کاربر:Hamidreza۷/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| name = استان همدان | | name = استان همدان | ||
| other_name = پایتخت تاریخ و تمدن ایران — هگمتانه باستانی | | other_name = پایتخت تاریخ و تمدن ایران — هگمتانه باستانی | ||
| image_skyline = | | image_skyline = هگمتانه -اکباتان.jpg | ||
| image_caption = | | image_caption = | ||
| pushpin_map = Iran | | pushpin_map = Iran | ||
| map_caption = موقعیت استان همدان در نقشه ایران | | map_caption = موقعیت استان همدان در نقشه ایران | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
| blank3_info_sec2 = نبرد نهاوند (۶۴۲ میلادی) — فتحالفتوح — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان | | blank3_info_sec2 = نبرد نهاوند (۶۴۲ میلادی) — فتحالفتوح — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان | ||
| blank4_name_sec2 = گردشگری | | blank4_name_sec2 = گردشگری | ||
| blank4_info_sec2 = تپه هگمتانه | | blank4_info_sec2 = تپه هگمتانه ·آرامگاه حیقوق نبی- آرامگاه بوعلی سینا · آرامگاه باباطاهر · مقبره استر و مردخای · بازار تاریخی | ||
| blank5_name_sec2 = محصولات کشاورزی | | blank5_name_sec2 = محصولات کشاورزی | ||
| blank5_info_sec2 = سیبزمینی | | blank5_info_sec2 = سیبزمینی · انگور ملایر · گردو تویسرکان · عسل | ||
| blank6_name_sec2 = صنعت | | blank6_name_sec2 = صنعت | ||
| blank6_info_sec2 = سفالگری لالجین (پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز خاورمیانه) · چرمسازی · نساجی | | blank6_info_sec2 = سفالگری لالجین (پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز خاورمیانه) · چرمسازی · نساجی | ||
| blank7_name_sec2 = صنایع دستی | | blank7_name_sec2 = صنایع دستی | ||
| blank7_info_sec2 = | | blank7_info_sec2 = قالیبافی همدان (شهرت جهانی) · مسگری · چرمسازی | ||
| blank8_name_sec2 = مفاخر | | blank8_name_sec2 = مفاخر | ||
| blank8_info_sec2 = ابوعلی سینا (بزرگترین پزشک و فیلسوف اسلام) · باباطاهر عریان (شاعر عارف) · عینالقضات همدانی · میرزاده عشقی | | blank8_info_sec2 = ابوعلی سینا (بزرگترین پزشک و فیلسوف اسلام) · باباطاهر عریان (شاعر عارف) · عینالقضات همدانی · میرزاده عشقی | ||
| blank9_name_sec2 = غذاهای محلی | | blank9_name_sec2 = غذاهای محلی | ||
| blank9_info_sec2 = آبگوشت همدانی (دیزی سنگی) · کباب لقمه همدانی · آش شوله · تهچین همدانی · حلوای همدانی | | blank9_info_sec2 = آبگوشت همدانی (دیزی سنگی) · کباب لقمه همدانی · آش شوله · تهچین همدانی · انگشت پیچ - حلوای همدانی | ||
| blank10_name_sec2 = آداب و رسوم | | blank10_name_sec2 = آداب و رسوم | ||
| blank10_info_sec2 = جشن مهرگان (از جشنهای کهن ایرانی) · چهارشنبهسوری · مراسم عاشورا | | blank10_info_sec2 = جشن مهرگان (از جشنهای کهن ایرانی) · چهارشنبهسوری · مراسم عاشورا | ||
| blank11_name_sec2 = | | blank11_name_sec2 = | ||
| blank11_info_sec2 = | | blank11_info_sec2 = | ||
}} | }} | ||
'''مقاله درحال ویرایش است''' | '''مقاله درحال ویرایش است''' | ||
'''استان همدان''' | '''استان همدان'''، در غرب ایران و دامنه کوه الوند قرار دارد و با مساحت حدود ۱۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیت نزدیک به ۱٫۷ میلیون نفر، یکی از کهنترین مراکز تمدنی کشور است. این استان با آبوهوای سرد کوهستانی، زمستانهای بسیار سرد و برف سنگین شناخته میشود. هگمتانه یا اکباتان، پایتخت مادها و نخستین امپراتوری ایرانی، در اینجا بنا شده و بعدها پایتخت تابستانی هخامنشیان بوده است. پس از نبرد نهاوند در سال ۶۴۲ میلادی، شهر به دست مسلمانان افتاد و در دوران اسلامی نیز اهمیت سیاسی خود را حفظ کرد. از آثار مهم آن میتوان به تپه هگمتانه، کتیبههای گنجنامه داریوش و خشایارشا، شیر سنگی، آرامگاه بوعلیسینا و باباطاهر، مقبره استر و مردخای و غار علیصدر اشاره کرد. اقتصاد استان بر پایه کشاورزی (بهویژه سیبزمینی بهعنوان بزرگترین تولیدکننده ایران)، سفالگری لالجین، قالیبافی و گردشگری استوار است. ساختار شهری همدان با طرح ستارهای شکل در دوره معاصر طراحی شده است. جامعه یهودیان کهن این شهر از قدیمیترین جوامع یهودی ایران به شمار میرود. مفاخری چون ابنسینا، باباطاهر عریان و عینالقضات همدانی از این دیار برخاستهاند. آداب و رسوم محلی، غذاهای سنتی و جشنهای کهن نیز بخش مهمی از فرهنگ استان را تشکیل میدهند. | ||
همدان در انقلاب مشروطه نقش برجستهای داشت و مردم این شهر با مشارکت فعال در جنبشهای آزادیخواهانه سهم مهمی در پیروزی آن ایفا کردند. میرزاده عشقی، شاعر و مبارز انقلابی همدانی، با اشعار اعتراضی و فعالیتهای سیاسی خود از چهرههای شاخص این دوره به شمار میرود. | |||
مرکز استان: همدان | مرکز استان: همدان | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۰: | ||
=== ساختار شهری و معماری همدان === | === ساختار شهری و معماری همدان === | ||
[[پرونده:همدان.jpg|جایگزین=استان همدان|بندانگشتی|استان همدان]] | |||
یکی از ویژگیهای کمنظیر شهر همدان، طرح شهری ستارهایشکل آن است. این شهر دارای یک مرکز دایرهای و مجموعهای از شش بلوار اصلی است که مانند پرههای یک ستاره از مرکز شهر به سمت مناطق مختلف امتداد پیدا میکنند. این الگوی شهری، همدان را از بسیاری از شهرهای ایران متمایز کرده است. | یکی از ویژگیهای کمنظیر شهر همدان، طرح شهری ستارهایشکل آن است. این شهر دارای یک مرکز دایرهای و مجموعهای از شش بلوار اصلی است که مانند پرههای یک ستاره از مرکز شهر به سمت مناطق مختلف امتداد پیدا میکنند. این الگوی شهری، همدان را از بسیاری از شهرهای ایران متمایز کرده است. | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۳: | ||
