|
|
| (۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان یزد
| |
| | other_name = دارالعباده — شهر بادگیرها و قناتها
| |
| | image_skyline = یزد.jpg
| |
| | image_caption = استان یزد — بافت تاریخی و بادگیرهای یزد
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان یزد در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = یزد
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۷۳٬۴۶۷ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۱٫۱ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۱۰ (یزد، میبد، اردکان، تفت، مهریز، ابرکوه، بافق، خاتم و...)
| |
| | blank3_name = زبان
| |
| | blank3_info = فارسی (گویش یزدی)
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران — بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = بیش از ۵٬۰۰۰ سال
| |
| | blank6_name = موقعیت
| |
| | blank6_info = مرکز ایران — بین کویر مرکزی و کویر لوت
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = استانهای اصفهان و خراسان جنوبی
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان فارس
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استان کرمان
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استان اصفهان
| |
| | blank_name_sec2 = بافت تاریخی یزد (یونسکو ۲۰۱۷)
| |
| | blank_info_sec2 = نخستین شهر تاریخی ایران در فهرست یونسکو — بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک
| |
| | blank1_name_sec2 = قناتها (یونسکو)
| |
| | blank1_info_sec2 = شاهکار مهندسی آب ایرانی
| |
| | blank2_name_sec2 = آتشکده ورهرام
| |
| | blank2_info_sec2 = آتش بهرام
| |
| | blank3_name_sec2 = مسجد جامع یزد
| |
| | blank3_info_sec2 = منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران
| |
| | blank4_name_sec2 = باغ دولتآباد
| |
| | blank4_info_sec2 = بادگیر ۳۳ متری — بلندترین بادگیر جهان
| |
| | blank5_name_sec2 = گردشگری
| |
| | blank5_info_sec2 = زندان اسکندر · برجهای خاموشان (دخمههای زرتشتی) · بازار تاریخی
| |
| | blank6_name_sec2 =
| |
| | blank6_info_sec2 =
| |
| | blank7_name_sec2 = ترمهبافی
| |
| | blank7_info_sec2 = هنر سنتی ۱٬۰۰۰ ساله — ابریشم و پشم — نقش بتهجقه (پیزلی) از یزد به جهان صادر شد
| |
| | blank8_name_sec2 = صنایع معدنی
| |
| | blank8_info_sec2 = سنگآهن چادرملو (اردکان) · سرب و روی مهدیآباد (بزرگترین معدن سرب و روی جهان) · فولاد ابرکوه
| |
| | blank9_name_sec2 = شیرینیهای یزد
| |
| | blank9_info_sec2 = قطاب · باقلوا · پشمک · حاجبادامی
| |
| | blank10_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank10_info_sec2 = آش شلوه (انار و کشک) · شوله یزدی · تلیت · آبگوشت بادمجان · حلیم
| |
| | blank11_name_sec2 = جامعه زرتشتی
| |
| | blank11_info_sec2 = بزرگترین جامعه زرتشتی ایران — جشنهای سده، تیرگان و مهرگان
| |
| | blank12_name_sec2 =
| |
| | blank12_info_sec2 =
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''مقاله درحال ویرایش است'''
| |
|
| |
| '''استان یزد'''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| مرکز استان: یزد
| |
|
| |
| مساحت: ۷۶٬۴۶۹ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| جمعیت: حدود ۱.۱ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| شهرستانها: ۱۰ شهرستان (یزد، میبد، اردکان، تفت، مهریز، ابرکوه، بافق، خاتم و...)
| |
|
| |
| آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران
| |
|
| |
| زبان: فارسی (گویش یزدی)
| |
|
| |
| استان یزد با مساحت حدود ۷۶٬۴۶۹ کیلومتر مربع یکی از استانهای پهناور ایران است و تقریباً ۴٫۵ درصد از کل مساحت کشور را در بر میگیرد. این استان در مرکز فلات ایران قرار دارد و از نظر وسعت در رتبههای بالای استانهای کشور قرار میگیرد. تراکم جمعیت آن نسبتاً پایین و حدود ۱۵ نفر در هر کیلومتر مربع است که نشاندهنده ماهیت کویری و پراکندگی سکونتگاههاست.
