مجمع عمومی سازمان ملل متحد: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سازمان |نام سازمان = مجمع عمومی سازمان ملل متحد |تصویر = مجمع عمومی سازمان ملل متحد.png |اندازه تصویر = ۲۵۰ پیکسل |توضیح تصویر = تالار مجمع عمومی در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک |تأسیس = ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ |ا...» ایجاد کرد
 
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات سازمان
{{جعبه اطلاعات سازمان
|نام سازمان          = مجمع عمومی سازمان ملل متحد
|نام سازمان          = مجمع عمومی سازمان ملل متحد
|تصویر                = مجمع عمومی سازمان ملل متحد.png
|تصویر                =مجمع عمومی سازمان ملل متحد.png
|اندازه تصویر        = ۲۵۰ پیکسل
|اندازه تصویر        =
|توضیح تصویر          = تالار مجمع عمومی در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک
|توضیح تصویر          =
|تأسیس                = ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵
|تأسیس                = ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵؛ نخستین نشست در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶
|انحلال                =
|انحلال                =
|گونه                = یکی از شش رکن اصلی [[سازمان ملل متحد]]
|گونه                = رکن اصلی، مشورتی، سیاست‌گذاری و نمایندگی [[سازمان ملل متحد]]
|وضعیت حقوقی          = نهاد بین‌دولتی بین‌المللی و رکن اصلی مشورتی، سیاست‌گذاری و نمایندگی سازمان ملل متحد
|وضعیت حقوقی          = یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد بر پایهٔ [[منشور ملل متحد]]
|هدف                  = بررسی مسائل بین‌المللی، توسعه همکاری میان کشورها و پیشبرد اهداف [[منشور ملل متحد]]
|هدف                  = بحث و ارائهٔ توصیه دربارهٔ موضوعات در چارچوب منشور ملل متحد، تصویب بودجه، انتخابات و انتصابات مقرر در منشور و تقویت همکاری بین‌المللی
|مقر                  = مقر سازمان ملل متحد، [[منهتن]]، [[نیویورک]]، [[ایالات متحده آمریکا]]
|مقر                  = مقر سازمان ملل متحد، [[نیویورک]]، ایالات متحده آمریکا
|ناحیه فعالیت        = سراسر جهان
|تعداد اعضا          = ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد
|زبان‌های رسمی        = عربی، چینی، انگلیسی، فرانسوی، روسی و اسپانیایی
|رئیس                = خلیل‌الرحمان از بنگلادش <small>(هشتاد و یکمین اجلاس؛ ۲۰۲۶–۲۰۲۷)</small>
|عنوان ریاست          = رئیس مجمع عمومی سازمان ملل متحد
|عنوان نایب رئیس      = ۲۱ نایب‌رئیس
|افراد کلیدی          = نمایندگان ۱۹۳ کشور عضو؛ رؤسای شش کمیته اصلی
|سازمان مادر          = [[سازمان ملل متحد]]
|سازمان های وابسته    = شش کمیته اصلی، کمیته‌های فرعی، شوراها، هیئت‌ها، کارگروه‌ها و نهادهای ایجادشده به‌وسیله مجمع عمومی
|بودجه عملیاتی        =
|بودجه                = تصویب‌کننده بودجه عادی سازمان ملل متحد و بودجه عملیات حفظ صلح
|تعداد کارکنان        =
|تعداد داوطلبان      =
|شعار                =
|وب‌گاه                = [[https://www.un.org/en/ga/](https://www.un.org/en/ga/) وبگاه رسمی مجمع عمومی]
|نام پیشین            =
}}
}}


'''مجمع عمومی سازمان ملل متحد''' یکی از شش رکن اصلی [[سازمان ملل متحد]] و تنها رکن آن است که تمامی ۱۹۳ کشور عضو در آن نماینده دارند. هر کشور، صرف‌نظر از جمعیت، وسعت، توان اقتصادی یا قدرت نظامی، از یک رأی برخوردار است. مجمع عمومی به‌عنوان رکن اصلی مشورتی، سیاست‌گذاری و نمایندگی سازمان ملل درباره طیف گسترده‌ای از موضوعات بین‌المللی، از صلح و امنیت و حقوق بشر تا توسعه، بودجه، استعمارزدایی و حقوق بین‌الملل، بحث و تصمیم‌گیری می‌کند.<ref name="معرفی">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml](https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml) پیشینه و وظایف مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
'''مجمع عمومی سازمان ملل متحد''' (به انگلیسی: ''United Nations General Assembly''؛ به اختصار: '''UNGA''') یکی از شش رکن اصلی [[سازمان ملل متحد]] و اصلی‌ترین نهاد مشورتی، سیاست‌گذاری و نمایندگی این سازمان است. همهٔ ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل در مجمع عمومی عضویت دارند و هر کشور، صرف‌نظر از جمعیت، وسعت، قدرت اقتصادی یا نظامی، دارای یک رأی است. به همین دلیل مجمع عمومی تنها رکن اصلی سازمان ملل است که تمامی کشورهای عضو در آن با جایگاه حقوقی برابر نمایندگی دارند.<ref name="UNGA2026">United Nations, ''General Assembly: Eighty-first Session'', Office of the President of the General Assembly, 2026.</ref>


مجمع عمومی می‌تواند درباره موضوعات مشمول [[منشور ملل متحد]] قطعنامه و توصیه صادر کند، بودجه سازمان را به تصویب برساند، اعضای غیردائم [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]] را انتخاب کند، در گزینش دبیرکل و قضات [[دیوان بین‌المللی دادگستری]] مشارکت داشته باشد و نهادهای فرعی مورد نیاز خود را ایجاد کند. بیشتر قطعنامه‌های آن از نظر حقوقی الزام‌آور نیستند، اما به‌دلیل مشارکت تقریباً همه کشورهای جهان می‌توانند بیانگر موضع سیاسی و اخلاقی جامعه بین‌المللی باشند.<ref name="وظایف">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml](https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml) وظایف و اختیارات مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
مجمع عمومی بر اساس فصل چهارم منشور ملل متحد، به‌ویژه مواد ۹ تا ۲۲، تشکیل شده است. این نهاد می‌تواند دربارهٔ مسائل واقع در حدود منشور ملل متحد و اختیارات ارکان سازمان بحث کند و در بیشتر این زمینه‌ها به اعضای سازمان یا [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]] توصیه ارائه دهد. مجمع عمومی همچنین بودجهٔ سازمان را تصویب می‌کند، اعضای غیردائم شورای امنیت و اعضای برخی دیگر از ارکان سازمان ملل را انتخاب می‌کند و در فرایند پذیرش اعضای جدید و انتخاب دبیرکل نقش دارد.<ref name="Charter9-22">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Chapter IV, Articles 9–22.</ref>


مجمع عمومی در زمینه وضعیت حقوق بشر در ایران نیز نقش داشته است. این نهاد و کمیته سوم آن طی دهه‌های گذشته قطعنامه‌هایی درباره اعدام، شکنجه، بازداشت خودسرانه، سرکوب زنان، اقلیت‌ها، معترضان و مخالفان سیاسی در ایران تصویب کرده‌اند. اپوزیسیون ایران این قطعنامه‌ها را بخشی از روند مستندسازی جنایت‌های حکومت جمهوری اسلامی می‌داند، هرچند خواهان اقدامات الزام‌آورتر، تشکیل سازوکار پاسخگویی و ارجاع پرونده نقض حقوق بشر به شورای امنیت و مراجع قضایی بین‌المللی است.
برخلاف شورای امنیت، بیشتر قطعنامه‌های مجمع عمومی برای دولت‌ها الزام‌آور حقوقی نیستند و ماهیتی توصیه‌ای دارند. با این حال، قطعنامه‌های آن می‌توانند وزن سیاسی، دیپلماتیک و اخلاقی قابل توجهی داشته باشند و در شکل‌گیری هنجارهای بین‌المللی، بیان موضع اکثریت کشورهای جهان و توسعهٔ تدریجی حقوق بین‌الملل مؤثر باشند. برخی تصمیم‌های مجمع در امور داخلی سازمان، از جمله بودجه، انتخابات و امور اداری، آثار حقوقی و سازمانی مشخصی دارند.<ref name="UNDecisions">United Nations, ''How Decisions Are Made at the United Nations: General Assembly'', United Nations Department of Global Communications.</ref>


== شکل‌گیری و تاریخچه ==
مجمع عمومی در سال ۱۹۴۵ هم‌زمان با تأسیس سازمان ملل متحد ایجاد شد. نخستین دورهٔ آن در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶ در تالار مرکزی وست‌مینستر در لندن آغاز به کار کرد. در آن زمان سازمان ملل ۵۱ عضو داشت. شمار اعضای آن در پی استعمارزدایی، استقلال کشورهای آسیایی و آفریقایی، فروپاشی اتحاد شوروی و یوگسلاوی و عضویت کشورهای جدید افزایش یافت و اکنون به ۱۹۳ کشور رسیده است.<ref name="FirstSession">United Nations, ''Journal of the General Assembly, First Session, No. 1'', London, 10 January 1946.</ref>


مجمع عمومی هم‌زمان با تأسیس سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۵ شکل گرفت. منشور ملل متحد در ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ در کنفرانس سان‌فرانسیسکو به امضا رسید و در ۲۴ اکتبر همان سال لازم‌الاجرا شد. فصل چهارم منشور، شامل مواد ۹ تا ۲۲، به ترکیب، وظایف، اختیارات، شیوه رأی‌گیری و آیین کار مجمع عمومی اختصاص دارد.<ref name="منشور">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text](https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text) متن کامل منشور ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== تأسیس و مبنای حقوقی ==


نخستین اجلاس مجمع عمومی در ۱۰ ژانویه ۱۹۴۶ با حضور نمایندگان ۵۱ کشور در تالار مرکزی متدیست در لندن آغاز شد. پس از ساخت مقر دائمی سازمان ملل در نیویورک، نشست‌های مجمع به تالار مجمع عمومی در این مجموعه منتقل شد.<ref name="تاریخچه">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml](https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml) پیشینه مجمع عمومی سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
در پایان [[جنگ جهانی دوم]] و پس از تجربهٔ شکست [[جامعه ملل]] در جلوگیری از جنگ، قدرت‌های متفق برای ایجاد یک سازمان بین‌المللی جدید وارد مذاکره شدند. منشور سازمان ملل متحد در ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ در سان‌فرانسیسکو امضا شد و در ۲۴ اکتبر همان سال لازم‌الاجرا شد.


شمار اعضای مجمع با گسترش روند استعمارزدایی و استقلال کشورهای آسیایی، آفریقایی، حوزه کارائیب و اقیانوس آرام افزایش یافت. بسیاری از مستعمره‌های پیشین در دهه‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ به عضویت سازمان ملل درآمدند و توازن سیاسی مجمع را تغییر دادند. شمار اعضا از ۵۱ کشور بنیان‌گذار در سال ۱۹۴۵ به ۱۹۳ کشور رسیده است.<ref name="اعضا">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/about-us/member-states](https://www.un.org/en/about-us/member-states) کشورهای عضو سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
مادهٔ ۷ منشور، مجمع عمومی را در کنار شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومت، دیوان بین‌المللی دادگستری و دبیرخانه، یکی از ارکان اصلی سازمان ملل قرار داد.


در دوران [[جنگ سرد]]، رقابت بلوک‌های شرق و غرب بر تصمیم‌های مجمع تأثیر داشت. کشورهای تازه‌استقلال‌یافته و جنبش عدم تعهد نیز کوشیدند موضوعاتی مانند استعمارزدایی، تبعیض نژادی، توسعه اقتصادی و حق تعیین سرنوشت را در دستور کار قرار دهند. مجمع عمومی در این دوره به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دیپلماسی کشورهای کوچک و متوسط تبدیل شد.
فصل چهارم منشور به‌طور مشخص به مجمع عمومی اختصاص دارد و مواد ۹ تا ۲۲ ترکیب، اختیارات، نحوهٔ رأی‌گیری، تشکیل جلسات و امکان ایجاد ارکان فرعی آن را تعیین می‌کنند.<ref name="Charter9-22" />


== جایگاه در ساختار سازمان ملل ==
بر اساس مادهٔ ۹ منشور، مجمع عمومی از تمام اعضای سازمان ملل تشکیل می‌شود و هر دولت عضو می‌تواند حداکثر پنج نماینده به مجمع اعزام کند. با وجود تعداد نمایندگان، هر کشور تنها یک رأی دارد.<ref name="Article9">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Article 9.</ref>


مجمع عمومی در کنار شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومت، دیوان بین‌المللی دادگستری و دبیرخانه، یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل است. برخلاف شورای امنیت که ۱۵ عضو دارد، همه کشورهای عضو سازمان ملل در مجمع عمومی حضور دارند و از حق رأی برابر برخوردارند.<ref name="معرفی" />
== نخستین دورهٔ مجمع عمومی ==


این نهاد را گاه «پارلمان جهان» می‌نامند، اما مجمع عمومی پارلمان به مفهوم حقوق داخلی نیست. نمایندگان آن مستقیماً از سوی مردم جهان انتخاب نمی‌شوند، بلکه دولت‌های عضو آنان را معرفی می‌کنند. مجمع نیز اختیار قانون‌گذاری عمومی و الزام‌آور برای دولت‌ها ندارد، مگر در برخی امور داخلی سازمان، از جمله تصویب بودجه، انتخابات سازمانی و تعیین آیین کار خود.
نخستین نشست مجمع عمومی در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶ در ''Central Hall Westminster'' لندن برگزار شد.


برابری آرا به کشورهای کوچک امکان می‌دهد در تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی نقشی برابر با قدرت‌های بزرگ داشته باشند. در مقابل، منتقدان می‌گویند برابر بودن رأی یک کشور کوچک با رأی کشوری دارای صدها میلیون نفر جمعیت، تناسب جمعیتی ندارد. مدافعان این نظام آن را نتیجه اصل برابری حاکمیتی دولت‌ها می‌دانند که از اصول بنیادین منشور ملل متحد است.<ref name="منشور" />
در این دوره نمایندگان ۵۱ کشور بنیان‌گذار سازمان ملل حضور داشتند. نخستین رئیس مجمع عمومی [[پل-آنری اسپاک]]، سیاستمدار بلژیکی، بود.


== عضویت و نمایندگی ==
در همان سال نخست، مجمع عمومی به مسائلی مانند سازمان‌دهی ساختارهای داخلی سازمان ملل، بودجه، انتخاب اعضای ارکان مختلف و مسئلهٔ کنترل انرژی اتمی پرداخت.


هر کشور عضو سازمان ملل می‌تواند حداکثر پنج نماینده در هیئت خود به مجمع عمومی داشته باشد، اما هر هیئت تنها یک رأی دارد. اعتبارنامه نمایندگان در آغاز هر اجلاس به کمیته اعتبارنامه‌ها ارائه و سپس گزارش این کمیته در نشست عمومی بررسی می‌شود.<ref name="آیین">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/about/ropga/](https://www.un.org/en/ga/about/ropga/) آیین‌نامه داخلی مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
با انتقال تدریجی مرکز فعالیت سازمان ملل از لندن به نیویورک، جلسات مجمع عمومی نیز در مقر دائمی سازمان ملل متحد برگزار شد.


