کاربر:Hamidreza۳/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۷ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
| name = استان کردستان | | name = استان کردستان | ||
| other_name = سرزمین کُردها | | other_name = سرزمین کُردها | ||
| image_skyline = | | image_skyline = کردستان ۲.jpg | ||
| image_caption = استان کردستان — سنندج | | image_caption = استان کردستان — سنندج | ||
| pushpin_map = Iran | | pushpin_map = Iran | ||
| خط ۵۹: | خط ۵۹: | ||
'''مقاله درحال ویرایش است''' | '''مقاله درحال ویرایش است''' | ||
'''استان کردستان''' | '''استان کردستان'''، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد. | ||
این استان کوهستانی با آبوهوای سرد، زمستانهای پربرف و تابستانهای معتدل است و با عراق هممرز میباشد. | |||
تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمیگردد و شامل جنبشهایی مانند جمهوری مهاباد بوده است. | |||
کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیامهای تاریخی تا قیامهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدامها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و '''کومله''' بود. | |||
جاذبههای طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگلهای بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است. | |||
اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است. | |||
صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص ههلپهرکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است. | |||
مرکز استان: سنندج | مرکز استان: سنندج | ||
| خط ۷۶: | خط ۸۶: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آنها به مادها (حدود | کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آنها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمیگردد. | ||
پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود. | پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود. | ||
| خط ۸۲: | خط ۹۲: | ||
در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانهای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعههای کردستان از مستحکمترین قلعههای ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومتهای محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند. | در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانهای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعههای کردستان از مستحکمترین قلعههای ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومتهای محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند. | ||
در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبشهای ملی و آزادیخواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی | در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبشهای ملی و آزادیخواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری [[قاضی محمد]]، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد. | ||
=== سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: === | === سنندج - مرکز فرهنگی کردستان: === | ||
سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی بهعنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. خانه خسروآباد (عمارت وکیلالملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانههای تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی | سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی بهعنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت. | ||
خانه خسروآباد (عمارت وکیلالملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانههای تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و میتوان به آثار دیگری همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد. | |||
=== سقز - زادگاه قیام: === | === سقز - زادگاه قیام: === | ||
سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقرهای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهمترین کشفیات باستانشناسی ایران است. | سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقرهای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهمترین کشفیات باستانشناسی ایران است.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Mede دانشنامه بریتانیکا — مادها]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/bana-a-sahrestan-in-the-province-of-kurdistan-located-in-a-mountainous-well-forested-region-of-western-iran-at-35-59/ BĀNA-iranica]</ref><ref>[https://mrbilit.com/mag/ziwiye-castle/ قلعه زیویه-مستربلیط]</ref> | ||
== جغرافیا و اقلیم == | == جغرافیا و اقلیم == | ||
| خط ۹۷: | خط ۱۰۹: | ||
دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچههای آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است. | دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچههای آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است. | ||
رودخانه سیروان | رودخانه سیروان از رودخانههای مهم کردستان است که از کوههای مرزی عراق سرچشمه میگیرد. | ||
آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبههای طبیعی کردستان هستند. | آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبههای طبیعی کردستان هستند. | ||
| خط ۱۰۳: | خط ۱۱۵: | ||
جنگلها و مراتع: | جنگلها و مراتع: | ||
