کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۴۷۷ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
| name                    = استان کرمانشاه
| other_name              = دروازه غربی ایران
| image_skyline          = استان کرمانشاه.jpg
| image_caption          = استان کرمانشاه — طاق بستان
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = کرمانشاه
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_info            = حدود ۲ میلیون نفر
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_info            = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_info            = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
| blank5_name            = قدمت سکونت
| blank5_info            = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
| blank6_name            = کوه‌های مهم
| blank6_info            = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
| blank7_name            = مرز بین‌المللی
| blank7_info            = عراق (از غرب)
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = استان کردستان
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = استان ایلام
| blank2_name_sec1        = شرق
| blank2_info_sec1        = استان‌های همدان و لرستان
| blank3_name_sec1        = غرب
| blank3_info_sec1        = عراق
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_info_sec2        = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
| blank1_name_sec2        = آثار تاریخی
| blank1_info_sec2        = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
| blank2_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank2_info_sec2        = گندم · جو · نخود · عدس
| blank3_name_sec2        = صنعت
| blank3_info_sec2        = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
| blank4_name_sec2        = دامداری و عشایر
| blank4_info_sec2        = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
| blank5_name_sec2        = مفاخر
| blank5_info_sec2        = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
| blank6_name_sec2        = موسیقی
| blank6_info_sec2        = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد
| blank8_name_sec2        = گردشگری طبیعی
| blank8_info_sec2        = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود
| blank9_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank9_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
استان کرمانشاه


{{{جعبه جنگ
────────────────────────────────────────────────────────────
| جنگ      = کشته‌شدن فرماندهان و مقامات ارشد جمهوری اسلامی در جنگ ۲۰۲۶ ایران
 
| تصویر    =فرماندهان و مقامات کشته شده در جنگ.jpg
⬛ مرکز استان: کرمانشاه
[[پرونده:فرماندهان و مقامات کشته شده در جنگ.jpg
 
]]
⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع
| زیرنویس  =
 
| زمان    = ۲۰۲۵–۲۰۲۶
⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| مکان    = ایران و برخی نقاط منطقه (سوریه، لبنان، عراق)
| علت      = تشدید تنش‌های نظامی و اطلاعاتی میان جمهوری اسلامی، ایالات متحده و اسرائیل
| قلمرو    = هدف‌گیری مراکز فرماندهی، امنیتی و زیرساخت‌های راهبردی
| نتیجه    = تضعیف ساختار فرماندهی و حذف بخشی از هسته تصمیم‌گیری نظام
| جنگنده۱  = جمهوری اسلامی ایران
| جنگنده۲  = ایالات متحده آمریکا و اسرائیل
| فرمانده۱ = علی خامنه‌ای، محمدحسین باقری، حسین سلامی و دیگر فرماندهان ارشد
| فرمانده۲ = فرماندهان نظامی و اطلاعاتی ایالات متحده و اسرائیل
| قوای۱    = سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی، نهادهای امنیتی
| قوای۲    = نیروهای نظامی و اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل
| خسارات۱  = کشته‌شدن بیش از ۵۰ مقام و فرمانده ارشد نظامی، امنیتی و علمی
| خسارات۲  = اعلام نشده
}}


فرماندهان و مقامات کشته‌ شده رژیم ایران در جنگ با آمریکا و اسرائیل. این مقاله به بررسی یکی از مهم‌ترین تحولات نظامی-امنیتی معاصر در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌پردازد. این رخدادها در بستر تشدید تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی طی سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ شکل گرفت؛ دوره‌ای که با افزایش درگیری‌های مستقیم و غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی، ایالات متحده و اسرائیل همراه بود. در این چارچوب، مجموعه‌ای از عملیات‌های هدفمند و هماهنگ با تکیه بر برتری اطلاعاتی و عنصر غافلگیری، علیه سطوح عالی فرماندهی نظامی و امنیتی ایران اجرا شد.
⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)