| |
|
| |
| بر اساس آخرین سرشماری رسمی سال ۱۳۹۵، جمعیت استان ۱٬۱۳۸٬۵۳۳ نفر بوده است. برآوردهای بعدی جمعیت استان را در سال ۱۴۰۰ حدود ۱٬۲۵۲٬۰۰۰ نفر و در سالهای اخیر حدود ۱٫۳ میلیون نفر نشان میدهد. نرخ رشد جمعیت در سالهای اخیر مثبت اما نسبتاً ملایم بوده و بیش از ۸۵ درصد جمعیت در مناطق شهری زندگی میکنند.
| |
|
| |
| استان یزد در حال حاضر دارای ۱۲ شهرستان است که مهمترین آنها عبارتند از: شهرستان یزد (مرکز استان) با بیشترین جمعیت، میبد، اردکان، مهریز، ابرکوه، بافق، تفت، اشکذر، خاتم، بهاباد، مروست، زارچ.
| |
|
| |
| شهرهای اصلی استان به ترتیب جمعیت تقریبی بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ عبارتند از: یزد (بیش از ۵۳۰ هزار نفر در شهر و بالاتر در محدوده شهری)، میبد، اردکان، حمیدیا، بافق، مهریز، ابرکوه، اشکذر، تفت و سایر شهرهای کوچکتر مانند هرات، زارچ، مروست و بهاباد.
| |
|
| |
| === موقعیت جغرافیایی و اقلیم ===
| |
| شهر یزد مرکز استان یزد در مرکز فلات ایران و در قلب کویر مرکزی قرار دارد. این شهر در ارتفاع حدود ۱۲۰۰ متری از سطح دریا و در درهای کمعمق میان کوههای شیرکوه و خرانق واقع شده و با بیابانها، ماسهزارها و دریاچههای نمک احاطه شده است.
| |
|
| |
| فاصله یزد تا اصفهان حدود ۲۷۰ کیلومتر و تا تهران حدود ۶۲۳ کیلومتر است. آبوهوای آن بسیار خشک و گرم است و دمای تابستان گاه به حدود ۵۰ درجه سانتیگراد میرسد. با وجود خشکی شدید این منطقه، به کمک سیستم پیچیده قناتها که آب را از کوههای اطراف منتقل میکنند، کشاورزی در این استان امکانپذیر شده است.
| |
|
| |
| در نزدیکی یزد شهرهایی مانند اردکان قرار دارند که در حاشیه جنوبی دشت کویر و در مسیر یزد-اردستان-کاشان واقع شدهاند. اردکان در دورههای ایلخانی و بعدتر به عنوان مرکز کشاورزی آبی (با بیش از ۳۰ قنات در گذشته) و توقفگاه کاروانی اهمیت یافت و امروزه نیز با کشاورزی، فلزکاری، قالیبافی و صنایع دستی شناخته میشود.<ref name=":0">[https://whc.unesco.org/en/list/1506/ The Persian Qanat-unesco]</ref>
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| یزد، معروف به «دارالعباده» (شهر عبادت)، یکی از کهنترین شهرهای جهان است که بهعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاست.
| |
|
| |
| تاریخ دقیق تأسیس یزد مشخص نیست اما برخی منابع آن را به دوران اسکندر مقدونی (حدود ۳۳۰ پیش از میلاد) نسبت میدهند که ظاهراً از آن به عنوان شهر زندان استفاده میکردهاند. برخی دیگر به دوره ساسانیان (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی) و برخی حتی به ۵۰۰۰ سال پیش و دوره مادها اشاره میکنند.
| |
|
| |
| این شهر در سال ۶۴۲ میلادی توسط اعراب فتح شد و در قرن دهم میلادی به عنوان مرکز تجاری ثروتمند شناخته میشد. موقعیت استراتژیک آن در مسیر جادههای ابریشم و ادویه به رونق تجاریاش کمک کرد و در دورههای مختلف تاریخی، از جمله آلمظفر و صفویه، بطور قابل توجهی شهر توسعه یافت.