جنگلهای بلوط زاگرس در | جنگلهای بلوط زاگرس با سه گونهی بلوط ایرانی، مازودار و ویول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگلهای ایران هستند اما بهشدت در خطر تخریب قرار دارند.<ref>[https://www.imna.ir/news/709478/%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%B5%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B7-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA جنگلهای ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایهای در غفلت-ایمنا]</ref> | ||
مناطق حفاظتشده بیجار و دالانی از زیستگاههای مهم حیات وحش هستند. | مناطق حفاظتشده بیجار و دالانی از زیستگاههای مهم حیات وحش هستند.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1647/ یونسکو — هورامان/اورامانات]</ref><ref name=":0">[https://www.britannica.com/place/Kordestan دانشنامه بریتانیکا — کردستان]</ref><ref>[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/sanandaj/mariwan-and-zrebar-lake-mariwan دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت]</ref> | ||
== اقتصاد و منابع == | == اقتصاد و منابع == | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۲۸: | ||
'''صنایع کردستان''' | '''صنایع کردستان''' | ||
صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد استان دارد. شهر بانه بهعنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است. | صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه بهعنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است. | ||
'''صنایع دستی کردستان:''' | '''صنایع دستی کردستان:''' | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۳۴: | ||
گلیمبافی کردی (با طرحهای رنگارنگ ویژه)، گیوهبافی سنندج، سوزندوزی کردی، جاجیمبافی و منبتکاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. | گلیمبافی کردی (با طرحهای رنگارنگ ویژه)، گیوهبافی سنندج، سوزندوزی کردی، جاجیمبافی و منبتکاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند. | ||
گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. | گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. <ref name=":0" /> | ||
== فرهنگ و آداب و رسوم == | == فرهنگ و آداب و رسوم == | ||
| خط ۱۴۴: | خط ۱۵۶: | ||
لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگترین پوششهای ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) میپوشند. | لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگترین پوششهای ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) میپوشند. | ||
لباس زنان کُرد با پولکدوزی و رنگهای شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است. | لباس زنان کُرد با پولکدوزی و رنگهای شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.<ref name=":0" /><ref>[https://www.britannica.com/topic/Kurd#ref284083 The Kurdish language and traditional way of life-britanica]</ref><ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/mir-e-nowruzi/ MIR-E NOWRUZI-iranica]</ref> | ||
== مبارزات و مقاومت مردمی == | == مبارزات و مقاومت مردمی == | ||
[[پرونده:کشتار مردم روستاهای کردستان.JPG|جایگزین=قتل عام روستای قارنا|بندانگشتی|قتل عام روستای قارنا]] | |||
کردستان که دههها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از [[انقلاب ضد سلطنتی|انقلاب ضدسلطنتی]] نیز شاهد [[سرکوب کردستان|سرکوب]] خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، [[صادق خلخالی]] بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد. | |||
سرکوب کردستان توسط رژیم | === سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی: === | ||
در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماهها پس از انقلاب، خمینی فتوای [[سرکوب کردستان]] را صادر کرد و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. [[صادق خلخالی]] حاکم شرع [[روحالله خمینی|خمینی]]، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمهای دهها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدامهای صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهههای کردی بهویژه [[حزب دموکرات کردستان ایران]] (حدکا) به رهبری [[دکتر عبدالرحمان قاسملو]] و '''سازمان کومله'''، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند. | |||
در | === '''حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:''' === | ||
[[پرونده:Qasimlu-2-1.jpg|جایگزین=دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران|بندانگشتی|'''دکتر عبدالرحمان قاسملو - دبیرکل حزب دموکرات کردستان ایران''']]مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.<ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/18967 با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek]</ref> | |||
=== محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی: === | |||
مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.<ref>[https://martyrs.mojahedin.org/i/martyrs/11941 با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek]</ref> | |||
=== کشتار ۶۷ در کردستان: === | |||
زندانهای سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. دهها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در [[هیئت مرگ]] اعدام شدند.<ref>[https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران]</ref> | |||