این حملات که در برخی منابع از آن با عنوان «جنگ ۲۰۲۶ ایران» یاد می‌شود، منجر به کشته‌شدن بیش از ۵۰ تن از مقامات ارشد شد. ویژگی برجسته این عملیات‌ها تمرکز بر «هسته مرکزی تصمیم‌گیری» بود؛ به‌گونه‌ای که طیف گسترده‌ای از فرماندهان عالی‌رتبه نظامی، مدیران اطلاعاتی، فرماندهان میدانی و حتی چهره‌های سیاسی-امنیتی در میان قربانیان دیده می‌شوند. این امر نشان‌دهنده تغییر الگوی جنگ‌ها از تقابل‌های کلاسیک به جنگ‌های مبتنی بر اطلاعات، هدف‌گیری دقیق و حذف نخبگان کلیدی است.
⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب


در تحلیل ساختاری، قربانیان در چهار دسته اصلی قابل طبقه‌بندی هستند: فرماندهان عالی‌رتبه نظامی، مسئولان اطلاعاتی و امنیتی، فرماندهان عملیاتی و میدانی، و مقامات سیاسی-امنیتی. همچنین حضور دانشمندان و متخصصان مرتبط با برنامه‌های راهبردی، بُعد علمی-فناورانه این حملات را برجسته می‌کند.
⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی


این تحولات تأثیر عمیقی بر انسجام فرماندهی، توان عملیاتی و شبکه تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی داشته و از آن به‌عنوان یکی از گسترده‌ترین نمونه‌های «حذف هدفمند ساختار قدرت» در دوران معاصر یاد می‌شود. با توجه به محدودیت‌های اطلاعاتی، از جمله قطع ارتباطات و فضای امنیتی، فهرست کامل قربانیان همچنان نامشخص تلقی می‌شود.
────────────────────────────────────────────────────────────


=== زمینه جنگ ===
== تاریخچه ==
در جریان تشدید تنش‌های نظامی میان رژیم حاکم بر ایران از یک‌سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر، به‌ویژه در بازه زمانی سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از عملیات‌های هدفمند نظامی و اطلاعاتی علیه ساختار فرماندهی رژیم انجام شد. این عملیات‌ها عمدتاً با هدف تضعیف شبکه تصمیم‌گیری نظامی و امنیتی رژیم صورت گرفت و به کشته‌شدن ده‌ها تن از مقامات ارشد انجامید.  
کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.


این رخدادها بخشی از درگیری گسترده‌تری محسوب می‌شوند که در برخی منابع از آن با عنوان «جنگ ۲۰۲۶ ایران» یاد می‌شود؛ جنگی که با حملات هماهنگ و غافلگیرکننده آغاز شد و لایه‌های بالای فرماندهی جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
کتیبه بیستون:
----


=== ابعاد و گستره تلفات ===
کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.
بر اساس گزارش‌ها، بیش از ۵۰مقام و فرمانده ارشد نظامی، امنیتی و اطلاعاتی در این حملات کشته شده‌اند. این افراد شامل طیفی از فرماندهان [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] ، مسئولان اطلاعاتی، مدیران ارشد نظامی و برخی چهره‌های سیاسی-امنیتی بوده‌اند.  


ویژگی مهم این فهرست، تمرکز آن بر هسته مرکزی قدرت در ساختار جمهوری اسلامی است. به‌گونه‌ای که بخش قابل‌توجهی از سطوح عالی فرماندهی و تصمیم‌گیری هدف قرار گرفته‌اند.  
طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.


برخی برآوردهای دیگر نیز نشان می‌دهد که در مجموع، ده‌ها مقام ارشد در همان روزهای ابتدایی حملات کشته شدند و این امر ناشی از دقت اطلاعاتی و عنصر غافلگیری در عملیات‌ها بوده است. 
کنگاور — معبد آناهیتا:


----
معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.