| |
|
| |
| یزد در دوره ساسانی یکی از مراکز مهم آتشکدههای زرتشتی بود. آتشکده یزد (آتش بهرام)، آتشی دارد که بنا بر روایت بیش از ۱,۵۰۰ سال است خاموش نشدهاست. پس از حمله اعراب، بسیاری از زرتشتیان ایران به یزد پناه آوردند و یزد مرکز اصلی زرتشتیان ایران شد.
| |
|
| |
| در دوره آلمظفر (قرن هشتم هجری)، یزد پایتخت ایران بود و شاهیحیی مظفری بناهای فراوانی مانند مسجد جامع یزد با منارههای ۵۲ متری که بلندترین منارههای ایران است و از شاهکارهای معماری اسلامی به شمار میرود را در این شهر ساخت.
| |
|
| |
| در سال ۱۲۷۲ میلادی، مارکوپولو از شهر یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد.
| |
|
| |
| در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷ میلادی) بافت تاریخی شهر یزد بهعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1544/ Historic City of Yazd-unesco]</ref><ref name=":1">[https://whc.unesco.org/document/155830 لیست میراث جهانی ۲۰۱۷ - یونسکو]</ref><ref name=":2">[https://whc.unesco.org/document/155832 historic city of yazd - unesco - PDF]</ref>
| |
|
| |
| === معماری و شهرسازی سنتی ===
| |
| یزد یکی از بزرگترین و کهنترین شهرهای خشتی جهان است که از مدرنسازی گسترده جان سالم به در برده و بافت تاریخی خود را حفظ کرده است. معماری آن کاملاً بر اساس مصالح محلی (خاک و گل) شکل گرفته و شامل دیوارهای ضخیم، سقفهای گنبدی و طاقی، حیاطهای فرورفته (گودالباغچه)، بادگیرها، ساباطها (کوچههای سرپوشیده)، آبانبارها و قناتهاست.
| |
|
| |
| بادگیرها به عنوان سیستم تهویه طبیعی عمل میکنند و همراه با حیاطهای زیرزمینی و دیوارهای ضخیم، میکروکلیمای مطبوعی در برابر گرمای شدید ایجاد میکنند. محلههای سنتی، بازارها، حمامها، مساجد، کنیسهها و آتشکدهها هنوز پابرجا هستند. وسعت محدوده اصلی شهر تاریخی حدود ۱۹۵٫۶۷ هکتار و منطقه حائل آن ۶۶۵٫۹۳ هکتار است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2023/07/21/irans-ancient-wind-catchers-beat-the-heat-but-abandoned-at-their-birthplace-yazd بادگیرهای طبیعی باستانی یزد؛ میراثی برای مقابله با گرما که رفته رفته متروک میشوند-یورونیوز]</ref><ref name=":2" />
| |
|
| |
| === قناتهای ایرانی؛ شاهکار مهندسی آب ===
| |
| قناتهای ایرانی از برجستهترین دستاوردهای مهندسی جهان باستان هستند که در سال ۲۰۱۶، یونسکو مجموعهای از ۱۱ قنات تاریخی ایران را به دلیل ارزش جهانی استثنایی آنها در فهرست میراث جهانی ثبت کرد. این پرونده نشان میدهد که قنات تنها یک سازه برای انتقال آب نیست، بلکه سامانهای هوشمند برای مدیریت منابع آب، کشاورزی و شکلگیری سکونتگاهها در مناطق خشک ایران بوده است.
| |
| [[پرونده:قنات - یزد.jpg|جایگزین=قناتهای یزد - ثبت جهانی یونسکو|بندانگشتی|قناتهای یزد - ثبت جهانی یونسکو|357x357پیکسل]]
| |
| قنات با حفر چاههای عمودی و تونلی با شیب ملایم، آب سفرههای زیرزمینی را بدون نیاز به پمپ و تنها با نیروی جاذبه به سطح زمین میرساند. این فناوری که بیش از دو هزار و پانصد سال پیش در ایران شکل گرفت، بعدها به بسیاری از کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی، شمال آفریقا و حتی بخشهایی از اروپا راه یافت و بر شیوههای سنتی تأمین آب در جهان تأثیر گذاشت.
