|
|
| (۱۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{Infobox settlement
| |
| | name = استان همدان
| |
| | other_name = پایتخت تاریخ و تمدن ایران — هگمتانه باستانی
| |
| | image_skyline = استان همدان.jpg
| |
| | image_caption = استان همدان — آرامگاه بوعلی سینا
| |
| | pushpin_map = Iran
| |
| | map_caption = موقعیت استان همدان در نقشه ایران
| |
| | subdivision_type = کشور
| |
| | subdivision_name = ایران
| |
| | seat_type = مرکز استان
| |
| | seat = همدان
| |
| | blank_name = مساحت
| |
| | blank_info = ۱۹٬۳۶۸ کیلومتر مربع
| |
| | blank1_name = جمعیت (۱۴۰۰)
| |
| | blank1_info = حدود ۱٫۷ میلیون نفر
| |
| | blank2_name = تعداد شهرستان
| |
| | blank2_info = ۹ (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، بهار، اسدآباد، فامنین، رزن)
| |
| | blank3_name = زبانها
| |
| | blank3_info = فارسی، لری (لکی)، ترکی
| |
| | blank4_name = آب و هوا
| |
| | blank4_info = سرد کوهستانی؛ از سردترین شهرهای ایران (تا منفی ۳۰ درجه)، بارش برف سنگین
| |
| | blank5_name = قدمت تاریخی
| |
| | blank5_info = حدود ۳٬۰۰۰ سال — اولین پایتخت ایران (هگمتانه، پایتخت مادها)
| |
| | blank6_name = کوه الوند
| |
| | blank6_info = ۳٬۵۸۰ متر — نماد شهر همدان
| |
| | blank_name_sec1 = شمال
| |
| | blank_info_sec1 = استانهای زنجان و قزوین
| |
| | blank1_name_sec1 = جنوب
| |
| | blank1_info_sec1 = استان لرستان
| |
| | blank2_name_sec1 = شرق
| |
| | blank2_info_sec1 = استان مرکزی
| |
| | blank3_name_sec1 = غرب
| |
| | blank3_info_sec1 = استانهای کرمانشاه و کردستان
| |
| | blank_name_sec2 = هگمتانه
| |
| | blank_info_sec2 = پایتخت امپراتوری ماد (تأسیس ۶۷۸ پ.م توسط دیاکو) — نخستین امپراتوری ایرانی
| |
| | blank1_name_sec2 = کتیبههای گنجنامه
| |
| | blank1_info_sec2 = دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا در دامنه الوند — قدمت ۲٬۵۰۰ ساله
| |
| | blank2_name_sec2 = غار علیصدر
| |
| | blank2_info_sec2 = بزرگترین غار آبی جهان — قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال — بازدید با قایق
| |
| | blank3_name_sec2 = رویداد تاریخی مهم
| |
| | blank3_info_sec2 = نبرد نهاوند (۶۴۲ میلادی) — فتحالفتوح — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان
| |
| | blank4_name_sec2 = گردشگری
| |
| | blank4_info_sec2 = تپه هگمتانه · آرامگاه بوعلی سینا · آرامگاه باباطاهر · مقبره استر و مردخای · بازار تاریخی
| |
| | blank5_name_sec2 = محصولات کشاورزی
| |
| | blank5_info_sec2 = سیبزمینی (بزرگترین تولیدکننده ایران) · انگور ملایر · گردو تویسرکان · عسل
| |
| | blank6_name_sec2 = صنعت
| |
| | blank6_info_sec2 = سفالگری لالجین (پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز خاورمیانه) · چرمسازی · نساجی
| |
| | blank7_name_sec2 = صنایع دستی
| |
| | blank7_info_sec2 = سفالگری لالجین · قالیبافی همدان (شهرت جهانی) · مسگری · چرمسازی
| |
| | blank8_name_sec2 = مفاخر
| |
| | blank8_info_sec2 = ابوعلی سینا (بزرگترین پزشک و فیلسوف اسلام) · باباطاهر عریان (شاعر عارف) · عینالقضات همدانی · میرزاده عشقی
| |
| | blank9_name_sec2 = غذاهای محلی
| |
| | blank9_info_sec2 = آبگوشت همدانی (دیزی سنگی) · کباب لقمه همدانی · آش شوله · تهچین همدانی · حلوای همدانی
| |
| | blank10_name_sec2 = آداب و رسوم
| |
| | blank10_info_sec2 = جشن مهرگان (از جشنهای کهن ایرانی) · چهارشنبهسوری · مراسم عاشورا
| |
| | blank11_name_sec2 = منطقه زمانی
| |
| | blank11_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰)
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''مقاله درحال ویرایش است'''
| |
|
| |
| '''استان همدان'''
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| ⬛ مرکز استان: همدان
| |
|
| |
| ⬛ مساحت: ۱۹,۳۶۸ کیلومتر مربع
| |
|
| |
| ⬛ جمعیت: حدود ۱.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)
| |
|
| |
| ⬛ شهرستانها: ۹ شهرستان (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، بهار، اسدآباد، فامنین، رزن)
| |
|
| |
| ⬛ آب و هوا: سرد کوهستانی؛ زمستانهای بسیار سرد
| |
|
| |
| ⬛ زبان: فارسی، لری (لکی)، ترکی
| |
|
| |
| ────────────────────────────────────────────────────────────
| |
|
| |
| == تاریخچه ==
| |
| همدان — هگمتانه باستانی — یکی از قدیمیترین شهرهای جهان و اولین پایتخت ایران است. مجلس شورای اسلامی همدان را «پایتخت تاریخ و تمدن ایران» اعلام کرده است.
