کاربر:Hamidreza۳/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{Infobox settlement | {{Infobox settlement | ||
| name = استان گیلان | | name = استان گیلان | ||
| | | other_name = سبز و دلفریب | ||
| | | image_skyline = استان گیلان.jpg | ||
| | | image_caption = استان گیلان — رشت | ||
| pushpin_map = Iran | |||
| | | map_caption = موقعیت استان گیلان در نقشه ایران | ||
| map_caption = | | subdivision_type = کشور | ||
| subdivision_name = ایران | |||
| seat_type = مرکز استان | |||
| subdivision_type = کشور | | seat = رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵) | ||
| subdivision_name = ایران | | established_title = جایگاه تاریخی | ||
| | | established_date = زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران | ||
| | | blank_name = مساحت | ||
| | | blank_info = ۱۴٬۰۴۴ کیلومتر مربع | ||
| | | blank1_name = جمعیت (۱۳۹۵) | ||
| | | blank1_info = ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر (دهمین استان پرجمعیت) | ||
| | | blank2_name = تعداد شهرستان | ||
| | | blank2_info = ۱۶ | ||
| | | blank3_name = زبانها | ||
| | | blank3_info = گیلکی، تالشی، فارسی | ||
| | | blank4_name = ارتفاع مرکز استان | ||
| | | blank4_info = حدود ۵ متر زیر سطح دریا | ||
| | | blank5_name = بلندترین نقطه | ||
| | | blank5_info = قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر) | ||
| blank6_name = آب و هوا | |||
| | | blank6_info = معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلیمتر سالانه) | ||
| | | blank7_name = رودخانهها | ||
| | | blank7_info = سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود | ||
| | | blank_name_sec1 = شمال | ||
| blank_info_sec1 = دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا) | |||
| blank1_name_sec1 = غرب | |||
| blank1_info_sec1 = استان اردبیل | |||
| | | blank2_name_sec1 = جنوب | ||
| blank2_info_sec1 = استانهای زنجان و قزوین | |||
| | | blank3_name_sec1 = شرق | ||
| | | blank3_info_sec1 = استان مازندران | ||
| | | blank_name_sec2 = میراث جهانی یونسکو | ||
| | | blank_info_sec2 = جنگلهای هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال | ||
| blank1_name_sec2 = جاذبههای برجسته | |||
| blank1_info_sec2 = تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان | |||
| | | blank2_name_sec2 = محصولات کشاورزی | ||
| | | blank2_info_sec2 = برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم | ||
| | | blank3_name_sec2 = صنایع | ||
| | | blank3_info_sec2 = فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ | ||
| | | blank4_name_sec2 = بندر اصلی | ||
| | | blank4_info_sec2 = بندر انزلی (مهمترین بندر ایرانی در دریای خزر) | ||
| | | blank5_name_sec2 = غذاهای معروف | ||
| | | blank5_info_sec2 = میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچهشکمپُر · اشپل · رشتهخوشکار | ||
| | | blank6_name_sec2 = چهره تاریخی | ||
| blank6_info_sec2 = میرزا کوچکخان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی) | |||
| blank7_name_sec2 = مقاومت مردمی | |||
| | | blank7_info_sec2 = فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق در رشت و شهرهای گیلان — ۱۱۶ شهید قیام دیماه ۱۴۰۴ | ||
| | | blank8_name_sec2 = شهدای مقاومت | ||
| | | blank8_info_sec2 = علی الوندپور · مهناز یوسفزاده · حسن آزاده · شهریار رضایی و دهها شهید کشتار ۶۷ | ||
| | | blank9_name_sec2 = منطقه زمانی | ||
| | | blank9_info_sec2 = به وقت ایران (+۳:۳۰) | ||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
}} | }} | ||
'''مقاله درحال ویرایش است''' | '''مقاله درحال ویرایش است''' | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۱: | ||
استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوبغربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استانهای ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگلهای انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالابهای بینالمللی است. | استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوبغربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استانهای ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگلهای انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالابهای بینالمللی است. | ||
'''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیتترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته میشود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به | '''رشت،''' مرکز استان، پرجمعیتترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته میشود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که بهعنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد. | ||
گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد میشود. | گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد میشود. | ||
نسخهٔ ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۵۲
| استان گیلان سبز و دلفریب | |
|---|---|
| استان گیلان — رشت استان گیلان — رشت | |
| کشور | ایران |
| جایگاه تاریخی | زادگاه جنبش جنگل · دروازه تمدن مدرن ایران |
| مرکز استان | رشت (شهر باران · شهر خلاق خوراک یونسکو ۲۰۱۵) |
| شمال | دریای خزر و جمهوری آذربایجان (آستارا) |
| غرب | استان اردبیل |
| جنوب | استانهای زنجان و قزوین |
| شرق | استان مازندران |
| ارتفاع مرکز استان | حدود ۵ متر زیر سطح دریا |
| بلندترین نقطه | قله سماموس (۳٬۷۰۱ متر) |
| آب و هوا | معتدل و مرطوب — بیشترین بارش ایران (تا ۲٬۰۰۰ میلیمتر سالانه) |
| رودخانهها | سفیدرود · شفارود · حویق · سیاهرود |
| میراث جهانی یونسکو | جنگلهای هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹) — قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال |
| جاذبههای برجسته | تالاب انزلی (رامسر ۱۹۷۵) · قلعه رودخان · ماسوله · بندر انزلی · آبشار ویسادار · مزارع چای لاهیجان |
| محصولات کشاورزی | برنج (هاشمی، صدری، طارم) · چای · زیتون · توتون · مرکبات · ابریشم |
| صنایع | فولاد رشت · نانوداروهای ضدسرطان · صنایع غذایی · چوب و کاغذ |
| بندر اصلی | بندر انزلی (مهمترین بندر ایرانی در دریای خزر) |
| غذاهای معروف | میرزاقاسمی · باقلاقاتق · فسنجان · آلوچهشکمپُر · اشپل · رشتهخوشکار |
| چهره تاریخی | میرزا کوچکخان جنگلی — رهبر جنبش جنگل (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی) |
| مقاومت مردمی | فعالیت واحدهای مقاومت مجاهدین خلق در رشت و شهرهای گیلان — ۱۱۶ شهید قیام دیماه ۱۴۰۴ |
مقاله درحال ویرایش است
استان گیلان
سبز و دلفریب
────────────────────────────────────────────────────────────
مقدمه و کلیات
مرکز استان: رشت
مساحت: ۱۴,۰۴۴ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر (سرشماری ۱۳۹۵ -دهمین استان پرجمعیت)
تعداد شهرستان: ۱۶ شهرستان
زبان اصلی: گیلکی، تالشی و فارسی
ارتفاع مرکز استان: حدود ۵ متر زیر سطح دریا (سطح دریای خزر)
استان گیلان در شمال ایران، بر کرانه جنوبغربی دریای خزر (کاسپین) واقع شده و یکی از سرسبزترین و زیباترین استانهای ایران است. طبیعت گیلان پوشیده از جنگلهای انبوه هیرکانی، شالیزارهای سبز، مزارع چای و تالابهای بینالمللی است.
رشت، مرکز استان، پرجمعیتترین شهر شمال ایران و یازدهمین شهر پرجمعیت کشور است. این شهر با لقب «شهر باران» شناخته میشود و در سال ۲۰۱۵ میلادی از سوی یونسکو به نخستین شهر ایران و خاورمیانه بود که بهعنوان «شهر خلاق خوراک» انتخاب شد.
گیلان از دیرباز به دلیل موقعیت استراتژیک خود بر جاده ابریشم، مرکز مهم بازرگانی بوده و از آن به عنوان «دروازه تمدن مدرن» ایران یاد میشود.
جغرافیا و اقلیم
استان گیلان از شمال به دریای خزر و کشور جمهوری آذربایجان (از طریق آستارا با مرز بینالمللی)، از غرب به استان اردبیل، از جنوب به استانهای زنجان و قزوین و از شرق به استان مازندران محدود میشود.
گیلان شامل دو بخش اصلی جغرافیایی است: جلگه ساحلی باریک در شمال (با ارتفاع زیر ۱۰۰ متر) و مناطق کوهستانی در جنوب (دامنههای شمالی رشتهکوه البرز). بلندترین نقطه استان قله سماموس با ارتفاع ۳,۷۰۱ متر است.