| |
|
| |
| یازده قنات ثبتشده، شریان حیاتی یزد هستند وهر یک ویژگی منحصربهفردی دارند. قنات قصبه گناباد با عمق بیش از ۳۰۰ متر یکی از شگفتیهای مهندسی باستان است و قناتهایی مانند بلده فردوس، زارچ یزد، وزوان اصفهان و مون اردستان نیز نمونههایی از نوآوری ایرانیان در انتقال و تقسیم دقیق آب به شمار میروند.
| |
|
| |
| پرونده یونسکو همچنین بر نقش اجتماعی قنات تأکید دارد. مدیریت آب از طریق نظام سنتی «میراب»، تقسیم زمانی سهم آب و مشارکت مردم در نگهداری قناتها، از عوامل پایداری این سامانه طی قرنها بوده است. بسیاری از شهرها، باغها، آبانبارها و آسیابهای آبی ایران نیز در پیوند مستقیم با قناتها شکل گرفتهاند.
| |
|
| |
| امروزه این میراث ارزشمند با تهدیدهایی مانند سوء مدیریت، کاهش سطح آبهای زیرزمینی، حفر چاههای عمیق، تغییرات اقلیمی و کمرنگ شدن دانش سنتی مقنیها روبهرو است. به همین دلیل، حفاظت از قناتها را نهتنها حفظ یک سازه تاریخی، بلکه پاسداری از یکی از پایدارترین نظامهای مدیریت آب در تاریخ بشر میباشد.<ref>[https://whc.unesco.org/document/155835 historic city of yazd- unesco]</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
| |
|
| |
| == اقتصاد و منابع ==
| |
| اقتصاد یزد بر صنعت نساجی، سرامیک، معدن و کشاورزی استوار است. یزد از قدیم مرکز نساجی ایران بوده و پارچههای ترمه و زری یزد شهرت جهانی دارند.
| |
|
| |
| === صنعت نساجی و ترمه: ===
| |
| ترمهبافی یزد از هنرهای سنتی ۱,۰۰۰ ساله است. ترمههای یزد از نخ ابریشم و پشم بافته میشوند و نقوش بتهجقه (پیزلی) که از یزد به جهان صادر شد، نماد ایران هستند.
| |
|
| |
| صنعت نساجی مدرن یزد نیز از بزرگترین مراکز نساجی ایران است.
| |
|
| |
| === صنایع معدنی: ===
| |
| معدن سنگآهن چادرملو (اردکان) یکی از بزرگترین معادن سنگآهن ایران و خاورمیانه است.
| |
|
| |
| معادن سرب و روی مهدیآباد (بزرگترین معدن سرب و روی جهان) و کارخانه فولاد ابرکوه از صنایع مهم استان هستند.
| |
|
| |
| === شیرینی یزد: ===
| |
| قطاب، باقلوا، پشمک و حاجبادامی یزد از معروفترین شیرینیهای ایران هستند. صنعت شیرینیپزی یزد قدمتی چند صد ساله دارد.
| |
|
| |
| === گردشگری: ===
| |
| یزد اولین شهر خشتی جهان و نخستین شهر تاریخی ایران است که در ۹ ژوئیه ۲۰۱۷، بهطور کامل در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاست. این شهر به «شهر بادگیرها» معروف است و به عنوان بزرگترین شهر خشتی مسکونی جهان شناخته میشود. یزد با معماری خشتی، کوچههای باریک، قناتها و بادگیرهایش به شهری منحصربهفرد تبدیل شده است.
| |
|
| |
| باغ دولتآباد نیز به عنوان بخشی از مجموعه باغهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار دارد.
| |
|
| |
| '''مسجد جامع یزد'''
| |
|
| |
| شاهکار معماری اسلامی با کاشیهای آبی معروف. بنای فعلی آن طی دورههای مختلف (ایلخانی، تیموری و آذری) شکل گرفته است.