=== جامعه یهودیان همدان === | === جامعه یهودیان همدان === | ||
[[پرونده:شیرسنگی.jpg|جایگزین=شیرسنگی - همدان|بندانگشتی|شیرسنگی - همدان]] | |||
یکی از موضوعات مهم در تاریخ اجتماعی همدان، حضور دیرینه جامعه یهودیان در این شهر است. حضور یهودیان در همدان به دوران باستان بازمیگردد و در منابع یهودی، ارتباط حضور آنان در سرزمین ماد با تبعید گروههایی از بنیاسرائیل در دوران آشوریان مطرح شده است. به دلیل اهمیت سیاسی و جمعیتی همدان در دوران ماد، این احتمال مطرح شده که گروههایی از یهودیان در این شهر سکونت کرده باشند. بر همین اساس، جامعه یهودیان همدان از کهنترین جوامع یهودی خارج از سرزمین اسرائیل دانسته شده است. | یکی از موضوعات مهم در تاریخ اجتماعی همدان، حضور دیرینه جامعه یهودیان در این شهر است. حضور یهودیان در همدان به دوران باستان بازمیگردد و در منابع یهودی، ارتباط حضور آنان در سرزمین ماد با تبعید گروههایی از بنیاسرائیل در دوران آشوریان مطرح شده است. به دلیل اهمیت سیاسی و جمعیتی همدان در دوران ماد، این احتمال مطرح شده که گروههایی از یهودیان در این شهر سکونت کرده باشند. بر همین اساس، جامعه یهودیان همدان از کهنترین جوامع یهودی خارج از سرزمین اسرائیل دانسته شده است. | ||
| خط ۱۴۱: | خط ۱۴۳: | ||
=== صنعت: === | === صنعت: === | ||
[[پرونده:گنج نامه همدان.jpg|جایگزین=گنجنامه همدان|بندانگشتی|گنجنامه همدان]] | |||
صنایع سرامیک و کاشی (لالجین، پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه)، صنایع قالیبافی همدان (قالیهای همدان شهرت جهانی دارند) صنایع چرمسازی، صنایع غذایی و نساجی از صنایع مهم استان هستند. | صنایع سرامیک و کاشی (لالجین، پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه)، صنایع قالیبافی همدان (قالیهای همدان شهرت جهانی دارند) صنایع چرمسازی، صنایع غذایی و نساجی از صنایع مهم استان هستند. | ||
| خط ۱۴۸: | خط ۱۵۱: | ||
تپه هگمتانه همدان: | تپه هگمتانه همدان: | ||
غار علیصدر: | '''غار علیصدر:''' | ||
غار علیصدر (در ۷۵ کیلومتری همدان) بزرگترین غار آبی جهان است و با قایق قابل بازدید است. این غار با قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال، ستونها و استالاکتیتهای شگفتانگیزی دارد. | غار علیصدر (در ۷۵ کیلومتری همدان) بزرگترین غار آبی جهان است و با قایق قابل بازدید است. این غار با قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال، ستونها و استالاکتیتهای شگفتانگیزی دارد. | ||
'''گنجنامه:''' | |||
گنجنامه کتیبه های کهن در ۵کیلومتری غرب همدان و در انتهای دره سرسبز عباس آباد واقع شده است. سنگ نوشتههای این مکان تاریخی حاوی نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشا هخامنشی میباشد که بر دل صخره ای از کوه الوند به صورت ۳ستون ۲۰ سطری به زبان های پارسی، عیلامی و بابلی حکاکی شده است. <ref>[https://www.flytoday.ir/blog/hamedan-souvenir/ سوغات همدان- فلای تودی]</ref><ref>[https://safarzon.com/mag/%D8%B3%D9%88%D8%BA%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86/ ۱۲ تا از معروف ترین سوغات همدان در یک نگاه-سفرزون]</ref><ref>[https://www.eghamat24.com/blog/7399/alisadr-cave-in-hamadan غار علیصدر همدان -اقامت۲۴]</ref><ref>[https://www.eghamat24.com/HamedanTourism.html گردشگری همدان - اقامت۲۴]</ref><ref>'''[https://www.britannica.com/art/Hamadan-rug Hamadan rug-britanica]'''</ref>[[پرونده:ابن سینا.jpg|جایگزین=آرامگاه ابوعلی سینا|بندانگشتی|آرامگاه ابوعلی سینا|300x300پیکسل]] | |||
== فرهنگ و آداب و رسوم == | == فرهنگ و آداب و رسوم == | ||
همدان یکی از کهنترین شهرهای ایران (با نام باستانی هگمتانه) است که تاریخچهای چند هزارساله دارد و در دورههای مادها، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و بعد از اسلام بهعنوان پایتخت یا مرکز مهم بوده است. این شهر با ترکیبی از فرهنگهای فارسی، لری و ترکی، غنی از آداب و رسوم محلی، مذهبی و سنتی است که تحت تأثیر حکومتهای مختلف شکل گرفته و تا امروز زنده مانده است. | همدان یکی از کهنترین شهرهای ایران (با نام باستانی هگمتانه) است که تاریخچهای چند هزارساله دارد و در دورههای مادها، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و بعد از اسلام بهعنوان پایتخت یا مرکز مهم بوده است. این شهر با ترکیبی از فرهنگهای فارسی، لری و ترکی، غنی از آداب و رسوم محلی، مذهبی و سنتی است که تحت تأثیر حکومتهای مختلف شکل گرفته و تا امروز زنده مانده است. | ||
=== مفاخر علمی و ادبی: === | === مفاخر علمی و ادبی: === | ||
استان همدان از دیرباز مهد بزرگان بوده است. دیاکو بنیانگذار حکومت ماد و سازنده هگمتانه (اکباتان) نخستین پایتخت ایران در این سرزمین بود. باباطاهر عریان، شاعر و عارف قرن پنجم هجری، با دوبیتیهایش از همدان برخاست و ابنسینا در این دیار درگذشت. بدیعالزمان همدانی، ادیب و بنیانگذار سبک مقامهنویسی، و عینالقضات همدانی، فیلسوف و عارف بزرگ، نیز از مفاخر این دیارند. خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی، وزیر و مورخ ایلخانی و نویسنده جامعالتواریخ، از دیگر چهرههای برجسته همدان در دورانهای کهن و میانه است. | |||
'''ابوعلی سینا (ابنسینا) (Avicenna):''' | '''ابوعلی سینا (ابنسینا) (Avicenna):''' | ||
ابن سینا (ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا)، معروف به آویسنّا در غرب، حدود سال ۹۸۰ میلادی نزدیک بخارا (امروز در ازبکستان) به دنیا آمد و در ۱۰۳۷ در همدان درگذشت. او تا ده سالگی قرآن را حفظ کرد، منطق را نزد معلمی آموخت و خیلی زود از او پیشی گرفت؛ سپس خود آثار یونانی را مطالعه کرد و از شانزدهسالگی در پزشکی مهارت یافت. | ابن سینا (ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا)، معروف به آویسنّا در غرب، حدود سال ۹۸۰ میلادی نزدیک بخارا (امروز در ازبکستان) به دنیا آمد و در ۱۰۳۷ در همدان درگذشت. او تا ده سالگی قرآن را حفظ کرد، منطق را نزد معلمی آموخت و خیلی زود از او پیشی گرفت؛ سپس خود آثار یونانی را مطالعه کرد و از شانزدهسالگی در پزشکی مهارت یافت. [[پرونده:آرامگاه باباطاهر عریان.jpg|جایگزین=آرامگاه باباطاهر عریان|بندانگشتی|آرامگاه باباطاهر عریان|270x270پیکسل]] | ||
