|
|
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه اطلاعات دانشمند | | {{جعبه زندگینامه |
| | نام = توماس رابرت چک | | | اندازه جعبه = ۳۰۰px |
| | تصویر = Thomas Cech.jpg | | | عنوان = |
| | توضیح تصویر = توماس رابرت چک | | | عنوان ۲ = شیمیدان و برنده جایزه نوبل شیمی |
| | نام اصلی = Thomas Robert Cech | | | نام = توماس چک |
| | زمینه فعالیت = بیوشیمی، زیستشناسی مولکولی | | | تصویر = Thomas_Cech.jpg |
| | | اندازه تصویر = ۲۵۰px |
| | | عنوان تصویر = توماس چک، برنده نوبل شیمی ۱۹۸۹ |
| | | زادروز = ۸ دسامبر ۱۹۴۷ |
| | | زادگاه = شیکاگو، ایالات متحده |
| | ملیت = آمریکایی | | | ملیت = آمریکایی |
| | تاریخ تولد = ۸ دسامبر ۱۹۴۷ | | | تابعیت = آمریکایی |
| | محل تولد = شیکاگو، ایلینوی، ایالات متحده | | | تحصیلات = کالج گرینل · دانشگاه برکلی (دکترای شیمی) |
| | والدین =
| |
| | تاریخ مرگ =
| |
| | محل مرگ =
| |
| | علت مرگ =
| |
| | محل زندگی = بولدر، کلرادو
| |
| | مدفن =
| |
| | پیشه = شیمیدان، زیستشیمیدان، استاد دانشگاه | | | پیشه = شیمیدان، زیستشیمیدان، استاد دانشگاه |
| | تحصیلات = کارشناسی شیمی (کالج گرینل)، دکتری شیمی (دانشگاه کالیفرنیا، برکلی) | | | شناختهشده برای = کشف فعالیت کاتالیزوری RNA (ریبوزیم) |
| | دانشگاه = دانشگاه کلرادو در بولدر | | | نقشهای برجسته = برنده نوبل شیمی ۱۹۸۹ · رئیس مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز |
| | حوزه = کاتالیز RNA، ریبوزایم، تلومراز
| | | جوایز = جایزه نوبل شیمی (۱۹۸۹) |
| | شاگرد =
| | | پانویس = |
| | استاد =
| |
| | علت شهرت = کشف خواص کاتالیزوری RNA (ریبوزایم)
| |
| | جوایز = جایزه نوبل شیمی (۱۹۸۹)، مدال ملی علوم (۱۹۹۵)، جایزه آلبرت لسکر (۱۹۸۸) | |
| | همسر = کارول لین مارتینسون
| |
| | فرزندان = آلیسون، جنیفر
| |
| | وبگاه = | |
| }} | | }} |
| '''توماس رابرت چک''' (به انگلیسی: Thomas Robert Cech؛ زادهٔ ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو) شیمیدان و زیستشیمیدان آمریکایی است که به همراه [[سیدنی آلتمن]] در سال ۱۹۸۹ جایزه نوبل شیمی را به خاطر کشف خواص کاتالیزوری مولکول RNA دریافت کرد. او نشان داد که RNA نه تنها حامل اطلاعات ژنتیکی است، بلکه میتواند مانند آنزیمها واکنشهای شیمیایی را کاتالیز کند. این کشف که به نامگذاری «ریبوزایم» (RNA enzyme) انجامید، دیدگاه سنتی درباره نقش RNA را دگرگون ساخت و تأثیر عمیقی بر درک پایههای مولکولی حیات گذاشت.[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/cech/biographical/ Thomas R. Cech – Biographical - NobelPrize.org] | | '''توماس رابرت چک،''' (انگلیسی: '''Thomas Robert Cech''') (زادهٔ ۸ دسامبر ۱۹۴۷) شیمیدان و زیستشیمیدان آمریکایی و استاد دانشگاه کلرادو بولدر است. او بهخاطر کشف فعالیت کاتالیزوری RNA شهرت دارد و در سال ۱۹۸۹ جایزه نوبل شیمی را دریافت کرد.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/cech/biographical/ Thomas R. Cech] |
| == زندگینامه ==
| |
| [[پرونده:Thomas Cech lab.jpg|جایگزین=توماس چک در آزمایشگاه|بندانگشتی|220x220پیکسل|توماس چک در آزمایشگاه]]
| |
| توماس رابرت چک در ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو، ایلینوی، در خانوادهای با ریشه چک متولد شد. پدربزرگ پدری او از بوهمیا به آمریکا مهاجرت کرده بود. پدرش پزشک و مادرش خانهدار بود. کودکی او در آیووا سیتی، آیووا، همراه با خواهر و برادرش سپری شد.