آب و هوای گیلان معتدل و مرطوب است و از نظر اقلیمی کاملاً با بقیه ایران متفاوت. میانگین بارش سالانه در رشت حدود ۱,۳۵۰ میلیمتر و در برخی مناطق کوهستانی تا ۲,۰۰۰ میلیمتر میرسد — بیشترین بارش در ایران. رطوبت هوا بهویژه در تابستان بسیار بالاست.
مهمترین رودخانههای استان سفیدرود (بزرگترین رودخانه شمال ایران)، شفارود، حویق و سیاهرود هستند. تالاب انزلی با مساحت حدود ۱۵,۰۰۰ هکتار یکی از مهمترین تالابهای بینالمللی است که از سال ۱۹۷۵ میلادی در کنوانسیون رامسر ثبت شده. این تالاب زیستگاه بیش از ۱۰۰ گونه پرنده، ۵۰ گونه ماهی و صدها گونه گیاهی است.
جنگلهای هیرکانی گیلان از قدیمیترین جنگلهای پهنبرگ جهان هستند و قدمت آنها به ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال پیش بازمیگردد. این جنگلها در سال ۲۰۱۹ میلادی در فهرست میراث جهانی طبیعی یونسکو ثبت شدند.
تاریخ
گیلان تاریخی کهن دارد و از دیرباز به دلیل جنگلهای انبوه و دشوارگذر بودن، استقلال نسبی خود را حفظ کرده بود. در دوران هخامنشی، گیلها (ساکنان گیلان) به عنوان یکی از اقوام ایرانی شناخته میشدند.
در قرنهای اولیه اسلامی، گیلان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود (جنگلهای انبوه و کوهستان) دیرتر از سایر مناطق ایران اسلامی شد. حکومتهای محلی مختلفی از جمله آلبویه (که از دیلم و گیلان برخاستند) بر این منطقه حاکم بودند. آلبویه از قرن ۴ هجری بر بخش بزرگی از ایران و عراق حکومت کردند.
در قرن ۱۵ میلادی، گیلان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ابریشم در جهان بود و به همین دلیل از ثروتمندترین مناطق ایران به شمار میرفت. بازرگانان ونیزی، ژنوایی و پرتغالی برای خرید ابریشم گیلان به این منطقه سفر میکردند.
در دوران قاجار، رشت مرکز بازرگانی شمال ایران بود و مدارس و نهادهای مدرن از جمله مدارس روسی در آن تأسیس شدند. انقلاب مشروطه (۱۲۸۵-۱۲۹۰ شمسی) در گیلان بازتاب گستردهای داشت.
مهمترین رویداد تاریخی گیلان در قرن بیستم، جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچکخان جنگلی (۱۲۹۶-۱۳۰۰ شمسی / ۱۹۱۷-۱۹۲۱ میلادی) بود. میرزا کوچکخان با تشکیل نیروی مسلح در جنگلهای گیلان، علیه نفوذ بیگانگان (بهویژه روس و انگلیس) و حکومت مرکزی قاجار قیام کرد. جنبش جنگل موفق شد گیلان و مازندران را از تجاوز بیگانه حفظ کند و در تاریخ ایران جایگاه ویژهای دارد.
اقتصاد و منابع
اقتصاد گیلان عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری، صنعت و گردشگری استوار است.
کشاورزی:
● برنج: گیلان یکی از دو قطب اصلی تولید برنج ایران (به همراه مازندران) است. برنج هاشمی، صدری و طارم از مرغوبترین ارقام برنج ایرانی هستند
● چای: گیلان و مازندران تنها مناطق تولید چای در ایران هستند. مزارع چای لاهیجان و فومن از قدیمیترین مزارع چای ایران
● زیتون: بهویژه در منطقه رودبار
● توتون و تنباکو
● مرکبات
● ابریشم: تولید ابریشم در گیلان سابقهای ۵۰۰ ساله دارد
ماهیگیری: بندر انزلی مهمترین بندر ایرانی در حاشیه دریای خزر است. صید ماهیان خاویاری (تاسماهی) از دیرباز یکی از منابع مهم درآمد بوده، هرچند در دهههای اخیر به دلیل صید بیرویه کاهش یافته است.