[[پرونده:کرسی.jpg|جایگزین=رسوم زمستانی همدان، شامل کرسیگذاری، شب یلدا|بندانگشتی|رسوم زمستانی همدان، شامل کرسیگذاری، شب یلدا|250x250پیکسل]]او با معالجه سلطان بخارا، کتابخانه سلطنتی در اختیارش قرار گرفت و از بیستویکسالگی نوشتن را آغاز کرد. در میان ناآرامیهای سیاسی مدام در سفر بود، اما در اصفهان زیر حمایت علاءالدوله ثبات یافت و آثارش را تکمیل کرد. مهمترین کتابهایش «کتاب الشفاء» (دایرةالمعارف فلسفی و علمی در منطق، فیزیک، ریاضیات و متافیزیک) و «القانون فی الطب» (قانون در طب) است که تا اواسط قرن هفدهم کتاب درسی پزشکی اروپا بود. | |||
او با معالجه سلطان بخارا، کتابخانه سلطنتی در اختیارش قرار گرفت و از بیستویکسالگی نوشتن را آغاز کرد. در میان ناآرامیهای سیاسی مدام در سفر بود، اما در اصفهان زیر حمایت علاءالدوله ثبات یافت و آثارش را تکمیل کرد. مهمترین کتابهایش «کتاب الشفاء» (دایرةالمعارف فلسفی و علمی در منطق، فیزیک، ریاضیات و متافیزیک) و «القانون فی الطب» (قانون در طب) است که تا اواسط قرن هفدهم کتاب درسی پزشکی اروپا بود. | |||
ابن سینا فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی را با الهیات اسلامی ترکیب کرد و تأثیر عمیقی بر فلسفه اسکولاستیک غرب و پزشکی قرون وسطی گذاشت. او در پایان عمر به قولنج مبتلا شد و در ماه رمضان درگذشت.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Avicenna دانشنامه بریتانیکا — ابنسینا]</ref> | ابن سینا فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی را با الهیات اسلامی ترکیب کرد و تأثیر عمیقی بر فلسفه اسکولاستیک غرب و پزشکی قرون وسطی گذاشت. او در پایان عمر به قولنج مبتلا شد و در ماه رمضان درگذشت.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Avicenna دانشنامه بریتانیکا — ابنسینا]</ref> | ||
| خط ۱۷۱: | خط ۱۷۳: | ||
باباطاهر عریان (حدود سال ۱۰۰۰ میلادی در لرستان یا همدان به دنیا آمد و پس از ۱۰۵۵ در همدان درگذشت) یکی از محترمترین شاعران اولیه ادبیات فارسی است. بیشتر زندگیاش در هالهای از رمز و راز قرار دارد و احتمالاً بیشتر عمر خود را در همدان گذراند.لقب «عریان» (برهنه) نشان میدهد که درویش و عارف سیار بوده است. | باباطاهر عریان (حدود سال ۱۰۰۰ میلادی در لرستان یا همدان به دنیا آمد و پس از ۱۰۵۵ در همدان درگذشت) یکی از محترمترین شاعران اولیه ادبیات فارسی است. بیشتر زندگیاش در هالهای از رمز و راز قرار دارد و احتمالاً بیشتر عمر خود را در همدان گذراند.لقب «عریان» (برهنه) نشان میدهد که درویش و عارف سیار بوده است. | ||
شعرهای او به گویشی از زبان فارسی سروده شده و بیشتر بهخاطر دوبیتیهایش شهرت دارد. این دوبیتیها با زبانی آهنگین، روان و ساده، صداقت، معنویت و لایههای فلسفی عمیقی را بیان میکنند و از آثار مهم شعر عرفانی فارسی به شمار میروند. | |||
باباطاهر هنوز در ایران بسیار مورد احترام است و آرامگاهی برای او در همدان ساخته شده که در سال ۱۹۶۵ بنا و در ۲۰۰۴ بازسازی شد. | |||
بسیاری از اشعارش نیز به زبان انگلیسی ترجمه شدهاند، از جمله در کتابهایی مانند «نالههای باباطاهر» اثر ای. هرون-آلن (۱۹۰۲)، «اشعار یک صوفی پارسی» اثر آ. جی. آربری (۱۹۳۷) و «رباعیات باباطاهر عریان» اثر مهدی نخستین (۱۹۶۷).<ref>'''[https://www.britannica.com/biography/Baba-Taher-Oryan Bābā Ṭāher ʿOryān-britannica]'''</ref> | |||
=== غذاهای محلی: === | === غذاهای محلی: === | ||
| خط ۱۹۵: | خط ۱۹۵: | ||
== مبارزات و مقاومت مردمی == | == مبارزات و مقاومت مردمی == | ||
[[پرونده:میرزاده عشقی ۵.JPG|جایگزین=میرزاده عشقی|بندانگشتی|میرزاده عشقی شاعر انقلابی دوره مشروطه |250x250پیکسل]] | |||
همدان، از دیرباز سرزمین مبارزه و ایستادگی در برابر هجوم خارجی بوده و همچنین در انقلاب مشروطه نقش و جایگاه ویژهای در پیروزی این انقلاب داشت. در دوران معصر نیز مردم این استان با فداکاری و نثار شهدای بسیار همچنان پرچم نبرد علیه دیکتاتوری را برافراشته نگاه داشتهاند. | همدان، از دیرباز سرزمین مبارزه و ایستادگی در برابر هجوم خارجی بوده و همچنین در انقلاب مشروطه نقش و جایگاه ویژهای در پیروزی این انقلاب داشت. در دوران معصر نیز مردم این استان با فداکاری و نثار شهدای بسیار همچنان پرچم نبرد علیه دیکتاتوری را برافراشته نگاه داشتهاند. | ||
'''میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)''' | |||
[[میرزاده عشقی]]، با نام اصلی سید محمدرضا کردستانی (زاده ۲۰ آذر ۱۲۷۳ در همدان – درگذشته ۱۲ تیر ۱۳۰۳ در تهران) شاعر، روزنامهنگار، نمایشنامهنویس و فعال سیاسی دوره مشروطه بود. او در همدان تحصیل کرد، به زبان فرانسه مسلط شد و در اوایل جنگ جهانی اول به استانبول رفت و آنجا فلسفه و علوم اجتماعی خواند. پس از بازگشت، با اشعار و مقالات تند علیه قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله و سپس طرح جمهوری رضاخان مبارزه کرد و روزنامه «قرن بیستم» را منتشر نمود. عشقی سرانجام در منزلش ترور شد و در ابنبابویه به خاک سپرده شد. او به اشعار اعتراضی و صراحت لهجهاش شهرت دارد.<ref>[[میرزاده عشقی|میرزاده عشقی - ایرانپدیا]]</ref> | |||
=== بهجت صدوقی -مجاهد قهرمان همدانی: === | === بهجت صدوقی -مجاهد قهرمان همدانی: === | ||
مجاهد شهید بهجت صدوقی (پری/زهره) متولد ۱۳۳۶ در خانوادهای تهیدست در شهر همدان بود. او تنها دختر و اولین فرزند خانواده بود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با رتبه ممتاز گذراند و در سال ۱۳۵۶ در رشته ادبیات دانشگاه مشهد پذیرفته شد. | مجاهد شهید بهجت صدوقی (پری/زهره) متولد ۱۳۳۶ در خانوادهای تهیدست در شهر همدان بود. او تنها دختر و اولین فرزند خانواده بود. | ||