| |
| او در سال ۱۹۶۶ وارد کالج گرینل در آیووا شد و در سال ۱۹۷۰ با مدرک کارشناسی شیمی فارغالتحصیل گردید. در همین دوره با کارول لین مارتینسون، همکار آزمایشگاه شیمی آلی خود، آشنا شد و بعدها با او ازدواج کرد. چک سپس برای ادامه تحصیل به دانشگاه کالیفرنیا در برکلی رفت و در سال ۱۹۷۵ درجه دکتری شیمی را تحت راهنمایی جان ای. هرست دریافت کرد.[https://www.britannica.com/biography/Thomas-Robert-Cech Thomas Robert Cech - Britannica]
| |
| پس از دوره فوقدکتری در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) در آزمایشگاه مری لو پاردو، در سال ۱۹۷۸ به عنوان عضو هیئت علمی به دانشگاه کلرادو در بولدر پیوست و در سال ۱۹۸۳ به درجه استادی کامل رسید. او از سال ۱۹۸۸ محقق مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز شد و بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ ریاست این مؤسسه را بر عهده داشت.[https://www.colorado.edu/biochemistry/thomas-cech Thomas Cech - University of Colorado Boulder]
| |
| == کشف خواص کاتالیزوری RNA ==
| |
| در اوایل دهه ۱۹۸۰، چک در حال مطالعه فرآیند پیرایش (splicing) RNA در موجود تکسلولی Tetrahymena thermophila بود. او مشاهده کرد که مولکول RNA پیشساز، بدون حضور هیچ پروتئینی، میتواند خود را برش دهد و قطعات را دوباره به هم متصل کند. این پدیده که به نام «خودپیرایش» (self-splicing) شناخته شد، در سال ۱۹۸۲ منتشر گردید و نخستین شواهد مستقیم از فعالیت کاتالیزوری RNA را ارائه داد.[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/press-release/ Press release: The 1989 Nobel Prize in Chemistry - NobelPrize.org]
| |
| این کشف نشان داد که برخلاف تصور رایج آن زمان که آنزیمها منحصراً پروتئینی هستند، RNA نیز میتواند نقش کاتالیزوری ایفا کند. چک این مولکولهای RNA فعال را «ریبوزایم» نامید. کشف او و کارهای مستقل سیدنی آلتمن در مورد RNase P، اساس جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۹ را تشکیل داد.
| |
| این یافتهها پیامدهای مهمی برای نظریههای منشأ حیات داشت و فرضیه «جهان RNA» را تقویت کرد؛ فرضیهای که میگوید در مراحل اولیه تکامل حیات، RNA هم نقش حامل اطلاعات و هم نقش کاتالیزور را بر عهده داشته است.
| |
| == پژوهشهای بعدی ==
| |
| پس از کشف ریبوزایم، آزمایشگاه چک به مطالعه مکانیسمهای دقیق کاتالیز RNA و ساختار سهبعدی ریبوزایمها پرداخت. در سال ۱۹۹۷، گروه او زیرواحد کاتالیزوری آنزیم تلومراز (TERT: telomerase reverse transcriptase) را کشف کرد که مسئول حفظ طول تلومرها در انتهای کروموزومها است. چند سال بعد، پروتئین محافظ تلومر (POT1) را نیز شناسایی کردند که از تخریب انتهای کروموزوم جلوگیری میکند.
| |
| پژوهشهای او در زمینه تلومراز اهمیت ویژهای در مطالعات سرطان دارد، زیرا تلومراز در حدود ۹۰ درصد تومورهای انسانی فعال است.