پذیرش یک کشور جدید به عضویت سازمان ملل مستلزم توصیه شورای امنیت و تصویب مجمع عمومی است. تصمیم مجمع در این زمینه با اکثریت دوسوم اعضای حاضر و رأی‌دهنده اتخاذ می‌شود. حق عضویت یک کشور نیز ممکن است در صورت عقب‌افتادگی قابل‌توجه در پرداخت سهم مالی آن محدود شود، مگر آنکه مجمع تشخیص دهد ناتوانی در پرداخت ناشی از شرایط خارج از کنترل آن کشور است.<ref name="منشور" />
== عضویت ==


افزون بر کشورهای عضو، برخی دولت‌ها و سازمان‌ها از موقعیت ناظر برخوردارند. دولت فلسطین و مقر مقدس دو دولت ناظر غیرعضو هستند. اتحادیه اروپا، اتحادیه آفریقا، اتحادیه عرب، سازمان همکاری اسلامی، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و شماری دیگر از سازمان‌ها نیز امکان حضور در نشست‌ها و مشارکت محدود در مباحث را دارند، اما حق رأی ندارند.<ref name="ناظران">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/about-us/about-permanent-observers](https://www.un.org/en/about-us/about-permanent-observers) ناظران دائم در سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
عضویت در مجمع عمومی مستقیماً با عضویت در سازمان ملل متحد مرتبط است. هر کشوری که عضو سازمان ملل باشد، عضو مجمع عمومی نیز هست.


== اجلاس‌های مجمع عمومی ==
از ۵۱ عضو اولیه در سال ۱۹۴۵، شمار اعضا طی دهه‌های بعد افزایش یافت.


مجمع عمومی هر سال یک اجلاس عادی برگزار می‌کند که در ماه سپتامبر در مقر سازمان ملل در نیویورک آغاز می‌شود. هر اجلاس تا آغاز اجلاس بعدی ادامه می‌یابد، هرچند بخش اصلی جلسات و فعالیت کمیته‌ها معمولاً در ماه‌های پاییز انجام می‌شود.<ref name="نشست‌ها">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/sessions/](https://www.un.org/en/ga/sessions/) اجلاس‌های مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
فرایند استعمارزدایی در دهه‌های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ نقش مهمی در افزایش عضویت داشت. استقلال کشورهای آفریقایی و آسیایی موجب تغییر چشمگیر ترکیب سیاسی مجمع عمومی شد.


هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد. خلیل‌الرحمان، دیپلمات و وزیر خارجه بنگلادش، ریاست این اجلاس را بر عهده دارد. دوره ریاست او تا آغاز هشتاد و دومین اجلاس در سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت.<ref name="اجلاس۸۱">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/](https://www.un.org/en/ga/) هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
پس از فروپاشی اتحاد شوروی و یوگسلاوی نیز کشورهای تازه‌استقلال‌یافته به سازمان ملل پیوستند.


=== اجلاس ویژه ===
در حال حاضر ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل و مجمع عمومی هستند.<ref name="UNGA2026" />


مجمع عمومی می‌تواند در صورت نیاز یک اجلاس ویژه برگزار کند. اجلاس ویژه ممکن است به درخواست شورای امنیت، اکثریت کشورهای عضو یا یک عضو با موافقت اکثریت دیگر اعضا تشکیل شود. مسائل ویژه‌ای مانند فلسطین، آپارتاید، خلع سلاح، مواد مخدر، محیط زیست، توسعه، بیماری‌های همه‌گیر و فساد در اجلاس‌های ویژه بررسی شده‌اند.<ref name="اجلاس ویژه">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/sessions/special.shtml](https://www.un.org/en/ga/sessions/special.shtml) اجلاس‌های ویژه مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== اصل «یک کشور، یک رأی» ==


=== اجلاس ویژه اضطراری ===
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مجمع عمومی اصل برابری رأی اعضاست.


اگر شورای امنیت به‌دلیل اختلاف میان اعضای دائم نتواند مسئولیت حفظ صلح و امنیت را انجام دهد، مجمع عمومی می‌تواند اجلاس ویژه اضطراری تشکیل دهد. این سازوکار بر قطعنامه ۳۷۷ مجمع عمومی، معروف به «اتحاد برای صلح»، استوار است که در سال ۱۹۵۰ تصویب شد.<ref name="اتحاد">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://docs.un.org/en/A/RES/377(V)](https://docs.un.org/en/A/RES/377%28V%29) قطعنامه ۳۷۷، اتحاد برای صلح]، ۳ نوامبر ۱۹۵۰.</ref>
بر اساس مادهٔ ۱۸ منشور:


در چنین اجلاسی، مجمع می‌تواند برای اقدامات جمعی، از جمله در صورت لزوم استفاده از نیروی نظامی، به کشورهای عضو توصیه‌هایی ارائه کند. این توصیه‌ها جایگزین تصمیم الزام‌آور شورای امنیت نیستند، اما راهی برای واکنش سیاسی جامعه بین‌المللی در شرایط انسداد شورای امنیت به‌شمار می‌روند.
<blockquote>هر عضو مجمع عمومی دارای یک رأی است.</blockquote>


== بحث عمومی سالانه ==
بنابراین رأی یک کشور کوچک از نظر حقوقی با رأی قدرت‌های بزرگ یکسان است.


در آغاز هر اجلاس عادی، سران کشورها، رؤسای دولت‌ها، وزیران خارجه و دیگر نمایندگان عالی‌رتبه در «بحث عمومی» شرکت می‌کنند. هر کشور دیدگاه خود را درباره مسائل جهانی و اولویت‌های سیاست خارجی‌اش بیان می‌کند. این گردهمایی یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای دیپلماتیک سالانه در جهان است.<ref name="بحث عمومی">سازمان ملل متحد، [[https://gadebate.un.org/en](https://gadebate.un.org/en) بحث عمومی مجمع عمومی سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
این وضعیت با شورای امنیت تفاوت دارد؛ در آنجا پنج عضو دائم ـ چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده ـ دارای حق وتو هستند.


بحث عمومی محل تصویب قطعنامه نیست، اما فرصتی برای بیان مواضع، برگزاری مذاکرات دوجانبه و چندجانبه و طرح ابتکارهای سیاسی است. ترتیب سخنرانان بر اساس عوامل مختلفی، از جمله سطح نمایندگی، درخواست کشورها و عرف‌های سازمان تعیین می‌شود. برزیل به‌طور سنتی نخستین کشور عضو و ایالات متحده، به‌عنوان کشور میزبان، دومین سخنران این نشست است.
اصل برابری رأی باعث شده است مجمع عمومی به اصلی‌ترین عرصهٔ حضور و ائتلاف کشورهای کوچک و متوسط تبدیل شود.


نمایندگان حکومت ایران نیز هر سال از تریبون مجمع عمومی برای بیان سیاست‌های جمهوری اسلامی استفاده می‌کنند. هم‌زمان، مخالفان حکومت ایران در بیرون از مقر سازمان ملل تظاهرات و گردهمایی‌هایی برگزار کرده و نسبت به حضور مقام‌های متهم به سرکوب، تروریسم یا نقض حقوق بشر اعتراض کرده‌اند.
== اختیارات مجمع عمومی ==


== رئیس مجمع عمومی ==
اختیارات مجمع عمومی عمدتاً در مواد ۱۰ تا ۱۷ منشور سازمان ملل تعیین شده‌اند.
 
بر اساس مادهٔ ۱۰، مجمع می‌تواند دربارهٔ هر مسئله‌ای که در محدودهٔ منشور یا مرتبط با اختیارات ارکان سازمان ملل باشد بحث کند و، با رعایت محدودیت‌های مادهٔ ۱۲، به اعضا یا شورای امنیت توصیه ارائه دهد.<ref name="Article10">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Article 10.</ref>
 
این صلاحیت گسترده باعث شده است موضوعات بسیار متنوعی از جنگ و صلح تا حقوق بشر، توسعه، تغییرات اقلیمی، خلع سلاح و مسائل بشردوستانه در دستور کار آن قرار گیرند.
 
== صلح و امنیت بین‌المللی ==
 
مادهٔ ۱۱ منشور به مجمع عمومی اجازه می‌دهد اصول کلی همکاری برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، از جمله خلع سلاح و تنظیم تسلیحات، را بررسی و توصیه‌هایی ارائه کند.
 
مجمع همچنین می‌تواند دربارهٔ مسائل مربوط به صلح و امنیت که از سوی کشورهای عضو، شورای امنیت یا در برخی شرایط از سوی کشورهای غیرعضو مطرح می‌شوند بحث کند.<ref name="Article11">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Article 11.</ref>
 
با این حال مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی طبق منشور بر عهدهٔ شورای امنیت است.
 
== محدودیت مادهٔ ۱۲ ==
 
مادهٔ ۱۲ منشور رابطهٔ مجمع عمومی و شورای امنیت را محدود می‌کند.
 
بر اساس این ماده، هنگامی که شورای امنیت در حال اعمال وظایف خود دربارهٔ یک مناقشه یا وضعیت مشخص باشد، مجمع عمومی اصولاً نباید دربارهٔ همان موضوع توصیه ارائه کند، مگر آنکه شورای امنیت چنین درخواستی داشته باشد.<ref name="Article12">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Article 12.</ref>
 
با این حال، رویهٔ سازمان ملل در طول دهه‌ها دربارهٔ حدود دقیق این محدودیت تحول یافته و مجمع عمومی بارها مسائل مرتبط با بحران‌هایی را که هم‌زمان در شورای امنیت مطرح بوده‌اند مورد بحث قرار داده است.
 
== قطعنامهٔ «اتحاد برای صلح» ==
 
یکی از مهم‌ترین تحولات در نقش مجمع عمومی تصویب قطعنامهٔ ۳۷۷ (V)، مشهور به «[[اتحاد برای صلح]]» (''Uniting for Peace'') در ۳ نوامبر ۱۹۵۰ بود.
 
این قطعنامه در زمینهٔ جنگ کره و اختلاف میان اعضای دائم شورای امنیت تصویب شد.
 
بر اساس این سازوکار، اگر شورای امنیت به دلیل اختلاف اعضای دائم نتواند در برابر تهدید علیه صلح، نقض صلح یا عمل تجاوزکارانه اقدام کند، مجمع عمومی می‌تواند موضوع را فوراً بررسی و توصیه‌هایی دربارهٔ اقدامات جمعی ارائه کند.<ref name="UnitingForPeace">United Nations General Assembly, Resolution 377 (V), ''Uniting for Peace'', 3 November 1950.</ref>
 
این قطعنامه مبنای برگزاری «نشست‌های ویژهٔ اضطراری» مجمع عمومی در بحران‌های مختلف شده است.
 
== توسعهٔ حقوق بین‌الملل ==
 
مادهٔ ۱۳ منشور از مجمع عمومی می‌خواهد مطالعاتی را آغاز و توصیه‌هایی ارائه کند که موجب توسعهٔ تدریجی حقوق بین‌الملل و تدوین آن شود.
 
در همین چارچوب، [[کمیسیون حقوق بین‌الملل]] در سال ۱۹۴۷ به‌عنوان یکی از نهادهای فرعی مجمع عمومی تأسیس شد.
 
فعالیت‌های مجمع عمومی و کمیسیون حقوق بین‌الملل در تدوین بسیاری از اصول و اسناد بین‌المللی نقش داشته‌اند.
 
== حقوق بشر ==
 
مجمع عمومی نقش محوری در توسعهٔ نظام بین‌المللی [[حقوق بشر]] داشته است.
 
یکی از مهم‌ترین اقدامات تاریخی آن تصویب [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ بود.
 
قطعنامهٔ ۲۱۷ (III) که اعلامیه در قالب آن تصویب شد، یکی از شناخته‌شده‌ترین اسناد مجمع عمومی است.<ref name="UDHR">United Nations General Assembly, Resolution 217 A (III), ''Universal Declaration of Human Rights'', 10 December 1948.</ref>
 
اعلامیه جهانی حقوق بشر خود معاهده‌ای الزام‌آور نبود، اما به یکی از مبانی اصلی نظام معاصر حقوق بشر تبدیل شد و بر تدوین معاهدات بعدی تأثیر گذاشت.
 
مجمع عمومی همچنین کنوانسیون‌های مهمی مانند کنوانسیون منع نسل‌کشی، کنوانسیون رفع تبعیض نژادی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان را تصویب یا برای امضا و تصویب دولت‌ها ارائه کرده است.
 
== استعمارزدایی ==
 
مجمع عمومی نقش مهمی در فرایند استعمارزدایی پس از جنگ جهانی دوم داشت.
 
در سال ۱۹۶۰ قطعنامهٔ ۱۵۱۴ (XV)، با عنوان «اعلامیهٔ اعطای استقلال به کشورهای و ملت‌های مستعمره»، به تصویب رسید.
 
این سند حق تعیین سرنوشت ملت‌های تحت استعمار را مورد تأکید قرار داد و یکی از اسناد مهم تاریخ استعمارزدایی به‌شمار می‌رود.<ref name="Decolonization">United Nations General Assembly, Resolution 1514 (XV), ''Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples'', 14 December 1960.</ref>
 
کمیتهٔ ویژهٔ استعمارزدایی نیز زیر نظر مجمع عمومی فعالیت می‌کند.
 
== بودجهٔ سازمان ملل ==
 
یکی از اختیارات مهم و مشخص مجمع عمومی تصویب بودجهٔ سازمان ملل متحد است.
 
بر اساس مادهٔ ۱۷ منشور، مجمع بودجهٔ سازمان را بررسی و تصویب می‌کند و سهم مالی هر کشور عضو را مشخص می‌سازد.
 
[[کمیته پنجم مجمع عمومی سازمان ملل متحد|کمیتهٔ پنجم]] مسئول بررسی مسائل اداری و بودجه‌ای است و پیشنهادهای مربوط به بودجه را برای تصمیم نهایی به مجمع ارائه می‌کند.
 
بر اساس آیین‌نامهٔ مجمع، هر قطعنامه‌ای که پیامد مالی داشته باشد باید پیش از رأی نهایی از نظر اثر بر بودجه مورد بررسی قرار گیرد.<ref name="BudgetRules">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rules 152–160.</ref>
 
== انتخابات و انتصابات ==
 
مجمع عمومی در انتخاب اعضای شماری از نهادهای سازمان ملل نقش دارد.
 
از جمله:
 
* انتخاب ۱۰ عضو غیردائم [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]؛
* انتخاب اعضای [[شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد]]؛
* انتخاب اعضای [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]؛
* مشارکت در انتخاب قضات [[دیوان بین‌المللی دادگستری]]؛
* انتصاب [[دبیرکل سازمان ملل متحد]] بر اساس توصیهٔ شورای امنیت.
 
دبیرکل مطابق مادهٔ ۹۷ منشور توسط مجمع عمومی و بر اساس توصیهٔ شورای امنیت منصوب می‌شود.<ref name="SecretaryGeneral">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Article 97; United Nations, ''Selection and Appointment Process of the Secretary-General''.</ref>
 
== پذیرش اعضای جدید ==
 
کشورهای جدید نمی‌توانند صرفاً با رأی مجمع عمومی به سازمان ملل بپیوندند.
 