=== ارتش آزادیبخش ملی ایران در کردستان: === | |||
پیش از استقرار [[ارتش آزادیبخش ملی ایران]] (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیتهای نظامی [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] از پایگاههایی در کوههای کردستان انجام میشد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیاتهای متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند. | |||
ارتش آزادیبخش | یکانهای ارتش آزادیبخش پیش از انتقال به عراق، عملیاتهای پارتیزانی و ضربات نظامی گستردهای در استانهای کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینهساز عملیاتهای بزرگ بعدی از جمله [[عملیات آفتاب]]، [[عملیات چلچراغ]] و [[عملیات فروغ جاویدان]] شد. | ||
=== رادیو صدای مجاهد -کردستان: === | |||
[[رادیو صدای مجاهد]]، صدای رسمی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ بهصورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوههای کردستان شروع به کار کرد. | |||
مؤسس و بنیانگذار رادیو صدای مجاهد، [[ابراهیم ذاکری]] بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود. | |||
در | این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوههای کردستان تبدیل شد.<ref>[[رادیو صدای مجاهد|رادیو صدای مجاهد- ایرانپدیا]]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=BYYD7caQ8_I radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب]</ref> | ||
=== قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی: === | |||
[[مهسا امینی|مهسا (ژینا) امینی]]، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط [[گشت ارشاد]] در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعلهور شدن [[قیام سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری]] در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آنها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند. | |||
=== اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ === | |||
در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴]] نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود. | |||
اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمتآمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آنها را به شهادت رساندند. | |||
تنها در فهرست [[جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان]] ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا بهثبت رسیدهاست.<ref>[[جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا]]</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۷
| استان کردستان سرزمین کُردها | |
|---|---|
 استان کردستان — سنندج | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | سنندج |
| شمال | استان آذربایجان غربی |
| جنوب | استان کرمانشاه |
| شرق | استانهای همدان و زنجان |
| غرب | عراق |
| آب و هوا | کوهستانی سرد؛ زمستانهای سخت با بارش برف سنگین، تابستانهای معتدل |
| قدمت تاریخی | چندهزار ساله — پیشینه مادها (حدود ۷۰۰ پ.م) |
| رودخانههای مهم | سیروان (سیمره) · قزلاوزن |
| مرز بینالمللی | عراق (از غرب) |
| میراث جهانی یونسکو | هورامان (اورامانات) — ثبت ۱۴۰۰ — معماری پلکانی روستاهای اورامان تخت و هجیج |
| آثار تاریخی | قلعه زیویه (سقز، قرن هفتم پ.م) · خانه خسروآباد (سنندج، قاجار) |
| گردشگری طبیعی | دریاچه زریبار (مریوان) · آبشار شلماش · جنگلهای بلوط زاگرس |
| محصولات کشاورزی | گندم · جو · نخود · عدس · توتون · گردو |
| عسل | عسل طبیعی کوهستانی مریوان و سقز — از مرغوبترین عسلهای ایران |
| صنایع دستی | گلیمبافی کردی · گیوهبافی سنندج · سوزندوزی کردی · جاجیمبافی · منبتکاری |
| موسیقی و رقص | آوازهای حماسی و عاشقانه کردی · رقص ههلپهرکی · موسیقی هورامی · مراسم پیرشالیار |
| غذاهای محلی | دندهکباب کردی · دلمهبرگ مو · کشکینه · نان تیری · حلوای شیره |
مقاله درحال ویرایش است
استان کردستان، سرزمین کردها در غرب ایران با مرکز سنندج، مساحتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱.۶ میلیون نفر دارد.
این استان کوهستانی با آبوهوای سرد، زمستانهای پربرف و تابستانهای معتدل است و با عراق هممرز میباشد.
تاریخ آن به مادها (۷۰۰ پ.م) بازمیگردد و شامل جنبشهایی مانند جمهوری مهاباد بوده است.
کردستان همواره نماد مقاومت بوده و از قیامهای تاریخی تا قیامهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۴، شاهد سرکوب شدید، اعدامها و مقاومت احزاب کردی مانند حزب دموکرات و کومله بود.
جاذبههای طبیعی این استان شامل دریاچه زریبار، آبشار شلماش، جنگلهای بلوط زاگرس و هورامان (میراث یونسکو) و ...است.
اقتصاد این استان مبتنی بر کشاورزی (گندم، گردو)، زنبورداری (عسل مرغوب) و تجارت مرزی است.
صنایع دستی و فرهنگ غنی کردی با موسیقی، رقص ههلپهرکی، غذاهای محلی و پوشش سنتی برجسته است.
مرکز استان: سنندج
مساحت: ۲۹,۱۳۷ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۶ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۱۰ شهرستان (سنندج، سقز، مریوان، بانه، قروه، کامیاران، بیجار، دیواندره، دهگلان، سروآباد)
آب و هوا: کوهستانی سرد؛ زمستانهای سخت و تابستانهای معتدل
زبان: کردی (سورانی و کلهری)، فارسی
تاریخچه
کردستان سرزمینی با تاریخ چندهزارساله است. کُردها از اقوام کهن ایرانی هستند و پیشینه آنها به مادها (حدود ۷۰۰سال پیش از میلاد) بازمیگردد.
پایتخت حکومت مادها در هگمتانه (همدان) قرار داشت و کردستان بخشی از قلمرو این امپراتوری بزرگ بود.