| |
|
| |
| هگمتانه — پایتخت مادها:
| |
|
| |
| هگمتانه (Ecbatana) — به معنای «جایگاه تجمع» در پارسی باستان — حدود ۳,۰۰۰ سال پیش بهعنوان پایتخت امپراتوری ماد بنیانگذاری شد. مادها نخستین امپراتوری ایرانی بودند که در سال ۶۷۸ پیش از میلاد تأسیس شد و آشور را شکست داد. دیاکو (Deioces) بنیانگذار سلسله ماد، همدان را بهعنوان پایتخت برگزید.
| |
|
| |
| در دوره هخامنشی، همدان پایتخت تابستانی شاهنشاهی بود. کتیبههای گنجنامه — دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا — در دامنه الوند حک شده و قدمت ۲,۵۰۰ ساله دارند.
| |
|
| |
| نبرد نهاوند (۲۱ هجری / ۶۴۲ میلادی):
| |
|
| |
| نبرد نهاوند — معروف به «فتحالفتوح» (پیروزی پیروزیها) — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان با اعراب مسلمان بود. شکست ساسانیان در نهاوند، عملاً به پایان امپراتوری ساسانی انجامید.
| |
|
| |
| در دورههای اسلامی، همدان از مراکز علمی و فرهنگی مهم جهان اسلام بود. ابوعلی سینا — بزرگترین پزشک تاریخ اسلام — سالهای پایانی عمرش را در همدان گذراند و همانجا درگذشت.
| |
|
| |
| در دوره مشروطه و معاصر، همدان نقش فعالی در تحولات سیاسی ایران داشت.
| |
|
| |
| == جغرافیا و اقلیم ==
| |
| همدان در غرب ایران و در دامنه رشتهکوه الوند واقع شده است. کوه الوند با ارتفاع ۳,۵۸۰ متر نماد شهر همدان است.
| |
|
| |
| غار علیصدر:
| |
|
| |
| غار علیصدر (در ۷۵ کیلومتری همدان) بزرگترین غار آبی جهان است و با قایق قابل بازدید است. این غار با قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال، ستونها و استالاکتیتهای شگفتانگیزی دارد.
| |
|
| |
| آبوهوای همدان سرد و خشک تا نیمهخشک است. همدان یکی از سردترین شهرهای ایران با دمای زمستانه تا منفی ۳۰ درجه سانتیگراد. بارش برف سنگین زمستانی از ویژگیهای آبوهوایی استان است.
| |
|
| |
| == اقتصاد و منابع ==
| |
| اقتصاد همدان بر کشاورزی، دامداری، صنعت و گردشگری استوار است. سیبزمینی همدان معروفترین محصول زراعی استان و ایران است — همدان بزرگترین تولیدکننده سیبزمینی کشور. انگور ملایر، گردو تویسرکان و عسل نیز از محصولات مهم هستند.
| |
|
| |
| صنعت:
| |
|
| |
| صنایع سرامیک و کاشی (لالجین — پایتخت سفال و سرامیک ایران)، صنایع چرمسازی، صنایع غذایی و نساجی از صنایع مهم استان هستند. لالجین بزرگترین مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه محسوب میشود.