طبق مادهٔ ۴ منشور، پذیرش عضو جدید ابتدا به توصیهٔ شورای امنیت نیاز دارد و سپس مجمع عمومی باید درخواست عضویت را تصویب کند.
 
تصمیم مربوط به پذیرش اعضای جدید از موضوعات مهم محسوب می‌شود و نیازمند اکثریت دوسوم اعضای حاضر و رأی‌دهنده است.
 
== جلسات عادی ==
 
مجمع عمومی هر سال یک دورهٔ عادی برگزار می‌کند.
 
طبق آیین‌نامه، دورهٔ سالانه در سه‌شنبهٔ دومین هفتهٔ سپتامبر ـ با تعریف مشخص آیین‌نامه دربارهٔ هفتهٔ نخست ـ آغاز می‌شود.<ref name="SessionsRule">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rule 1.</ref>
 
دورهٔ هشتاد و یکم مجمع عمومی در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد و تا ۷ سپتامبر ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت.<ref name="Session81">United Nations, ''Eighty-first Session of the General Assembly'', 2026.</ref>
 
== مناظرهٔ عمومی ==
 
یکی از شناخته‌شده‌ترین بخش‌های هر دورهٔ مجمع، «مناظرهٔ عمومی» (''General Debate'') است.
 
در این نشست سران کشورها، رؤسای دولت‌ها، وزیران خارجه و دیگر نمایندگان عالی‌رتبه دربارهٔ مهم‌ترین مسائل جهانی سخنرانی می‌کنند.
 
مناظرهٔ عمومی به‌رغم نام آن، یک «مناظره» به معنای گفت‌وگوی مستقیم میان سخنرانان نیست؛ هر هیئت مواضع کشور خود را در سخنرانی جداگانه بیان می‌کند.
 
این رویداد هر سال توجه گستردهٔ رسانه‌های جهان را به خود جلب می‌کند.


مجمع عمومی در آغاز هر اجلاس، رئیس خود را برای یک دوره یک‌ساله انتخاب می‌کند. این مقام میان پنج گروه جغرافیایی آفریقا، آسیا و اقیانوس آرام، اروپای شرقی، آمریکای لاتین و کارائیب و اروپای غربی و دیگر کشورها گردش می‌کند.<ref name="رئیس">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/pga/](https://www.un.org/pga/) درباره ریاست مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== نشست‌های ویژه و ویژهٔ اضطراری ==


رئیس مجمع جلسات عمومی را اداره می‌کند، درباره آیین کار تصمیم می‌گیرد، دستور کار را به جریان می‌اندازد و برای دستیابی به اجماع میان کشورها رایزنی می‌کند. رئیس از اختیار مستقل برای تحمیل تصمیم به دولت‌ها برخوردار نیست و باید بی‌طرفی خود را در اداره جلسات حفظ کند.
علاوه بر دوره‌های عادی، مجمع عمومی می‌تواند نشست ویژه برگزار کند.


مجمع عمومی همچنین ۲۱ نایب‌رئیس انتخاب می‌کند. پنج عضو دائم شورای امنیت در میان نواب رئیس حضور دارند و کرسی‌های دیگر بر اساس توزیع جغرافیایی میان مناطق مختلف تقسیم می‌شود. رؤسای شش کمیته اصلی نیز در سازمان‌دهی برنامه اجلاس نقش دارند.<ref name="آیین" />
نشست ویژه ممکن است به درخواست شورای امنیت یا اکثریت اعضای سازمان ملل تشکیل شود.


== وظایف و اختیارات ==
در وضعیت‌های فوری مرتبط با صلح و امنیت، امکان تشکیل نشست ویژهٔ اضطراری نیز وجود دارد.


مجمع عمومی می‌تواند درباره هر موضوع یا مسئله‌ای که در محدوده منشور قرار دارد بحث کند و به کشورهای عضو، شورای امنیت یا هر دو توصیه ارائه دهد. با این حال، هنگامی که شورای امنیت مشغول رسیدگی به یک اختلاف یا وضعیت است، مجمع بر اساس ماده ۱۲ منشور نمی‌تواند درباره همان موضوع توصیه صادر کند، مگر آنکه شورای امنیت چنین درخواستی داشته باشد.<ref name="منشور" />
این نشست‌ها به‌ویژه در مواردی اهمیت یافته‌اند که شورای امنیت به دلیل وتوی یکی از اعضای دائم نتوانسته است تصمیم مؤثری اتخاذ کند.<ref name="SpecialSessions">United Nations, ''Functions and Powers of the General Assembly: Special and Emergency Special Sessions''.</ref>


مهم‌ترین وظایف مجمع عمومی عبارت‌اند از:
== رئیس مجمع عمومی ==


* بررسی اصول همکاری در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی؛
مجمع عمومی برای هر دوره یک رئیس انتخاب می‌کند.
* بحث درباره مسائل بین‌المللی و صدور توصیه؛
* توسعه همکاری در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و بهداشتی؛
* کمک به توسعه و تدوین حقوق بین‌الملل؛
* پیشبرد حقوق بشر و آزادی‌های اساسی؛
* تصویب بودجه سازمان ملل و تعیین سهم کشورهای عضو؛
* انتخاب اعضای برخی ارکان و نهادهای سازمان ملل؛
* دریافت و بررسی گزارش‌های شورای امنیت و دیگر نهادها؛
* ایجاد نهادهای فرعی مورد نیاز؛
* توصیه درباره حل مسالمت‌آمیز وضعیت‌هایی که روابط دوستانه میان کشورها را مختل می‌کنند.<ref name="وظایف" />


مجمع عمومی در تدوین و تصویب اسناد مهم بین‌المللی نقش داشته است. [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]] در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ به تصویب این نهاد رسید. کنوانسیون منع نسل‌کشی، میثاق‌های بین‌المللی حقوق بشر، کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان و شماری دیگر از اسناد بنیادی حقوق بین‌الملل نیز از مسیر مجمع عمومی گذشته‌اند.<ref name="حقوق بشر">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights](https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights) اعلامیه جهانی حقوق بشر]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
دورهٔ ریاست یک سال است و رئیس مسئول ادارهٔ نشست‌های عمومی، حفظ نظم جلسات، اعطای حق سخنرانی، اعلام تصمیم‌ها و هدایت بخش مهمی از رایزنی‌های بین اعضاست.


== نظام رأی‌گیری ==
آیین‌نامه مقرر می‌کند رئیس و ۲۱ نایب‌رئیس پیش از آغاز دورهٔ مربوط انتخاب شوند.<ref name="PresidentRules">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rules 30–37.</ref>


هر کشور عضو مجمع عمومی یک رأی دارد. تصمیم درباره «مسائل مهم» با اکثریت دوسوم اعضای حاضر و رأی‌دهنده گرفته می‌شود. توصیه‌های مربوط به صلح و امنیت، انتخاب اعضای شورای امنیت، پذیرش یا اخراج اعضا و مسائل بودجه‌ای در شمار مسائل مهم قرار دارند.<ref name="رأی‌گیری">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml](https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml) رأی‌گیری در مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
سمت ریاست بر اساس عرف میان پنج گروه منطقه‌ای سازمان ملل گردش می‌کند.


سایر تصمیم‌ها با اکثریت ساده اعضای حاضر و رأی‌دهنده تصویب می‌شوند. رأی ممتنع در محاسبه تعداد کشورهای حاضر و رأی‌دهنده منظور نمی‌شود. مجمع می‌تواند با اکثریت ساده، موضوعات دیگری را نیز در شمار مسائل مهم قرار دهد.<ref name="منشور" />
این گروه‌ها عبارت‌اند از:


بخش قابل‌توجهی از تصمیم‌های مجمع بدون رأی‌گیری و از طریق اجماع تصویب می‌شوند. اجماع به معنای موافقت کامل همه کشورها با تمامی مفاد متن نیست، بلکه نشان می‌دهد هیچ کشوری خواهان رأی‌گیری و ثبت مخالفت رسمی نشده است.
* کشورهای آفریقایی؛
* کشورهای آسیا و اقیانوسیه؛
* کشورهای اروپای شرقی؛
* کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب؛
* کشورهای اروپای غربی و دیگر کشورها.


برخلاف شورای امنیت، هیچ کشوری در مجمع عمومی حق وتو ندارد. با این حال، قدرت‌های بزرگ از نفوذ سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک خود برای تأثیرگذاری بر آرای دیگر کشورها استفاده می‌کنند. تشکیل ائتلاف‌های منطقه‌ای و سیاسی نیز بخش مهمی از روند تصمیم‌گیری در مجمع است.
== رئیس دورهٔ هشتاد و یکم ==


== قطعنامه‌های مجمع عمومی ==
در ۲ ژوئن ۲۰۲۶، '''خلیل‌الرحمن'''، وزیر امور خارجهٔ بنگلادش، به ریاست هشتاد و یکمین دورهٔ مجمع عمومی انتخاب شد.


قطعنامه‌های مجمع عمومی در بیشتر موارد جنبه توصیه‌ای دارند و دولت‌ها را مانند قطعنامه‌های الزام‌آور شورای امنیت مجبور به اقدام نمی‌کنند. با این حال، قطعنامه‌های مربوط به امور داخلی سازمان، از جمله بودجه و انتخابات، برای سازمان و اعضای آن آثار حقوقی و اجرایی دارند.<ref name="قطعنامه‌ها">کتابخانه دیجیتال سازمان ملل متحد، [[https://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/](https://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/) قطعنامه‌ها و تصمیم‌های مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
او از گروه کشورهای آسیا و اقیانوسیه نامزد شده بود و دورهٔ ریاست او با آغاز نشست هشتاد و یکم در سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد.<ref name="Rahman2026">United Nations, ''Election of the President of the United Nations General Assembly at its Eighty-first Session'', 2 June 2026.</ref>


قطعنامه‌ها می‌توانند در شکل‌گیری عرف بین‌المللی، تفسیر منشور و بیان دیدگاه جمعی دولت‌ها مؤثر باشند. تکرار تصویب یک قطعنامه با آرای گسترده ممکن است نشانه شکل‌گیری یا تثبیت یک قاعده حقوقی تلقی شود، هرچند درباره وزن حقوقی هر قطعنامه باید موضوع، عبارت‌بندی و رفتار دولت‌ها جداگانه بررسی شود.
شعار دورهٔ هشتاد و یکم «بازگرداندن اعتماد، مدیریت تحول: سازمان مللی که برای همه نتیجه می‌آورد» تعیین شده است.<ref name="PGA81">United Nations, ''President of the Eighty-first Session of the General Assembly'', 2026.</ref>


قطعنامه ۲۱۷ الف درباره اعلامیه جهانی حقوق بشر، قطعنامه ۱۵۱۴ درباره اعطای استقلال به سرزمین‌ها و ملت‌های مستعمره، قطعنامه ۲۶۲۵ درباره روابط دوستانه میان دولت‌ها و قطعنامه ۳۷۷ موسوم به اتحاد برای صلح از مهم‌ترین تصمیم‌های تاریخی مجمع عمومی به‌شمار می‌روند.
== کمیته‌های اصلی ==


== شش کمیته اصلی ==
بخش بزرگی از کار مجمع عمومی در شش کمیتهٔ اصلی انجام می‌شود. همهٔ کشورهای عضو حق دارند در این کمیته‌ها نماینده داشته باشند.


بخش عمده بررسی تخصصی موضوعات در شش کمیته اصلی انجام می‌شود. همه کشورهای عضو می‌توانند در هر شش کمیته نماینده داشته باشند. کمیته‌ها پس از بررسی و مذاکره، پیش‌نویس قطعنامه‌ها و تصمیم‌ها را برای تصویب نهایی به نشست عمومی ارائه می‌کنند.<ref name="کمیته‌ها">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/maincommittees/](https://www.un.org/en/ga/maincommittees/) کمیته‌های اصلی مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
موضوعات دستور کار پس از تقسیم‌بندی به کمیتهٔ مرتبط ارجاع داده می‌شوند. کمیته‌ها مسائل را بررسی و پیش‌نویس قطعنامه‌ها و تصمیم‌ها را برای رأی نهایی در نشست عمومی آماده می‌کنند.<ref name="MainCommittees">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rules 96–107.</ref>


{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|+ شش کمیته اصلی مجمع عمومی سازمان ملل متحد
|+ '''شش کمیتهٔ اصلی مجمع عمومی سازمان ملل متحد'''
! شماره
! شماره
! نام کمیته
! نام کمیته


| ! حوزه فعالیت                                                         |
| ! حوزهٔ اصلی فعالیت                                                           |                                      |
| ---------------------------------------------------------------------- |
| ------------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------- |
| کمیته اول                                                             |
| اول                                                                           |                                      |
| خلع سلاح و امنیت بین‌المللی                                           |
| [[کمیته اول مجمع عمومی سازمان ملل متحد                                        | کمیتهٔ خلع سلاح و امنیت بین‌المللی]]  |
| خلع سلاح، کنترل تسلیحات و تهدیدهای امنیتی بین‌المللی                  |
| خلع سلاح، کنترل تسلیحات، امنیت بین‌المللی و مسائل مرتبط با صلح                |                                      |
| -                                                                     |
| -                                                                             |                                      |
| کمیته دوم                                                             |
| دوم                                                                           |                                      |
| اقتصادی و مالی                                                         |
| [[کمیته دوم مجمع عمومی سازمان ملل متحد                                        | کمیتهٔ اقتصادی و مالی]]              |
| توسعه، اقتصاد جهانی، محیط زیست، فقر و همکاری اقتصادی                  |
| اقتصاد جهانی، توسعه، فقر، محیط زیست، توسعهٔ پایدار و مسائل مالی بین‌المللی    |                                      |
| -                                                                     |
| -                                                                             |                                      |
| کمیته سوم                                                             |
| سوم                                                                           |                                      |
| اجتماعی، بشردوستانه و فرهنگی                                           |
| [[کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل متحد                                        | کمیتهٔ اجتماعی، بشردوستانه و فرهنگی]] |
| حقوق بشر، امور اجتماعی، پناهندگان، زنان، کودکان و اقلیت‌ها            |
| حقوق بشر، مسائل بشردوستانه، اجتماعی، زنان، کودکان، پناهندگان و مبارزه با تبعیض |                                      |
| -                                                                     |
| -                                                                             |                                      |
| کمیته چهارم                                                           |
| چهارم                                                                         |                                      |
| سیاسی ویژه و استعمارزدایی                                             |
| [[کمیته چهارم مجمع عمومی سازمان ملل متحد                                      | کمیتهٔ سیاسی ویژه و استعمارزدایی]]    |
| استعمارزدایی، عملیات حفظ صلح، فلسطین، اطلاع‌رسانی و برخی موضوعات سیاسی |
| استعمارزدایی، عملیات حفظ صلح، فلسطین و شماری از مسائل سیاسی ویژه              |                                      |
| -                                                                     |
| -                                                                             |                                      |
| کمیته پنجم                                                             |
| پنجم                                                                           |                                      |
| اداری و بودجه‌ای                                                       |
| [[کمیته پنجم مجمع عمومی سازمان ملل متحد                                        | کمیتهٔ اداری و بودجه‌ای]]            |
| بودجه، مدیریت، منابع انسانی و تأمین مالی سازمان ملل                    |
| بودجهٔ سازمان ملل، امور اداری، منابع انسانی و هزینه‌های عملیات سازمان         |                                      |
| -                                                                     |
| -                                                                             |                                      |
| کمیته ششم                                                             |
| ششم                                                                           |                                      |
| حقوقی                                                                 |
| [[کمیته ششم مجمع عمومی سازمان ملل متحد                                        | کمیتهٔ حقوقی]]                        |
| تدوین حقوق بین‌الملل و بررسی مسائل حقوقی                               |
| حقوق بین‌الملل، تدوین قواعد حقوقی و مسائل حقوقی مرتبط با فعالیت سازمان ملل    |                                      |
| }                                                                     |
| }                                                                             |                                      |


=== کمیته اول ===
آیین‌نامهٔ مجمع عمومی این شش کمیته را به‌عنوان کمیته‌های اصلی تعریف می‌کند.<ref name="Rule98">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rule 98.</ref>


کمیته اول به موضوعات خلع سلاح و امنیت بین‌المللی می‌پردازد. سلاح‌های هسته‌ای، سلاح‌های شیمیایی و بیولوژیک، تجارت تسلیحات، امنیت فضای سایبری و جلوگیری از مسابقه تسلیحاتی در فضای ماورای جو از موضوعات مورد بررسی این کمیته هستند.<ref name="کمیته اول">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/first/](https://www.un.org/en/ga/first/) کمیته اول مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== کمیتهٔ عمومی ==


=== کمیته دوم ===
علاوه بر شش کمیتهٔ اصلی، «کمیتهٔ عمومی» (''General Committee'') در سازمان‌دهی کار مجمع نقش دارد.


