کاربر:Hamidreza۶/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۷ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| name = استان لرستان | | name = استان لرستان | ||
| other_name = سرزمین لُرها — قلب زاگرس | | other_name = سرزمین لُرها — قلب زاگرس | ||
| image_skyline = | | image_skyline = قلعه فلک الافلاک.jpg | ||
| image_caption = استان لرستان — قلعه فلکالافلاک، خرمآباد | | image_caption = استان لرستان — قلعه فلکالافلاک، خرمآباد | ||
| pushpin_map = Iran | | pushpin_map = Iran | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
| blank6_info_sec2 = گلیمبافی لرستانی · جاجیمبافی · نمدمالی · چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) | | blank6_info_sec2 = گلیمبافی لرستانی · جاجیمبافی · نمدمالی · چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) | ||
| blank7_name_sec2 = مفاخر | | blank7_name_sec2 = مفاخر | ||
| blank7_info_sec2 = سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) | | blank7_info_sec2 = بیبی مریم و سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) -مسعود بختیاری (خواننده) | ||
| blank8_name_sec2 = موسیقی | | blank8_name_sec2 = موسیقی | ||
| blank8_info_sec2 = موسیقی لری با سهتار (تنبور) و دف · آوازهای مور و هوره | | blank8_info_sec2 = موسیقی لری با سهتار (تنبور) و دف · آوازهای مور و هوره | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
| blank10_name_sec2 = عشایر | | blank10_name_sec2 = عشایر | ||
| blank10_info_sec2 = ایل بختیاری · ایلات لک — کوچ عشایر از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران | | blank10_info_sec2 = ایل بختیاری · ایلات لک — کوچ عشایر از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران | ||
| blank11_name_sec2 = | | blank11_name_sec2 = | ||
| blank11_info_sec2 = | | blank11_info_sec2 = | ||
}} | }} | ||
''''''مقاله درحال ویرایش است''' | ''''''مقاله درحال ویرایش است''' | ||
'''استان لرستان''' | '''استان لرستان'''، درغرب ایران و قلب رشتهکوه زاگرس قرار دارد، مرکز آن خرمآباد، مساحت ۲۸٬۲۹۴ کیلومتر مربع و جمعیت حدود ۱٫۸ میلیون نفر (۱۴۰۰) است. آبوهوای معتدل کوهستانی با زمستانهای سرد و بارش ۵۰۰–۸۰۰ میلیمتر دارد. | ||
از نظر تاریخی، یکی از قدیمیترین مناطق سکونت انسان در فلات ایران است که شواهد اهلیکردن دام به ۹۰۰۰ سال پیش میرسد. | |||
حکومت اتابکان لر (لر بزرگ و کوچک) در قرون ۶ تا ۸ هجری مهمترین دوره محلی آن بود. حمله مغول و تیمور باعث ویرانی و گسترش زندگی عشایری شد و در دوره رضاشاه با سرکوب قبایل و اسکان اجباری، شیوه زندگی سنتی تغییر کرد. | |||
رودخانههای کشکان و سزار، آبشارهای بیشه، نوژیان، چکان، دریاچه گهر و قلعه فلکالافلاک از جاذبههای اصلی این استان هستند. اقتصاد این استان بر پایه کشاورزی (گندم، جو)، دامداری، صنایع سیمان، فولاد، معادن و سد دز استوار است. | |||
زبان لری (لکی و بختیاری)، موسیقی محلی، گلیمبافی، جاجیم و چوغابافی از میراث غنی آنهاست. آیینهایی مانند نوروزخوانی، گلمالی، تعزیه، مراسم عروسی با چوببازی و سبزهگره نوروز از رسوم برجسته محسوب میشوند. | |||
مرکز استان: خرمآباد | مرکز استان: خرمآباد | ||
| خط ۷۹: | خط ۸۵: | ||
استان لرستان در غرب ایران و در دامنههای زاگرس قرار دارد و یکی از کهنترین مناطق سکونت انسان در فلات ایران به شمار میرود. درهها و دشتهای حاصلخیز این منطقه از هزاران سال پیش برای کشاورزی و دامداری مناسب بودهاند. نخستین شواهد اهلیکردن گوسفند و بز به حدود ۹۰۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. | استان لرستان در غرب ایران و در دامنههای زاگرس قرار دارد و یکی از کهنترین مناطق سکونت انسان در فلات ایران به شمار میرود. درهها و دشتهای حاصلخیز این منطقه از هزاران سال پیش برای کشاورزی و دامداری مناسب بودهاند. نخستین شواهد اهلیکردن گوسفند و بز به حدود ۹۰۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد. | ||
در هزاره هفتم پیش از میلاد، روستاهای اولیه شکل گرفتند و مردم با شکار، ماهیگیری، دامداری و کشاورزی امرار معاش میکردند. در هزارههای بعد روستاهای کشاورزی گسترش یافتند، اما در پایان هزاره چهارم پیش از میلاد بسیاری از سکونتگاهها متروکه شدند. از هزاره سوم پیش از میلاد، آثار سکونت دائمی کاهش یافت که احتمالاً ناشی از تغییرات اقلیمی و مشکلات کشاورزی بوده است. | در هزاره هفتم پیش از میلاد، روستاهای اولیه شکل گرفتند و مردم با شکار، ماهیگیری، دامداری و کشاورزی امرار معاش میکردند. | ||
در هزارههای بعد روستاهای کشاورزی گسترش یافتند، اما در پایان هزاره چهارم پیش از میلاد بسیاری از سکونتگاهها متروکه شدند. | |||
از هزاره سوم پیش از میلاد، آثار سکونت دائمی کاهش یافت که احتمالاً ناشی از تغییرات اقلیمی و مشکلات کشاورزی بوده است. | |||
در دورههای بعدی، بهویژه سلوکی، اشکانی و ساسانی، شهرها و روستاها دوباره رونق گرفتند. سیستمهای آبیاری کاریز و کشاورزی پلکانی، جوامع سازمانیافتهای را در دشتهای لرستان ایجاد کرد. این وضعیت تا دوره اسلامی ادامه داشت تا اینکه حملات مغول در قرن هفتم هجری ویرانیهای گستردهای به بار آورد. | در دورههای بعدی، بهویژه سلوکی، اشکانی و ساسانی، شهرها و روستاها دوباره رونق گرفتند. سیستمهای آبیاری کاریز و کشاورزی پلکانی، جوامع سازمانیافتهای را در دشتهای لرستان ایجاد کرد. این وضعیت تا دوره اسلامی ادامه داشت تا اینکه حملات مغول در قرن هفتم هجری ویرانیهای گستردهای به بار آورد. | ||
| خط ۸۶: | خط ۹۶: | ||
