|
|
| (۳۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان یزد
| |
| | other_name = دارالعباده — شهر بادگیرها و قناتها
| |
| | image_skyline = استان یزد.jpg
| |
| | image_caption = استان یزد — بافت تاریخی و بادگیرهای یزد
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان یزد در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = یزد
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۷۳٬۴۶۷ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۱٫۱ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۱۰ (یزد، میبد، اردکان، تفت، مهریز، ابرکوه، بافق، خاتم و...)
| |
| | blank3_name = زبان
| |
| | blank3_info = فارسی (گویش یزدی)
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران — بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = بیش از ۵٬۰۰۰ سال — از بیوقفه مسکونترین شهرهای جهان
| |
| | blank6_name = موقعیت
| |
| | blank6_info = مرکز ایران — بین کویر مرکزی و کویر لوت
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = استانهای اصفهان و خراسان جنوبی
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان فارس
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استان کرمان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استان اصفهان
| |
| | blank_name_sec2 = بافت تاریخی یزد (یونسکو ۲۰۱۷)
| |
| | blank_info_sec2 = نخستین شهر تاریخی ایران در فهرست یونسکو — بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک
| |
| | blank1_name_sec2 = قناتها (یونسکو)
| |
| | blank1_info_sec2 = شاهکار مهندسی آب ایرانی — قنات زارچ بیش از ۷۰ کیلومتر طول و ۳٬۰۰۰ سال قدمت
| |
| | blank2_name_sec2 = آتشکده ورهرام
| |
| | blank2_info_sec2 = آتش بهرام — بیش از ۱٬۵۰۰ سال بدون خاموشی — نماد تداوم فرهنگ ایران باستان
| |
| | blank3_name_sec2 = مسجد جامع یزد
| |
| | blank3_info_sec2 = منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران — شاهکار معماری اسلامی
| |
| | blank4_name_sec2 = باغ دولتآباد
| |
| | blank4_info_sec2 = بادگیر ۳۳ متری — بلندترین بادگیر جهان
| |
| | blank5_name_sec2 = گردشگری
| |
| | blank5_info_sec2 = زندان اسکندر · برجهای خاموشان (دخمههای زرتشتی) · بازار تاریخی
| |
| | blank6_name_sec2 = بازدید مارکوپولو
| |
| | blank6_info_sec2 = مارکوپولو در ۱۲۷۲ میلادی از یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد
| |
| | blank7_name_sec2 = ترمهبافی
| |
| | blank7_info_sec2 = هنر سنتی ۱٬۰۰۰ ساله — ابریشم و پشم — نقش بتهجقه (پیزلی) از یزد به جهان صادر شد
| |
| | blank8_name_sec2 = صنایع معدنی
| |
| | blank8_info_sec2 = سنگآهن چادرملو (اردکان) · سرب و روی مهدیآباد (بزرگترین معدن سرب و روی جهان) · فولاد ابرکوه
| |
| | blank9_name_sec2 = شیرینیهای یزد
| |
| | blank9_info_sec2 = قطاب · باقلوا · پشمک · حاجبادامی — از معروفترین شیرینیهای ایران
| |
| | blank10_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank10_info_sec2 = آش شلوه (انار و کشک) · شوله یزدی · تلیت · آبگوشت بادمجان · حلیم
| |
| | blank11_name_sec2 = جامعه زرتشتی
| |
| | blank11_info_sec2 = بزرگترین جامعه زرتشتی ایران — جشنهای سده، تیرگان و مهرگان
| |
| | blank12_name_sec2 = منطقه زمانی
| |
| | blank12_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''مقاله درحال ویرایش است'''
| |
|
| |
| '''استان یزد'''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| مرکز استان: یزد
| |
|
| |
| مساحت: ۷۳,۴۶۷ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| جمعیت: حدود ۱.۱ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| شهرستانها: ۱۰ شهرستان (یزد، میبد، اردکان، تفت، مهریز، ابرکوه، بافق، خاتم و...)
| |
|
| |
| آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران
| |
|
| |
| زبان: فارسی (گویش یزدی)
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| یزد — «دارالعباده» (شهر عبادت) — یکی از کهنترین شهرهای جهان و میراث جهانی یونسکو است. شهر یزد از بیوقفه مسکونترین شهرهای جهان محسوب میشود — با قدمت بیش از ۵,۰۰۰ سال.
| |
|
| |
| === یزد — شهر جهانی یونسکو: ===
| |
| در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷ میلادی) بافت تاریخی شهر یزد بهعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد — نخستین شهر تاریخی ایران با این عنوان. بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک یزد نمونهای بینظیر از معماری سازگار با اقلیم بیابانی هستند.
| |
|
| |
| یزد در دوره ساسانی یکی از مراکز مهم آتشکدههای زرتشتی بود. آتشکده یزد — آتش بهرام (آتشکده ورهرام) — آتشی دارد که بنا بر روایت بیش از ۱,۵۰۰ سال است خاموش نشده. پس از حمله اعراب، بسیاری از زرتشتیان ایران به یزد پناه آوردند و یزد مرکز اصلی زرتشتیان ایران شد.
