کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{Infobox settlement
{{Infobox settlement
| name                    = استان خوزستان
| name                    = استان کرمانشاه
| other_name              = گاهواره تمدن ایلام · سرزمین نفت ایران
| other_name              = دروازه غربی ایران
| image_skyline          = آپادانا.jpg
| image_skyline          = استان کرمانشاه.jpg
| image_caption          = استان خوزستان اهواز
| image_caption          = استان کرمانشاه طاق بستان
| pushpin_map            = Iran
| pushpin_map            = Iran
| map_caption            = موقعیت استان خوزستان در نقشه ایران
| map_caption            = موقعیت استان کرمانشاه در نقشه ایران
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_type        = کشور
| subdivision_name        = ایران
| subdivision_name        = ایران
| seat_type              = مرکز استان
| seat_type              = مرکز استان
| seat                    = اهواز (یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان · تا ۵۵ درجه)
| seat                    = کرمانشاه
| established_title      = جایگاه تاریخی
| established_date        = پایتخت تمدن ایلام (۳۲۰۰ پ.م) · نخستین چاه نفت خاورمیانه (۱۹۰۸)
| blank_name              = مساحت
| blank_name              = مساحت
| blank_info              = ۶۴٬۰۵۵ کیلومتر مربع
| blank_info              = ۲۴٬۹۹۸ کیلومتر مربع
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_name            = جمعیت (۱۴۰۰)
| blank1_info            = حدود ۴٫۷ میلیون نفر
| blank1_info            = حدود ۲ میلیون نفر
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_name            = تعداد شهرستان
| blank2_info            = ۲۷
| blank2_info            = ۱۴ (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_name            = زبان‌ها
| blank3_info            = فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری
| blank3_info            = کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_name            = آب و هوا
| blank4_info            = گرم و مرطوب — تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد)
| blank4_info            = کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
| blank5_name            = رودخانه‌ها
| blank5_name            = قدمت سکونت
| blank5_info            = کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران) · دز · کرخه · جراحی · هندیجان
| blank5_info            = بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
| blank6_name            = تالاب‌ها
| blank6_name            = کوه‌های مهم
| blank6_info            = هورالعظیم · شادگان (تالاب‌های بین‌المللی)
| blank6_info            = پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
| blank7_name            = جزایر
| blank7_name            = مرز بین‌المللی
| blank7_info            = خارک (بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران) · مینو · آبادان
| blank7_info            = عراق (از غرب)
| blank_name_sec1        = غرب
| blank_name_sec1        = شمال
| blank_info_sec1        = عراق
| blank_info_sec1        = استان کردستان
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_name_sec1        = جنوب
| blank1_info_sec1        = خلیج فارس
| blank1_info_sec1        = استان ایلام
| blank2_name_sec1        = شمال و شرق
| blank2_name_sec1        = شرق
| blank2_info_sec1        = استان‌های لرستان، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، بوشهر
| blank2_info_sec1        = استان‌های همدان و لرستان
| blank3_name_sec1        = غرب
| blank3_info_sec1        = عراق
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_name_sec2        = میراث جهانی یونسکو
| blank_info_sec2        = زیگورات چغازنبیل (۱۲۵۰ پ.م) · سازه‌های آبی شوشتر (ساسانی) · شوش (محوطه باستانی)
| blank_info_sec2        = کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
| blank1_name_sec2        = شهرهای تاریخی
| blank1_name_sec2        = آثار تاریخی
| blank1_info_sec2        = شوش (پایتخت ایلام و هخامنشی) · شوشتر (شهر پل‌ها) · دزفول (پل ساسانی) · خرمشهر (آزادسازی ۳ خرداد ۱۳۶۱)
| blank1_info_sec2        = طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
| blank2_name_sec2        = نفت و انرژی
| blank2_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank2_info_sec2        = بیش از ۸۰٪ نفت ایران · مسجدسلیمان (نخستین چاه نفت خاورمیانه ۱۹۰۸) · پالایشگاه آبادان (زمانی بزرگ‌ترین جهان)
| blank2_info_sec2        = گندم · جو · نخود · عدس
| blank3_name_sec2        = صنایع
| blank3_name_sec2        = صنعت
| blank3_info_sec2        = فولاد خوزستان · پتروشیمی ماهشهر · نیشکر هفت‌تپه · بنادر خمینی و ماهشهر
| blank3_info_sec2        = پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
| blank4_name_sec2        = محصولات کشاورزی
| blank4_name_sec2        = دامداری و عشایر
| blank4_info_sec2        = گندم · برنج · خرما · نیشکر · مرکبات
| blank4_info_sec2        = ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
| blank5_name_sec2        = صنایع دستی
| blank5_name_sec2        = مفاخر
| blank5_info_sec2        = قالیچه‌بافی بختیاری · حصیربافی (بوریا) عربی · سفالگری شوش · گلیم‌بافی لری
| blank5_info_sec2        = بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
| blank6_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank6_name_sec2        = موسیقی
| blank6_info_sec2        = هریسه · فلافل اهوازی · قلیه‌ماهی · مشاط · سبزی‌پلو با ماهی · حلوای خوزستانی
| blank6_info_sec2        = موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
| blank7_name_sec2        = مقاومت مردمی
| blank7_name_sec2        = غذاهای محلی
| blank7_info_sec2        = عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش (۷ فروردین ۱۳۶۷ · ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد) · کشتار ۶۷ در زندان‌های اهواز و دزفول · فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق
| blank7_info_sec2        = دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد
| blank8_name_sec2        =  
| blank8_name_sec2        = گردشگری طبیعی
| blank8_info_sec2        =  
| blank8_info_sec2        = غار قوری‌قلعه · دریاچه سرآبلشگرخان · آبشار بیستون · پاوه و نوسود
| blank9_name_sec2        =  
| blank9_name_sec2        = منطقه زمانی
| blank9_info_sec2        =  
| blank9_info_sec2        = به وقت ایران (+۳:۳۰)
}}
}}


