|
|
| (۱۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''انجمنهای ایالتی و ولایتی'''، از دستاوردهای مهم [[انقلاب مشروطه]] در ایران بودند که بر اساس متمم قانون اساسی ۱۲۸۶ش تأسیس شدند. هدف از ایجاد این انجمنها، مشارکت مردم در ادارهٔ امور محلی و کاهش تمرکز قدرت در پایتخت بود. این انجمنها در شهرهای بزرگ ــ بهویژه تبریز، رشت، مشهد و اصفهان ــ فعال شدند و نقشی کلیدی در پیشبرد اهداف مشروطه و مقاومت در برابر استبداد ایفا کردند. [[احمد کسروی]] در ''تاریخ هیجدهساله آذربایجان'' (۱۳۲۳ش) انجمن تبریز را «پایگاه استوار مشروطه» مینامد. پژوهشگران بعدی همچون آدمیت، ناطق و آبراهامیان نیز انجمنها را نخستین تجربهٔ حکومت محلی و تمرین دموکراسی در ایران دانستهاند.
| | {{جعبه اطلاعات مفهوم |
| | | |عنوان = اگزیستانسیالیسم |
| == مبنای قانونی == | | |نام لاتین = Existentialism |
| بر اساس اصل ۹۳ متمم قانون اساسی مشروطه، هر ایالت و ولایت میتوانست انجمنی متشکل از نمایندگان اصناف و طبقات مختلف تشکیل دهد تا به امور محلی رسیدگی کند. این انجمنها اختیار داشتند در زمینههایی مانند آموزش، بهداشت، مالیاتهای محلی و امنیت شهری تصمیمگیری کنند (کسروی، ''تاریخ مشروطه ایران''، ۱۳۲۵).
| | |نامهای دیگر = فلسفهٔ وجودی |
| | | |حوزه = فلسفه |
| == نقش در انقلاب مشروطه == | | |نوع = جریان فلسفی |
| به روایت کسروی، انجمن ایالتی آذربایجان در تبریز نقشی حیاتی در پاسداری از مشروطه داشت. این انجمن در دوران استبداد صغیر، بهطور عملی ادارهٔ شهر را به دست گرفت و با سازماندهی مجاهدان و صدور اعلامیهها، مانع سقوط کامل مشروطه شد (''تاریخ هیجدهساله آذربایجان''، ۱۳۲۳). در رشت و اصفهان نیز انجمنهای محلی پایگاه نیروهای آزادیخواه بودند.
| | |خاستگاه = اروپا |
| | | |دوره شکلگیری = سدهٔ نوزدهم و بیستم |
| == کشمکشهای سیاسی == | | |اندیشمندان برجسته = سورن کییرکگور، فریدریش نیچه، مارتین هایدگر، ژانپل سارتر |
| انجمنهای ایالتی و ولایتی با مخالفتهایی نیز روبهرو شدند. دولت مرکزی و برخی درباریان آنها را تهدیدی برای اقتدار حکومت میدیدند. همچنین میان انجمنها و روحانیان یا نیروهای سنتی گاه اختلافاتی بروز میکرد. به گفتهٔ آدمیت، این انجمنها «نخستین تمرین نهادینهٔ خودگردانی» در تاریخ ایران بودند، اما ضعف ساختار سیاسی و فشارهای داخلی و خارجی مانع تداوم پایدارشان شد (''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''، ۱۳۵۶).
| | |مفاهیم کلیدی = آزادی، انتخاب، مسئولیت، اضطراب، اصالت |
| | | |آثار مهم = هستی و زمان؛ هستی و نیستی |
| == اهمیت تاریخی == | | |جریانهای مرتبط = پدیدارشناسی، نیهیلیسم |
| هما ناطق انجمنها را «مدرسهای برای دموکراسی محلی» مینامد (''ایرانیان و اندیشه تجدد''، ۱۳۷۷). آبراهامیان نیز تأکید میکند که انجمنها نشان دادند مردم ایران، حتی در سطوح محلی، خواستار مشارکت در قدرت و نظارت بر امور عمومی بودند (''ایران بین دو انقلاب''، ۱۳۷۷). هرچند این نهادها در عمل عمر کوتاهی داشتند، اما تجربهٔ آنها در حافظهٔ سیاسی ایران باقی ماند.
| | |تأثیرپذیرفته از = کییرکگور، نیچه و پدیدارشناسی |
| | | |تأثیرگذار بر = ادبیات، هنر و روانشناسی |
| == نتیجهگیری ==
| | |نقدهای اصلی = فردگرایی، بدبینی و ابهام مفهومی |
| انجمنهای ایالتی و ولایتی را میتوان نخستین تلاش سازمانیافته برای تمرکززدایی و مشارکت دموکراتیک در ایران دانست. گرچه این نهادها به دلیل فشارهای سیاسی و ضعف بستر اجتماعی دوام چندانی نیافتند، اما نقشی مهم در تثبیت مشروطه و پرورش فرهنگ سیاسی نوین ایفا کردند.
| | }} |
| | |
| == منابع ==
| |
| | |
| * کسروی، احمد. ''تاریخ هیجدهسالهٔ آذربایجان''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۳ش.
| |
| * کسروی، احمد. ''تاریخ مشروطهٔ ایران''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۲۵ش.
| |
| * آدمیت، فریدون. ''فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت''. تهران: پیام، ۱۳۵۶.
| |
| * ناطق، هما. ''ایرانیان و اندیشهٔ تجدد''. تهران: طرح نو، ۱۳۷۷.
| |
| * آبراهامیان، یرواند. ''ایران بین دو انقلاب''. ترجمهٔ احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی، ۱۳۷۷.
| |
| * آجودانی، ماشاءالله. ''مشروطه ایرانی''. تهران: اختران، ۱۳۷۷.
| |