در دوره اسلامی، کردستان مقاومت سرسختانهای در برابر مهاجمان نشان داد. قلعههای کردستان از مستحکمترین قلعههای ایران بودند. در دوره صفوی و قاجار، حکومتهای محلی کُرد نقش مهمی در سیاست منطقه ایفا کردند.
در تاریخ معاصر، کردستان شاهد جنبشهای ملی و آزادیخواهانه متعددی بوده است. جمهوری مهاباد (۱۳۲۵) به رهبری قاضی محمد، نخستین تجربه حکومت کردی در ایران بود که پس از یک سال سرکوب شد.
سنندج - مرکز فرهنگی کردستان:
سنندج قدمتی بیش از ۴۰۰ ساله دارد و در دوره صفوی بهعنوان مرکز ایالت اردلان توسعه یافت.
خانه خسروآباد (عمارت وکیلالملک) از شاهکارهای معماری دوره قاجار و خانههای تاریخی سنندج از ارزشمندترین آثار معماری کردی است و میتوان به آثار دیگری همچون بازار سنندج، حمام خان، عمارت آصف و ... نیز اشاره کرد.
سقز - زادگاه قیام:
سقز از شهرهای تاریخی کردستان و یکی از مراکز باستانی مادها است. قلعه زیویه در سقز با آثار طلایی و نقرهای مربوط به قرن هفتم پیش از میلاد از مهمترین کشفیات باستانشناسی ایران است.[۱][۲][۳]
جغرافیا و اقلیم
کردستان در غرب ایران و در رشتهکوههای زاگرس واقع شده و از غرب با عراق هممرز است. کوههای بلند، درههای سرسبز و رودخانههای پرآب (سیروان، قزلاوزن) از ویژگیهای جغرافیایی این استان هستند.
آبوهوای کردستان کوهستانی و سرد است. زمستانهای بسیار سرد با بارش برف سنگین (گاه تا ۲ متر) و تابستانهای معتدل و دلپذیر دارد.
دریاچه زریبار در مریوان یکی از زیباترین دریاچههای آب شیرین ایران و از نوادر اکولوژیکی خاورمیانه است.
رودخانه سیروان از رودخانههای مهم کردستان است که از کوههای مرزی عراق سرچشمه میگیرد.
آبشار شلماش در سردشت و آبشارهای متعدد منطقه اورامان از جاذبههای طبیعی کردستان هستند.
جنگلها و مراتع:
جنگلهای بلوط زاگرس با سه گونهی بلوط ایرانی، مازودار و ویول با قدمتی حدود ۵۵۰۰ ساله و در مساحتی حدود ۶میلیون هکتار، از ارزشمندترین جنگلهای ایران هستند اما بهشدت در خطر تخریب قرار دارند.[۴]
مناطق حفاظتشده بیجار و دالانی از زیستگاههای مهم حیات وحش هستند.[۵][۶][۷]
اقتصاد و منابع
اقتصاد کردستان عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و دامداری است. گندم، جو، نخود، عدس و توتون از محصولات اصلی این استان هستند و در سالهای اخیر کردستان یکی از مراکز مهم تولید گردو در ایران شدهاست.
عسل کردستان:
عسل طبیعی کردستان بهویژه عسل کوهستانی مریوان و سقز، از مرغوبترین عسلهای ایران محسوب میشود و زنبورداری در مراتع کردستان صنعت پررونقی است.
صنایع کردستان
صنایع کردستان شامل صنایع غذایی، مصالح ساختمانی و صنایع تبدیلی کشاورزی است. تجارت مرزی با عراق (بانه و مریوان) نقش مهمی در اقتصاد این استان دارد. شهر بانه بهعنوان منطقه آزاد تجاری، یکی از مراکز مهم واردات کالا است.
صنایع دستی کردستان:
گلیمبافی کردی (با طرحهای رنگارنگ ویژه)، گیوهبافی سنندج، سوزندوزی کردی، جاجیمبافی و منبتکاری سنندج از صنایع دستی معروف کردستان هستند.
گیوه سنندج در فهرست میراث ناملموس ایران ثبت شده است. [۶]
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ کردی از غنیترین فرهنگهای ایران است. موسیقی کردی با آوازهای حماسی و عاشقانه، رقص کردی (ههلپهرکی) که یکی از زیباترین رقصهای ایران است و پوشش سنتی رنگارنگ کُردی از شاخصترین نمادهای فرهنگی هستند.