'''مقاله درحال ویرایش است'''


استان کرمانشاه


────────────────────────────────────────────────────────────
────────────────────────────────────────────────────────────


'''استان خوزستان،''' واقع در جنوب‌غربی ایران، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مناطق تمدنی ایران و جهان است. این استان به‌عنوان گاهواره تمدن ایلام (از حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) شناخته می‌شود و دارای میراث‌های جهانی یونسکو مانند زیگورات چغازنبیل، سازه‌های آبی شوشتر و محوطه باستانی شوش است. خوزستان در طول تاریخ میزبان امپراتوری‌های بزرگ بوده و در دوره هخامنشی یکی از پایتخت‌های امپراتوری (شوش) را در خود جای داده بود.
⬛ مرکز استان: کرمانشاه


این سرزمین به دلیل ذخایر عظیم نفت (بیش از ۸۰ درصد نفت ایران) و کشف نخستین چاه نفت خاورمیانه در مسجدسلیمان (۱۹۰۸)، نقش محوری در اقتصاد مدرن ایران ایفا کرده است. جغرافیای خوزستان شامل دشت‌های حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ مانند کارون، تالاب‌های بین‌المللی هورالعظیم و شادگان، و آب‌وهوای گرم و مرطوب است. مرکز استان اهواز، یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان، است.
⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع


خوزستان با تنوع قومی و فرهنگی غنی (عرب، لر، بختیاری و فارس) و صنایع دستی و غذاهای محلی متنوع، از نظر کشاورزی (خرما، نیشکر، برنج)، صنعت (فولاد، پتروشیمی) و بنادر مهم، اهمیت استراتژیک بالایی دارد. با این حال، با چالش‌هایی مانند بحران‌های زیست‌محیطی (ریزگردها و خشک شدن تالاب‌ها) روبه‌رو است. این استان همچنین در رویدادهای تاریخی معاصر مانند نهضت ملی نفت، جنگ ایران و عراق و مقاومت‌های مردمی نقش برجسته‌ای داشته است.
⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)


مرکز استان: اهواز
⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)


مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع
⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب


جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)
⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی


شهرستان‌ها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)
────────────────────────────────────────────────────────────
 
آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)
 
زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
خوزستان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدن‌های بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگورات‌های باقی‌مانده جهان است.
کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.


شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونه‌ای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر ساخته شد که اکنون میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌است.
کتیبه بیستون:


کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان بود.
کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.


نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری [[دکتر محمد مصدق]]، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.
طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.


[[جنگ ایران و عراق]] (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.
کنگاور — معبد آناهیتا:


شهرهای تاریخی:
معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.


شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانون‌نامه حمورابی و شیر سنگی شوش.
زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:


شوشتر: شهر پل‌ها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی).  
در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.
 