کمیته دوم مسائل اقتصادی و مالی را بررسی می‌کند. توسعه پایدار، تغییرات اقلیمی، تأمین مالی توسعه، تجارت بین‌المللی، بدهی خارجی، فقر، امنیت غذایی و همکاری جنوب ـ جنوب در دستور کار این کمیته قرار دارند.<ref name="کمیته دوم">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/second/](https://www.un.org/en/ga/second/) کمیته دوم مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
این کمیته از رئیس مجمع، ۲۱ نایب‌رئیس و رؤسای شش کمیتهٔ اصلی تشکیل می‌شود.


=== کمیته سوم ===
کمیتهٔ عمومی دربارهٔ برنامهٔ کاری، توزیع موضوعات و پیشرفت فعالیت‌های مجمع توصیه ارائه می‌دهد، اما طبق آیین‌نامه اجازه ندارد دربارهٔ مسائل سیاسی تصمیم‌گیری ماهوی کند.<ref name="GeneralCommittee">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rules 38–44.</ref>


کمیته سوم مسئول بررسی مسائل اجتماعی، بشردوستانه و فرهنگی است و بخش مهمی از فعالیت آن به حقوق بشر اختصاص دارد. گزارشگران ویژه، کمیسیون‌های تحقیق و دیگر سازوکارهای حقوق بشری گزارش‌های خود را در این کمیته ارائه می‌کنند. پیش‌نویس قطعنامه سالانه درباره وضعیت حقوق بشر در ایران نیز ابتدا در کمیته سوم بررسی و سپس برای رأی‌گیری نهایی به مجمع عمومی فرستاده می‌شود.<ref name="کمیته سوم">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/third/](https://www.un.org/en/ga/third/) کمیته سوم مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== کمیتهٔ اعتبارنامه‌ها ==


=== کمیته چهارم ===
«کمیتهٔ اعتبارنامه‌ها» وظیفه دارد اعتبارنامه‌های نمایندگان کشورهای عضو را بررسی و دربارهٔ آنها به مجمع عمومی گزارش دهد.


کمیته چهارم که کمیته سیاسی ویژه و استعمارزدایی نام دارد، مسائل مربوط به سرزمین‌های غیرخودگردان، عملیات حفظ صلح، آژانس امدادرسانی به آوارگان فلسطینی، تشعشعات اتمی و اطلاع‌رسانی عمومی را بررسی می‌کند.<ref name="کمیته چهارم">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/fourth/](https://www.un.org/en/ga/fourth/) کمیته چهارم مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
اختلاف بر سر اینکه کدام دولت یا حکومت نمایندهٔ قانونی یک کشور است، می‌تواند موضوع مهم سیاسی در بررسی اعتبارنامه‌ها باشد.


=== کمیته پنجم ===
تصمیم نهایی دربارهٔ پذیرش اعتبارنامه‌ها با مجمع عمومی است.


کمیته پنجم امور اداری و بودجه‌ای سازمان ملل را بررسی می‌کند. پیشنهاد بودجه دبیرکل، هزینه عملیات حفظ صلح، سهم مالی کشورها، حسابرسی و مدیریت منابع انسانی در این کمیته بررسی می‌شود. مصوبات نهایی بودجه باید در نشست عمومی تصویب شوند.<ref name="کمیته پنجم">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/fifth/](https://www.un.org/en/ga/fifth/) کمیته پنجم مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== نحوهٔ رأی‌گیری ==


=== کمیته ششم ===
مادهٔ ۱۸ منشور قواعد اساسی رأی‌گیری را تعیین می‌کند.


کمیته ششم مجمع عمومی به مسائل حقوقی می‌پردازد. تدوین معاهدات، مسئولیت دولت‌ها، صلاحیت جهانی، مبارزه حقوقی با تروریسم و گزارش کمیسیون حقوق بین‌الملل از موضوعات این کمیته هستند.<ref name="کمیته ششم">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/sixth/](https://www.un.org/en/ga/sixth/) کمیته ششم مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
هر کشور عضو یک رأی دارد.


== بودجه و تأمین مالی سازمان ملل ==
موضوعات مهم نیازمند رأی موافق دوسوم اعضای «حاضر و رأی‌دهنده» هستند.


مجمع عمومی بودجه عادی سازمان ملل و بودجه عملیات حفظ صلح را تصویب می‌کند. دبیرکل پیشنهاد بودجه را ارائه می‌دهد و کمیته پنجم همراه با کمیته مشورتی امور اداری و بودجه‌ای آن را بررسی می‌کند. سپس تصمیم نهایی در نشست عمومی گرفته می‌شود.<ref name="بودجه">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/fifth/administration.shtml](https://www.un.org/en/ga/fifth/administration.shtml) امور اداری و بودجه‌ای سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
سایر موضوعات اصولاً با اکثریت سادهٔ اعضای حاضر و رأی‌دهنده تصویب می‌شوند.<ref name="Article18">United Nations, ''Charter of the United Nations'', Article 18.</ref>


سهم هر کشور بر اساس شاخص‌هایی مانند درآمد ملی، جمعیت، توان پرداخت و وضعیت اقتصادی تعیین می‌شود. برای عملیات حفظ صلح، اعضای دائم شورای امنیت سهم بیشتری می‌پردازند؛ زیرا از اختیار ویژه خود در تصویب این عملیات برخوردارند.
اعضایی که رأی ممتنع می‌دهند در محاسبهٔ «حاضر و رأی‌دهنده» برای تعیین اکثریت محسوب نمی‌شوند.


اگر بدهی یک کشور به اندازه سهم دو سال کامل یا بیشتر شود، ممکن است طبق ماده ۱۹ منشور حق رأی خود را در مجمع از دست بدهد. مجمع می‌تواند در صورتی که عقب‌افتادگی ناشی از شرایط خارج از کنترل کشور باشد، اجازه ادامه حق رأی را صادر کند.<ref name="منشور" />
== موضوعات نیازمند اکثریت دوسوم ==


== انتخابات و انتصاب‌ها ==
بر اساس مادهٔ ۱۸، موضوعات مهم شامل مواردی مانند:


مجمع عمومی ده عضو غیردائم شورای امنیت را برای دوره‌های دوساله انتخاب می‌کند. هر سال پنج کرسی به رأی گذاشته می‌شود و نامزدها برای انتخاب به حمایت دوسوم اعضای حاضر و رأی‌دهنده نیاز دارند.<ref name="انتخابات">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml](https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml) انتخابات در مجمع عمومی]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
* توصیه‌های مربوط به حفظ صلح و امنیت بین‌المللی؛
* انتخاب اعضای غیردائم شورای امنیت؛
* انتخاب اعضای شورای اقتصادی و اجتماعی؛
* پذیرش عضو جدید؛
* تعلیق حقوق و امتیازات عضویت؛
* اخراج عضو؛
* مسائل مربوط به نظام قیمومت؛
* مسائل بودجه‌ای


اعضای [[شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد]]، اعضای شورای حقوق بشر و اعضای برخی شوراها و هیئت‌های دیگر نیز به‌وسیله مجمع انتخاب می‌شوند. مجمع همراه با شورای امنیت قضات دیوان بین‌المللی دادگستری را انتخاب می‌کند.
هستند.<ref name="Article18" />


انتصاب دبیرکل با توصیه شورای امنیت و تصمیم مجمع عمومی انجام می‌شود. در عمل، شورای امنیت یک نامزد را معرفی می‌کند و مجمع او را منصوب می‌سازد. از آنجا که انتخاب نامزد در شورای امنیت با حق وتوی اعضای دائم روبه‌رو است، نقش اصلی در تعیین دبیرکل عملاً در اختیار آن شورا قرار دارد.
مجمع همچنین می‌تواند دسته‌های دیگری از مسائل را مشمول شرط دوسوم قرار دهد.


== رابطه با شورای امنیت ==
== اجماع ==


منشور مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را به شورای امنیت سپرده، اما مجمع عمومی نیز می‌تواند اصول کلی همکاری برای حفظ صلح را بررسی و توصیه‌هایی صادر کند. شورای امنیت موظف است گزارش سالانه و در صورت لزوم گزارش‌های ویژه خود را به مجمع ارائه کند.<ref name="منشور" />
بسیاری از تصمیم‌های مجمع عمومی بدون رأی‌گیری رسمی و از طریق «اجماع» تصویب می‌شوند.


شورای امنیت می‌تواند تصمیم‌های الزام‌آور و تحریم صادر کند یا استفاده از زور را مجاز بداند؛ در حالی که مجمع عمومی عموماً فاقد این اختیار است. در مقابل، مجمع به‌دلیل عضویت همگانی، از مشروعیت نمایندگی گسترده‌تری برخوردار است.
در این روش، رئیس جلسه در صورت نبود اعتراض اعلام می‌کند که پیشنهاد مورد توافق قرار گرفته است.


هنگامی که حق وتو مانع اقدام شورای امنیت می‌شود، کشورهای عضو ممکن است موضوع را به مجمع عمومی منتقل کنند. قطعنامه «اتحاد برای صلح» و اجلاس‌های ویژه اضطراری ابزارهای اصلی این نقش مکمل هستند.<ref name="اتحاد" />
اجماع لزوماً به معنای موافقت کامل همهٔ کشورها با محتوای سند نیست؛ گاه کشوری با بخشی از متن مخالف است، اما مانع تصویب اجماعی آن نمی‌شود.


مجمع عمومی در آوریل ۲۰۲۲ تصویب کرد که پس از استفاده یک عضو دائم از حق وتو، نشستی برای بررسی آن وتو برگزار شود. این سازوکار، کشور استفاده‌کننده از وتو را در برابر همه اعضای سازمان ملل به توضیح موضع خود وامی‌دارد، اما تصمیم مسدودشده شورای امنیت را به‌طور خودکار احیا نمی‌کند.<ref name="وتو">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://docs.un.org/en/A/RES/76/262](https://docs.un.org/en/A/RES/76/262) قطعنامه ۷۶/۲۶۲ درباره استفاده از حق وتو]، ۲۶ آوریل ۲۰۲۲.</ref>
استفاده از اجماع به‌ویژه در موضوعاتی که کشورهای عضو به دنبال نمایش توافق گستردهٔ بین‌المللی هستند اهمیت دارد.


== نقش مجمع عمومی در استعمارزدایی ==
== قطعنامه‌های مجمع عمومی ==


مجمع عمومی در روند پایان استعمار نقش مهمی داشت. این نهاد در سال ۱۹۶۰ قطعنامه ۱۵۱۴، موسوم به «اعلامیه اعطای استقلال به کشورهای و ملت‌های مستعمره»، را تصویب کرد و حق تعیین سرنوشت ملت‌ها را مورد تأکید قرار داد.<ref name="استعمارزدایی">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://docs.un.org/en/A/RES/1514(XV)](https://docs.un.org/en/A/RES/1514%28XV%29) قطعنامه ۱۵۱۴ درباره اعطای استقلال به کشورهای و ملت‌های مستعمره]، ۱۴ دسامبر ۱۹۶۰.</ref>
قطعنامه‌های مجمع عمومی از مهم‌ترین اسناد سیاسی سازمان ملل‌اند.


کمیته ویژه استعمارزدایی در سال ۱۹۶۱ ایجاد شد تا اجرای این اعلامیه را پیگیری کند. شماری از سرزمین‌ها همچنان در فهرست سرزمین‌های غیرخودگردان سازمان ملل قرار دارند و وضعیت آنها در کمیته چهارم و نشست عمومی بررسی می‌شود.
یک قطعنامه معمولاً شامل دو بخش اصلی است:


== حقوق بشر ==
* بخش مقدماتی که زمینه، اصول و اسناد پیشین را بیان می‌کند؛
* بخش اجرایی که تصمیم‌ها، درخواست‌ها یا توصیه‌های مجمع را مشخص می‌کند.
 
قطعنامه‌ها ممکن است دربارهٔ حقوق بشر، صلح، توسعه، بودجه، ساختار سازمان، محیط زیست یا تقریباً هر موضوعی در صلاحیت سازمان ملل باشند.
 
== الزام‌آور بودن قطعنامه‌ها ==
 
قطعنامه‌های مجمع عمومی در بیشتر موارد برای دولت‌های عضو الزام حقوقی مشابه قطعنامه‌های الزام‌آور شورای امنیت ندارند.
 
آنها عموماً بیانگر توصیه یا موضع سیاسی جامعهٔ بین‌المللی هستند.<ref name="UNDecisions" />
 
با این حال، این اصل استثناها و ظرایفی دارد.
 
تصمیم‌های مربوط به امور داخلی سازمان، بودجه، انتخابات، ایجاد نهادهای فرعی و برخی امور اداری می‌توانند آثار حقوقی مشخص داشته باشند.
 
همچنین مجموعه‌ای از قطعنامه‌های تکرارشونده ممکن است در کنار عملکرد دولت‌ها و اعتقاد حقوقی آنان در بحث شکل‌گیری قواعد عرفی حقوق بین‌الملل مورد توجه قرار گیرند.
 
== قطعنامه‌های تاریخی ==
 
شماری از قطعنامه‌های مجمع عمومی اهمیت تاریخی ویژه‌ای یافته‌اند.
 