حمله مغول نقطه عطفی در تاریخ لرستان بود. در فاصله میان نخستین حمله مغول و ظهور تیمور، حکومت محلی اتابکان لرستان وجود داشت. اتابکان تابع قدرتهای بزرگتر مانند مظفریان بودند و خراج به مغول میپرداختند، اما استقلال کامل نداشتند. (اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) از قرن ششم تا هشتم هجری در جنوب لرستان و اتابکان لر کوچک (خاندان حسنویه و خورشیدی) در شمال لرستان حکومت کردند. خرمآباد و بروجرد از مراکز مهم این حکومتها بودند.) | حمله مغول نقطه عطفی در تاریخ لرستان بود. در فاصله میان نخستین حمله مغول و ظهور تیمور، حکومت محلی اتابکان لرستان وجود داشت. اتابکان تابع قدرتهای بزرگتر مانند مظفریان بودند و خراج به مغول میپرداختند، اما استقلال کامل نداشتند. (اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) از قرن ششم تا هشتم هجری در جنوب لرستان و اتابکان لر کوچک (خاندان حسنویه و خورشیدی) در شمال لرستان حکومت کردند. خرمآباد و بروجرد از مراکز مهم این حکومتها بودند.) | ||
حملات تیمور در سالهای ۷۸۸ و ۷۹۵ هجری قمری نیز ویرانیهای شدیدی به همراه داشت؛ بروجرد و خرمآباد آسیب دیدند. یکی از مهمترین پیامدهای این حملات، گسترش تدریجی زندگی عشایری بود. از اواخر قرن چهاردهم میلادی، بهدلیل این تخریبها، سکونتگاههای دائمی در بسیاری از مناطق کاهش یافت و بدلیل اینکه کشاورزی دائمی دشوار گردیده بود مردم به کوچنشینی روی آوردند. | حملات تیمور در سالهای ۷۸۸ و ۷۹۵ هجری قمری نیز ویرانیهای شدیدی به همراه داشت؛ بروجرد و خرمآباد آسیب دیدند. یکی از مهمترین پیامدهای این حملات، گسترش تدریجی زندگی عشایری بود. | ||
از اواخر قرن چهاردهم میلادی، بهدلیل این تخریبها، سکونتگاههای دائمی در بسیاری از مناطق کاهش یافت و بدلیل اینکه کشاورزی دائمی دشوار گردیده بود مردم به کوچنشینی روی آوردند. | |||
کوچ عشایر بر اساس الگوی منظم فصلی بین مناطق گرمسیر و سردسیر انجام میشد. دامداری، تولید فرش، سیاهچادر و صنایع دستی پایه اقتصاد عشایری بودند. | کوچ عشایر بر اساس الگوی منظم فصلی بین مناطق گرمسیر و سردسیر انجام میشد. دامداری، تولید فرش، سیاهچادر و صنایع دستی پایه اقتصاد عشایری بودند. | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۱۱۸: | ||
تاریخ لرستان روایت تحول از جوامع کشاورزی پیش از تاریخ و باستانی به دورههای ویرانی مغول و تیمور، گسترش عشایرنشینی، و سپس کوچ اجباری به زندگی یکجانشین و مبارزه و مقاومت دربرابر ظلم و ستم بودهاست. | تاریخ لرستان روایت تحول از جوامع کشاورزی پیش از تاریخ و باستانی به دورههای ویرانی مغول و تیمور، گسترش عشایرنشینی، و سپس کوچ اجباری به زندگی یکجانشین و مبارزه و مقاومت دربرابر ظلم و ستم بودهاست. | ||
اتابکان لرستان یکی از حکومتهای محلی مهم دوره میانه بودند و عشایر نقش محوری در هویت تاریخی این منطقه داشتهاند. در انقلاب مشروطه نیز ایلات لُر (بختیاری و لک) نقش مهمی در تحولات سیاسی ایران داشتند و سردار اسعد بختیاری در فتح تهران و پیروزی مشروطه (۱۲۸۸) نقش کلیدی ایفا کرد. امروزه نیز مردم لرستان همچنان با میراث غنی فرهنگی و تاریخی خود بخشی مهم از تنوع ایران و مقاومت در برابر دیکتاتوری را نمایندگی میکند. | اتابکان لرستان یکی از حکومتهای محلی مهم دوره میانه بودند و عشایر نقش محوری در هویت تاریخی این منطقه داشتهاند. در انقلاب مشروطه نیز ایلات لُر (بختیاری و لک) نقش مهمی در تحولات سیاسی ایران داشتند و سردار اسعد بختیاری در فتح تهران و پیروزی مشروطه (۱۲۸۸) نقش کلیدی ایفا کرد. امروزه نیز مردم لرستان همچنان با میراث غنی فرهنگی و تاریخی خود بخشی مهم از تنوع ایران و مقاومت در برابر دیکتاتوری را نمایندگی میکند.<ref name=":0">[https://www.iranicaonline.org/articles/luristan-04-origin-nomadism/ LURISTAN iv. The Origin of Nomadism-iranica]</ref><ref name=":1">[https://www.iranicaonline.org/articles/luristan-05-religion-beliefs/ LURISTAN v. Religion, Rituals, and Popular Beliefs-iranica]</ref><ref name=":2">'''[https://www.britannica.com/place/Lorestan Lorestān-britannica]'''</ref>[[پرونده:لرستان.jpg|جایگزین=استان لرستان|بندانگشتی|استان لرستان]] | ||
== جغرافیا و اقلیم == | == جغرافیا و اقلیم == | ||
لرستان در غرب ایران و در قلب رشتهکوه زاگرس واقع شده است. این استان کوهستانی آبوهوای معتدل تا سرد با بارش سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر، زمستانها سرد با برف فراوان و تابستانها معتدل دارد. | لرستان در غرب ایران و در قلب رشتهکوه زاگرس واقع شده است. این استان کوهستانی آبوهوای معتدل تا سرد با بارش سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر، زمستانها سرد با برف فراوان و تابستانها معتدل دارد. | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۲۷: | ||
== اقتصاد و منابع == | == اقتصاد و منابع == | ||
[[پرونده:دریاچه گهر - لرستان.jpg|جایگزین=دریاچه گهر - استان لرستان|بندانگشتی|'''دریاچه گهر - لرستان''']] | |||
اقتصاد لرستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و صنعت استوار است. گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند و دامداری بهویژه پرورش گوسفند و بز، از ارکان اقتصاد عشایری و روستایی این استان است. | اقتصاد لرستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و صنعت استوار است. گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند و دامداری بهویژه پرورش گوسفند و بز، از ارکان اقتصاد عشایری و روستایی این استان است. | ||
| خط ۱۳۰: | خط ۱۴۲: | ||
'''صنایع دستی:''' | '''صنایع دستی:''' | ||
گلیمبافی لرستانی، جاجیمبافی، نمدمالی و چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) از صنایع دستی سنتی و ارزشمند استان هستند. | گلیمبافی لرستانی، جاجیمبافی، نمدمالی و چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) از صنایع دستی سنتی و ارزشمند استان هستند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> | ||
== فرهنگ وآیینها و رسوم: == | == فرهنگ وآیینها و رسوم: == | ||
فرهنگ لرستان از کهنترین فرهنگهای ایرانی است. زبان لری (شامل لکی و لری جنوبی) از زبانهای ایرانی جنوبغربی و نزدیک به فارسی میانه (پهلوی) است و عشایری مانند امرایی، گراوند و آزادبخت در منطقه مشهورند. کوچ این عشایر از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران است. | فرهنگ لرستان از کهنترین فرهنگهای ایرانی است. زبان لری (شامل لکی و لری جنوبی) از زبانهای ایرانی جنوبغربی و نزدیک به فارسی میانه (پهلوی) است و عشایری مانند امرایی، گراوند و آزادبخت در منطقه مشهورند. کوچ این عشایر از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران است. | ||