[[پرونده:بهنام درویش1.jpg| | |||
تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با رتبه ممتاز گذراند و در سال ۱۳۵۶ در رشته ادبیات دانشگاه مشهد پذیرفته شد. | |||
[[پرونده:بهنام درویش1.jpg|alt=بهنام درویش، (زادهٔ ۱۳۷۱ – شهادت ۱۹ دی ۱۴۰۴)|بندانگشتی|243x243px|بهنام درویش، (زادهٔ ۱۳۷۱ – شهادت ۱۹ دی ۱۴۰۴)]] | |||
در دانشگاه با مجاهدین آشنا شد و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تمام وقت در سازمان فعالیت کرد. بهجت دستگیر شد و ماهها زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت اما لبهای رازدارش هرگز گشوده نشد. | در دانشگاه با مجاهدین آشنا شد و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تمام وقت در سازمان فعالیت کرد. بهجت دستگیر شد و ماهها زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت اما لبهای رازدارش هرگز گشوده نشد. | ||
| خط ۲۰۸: | خط ۲۱۵: | ||
=== قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴: === | === قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴: === | ||
همدان در قیام سراسری ۱۴۰۱ و قیام دیماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود. در قیام ۱۴۰۴، بازار همدان از اولین بازارهایی بود که به اعتصاب پیوست و اعتراضات از بازار به خیابانها کشیده شد.مردم این استان در شهرهای مختلف برای ابراز نارضایتی خود از وضعیت بدمعیشتی به خیابانها آمدند، اما نیروهای سرکوبگر رژیم، این تظاهرات مسالمتآمیز را با گلوله جنگی پاسخ دادند که بسیاری از این تظاهر کنندگان به شهادت رسیدند. | همدان در قیام سراسری ۱۴۰۱ و قیام دیماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود. در قیام ۱۴۰۴، بازار همدان از اولین بازارهایی بود که به اعتصاب پیوست و اعتراضات از بازار به خیابانها کشیده شد. مردم این استان در شهرهای مختلف برای ابراز نارضایتی خود از وضعیت بدمعیشتی به خیابانها آمدند، اما نیروهای سرکوبگر رژیم، این تظاهرات مسالمتآمیز را با گلوله جنگی پاسخ دادند که بسیاری از این تظاهر کنندگان به شهادت رسیدند. | ||
یکی از مستندترین اسناد این کشتار که در ۱۸ و ۱۹دیماه ۱۴۰۴ بهوقوع پیوست، فایل صوتی تماس تلفنی [[بهنام درویش]] با مادرش است که چند دقیقه پیش از شهادت ضبط شدهاست. در این مکالمه کوتاه، او با لحنی مصمم از شلوغی جمعیت و تیراندازیها سخن میگوید و با شور و شعف انقلابی و حضور در جمع معترضان شعار میدهد: «توپ، تانک، مسلسل دیگه اثر ندارد... به مادرم بگویید دیگر پسر ندارد.» | |||
ایرانپدیا نام ۲۶نفر از این شهدا را در فهرست [[جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان|جانباختگان قیام ۱۴۰۴]] در استان همدان ثبت نمودهاست. | ایرانپدیا نام ۲۶نفر از این شهدا را در فهرست [[جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان|جانباختگان قیام ۱۴۰۴]] در استان همدان ثبت نمودهاست. | ||
== منابع == | == منابع == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۴
| استان همدان پایتخت تاریخ و تمدن ایران — هگمتانه باستانی | |
|---|---|
 | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | همدان |
| شمال | استانهای زنجان و قزوین |
| جنوب | استان لرستان |
| شرق | استان مرکزی |
| غرب | استانهای کرمانشاه و کردستان |
| آب و هوا | سرد کوهستانی؛ از سردترین شهرهای ایران (تا منفی ۳۰ درجه)، بارش برف سنگین |
| قدمت تاریخی | حدود ۳٬۰۰۰ سال — اولین پایتخت ایران (هگمتانه، پایتخت مادها) |
| کوه الوند | ۳٬۵۸۰ متر — نماد شهر همدان |
| هگمتانه | پایتخت امپراتوری ماد (تأسیس ۶۷۸ پ.م توسط دیاکو) — نخستین امپراتوری ایرانی |
| کتیبههای گنجنامه | دو کتیبه از داریوش بزرگ و خشایارشا در دامنه الوند — قدمت ۲٬۵۰۰ ساله |
| غار علیصدر | بزرگترین غار آبی جهان — قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال — بازدید با قایق |
| رویداد تاریخی مهم | نبرد نهاوند (۶۴۲ میلادی) — فتحالفتوح — آخرین نبرد بزرگ ساسانیان |
| گردشگری | تپه هگمتانه ·آرامگاه حیقوق نبی- آرامگاه بوعلی سینا · آرامگاه باباطاهر · مقبره استر و مردخای · بازار تاریخی |
| محصولات کشاورزی | سیبزمینی · انگور ملایر · گردو تویسرکان · عسل |
| صنعت | سفالگری لالجین (پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز خاورمیانه) · چرمسازی · نساجی |
| صنایع دستی | قالیبافی همدان (شهرت جهانی) · مسگری · چرمسازی |
مقاله درحال ویرایش است
استان همدان، در غرب ایران و دامنه کوه الوند قرار دارد و با مساحت حدود ۱۹ هزار کیلومتر مربع و جمعیت نزدیک به ۱٫۷ میلیون نفر، یکی از کهنترین مراکز تمدنی کشور است. این استان با آبوهوای سرد کوهستانی، زمستانهای بسیار سرد و برف سنگین شناخته میشود. هگمتانه یا اکباتان، پایتخت مادها و نخستین امپراتوری ایرانی، در اینجا بنا شده و بعدها پایتخت تابستانی هخامنشیان بوده است. پس از نبرد نهاوند در سال ۶۴۲ میلادی، شهر به دست مسلمانان افتاد و در دوران اسلامی نیز اهمیت سیاسی خود را حفظ کرد. از آثار مهم آن میتوان به تپه هگمتانه، کتیبههای گنجنامه داریوش و خشایارشا، شیر سنگی، آرامگاه بوعلیسینا و باباطاهر، مقبره استر و مردخای و غار علیصدر اشاره کرد. اقتصاد استان بر پایه کشاورزی (بهویژه سیبزمینی بهعنوان بزرگترین تولیدکننده ایران)، سفالگری لالجین، قالیبافی و گردشگری استوار است. ساختار شهری همدان با طرح ستارهای شکل در دوره معاصر طراحی شده است. جامعه یهودیان کهن این شهر از قدیمیترین جوامع یهودی ایران به شمار میرود. مفاخری چون ابنسینا، باباطاهر عریان و عینالقضات همدانی از این دیار برخاستهاند. آداب و رسوم محلی، غذاهای سنتی و جشنهای کهن نیز بخش مهمی از فرهنگ استان را تشکیل میدهند.
