۲۸,۲۹۴ کیلومتر مربع

جمعیت: حدود ۱.۸ میلیون نفر (۱۴۰۰)

شهرستان‌ها: ۱۱ شهرستان (خرم‌آباد، بروجرد، دورود، الیگودرز، ازنا، کوهدشت، نورآباد، پلدختر و...)

آب و هوا: معتدل کوهستانی؛ زمستان‌های سرد با بارش فراوان

زبان: لری (لکی و بختیاری)، فارسی

تاریخ و فرهنگ لرستان از گذشته تا امروز

استان لرستان در غرب ایران و در دامنه‌های زاگرس قرار دارد و یکی از کهن‌ترین مناطق سکونت انسان در فلات ایران به شمار می‌رود. دره‌ها و دشت‌های حاصلخیز این منطقه از هزاران سال پیش برای کشاورزی و دامداری مناسب بوده‌اند. نخستین شواهد اهلی‌کردن گوسفند و بز به حدود ۹۰۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد.

در هزاره هفتم پیش از میلاد، روستاهای اولیه شکل گرفتند و مردم با شکار، ماهیگیری، دامداری و کشاورزی امرار معاش می‌کردند. در هزاره‌های بعد روستاهای کشاورزی گسترش یافتند، اما در پایان هزاره چهارم پیش از میلاد بسیاری از سکونتگاه‌ها متروکه شدند. از هزاره سوم پیش از میلاد، آثار سکونت دائمی کاهش یافت که احتمالاً ناشی از تغییرات اقلیمی و مشکلات کشاورزی بوده است.

در دوره‌های بعدی، به‌ویژه سلوکی، اشکانی و ساسانی، شهرها و روستاها دوباره رونق گرفتند. سیستم‌های آبیاری کاریز و کشاورزی پلکانی، جوامع سازمان‌یافته‌ای را در دشت‌های لرستان ایجاد کرد. این وضعیت تا دوره اسلامی ادامه داشت تا اینکه حملات مغول در قرن هفتم هجری ویرانی‌های گسترده‌ای به بار آورد.

دوره مغول، اتابکان و گسترش کوچ‌نشینی

حمله مغول نقطه عطفی در تاریخ لرستان بود. در فاصله میان نخستین حمله مغول و ظهور تیمور، حکومت محلی اتابکان لرستان وجود داشت. اتابکان تابع قدرت‌های بزرگ‌تر مانند مظفریان بودند و خراج به مغول می‌پرداختند، اما استقلال کامل نداشتند. (اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) از قرن ششم تا هشتم هجری در جنوب لرستان و اتابکان لر کوچک (خاندان حسنویه و خورشیدی) در شمال لرستان حکومت کردند. خرم‌آباد و بروجرد از مراکز مهم این حکومت‌ها بودند.)

حملات تیمور در سال‌های ۷۸۸ و ۷۹۵ هجری قمری نیز ویرانی‌های شدیدی به همراه داشت؛ بروجرد و خرم‌آباد آسیب دیدند. یکی از مهم‌ترین پیامدهای این حملات، گسترش تدریجی زندگی عشایری بود. از اواخر قرن چهاردهم میلادی، به‌دلیل این تخریب‌ها، سکونتگاه‌های دائمی در بسیاری از مناطق کاهش یافت و بدلیل این‌که کشاورزی دائمی دشوار گردیده بود مردم به کوچ‌نشینی روی آوردند.

کوچ عشایر بر اساس الگوی منظم فصلی بین مناطق گرمسیر و سردسیر انجام می‌شد. دامداری، تولید فرش، سیاه‌چادر و صنایع دستی پایه اقتصاد عشایری بودند.

در دوره صفویه، برخی طوایف ترک و کرد به منطقه منتقل شدند و پس از پایان اتابکان، جوامع عشایری نقش مهمی در ساختار سیاسی-اجتماعی لرستان پیدا کردند. این شیوه زندگی تا قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ادامه داشت.