نوروز برای کُردها اهمیت ویژه دارد و با آتشافروزی بر فراز کوهها جشن گرفته میشود. شب یلدا، عید قربان و جشنهای محلی مانند «پیرشالیار» در هورامان (میراث جهانی یونسکو) از دیگر مراسم مهم هستند.
هورامان (اورامانات):
منطقه هورامان در غرب کردستان و شرق عراق از مناطق بکر و زیبای ایران و میراث جهانی یونسکو (ثبت ۱۴۰۰) است.
معماری پلکانی روستاهای اورامان مانند اورامان تخت و هجیج ، بر دامنه کوهها از شاهکارهای معماری روستایی جهان هستند.
مراسم پیرشالیار و موسیقی هورامی از ارزشمندترین میراث فرهنگی ایران است.
غذاهای محلی:
دندهکباب کردی (کباب بره روی زغال)، دلمهبرگ مو، آش رشته کردی، کشکینه (آش کشک و سبزی)، نان تنوری کردی (نان تیری)، حلوای شیره و شیرینیهای محلی مانند نان خرمایی و کلوچه کردستانی از غذاهای سنتی هستند.
چای و نبات کردستان نیز مشهور است.
پوشش سنتی کُردی:
لباس سنتی کردی از زیباترین و رنگارنگترین پوششهای ایران است. مردان کلاش (کفش چرمی)، شلوار و جلیقه پشمی و دستار (عمامه) میپوشند.
لباس زنان کُرد با پولکدوزی و رنگهای شاد از نمادهای فرهنگی کردستان است.[۶][۸][۹]
مبارزات و مقاومت مردمی
کردستان که دههها در برابر سرکوب و دیکتاتوری حکومت پهلوی، مبارزه و مقاومت کرده بود، از نخستین مناطقی بود که پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز شاهد سرکوب خونین مردم و احزاب کردی، توسط خمینی و فرستاده او، صادق خلخالی بود و از همان آغاز، مبارزات مردمی علیه رژیم خمینی را آغاز کرد.
سرکوب کردستان توسط رژیم- خلخالی و فتوای خمینی:
در تابستان ۱۳۵۸، تنها ماهها پس از انقلاب، خمینی فتوای سرکوب کردستان را صادر کرد و سپاه پاسداران و ارتش را برای حمله به مناطق کُردنشین اعزام کرد. صادق خلخالی حاکم شرع خمینی، به کردستان رفت و بدون هیچ محاکمهای دهها نفر را در سنندج، پاوه، مهاباد و نقده و روستاهای کردی اعدام کرد. بمباران هوایی روستاها و شهرهای کردستان، اعدامهای صحرایی، و حکومت نظامی، از اولین جنایات رژیم جمهوری اسلامی در این استان بود. اما جبهههای کردی بهویژه حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) به رهبری دکتر عبدالرحمان قاسملو و سازمان کومله، در برابر سرکوب رژیم مقاومت مسلحانه کردند.
حمیدرضا سلیمانی — مجاهد قهرمان سنندج:
مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی از هواداران سازمان مجاهدین خلق در سنندج بود که در بهمن ۱۳۶۱ به جرم ارتباط با سازمان دستگیر شد. دژخیمان خمینی او را در برابر چشمان مردم سنندج به پشت ماشین بسته و روی آسفالت کشاندند، سپس لاستیک ماشین را به گردنش انداخته و با بنزین آتش زدند.[۱۰]
محمد صدیق مولودی - مجاهد سنندجی:
مجاهد شهید محمد صدیق مولودی (متولد ۱۳۳۶ سنندج) دانشجوی دانشگاه تبریز و از هواداران سازمان مجاهدین خلق بود. وی در سال ۱۳۶۰ هنگام عیادت یکی از دوستانش دستگیر و در بازداشتگاه اطلاعات سنندج زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت. در ۱۱ بهمن ۱۳۶۰، بدون دادگاه و بدون اطلاع خانواده اعدام شد.[۱۱]
کشتار ۶۷ در کردستان:
زندانهای سنندج و سقز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. دهها تن از مجاهدین خلق و مبارزان سیاسی کُرد در هیئت مرگ اعدام شدند.[۱۲]
ارتش آزادیبخش ملی ایران در کردستان:
پیش از استقرار ارتش آزادیبخش ملی ایران (تأسیس ۱۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی) در خاک عراق، عمده فعالیتهای نظامی سازمان مجاهدین خلق از پایگاههایی در کوههای کردستان انجام میشد. مجاهدین از سال ۱۳۶۰ در مناطق کوهستانی کردستان حضور فعال داشتند و عملیاتهای متعددی علیه نیروهای سپاه و ارتش رژیم در غرب ایران انجام دادند.