'''دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشک‌باران عراق'''<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/khuzestan/chogha-zanbil/ چغازنبیل شوش؛ نمونه‌ای فوق‌العاده از معماری و عرفان باستانی-علی‌بابا]</ref><ref>[https://whc.unesco.org/en/list/113/ یونسکو- چغازنبیل]</ref><ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1455/ یونسکو شوش]</ref><ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1315/ یونسکو- سازه‌های آبی شوشتر]</ref><ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Khuzestan دانشنامه بریتانیکا - خوزستان]</ref><ref name=":1">[https://www.iranicaonline.org/articles/khuzestan/ دانشنامه ایرانیکا- خوزستان]</ref><ref name=":2">[https://www.iranicaonline.org/articles/oil-industry-ii/ OIL INDUSTRY ii. IRAN’S OIL AND GAS RESOURCES-iranica]</ref>


== جغرافیا و اقلیم ==
== جغرافیا و اقلیم ==
خوزستان در جنوب‌غربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هم‌مرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های ایران است که پنج رودخانه بزرگ  کارون (بزرگ‌ترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان، از آن عبور می‌کنند.
کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.


آب‌وهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرم‌ترین شهرهای جهان محسوب می‌شود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتی‌گراد. تالاب‌های هورالعظیم و شادگان از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی ایران هستند.
آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.


جزایر خوزستان:
گردشگری طبیعی:


جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارک در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارک بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده می‌شود.
غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.
 
بحران‌های زیست‌محیطی:
 
خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالاب‌ها رنج می‌برد. خشک شدن بخش‌های وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیست‌محیطی جدی‌ای ایجاد کرده است واهواز بارها در لیست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3">[https://www.iranicaonline.org/articles/susa-i-excavations/ دانشنامه ایرانیکا- شوش]</ref><ref name=":2" />


== اقتصاد و منابع ==
== اقتصاد و منابع ==
خوزستان غنی‌ترین استان نفت‌خیز ایران و یکی از مهم‌ترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج می‌شود. آبادان، ماهشهر و خارک از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.
کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.
[[پرونده:زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان.jpg|جایگزین=زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان|بندانگشتی|زیگورات چغازنبیل-استان خوزستان]]
صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفت‌تپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.


کشاورزی خوزستان به‌دلیل دسترسی به آب فراوان رودخانه‌ها بسیار حاصلخیز است.  
صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.


محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.
دامداری و عشایر:


بندر موسوم به خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.
کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.
 
صنایع دستی:
 
خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچه‌بافی بختیاری با طرح‌های هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیم‌بافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهم‌ترین صنایع دستی هستند.<ref name=":2" /><ref>[https://htcs.co/ کشــــت و صنــــعت نیشکــــر هــــفت تپــــه]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/2035523/ بررسی علل ریزگردها در استان خوزستان و عوامل موثر بر آن-سیویلیکا]</ref>


== فرهنگ و آداب و رسوم ==
== فرهنگ و آداب و رسوم ==
[[پرونده:فرهنگ بومی اهواز.jpg|جایگزین=فرهنگ بومی استان خوزستان|بندانگشتی|فرهنگ بومی استان خوزستان]]
فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.
خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عرب‌ها، لرها، بختیاری‌ها و فارس‌زبان‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. هر قوم سنت‌ها و آداب خاص خود را دارد.


موسیقی خوزستانی از غنی‌ترین گنجینه‌های موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لری‌بختیاری از شاخص‌ترین سبک‌های موسیقی هستند.
مفاخر ادبی:


مراسم و آیین‌ها:
کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.


مراسم عزاداری عربی (لطمه‌زنی) با نوحه‌های خاص عربی خوزستان شهرت دارد.  
موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.


جشن نوروز بختیاری‌ها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار می‌شود.
غذاهای محلی:


مراسم عروسی عربی خوزستان با رقص‌های محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.
دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.


ورزش‌های محلی:
== مبارزات و مقاومت مردمی ==
کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.


کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسب‌دوانی و قایقرانی در رودخانه‌ها از ورزش‌های سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیم‌های فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیم‌های مطرح لیگ برتر ایران بوده‌اند.
سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:


صنایع دستی:
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.


قالی‌بافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزن‌دوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.
مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:


غذاهای محلی:
جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.


هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزی‌پلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیه‌ماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/customs-people1-khuzestan.html آداب و رسوم مردم خوزستان-بیتوته]</ref><ref>[https://3click.com/blog/indigenous-culture-people-ahvaz/ فرهنگ‌ بومی اهواز-سه‌کلیک]</ref><ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-games-khuzestan.html بازیهای بومی محلی استان خوزستان-بیتوته]</ref>
شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:


== مبارزات و مقاومت مردمی ==
کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.
خوزستان به‌عنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت دربرابر دیکتاتوری ایفا کرده‌اند.


=== عملیات آفتاب- ارتش آزادیبخش ملی ایران: ===
کشتار ۶۷ در کرمانشاه:
نیمه‌شب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی، از جمله تیپ‌های شیرزنان قهرمان مجاهد خلق در جبهه‌ای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد.