[[پرونده:جشن انار - استان لرستان- کوهدشت .jpg|جایگزین=جشن انار- استان لرستان - کوهدشت|بندانگشتی|جشن انار- استان لرستان - کوهدشت]] | |||
'''نوروزخوانی:''' یکی از آیینهای سنتی آغاز سال نو، که با خواندن اشعار و سرودهای محلی همراه است. | '''نوروزخوانی:''' یکی از آیینهای سنتی آغاز سال نو، که با خواندن اشعار و سرودهای محلی همراه است. | ||
| خط ۱۵۳: | خط ۱۶۵: | ||
'''مفاخر:''' | '''مفاخر:''' | ||
سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) | [[بیبی مریم بختیاری]] از زنان مبارز دوران مشروطه و برادرش [[سردار اسعد بختیاری]] (فاتح تهران در مشروطه) و '''مسعود بختیاری''' (خواننده بزرگ ایرانی) از مفاخر لرستان و مناطق لرنشین هستند. | ||
'''غذاهای محلی:''' | '''غذاهای محلی:'''[[پرونده:دهنه اسب.jpg|جایگزین=برنزهای لرستان - دهنه اسب|بندانگشتی|223x223پیکسل|دهنه اسب[[پرونده:تندیس انسانی مفرغی.jpg|جایگزین=برنزهای لرستان - تندیس انسانی مفرغی|بندانگشتی|250x250px|تندیس انسانی مفرغی]][[پرونده:جام مفرغی با سر شیر.jpg|جایگزین=جام مفرغی با سر شیر|بندانگشتی|250x250px|جام مفرغی با سر شیر]] | ||
[[پرونده:علم یا نشان آیینی مفرغی.jpg|جایگزین=علم یا نشان آیینی مفرغی|بندانگشتی|250x250px|علم یا نشان آیینی مفرغی]]]] | |||
کلهجوش (آش کشک و سبزی)، آبگوشت لرستانی (دیزی)، کشکینه، نان تنوری لُری، شیربرنج و کباب بختیاری از غذاهای سنتی استان هستند. | کلهجوش (آش کشک و سبزی)، آبگوشت لرستانی (دیزی)، کشکینه، نان تنوری لُری، شیربرنج و کباب بختیاری از غذاهای سنتی استان هستند. | ||
== آثار باستانی استان لرستان == | == آثار باستانی استان لرستان == | ||
=== قلعه فلکالافلاک === | === قلعه فلکالافلاک === | ||
قلعه فلکالافلاک، به معنای «آسمان آسمانها» یکی از مهمترین آثار تاریخی و فرهنگی شهر خرمآباد و استان لرستان است که بر فراز تپهای در مرکز شهر قرار دارد. این دژ ۱۲برجی که احتمال میرود همان «دژ شاپورخواست» دوره ساسانی باشد، در طول تاریخ کارکردهای گوناگونی داشته و علاوه بر نقش نظامی و دفاعی، در دورههای مختلف مرکز حکومتی و محل استقرار حاکمان منطقه بوده است. موقعیت استراتژیک قلعه در مسیرهای ارتباطی غرب ایران، بر اهمیت سیاسی و نظامی آن افزوده بود. | قلعه فلکالافلاک، به معنای «آسمان آسمانها» یکی از مهمترین آثار تاریخی و فرهنگی شهر خرمآباد و استان لرستان است که بر فراز تپهای در مرکز شهر قرار دارد. این دژ ۱۲برجی که احتمال میرود همان «دژ شاپورخواست» دوره ساسانی باشد، در طول تاریخ کارکردهای گوناگونی داشته و علاوه بر نقش نظامی و دفاعی، در دورههای مختلف مرکز حکومتی و محل استقرار حاکمان منطقه بوده است. موقعیت استراتژیک قلعه در مسیرهای ارتباطی غرب ایران، بر اهمیت سیاسی و نظامی آن افزوده بود. | ||
| خط ۱۹۹: | خط ۲۱۰: | ||
این اثر یک علم یا نشان تشریفاتی است که دو بزکوهی روبهروی هم با شاخهای بلند و دو اژدها بر پشت آنها را نشان میدهد. | این اثر یک علم یا نشان تشریفاتی است که دو بزکوهی روبهروی هم با شاخهای بلند و دو اژدها بر پشت آنها را نشان میدهد. | ||
چنین آثاری احتمالاً بر سر نیزه یا چوب نصب میشدند و در آیینهای مذهبی یا مراسم رسمی کاربرد داشتند. ترکیب بزکوهی و اژدها از مهمترین نمادهای اسطورهای هنر لرستان به شمار میرود.<ref>[https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010145199 étendard-موزه لوور]</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010152195 vase-موزه لوور]</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010130365 figurine-موزه لوور]</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010130319 mors-Place of discovery : Luristan-موزه لوور]</ref> | چنین آثاری احتمالاً بر سر نیزه یا چوب نصب میشدند و در آیینهای مذهبی یا مراسم رسمی کاربرد داشتند. ترکیب بزکوهی و اژدها از مهمترین نمادهای اسطورهای هنر لرستان به شمار میرود.<ref>[https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010145199 étendard-موزه لوور]</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010152195 vase-موزه لوور]</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010130365 figurine-موزه لوور]</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010130319 mors-Place of discovery : Luristan-موزه لوور]</ref><ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/25528/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%84%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA%D8%A7%DA%98 آثار ایران باستان (موزه لوور، بریتانیا، متروپولیتن و ارمیتاژ)-رشدمگ]</ref> | ||
== مبارزات و مقاومت مردمی == | == مبارزات و مقاومت مردمی == | ||
لرستان سرزمین مقاومت و دلاوری بوده و مردم این استان در مبارزه دربرابر دیکتاتوری و | [[پرونده:بیبی مریم بختیاری.jpg|جایگزین=بیبی مریم بختیاری|بندانگشتی|'''بیبی مریم بختیاری'''|283x283پیکسل]] | ||
لرستان سرزمین مقاومت و دلاوری بوده و مردم این استان در مبارزه دربرابر استعمار و دیکتاتوری و در پیروزی انقلاب مشروطه شهدا و مبارزان فراوانی نثار کردهاند. | |||
'''بیبی مریم بختیاری:''' | |||
[[بیبی مریم بختیاری]] از زنان مبارز و نامدار ایل بختیاری در دوران مشروطه بود. او دختر حسینقلیخان ایلخانی و خواهر سردار اسعد بختیاری بود و به دلیل مهارت در سوارکاری و تیراندازی و شجاعتش، به «سردار مریم» شهرت یافت. در جریان انقلاب مشروطه، از مشروطهخواهان حمایت کرد و با تشویق سواران بختیاری و مشارکت مستقیم در نبرد، در فتح تهران نقش داشت. | |||
او همچنین در جریان جنگ جهانی اول و مبارزات ضد استبدادی و ضد استعماری فعال بود و به یکی از چهرههای برجسته تاریخ معاصر ایران تبدیل شد. | |||