یکانهای ارتش آزادیبخش پیش از انتقال به عراق، عملیاتهای پارتیزانی و ضربات نظامی گستردهای در استانهای کردستان و کرمانشاه انجام دادند که زمینهساز عملیاتهای بزرگ بعدی از جمله عملیات آفتاب، عملیات چلچراغ و عملیات فروغ جاویدان شد.
رادیو صدای مجاهد -کردستان:
رادیو صدای مجاهد، صدای رسمی سازمان مجاهدین خلق ایران، در ۲۱ تیر ۱۳۶۰ بهصورت آزمایشی و در ۳ مرداد ۱۳۶۰ رسماً از کوههای کردستان شروع به کار کرد.
مؤسس و بنیانگذار رادیو صدای مجاهد، ابراهیم ذاکری بود. نخستین مسئول رادیو مسعود عدل، و مسئول بخش فنی علی نفیسی (مستعار: مهندس بهمن) بود.
این رادیو نقش بسیار مهمی در افشاگری جنایات رژیم، انتقال اخبار مقاومت و حفظ روحیه مردم ایران داشت و به نماد صدای آزادی در دل کوههای کردستان تبدیل شد.[۱۳][۱۴]
قیام ۱۴۰۱ -ژینا امینی:
مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کُرد از سقز کردستان، در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ توسط گشت ارشاد در تهران کشته شد. مرگ او باعث شعلهور شدن قیام سراسری در شهرهای کردی و سراسر ایران شد. سقز و سنندج از نخستین شهرهایی بودند که اعتراضات در آنها آغاز شد. در پی این اعتراضات تنها در شهرهای کردی در تاریخ ۲۸شهریور ۱۴۰۱، ۲۵۰شهروند کرد بازداشت شدند و ۴نفر کشته و ۷۵نفر مجروح شدند. رضا لطفی، فواد قدیمی و محسن محمدی از جمله شهیدان این اعتراضات بودند.
اعتراضات سراسری ۱۴۰۴
در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ نیز این استان شاهد خیزش مردم و ابراز نارضایتی از وضعیت بدمعیشتی و گرانی و تورم فزاینده بود.
اعتراضات به سراسر شهرهای کردی گسترش یافت و نیروهای سرکوبگر رژیم جمهوری اسلامی با تیرجنگی پاسخ اعتراضات مسالمتآمیز مردم را دادند و تعداد زیادی از آنها را به شهادت رساندند.
تنها در فهرست جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کردستان ایران پدیا، نام ۱۷تن از این شهدا بهثبت رسیدهاست.[۱۵]
منابع
- ↑ دانشنامه بریتانیکا — مادها
- ↑ BĀNA-iranica
- ↑ قلعه زیویه-مستربلیط
- ↑ جنگلهای ۵۵۰۰ ساله بلوط زاگرس، سرمایهای در غفلت-ایمنا
- ↑ یونسکو — هورامان/اورامانات
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ دانشنامه بریتانیکا — کردستان
- ↑ دریاچه زریوار مریوان- سفرمارکت
- ↑ The Kurdish language and traditional way of life-britanica
- ↑ MIR-E NOWRUZI-iranica
- ↑ با یاد مجاهد شهید حمیدرضا سلیمانی-mek
- ↑ با یاد مجاهد شهید محمد صدیق مولودی-mek
- ↑ Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979-مرکز اسناد حقوق بشر ایران
- ↑ رادیو صدای مجاهد- ایرانپدیا
- ↑ radio mojahed 21tir1360 3 mordad 1360 asnad-سند تاسیس رادیو مجاهد- یوتیوب
- ↑ جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴- ایران پدیا