| |
|
| |
| در دوره آلمظفر (قرن هشتم هجری)، یزد پایتخت بود و شاهیحیی مظفری بناهای فراوانی در شهر ساخت. مسجد جامع یزد با منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران — از شاهکارهای معماری اسلامی است.
| |
|
| |
| مارکوپولو در سال ۱۲۷۲ میلادی از یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد.
| |
|
| |
| == جغرافیا و اقلیم ==
| |
| یزد در مرکز ایران و بین دو کویر بزرگ (کویر مرکزی و کویر لوت) واقع شده است. استان یکی از خشکترین مناطق ایران با بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر است.
| |
|
| |
| قنات — شاهکار مهندسی آب:
| |
|
| |
| یزد مرکز اصلی سیستم قنات ایران است — مهمترین اختراع مهندسی آب ایرانیان. قناتهای ایران میراث جهانی یونسکو هستند. قنات زارچ (در نزدیکی یزد) با طول بیش از ۷۰ کیلومتر یکی از طولانیترین قناتهای جهان و حدود ۳,۰۰۰ سال قدمت دارد.
| |
|
| |
| آبوهوای یزد گرم و خشک بیابانی با تابستانهای بسیار گرم (تا ۴۵ درجه) و زمستانهای معتدل تا سرد. یزد آفتابیترین شهر ایران و یکی از آفتابیترین شهرهای جهان است.
| |
|
| |
| == اقتصاد و منابع ==
| |
| اقتصاد یزد بر صنعت نساجی، سرامیک، معدن و کشاورزی استوار است. یزد از قدیم مرکز نساجی ایران بوده و پارچههای ترمه و زری یزد شهرت جهانی دارند.
| |
|
| |
| صنعت نساجی و ترمه:
| |
|
| |
| ترمهبافی یزد از هنرهای سنتی ۱,۰۰۰ ساله است. ترمههای یزد از نخ ابریشم و پشم بافته میشوند و نقوش بتهجقه (پیزلی) — که از یزد به جهان صادر شد — نماد ایران هستند. صنعت نساجی مدرن یزد نیز از بزرگترین مراکز نساجی ایران است.
| |
|
| |
| صنایع معدنی:
| |
|
| |
| معدن سنگآهن چادرملو (اردکان) یکی از بزرگترین معادن سنگآهن ایران و خاورمیانه است. معادن سرب و روی مهدیآباد (بزرگترین معدن سرب و روی جهان) و کارخانه فولاد ابرکوه از صنایع مهم استان هستند.
| |
|
| |
| شیرینی یزد:
| |
|
| |
| قطاب، باقلوا، پشمک و حاجبادامی یزد از معروفترین شیرینیهای ایران هستند. صنعت شیرینیپزی یزد قدمتی چند صد ساله دارد.
| |
|
| |
| گردشگری:
| |
|
| |
| بافت تاریخی یزد (یونسکو)، مسجد جامع یزد، آتشکده زرتشتیان، باغ دولتآباد (بادگیر ۳۳ متری — بلندترین بادگیر جهان)، زندان اسکندر، و برجهای خاموشان (دخمههای زرتشتی) از جاذبههای گردشگری هستند.
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ یزد ترکیبی از فرهنگ اسلامی و زرتشتی است. یزد خانه بزرگترین جامعه زرتشتی ایران است و آتش ورهرام ۱,۵۰۰ ساله نماد تداوم فرهنگ ایران باستان است.
| |
|
| |
| مفاخر:
| |
|
| |
| سلمان فارسی (صحابی پیامبر اسلام — به روایتی از جی اصفهان اما پرورشیافته یزد)، شیخ احمد کافی (عارف)، محمدحسین شهریار (پدربزرگش از یزد) و رستم گیو — خیّر بزرگ زرتشتی که بیمارستانی در یزد ساخت — از چهرههای مطرح هستند.
| |
|
| |
| جشنهای زرتشتی:
| |
|
| |
| جشن سَده (۱۰ بهمن)، جشن تیرگان، جشن مهرگان و جشن نوروز زرتشتی هنوز توسط زرتشتیان یزد برگزار میشوند. جشن سده — افروختن آتش بزرگ — از کهنترین جشنهای ایرانی است.
| |
|
| |
| غذاهای محلی:
| |
|
| |
| آش شلوه (آش انار و کشک)، شوله یزدی، تلیت، آبگوشت بادمجان، و حلیم از غذاهای سنتی یزد هستند.
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| یزد نیز در تاریخ مقاومت ایران سهم داشته و مجاهدین خلق در این استان فعالیت و شهدا داشتهاند.
| |
|
| |
| مجاهدین خلق در یزد:
| |
|
| |
| سازمان مجاهدین خلق از سالهای اول انقلاب در یزد فعالیت سیاسی داشت. هواداران سازمان در تظاهرات و فعالیتهای سیاسی شرکت فعال داشتند و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ مورد سرکوب شدید قرار گرفتند. عدهای از هواداران یزدی به اشرف و ارتش آزادیبخش پیوستند.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در یزد:
| |
|
| |
| زندان یزد نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در یزد فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
| |
|
| |
| قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| یزد در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بود. بازاریان یزد در اعتصابات سراسری دیماه ۱۴۰۴ شرکت کردند.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در یزد و میبد فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند.
| |