صنعت: صنایع فولاد (فولاد رشت)، نانوداروهای ضدسرطان، صنایع غذایی و تبدیلی، صنایع چوب و کاغذ از صنایع مهم استان هستند.
گردشگری: گیلان با طبیعت بکر، سواحل دریای خزر، جنگلها، تالابها و فرهنگ غنی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران است.
فرهنگ، آداب و رسوم
مردم گیلان به زبان گیلکی سخن میگویند که یکی از زبانهای ایرانی شمالغربی است و تفاوتهای اساسی با فارسی دارد. در بخشهای غربی استان (تالش و آستارا)، زبان تالشی نیز رایج است. زبان فارسی نیز به عنوان زبان رسمی و آموزشی استفاده میشود.
فرهنگ و آداب و رسوم گیلان بسیار غنی و منحصربهفرد است:
● لباس محلی: زنان گیلانی لباسهای رنگارنگ با روسری و چادرشب (پارچه ابریشمی رنگی) میپوشند
● خانههای سنتی: خانههای چوبی با سقف شیروانی برای مقابله با بارش فراوان
● هنرهای محلی: حصیربافی، جاجیمبافی، سفالگری
غذاهای گیلانی از مشهورترین و خوشمزهترین غذاهای ایرانی هستند — به همین دلیل رشت «شهر خلاق خوراک» یونسکو شده:
● میرزاقاسمی: بادمجان کبابی با گوجهفرنگی و تخممرغ — نماد آشپزی گیلانی
● باقلاقاتق: خوراک لوبیاسبز با تخممرغ
● سیرابیج (سیرابا): سیر پخته با تخممرغ
● آلوچهشکمپُر: آلوچه پُرشده با گردو
● آش رشته گیلانی
● فسنجان: خورش انار و گردو (ریشه گیلانی دارد)
● اشپل: تخم ماهی نمکسود — غذای سنتی گیلان
● رشتهخوشکار: شیرینی سنتی گیلان
جشنها و مراسم:
● جشن ولانگاری (برداشت زالزالک)
● مراسم شبنشینیهای سنتی (شونشینی)
● مراسم نشاکاری (کاشت برنج) با آواز و موسیقی محلی
● جشن برداشت برنج (خرمنکوبی)
● نوروزخوانی گیلانی
جاذبههای گردشگری
میراث جهانی یونسکو:
جنگلهای هیرکانی (ثبت ۲۰۱۹): جنگلهای باستانی پهنبرگ با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال که بقایای جنگلهای دوران سوم زمینشناسی هستند. این جنگلها شامل گونههای گیاهی و جانوری منحصربهفرد از جمله آهوی خالدار فارسی و پلنگ ایرانی هستند.
دیگر جاذبهها:
● تالاب انزلی: تالاب بینالمللی رامسر با زیستگاه غنی پرندگان و آبزیان
● قلعه رودخان: قلعه تاریخی در دل جنگل با قدمت بیش از ۱,۰۰۰ سال
● ماسوله: روستای پلکانی منحصربهفرد که سقف هر خانه حیاط خانه بالایی است
● بندر انزلی: بندر تاریخی بر دریای خزر
● سواحل دریای خزر: از آستارا تا رودسر
● موزه میراث روستایی گیلان: موزه روباز در حومه رشت
● بقعه آقاسیدابراهیم: بنای تاریخی در قلب جنگل
● آبشار ویسادار: یکی از بلندترین آبشارهای گیلان
● لاهیجان: مزارع چای و قلعه تاریخی
● منطقه حفاظتشده بوجاق: ساحلی بکر با تالاب و جنگل
مبارزات و مقاومت مردمی
گیلان و رشت، سرزمین میرزا کوچکخان جنگلی و مبارزه با بیگانگان، در دوران رژیم آخوندی نیز یکی از کانونهای پرشور مقاومت سازمان مجاهدین خلق ایران و مردم بوده است.