=== دسته‌بندی ساختاری قربانیان ===
زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:
با نگاه از جنبه ساختاری جمهوری اسلامی، کشته‌شدگان این جنگ را می‌توان در چند گروه اصلی طبقه‌بندی کرد:


==== ۱. فرماندهان عالی‌رتبه نظامی ====
در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.
این گروه شامل فرماندهان کل نیروهای مسلح، [[سپاه پاسداران]] و یگان‌های راهبردی است. حذف این افراد تأثیر مستقیم بر توان فرماندهی و هماهنگی نظامی داشته است.


==== ۲. مسئولان اطلاعاتی و امنیتی ====
== جغرافیا و اقلیم ==
بخش مهمی از کشته‌شدگان را مدیران سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی تشکیل می‌دهند. افرادی که نقش کلیدی در جمع‌آوری اطلاعات، عملیات پنهان و امنیت داخلی داشتند.
کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.


==== ۳. فرماندهان میدانی و عملیاتی ====
آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.
این دسته شامل فرماندهان یگان‌های خاص مانند نیروهای برون‌مرزی (نظیر [[نیروی قدس سپاه پاسداران]]) و واحدهای تخصصی بوده است که در عملیات‌های منطقه‌ای در ارتباط با [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|نیروهای نیابتی]] (سوریه، لبنان، فلسطین، عراق، یمن و ...) نقش فعال داشتند.


==== ۴. مقامات سیاسی-امنیتی ====
گردشگری طبیعی:
برخی از کشته‌شدگان دارای جایگاه‌های ترکیبی سیاسی و امنیتی بودند و در سطوح کلان تصمیم‌گیری راهبردی مشارکت داشتند.


این مجموعه حملات را می‌توان یکی از گسترده‌ترین عملیات‌های هدفمند علیه یک ساختار حکومتی در دوران معاصر دانست.  
غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.


این سلسله عملیات پراکنده نبوده و تمرکز آن بر رأس هرم قدرت و لایه‌های عملیاتی بوده که نشان‌دهنده تغییر در الگوی جنگ‌ها از درگیری‌های کلاسیک به جنگ‌های مبتنی بر اطلاعات و هدف‌گیری دقیق نخبگان است و از جنبه دیگر بیانگر یک عملیات صرفا تخریبی نبوده و  حذف هدفمند شبکه فرماندهی را پی گرفته است.  
== اقتصاد و منابع ==
کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.


(طبعا به‌دلیل قطع اینترنت و فضای کنونی کشور این لیست و افراد کشته‌شده آن کامل نیست).
صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.


== اسامی برخی از کشته‌شدگان ==
دامداری و عشایر:


=== سطح رهبری و ستاد کل ===
کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.