همدان در انقلاب مشروطه نقش برجستهای داشت و مردم این شهر با مشارکت فعال در جنبشهای آزادیخواهانه سهم مهمی در پیروزی آن ایفا کردند. میرزاده عشقی، شاعر و مبارز انقلابی همدانی، با اشعار اعتراضی و فعالیتهای سیاسی خود از چهرههای شاخص این دوره به شمار میرود.
مرکز استان: همدان
مساحت: ۱۹,۳۶۸ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۹ شهرستان (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، بهار، اسدآباد، فامنین، رزن)
آب و هوا: سرد کوهستانی؛ زمستانهای بسیار سرد
زبان: فارسی، لری (لکی)، ترکی
────────────────────────────────────────────────────────────
استان همدان؛ سرزمین هگمتانه و یکی از کهنترین مراکز تمدنی ایران
همدان، هگمتانه باستانی یکی از قدیمیترین شهرهای جهان و اولین پایتخت ایران است. استان همدان، در غرب ایران و در منطقه زاگرس قرار دارد و شهر همدان، مرکز استان، در دامنه شرقی رشتهکوه الوند واقع شده است. موقعیت جغرافیایی همدان از دیرباز اهمیت ویژهای داشته است؛ زیرا این شهر میان یکی از مسیرهای مهم ارتباطی شرق و غرب زاگرس قرار گرفته و بهویژه در دوران باستان، راهی مهم برای ارتباط مناطق مرکزی فلات ایران با بینالنهرین و نواحی غربی بوده است.
ارتفاع زیاد شهر از سطح دریا و قرار گرفتن در دامنه الوند، آبوهوایی نسبتاً سرد در زمستان و معتدل در تابستان به وجود آورده است. دشت حاصلخیز پیرامون شهر نیز از گذشته برای کشاورزی مناسب بوده و تولید غلات، میوه و محصولات کشاورزی در اقتصاد منطقه نقش داشته است.
هگمتانه و اکباتان؛ پایتخت مادها
مهمترین ویژگی تاریخی همدان، ارتباط آن با هگمتانه یا اکباتان است. اکباتان که همان همدان امروزی دانسته میشود، پایتخت امپراتوری ماد و سپس یکی از مراکز مهم سیاسی شاهنشاهی هخامنشی بود. در دوره هخامنشی، همدان بهعنوان پایتخت تابستانی شاهان مورد استفاده قرار میگرفت و در دورههای بعد نیز مرکز اداری و سیاسی مهمی در منطقه ماد به شمار میآمد. این شهر از دوره هخامنشی تا دوره ساسانی جایگاه مهمی بهعنوان مرکز منطقه ماد داشت.
نام هگمتانه در منابع باستانی و کتیبههای تاریخی با صورتهای مختلفی آمده است. در کتیبه داریوش بزرگ در بیستون، نام شهر به صورت هَنگمَتانه (Hangmatāna) ثبت شده است. یکی از تفسیرهای رایج، ریشه این نام را به مفهوم «محل گردهمایی» مرتبط میداند؛ هرچند درباره ریشه دقیق نام هگمتانه میان پژوهشگران دیدگاههای مختلفی وجود دارد.
نام این شهر بعدها در منابع یونانی به صورت اکباتان و در زبانهای دیگر با شکلهای متفاوت ثبت شد و سرانجام به نام همدان تغییر نام یافت.
همدان در دوره اسلامی
تاریخ همدان پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی نیز ادامه یافت. شهر پس از نبرد نهاوند در سده هفتم میلادی در جریان فتوحات عربی به دست مسلمانان افتاد. پس از نخستین توافق با نیروهای عرب، در همدان مقاومتهایی علیه حکومت جدید شکل گرفت و شهر بار دیگر مورد حمله قرار گرفت و سرانجام تحت سلطه مسلمانان درآمد.
همدان یکی از شهرهایی بود که تحولات بزرگ سیاسی و نظامی ناشی از فروپاشی ساسانیان را از نزدیک تجربه کرد.
در دورههای بعدی اسلامی، همدان همچنان یکی از شهرهای مهم غرب ایران باقی ماند و در دورههای مختلف، فراز و نشیبهای سیاسی و نظامی فراوانی را پشت سر گذاشت. موقعیت آن در مسیرهای ارتباطی غرب و مرکز ایران باعث شد که در تحولات سیاسی منطقه همواره اهمیت داشته باشد. تاریخ اسلامی همدان را میتوان ادامه تاریخی طولانی دانست که از دوران ماد و هخامنشی آغاز شده و تا دورههای اسلامی امتداد یافته است.
آثار تاریخی و باستانی
همدان مجموعهای از آثار تاریخی متعلق به دورههای پیش از اسلام و دوره اسلامی را در خود جای داده است. یکی از مهمترین محوطههای باستانی شهر، تپه هگمتانه است که در شمالشرقی همدان قرار دارد. کاوشهای باستانشناسی در این محوطه از دهه ۱۹۸۰ میلادی ادامه داشته و بقایای معماری خشتی مهمی در آن کشف شده است.
از دیگر آثار مهم تاریخی همدان، گنجنامه است؛ مجموعهای از دو کتیبه سنگی متعلق به داریوش بزرگ و خشایارشا که در دامنه الوند قرار دارند. این کتیبهها به سه زبان، یعنی فارسی باستان، ایلامی و بابلی نو، نوشته شدهاند و از مهمترین اسناد دوره هخامنشی در منطقه به شمار میروند. نام «گنجنامه» نیز در فرهنگ عامه با این باور پیوند خورده بود که کتیبهها حاوی راز گنجی پنهان هستند.