'''سردار اسعد بختیاری:''' | |||
[[سردار اسعد بختیاری]] با نام اصلی علیقلیخان بختیاری، از رهبران بانفوذ و روشنفکر ایل بختیاری و یکی از فرماندهان اصلی نیروهای مشروطهخواه در فتح تهران بود. | |||
او با گردآوری نیروهای بختیاری و همراهی مشروطهخواهان، در برکناری محمدعلیشاه و بازگشت مشروطیت نقش مهمی ایفا کرد. | |||
سردار اسعد پس از فتح تهران به مقامهای دولتی، از جمله وزارت داخله و وزارت جنگ، رسید و به عنوان فردی آزادیخواه، وطندوست و فرهنگدوست شناخته شد. | |||
=== مسیر فروغ جاویدان: === | === مسیر فروغ جاویدان: === | ||
لرستان در مسیر عملیات فروغ جاویدان (۳ مرداد ۱۳۶۷) قرار داشت. ارتش آزادیبخش ملی ایران از مرزهای غربی وارد شد و تا عمق ۱۵۰ کیلومتری خاک ایران پیشروی کرد. بسیاری از رزمندگان مجاهد در این عملیات از مناطق لُرنشین بودند و در مسیر کرمانشاه-همدان دلاورانه جنگیدند. | لرستان در مسیر عملیات فروغ جاویدان (۳ مرداد ۱۳۶۷) قرار داشت. ارتش آزادیبخش ملی ایران از مرزهای غربی وارد شد و تا عمق ۱۵۰ کیلومتری خاک ایران پیشروی کرد. بسیاری از رزمندگان مجاهد در این عملیات از مناطق لُرنشین بودند و در مسیر کرمانشاه-همدان دلاورانه جنگیدند. | ||
'''کشتار ۶۷ در لرستان:''' | '''کشتار ۶۷ در لرستان:'''[[پرونده:منصور موسوی - استان لرستان.png|جایگزین=منصور موسوی - استان لرستان -الیگودرز|بندانگشتی|250x250پیکسل|منصور موسوی - استان لرستان -الیگودرز]]در تابستان ۱۳۶۷، زندانهای خرمآباد و بروجرد شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. [[هیئت مرگ|هیئتهای مرگ]] در استان لرستان نیز فعال بود و دهها تن از زندانیان سیاسی لرستانی را بدون محاکمه اعدام کردند. | ||
در تابستان ۱۳۶۷، زندانهای خرمآباد و بروجرد شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. [[هیئت مرگ|هیئتهای مرگ]] در استان لرستان نیز فعال بود و دهها تن از زندانیان سیاسی لرستانی را بدون محاکمه اعدام کردند. | |||
=== '''سید مرتضی میرمحمدی:''' === | === '''سید مرتضی میرمحمدی:''' === | ||
| خط ۲۲۵: | خط ۲۴۹: | ||
منصور موسوی، در اول دیماه ۱۳۳۷ در الیگودرز استان لرستان متولد شد. او کارگر ۲۹ سالهای بود که با همسر و دختر کوچکش زندگی میکرد و عضوی از سازمان رزمندگان آزادی طبقه کارگر (یکی از گروههای چپگرای مخالف رژیم) بود. همسرش سالها در دهه ۶۰ زندانی بود و برادر همسرش (رضا قریشی لنگرودی) نیز در همان سال ۱۳۶۷ اعدام شد. | منصور موسوی، در اول دیماه ۱۳۳۷ در الیگودرز استان لرستان متولد شد. او کارگر ۲۹ سالهای بود که با همسر و دختر کوچکش زندگی میکرد و عضوی از سازمان رزمندگان آزادی طبقه کارگر (یکی از گروههای چپگرای مخالف رژیم) بود. همسرش سالها در دهه ۶۰ زندانی بود و برادر همسرش (رضا قریشی لنگرودی) نیز در همان سال ۱۳۶۷ اعدام شد. | ||
منصور موسوی در سال ۱۳۶۲ در تهران دستگیر گردید و در تاریخ ۷ شهریور ۱۳۶۷ در زندان اوین، در جریان [[قتلعام ۶۷|قتلعام]] زندانیان سیاسی تابستان ۶۷ اعدام شد. | منصور موسوی در سال ۱۳۶۲ در تهران دستگیر گردید و در تاریخ ۷ شهریور ۱۳۶۷ در زندان اوین، در جریان [[قتلعام ۶۷|قتلعام]] زندانیان سیاسی تابستان ۶۷ اعدام شد.[[پرونده:یزدان افروغ1.jpg|جایگزین=یزدان افروغ - قهرمان کشتی جوانان|بندانگشتی|250x250پیکسل|یزدان افروغ]] | ||
=== '''قیام ۱۴۰۱ -لرستان قهرمان:''' === | اتهامات او شامل پندار و گفتار ضدانقلابی و ارتداد بود. این اعدامها بدون برگزاری دادگاه رسمی و وکیل، توسط هیئت سهنفره انجام گرفت و جسد او در گورهای جمعی بینام و نشان [[گورستان خاوران|خاوران]] دفن شد.<ref>[https://www.iranrights.org/fa/memorial/story/62935/mansur-musavi منصور موسوی-بنیاد عبدالرحمن برومند]</ref> | ||
=== '''قیام ۱۴۰۱- لرستان قهرمان:''' === | |||
لرستان در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] از استانهای پیشتاز بود. شهر ازنا در لرستان یکی از کانونهای داغ اعتراضات بود و شهدای بسیاری تقدیم کرد. | لرستان در [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران|قیام سراسری ۱۴۰۱]] از استانهای پیشتاز بود. شهر ازنا در لرستان یکی از کانونهای داغ اعتراضات بود و شهدای بسیاری تقدیم کرد. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۴۰
| استان لرستان سرزمین لُرها — قلب زاگرس | |
|---|---|
 استان لرستان — قلعه فلکالافلاک، خرمآباد | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | خرمآباد |
| شمال | استان همدان |
| جنوب | استان خوزستان |
| شرق | استانهای مرکزی و اصفهان |
| غرب | استانهای کرمانشاه و ایلام |
| آب و هوا | معتدل کوهستانی؛ زمستانهای سرد با بارش فراوان (۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر) |
| قدمت تاریخی | هزارههای پیش از تاریخ — مفرغهای لرستان (۲٬۶۰۰ تا ۳٬۰۰۰ سال پیش) |
| رودخانههای مهم | کشکان · سزار |
| مفرغهای لرستان | شاهکارهای فلزکاری باستانی — نگهداری در موزههای لوور، بریتیش میوزیم و متروپلیتن نیویورک |
| قلعه فلکالافلاک | دژ ۱۲ برجی ساسانی در خرمآباد — از شکوهمندترین بناهای تاریخی ایران |
| گردشگری طبیعی | آبشار بیشه · آبشار نوژیان · آبشار چکان · دریاچه گهر (نگین زاگرس) · تنگه شیرز · اشترانکوه |
| حکومتهای تاریخی | اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) · اتابکان لر کوچک — قرن ششم تا هشتم هجری |
| محصولات کشاورزی | گندم · جو · حبوبات |
| صنعت و معدن | سد و نیروگاه دز (دورود) · سیمان بروجرد و الیگودرز · فولاد · معادن سنگآهن، سرب و روی |
| صنایع دستی | گلیمبافی لرستانی · جاجیمبافی · نمدمالی · چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) |
| مفاخر | بیبی مریم و سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) -مسعود بختیاری (خواننده) |
'مقاله درحال ویرایش است
استان لرستان، درغرب ایران و قلب رشتهکوه زاگرس قرار دارد، مرکز آن خرمآباد، مساحت ۲۸٬۲۹۴ کیلومتر مربع و جمعیت حدود ۱٫۸ میلیون نفر (۱۴۰۰) است. آبوهوای معتدل کوهستانی با زمستانهای سرد و بارش ۵۰۰–۸۰۰ میلیمتر دارد.