{| class="wikitable"
|+ '''نمونه‌هایی از قطعنامه‌ها و اسناد مهم مجمع عمومی'''
! سال
! شماره یا سند
 
| ! موضوع                                                |
| ------------------------------------------------------ |
| ۱۹۴۷                                                  |
| قطعنامهٔ ۱۸۱ (II)                                      |
| طرح تقسیم فلسطین                                      |
| -                                                      |
| ۱۹۴۸                                                  |
| قطعنامهٔ ۱۹۴ (III)                                    |
| موضوع پناهندگان فلسطینی و مسائل مرتبط با جنگ ۱۹۴۸      |
| -                                                      |
| ۱۹۴۸                                                  |
| قطعنامهٔ ۲۱۷ A (III)                                  |
| تصویب [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]                      |
| -                                                      |
| ۱۹۵۰                                                  |
| قطعنامهٔ ۳۷۷ (V)                                      |
| «اتحاد برای صلح»                                      |
| -                                                      |
| ۱۹۶۰                                                  |
| قطعنامهٔ ۱۵۱۴ (XV)                                    |
| اعلامیهٔ استقلال کشورهای و ملت‌های مستعمره            |
| -                                                      |
| ۱۹۷۰                                                  |
| قطعنامهٔ ۲۶۲۵ (XXV)                                    |
| اصول حقوق بین‌الملل دربارهٔ روابط دوستانه میان دولت‌ها |
| }                                                      |
 
اهمیت این قطعنامه‌ها الزاماً از الزام حقوقی مستقیم آنها ناشی نمی‌شود؛ برخی از آنها در شکل‌گیری بحث‌های حقوقی و سیاسی بین‌المللی تأثیر بلندمدت داشته‌اند.
 
== فلسطین و مجمع عمومی ==


مجمع عمومی در گسترش نظام جهانی حقوق بشر نقش محوری داشته است. اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از مهم‌ترین اسنادی هستند که در این نهاد تصویب شده‌اند.<ref name="حقوق بشر" />
مسئلهٔ فلسطین از نخستین دهه‌های فعالیت مجمع عمومی در دستور کار آن قرار داشته است.


مجمع در سال ۲۰۰۶ [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]] را جایگزین کمیسیون حقوق بشر کرد. ۴۷ عضو این شورا را مجمع عمومی برای دوره‌های سه‌ساله و بر اساس توزیع جغرافیایی انتخاب می‌کند. مجمع می‌تواند عضویت کشوری را که به نقض گسترده و سازمان‌یافته حقوق بشر متهم است، با اکثریت دوسوم اعضای حاضر و رأی‌دهنده تعلیق کند.<ref name="شورای حقوق بشر">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://docs.un.org/en/A/RES/60/251](https://docs.un.org/en/A/RES/60/251) قطعنامه ۶۰/۲۵۱ درباره تأسیس شورای حقوق بشر]، ۱۵ مارس ۲۰۰۶.</ref>
قطعنامهٔ ۱۸۱ در سال ۱۹۴۷ طرح تقسیم فلسطین تحت قیمومت بریتانیا را پیشنهاد کرد.


قدرت‌های سیاسی و گروه‌های منطقه‌ای در انتخاب اعضای شورای حقوق بشر تأثیر دارند. انتخاب دولت‌های ناقض حقوق بشر به عضویت این شورا، یکی از انتقادهای مکرر به نظام انتخاباتی مجمع عمومی است.
پس از جنگ ۱۹۴۸، قطعنامهٔ ۱۹۴ دربارهٔ مسائل مرتبط با پناهندگان فلسطینی به تصویب رسید.


== مجمع عمومی و ایران ==
مجمع عمومی همچنین در سال ۱۹۷۴ به [[سازمان آزادی‌بخش فلسطین]] جایگاه ناظر اعطا کرد و در سال ۲۰۱۲ با قطعنامهٔ ۶۷/۱۹ جایگاه فلسطین را به «دولت ناظر غیرعضو» ارتقا داد.<ref name="Palestine2012">United Nations General Assembly, Resolution 67/19, ''Status of Palestine in the United Nations'', 29 November 2012.</ref>


=== عضویت ایران ===
موضوع فلسطین همچنان از موضوعات پرتکرار در مجمع عمومی است.


ایران یکی از ۵۱ عضو بنیان‌گذار سازمان ملل متحد است و از سال ۱۹۴۵ در مجمع عمومی حضور دارد. نمایندگان دولت‌های مختلف ایران، از حکومت پهلوی تا جمهوری اسلامی، در نشست‌های عمومی، کمیته‌ها و انتخابات سازمان ملل شرکت کرده‌اند.<ref name="اعضای بنیان‌گذار">سازمان ملل متحد، [[https://www.un.org/en/about-us/member-states/iran](https://www.un.org/en/about-us/member-states/iran) اطلاعات عضویت ایران در سازمان ملل متحد]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
== ایران و مجمع عمومی ==


پس از انقلاب ۱۳۵۷، نمایندگی ایران در اختیار جمهوری اسلامی قرار گرفت. مخالفان حکومت ایران مشروعیت این نمایندگی را، به‌ویژه پس از سرکوب اعتراضات و حذف انتخابات آزاد، مورد مناقشه قرار داده‌اند. با این حال، در نظام سازمان ملل کرسی یک کشور به دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده آن تعلق دارد، مگر آنکه مجمع عمومی در پذیرش اعتبارنامه هیئت نمایندگی تصمیم دیگری بگیرد.
ایران از اعضای بنیان‌گذار سازمان ملل متحد و از شرکت‌کنندگان نخستین دورهٔ مجمع عمومی در سال ۱۹۴۶ بود.


=== قطعنامه‌های حقوق بشری درباره ایران ===
هیئت‌های ایرانی در دوره‌های مختلف در نشست‌های عمومی و کمیته‌های تخصصی شرکت کرده‌اند.


مجمع عمومی از دهه ۱۳۶۰ خورشیدی قطعنامه‌های متعددی درباره وضعیت حقوق بشر در ایران تصویب کرده است. این قطعنامه‌ها بر اساس گزارش‌های دبیرکل، گزارشگر ویژه و اطلاعات نهادهای حقوق بشری تنظیم می‌شوند و ابتدا در کمیته سوم مورد بررسی قرار می‌گیرند.
پس از استقرار جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۷، موضوعاتی مانند جنگ ایران و عراق، برنامهٔ هسته‌ای، وضعیت حقوق بشر در ایران و روابط جمهوری اسلامی با کشورهای دیگر در اشکال گوناگون در سازمان ملل و مجمع عمومی مطرح شده‌اند.


محورهای تکرارشونده قطعنامه‌ها شامل افزایش اعدام‌ها، اعدام نوجوانان، شکنجه، مجازات‌های بدنی، بازداشت خودسرانه، محاکمه‌های فاقد معیارهای دادرسی عادلانه، ناپدیدسازی قهری، سرکوب آزادی بیان، تبعیض علیه زنان و اقلیت‌ها و آزار مدافعان حقوق بشر است.
== قطعنامه‌های حقوق بشری دربارهٔ ایران ==


حکومت جمهوری اسلامی این قطعنامه‌ها را سیاسی، گزینشی و مبتنی بر استاندارد دوگانه معرفی می‌کند. در مقابل، سازمان‌های حقوق بشری و مخالفان حکومت می‌گویند تداوم تصویب آنها نشان‌دهنده ماهیت ساختاری و سازمان‌یافته نقض حقوق بشر در ایران است.
وضعیت حقوق بشر در ایران بارها در کمیتهٔ سوم و سپس در جلسهٔ عمومی مجمع مطرح شده و قطعنامه‌هایی دربارهٔ آن به تصویب رسیده است.


قطعنامه‌های مجمع درباره ایران الزام اجرایی مستقیم ندارند، اما مستندات رسمی بین‌المللی درباره عملکرد حکومت ایجاد می‌کنند. این اسناد ممکن است در تحقیقات بعدی، سازوکارهای حقیقت‌یابی، اعمال تحریم‌های حقوق بشری یا روندهای قضایی مبتنی بر صلاحیت جهانی مورد استفاده قرار گیرند.
این قطعنامه‌ها معمولاً نگرانی‌هایی در زمینه‌هایی مانند اعدام، شکنجه و بدرفتاری، بازداشت‌های خودسرانه، محدودیت آزادی بیان و تشکل، حقوق زنان، اقلیت‌های دینی و قومی و وضعیت مدافعان حقوق بشر مطرح کرده‌اند.


=== قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ ===
جمهوری اسلامی این قطعنامه‌ها را سیاسی و مداخله‌جویانه توصیف کرده است، در حالی که دولت‌های حامی و نهادهای حقوق بشری آنها را بخشی از سازوکار پاسخ‌گویی بین‌المللی در برابر نقض حقوق بشر می‌دانند.


گزارشگران ویژه سازمان ملل در گزارش‌های خود به اعدام‌های گسترده زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ پرداخته‌اند. [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، [[شورای ملی مقاومت ایران]]، خانواده‌های قربانیان و جنبش دادخواهی خواهان تحقیق مستقل بین‌المللی درباره این کشتار و محاکمه آمران و عاملان آن شده‌اند.
از آنجا که قطعنامه‌های مجمع عمومی در این حوزه ماهیت توصیه‌ای دارند، اجرای مستقیم آنها به سازوکار اجباری مشابه تصمیم‌های فصل هفتم شورای امنیت متکی نیست.


از دید اپوزیسیون ایران، سکوت و واکنش ناکافی جامعه بین‌المللی در زمان وقوع [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]] به گسترش مصونیت مقام‌های جمهوری اسلامی انجامید. این جریان‌ها از مجمع عمومی می‌خواهند سازوکاری برای حفظ اسناد، شناسایی قربانیان و آماده‌سازی پرونده‌های قضایی ایجاد کند و موضوع را برای اقدام الزام‌آور به شورای امنیت ارجاع دهد.
== زبان‌های رسمی ==


[[مریم رجوی]] بارها از سازمان ملل و دولت‌های عضو خواسته است قتل‌عام ۱۳۶۷ را به‌عنوان جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی به رسمیت بشناسند و مقام‌های جمهوری اسلامی را تحت پیگرد قرار دهند. او همچنین خواهان مشروط‌شدن روابط با حکومت ایران به توقف اعدام و شکنجه شده است.<ref name="دادخواهی">وبگاه مریم رجوی، [[https://www.maryam-rajavi.com/item/maryam-rajavi-message-1988-massacre-seeking-justice-conference](https://www.maryam-rajavi.com/item/maryam-rajavi-message-1988-massacre-seeking-justice-conference) پیام به کنفرانس دادخواهی قتل‌عام ۱۳۶۷]، بازبینی‌شده در شهریور ۱۴۰۵.</ref>
مجمع عمومی شش زبان رسمی و کاری دارد:


=== اعتراضات سراسری ایران ===
* عربی؛
* چینی؛
* انگلیسی؛
* فرانسوی؛
* روسی؛
* اسپانیایی.


سرکوب اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و قیام ۱۴۰۱ در گزارش‌ها و مباحث حقوق بشری سازمان ملل بازتاب یافته است. قطع اینترنت، تیراندازی به معترضان، بازداشت‌های گسترده، شکنجه، خشونت جنسی و صدور احکام اعدام از موضوعات مورد توجه بوده‌اند.
سخنرانی‌هایی که به یکی از این زبان‌ها ایراد شوند به پنج زبان دیگر ترجمهٔ هم‌زمان می‌شوند.<ref name="Languages">United Nations, ''Rules of Procedure of the General Assembly'', Rules 51–57.</ref>


پس از قیام ۱۴۰۱، سازوکارهای حقوق بشری سازمان ملل تحقیقات گسترده‌تری درباره سرکوب زنان و معترضان انجام دادند. هرچند مأموریت حقیقت‌یاب را شورای حقوق بشر ایجاد کرد، گزارش‌ها و یافته‌های آن در اختیار مجمع عمومی و دیگر نهادهای سازمان ملل نیز قرار می‌گیرد.
اگر نماینده‌ای به زبان دیگری سخنرانی کند، هیئت مربوط باید ترجمه یا ترتیبات لازم را طبق مقررات فراهم کند.


اپوزیسیون ایران معتقد است محکومیت‌های لفظی، بدون اقدامات عملی برای پاسخگوکردن عاملان سرکوب، بازدارندگی کافی ندارد. درخواست اخراج نمایندگان جمهوری اسلامی از نهادهای مرتبط با حقوق زنان، به‌رسمیت‌شناختن حق مردم ایران برای مقاومت در برابر سرکوب و ارجاع پرونده جنایت‌های حکومت به نهادهای قضایی بین‌المللی از مطالبات مطرح‌شده است.
== گروه‌های منطقه‌ای ==


== دستاوردها ==
برای انتخابات و بسیاری از رایزنی‌ها، کشورهای عضو در پنج گروه منطقه‌ای سازمان یافته‌اند.


فراهم‌کردن تریبونی برابر برای همه کشورهای عضو، تدوین اسناد بنیادین حقوق بشر، حمایت از استعمارزدایی، توسعه حقوق بین‌الملل، تصویب برنامه‌های توسعه جهانی و نظارت بر بودجه سازمان ملل از دستاوردهای مجمع عمومی شمرده می‌شوند.
{| class="wikitable"
|+ '''گروه‌های منطقه‌ای در مجمع عمومی'''
! گروه


اهداف توسعه هزاره و سپس اهداف توسعه پایدار تا سال ۲۰۳۰ در چارچوب تصمیم‌های مجمع عمومی شکل گرفتند. این برنامه‌ها اهدافی مانند کاهش فقر، گسترش آموزش، برابری جنسیتی، بهبود سلامت، حفاظت از محیط زیست و ایجاد نهادهای پاسخگو را دنبال می‌کنند.<ref name="توسعه پایدار">مجمع عمومی سازمان ملل متحد، [[https://docs.un.org/en/A/RES/70/1](https://docs.un.org/en/A/RES/70/1) قطعنامه ۷۰/۱؛ دستور کار ۲۰۳۰ برای توسعه پایدار]، ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۵.</ref>
| ! عنوان متداول                        |
| -------------------------------------- |
| ۱                                      |
| گروه کشورهای آفریقایی                  |
| -                                      |
| ۲                                      |
| گروه کشورهای آسیا و اقیانوسیه          |
| -                                      |
| ۳                                      |
| گروه کشورهای اروپای شرقی              |
| -                                      |
| ۴                                      |
| گروه کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب  |
| -                                      |
| ۵                                      |
| گروه کشورهای اروپای غربی و دیگر کشورها |
| }                                      |


مجمع همچنین محلی برای شنیده‌شدن دیدگاه کشورهایی است که در شورای امنیت نفوذ محدودی دارند. کشورهای کوچک می‌توانند از طریق ائتلاف‌های منطقه‌ای، جنبش عدم تعهد، گروه ۷۷ و دیگر مجموعه‌ها در مذاکرات جهانی اثرگذار باشند.
این گروه‌ها در توزیع کرسی‌های انتخابی، انتخاب رئیس مجمع و هماهنگی مواضع نقش دارند.<ref name="RegionalGroups">United Nations, ''Functions and Powers of the General Assembly: Regional Groups''.</ref>


== انتقادها ==
== گروه ۷۷ و جنبش عدم تعهد ==


غیرالزام‌آوربودن بیشتر قطعنامه‌ها یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های مجمع عمومی است. این نهاد ممکن است با اکثریت گسترده یک جنگ، اشغال یا نقض حقوق بشر را محکوم کند، اما ابزار مستقیمی برای اجرای تصمیم خود در اختیار ندارد.
در کنار گروه‌های رسمی منطقه‌ای، ائتلاف‌های سیاسی نیز در مجمع عمومی اهمیت زیادی دارند.