| |
|
| |
| '''بافت تاریخی یزد (محله فهادان و کوچههای آشتیکنان)'''
| |
|
| |
| کوچههای خشتی، ساباطها و خانههای سنتی
| |
|
| |
| '''زندان اسکندر (مدرسه ضیائیه)'''
| |
|
| |
| بنای قرن هفتم هجری در محله فهادان. ساختهشده از خشت خام با حیاط مرکزی و چاه عمیق. مردم آن را به داستان اسکندر مقدونی نسبت میدهند.
| |
|
| |
| '''بقعه دوازده امام'''
| |
|
| |
| گنبدی از قرن پنجم هجری (دوره سلجوقی) که روی آتشکده ساسانی ساخته شده و دومین گنبد شناسنامهدار ایران محسوب میشود.
| |
|
| |
| '''خانه لاریها'''
| |
|
| |
| خانه تاریخی قاجاری در محله فهادان با گچبریهای ظریف، آینهکاری، ارسی و حیاطهای زیبا که به موزه تبدیل شده است.
| |
|
| |
| '''موزه آب (خانه کلاهدوزها)'''
| |
|
| |
| نمایش تاریخچه قناتها و سیستم آبرسانی یزد در خانهای تاریخی که قنات زارچ از آن عبور میکند.
| |
|
| |
| '''مجموعه میدان امیرچخماق'''
| |
|
| |
| یکی از نمادهای اصلی یزد (تیموری). شامل تکیه، مسجد، بازار و آبانبار
| |
|
| |
| '''آتشکده زرتشتیان (آتش بهرام)'''
| |
|
| |
| میزبان آتش مقدس بیش از ۱۵۰۰ ساله.
| |
|
| |
| '''باغ دولتآباد'''
| |
|
| |
| یکی از ۹ باغ ایرانی ثبتشده در یونسکو. دارای بلندترین بادگیر خشتی جهان و عمارت هشتضلعی زیبا با حوض و درختان سرسبز.
| |
|
| |
| '''دخمه زرتشتیان (برج خاموشان)'''
| |
|
| |
| محل آیین تدفین آسمانی زرتشتیان در گذشته
| |
|
| |
| '''آبانبار ششبادگیری'''
| |
|
| |
| معروفترین آبانبار یزد، با شش بادگیر.
| |
|
| |
| '''بازار مسگری'''
| |
|
| |
| بازار تیموری با سقفهای ضربی.<ref>[https://www.eghamat24.com/blog/11871/eskandar-prison-yazd همه چیز درباره زندان اسکندر یزد (مدرسه ضیائیه)-اقامت۲۴]</ref><ref>[https://www.kojaro.com/attraction/24141-yazd-zoroastrian-crypt/ دخمه زرتشتیان یزد-اقامت۲۴]</ref><ref>[https://www.eghamat24.com/blog/48938/yazd-travel-guide راهنمای سفر به یزد؛ ۰ تا ۱۰۰ یزدگردی!-اقامت۲۴]</ref><ref>[https://www.alibaba.ir/mag/yazd/yazd-ci/attractions-of-yazd_city/ جاهای دیدنی یزد؛ خشت به خشت این شهر را کشف کنید-علیبابا]</ref><ref name=":2" />
| |
|
| |
| == ادیان و همزیستی فرهنگی ==
| |
| یزد به عنوان مخزن فرهنگ پارسی در دل کویر، نمونه برجستهای از همزیستی مسالمتآمیز سه دین اسلام، یهودیت و زرتشتیگری است. این شهر یکی از مراکز مهم باقیمانده زرتشتیان در ایران به شمار میرود. آتشکدههای زرتشتی، برجهای خاموشی (دخمهها) و زیارتگاههایی مانند بانو پارس در کوههای شمالی دشت یزد از آثار مهم این دین هستند.
| |
|
| |
| زیارتگاه بانو پارس که احتمالاً در اصل به آناهیتا (اردویسور آناهید) اختصاص دارد. در دوران اسلامی افسانهای شکل گرفت که یکی از دختران یزدگرد سوم (آخرین پادشاه ساسانی) هنگام فرار از اعراب به این سنگ پناه برد و سنگ او را بلعید. تا اواخر قرن ۱۹ زرتشتیان محلی سالانه گاو قربانی میکردند. ساختمان فعلی کوچک و آجری است و همه ساله زیارت ۵ روزه در تیرماه برگزار میشود.