از نظر تاریخی، یکی از قدیمیترین مناطق سکونت انسان در فلات ایران است که شواهد اهلیکردن دام به ۹۰۰۰ سال پیش میرسد.
حکومت اتابکان لر (لر بزرگ و کوچک) در قرون ۶ تا ۸ هجری مهمترین دوره محلی آن بود. حمله مغول و تیمور باعث ویرانی و گسترش زندگی عشایری شد و در دوره رضاشاه با سرکوب قبایل و اسکان اجباری، شیوه زندگی سنتی تغییر کرد.
رودخانههای کشکان و سزار، آبشارهای بیشه، نوژیان، چکان، دریاچه گهر و قلعه فلکالافلاک از جاذبههای اصلی این استان هستند. اقتصاد این استان بر پایه کشاورزی (گندم، جو)، دامداری، صنایع سیمان، فولاد، معادن و سد دز استوار است.
زبان لری (لکی و بختیاری)، موسیقی محلی، گلیمبافی، جاجیم و چوغابافی از میراث غنی آنهاست. آیینهایی مانند نوروزخوانی، گلمالی، تعزیه، مراسم عروسی با چوببازی و سبزهگره نوروز از رسوم برجسته محسوب میشوند.
مرکز استان: خرمآباد
مساحت: ۲۸,۲۹۴ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۸ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۱۱ شهرستان (خرمآباد، بروجرد، دورود، الیگودرز، ازنا، کوهدشت، نورآباد، پلدختر و...)
آب و هوا: معتدل کوهستانی؛ زمستانهای سرد با بارش فراوان
زبان: لری (لکی و بختیاری)، فارسی
تاریخ و فرهنگ لرستان از گذشته تا امروز
استان لرستان در غرب ایران و در دامنههای زاگرس قرار دارد و یکی از کهنترین مناطق سکونت انسان در فلات ایران به شمار میرود. درهها و دشتهای حاصلخیز این منطقه از هزاران سال پیش برای کشاورزی و دامداری مناسب بودهاند. نخستین شواهد اهلیکردن گوسفند و بز به حدود ۹۰۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد.
در هزاره هفتم پیش از میلاد، روستاهای اولیه شکل گرفتند و مردم با شکار، ماهیگیری، دامداری و کشاورزی امرار معاش میکردند.
در هزارههای بعد روستاهای کشاورزی گسترش یافتند، اما در پایان هزاره چهارم پیش از میلاد بسیاری از سکونتگاهها متروکه شدند.
از هزاره سوم پیش از میلاد، آثار سکونت دائمی کاهش یافت که احتمالاً ناشی از تغییرات اقلیمی و مشکلات کشاورزی بوده است.
در دورههای بعدی، بهویژه سلوکی، اشکانی و ساسانی، شهرها و روستاها دوباره رونق گرفتند. سیستمهای آبیاری کاریز و کشاورزی پلکانی، جوامع سازمانیافتهای را در دشتهای لرستان ایجاد کرد. این وضعیت تا دوره اسلامی ادامه داشت تا اینکه حملات مغول در قرن هفتم هجری ویرانیهای گستردهای به بار آورد.
دوره مغول، اتابکان و گسترش کوچنشینی
حمله مغول نقطه عطفی در تاریخ لرستان بود. در فاصله میان نخستین حمله مغول و ظهور تیمور، حکومت محلی اتابکان لرستان وجود داشت. اتابکان تابع قدرتهای بزرگتر مانند مظفریان بودند و خراج به مغول میپرداختند، اما استقلال کامل نداشتند. (اتابکان لر بزرگ (خاندان فضلویه) از قرن ششم تا هشتم هجری در جنوب لرستان و اتابکان لر کوچک (خاندان حسنویه و خورشیدی) در شمال لرستان حکومت کردند. خرمآباد و بروجرد از مراکز مهم این حکومتها بودند.)
حملات تیمور در سالهای ۷۸۸ و ۷۹۵ هجری قمری نیز ویرانیهای شدیدی به همراه داشت؛ بروجرد و خرمآباد آسیب دیدند. یکی از مهمترین پیامدهای این حملات، گسترش تدریجی زندگی عشایری بود.
از اواخر قرن چهاردهم میلادی، بهدلیل این تخریبها، سکونتگاههای دائمی در بسیاری از مناطق کاهش یافت و بدلیل اینکه کشاورزی دائمی دشوار گردیده بود مردم به کوچنشینی روی آوردند.
کوچ عشایر بر اساس الگوی منظم فصلی بین مناطق گرمسیر و سردسیر انجام میشد. دامداری، تولید فرش، سیاهچادر و صنایع دستی پایه اقتصاد عشایری بودند.
در دوره صفویه، برخی طوایف ترک و کرد به منطقه منتقل شدند و پس از پایان اتابکان، جوامع عشایری نقش مهمی در ساختار سیاسی-اجتماعی لرستان پیدا کردند. این شیوه زندگی تا قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ادامه داشت.
لرستان در دوره معاصر
در قرن بیستم، سیاستهای حکومت مرکزی برای کنترل قبایل و یکجانشینی عشایر، تغییرات اساسی ایجاد کرد. در دوره رضاشاه، ارتش از سال ۱۹۲۲ وارد لرستان شد و تا ۱۹۳۳ با قبایل درگیر جنگ بود. کوچ عشایر ممنوع شد، مسیرها مسدود گردید، چادرها جمعآوری و سوزانده شدند که منجر به تلفات انسانی و دامی سنگین شد.
