|
|
| (۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه زندگینامه
| | |
| | اندازه جعبه = ۳۰۰px
| |
| | عنوان =
| |
| | عنوان ۲ = شیمیدان و برنده جایزه نوبل شیمی
| |
| | نام = توماس چک
| |
| | تصویر = Thomas_Cech.jpg
| |
| | اندازه تصویر = ۲۵۰px
| |
| | عنوان تصویر = توماس چک
| |
| | زادروز = ۸ دسامبر ۱۹۴۷
| |
| | زادگاه = شیکاگو، ایلینوی، ایالات متحده
| |
| | ملیت = آمریکایی
| |
| | تابعیت = آمریکایی
| |
| | تحصیلات = کالج گرینل (کارشناسی ۱۹۷۰) · دانشگاه کالیفرنیا برکلی (دکترا ۱۹۷۵)
| |
| | پیشه = شیمیدان، زیستشیمیدان، استاد دانشگاه
| |
| | شناختهشده برای = کشف خواص کاتالیزوری RNA (ریبوزیم)
| |
| | نقشهای برجسته = برنده نوبل شیمی ۱۹۸۹ · رئیس مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز (۲۰۰۰–۲۰۰۸)
| |
| | جوایز = جایزه نوبل شیمی (۱۹۸۹)
| |
| مدال ملی علوم (۱۹۹۵)
| |
| جایزه لاسکر (۱۹۸۸)
| |
| | پانویس =
| |
| }}
| |
| '''توماس رابرت چک،''' (انگلیسی: '''Thomas Robert Cech''') (زادهٔ ۸ دسامبر ۱۹۴۷) شیمیدان و زیستشیمیدان آمریکایی است. او بهخاطر کشف خواص کاتالیزوری RNA (ریبوزیم) شهرت جهانی دارد و در سال ۱۹۸۹ جایزه نوبل شیمی را بهطور مشترک با سیدنی آلتمن دریافت کرد. کشف او نشان داد که RNA نه تنها حامل اطلاعات ژنتیکی است، بلکه میتواند مانند آنزیمها واکنشهای شیمیایی را کاتالیز کند. این یافته درک بنیادی از منشأ حیات و فرآیندهای سلولی را متحول ساخت.{{یادکرد وب|نشانی=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/cech/biographical/|عنوان=Thomas R. Cech – Biographical|وبگاه=NobelPrize.org|تاریخ بازبینی=۲۵ اوت ۲۰۲۶}}{{یادکرد وب|نشانی=https://www.britannica.com/biography/Thomas-Robert-Cech|عنوان=Thomas Robert Cech|وبگاه=Encyclopædia Britannica}}
| |
| == زندگی اولیه و تحصیلات ==
| |
| توماس چک در ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو، در خانوادهای با تبار چک متولد شد. پدربزرگش یوزف چک در سال ۱۹۱۳ از بوهمیا به آمریکا مهاجرت کرده بود. پدرش پزشک و علاقهمند به فیزیک بود و مادرش خانهدار. او کودکی خود را در آیووا سیتی گذراند و از همان سالهای ابتدایی به علم علاقهمند شد. در کلاس چهارم به جمعآوری سنگ و مواد معدنی پرداخت و در دوره راهنمایی به سراغ استادان زمینشناسی دانشگاه آیووا میرفت تا درباره ساختار کریستالها، شهابسنگها و فسیلها گفتوگو کند.