میراث جنبش جنگل و سازمان مجاهدین خلق:
روحیه آزادیخواهی میرزا کوچکخان جنگلی در مردم گیلان زنده مانده است. واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در ۱ آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵)، در ۱۵ شهر از جمله رشت، سالگرد شهادت میرزا کوچکخان را گرامی داشتند و پیام آزادیخواهی او را بازتاب دادند.
مجاهدان شهید گیلان — شهدای زندان پل عراق رشت:
گیلان از نخستین استانهایی بود که شاهد اعدام مجاهدین خلق پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ شد. در سحرگاه ۱۰ مرداد ۱۳۶۰، چهار مجاهد خلق — از جمله علی الوندپور (۲۳ ساله از فومن) — در زندان پل عراق رشت توسط دژخیمان خمینی تیرباران شدند. آنها در بیدادگاهی نمایشی به مرگ محکوم شده بودند و جان خود را در راه آزادی فدا کردند.
مهناز یوسفزاده — مجاهد قهرمان رشت:
مجاهد شهید مهناز یوسفزاده (متولد ۱۳۴۰ در رشت) در پاییز ۱۳۶۰ در رشت دستگیر و به زندان سپاه بندر انزلی منتقل شد. رژیم وی را برای گرفتن اطلاعات درباره همرزمانش شدیداً شکنجه کرد اما این مجاهد پاکباز تسلیم نشد. مهناز قهرمان در ۸ آذر ۱۳۶۱ در سن ۲۰ سالگی به شهادت رسید. حسن آزاده (۲۶ ساله از رشت) و شهریار رضایی (۲۸ ساله از رشت-ماسال) نیز از مجاهدان شهید گیلان هستند که در کشتار ۱۳۶۷ به شهادت رسیدند.
کشتار ۶۷:
در تابستان ۱۳۶۷ (۱۹۸۸)، زندانهای استان گیلان نیز شاهد کشتار زندانیان سیاسی بودند. دهها زندانی مجاهد خلق و مبارز سیاسی در رشت و شهرهای استان در کمیسیونهای مرگ به فتوای خمینی اعدام شدند.
قیام آبان ۱۳۹۸:
در آبان ۱۳۹۸ (نوامبر ۲۰۱۹)، رشت و شهرهای گیلان شاهد اعتراضات گسترده علیه گران شدن بنزین و سرکوب حکومتی بودند. مردم با شعارهای ضد حکومتی به خیابانها آمدند و نیروهای امنیتی با خشونت با آنها برخورد کردند.
قیام ۱۴۰۱ — زن، زندگی، آزادی:
رشت یکی از شهرهای پیشتاز در قیام سراسری «زن، زندگی، آزادی» در شهریور ۱۴۰۱ (سپتامبر ۲۰۲۲) بود. مردم رشت و گیلان با شجاعت بینظیر به خیابانها آمدند. زنان و دختران گیلانی با برداشتن حجاب اجباری در خیابانها راهپیمایی کردند. اعتراضات شبانه در محلههای مختلف رشت و در شهرهای لاهیجان، بندر انزلی، رودسر و دیگر شهرهای استان ادامه یافت. سازمان مجاهدین خلق ایران اسامی ۱۱۶ شهید قیام سراسری دیماه ۱۴۰۴ را از استان گیلان منتشر کرد که نشاندهنده ابعاد وسیع سرکوب و مقاومت مردم این استان است.
محسن شکاری — نخستین اعدام مرتبط با قیام ۱۴۰۱:
محسن شکاری، جوان ۲۲ ساله ایرانی، در ۱۷ آذر ۱۴۰۱ (۸ دسامبر ۲۰۲۲) اعدام شد و نخستین قربانی اعدام مستقیم مرتبط با قیام «زن، زندگی، آزادی» بود. او به اتهام «محاربه» (جنگ با خدا) به دلیل زخمی کردن یک بسیجی محکوم شده بود. اعدام او محکومیت فوری سازمانهای حقوق بشری را در پی داشت.
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در رشت و شهرهای گیلان، فعالیتهای مستمری در زمینه نصب شعارها و پوسترهای رهبران مقاومت از جمله مسعود و مریم رجوی، افشاگری جنایات رژیم و بزرگداشت شهدای مقاومت انجام دادهاند. این فعالیتها علیرغم فشار شدید امنیتی ادامه دارد.