سیاسی‌شدن تصمیم‌ها و رأی‌دادن بر اساس اتحادهای منطقه‌ای از انتقادهای دیگر است. برخی دولت‌ها بدون توجه کافی به مضمون قطعنامه‌ها، مطابق موضع گروه سیاسی یا منطقه‌ای خود رأی می‌دهند. مبادله حمایت در انتخابات نهادهای سازمان ملل نیز می‌تواند به انتخاب دولت‌های ناقض حقوق بشر منجر شود.
[[گروه ۷۷]] که عمدتاً کشورهای در حال توسعه را گرد هم می‌آورد، در مسائل اقتصادی و توسعه‌ای نقش مهمی دارد.


طولانی‌بودن دستور کار، تکرار سالانه بسیاری از قطعنامه‌ها، هزینه‌های اداری و زبان پیچیده اسناد نیز مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. طرح‌هایی برای اصلاح روش‌های کاری، کاهش تکرارها و افزایش شفافیت مذاکرات مطرح شده است.
[[جنبش عدم تعهد]] نیز یکی از بزرگ‌ترین ائتلاف‌های سیاسی کشورهای عضو سازمان ملل است.


برخی منتقدان می‌گویند مجمع عمومی در برابر حکومت‌های سرکوبگر به محکومیت‌های نمادین بسنده می‌کند. از دید اپوزیسیون ایران، تکرار قطعنامه‌های حقوق بشری زمانی مؤثر خواهد بود که با سازوکارهای تحقیق، حفظ ادله، تحریم مسئولان و پیگرد قضایی آمران و عاملان جنایت همراه شود.
این گروه‌ها با هماهنگی رأی کشورهای عضو می‌توانند بر نتیجهٔ تصمیم‌های مجمع اثر قابل توجهی بگذارند.


== تفاوت مجمع عمومی و شورای امنیت ==
== تفاوت مجمع عمومی و شورای امنیت ==


{| class="wikitable"
مجمع عمومی و شورای امنیت دو رکن اصلی سازمان ملل‌اند، اما ساختار و اختیارات متفاوتی دارند.
|+ مقایسه مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل متحد
 
! موضوع
در مجمع عمومی همهٔ ۱۹۳ کشور عضو حضور دارند و هر کشور یک رأی دارد.
! مجمع عمومی
 
شورای امنیت ۱۵ عضو دارد که پنج عضو آن دائمی هستند و دارای حق وتو هستند.
 
مجمع عمومی عمدتاً توصیه ارائه می‌کند؛ شورای امنیت در چارچوب اختیارات منشور، به‌ویژه فصل هفتم، می‌تواند تصمیم‌های الزام‌آور اتخاذ کند.
 
مجمع عمومی در زمینهٔ بودجه، انتخابات، سیاست‌گذاری عمومی و بیان نظر جامعهٔ بین‌المللی قدرت بیشتری دارد، در حالی که شورای امنیت مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را بر عهده دارد.
 
== نقش مجمع در برابر وتوی شورای امنیت ==
 
یکی از انتقادهای دیرینه به ساختار سازمان ملل، امکان فلج‌شدن شورای امنیت بر اثر استفادهٔ اعضای دائم از حق وتو است.
 
در چنین شرایطی کشورهای عضو گاه تلاش کرده‌اند موضوع را به مجمع عمومی منتقل کنند.
 
سازوکار «اتحاد برای صلح» یکی از ابزارهای این روند است.
 
در سال‌های اخیر نیز مجمع عمومی دربارهٔ بحران‌هایی که شورای امنیت بر سر آنها دچار اختلاف بوده است نشست‌های ویژه برگزار کرده است.
 
با این حال مجمع عمومی نمی‌تواند جایگزین کامل اختیارات اجرایی شورای امنیت شود.
 
== دیپلماسی چندجانبه ==
 
اهمیت مجمع عمومی فقط به رأی‌گیری‌های رسمی محدود نیست.
 
حضور تقریباً همهٔ کشورهای جهان در یک مکان، به‌ویژه در زمان مناظرهٔ عمومی سالانه، امکان هزاران دیدار دوجانبه و چندجانبه را فراهم می‌کند.
 
بسیاری از مذاکرات دربارهٔ بحران‌های سیاسی، توافق‌های اقتصادی یا موضوعات منطقه‌ای در حاشیهٔ نشست‌های مجمع انجام می‌شوند.
 
به همین دلیل هفتهٔ بلندپایهٔ مجمع عمومی یکی از مهم‌ترین رویدادهای سالانهٔ دیپلماسی جهانی محسوب می‌شود.
 
== انتقاد از مجمع عمومی ==
 
مجمع عمومی با انتقادهای مختلفی روبه‌رو است.
 
یکی از انتقادها این است که بسیاری از قطعنامه‌های آن الزام‌آور نیستند و ممکن است بارها بدون تأثیر عملی تکرار شوند.
 
منتقدان همچنین به طولانی بودن دستور کار، تکرار مباحث، پیچیدگی بوروکراتیک و سیاسی‌شدن برخی رأی‌گیری‌ها اشاره کرده‌اند.
 
از سوی دیگر، طرفداران مجمع عمومی تأکید می‌کنند که سازمان بین‌المللی مبتنی بر دولت‌های مستقل نمی‌تواند بدون رضایت دولت‌ها قدرت اجرایی نامحدودی داشته باشد و ارزش اصلی مجمع در ایجاد فضایی جهانی برای مذاکره، تدوین هنجارها و ثبت مواضع دولت‌هاست.
 
== مسئلهٔ نمایندگی و جمعیت ==
 
اصل «یک کشور، یک رأی» نیز محل بحث بوده است.
 
براساس این اصل، کشوری با جمعیت چندصدهزار نفر همان تعداد رأی دارد که کشوری با بیش از یک میلیارد نفر جمعیت دارد.
 
منتقدان می‌گویند این وضعیت نمایندگی جمعیتی را منعکس نمی‌کند.
 
در مقابل، مدافعان آن معتقدند سازمان ملل اتحادیه‌ای از دولت‌های مستقل است و برابری حاکمیتی کشورها اصل اساسی حقوق بین‌الملل است.
 
اگر تعداد رأی‌ها صرفاً بر اساس جمعیت یا قدرت اقتصادی تعیین می‌شد، کشورهای کوچک عملاً نفوذ بسیار محدودی پیدا می‌کردند.
 
== اصلاح و احیای مجمع عمومی ==
 
بحث دربارهٔ «احیای کار مجمع عمومی» سال‌هاست در سازمان ملل جریان دارد.
 
هدف این فرایند افزایش کارآمدی، کاهش تکرار در دستور کار، بهبود روش‌های انتخاب رئیس مجمع، افزایش شفافیت و تقویت جایگاه مجمع در نظام سازمان ملل است.
 
کارگروه‌هایی برای بررسی این موضوع تشکیل شده‌اند و مجمع در دوره‌های مختلف تغییراتی در روش‌های کاری خود ایجاد کرده است.
 
با این حال اختلاف دربارهٔ توزیع قدرت میان ارکان مختلف سازمان ملل همچنان ادامه دارد.
 
== مجمع عمومی و مشروعیت بین‌المللی ==
 
مجمع عمومی برخلاف شورای امنیت قدرت اجرایی گسترده ندارد، اما از نوع دیگری از قدرت برخوردار است: مشروعیت ناشی از نمایندگی تقریباً جهانی.
 
هنگامی که اکثریت بسیار بزرگی از کشورهای عضو دربارهٔ موضوعی موضع مشترکی اتخاذ می‌کنند، آن رأی می‌تواند از نظر سیاسی اهمیت قابل توجهی پیدا کند.
 
قطعنامه‌های مربوط به استعمارزدایی، حقوق بشر، آپارتاید و برخی اصول حقوق بین‌الملل نمونه‌هایی هستند که نشان می‌دهند مواضع مجمع می‌توانند در بلندمدت بر رفتار دولت‌ها و هنجارهای جهانی اثر بگذارند.


| ! شورای امنیت                                  |
== اهمیت تاریخی ==
| ----------------------------------------------- |
| شمار اعضا                                      |
| ۱۹۳ کشور                                        |
| ۱۵ کشور                                        |
| -                                              |
| حق رأی                                          |
| هر کشور یک رأی                                  |
| هر کشور یک رأی                                  |
| -                                              |
| حق وتو                                          |
| ندارد                                          |
| پنج عضو دائم از حق وتو برخوردارند              |
| -                                              |
| ماهیت بیشتر تصمیم‌ها                            |
| توصیه‌ای                                        |
| برخی تصمیم‌ها، به‌ویژه ذیل فصل هفتم، الزام‌آور  |
| -                                              |
| حوزه اصلی                                      |
| همه موضوعات مشمول منشور                        |
| حفظ صلح و امنیت بین‌المللی                      |
| -                                              |
| انتخابات                                        |
| انتخاب اعضای شماری از ارکان و نهادها            |
| توصیه درباره دبیرکل و پذیرش اعضای جدید          |
| -                                              |
| بودجه                                          |
| تصویب بودجه سازمان ملل                          |
| تصویب عملیات و مأموریت‌های مرتبط با صلح و امنیت |
| }                                              |


مجمع عمومی از مشروعیت نمایندگی گسترده برخوردار است، اما توان اجرایی محدودی دارد. شورای امنیت اعضای کمتری دارد و با حق وتو محدود می‌شود، اما می‌تواند تصمیم‌های الزام‌آور، تحریم و مجوز کاربرد زور صادر کند. تعامل این دو نهاد یکی از محورهای اساسی نظام ملل متحد است.
در بیش از هشت دههٔ فعالیت، مجمع عمومی به عرصه‌ای برای تحولات بزرگ نظام بین‌المللی تبدیل شده است.


== جایگاه مجمع عمومی ==
ورود کشورهای تازه‌استقلال‌یافته، پایان استعمار، مبارزه با آپارتاید، تدوین اسناد حقوق بشری، توسعهٔ حقوق بین‌الملل و بحث دربارهٔ توسعه و محیط زیست همگی در این نهاد بازتاب یافته‌اند.


مجمع عمومی گسترده‌ترین مجمع دیپلماتیک جهان است. حضور همه کشورهای عضو و اصل یک کشور ـ یک رأی به این نهاد جایگاهی ویژه در بیان افکار عمومی دولت‌ها و شکل‌دادن به هنجارهای بین‌المللی داده است.
ترکیب مجمع عمومی در سال ۱۹۴۶ عمدتاً بازتاب جهان پس از جنگ جهانی دوم بود؛ اما افزایش اعضا به ۱۹۳ کشور آن را به نهادی تبدیل کرده است که تقریباً تمامی دولت‌های جهان را دربر می‌گیرد.


قدرت مجمع بیش از آنکه اجرایی باشد، سیاسی، حقوقی و اخلاقی است. قطعنامه‌های آن می‌توانند یک دولت را در انزوای دیپلماتیک قرار دهند، استانداردهای جهانی ایجاد کنند و مبنایی برای اقدام‌های ملی یا بین‌المللی بعدی فراهم آورند.
== گاهشمار ==


کارآمدی مجمع به میزان همکاری دولت‌ها و پیوند تصمیم‌های آن با سازوکارهای اجرایی بستگی دارد. این نهاد می‌تواند نقض حقوق بشر یا تهدید علیه صلح را ثبت و محکوم کند، اما اجرای تصمیم‌ها اغلب به شورای امنیت، دولت‌ها، دادگاه‌ها و دیگر نهادهای بین‌المللی وابسته است.
* '''۲۶ ژوئن ۱۹۴۵''' ـ امضای منشور ملل متحد در سان‌فرانسیسکو.
* '''۲۴ اکتبر ۱۹۴۵''' ـ لازم‌الاجرا شدن منشور و تأسیس رسمی سازمان ملل متحد.
* '''۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶''' ـ آغاز نخستین دورهٔ مجمع عمومی در لندن.
* '''۱۹۴۷''' ـ تصویب قطعنامهٔ ۱۸۱ دربارهٔ طرح تقسیم فلسطین.
* '''۱۰ دسامبر ۱۹۴۸''' ـ تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر.
* '''۳ نوامبر ۱۹۵۰''' ـ تصویب قطعنامهٔ «اتحاد برای صلح».
* '''۱۴ دسامبر ۱۹۶۰''' ـ تصویب اعلامیهٔ اعطای استقلال به کشورهای و ملت‌های مستعمره.
* '''۱۹۷۴''' ـ اعطای موقعیت ناظر به سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
* '''۱۹۹۴''' ـ پایان عملی فعالیت شورای قیمومت پس از استقلال پالائو.
* '''۲۹ نوامبر ۲۰۱۲''' ـ اعطای جایگاه «دولت ناظر غیرعضو» به فلسطین.
* '''۲ ژوئن ۲۰۲۶''' ـ انتخاب خلیل‌الرحمن از بنگلادش به ریاست دورهٔ هشتاد و یکم.
* '''۸ سپتامبر ۲۰۲۶''' ـ آغاز دورهٔ هشتاد و یکم مجمع عمومی.