منطقه‌ای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین از جمله بهزاد صالحی‌پور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول، در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.<ref>[https://event.mojahedin.org/i/events/5279 هفتم فروردین ۱۳۶۷ عملیات آفتاب ارتش آزادیبخش ملی ایران-سازمان مجاهدین]</ref>
زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.


=== کشتار ۶۷ در زندان‌های خوزستان: ===
قیام‌های سراسری:
در تابستان ۱۳۶۷، زندان‌های اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. ده‌ها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیون‌های مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.


=== قیام‌های خوزستان: ===
کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.
مردم خوزستان در قیام‌های [[قیام آبان ۱۳۹۸|آبان ۱۳۹۸]]، [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|۱۴۰۱]] و [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|دی ۱۴۰۴]] نقش برجسته‌ای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانون‌های اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم ده‌ها نفر را به شهادت رساندند.


در [[کشتار در نیزار ماهشهر|ماهشهر]] نیروهای گارد ویژه غیر بومی از تیپ [[نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی|فاطمیون افغان]] و [[سپاه پاسداران]]، با تانک و نفربر و دوشکا وارد شدند و به سمت مردم معترض شلیک کردند و مردم را در نیزار ماهشهر کشتار کردند. عفو بین‌الملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:


در قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ مردم این استان با تظاهرات گسترده در خیابان‌ها به اعتراض پرداختند، اما نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی با گلوله جنگی به‌ تظاهرات مسالمت آمیز پاسخ دادند. در این میان در شهر ایذه کودک۹ساله [[کیان پیرفلک]] به همراه پدرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به‌شهادت رسید.<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/2308/2020/en/ عفو بین‌الملل -کشتار آبان ۹۸ خوزستان]</ref>
واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۰۸

استان کرمانشاه
دروازه غربی ایران
استان کرمانشاه — طاق بستان
استان کرمانشاه — طاق بستان
کشورایران
مرکز استانکرمانشاه
شمالاستان کردستان
جنوباستان ایلام
شرقاستان‌های همدان و لرستان
غربعراق
آب و هواکوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت سکونتبیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
کوه‌های مهمپراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
مرز بین‌المللیعراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکوکتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
آثار تاریخیطاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
محصولات کشاورزیگندم · جو · نخود · عدس
صنعتپالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
دامداری و عشایرایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
مفاخربابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
موسیقیموسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
غذاهای محلیدنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد


استان کرمانشاه

────────────────────────────────────────────────────────────

⬛ مرکز استان: کرمانشاه

⬛ مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع

⬛ جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)

⬛ شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)

⬛ آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب

⬛ زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی

────────────────────────────────────────────────────────────

تاریخچه

کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است. غارهای بیستون و غار دو‌اشکفت از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.

کتیبه بیستون:

کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهم‌ترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی جهان است. داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.

طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.

کنگاور — معبد آناهیتا:

معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است. این معبد به ایزدبانوی آب — آناهیتا — تقدیم شده و ستون‌های عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.

زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:

در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی مسکن مهر — ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند — نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود.

جغرافیا و اقلیم

کرمانشاه در غرب ایران و در قلب رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هم‌مرز است. کوه‌های پراو و شاهو از بلندترین قله‌های زاگرس در این منطقه هستند. غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا) از شگفتی‌های طبیعی کرمانشاه است.

آب‌وهوای استان متنوع است: شمال کوهستانی و سرد، مرکز معتدل، و جنوب نیمه‌گرمسیری. بارش سالانه بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر متغیر است.

گردشگری طبیعی:

غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.

اقتصاد و منابع

کشاورزی محور اصلی اقتصاد کرمانشاه است. گندم، جو، نخود و عدس محصولات عمده هستند. کرمانشاه یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گندم در ایران است.

صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.

دامداری و عشایر:

کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند. تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی و عسل کوهستانی از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.

مفاخر ادبی:

کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) — شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند — محسوب می‌شود. میرزا عبدالقادر گوران — شاعر بزرگ کُرد — و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.

موسیقی کرمانشاهی — به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور — از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.

غذاهای محلی:

دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

کرمانشاه از کانون‌های اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.

سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدام‌ها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سال‌ها ادامه داشت.

مقاومت جبهه‌های کردی در کرمانشاه:

جبهه‌های مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.

شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:

کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). ده‌ها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.

کشتار ۶۷ در کرمانشاه:

زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در کمیسیون‌های مرگ اعدام شدند.

قیام‌های سراسری:

کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.

واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:

واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیت‌های مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشته‌اند.

منابع