# '''[[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]]''' — رهبر جمهوری اسلامی و عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری نظامی و سیاسی.
== فرهنگ و آداب و رسوم ==
# '''[[علی لاریجانی]]''' — دبیر شورای عالی امنیت ملی و از چهره‌های کلیدی سیاست‌گذاری امنیتی.
فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.
# '''[[علی شمخانی]]-''' دبیر شورای‌عالی‌دفاع- عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور سیاسی '''[[سید علی خامنه ای|علی خامنه‌ای]]''' <ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/394491/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF علی شمخانی کیست؟ | دبیر شورای دفاع که به شهادت رسید-رویداد۲۴]</ref>
# '''[[محمدحسین باقری|محمد باقری]]''' یا [[محمدحسین باقری|محمد‌حسین باقری]]— رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و هماهنگ‌کننده کل ساختار نظامی.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415769/%D8%B3%D8%B1%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%B9%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%B7%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 سرلشکر محمد باقری کیست؟| از طعن و کنایه طیف جلیلی و پایداری تا ترور توسط اسرائیل-رویداد۲۴]</ref>
# '''عبدالرحیم موسوی''' — فرمانده کل ارتش و رئیس ستاد کل پس از باقری.<ref name=":0">[https://www.bbc.com/persian/articles/c0q357dzjqqo عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح که بود؟-بی‌بی‌سی]</ref><ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415865/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%D8%AF سید عبدالرحیم موسوی کیست؟ | رئیس ستاد کل نیروهای مسلح شهید شد-رویداد۲۴]</ref>
# '''غلامرضا مهرابی''' — معاون اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415946/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD سردار غلامرضا محرابی کیست؟| همه چیز درباره ترور معاون اطلاعات و امنیت ستاد کل نیروهای مسلح-رویداد۲۴]</ref>
# '''مهدی ربانی''' — معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1328550/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B1%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C دیدارسرلشکرموسوی باخانواده فرماندهان شهیدجنگ تحمیلی-تابناک]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1326547/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DB%B5-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%A7%D8%A8 عکس: ۵ فرمانده شهید جنگ ۱۲ روزه در یک قاب-تابناک]</ref>
# '''محسن دره‌باغی''' — مسئول پشتیبانی و لجستیک ستاد کل.
# '''اسدالله بادفر''' — مسئول بسیج در ستاد کل نیروهای مسلح.<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/articles/c2lk5j18k4vo Who were the Iranian commanders killed in Israel's attack?-bbc]</ref><ref name=":2">[https://www.reuters.com/world/middle-east/least-20-senior-iranian-commanders-killed-israeli-attack-iran-two-sources-say-2025-06-13/ At least 20 senior Iranian commanders killed in Israeli attack on Iran, two sources say-reuters]</ref><ref name=":3">[https://www.reuters.com/world/middle-east/live-updates-israel-hits-iran-nuclear-facilities-missile-factories-2025-06-13/ Israel hit Iran's nuclear sites and killed its top military commanders, Iran retaliated - as it happened-reuters]</ref><ref name=":4">[https://www.nytimes.com/2025/06/13/world/middleeast/iran-military-generals-killed-israel.html These Are Iranian Generals and Scientists Killed by Israel-newyork times]</ref><ref name=":3" /><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/6/28/thousands-mourn-top-iranian-army-commanders-scientists-killed-by-israel Iran holds state funeral for top commanders, scientists killed by Israel-aljazeera]</ref>


----
مفاخر ادبی:


=== فرماندهان ارشد سپاه و قرارگاه‌ها ===
کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.


# '''[[حسین سلامی]]''' - فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.
# '''غلامعلی رشید''' - فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/10793/1/%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF در مورد غلامعلی رشید در ویکی تابناک بیشتر بخوانید-تابناک]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1350774/%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%DA%A9%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF مزار سردار غلامعلی رشید به آتش کشیده شد-تابناک]</ref>
# '''[[محمد پاکپور]]''' - فرمانده کل سپاه در دوره بعدی.
# '''غلامرضا سلیمانی''' - رئیس سازمان بسیج مستضعفین.<ref name=":4" />
# '''علیرضا تنگسیری'''- فرماندهی نیروی دریایی سپاه.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/06/21/world/middleeast/israel-iran-commander-killed.html Commander Targeted by Israel Led Iran’s Blockade of Strait of Hormuz-NY times]</ref><ref name=":5">[https://www.nytimes.com/2025/06/21/world/middleeast/israel-iran-commander-killed.html Israel Says It Killed Three Iranian Commanders, Including Leader Overseeing Proxy Militias-nytimes]</ref>
# '''علی شادمانی'''- فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا که سه روز پس از انتصاب کشته‌شد.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415790/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%DA%A9%D9%87-%DB%B3-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%AF علی شادمانی کیست؟ | فرمانده جدید قرارگاه خانم الانبیاء که ۳ روز بعد از انتصاب ترور شد-رویداد۲۴]</ref>


----
غذاهای محلی:


=== فرماندهان حوزه موشکی، هوافضا و پدافند ===
دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.