== جستارهای وابسته ==
== جستارهای وابسته ==
خط ۳۳۴: خط ۵۵۷:
* [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]
* [[شورای امنیت سازمان ملل متحد]]
* [[منشور ملل متحد]]
* [[منشور ملل متحد]]
* [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]
* [[دبیرکل سازمان ملل متحد]]
* [[شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد]]
* [[شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد]]
* [[دیوان بین‌المللی دادگستری]]
* [[دیوان بین‌المللی دادگستری]]
* [[دبیرکل سازمان ملل متحد]]
* [[شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد]]
* [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
* [[اعلامیه جهانی حقوق بشر]]
* [[حقوق بین‌الملل]]
* [[حقوق بین‌الملل]]
* [[عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد]]
* [[حقوق بشر]]
* [[قطعنامه‌های حقوق بشری سازمان ملل درباره ایران]]
* [[اتحاد برای صلح]]
* [[قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷]]
* [[گروه ۷۷]]
* [[قیام ۱۴۰۱ ایران]]
* [[جنبش عدم تعهد]]
* [[جنبش دادخواهی]]
* [[فلسطین]]
 
* [[کمیسیون حقوق بین‌الملل]]
== پیوند به بیرون ==
* [[استعمارزدایی]]


* [[https://www.un.org/en/ga/](https://www.un.org/en/ga/) وبگاه رسمی مجمع عمومی سازمان ملل متحد]
== منابع == <references />
* [[https://www.un.org/en/ga/sessions/](https://www.un.org/en/ga/sessions/) اجلاس‌های مجمع عمومی]
* [[https://www.un.org/en/ga/maincommittees/](https://www.un.org/en/ga/maincommittees/) شش کمیته اصلی مجمع عمومی]
* [[https://gadebate.un.org/en](https://gadebate.un.org/en) آرشیو بحث عمومی مجمع عمومی]
* [[https://digitallibrary.un.org/](https://digitallibrary.un.org/) کتابخانه دیجیتال سازمان ملل متحد]
* [[https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text](https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text) متن کامل منشور ملل متحد]


== منابع ==
<references />
[[رده:مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]
[[رده:سازمان ملل متحد]]
[[رده:سازمان ملل متحد]]
[[رده:ارکان سازمان ملل متحد]]
[[رده:ارکان سازمان ملل متحد]]
[[رده:مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]
[[رده:سازمان‌های بین‌المللی]]
[[رده:سازمان‌های بین‌المللی]]
[[رده:روابط بین‌الملل]]
[[رده:روابط بین‌الملل]]
[[رده:حقوق بین‌الملل]]
[[رده:حقوق بین‌الملل]]
[[رده:حقوق بشر]]
[[رده:نهادهای تأسیس‌شده در ۱۹۴۵]]
[[رده:سازمان‌های مستقر در نیویورک]]
[[رده:دیپلماسی]]
[[رده:دیپلماسی]]
[[رده:سیاست بین‌الملل]]
[[رده:سازمان‌های تأسیس‌شده در ۱۹۴۵]]
{{DEFAULTSORT:مجمع عمومی سازمان ملل متحد}}

نسخهٔ ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۴

مجمع عمومی سازمان ملل متحد

بنیان‌گذاری ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵؛ نخستین نشست در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶
گونه رکن اصلی، مشورتی، سیاست‌گذاری و نمایندگی سازمان ملل متحد
وضعیت حقوقی یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد بر پایهٔ منشور ملل متحد
هدف بحث و ارائهٔ توصیه دربارهٔ موضوعات در چارچوب منشور ملل متحد، تصویب بودجه، انتخابات و انتصابات مقرر در منشور و تقویت همکاری بین‌المللی
جایگاه مقر سازمان ملل متحد، نیویورک، ایالات متحده آمریکا

مجمع عمومی سازمان ملل متحد (به انگلیسی: United Nations General Assembly؛ به اختصار: UNGA) یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد و اصلی‌ترین نهاد مشورتی، سیاست‌گذاری و نمایندگی این سازمان است. همهٔ ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل در مجمع عمومی عضویت دارند و هر کشور، صرف‌نظر از جمعیت، وسعت، قدرت اقتصادی یا نظامی، دارای یک رأی است. به همین دلیل مجمع عمومی تنها رکن اصلی سازمان ملل است که تمامی کشورهای عضو در آن با جایگاه حقوقی برابر نمایندگی دارند.[۱]

مجمع عمومی بر اساس فصل چهارم منشور ملل متحد، به‌ویژه مواد ۹ تا ۲۲، تشکیل شده است. این نهاد می‌تواند دربارهٔ مسائل واقع در حدود منشور ملل متحد و اختیارات ارکان سازمان بحث کند و در بیشتر این زمینه‌ها به اعضای سازمان یا شورای امنیت سازمان ملل متحد توصیه ارائه دهد. مجمع عمومی همچنین بودجهٔ سازمان را تصویب می‌کند، اعضای غیردائم شورای امنیت و اعضای برخی دیگر از ارکان سازمان ملل را انتخاب می‌کند و در فرایند پذیرش اعضای جدید و انتخاب دبیرکل نقش دارد.[۲]

برخلاف شورای امنیت، بیشتر قطعنامه‌های مجمع عمومی برای دولت‌ها الزام‌آور حقوقی نیستند و ماهیتی توصیه‌ای دارند. با این حال، قطعنامه‌های آن می‌توانند وزن سیاسی، دیپلماتیک و اخلاقی قابل توجهی داشته باشند و در شکل‌گیری هنجارهای بین‌المللی، بیان موضع اکثریت کشورهای جهان و توسعهٔ تدریجی حقوق بین‌الملل مؤثر باشند. برخی تصمیم‌های مجمع در امور داخلی سازمان، از جمله بودجه، انتخابات و امور اداری، آثار حقوقی و سازمانی مشخصی دارند.[۳]

مجمع عمومی در سال ۱۹۴۵ هم‌زمان با تأسیس سازمان ملل متحد ایجاد شد. نخستین دورهٔ آن در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶ در تالار مرکزی وست‌مینستر در لندن آغاز به کار کرد. در آن زمان سازمان ملل ۵۱ عضو داشت. شمار اعضای آن در پی استعمارزدایی، استقلال کشورهای آسیایی و آفریقایی، فروپاشی اتحاد شوروی و یوگسلاوی و عضویت کشورهای جدید افزایش یافت و اکنون به ۱۹۳ کشور رسیده است.[۴]

تأسیس و مبنای حقوقی

در پایان جنگ جهانی دوم و پس از تجربهٔ شکست جامعه ملل در جلوگیری از جنگ، قدرت‌های متفق برای ایجاد یک سازمان بین‌المللی جدید وارد مذاکره شدند. منشور سازمان ملل متحد در ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ در سان‌فرانسیسکو امضا شد و در ۲۴ اکتبر همان سال لازم‌الاجرا شد.

مادهٔ ۷ منشور، مجمع عمومی را در کنار شورای امنیت، شورای اقتصادی و اجتماعی، شورای قیمومت، دیوان بین‌المللی دادگستری و دبیرخانه، یکی از ارکان اصلی سازمان ملل قرار داد.

فصل چهارم منشور به‌طور مشخص به مجمع عمومی اختصاص دارد و مواد ۹ تا ۲۲ ترکیب، اختیارات، نحوهٔ رأی‌گیری، تشکیل جلسات و امکان ایجاد ارکان فرعی آن را تعیین می‌کنند.[۲]

بر اساس مادهٔ ۹ منشور، مجمع عمومی از تمام اعضای سازمان ملل تشکیل می‌شود و هر دولت عضو می‌تواند حداکثر پنج نماینده به مجمع اعزام کند. با وجود تعداد نمایندگان، هر کشور تنها یک رأی دارد.[۵]

نخستین دورهٔ مجمع عمومی

نخستین نشست مجمع عمومی در ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶ در Central Hall Westminster لندن برگزار شد.

در این دوره نمایندگان ۵۱ کشور بنیان‌گذار سازمان ملل حضور داشتند. نخستین رئیس مجمع عمومی پل-آنری اسپاک، سیاستمدار بلژیکی، بود.

در همان سال نخست، مجمع عمومی به مسائلی مانند سازمان‌دهی ساختارهای داخلی سازمان ملل، بودجه، انتخاب اعضای ارکان مختلف و مسئلهٔ کنترل انرژی اتمی پرداخت.

با انتقال تدریجی مرکز فعالیت سازمان ملل از لندن به نیویورک، جلسات مجمع عمومی نیز در مقر دائمی سازمان ملل متحد برگزار شد.

عضویت

عضویت در مجمع عمومی مستقیماً با عضویت در سازمان ملل متحد مرتبط است. هر کشوری که عضو سازمان ملل باشد، عضو مجمع عمومی نیز هست.

از ۵۱ عضو اولیه در سال ۱۹۴۵، شمار اعضا طی دهه‌های بعد افزایش یافت.

فرایند استعمارزدایی در دهه‌های ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ نقش مهمی در افزایش عضویت داشت. استقلال کشورهای آفریقایی و آسیایی موجب تغییر چشمگیر ترکیب سیاسی مجمع عمومی شد.

پس از فروپاشی اتحاد شوروی و یوگسلاوی نیز کشورهای تازه‌استقلال‌یافته به سازمان ملل پیوستند.

در حال حاضر ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل و مجمع عمومی هستند.[۱]

اصل «یک کشور، یک رأی»

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مجمع عمومی اصل برابری رأی اعضاست.

بر اساس مادهٔ ۱۸ منشور:

هر عضو مجمع عمومی دارای یک رأی است.

بنابراین رأی یک کشور کوچک از نظر حقوقی با رأی قدرت‌های بزرگ یکسان است.

این وضعیت با شورای امنیت تفاوت دارد؛ در آنجا پنج عضو دائم ـ چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده ـ دارای حق وتو هستند.

اصل برابری رأی باعث شده است مجمع عمومی به اصلی‌ترین عرصهٔ حضور و ائتلاف کشورهای کوچک و متوسط تبدیل شود.

اختیارات مجمع عمومی

اختیارات مجمع عمومی عمدتاً در مواد ۱۰ تا ۱۷ منشور سازمان ملل تعیین شده‌اند.

بر اساس مادهٔ ۱۰، مجمع می‌تواند دربارهٔ هر مسئله‌ای که در محدودهٔ منشور یا مرتبط با اختیارات ارکان سازمان ملل باشد بحث کند و، با رعایت محدودیت‌های مادهٔ ۱۲، به اعضا یا شورای امنیت توصیه ارائه دهد.[۶]

این صلاحیت گسترده باعث شده است موضوعات بسیار متنوعی از جنگ و صلح تا حقوق بشر، توسعه، تغییرات اقلیمی، خلع سلاح و مسائل بشردوستانه در دستور کار آن قرار گیرند.

صلح و امنیت بین‌المللی

مادهٔ ۱۱ منشور به مجمع عمومی اجازه می‌دهد اصول کلی همکاری برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، از جمله خلع سلاح و تنظیم تسلیحات، را بررسی و توصیه‌هایی ارائه کند.

مجمع همچنین می‌تواند دربارهٔ مسائل مربوط به صلح و امنیت که از سوی کشورهای عضو، شورای امنیت یا در برخی شرایط از سوی کشورهای غیرعضو مطرح می‌شوند بحث کند.[۷]

با این حال مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی طبق منشور بر عهدهٔ شورای امنیت است.

محدودیت مادهٔ ۱۲

مادهٔ ۱۲ منشور رابطهٔ مجمع عمومی و شورای امنیت را محدود می‌کند.

بر اساس این ماده، هنگامی که شورای امنیت در حال اعمال وظایف خود دربارهٔ یک مناقشه یا وضعیت مشخص باشد، مجمع عمومی اصولاً نباید دربارهٔ همان موضوع توصیه ارائه کند، مگر آنکه شورای امنیت چنین درخواستی داشته باشد.[۸]

با این حال، رویهٔ سازمان ملل در طول دهه‌ها دربارهٔ حدود دقیق این محدودیت تحول یافته و مجمع عمومی بارها مسائل مرتبط با بحران‌هایی را که هم‌زمان در شورای امنیت مطرح بوده‌اند مورد بحث قرار داده است.

قطعنامهٔ «اتحاد برای صلح»

یکی از مهم‌ترین تحولات در نقش مجمع عمومی تصویب قطعنامهٔ ۳۷۷ (V)، مشهور به «اتحاد برای صلح» (Uniting for Peace) در ۳ نوامبر ۱۹۵۰ بود.

این قطعنامه در زمینهٔ جنگ کره و اختلاف میان اعضای دائم شورای امنیت تصویب شد.

بر اساس این سازوکار، اگر شورای امنیت به دلیل اختلاف اعضای دائم نتواند در برابر تهدید علیه صلح، نقض صلح یا عمل تجاوزکارانه اقدام کند، مجمع عمومی می‌تواند موضوع را فوراً بررسی و توصیه‌هایی دربارهٔ اقدامات جمعی ارائه کند.[۹]

این قطعنامه مبنای برگزاری «نشست‌های ویژهٔ اضطراری» مجمع عمومی در بحران‌های مختلف شده است.

توسعهٔ حقوق بین‌الملل

مادهٔ ۱۳ منشور از مجمع عمومی می‌خواهد مطالعاتی را آغاز و توصیه‌هایی ارائه کند که موجب توسعهٔ تدریجی حقوق بین‌الملل و تدوین آن شود.

در همین چارچوب، کمیسیون حقوق بین‌الملل در سال ۱۹۴۷ به‌عنوان یکی از نهادهای فرعی مجمع عمومی تأسیس شد.

فعالیت‌های مجمع عمومی و کمیسیون حقوق بین‌الملل در تدوین بسیاری از اصول و اسناد بین‌المللی نقش داشته‌اند.

حقوق بشر

مجمع عمومی نقش محوری در توسعهٔ نظام بین‌المللی حقوق بشر داشته است.

یکی از مهم‌ترین اقدامات تاریخی آن تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر در ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ بود.

قطعنامهٔ ۲۱۷ (III) که اعلامیه در قالب آن تصویب شد، یکی از شناخته‌شده‌ترین اسناد مجمع عمومی است.[۱۰]

اعلامیه جهانی حقوق بشر خود معاهده‌ای الزام‌آور نبود، اما به یکی از مبانی اصلی نظام معاصر حقوق بشر تبدیل شد و بر تدوین معاهدات بعدی تأثیر گذاشت.

مجمع عمومی همچنین کنوانسیون‌های مهمی مانند کنوانسیون منع نسل‌کشی، کنوانسیون رفع تبعیض نژادی و کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان را تصویب یا برای امضا و تصویب دولت‌ها ارائه کرده است.

استعمارزدایی

مجمع عمومی نقش مهمی در فرایند استعمارزدایی پس از جنگ جهانی دوم داشت.

در سال ۱۹۶۰ قطعنامهٔ ۱۵۱۴ (XV)، با عنوان «اعلامیهٔ اعطای استقلال به کشورهای و ملت‌های مستعمره»، به تصویب رسید.

این سند حق تعیین سرنوشت ملت‌های تحت استعمار را مورد تأکید قرار داد و یکی از اسناد مهم تاریخ استعمارزدایی به‌شمار می‌رود.[۱۱]

کمیتهٔ ویژهٔ استعمارزدایی نیز زیر نظر مجمع عمومی فعالیت می‌کند.

بودجهٔ سازمان ملل

یکی از اختیارات مهم و مشخص مجمع عمومی تصویب بودجهٔ سازمان ملل متحد است.

بر اساس مادهٔ ۱۷ منشور، مجمع بودجهٔ سازمان را بررسی و تصویب می‌کند و سهم مالی هر کشور عضو را مشخص می‌سازد.

کمیتهٔ پنجم مسئول بررسی مسائل اداری و بودجه‌ای است و پیشنهادهای مربوط به بودجه را برای تصمیم نهایی به مجمع ارائه می‌کند.

بر اساس آیین‌نامهٔ مجمع، هر قطعنامه‌ای که پیامد مالی داشته باشد باید پیش از رأی نهایی از نظر اثر بر بودجه مورد بررسی قرار گیرد.[۱۲]

انتخابات و انتصابات

مجمع عمومی در انتخاب اعضای شماری از نهادهای سازمان ملل نقش دارد.

از جمله:

دبیرکل مطابق مادهٔ ۹۷ منشور توسط مجمع عمومی و بر اساس توصیهٔ شورای امنیت منصوب می‌شود.[۱۳]

پذیرش اعضای جدید

کشورهای جدید نمی‌توانند صرفاً با رأی مجمع عمومی به سازمان ملل بپیوندند.