لرستان در دوره معاصر

در قرن بیستم، سیاست‌های حکومت مرکزی برای کنترل قبایل و یکجانشینی عشایر، تغییرات اساسی ایجاد کرد. در دوره رضاشاه، ارتش از سال ۱۹۲۲ وارد لرستان شد و تا ۱۹۳۳ با قبایل درگیر جنگ بود. کوچ عشایر ممنوع شد، مسیرها مسدود گردید، چادرها جمع‌آوری و سوزانده شدند که منجر به تلفات انسانی و دامی سنگین شد.

هدف از این اقدامات و سرکوب شدید مردم این استان، تضعیف قدرت قبیله‌ای و تقویت حکومت مرکزی بود که منجر به قتل‌عام و کوچ اجباری عشایر گردید.

پس از جنگ جهانی دوم، روند اسکان اجباری سرعت بیشتری گرفت و بسیاری از عشایر به روستاها و شهرها منتقل شدند. به این ترتیب، شیوه زندگی سنتی عشایری به تدریج جای خود را به زندگی یکجانشین، کشاورزی و فعالیت‌های شهری داد.

دین، آیین‌ها و فرهنگ

فرهنگ لرستان فراتر از تحولات سیاسی-اقتصادی است. باورهای دینی مردم ترکیبی از دین رسمی اسلام، آیین‌های محلی و باورهای عامیانه است.

این عناصر در طول تاریخ با سنت‌های زاگرسی درآمیخته و هویت فرهنگی خاصی را شکل داده‌اند که شامل آداب، مناسک، موسیقی، لباس و صنایع دستی غنی می‌شود.

تاریخ لرستان روایت تحول از جوامع کشاورزی پیش از تاریخ و باستانی به دوره‌های ویرانی مغول و تیمور، گسترش عشایرنشینی، و سپس کوچ اجباری به زندگی یکجانشین و مبارزه و مقاومت دربرابر ظلم و ستم بوده‌است.

اتابکان لرستان یکی از حکومت‌های محلی مهم دوره میانه بودند و عشایر نقش محوری در هویت تاریخی این منطقه داشته‌اند. در انقلاب مشروطه نیز ایلات لُر (بختیاری و لک) نقش مهمی در تحولات سیاسی ایران داشتند و سردار اسعد بختیاری در فتح تهران و پیروزی مشروطه (۱۲۸۸) نقش کلیدی ایفا کرد. امروزه نیز مردم لرستان همچنان با میراث غنی فرهنگی و تاریخی خود بخشی مهم از تنوع ایران و مقاومت در برابر دیکتاتوری را نمایندگی می‌کند.

جغرافیا و اقلیم

لرستان در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه زاگرس واقع شده است. استان کوهستانی و پر آب‌وهوای معتدل تا سرد دارد.

قلعه فلک‌الافلاک:

دژ فلک‌الافلاک (به معنای «آسمان آسمان‌ها») در مرکز شهر خرم‌آباد بر فراز تپه‌ای مشرف به شهر قرار دارد. پیشینه ساخت این قلعه ۱۲ برجی به دوره ساسانیان بازمی‌گردد و یکی از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران محسوب می‌شود.

آب‌وهوا معتدل کوهستانی با بارش سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر. زمستان‌ها سرد با برف فراوان و تابستان‌ها معتدل. رودخانه‌های کشکان و سزار از رودهای مهم استان هستند. آبشارهای بیشه، نوژیان و چکان از زیباترین آبشارهای ایران هستند.

اقتصاد و منابع

اقتصاد لرستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و صنعت استوار است. گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند. دامداری — به‌ویژه پرورش گوسفند و بز — از ارکان اقتصاد عشایری و روستایی استان است.

صنعت و معدن:

سد و نیروگاه دز در دورود از بزرگ‌ترین سدهای برق‌آبی ایران است. صنایع سیمان بروجرد و الیگودرز، صنایع فولاد و معادن سنگ‌آهن، سرب و روی از صنایع مهم استان هستند.