| |
|
| |
| گردشگری:
| |
|
| |
| تپه هگمتانه، آرامگاه بوعلی سینا، آرامگاه باباطاهر، کتیبههای گنجنامه، غار علیصدر، مقبره استر و مردخای (مقدس یهودیان)، مسجد جامع همدان و بازار تاریخی از جاذبههای گردشگری استان هستند.
| |
|
| |
| صنایع دستی:
| |
|
| |
| سفالگری لالجین، قالیبافی همدان (قالیهای همدان شهرت جهانی دارند)، مسگری و چرمسازی از صنایع دستی ارزشمند استان هستند.
| |
|
| |
| == فرهنگ و آداب و رسوم ==
| |
| فرهنگ همدان ترکیبی از فرهنگهای فارسی، لری و ترکی است و قدمت ۳,۰۰۰ سالهای دارد.
| |
|
| |
| مفاخر علمی و ادبی:
| |
|
| |
| ابوعلی سینا (ابنسینا) — بزرگترین پزشک و فیلسوف تاریخ اسلام — در همدان درگذشت و آرامگاهش در مرکز شهر است. کتاب «قانون» ابنسینا قرنها کتاب مرجع پزشکی در اروپا و جهان اسلام بود.
| |
|
| |
| باباطاهر عریان (همدانی) — شاعر عارف قرن پنجم هجری — از بزرگترین شاعران عارف ایران است. دوبیتیهای باباطاهر به لهجه لری-همدانی از محبوبترین اشعار فارسی هستند.
| |
|
| |
| میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)، عینالقضات همدانی (عارف و فیلسوف بزرگ قرن ششم) و فضلالله نوری (روحانی مشروطهخواه) از دیگر مفاخر همدان هستند.
| |
|
| |
| غذاهای محلی:
| |
|
| |
| آبگوشت همدانی (دیزی سنگی)، کباب لقمه همدانی، آش شوله، سوپ جو، تهچین همدانی و حلوای همدانی از غذاهای سنتی استان هستند.
| |
|
| |
| آداب و رسوم:
| |
|
| |
| نوروز در همدان با چهارشنبهسوری و سفره هفتسین برگزار میشود. مراسم عاشورا در همدان با شکوه خاصی برپا میگردد. جشن مهرگان — از جشنهای کهن ایرانی — هنوز در همدان بهصورت نمادین گرامی داشته میشود.
| |
|
| |
| == مبارزات و مقاومت مردمی ==
| |
| همدان سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق ایران در این استان شهدای ارزندهای دادهاند.
| |
|
| |
| بهجت صدوقی — مجاهد قهرمان همدانی:
| |
|
| |
| مجاهد شهید بهجت صدوقی (پری/زهره) متولد ۱۳۳۶ در خانوادهای تهیدست در شهر همدان بود. او تنها دختر و اولین فرزند خانواده بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با رتبه ممتاز گذراند و در سال ۱۳۵۶ در رشته ادبیات دانشگاه مشهد پذیرفته شد. در دانشگاه با مجاهدین آشنا شد و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تمام وقت در سازمان فعالیت کرد. بهجت دستگیر شد و ماهها زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت اما لبهای رازدارش هرگز گشوده نشد. در ۹ خرداد ۱۳۶۳ در صحن زندان همدان — همراه با اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی — بر فراز دارهای برافراشته دژخیمان به شهادت رسید.
| |
|
| |
| اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی:
| |
|
| |
| مجاهدان شهید اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی در همان روز ۹ خرداد ۱۳۶۳ همراه بهجت صدوقی در زندان همدان اعدام شدند. هر سه تا آخرین لحظه بر آرمانهای خود پایدار ماندند.
| |
|
| |
| کشتار ۶۷ در همدان:
| |
|
| |
| در تابستان ۱۳۶۷، زندان همدان شاهد یکی از خونبارترین فصول کشتار زندانیان سیاسی بود. بر اساس شهادت زندانیان بازمانده، کمیسیون مرگ در زندان همدان دهها تن از زندانیان مجاهد را — که بسیاری حکمشان پایان یافته بود — بدون محاکمه و تنها بهدلیل پایداری بر مواضعشان اعدام کردند. پیکر شهدا در گورهای دستهجمعی دفن شد.
| |
|
| |
| قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
| |
|
| |
| همدان در قیام سراسری ۱۴۰۱ و قیام دیماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود. در قیام ۱۴۰۴، بازار همدان از اولین بازارهایی بود که به اعتصاب پیوست و اعتراضات از بازار به خیابانها کشیده شد.
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت:
| |
|
| |
| واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در همدان، ملایر و نهاوند فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.
| |