| |
| در سال ۱۹۶۶ وارد کالج گرینل شد. در آنجا علاوه بر شیمی، به مطالعه ادیسه هومر، دوزخ دانته و تاریخ قانون اساسی آمریکا پرداخت. در سال ۱۹۷۰ با درجه کارشناسی فارغالتحصیل شد و با همسر آیندهاش کارول مارتینسون (که همکلاسی آزمایشگاه شیمی آلیاش بود) ازدواج کرد. سپس برای ادامه تحصیل به دانشگاه کالیفرنیا برکلی رفت و در سال ۱۹۷۵ دکترای شیمی خود را تحت راهنمایی جان هرست دریافت کرد. پس از آن دوره فوقدکترا را در آزمایشگاه مری لو پاردو در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) گذراند.{{یادکرد وب|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Cech|عنوان=Thomas Cech|وبگاه=Wikipedia}}
| |
| == فعالیت علمی و کشف ریبوزیم ==
| |
| در سال ۱۹۷۸ چک به هیئت علمی دانشگاه کلرادو بولدر پیوست. در سال ۱۹۸۲ گروه تحقیقاتی او نشان داد که مولکول RNA متعلق به جاندار تکسلولی Tetrahymena thermophila میتواند بدون حضور هیچ پروتئینی، پیوندهای شیمیایی خود را قطع و دوباره به هم متصل کند. این کشف اولین مدرک قطعی از فعالیت کاتالیزوری RNA بود و مفهوم «ریبوزیم» را وارد علم زیستشناسی مولکولی کرد. پیش از این تصور میشد که فقط پروتئینها میتوانند نقش آنزیم را ایفا کنند.
| |
| کشف چک نه تنها درک مکانیسمهای سلولی را تغییر داد، بلکه سناریوی محتملی برای منشأ حیات ارائه کرد: امکان وجود جهان RNA که در آن RNA هم اطلاعات ژنتیکی را حمل میکرد و هم واکنشهای شیمیایی را کاتالیز مینمود. بعدها آزمایشگاه او به مطالعه تلومرها و آنزیم تلومراز پرداخت و زیرواحد کاتالیزوری آن (TERT) را کشف کرد که در بسیاری از سرطانها فعال است.
| |
| == دریافت جایزه نوبل و افتخارات ==
| |
| در سال ۱۹۸۹، توماس چک و سیدنی آلتمن بهطور مشترک جایزه نوبل شیمی را «برای کشف خواص کاتالیزوری RNA» دریافت کردند. چک پیش از نوبل جوایز متعددی از جمله جایزه فایزر در شیمی آنزیم، جایزه آکادمی ملی علوم آمریکا در زیستشناسی مولکولی، جایزه هاینکن و جایزه لاسکر را دریافت کرده بود. در سال ۱۹۹۵ نیز مدال ملی علوم آمریکا به او اعطا شد. او در سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ رئیس مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز بود و پس از آن به دانشگاه کلرادو بازگشت و به عنوان استاد ممتاز به تدریس و تحقیق ادامه داد.{{یادکرد وب|نشانی=https://www.colorado.edu/biochemistry/thomas-cech|عنوان=Thomas Cech|وبگاه=University of Colorado Boulder}}
| |
| == فعالیتهای اجتماعی و حمایت از مقاومت ایران ==
| |
| چک همواره بر اهمیت آموزش علوم و آزادی علمی تأکید داشته است. او در دوران ریاست بر مؤسسه هاوارد هیوز برنامههای گستردهای برای حمایت از پژوهشگران جوان و آموزش علوم پایه اجرا کرد.
| |
| === حمایت از مقاومت ایران ===
| |
| توماس چک امضاکننده بیانیه ۱۱۳ برنده جایزه نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران است.
| |
| == میراث علمی ==
| |
| کشف ریبوزیم توسط چک یکی از نقاط عطف زیستشناسی مولکولی قرن بیستم محسوب میشود. این یافته مسیر را برای توسعه ابزارهای ژنتیکی مانند CRISPR و فناوریهای مبتنی بر RNA (از جمله واکسنهای mRNA) هموار کرد. چک همچنان در دانشگاه کلرادو بولدر به تدریس و هدایت تحقیقات مشغول است و صدها دانشجو و پژوهشگر را تربیت کرده است.{{یادکرد وب|نشانی=https://www.grinnell.edu/news/tom-cech-scientist-teacher-author|عنوان=Tom Cech: Scientist, Teacher, Author|وبگاه=Grinnell College}}
| |