| |
|
| |
| این مکان هنوز محل زیارت سالانه زرتشتیان است اما سنت قرار دادن اجساد روی برجهای خاموشی از اوایل قرن بیستم متروک و سپس ممنوع گردید.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Zoroastrianism Zoroastrianism-britannica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/banu-pars-lady-of-pars-the-name-of-a-zoroastrian-shrine-in-the-mountains-at-the-northern-end-of-the-yazd-plain/ BĀNŪ PĀRS-iranica]</ref><ref name=":2" />
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ یزد ترکیبی از فرهنگ اسلامی و زرتشتی و یهودی است. یزد خانه بزرگترین جامعه زرتشتی ایران است و آتش ورهرام ((آتش بهرام)) ۱,۵۰۰ ساله نماد تداوم فرهنگ ایران باستان است.
| |
|
| |
| مفاخر:
| |
|
| |
| '''شمسالدّین محمّد وحشی بافقی(شاعر نامدار سده دهم هجری)، محمد فرخی یزدی(شاعر و روزنامهنگار آزادیخواه)''' '''رستم گیو(خیّر بزرگ زرتشتی)'''، چهرههای مطرح هستند.
| |
|
| |
| جشنهای زرتشتی:
| |
|
| |
| جشن سَده (۱۰ بهمن)، جشن تیرگان، جشن مهرگان و جشن نوروز زرتشتی هنوز توسط زرتشتیان یزد برگزار میشوند. جشن سده — افروختن آتش بزرگ — از کهنترین جشنهای ایرانی است.
| |
|
| |
| غذاهای محلی:
| |
|
| |
| آش شلوه (آش انار و کشک)، شوله یزدی، تلیت، آبگوشت بادمجان، و حلیم از غذاهای سنتی یزد هستند.<ref name=":2" />
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| مردم استان یزد نیز در تاریخ مقاومت ایران از صدر [[مشروطهخواه|مبارزات مشروطه]] تا [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|نهضت ملی شدن صنعت نفت]] به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، تا [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] و مبارزه علیه نظام ولایت فقیه، نقش و جایگاه ویژهای داشتهاند.
| |
|
| |
| '''[[حسین مکی]]''' (حدود ۱۹۱۱–۱۹۹۹)، سیاستمدار، سخنران و مورخ ایرانی، یکی از چهرههای کلیدی [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران''']] بود - '''[[محمد جعفر پوینده]]''' ( نویسنده، مترجم، جامعهشناس)
| |
|
| |
| === '''فرخی یزدی:''' ===
| |
| [[محمد فرخی یزدی|'''محمد فرخی یزدی''']] در سال ۱۲۶۸ خورشیدی در یزد به دنیا آمد و شاعر و روزنامهنگار آزادیخواه و دموکرات دوران پس از مشروطه بود. او در جوانی به دلیل سرودن شعر علیه ظلم حاکم یزد، ضیغمالدوله، لبهایش را دوختند و به زندان انداختند. فرخی بنیانگذار و مدیر روزنامه طوفان بود که بارها توقیف شد و همچنین نماینده مردم یزد در دوره هفتم مجلس شورای ملی شد. او با اشعار و مقالات تند سیاسیاش به دفاع از آزادی پرداخت و ترانه پیشوای آزادی را سرود. در نهایت در ۲۵ مهر ۱۳۱۸ در زندان قصر تهران به قتل رسید و محل دفن او نامعلوم است.
| |
|
| |
| مجاهدین خلق در یزد:
| |
|
| |
| سازمان مجاهدین خلق از سالهای اول انقلاب در یزد فعالیت سیاسی داشت. هواداران سازمان در تظاهرات و فعالیتهای سیاسی شرکت فعال داشتند و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ مورد سرکوب شدید قرار گرفتند. عدهای از هواداران یزدی به اشرف و ارتش آزادیبخش پیوستند.