هدف از این اقدامات و سرکوب شدید مردم این استان، تضعیف قدرت قبیلهای و تقویت حکومت مرکزی بود که منجر به قتلعام و کوچ اجباری عشایر گردید.
پس از جنگ جهانی دوم، روند اسکان اجباری سرعت بیشتری گرفت و بسیاری از عشایر به روستاها و شهرها منتقل شدند. به این ترتیب، شیوه زندگی سنتی عشایری به تدریج جای خود را به زندگی یکجانشین، کشاورزی و فعالیتهای شهری داد.
دین، آیینها و فرهنگ
فرهنگ لرستان فراتر از تحولات سیاسی-اقتصادی است. باورهای دینی مردم ترکیبی از دین رسمی اسلام، آیینهای محلی و باورهای عامیانه است.
این عناصر در طول تاریخ با سنتهای زاگرسی درآمیخته و هویت فرهنگی خاصی را شکل دادهاند که شامل آداب، مناسک، موسیقی، لباس و صنایع دستی غنی میشود.
تاریخ لرستان روایت تحول از جوامع کشاورزی پیش از تاریخ و باستانی به دورههای ویرانی مغول و تیمور، گسترش عشایرنشینی، و سپس کوچ اجباری به زندگی یکجانشین و مبارزه و مقاومت دربرابر ظلم و ستم بودهاست.
اتابکان لرستان یکی از حکومتهای محلی مهم دوره میانه بودند و عشایر نقش محوری در هویت تاریخی این منطقه داشتهاند. در انقلاب مشروطه نیز ایلات لُر (بختیاری و لک) نقش مهمی در تحولات سیاسی ایران داشتند و سردار اسعد بختیاری در فتح تهران و پیروزی مشروطه (۱۲۸۸) نقش کلیدی ایفا کرد. امروزه نیز مردم لرستان همچنان با میراث غنی فرهنگی و تاریخی خود بخشی مهم از تنوع ایران و مقاومت در برابر دیکتاتوری را نمایندگی میکند.[۱][۲][۳]
جغرافیا و اقلیم
لرستان در غرب ایران و در قلب رشتهکوه زاگرس واقع شده است. این استان کوهستانی آبوهوای معتدل تا سرد با بارش سالانه ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر، زمستانها سرد با برف فراوان و تابستانها معتدل دارد.
رودخانههای کشکان و سزار از رودهای مهم استان هستند. آبشارهای بیشه، نوژیان و چکان از زیباترین آبشارهای ایران هستند.
لرستان از شمال به استان همدان و از جنوب به استان خوزستان و از غرب به استانهای ایلام و کرمانشاه و از شرق به استانهای مرکزی و اصفهان محدود شده است.
اقتصاد و منابع
اقتصاد لرستان عمدتاً بر کشاورزی، دامداری و صنعت استوار است. گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند و دامداری بهویژه پرورش گوسفند و بز، از ارکان اقتصاد عشایری و روستایی این استان است.
صنعت و معدن:
سد و نیروگاه دز در دورود از بزرگترین سدهای برقآبی ایران است. صنایع سیمان بروجرد و الیگودرز، صنایع فولاد و معادن سنگآهن، سرب و روی از صنایع مهم استان هستند.
گردشگری:
قلعه فلکالافلاک، پل کشکان، آبشار بیشه، آبشار نوژیان،جنگل و آبشار نایانگیز، آبشار گرمه، دریاچه گهر (لرستان)، تنگه شیرز و کوههای اشترانکوه، غار کلدر، پارک جنگلی مخمل کوه و... از جاذبههای طبیعی و تاریخی استان هستند.
دریاچه گهر معروف به «نگین زاگرس» یکی از زیباترین دریاچههای کوهستانی ایران است.
صنایع دستی:
گلیمبافی لرستانی، جاجیمبافی، نمدمالی و چوغابافی (پوشش سنتی مردان لر) از صنایع دستی سنتی و ارزشمند استان هستند.[۱][۲][۳]
فرهنگ وآیینها و رسوم:
فرهنگ لرستان از کهنترین فرهنگهای ایرانی است. زبان لری (شامل لکی و لری جنوبی) از زبانهای ایرانی جنوبغربی و نزدیک به فارسی میانه (پهلوی) است و عشایری مانند امرایی، گراوند و آزادبخت در منطقه مشهورند. کوچ این عشایر از دیدنیترین صحنههای زندگی عشایری ایران است.
نوروزخوانی: یکی از آیینهای سنتی آغاز سال نو، که با خواندن اشعار و سرودهای محلی همراه است.
آیین گلمالی: مراسم خاص مرتبط با طبیعت یا مناسبتهای فصلی.
مراسم مذهبی و تعزیه: در مناسبتهای مذهبی، مردم جمع میشوند و تعزیه خاص اجرا میکنند که شامل نوحهخوانی، نذریدادن، سینهزنی و نمایشهای سنتی است.
مراسم عروسی: مراسم عروسی لُری با موسیقی و رقص چوبازی (چوببازی) چند روز طول میکشد.
سایر رسوم: شامل آیینهای ازدواج (سور)، مراسم سبزهگره در نوروز، عزاداری، دامداری و کشاورزی که با سختی اقلیم منطقه گره خورده است.
این رسوم نشاندهنده همبستگی اجتماعی، حفظ سنتها و ترکیب عناصر مذهبی-محلی در زندگی مردم این استان است.[۴][۵]
موسیقی لری:
موسیقی لری با ساز سهتار (تنبور) و دف از غنیترین موسیقیهای ایران است. آوازهای «مور» و «هوره» از فرمهای اصیل آوازی لُرها هستند. سیاوش کامکار و علیرضا افتخاری از هنرمندان بزرگ با ریشه لرستانی هستند.
مفاخر:
بیبی مریم بختیاری از زنان مبارز دوران مشروطه و برادرش سردار اسعد بختیاری (فاتح تهران در مشروطه) و مسعود بختیاری (خواننده بزرگ ایرانی) از مفاخر لرستان و مناطق لرنشین هستند.
غذاهای محلی:
کلهجوش (آش کشک و سبزی)، آبگوشت لرستانی (دیزی)، کشکینه، نان تنوری لُری، شیربرنج و کباب بختیاری از غذاهای سنتی استان هستند.
آثار باستانی استان لرستان
قلعه فلکالافلاک
قلعه فلکالافلاک، به معنای «آسمان آسمانها» یکی از مهمترین آثار تاریخی و فرهنگی شهر خرمآباد و استان لرستان است که بر فراز تپهای در مرکز شهر قرار دارد. این دژ ۱۲برجی که احتمال میرود همان «دژ شاپورخواست» دوره ساسانی باشد، در طول تاریخ کارکردهای گوناگونی داشته و علاوه بر نقش نظامی و دفاعی، در دورههای مختلف مرکز حکومتی و محل استقرار حاکمان منطقه بوده است. موقعیت استراتژیک قلعه در مسیرهای ارتباطی غرب ایران، بر اهمیت سیاسی و نظامی آن افزوده بود.