شیر سنگی نیز یکی دیگر از آثار مشهور همدان است. این مجسمه سنگی که به شکل شیری نشسته ساخته شده، از آثار تاریخی شناختهشده شهر محسوب میشود. درباره تاریخ و کارکرد آن روایتهای گوناگونی در منابع تاریخی آمده است؛ برخی آن را به دوره اسکندر نسبت دادهاند و برخی روایتهای دیگر، نقش آن را بهعنوان طلسمی برای حفاظت از شهر در برابر سیل و سرمای شدید مطرح کردهاند. این روایتها نشان میدهد که شیر سنگی علاوه بر ارزش تاریخی، در حافظه فرهنگی و افسانههای محلی همدان نیز جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
موقعیت طبیعی و اهمیت جغرافیایی
همدان یکی از سردترین شهرهای ایران با دمای زمستان تا منفی ۳۰ درجه سانتیگراد و آب و هوای سرد و خشک تا نیمه خشک است. بارش برف سنگین زمستانی از ویژگیهای آبوهوایی این استان است.همدان در ارتفاعی حدود ۱۸۰۰ متر از سطح دریا و در پای دامنه شرقی الوند قرار گرفته است.
این موقعیت، شهر را در یکی از نقاط مهم ارتباطی زاگرس مرکزی قرار داده و مسیر ارتباطی مهمی برای عبور از زاگرس مرکزی است که همدان بر آن تسلط دارد. دورههای مختلف تاریخی همین موقعیت، باعث شد که شهر اهمیت نظامی، تجاری و سیاسی خود را حفظ کند. دشت گسترده و حاصلخیز شرق شهر برای کشت میوه و سبزیجات مناسب بود و در مناطق دورتر، کشت غلات و دامداری اهمیت بیشتری داشت.
ساختار شهری و معماری همدان
یکی از ویژگیهای کمنظیر شهر همدان، طرح شهری ستارهایشکل آن است. این شهر دارای یک مرکز دایرهای و مجموعهای از شش بلوار اصلی است که مانند پرههای یک ستاره از مرکز شهر به سمت مناطق مختلف امتداد پیدا میکنند. این الگوی شهری، همدان را از بسیاری از شهرهای ایران متمایز کرده است.
این طرح در دوره معاصر و در سال ۱۹۲۸ میلادی توسط معماران آلمانی طراحی شد و اجرای آن از سال ۱۹۳۳ آغاز شد. شش بلوار اصلی با عرض حدود ۳۰ متر به مرکز شهر میرسیدند و میدان مرکزی شهر بهعنوان نقطه اصلی این شبکه شهری شکل گرفت. این طرح با هدف مدرنسازی شهر و سازگار کردن آن با رفتوآمد خودروها اجرا شد.
در کنار این بخش مدرن، همدان دارای محلههای قدیمی با کوچههای باریک و گاه پوشیده است. خانههای قدیمی این محلهها به صورت فشرده در کنار یکدیگر ساخته شده بودند و برخی از آنها دارای اتاقهای طاقدار بودند. بازار اصلی شهر نیز یکی از مراکز مهم اقتصادی و تجاری همدان بوده و در کنار آن، بازارهای فرعی و مراکز تجاری کوچکتر فعالیت داشتهاند.
جمعیت، شهرنشینی
استان همدان در طول سدههای اخیر جمعیتی ترکیبی از ساکنان شهرها، روستاها و گروههای کوچرو و مهاجر داشته است. در نیمه دوم قرن بیستم، جمعیت استان رشد قابل توجهی داشته و همزمان روند شهرنشینی نیز سرعت گرفته است. با این حال، در دهههای مورد بررسی، هنوز بخش مهمی از جمعیت استان در مناطق روستایی زندگی میکردند. شهرهای همدان، ملایر، نهاوند، اسدآباد، تویسرکان و بهار از مراکز مهم جمعیتی استان بودند.
یکی از ویژگیهای جمعیتی منطقه، حضور عشایر و گروههای کوچرو است. برخی از این گروهها تابستان را در مناطق همدان میگذراندند و در فصل زمستان به مناطق دیگری از جمله خوزستان، لرستان، کرمانشاه و ایلام کوچ میکردند. این رفتوآمدهای فصلی نشاندهنده ارتباط تاریخی همدان با مناطق غرب و جنوبغرب ایران و نقش آن در مسیرهای کوچ عشایری است.
جامعه یهودیان همدان
یکی از موضوعات مهم در تاریخ اجتماعی همدان، حضور دیرینه جامعه یهودیان در این شهر است. حضور یهودیان در همدان به دوران باستان بازمیگردد و در منابع یهودی، ارتباط حضور آنان در سرزمین ماد با تبعید گروههایی از بنیاسرائیل در دوران آشوریان مطرح شده است. به دلیل اهمیت سیاسی و جمعیتی همدان در دوران ماد، این احتمال مطرح شده که گروههایی از یهودیان در این شهر سکونت کرده باشند. بر همین اساس، جامعه یهودیان همدان از کهنترین جوامع یهودی خارج از سرزمین اسرائیل دانسته شده است.
همدان در دوره اسلامی نیز یکی از مراکز مهم زندگی فرهنگی و مذهبی یهودیان ایران بود. در دوره عباسی، مدارس دینی یهودی در همدان فعالیت داشتند و ارتباط این جامعه با مراکز علمی یهودیان در عراق تقویت شد. این شهر تا اواخر قرن هجدهم میلادی یکی از مراکز مهم فرهنگ و آموزش دینی یهودیان در ایران به شمار میرفت. در تاریخ این جامعه، شخصیتهایی مانند یهودا همدانی و رشیدالدین فضلالله همدانی نیز مطرح شدهاند؛ هرچند درباره پیشینه یهودی رشیدالدین میان پژوهشگران بحثهایی وجود دارد.
گویش یهودیان همدان
یکی از جنبههای جالب میراث فرهنگی همدان، گویش یهودیان همدان است که در گروه زبانهای ایرانی شمالغربی و در مجموعه گویشهای فلات مرکزی ایران قرار میگیرد و آن را از فارسی، که در گروه زبانهای ایرانی جنوبغربی قرار دارد، متمایز میکند.
گونهای نزدیک به این گویش نیز در میان یهودیان تویسرکان رواج داشته است. این گویش از نظر زبانشناسی اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از میراث زبانی تاریخی منطقه را حفظ کرده است.