# '''حسن تهرانی‌مقدم''' - بنیان‌گذار برنامه موشکی جمهوری اسلامی.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/32530/1/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85 حسن تهرانی‌مقدم-تابناک]</ref>
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
# '''[[امیرعلی حاجی‌زاده]]''' - فرمانده نیروی هوافضای سپاه.
کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.
# '''محمود باقری''' - فرمانده بخش موشکی سپاه.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1318971/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 روایت کامل از ترور سردار باقری همراه شهید حاجی‌زاده-تابناک-فیلم]</ref>
# '''داوود شیخیان''' - فرمانده پدافند هوایی سپاه.<ref name=":4" /><ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415933/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%88%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%7C-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%A7%D9%81%D9%86%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF سردار داوود شیخیان کیست؟ | فرمانده پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه که به شهادت رسید-رویداد۲۴]</ref>


----
سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:


=== فرماندهان نیروی قدس و فعالیت‌های برون‌مرزی ===
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.


# '''[[قاسم سلیمانی]]''' - فرمانده نیروی قدس و معمار شبکه منطقه‌ای ایران.
مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:
# '''محمدرضا زاهدی'''-فرمانده قرارگاه ثارالله - معاونت عملیات کل سپاه، که در دمشق کشته شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/294737/1/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C محمدرضا زاهدی-تابناک]</ref>
# '''عباس نیلفروشان''' - معاونت عملیات کل‌سپاه-فرمانده ارشد سپاه در سوریه و لبنان، که در بیروت کشته‌شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1262536/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86 سردار سرتیپ پاسدار عباس نیلفروشان مستشار سپاه در لبنان در حمله تروریستی رژیم سفاک صهیونی به همرزمان شهیدش پیوست.-تابناک]</ref>
# '''محمدهادی حاج‌رحیمی''' - معاون نیروی قدس سپاه (معاون محمدرضا زاهدی) و مسئول عملیات خارجی.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/300954/1/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%DB%8C%D9%85%DB%8C محمدهادی حاج‌رحیمی-تابناک]</ref>
# '''سعید ایزدی''' یا محمد سعید ایزدی، ملقب به حاج رمضان — مسئول پرونده فلسطین در نیروی قدس.<ref name=":5" /><ref>[https://www.mehrnews.com/news/6581622/%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%BE%D8%B1%DB%8C حاج رمضان ۴۰ سال زندگی مخفی خود را در تبعیت از رهبر انقلاب سپری کرد-خبرگزاری مهر]</ref>
# '''محمدعلی الله‌دادی''' - فرمانده جبهه جولان در سوریه.<ref>[https://www.bbc.com/persian/iran/2015/01/150119_l26_sepah_irgc_iran_syria_hezbollah_israel_attack سپاه کشته شدن یکی از فرماندهانش را در حمله اسرائیل به جولان تایید کرد-بی‌بی‌سی]</ref>
# '''داوود علیزاده''' - مسئول ارشد سپاه در لبنان.<ref>'''[https://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-125478.html اسرائیل مدعی ترور داوود علیزاد شد-پژواک]'''</ref>


----
جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.


=== فرماندهان اطلاعاتی و امنیتی ===
شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:


# '''حسن محقق (محمد‌حسن محققی)''' - معاون سازمان اطلاعات سپاه.<ref name=":4" /><ref>[https://www.mehrnews.com/photo/6683745/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82%DB%8C محمد حسن محققی-خبرگزاری مهر]</ref>
کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.
# '''محمد کاظمی''' - رئیس سازمان اطلاعات سپاه.<ref name=":4" /><ref>[https://noandish.com/fa/news/199672/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 محمدکاظمی که بود؟ نواندیش]</ref>
# '''صالح اسدی''' - مسئول اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا.<ref name=":6">[https://news.gooya.com/2026/03/post-107521.php کشته شدن دو مقام ارشد اطلاعاتی قرارگاه خاتم‌الانبیا در تهران-خبرنامه گویا]</ref>
# '''عبدالله جلالی‌نسب'''-معاون اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا<ref name=":6" />
# '''امیر شریعت'''- معاون اطلاعات قرارگاه اضطراری خاتم‌الانبیا<ref name=":6" />


----
کشتار ۶۷ در کرمانشاه:


=== فرماندهان میدانی و عملیاتی (سپاه و یگان‌ها) ===
زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.