فلکالافلاک در دورههای تاریخی مختلف شاهد تحولات سیاسی و اجتماعی فراوانی بوده و در دوره پهلوی نیز مدتی بهعنوان پادگان نظامی و زندان مورد استفاده قرار گرفت. سرانجام در دهه ۱۳۵۰ کاربری موزهای پیدا کرد و موزه مردمشناسی و موزه مفرغهای لرستان در آن راهاندازی شد. به این ترتیب، قلعه از یک دژ نظامی و زندان به یکی از مهمترین مراکز معرفی تاریخ، فرهنگ و هنر لرستان تبدیل شد.
یکی از مسائل مهم در سالهای اخیر، آزادسازی حریم قلعه برای فراهم شدن زمینه ثبت جهانی آن در فهرست یونسکو بوده است. برای ثبت جهانی، ایجاد و حفظ حریم مناسب پیرامون اثر تاریخی ضروری است؛ اما در اطراف قلعه، بخشهایی از اراضی در اختیار مراکز نظامی قرار داشت. بر اساس گزارش دویچهوله، ارتش از حریم قلعه خارج شد، اما سپاه پاسداران برای تخلیه و واگذاری محدوده مورد استفاده خود، خواستار دریافت هزینه برای احداث پادگان جایگزین شد. در این گزارش، رقم بدهی و پرداختهای مربوط به این توافق حدود ۶۹ میلیارد تومان عنوان شده است.
در سال ۱۳۹۸، مسئولان میراث فرهنگی لرستان اعلام کردند که با پرداخت آخرین بخش این مبلغ و اجرای توافق، زمینه برای آزادسازی حریم قلعه فراهم خواهد شد. اهمیت این موضوع از آن جهت بود که وجود تأسیسات نظامی در حریم اثر، یکی از موانع مهم در مسیر آمادهسازی پرونده فلکالافلاک برای ثبت جهانی به شمار میرفت. فعالان میراث فرهنگی امیدوار بودند که با تخلیه این محدوده و ساماندهی حریم تاریخی قلعه، امکان پیگیری جدیتر ثبت آن در فهرست میراث جهانی یونسکو فراهم شود.
قلعه فلکالافلاک امروزه نهتنها نمادی از تاریخ چند هزارساله لرستان، بلکه بخشی مهم از هویت فرهنگی مردم این منطقه است. معماری باشکوه، پیشینه ساسانی، نقش تاریخی آن در تحولات سیاسی و نظامی غرب ایران و همچنین موزههای مردمشناسی و باستانشناسی، این قلعه را به یکی از برجستهترین جاذبههای تاریخی ایران تبدیل کرده است. ثبت جهانی آن میتواند به حفاظت بهتر از بنا، افزایش اعتبار فرهنگی و تاریخی لرستان و جذب گردشگران داخلی و خارجی کمک کند.[۶][۷]
برنزهای لرستان
برنزهای لرستان، از اواخر قرن نوزدهم در موزههای اروپا ظاهر شدند اما منشأشان ناشناخته بود و به مناطق و فرهنگهای گوناگون خاور نزدیک نسبت داده میشد. از اواخر دهه ۱۹۲۰ با غارت گسترده گورستانهای لرستان، این اشیاء به طور انبوه وارد بازارهای عتیقه شدند و منشأ لرستانیشان تأیید گردید.
مطالعات اولیه عمدتاً بر پایه مجموعههای خصوصی و اطلاعات دلالان بود و پژوهشگرانی مانند گدار و گیرشمن آنها را به اقوامی چون کاسیها یا کیمریها نسبت میدادند که اغلب فاقد پشتوانه علمی بود.
پرتراتز با بررسی دقیق انواع خاصی مانند دهانههای اسب و بتها، چارچوب زمانی اواخر هزاره دوم تا نیمه نخست هزاره اول پیش از میلاد را پیشنهاد کرد. مشکلات جدی شامل جعل، گذشتهچینی اشیاء و فروش برنزهای غیرلرستانی به نام لرستان بود که بسیاری از مجموعهها را تحت تأثیر قرار داد.
کالمایر با تمرکز بر اشیاء دارای کتیبه یا قابل مقایسه با یافتههای کاوششده، گاهشماری دقیقتری ارائه داد و مرزهای سبک کانونیک لرستان را مشخص ساخت. کاتالوگهای موري و امیه با تلفیق دادههای بازار و کاوشهای علمی مانند پروژه بلژیکی، مرجع اصلی برای تمایز برنزهای عصر آهن لرستان از سایر برنزهای ایرانی شدند.
۱. دهنه اسب (Horse Bit / Mors)
این شیء یک دهنه اسب از جنس مفرغ است که برای کنترل و هدایت اسب به کار میرفت. دهنههای اسب لرستان علاوه بر کاربرد نظامی و سوارهنظام، اغلب با نقوش هنری و نمادین ساخته میشدند که نشاندهنده مهارت فلزکاران لرستان در هزاره اول پیش از میلاد است. این اثر امروزه در موزه لوور ابوظبی نگهداری میشود.
۲. تندیس انسانی مفرغی
این تندیس کوچک مفرغی، انسانی را با دستان افراشته به تصویر میکشد. باستانشناسان احتمال میدهند چنین پیکرههایی کاربرد آیینی یا نذری داشته و در نیایشگاهها یا آرامگاهها استفاده میشدهاند.
سادگی فرم در کنار بیان نمادین، از ویژگیهای هنر مفرغهای لرستان است.
۳. سطل یا جام مفرغی با سر شیر
این ظرف مفرغی از نوع سیتولا (Situla) است و در بخش پایینی آن سر شیر به صورت برجسته دیده میشود. شیر در فرهنگ ایران باستان نماد قدرت، نگهبانی و شجاعت بود و استفاده از آن بر روی ظروف ارزشمند، اهمیت و جایگاه ویژه این آثار را نشان میدهد. قدمت این اثر به حدود ۹۰۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد میرسد.
۴. علم یا نشان آیینی مفرغی (Standard)
این اثر یک علم یا نشان تشریفاتی است که دو بزکوهی روبهروی هم با شاخهای بلند و دو اژدها بر پشت آنها را نشان میدهد.
چنین آثاری احتمالاً بر سر نیزه یا چوب نصب میشدند و در آیینهای مذهبی یا مراسم رسمی کاربرد داشتند. ترکیب بزکوهی و اژدها از مهمترین نمادهای اسطورهای هنر لرستان به شمار میرود.[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]
مبارزات و مقاومت مردمی
لرستان سرزمین مقاومت و دلاوری بوده و مردم این استان در مبارزه دربرابر استعمار و دیکتاتوری و در پیروزی انقلاب مشروطه شهدا و مبارزان فراوانی نثار کردهاند.
بیبی مریم بختیاری:
بیبی مریم بختیاری از زنان مبارز و نامدار ایل بختیاری در دوران مشروطه بود. او دختر حسینقلیخان ایلخانی و خواهر سردار اسعد بختیاری بود و به دلیل مهارت در سوارکاری و تیراندازی و شجاعتش، به «سردار مریم» شهرت یافت. در جریان انقلاب مشروطه، از مشروطهخواهان حمایت کرد و با تشویق سواران بختیاری و مشارکت مستقیم در نبرد، در فتح تهران نقش داشت.