با این حال، در قرن بیستم جمعیت یهودیان همدان بهشدت کاهش یافت و جمعیت این جامعه که در اوایل قرن بیستم حدود ۱۳ هزار نفر برآورد شده بود، در دهههای بعد بهشدت کاهش پیدا کرد و در آغاز قرن بیستویکم تنها شمار بسیار اندکی از افراد جامعه یهودیان در خود همدان باقی مانده بودند. در نتیجه، گویش یهودی همدان نیز در معرض زوال و فراموشی قرار گرفت و نسلهای جوانتر کمتر آن را بهعنوان زبان مادری فراگرفتند.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]
اقتصاد و منابع
اقتصاد:
همدان بر کشاورزی، دامداری، صنعت و گردشگری استوار است. سیبزمینی همدان معروفترین محصول زراعی استان و ایران است و این استان بزرگترین تولیدکننده سیبزمینی کشور میباشد.
انگور و شیره انگور ملایر،گردوی تویسرکان، عسل، انگشت پیچ و حلوا ارده نیز از محصولات مهم این استان هستند.
صنعت:
صنایع سرامیک و کاشی (لالجین، پایتخت سفال و سرامیک ایران و بزرگترین مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه)، صنایع قالیبافی همدان (قالیهای همدان شهرت جهانی دارند) صنایع چرمسازی، صنایع غذایی و نساجی از صنایع مهم استان هستند.
گردشگری:
آرامگاه حیقوق نبی، یکی از پیامبران بنیاسراییل، تپه هگمتانه، آرامگاه بوعلی سینا، آرامگاه باباطاهر، کتیبههای گنجنامه، غار علیصدر، مقبره استر و مردخای (مقدس یهودیان)، برج قربان متعلق به دوره صفویه، شیرسنگی، مسجد جامع همدان و بازار تاریخی و... از جاذبههای گردشگری این استان هستند.
تپه هگمتانه همدان:
غار علیصدر:
غار علیصدر (در ۷۵ کیلومتری همدان) بزرگترین غار آبی جهان است و با قایق قابل بازدید است. این غار با قدمت بیش از ۶۵ میلیون سال، ستونها و استالاکتیتهای شگفتانگیزی دارد.
گنجنامه:
گنجنامه کتیبه های کهن در ۵کیلومتری غرب همدان و در انتهای دره سرسبز عباس آباد واقع شده است. سنگ نوشتههای این مکان تاریخی حاوی نوشتارهایی از دوران داریوش و خشایارشا هخامنشی میباشد که بر دل صخره ای از کوه الوند به صورت ۳ستون ۲۰ سطری به زبان های پارسی، عیلامی و بابلی حکاکی شده است. [۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]
فرهنگ و آداب و رسوم
همدان یکی از کهنترین شهرهای ایران (با نام باستانی هگمتانه) است که تاریخچهای چند هزارساله دارد و در دورههای مادها، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و بعد از اسلام بهعنوان پایتخت یا مرکز مهم بوده است. این شهر با ترکیبی از فرهنگهای فارسی، لری و ترکی، غنی از آداب و رسوم محلی، مذهبی و سنتی است که تحت تأثیر حکومتهای مختلف شکل گرفته و تا امروز زنده مانده است.
مفاخر علمی و ادبی:
استان همدان از دیرباز مهد بزرگان بوده است. دیاکو بنیانگذار حکومت ماد و سازنده هگمتانه (اکباتان) نخستین پایتخت ایران در این سرزمین بود. باباطاهر عریان، شاعر و عارف قرن پنجم هجری، با دوبیتیهایش از همدان برخاست و ابنسینا در این دیار درگذشت. بدیعالزمان همدانی، ادیب و بنیانگذار سبک مقامهنویسی، و عینالقضات همدانی، فیلسوف و عارف بزرگ، نیز از مفاخر این دیارند. خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی، وزیر و مورخ ایلخانی و نویسنده جامعالتواریخ، از دیگر چهرههای برجسته همدان در دورانهای کهن و میانه است.
ابوعلی سینا (ابنسینا) (Avicenna):
ابن سینا (ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا)، معروف به آویسنّا در غرب، حدود سال ۹۸۰ میلادی نزدیک بخارا (امروز در ازبکستان) به دنیا آمد و در ۱۰۳۷ در همدان درگذشت. او تا ده سالگی قرآن را حفظ کرد، منطق را نزد معلمی آموخت و خیلی زود از او پیشی گرفت؛ سپس خود آثار یونانی را مطالعه کرد و از شانزدهسالگی در پزشکی مهارت یافت.
او با معالجه سلطان بخارا، کتابخانه سلطنتی در اختیارش قرار گرفت و از بیستویکسالگی نوشتن را آغاز کرد. در میان ناآرامیهای سیاسی مدام در سفر بود، اما در اصفهان زیر حمایت علاءالدوله ثبات یافت و آثارش را تکمیل کرد. مهمترین کتابهایش «کتاب الشفاء» (دایرةالمعارف فلسفی و علمی در منطق، فیزیک، ریاضیات و متافیزیک) و «القانون فی الطب» (قانون در طب) است که تا اواسط قرن هفدهم کتاب درسی پزشکی اروپا بود.
ابن سینا فلسفه ارسطویی و نوافلاطونی را با الهیات اسلامی ترکیب کرد و تأثیر عمیقی بر فلسفه اسکولاستیک غرب و پزشکی قرون وسطی گذاشت. او در پایان عمر به قولنج مبتلا شد و در ماه رمضان درگذشت.[۱۵]
باباطاهر عریان (Bābā Ṭāher ʿOryān) — شاعر عارف قرن پنجم هجری
باباطاهر عریان (حدود سال ۱۰۰۰ میلادی در لرستان یا همدان به دنیا آمد و پس از ۱۰۵۵ در همدان درگذشت) یکی از محترمترین شاعران اولیه ادبیات فارسی است. بیشتر زندگیاش در هالهای از رمز و راز قرار دارد و احتمالاً بیشتر عمر خود را در همدان گذراند.لقب «عریان» (برهنه) نشان میدهد که درویش و عارف سیار بوده است.
شعرهای او به گویشی از زبان فارسی سروده شده و بیشتر بهخاطر دوبیتیهایش شهرت دارد. این دوبیتیها با زبانی آهنگین، روان و ساده، صداقت، معنویت و لایههای فلسفی عمیقی را بیان میکنند و از آثار مهم شعر عرفانی فارسی به شمار میروند.
باباطاهر هنوز در ایران بسیار مورد احترام است و آرامگاهی برای او در همدان ساخته شده که در سال ۱۹۶۵ بنا و در ۲۰۰۴ بازسازی شد.
بسیاری از اشعارش نیز به زبان انگلیسی ترجمه شدهاند، از جمله در کتابهایی مانند «نالههای باباطاهر» اثر ای. هرون-آلن (۱۹۰۲)، «اشعار یک صوفی پارسی» اثر آ. جی. آربری (۱۹۳۷) و «رباعیات باباطاهر عریان» اثر مهدی نخستین (۱۹۶۷).[۱۶]
غذاهای محلی:
آبگوشت همدانی (دیزی سنگی)، کباب لقمه همدانی، آش شوله، سوپ جو، تهچین همدانی و حلوای همدانی از غذاهای سنتی استان هستند.