گردشگری:

قلعه فلک‌الافلاک، پل کشکان، آبشار بیشه، آبشار نوژیان، دریاچه گهر (لرستان)، تنگه شیرز و کوه‌های اشترانکوه از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی استان هستند. دریاچه گهر — معروف به «نگین زاگرس» — یکی از زیباترین دریاچه‌های کوهستانی ایران است.

صنایع دستی:

گلیم‌بافی لرستانی، جاجیم‌بافی، نمدمالی و چوغا‌بافی (پوشش سنتی مردان لر) از صنایع دستی سنتی و ارزشمند استان هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ لرستان از کهن‌ترین فرهنگ‌های ایرانی است. زبان لری (شامل لکی و لری جنوبی) از زبان‌های ایرانی جنوب‌غربی و نزدیک به فارسی میانه (پهلوی) است.

برنزهای لرستان از اواخر قرن نوزدهم در موزه‌های اروپا ظاهر شدند اما منشأشان ناشناخته بود و به مناطق و فرهنگ‌های گوناگون خاور نزدیک نسبت داده می‌شد. از اواخر دهه ۱۹۲۰ با غارت گسترده گورستان‌های لرستان، این اشیاء به طور انبوه وارد بازارهای عتیقه شدند و منشأ لرستانی‌شان تأیید گردید. مطالعات اولیه عمدتاً بر پایه مجموعه‌های خصوصی و اطلاعات دلالان بود و پژوهشگرانی مانند گدار و گیرشمن آن‌ها را به اقوامی چون کاسی‌ها یا کیمری‌ها نسبت می‌دادند که اغلب فاقد پشتوانه علمی بود. پرتراتز با بررسی دقیق انواع خاصی مانند دهانه‌های اسب و بت‌ها، چارچوب زمانی اواخر هزاره دوم تا نیمه نخست هزاره اول پیش از میلاد را پیشنهاد کرد. مشکلات جدی شامل جعل، گذشته‌چینی اشیاء و فروش برنزهای غیرلرستانی به نام لرستان بود که بسیاری از مجموعه‌ها را تحت تأثیر قرار داد. کالمایر با تمرکز بر اشیاء دارای کتیبه یا قابل مقایسه با یافته‌های کاوش‌شده، chronology دقیق‌تری ارائه داد و مرزهای سبک کانونیک لرستان را مشخص ساخت. کاتالوگ‌های موري و امیه با تلفیق داده‌های بازار و کاوش‌های علمی مانند پروژه بلژیکی، مرجع اصلی برای تمایز برنزهای عصر آهن لرستان از سایر برنزهای ایرانی شدند.

۱. دهنه اسب (Horse Bit / Mors)

شماره اثر: AO 25002

این شیء یک دهنه اسب از جنس مفرغ است که برای کنترل و هدایت اسب به کار می‌رفت. دهنه‌های اسب لرستان علاوه بر کاربرد نظامی و سواره‌نظام، اغلب با نقوش هنری و نمادین ساخته می‌شدند که نشان‌دهنده مهارت فلزکاران لرستان در هزاره اول پیش از میلاد است. این اثر امروزه در موزه لوور ابوظبی نگهداری می‌شود.

۲. تندیس انسانی مفرغی

شماره اثر: AO 20533

این تندیس کوچک مفرغی، انسانی را با دستان افراشته به تصویر می‌کشد. باستان‌شناسان احتمال می‌دهند چنین پیکره‌هایی کاربرد آیینی یا نذری داشته و در نیایشگاه‌ها یا آرامگاه‌ها استفاده می‌شده‌اند. سادگی فرم در کنار بیان نمادین، از ویژگی‌های هنر مفرغ‌های لرستان است.

۳. سطل یا جام مفرغی با سر شیر

شماره اثر: AO 27919

این ظرف مفرغی از نوع سیتولا (Situla) است و در بخش پایینی آن سر شیر به صورت برجسته دیده می‌شود. شیر در فرهنگ ایران باستان نماد قدرت، نگهبانی و شجاعت بود و استفاده از آن بر روی ظروف ارزشمند، اهمیت و جایگاه ویژه این آثار را نشان می‌دهد. قدمت این اثر به حدود ۹۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد می‌رسد.