# '''خسرو حسنی -''' جانشین اطلاعات نیروی هوافضای سپاه پاسداران<ref name=":4" /><ref name=":2" />
قیام‌های سراسری:
# '''بهنام رضایی'''- معاون اطلاعات نیروی دریایی سپاه پاسداران(معاون پاسدار [[علی‌رضا تنگسیری|علیرضا تنگسیری]]) <ref>[https://www.irna.ir/news/86117439/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C پیام تبریک و تسلیت سپاه به‌مناسبت شهادت معاون اطلاعات نیروی دریایی-ایرنا]</ref>


----
کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.


=== چهره‌های علمی و فنی مرتبط با برنامه‌های راهبردی ===
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:


# '''فریدون عباسی''' - رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی و دانشمند هسته‌ای.
واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.
# '''محمدمهدی طهرانچی''' -استاد فیزیک نظری- رئیس دانشگاه آزاد و چهره علمی راهبردی.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/415735/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%7C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%AF محمدمهدی طهرانچی کیست؟| رئیس دانشگاه آزاد که بامداد امروز ترور شد-رویداد۲۴]</ref>
# '''عبدالحمید مینوچهر''' - متخصص فنی در حوزه هسته‌ای-ريیس مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی.<ref>[https://tirdadname.ir/abdolhamid-minochehr/ بیوگرافی عبدالحمید مینوچهر-تیرداد نامه]</ref>
# '''احمدرضا ذوالفقاری''' - دانشمند هسته‌ای- عضو هیئت علمی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی -پژوهشگر مرتبط با برنامه‌های دفاعی.<ref>[https://tirdadname.ir/ahmad-zolfaghari/ بیوگرافی احمد ذوالفقاری-تیرداد نامه]</ref>
# '''امیرحسین فقهی''' - کارشناس ارشد فناوری‌های راهبردی-دانشمند هسته‌ای- عضو هیئت علمی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی.<ref name=":1" /><ref>[https://tirdadname.ir/amir-feghhi/ بیوگرافی امیرحسین فقهی-تیرداد نامه]</ref>
# '''علی باکویی کتریمی'''- دانشمند هسته‌ای-عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس و مدیر «گروه فیزیک اتمی و مولکولی»<ref name=":7">[https://www.hamshahrionline.ir/news/961958/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 زندگینامه علی باکویی‌کتریمی و اکبر مطلبی‌زاده -همشهری آنلاین]</ref>
# '''اکبر مطلبی‌زاده'''- دانشمند هسته‌ای-عضو هیئت علمی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بهشتی <ref name=":7" />


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۸

استان کرمانشاه
دروازه غربی ایران
استان کرمانشاه — طاق بستان
استان کرمانشاه — طاق بستان
کشورایران
مرکز استانکرمانشاه
شمالاستان کردستان
جنوباستان ایلام
شرقاستان‌های همدان و لرستان
غربعراق
آب و هواکوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت سکونتبیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
کوه‌های مهمپراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
مرز بین‌المللیعراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکوکتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
آثار تاریخیطاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
محصولات کشاورزیگندم · جو · نخود · عدس
صنعتپالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
دامداری و عشایرایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
مفاخربابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
موسیقیموسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
غذاهای محلیدنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد


استان کرمانشاه

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: کرمانشاه

⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)

⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب

⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.

کتیبه بیستون:

کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.

طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.

کنگاور — معبد آناهیتا:

معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.

زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:

در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.

جغرافیا و اقلیم

کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.

آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.

گردشگری طبیعی:

غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.

اقتصاد و منابع

کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.

صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.

دامداری و عشایر:

کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.

مفاخر ادبی:

کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.

موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.

غذاهای محلی:

دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.

سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.

مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:

جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.

شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:

کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.

کشتار ۶۷ در کرمانشاه:

زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.

قیام‌های سراسری:

کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:

واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.

منابع

برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=کاربر:Hamidreza۴/صفحه_تمرین&oldid=89709»