| |
| == جوایز و افتخارات ==
| |
| علاوه بر جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۹ (مشترک با سیدنی آلتمن)، چک جوایز متعددی دریافت کرده است، از جمله:
| |
|
| |
|
| جایزه فایزر در شیمی آنزیم (۱۹۸۵)
| | [https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1989/cech/biographical/ Biographical]</ref> |
| جایزه انجمن ملی علوم آمریکا در زیستشناسی مولکولی (۱۹۸۷) | | == زندگی اولیه == |
| جایزه آلبرت لسکر برای پژوهش پزشکی پایه (۱۹۸۸) | | توماس چک در ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو متولد شد. او فیزیک را در کالج گرینل خواند و دکترای شیمی خود را از دانشگاه برکلی دریافت کرد. |
| جایزه هاینکن (۱۹۸۸)
| | == فعالیت علمی == |
| مدال ملی علوم ایالات متحده (۱۹۹۵)
| | چک کشف کرد که RNA علاوه بر حامل اطلاعات ژنتیکی، میتواند واکنشهای شیمیایی را نیز کاتالیز کند (ریبوزیم). این کشف درک منشأ حیات و طراحی داروها را متحول ساخت. او بعدها رئیس مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز شد. |
| مدال طلای اُتمر (۲۰۰۷)
| | == دریافت جایزه نوبل شیمی == |
| | | در سال ۱۹۸۹، توماس چک جایزه نوبل شیمی را برای کشف خواص کاتالیزوری RNA دریافت کرد. |
| او عضو آکادمی ملی علوم آمریکا (از ۱۹۸۷) و آکادمی هنرها و علوم آمریکا است.
| | == فعالیتهای اجتماعی و سیاسی == |
| == زندگی شخصی و فعالیتهای جاری == | | چک از پیشرفت تحقیقات زیستشیمیایی و همکاریهای علمی بینالمللی حمایت میکند. |
| چک با کارول لین مارتینسون ازدواج کرده و دو دختر به نامهای آلیسون و جنیفر دارد. او همچنان به عنوان استاد ممتاز در دانشگاه کلرادو در بولدر فعالیت میکند و در زمینه آموزش علوم نیز فعال است. در سالهای اخیر کتابی با عنوان The Catalyst: RNA and the Quest to Unlock Life’s Deepest Secrets منتشر کرده که به نقش RNA در زیستشناسی و کاربردهای بالقوه آن میپردازد. | | === حمایت از مقاومت ایران === |
| | توماس چک امضاکننده بیانیه ۱۱۳ برنده جایزه نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران است. |
| == منابع == | | == منابع == |
توماس چک
شیمیدان و برنده جایزه نوبل شیمی |
|---|
 توماس چک، برنده نوبل شیمی ۱۹۸۹ |
| زادروز | ۸ دسامبر ۱۹۴۷
شیکاگو، ایالات متحده |
|---|
| ملیت | آمریکایی |
|---|
| تابعیت | آمریکایی |
|---|
| تحصیلات | کالج گرینل · دانشگاه برکلی (دکترای شیمی) |
|---|
| پیشه | شیمیدان، زیستشیمیدان، استاد دانشگاه |
|---|
| شناختهشده برای | کشف فعالیت کاتالیزوری RNA (ریبوزیم) |
|---|
| نقشهای برجسته | برنده نوبل شیمی ۱۹۸۹ · رئیس مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز |
|---|
| جایزه نوبل شیمی (۱۹۸۹) |
توماس رابرت چک، (انگلیسی: Thomas Robert Cech) (زادهٔ ۸ دسامبر ۱۹۴۷) شیمیدان و زیستشیمیدان آمریکایی و استاد دانشگاه کلرادو بولدر است. او بهخاطر کشف فعالیت کاتالیزوری RNA شهرت دارد و در سال ۱۹۸۹ جایزه نوبل شیمی را دریافت کرد.[۱]
زندگی اولیه
توماس چک در ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو متولد شد. او فیزیک را در کالج گرینل خواند و دکترای شیمی خود را از دانشگاه برکلی دریافت کرد.
فعالیت علمی
چک کشف کرد که RNA علاوه بر حامل اطلاعات ژنتیکی، میتواند واکنشهای شیمیایی را نیز کاتالیز کند (ریبوزیم). این کشف درک منشأ حیات و طراحی داروها را متحول ساخت. او بعدها رئیس مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز شد.
دریافت جایزه نوبل شیمی
در سال ۱۹۸۹، توماس چک جایزه نوبل شیمی را برای کشف خواص کاتالیزوری RNA دریافت کرد.
فعالیتهای اجتماعی و سیاسی
چک از پیشرفت تحقیقات زیستشیمیایی و همکاریهای علمی بینالمللی حمایت میکند.
حمایت از مقاومت ایران
توماس چک امضاکننده بیانیه ۱۱۳ برنده جایزه نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران است.
منابع