۴. علم یا نشان آیینی مفرغی (Standard)

شماره اثر: AO 20479

این اثر یک علم یا نشان تشریفاتی است که دو بزکوهی روبه‌روی هم با شاخ‌های بلند و دو اژدها بر پشت آن‌ها را نشان می‌دهد. چنین آثاری احتمالاً بر سر نیزه یا چوب نصب می‌شدند و در آیین‌های مذهبی یا مراسم رسمی کاربرد داشتند. ترکیب بزکوهی و اژدها از مهم‌ترین نمادهای اسطوره‌ای هنر لرستان به شمار می‌رود.

موسیقی لری:

موسیقی لری با ساز سه‌تار (تنبور) و دف از غنی‌ترین موسیقی‌های ایران است. آوازهای «مور» و «هوره» از فرم‌های اصیل آوازی لُرها هستند. سیاوش کامکار و علیرضا افتخاری از هنرمندان بزرگ با ریشه لرستانی هستند.

مفاخر:

سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه)، میرزا کوچک خان لرستانی‌تبار، عبدالکریم کسمایی (ادیب)، و پرویز مشکاتیان (آهنگساز بزرگ ایرانی) از مفاخر لرستان و مناطق لرنشین هستند.

آداب و رسوم:

کوچ عشایر لر (ایل بختیاری و ایلات لک) از دیدنی‌ترین صحنه‌های زندگی عشایری ایران است. مراسم عروسی لُری با موسیقی و رقص چوبازی (چوب‌بازی) چند روز طول می‌کشد. مراسم سبزه‌گره در نوروز از آیین‌های محلی لرستان است.

غذاهای محلی:

کله‌جوش (آش کشک و سبزی)، آبگوشت لرستانی (دیزی)، کشکینه، نان تنوری لُری، شیربرنج و کباب بختیاری از غذاهای سنتی استان هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

لرستان سرزمین مقاومت و دلاوری بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان نیز شهدا و مبارزان فراوانی داشته‌اند.

مسیر فروغ جاویدان:

لرستان در مسیر عملیات فروغ جاویدان (۳ مرداد ۱۳۶۷) قرار داشت. ارتش آزادیبخش ملی ایران از مرزهای غربی وارد شد و تا عمق ۱۵۰ کیلومتری خاک ایران پیشروی کرد. بسیاری از رزمندگان مجاهد در این عملیات از مناطق لُرنشین بودند و در مسیر کرمانشاه-همدان دلاورانه جنگیدند.

کشتار ۶۷ در لرستان:

در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های خرم‌آباد و بروجرد شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. کمیسیون‌های مرگ در استان لرستان نیز فعال بود و ده‌ها تن از مجاهدین خلق لرستانی را بدون محاکمه اعدام کردند.

قیام ۱۴۰۱ — لرستان قهرمان:

لرستان در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استان‌های پیشتاز بود. شهر ازنا در لرستان یکی از کانون‌های داغ اعتراضات بود و شهدای متعددی تقدیم کرد. از شهدای شناخته‌شده لرستان: شایان اسدالهی (۳۰ ساله، ازنا)، مصطفی فلاحی (۱۵ ساله — نوجوان شهید ازنا)، وهاب قائدی موسوی (۳۰ ساله، ازنا)، احمدرضا امانی (۲۷ ساله، ازنا)، امیرحسین خدایاری‌فرد (۲۶ ساله، کوهدشت)، امیرحسام خدایاری‌فرد (۲۶ ساله، کوهدشت)، و احد ابراهیم‌پور عبدلی (۳۵ ساله، نورآباد دلفان). مصطفی فلاحی تنها ۱۵ سال داشت — از جوان‌ترین شهدای قیام سراسری.

قیام دی‌ماه ۱۴۰۴:

خرم‌آباد و شهرهای لرستان در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز شاهد اعتراضات بازاریان و مردم بودند.

واحدهای مقاومت:

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در خرم‌آباد، بروجرد، دورود و کوهدشت فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.