او همچنین در جریان جنگ جهانی اول و مبارزات ضد استبدادی و ضد استعماری فعال بود و به یکی از چهرههای برجسته تاریخ معاصر ایران تبدیل شد.
سردار اسعد بختیاری:
سردار اسعد بختیاری با نام اصلی علیقلیخان بختیاری، از رهبران بانفوذ و روشنفکر ایل بختیاری و یکی از فرماندهان اصلی نیروهای مشروطهخواه در فتح تهران بود.
او با گردآوری نیروهای بختیاری و همراهی مشروطهخواهان، در برکناری محمدعلیشاه و بازگشت مشروطیت نقش مهمی ایفا کرد.
سردار اسعد پس از فتح تهران به مقامهای دولتی، از جمله وزارت داخله و وزارت جنگ، رسید و به عنوان فردی آزادیخواه، وطندوست و فرهنگدوست شناخته شد.
مسیر فروغ جاویدان:
لرستان در مسیر عملیات فروغ جاویدان (۳ مرداد ۱۳۶۷) قرار داشت. ارتش آزادیبخش ملی ایران از مرزهای غربی وارد شد و تا عمق ۱۵۰ کیلومتری خاک ایران پیشروی کرد. بسیاری از رزمندگان مجاهد در این عملیات از مناطق لُرنشین بودند و در مسیر کرمانشاه-همدان دلاورانه جنگیدند.
کشتار ۶۷ در لرستان:
در تابستان ۱۳۶۷، زندانهای خرمآباد و بروجرد شاهد اعدام زندانیان مجاهد بودند. هیئتهای مرگ در استان لرستان نیز فعال بود و دهها تن از زندانیان سیاسی لرستانی را بدون محاکمه اعدام کردند.
سید مرتضی میرمحمدی:
سید مرتضی میرمحمدی به جرم حمایت از سازمان مجاهدین خلق ایران، در زندان اوین محبوس بود و در سال ۱۳۶۷ به اجبار ناپدید و اعدام شد.
به وابستگان او دو گواهی فوت متناقض ارائه شد: اولین گواهی در سال ۱۳۶۸ یا اوایل ۱۳۶۹ علت مرگ را «مرگ» و تاریخ مرگ را ۱۲ شهریور ۱۳۶۷ ذکر میکند.
اگرچه اعتقاد بر این است که او در حقیقت در میانۀ موج اعدامها در ماههای مرداد و شهریور در زندان اوین کشته شده است.
در سال ۱۳۷۸ یا ۱۳۷۹، گواهی فوت دوم صادر و علت مرگ «نامعلوم» اعلام شد که نشان میدهد وی در ازنای استان لرستان درگذشته است.
با این حال آشکار است که آقای میرمحمدی تا اوایل مرداد ۱۳۶۷ در زندان اوین تهران بوده و سپس ناپدید شده است.[۱۳]
منصور موسوی:
منصور موسوی، در اول دیماه ۱۳۳۷ در الیگودرز استان لرستان متولد شد. او کارگر ۲۹ سالهای بود که با همسر و دختر کوچکش زندگی میکرد و عضوی از سازمان رزمندگان آزادی طبقه کارگر (یکی از گروههای چپگرای مخالف رژیم) بود. همسرش سالها در دهه ۶۰ زندانی بود و برادر همسرش (رضا قریشی لنگرودی) نیز در همان سال ۱۳۶۷ اعدام شد.
منصور موسوی در سال ۱۳۶۲ در تهران دستگیر گردید و در تاریخ ۷ شهریور ۱۳۶۷ در زندان اوین، در جریان قتلعام زندانیان سیاسی تابستان ۶۷ اعدام شد.
اتهامات او شامل پندار و گفتار ضدانقلابی و ارتداد بود. این اعدامها بدون برگزاری دادگاه رسمی و وکیل، توسط هیئت سهنفره انجام گرفت و جسد او در گورهای جمعی بینام و نشان خاوران دفن شد.[۱۴]
قیام ۱۴۰۱- لرستان قهرمان:
لرستان در قیام سراسری ۱۴۰۱ از استانهای پیشتاز بود. شهر ازنا در لرستان یکی از کانونهای داغ اعتراضات بود و شهدای بسیاری تقدیم کرد.
قیام دیماه ۱۴۰۴:
خرمآباد و شهرهای لرستان در قیام دیماه ۱۴۰۴ نیز شاهد اعتراضات بازاریان و مردم بودند. در خرمآباد، بروجرد، دورود و کوهدشت مردم فعالیتهای بسیاری علیه کشتار و جنایات رژیم داشتند و بسیاری از مردم این استان توسط نیروهای سرکوبگر رژیم به شهادت رسیدند.
از شهدای شناختهشده لرستان: یزدان افروغ (قهرمان کشتی تهران در ردههای سنی جوانان)، شایان اسدالهی (۳۰ ساله، ازنا)، وهاب موسوی (قائدی ) (۳۰ ساله، ازنا)، احمدرضا امانی (۲۷ ساله، ازنا)، امیرحسام خدایاریفرد (۲۶ ساله، کوهدشت) رضا مرادی عبدالوند، احد ابراهیمپور عبدلی (۳۵ ساله، نورآباد دلفان)، طاها صفری و مصطفی فلاحی که تنها ۱۵ سال داشت را میتوان نام برد.[۱۵]
ایرانپدیا نام ۴۷تن از شهدای این استان در اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ را در فهرست جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان لرستان ثبت کردهاست.
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ LURISTAN iv. The Origin of Nomadism-iranica
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ LURISTAN v. Religion, Rituals, and Popular Beliefs-iranica
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ Lorestān-britannica
- ↑ جاهای دیدنی لرستان با عکس؛ زیباترین نقاط این استان که باید آنها را ببینید-اقامت۲۴
- ↑ آیین های محلی کوهدشت؛ از نوروزخوانی تا آیین گلمالی-اقامت۲۴
- ↑ قلعه فلکالافلاک؛ دژی که زندان شد، زندانی که آزاد میشود-دویچه وهله
- ↑ اسرار نهفته در قلعه فلکالافلاک؛ نگین تاریخی خرمآباد و رازهای آن-امروزکجا بریم
- ↑ étendard-موزه لوور
- ↑ vase-موزه لوور
- ↑ figurine-موزه لوور
- ↑ mors-Place of discovery : Luristan-موزه لوور
- ↑ آثار ایران باستان (موزه لوور، بریتانیا، متروپولیتن و ارمیتاژ)-رشدمگ
- ↑ بنیاد عبدالرحمن برومند :: نامه کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل به مقامات ایران برای پاسخگویی و شفافیت در مورد کشتار زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷
- ↑ منصور موسوی-بنیاد عبدالرحمن برومند
- ↑ PMOI/MEK Publishes Names of Martyrs of the Iranian People’s Nationwide Uprising-pmoi