| |
|
| |
| === خانواده مصباح: ===
| |
| [[خانواده مصباح|'''خانواده مصباح''']] یکی از نمونههای مقاومت در برابر رژیم ولایتفقیه است که ۹ نفر از اعضای آن در جریان مبارزه برای آزادی به شهادت رسیدند.
| |
|
| |
| محمد مصباح متولد ۱۳۱۲ در یزد بود و از هواداران سازمان مجاهدین خلق، همسرش رقیه مسیح و فرزندانشان شامل [[فاطمه مصباح|'''فاطمه مصباح''']] (۱۳ ساله که در شهریور ۱۳۶۰ اعدام شد)، عزت، اصغر، محمود، اکبر و همسرش مسیح، همگی در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۱ اعدام یا کشته شدند.
| |
|
| |
| محمد و رقیه نیز در ۱۳ اسفند ۱۳۶۰ در حمله نیروهای حکومتی به پایگاه مجاهدین جان باختند. فاطمه مسیح از خویشاوندان این خانواده هم در [[حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین ۱۳۹۰|'''حمله نیروهای ارتش عراق به قرارگاه اشرف ۱۹ فروردین''']] در عراق کشته شد. این خانواده به نمادی از ایستادگی و [[مبارزه مسلحانه]] در برابر نظام تبدیل شده است.
| |
|
| |
| === محمدحسین نقدی: ===
| |
| [[محمدحسین نقدی|'''محمدحسین نقدی''']] در ۵ فروردین ۱۳۳۰ در یزد به دنیا آمد و پس از تحصیلات در ایتالیا به عنوان کاردار سفارت ایران در رم منصوب شد. در اسفند ۱۳۶۰ در اعتراض به سرکوبها سفارت را ترک کرد و به [[شورای ملی مقاومت ایران|'''شورای ملی مقاومت ایران''']] پیوست و نماینده این شورا در ایتالیا شد. او با فعالیتهای دیپلماتیک گسترده، حمایت بسیاری از نمایندگان پارلمان ایتالیا را برای شورای ملی مقاومت جلب کرد. در ۲۵ اسفند ۱۳۷۱ هنگام عزیمت به محل کارش در میدان آلبا در رم توسط دو نفر مسلح سوار بر موتورسیکلت ترور شد و جان باخت. این ترور بخشی از عملیات تروریستی حکومت ایران علیه مخالفان در خارج از کشور بود.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در یزد:
| |
|
| |
| زندان یزد نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در یزد فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
| |
|
| |
| قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| یزد در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بود
| |
|
| |
| === مهدی زارع اشکذری: ===
| |
| [[مهدی زارع اشکذری]] در ۱۵ اسفند ۱۳۷۰ در اشکذر یزد به دنیا آمد و در تهران سکونت داشت. او در سال ۱۳۹۴ برای تحصیل در رشته داروشناسی به دانشگاه بولونیا در ایتالیا رفت و همزمان در یک پیتزافروشی کار میکرد، اما به دلیل بیماری مادرش به ایران بازگشت. در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ توسط مأموران امنیتی بازداشت و تحت شکنجه قرار گرفت. پس از آزادی موقت حالش وخیم شد و حدود ۲۰ روز در کما بود. سرانجام در ۹ یا ۱۰ دی ۱۴۰۱ به دلیل جراحات ناشی از شکنجه در بیمارستان جان باخت و در آرامستان اشکذر به خاک سپرده شد.
| |
|
| |
| مصطفی سرافراز اردکانی(دانشجوی برتر دانشگاه یزد در رشته مهندسی مکانیک)، گلسا شریفی(دانشجوی دانشگاه یزد)، سید پوریا حسینی(نانآور خانواده و سرپرست مادر و دو خواهر خود)
| |
|
| |
|
| |
| . بازاریان یزد در اعتصابات سراسری دیماه ۱۴۰۴ شرکت کردند.<ref>[[جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد|جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان یزد- ایرانپدیا]]</ref>
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در یزد و میبد فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند.
| |
|
| |
| == منابع ==
| |