آداب و رسوم:
رسوم زمستانی همدان، شامل کرسیگذاری، شب یلدا و تقسیم زمستان به چله بزرگ و کوچک میشود.
نوروز با خانهتکانی، چهارشنبهسوری، سفره هفتسین، شالاندازی و سیزدهبهدر همراه است.
عزاداری محرم با دستههای تعزیه و گروههای حیدری و نعمتی برگزار میشود. مراسم عاشورا در همدان با شکوه خاصی برپا میگردد
ازدواج سنتی مراحل خواستگاری، حنابندان، عقد و پاتختی دارد و جشن شبهفت نوزاد نیز رایج است.
جشن مهرگان از جشنهای کهن ایرانی است که هنوز در همدان بهصورت نمادین گرامی داشته میشود.[۱۷][۱۸][۱۹]
مبارزات و مقاومت مردمی
همدان، از دیرباز سرزمین مبارزه و ایستادگی در برابر هجوم خارجی بوده و همچنین در انقلاب مشروطه نقش و جایگاه ویژهای در پیروزی این انقلاب داشت. در دوران معصر نیز مردم این استان با فداکاری و نثار شهدای بسیار همچنان پرچم نبرد علیه دیکتاتوری را برافراشته نگاه داشتهاند.
میرزاده عشقی (شاعر انقلابی دوره مشروطه)
میرزاده عشقی، با نام اصلی سید محمدرضا کردستانی (زاده ۲۰ آذر ۱۲۷۳ در همدان – درگذشته ۱۲ تیر ۱۳۰۳ در تهران) شاعر، روزنامهنگار، نمایشنامهنویس و فعال سیاسی دوره مشروطه بود. او در همدان تحصیل کرد، به زبان فرانسه مسلط شد و در اوایل جنگ جهانی اول به استانبول رفت و آنجا فلسفه و علوم اجتماعی خواند. پس از بازگشت، با اشعار و مقالات تند علیه قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله و سپس طرح جمهوری رضاخان مبارزه کرد و روزنامه «قرن بیستم» را منتشر نمود. عشقی سرانجام در منزلش ترور شد و در ابنبابویه به خاک سپرده شد. او به اشعار اعتراضی و صراحت لهجهاش شهرت دارد.[۲۰]
بهجت صدوقی -مجاهد قهرمان همدانی:
مجاهد شهید بهجت صدوقی (پری/زهره) متولد ۱۳۳۶ در خانوادهای تهیدست در شهر همدان بود. او تنها دختر و اولین فرزند خانواده بود.
تحصیلات ابتدایی و متوسطه را با رتبه ممتاز گذراند و در سال ۱۳۵۶ در رشته ادبیات دانشگاه مشهد پذیرفته شد.
در دانشگاه با مجاهدین آشنا شد و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ تمام وقت در سازمان فعالیت کرد. بهجت دستگیر شد و ماهها زیر شدیدترین شکنجهها قرار گرفت اما لبهای رازدارش هرگز گشوده نشد.
در ۹ خرداد ۱۳۶۳ در صحن زندان همدان، همراه با اشرف احمدیزاده و بهزاد افصحی بر فراز دارهای برافراشته دژخیمان به شهادت رسید. هر سه تا آخرین لحظه بر آرمانهای خود پایدار ماندند.[۲۱]
کشتار ۶۷ در همدان:
در تابستان ۱۳۶۷، زندان همدان شاهد یکی از خونبارترین فصول کشتار زندانیان سیاسی بود. بر اساس شهادت زندانیان بازمانده، هیئت مرگ در زندان همدان دهها تن از زندانیان سیاسی که بخش اعظم آنها را زندانیان مجاهد تشکیل میدادند را بدون محاکمه و تنها بهدلیل پایداری بر مواضعشان اعدام کردند. این هیئتهای مرگ حتی بسیاری از زندانیان سیاسی را که حکمشان پایان یافته بود، اعدام کردند و پیکر شهدا در گورهای دستهجمعی دفن کردند.[۲۲]
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
همدان در قیام سراسری ۱۴۰۱ و قیام دیماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود. در قیام ۱۴۰۴، بازار همدان از اولین بازارهایی بود که به اعتصاب پیوست و اعتراضات از بازار به خیابانها کشیده شد. مردم این استان در شهرهای مختلف برای ابراز نارضایتی خود از وضعیت بدمعیشتی به خیابانها آمدند، اما نیروهای سرکوبگر رژیم، این تظاهرات مسالمتآمیز را با گلوله جنگی پاسخ دادند که بسیاری از این تظاهر کنندگان به شهادت رسیدند.
یکی از مستندترین اسناد این کشتار که در ۱۸ و ۱۹دیماه ۱۴۰۴ بهوقوع پیوست، فایل صوتی تماس تلفنی بهنام درویش با مادرش است که چند دقیقه پیش از شهادت ضبط شدهاست. در این مکالمه کوتاه، او با لحنی مصمم از شلوغی جمعیت و تیراندازیها سخن میگوید و با شور و شعف انقلابی و حضور در جمع معترضان شعار میدهد: «توپ، تانک، مسلسل دیگه اثر ندارد... به مادرم بگویید دیگر پسر ندارد.»
ایرانپدیا نام ۲۶نفر از این شهدا را در فهرست جانباختگان قیام ۱۴۰۴ در استان همدان ثبت نمودهاست.
منابع
- ↑ HAMADĀN i. GEOGRAPHY-iranica
- ↑ HAMADĀN ii. POPULATION-iranica
- ↑ HAMADĀN iv. URBAN PLAN-iranica
- ↑ ECBATANA-iranica
- ↑ HAMADĀN vi. HISTORY, ISLAMIC PERIOD-iranica
- ↑ HAMADĀN vii. MONUMENTS-iranica
- ↑ HAMADĀN viii. JEWISH COMMUNITY-iranica
- ↑ HAMADĀN ix. JEWISH DIALECT-iranica
- ↑ Hamadan-britannica
- ↑ سوغات همدان- فلای تودی
- ↑ ۱۲ تا از معروف ترین سوغات همدان در یک نگاه-سفرزون
- ↑ غار علیصدر همدان -اقامت۲۴
- ↑ گردشگری همدان - اقامت۲۴
- ↑ Hamadan rug-britanica
- ↑ دانشنامه بریتانیکا — ابنسینا
- ↑ Bābā Ṭāher ʿOryān-britannica
- ↑ ۱۰ غذای سنتی همدان برای بازی با روح و روانتان- الیگشت
- ↑ داب و رسوم مردم همدان-بیتوته
- ↑ همدان و سفری به گذشته فرهنگ، آداب و رسوم آن-گنجنامه
- ↑ میرزاده عشقی - ایرانپدیا
- ↑ با یاد مجاهد شهید بهجت (پری) صدوقی-سازمان مجاهدین
- ↑ ١٣٦٧ قتل عام زندانيان سياسي همدان، شهادت یک زندانی-بنیاد عبدالرحمن برومند