طبق مادهٔ ۴ منشور، پذیرش عضو جدید ابتدا به توصیهٔ شورای امنیت نیاز دارد و سپس مجمع عمومی باید درخواست عضویت را تصویب کند.

تصمیم مربوط به پذیرش اعضای جدید از موضوعات مهم محسوب می‌شود و نیازمند اکثریت دوسوم اعضای حاضر و رأی‌دهنده است.

جلسات عادی

مجمع عمومی هر سال یک دورهٔ عادی برگزار می‌کند.

طبق آیین‌نامه، دورهٔ سالانه در سه‌شنبهٔ دومین هفتهٔ سپتامبر ـ با تعریف مشخص آیین‌نامه دربارهٔ هفتهٔ نخست ـ آغاز می‌شود.[۱۴]

دورهٔ هشتاد و یکم مجمع عمومی در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد و تا ۷ سپتامبر ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت.[۱۵]

مناظرهٔ عمومی

یکی از شناخته‌شده‌ترین بخش‌های هر دورهٔ مجمع، «مناظرهٔ عمومی» (General Debate) است.

در این نشست سران کشورها، رؤسای دولت‌ها، وزیران خارجه و دیگر نمایندگان عالی‌رتبه دربارهٔ مهم‌ترین مسائل جهانی سخنرانی می‌کنند.

مناظرهٔ عمومی به‌رغم نام آن، یک «مناظره» به معنای گفت‌وگوی مستقیم میان سخنرانان نیست؛ هر هیئت مواضع کشور خود را در سخنرانی جداگانه بیان می‌کند.

این رویداد هر سال توجه گستردهٔ رسانه‌های جهان را به خود جلب می‌کند.

نشست‌های ویژه و ویژهٔ اضطراری

علاوه بر دوره‌های عادی، مجمع عمومی می‌تواند نشست ویژه برگزار کند.

نشست ویژه ممکن است به درخواست شورای امنیت یا اکثریت اعضای سازمان ملل تشکیل شود.

در وضعیت‌های فوری مرتبط با صلح و امنیت، امکان تشکیل نشست ویژهٔ اضطراری نیز وجود دارد.

این نشست‌ها به‌ویژه در مواردی اهمیت یافته‌اند که شورای امنیت به دلیل وتوی یکی از اعضای دائم نتوانسته است تصمیم مؤثری اتخاذ کند.[۱۶]

رئیس مجمع عمومی

مجمع عمومی برای هر دوره یک رئیس انتخاب می‌کند.

دورهٔ ریاست یک سال است و رئیس مسئول ادارهٔ نشست‌های عمومی، حفظ نظم جلسات، اعطای حق سخنرانی، اعلام تصمیم‌ها و هدایت بخش مهمی از رایزنی‌های بین اعضاست.

آیین‌نامه مقرر می‌کند رئیس و ۲۱ نایب‌رئیس پیش از آغاز دورهٔ مربوط انتخاب شوند.[۱۷]

سمت ریاست بر اساس عرف میان پنج گروه منطقه‌ای سازمان ملل گردش می‌کند.

این گروه‌ها عبارت‌اند از:

  • کشورهای آفریقایی؛
  • کشورهای آسیا و اقیانوسیه؛
  • کشورهای اروپای شرقی؛
  • کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب؛
  • کشورهای اروپای غربی و دیگر کشورها.

رئیس دورهٔ هشتاد و یکم

در ۲ ژوئن ۲۰۲۶، خلیل‌الرحمن، وزیر امور خارجهٔ بنگلادش، به ریاست هشتاد و یکمین دورهٔ مجمع عمومی انتخاب شد.

او از گروه کشورهای آسیا و اقیانوسیه نامزد شده بود و دورهٔ ریاست او با آغاز نشست هشتاد و یکم در سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد.[۱۸]

شعار دورهٔ هشتاد و یکم «بازگرداندن اعتماد، مدیریت تحول: سازمان مللی که برای همه نتیجه می‌آورد» تعیین شده است.[۱۹]

کمیته‌های اصلی

بخش بزرگی از کار مجمع عمومی در شش کمیتهٔ اصلی انجام می‌شود. همهٔ کشورهای عضو حق دارند در این کمیته‌ها نماینده داشته باشند.

موضوعات دستور کار پس از تقسیم‌بندی به کمیتهٔ مرتبط ارجاع داده می‌شوند. کمیته‌ها مسائل را بررسی و پیش‌نویس قطعنامه‌ها و تصمیم‌ها را برای رأی نهایی در نشست عمومی آماده می‌کنند.[۲۰]

شش کمیتهٔ اصلی مجمع عمومی سازمان ملل متحد
شماره نام کمیته | ------------------------------------- | | کمیتهٔ خلع سلاح و امنیت بین‌المللی | | | | کمیتهٔ اقتصادی و مالی | | | | کمیتهٔ اجتماعی، بشردوستانه و فرهنگی | | | | کمیتهٔ سیاسی ویژه و استعمارزدایی | | | | کمیتهٔ اداری و بودجه‌ای | | | | کمیتهٔ حقوقی | | |

آیین‌نامهٔ مجمع عمومی این شش کمیته را به‌عنوان کمیته‌های اصلی تعریف می‌کند.[۲۱]

کمیتهٔ عمومی

علاوه بر شش کمیتهٔ اصلی، «کمیتهٔ عمومی» (General Committee) در سازمان‌دهی کار مجمع نقش دارد.

این کمیته از رئیس مجمع، ۲۱ نایب‌رئیس و رؤسای شش کمیتهٔ اصلی تشکیل می‌شود.

کمیتهٔ عمومی دربارهٔ برنامهٔ کاری، توزیع موضوعات و پیشرفت فعالیت‌های مجمع توصیه ارائه می‌دهد، اما طبق آیین‌نامه اجازه ندارد دربارهٔ مسائل سیاسی تصمیم‌گیری ماهوی کند.[۲۲]

کمیتهٔ اعتبارنامه‌ها

«کمیتهٔ اعتبارنامه‌ها» وظیفه دارد اعتبارنامه‌های نمایندگان کشورهای عضو را بررسی و دربارهٔ آنها به مجمع عمومی گزارش دهد.

اختلاف بر سر اینکه کدام دولت یا حکومت نمایندهٔ قانونی یک کشور است، می‌تواند موضوع مهم سیاسی در بررسی اعتبارنامه‌ها باشد.

تصمیم نهایی دربارهٔ پذیرش اعتبارنامه‌ها با مجمع عمومی است.

نحوهٔ رأی‌گیری

مادهٔ ۱۸ منشور قواعد اساسی رأی‌گیری را تعیین می‌کند.

هر کشور عضو یک رأی دارد.

موضوعات مهم نیازمند رأی موافق دوسوم اعضای «حاضر و رأی‌دهنده» هستند.

سایر موضوعات اصولاً با اکثریت سادهٔ اعضای حاضر و رأی‌دهنده تصویب می‌شوند.[۲۳]

اعضایی که رأی ممتنع می‌دهند در محاسبهٔ «حاضر و رأی‌دهنده» برای تعیین اکثریت محسوب نمی‌شوند.

موضوعات نیازمند اکثریت دوسوم

بر اساس مادهٔ ۱۸، موضوعات مهم شامل مواردی مانند:

  • توصیه‌های مربوط به حفظ صلح و امنیت بین‌المللی؛
  • انتخاب اعضای غیردائم شورای امنیت؛
  • انتخاب اعضای شورای اقتصادی و اجتماعی؛
  • پذیرش عضو جدید؛
  • تعلیق حقوق و امتیازات عضویت؛
  • اخراج عضو؛
  • مسائل مربوط به نظام قیمومت؛
  • مسائل بودجه‌ای

هستند.[۲۳]

مجمع همچنین می‌تواند دسته‌های دیگری از مسائل را مشمول شرط دوسوم قرار دهد.

اجماع

بسیاری از تصمیم‌های مجمع عمومی بدون رأی‌گیری رسمی و از طریق «اجماع» تصویب می‌شوند.

در این روش، رئیس جلسه در صورت نبود اعتراض اعلام می‌کند که پیشنهاد مورد توافق قرار گرفته است.

اجماع لزوماً به معنای موافقت کامل همهٔ کشورها با محتوای سند نیست؛ گاه کشوری با بخشی از متن مخالف است، اما مانع تصویب اجماعی آن نمی‌شود.

استفاده از اجماع به‌ویژه در موضوعاتی که کشورهای عضو به دنبال نمایش توافق گستردهٔ بین‌المللی هستند اهمیت دارد.

قطعنامه‌های مجمع عمومی

قطعنامه‌های مجمع عمومی از مهم‌ترین اسناد سیاسی سازمان ملل‌اند.

یک قطعنامه معمولاً شامل دو بخش اصلی است:

  • بخش مقدماتی که زمینه، اصول و اسناد پیشین را بیان می‌کند؛
  • بخش اجرایی که تصمیم‌ها، درخواست‌ها یا توصیه‌های مجمع را مشخص می‌کند.

قطعنامه‌ها ممکن است دربارهٔ حقوق بشر، صلح، توسعه، بودجه، ساختار سازمان، محیط زیست یا تقریباً هر موضوعی در صلاحیت سازمان ملل باشند.

الزام‌آور بودن قطعنامه‌ها

قطعنامه‌های مجمع عمومی در بیشتر موارد برای دولت‌های عضو الزام حقوقی مشابه قطعنامه‌های الزام‌آور شورای امنیت ندارند.

آنها عموماً بیانگر توصیه یا موضع سیاسی جامعهٔ بین‌المللی هستند.[۳]

با این حال، این اصل استثناها و ظرایفی دارد.

تصمیم‌های مربوط به امور داخلی سازمان، بودجه، انتخابات، ایجاد نهادهای فرعی و برخی امور اداری می‌توانند آثار حقوقی مشخص داشته باشند.

همچنین مجموعه‌ای از قطعنامه‌های تکرارشونده ممکن است در کنار عملکرد دولت‌ها و اعتقاد حقوقی آنان در بحث شکل‌گیری قواعد عرفی حقوق بین‌الملل مورد توجه قرار گیرند.

قطعنامه‌های تاریخی

شماری از قطعنامه‌های مجمع عمومی اهمیت تاریخی ویژه‌ای یافته‌اند.

نمونه‌هایی از قطعنامه‌ها و اسناد مهم مجمع عمومی
سال شماره یا سند تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر |

اهمیت این قطعنامه‌ها الزاماً از الزام حقوقی مستقیم آنها ناشی نمی‌شود؛ برخی از آنها در شکل‌گیری بحث‌های حقوقی و سیاسی بین‌المللی تأثیر بلندمدت داشته‌اند.

فلسطین و مجمع عمومی

مسئلهٔ فلسطین از نخستین دهه‌های فعالیت مجمع عمومی در دستور کار آن قرار داشته است.

قطعنامهٔ ۱۸۱ در سال ۱۹۴۷ طرح تقسیم فلسطین تحت قیمومت بریتانیا را پیشنهاد کرد.

پس از جنگ ۱۹۴۸، قطعنامهٔ ۱۹۴ دربارهٔ مسائل مرتبط با پناهندگان فلسطینی به تصویب رسید.

مجمع عمومی همچنین در سال ۱۹۷۴ به سازمان آزادی‌بخش فلسطین جایگاه ناظر اعطا کرد و در سال ۲۰۱۲ با قطعنامهٔ ۶۷/۱۹ جایگاه فلسطین را به «دولت ناظر غیرعضو» ارتقا داد.[۲۴]

موضوع فلسطین همچنان از موضوعات پرتکرار در مجمع عمومی است.

ایران و مجمع عمومی

ایران از اعضای بنیان‌گذار سازمان ملل متحد و از شرکت‌کنندگان نخستین دورهٔ مجمع عمومی در سال ۱۹۴۶ بود.

هیئت‌های ایرانی در دوره‌های مختلف در نشست‌های عمومی و کمیته‌های تخصصی شرکت کرده‌اند.

پس از استقرار جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۷، موضوعاتی مانند جنگ ایران و عراق، برنامهٔ هسته‌ای، وضعیت حقوق بشر در ایران و روابط جمهوری اسلامی با کشورهای دیگر در اشکال گوناگون در سازمان ملل و مجمع عمومی مطرح شده‌اند.

قطعنامه‌های حقوق بشری دربارهٔ ایران

وضعیت حقوق بشر در ایران بارها در کمیتهٔ سوم و سپس در جلسهٔ عمومی مجمع مطرح شده و قطعنامه‌هایی دربارهٔ آن به تصویب رسیده است.

این قطعنامه‌ها معمولاً نگرانی‌هایی در زمینه‌هایی مانند اعدام، شکنجه و بدرفتاری، بازداشت‌های خودسرانه، محدودیت آزادی بیان و تشکل، حقوق زنان، اقلیت‌های دینی و قومی و وضعیت مدافعان حقوق بشر مطرح کرده‌اند.

جمهوری اسلامی این قطعنامه‌ها را سیاسی و مداخله‌جویانه توصیف کرده است، در حالی که دولت‌های حامی و نهادهای حقوق بشری آنها را بخشی از سازوکار پاسخ‌گویی بین‌المللی در برابر نقض حقوق بشر می‌دانند.

از آنجا که قطعنامه‌های مجمع عمومی در این حوزه ماهیت توصیه‌ای دارند، اجرای مستقیم آنها به سازوکار اجباری مشابه تصمیم‌های فصل هفتم شورای امنیت متکی نیست.

زبان‌های رسمی

مجمع عمومی شش زبان رسمی و کاری دارد:

  • عربی؛
  • چینی؛
  • انگلیسی؛
  • فرانسوی؛
  • روسی؛
  • اسپانیایی.

سخنرانی‌هایی که به یکی از این زبان‌ها ایراد شوند به پنج زبان دیگر ترجمهٔ هم‌زمان می‌شوند.[۲۵]

اگر نماینده‌ای به زبان دیگری سخنرانی کند، هیئت مربوط باید ترجمه یا ترتیبات لازم را طبق مقررات فراهم کند.

گروه‌های منطقه‌ای

برای انتخابات و بسیاری از رایزنی‌ها، کشورهای عضو در پنج گروه منطقه‌ای سازمان یافته‌اند.

گروه‌های منطقه‌ای در مجمع عمومی
گروه

این گروه‌ها در توزیع کرسی‌های انتخابی، انتخاب رئیس مجمع و هماهنگی مواضع نقش دارند.[۲۶]

گروه ۷۷ و جنبش عدم تعهد

در کنار گروه‌های رسمی منطقه‌ای، ائتلاف‌های سیاسی نیز در مجمع عمومی اهمیت زیادی دارند.

گروه ۷۷ که عمدتاً کشورهای در حال توسعه را گرد هم می‌آورد، در مسائل اقتصادی و توسعه‌ای نقش مهمی دارد.

جنبش عدم تعهد نیز یکی از بزرگ‌ترین ائتلاف‌های سیاسی کشورهای عضو سازمان ملل است.

این گروه‌ها با هماهنگی رأی کشورهای عضو می‌توانند بر نتیجهٔ تصمیم‌های مجمع اثر قابل توجهی بگذارند.

تفاوت مجمع عمومی و شورای امنیت

مجمع عمومی و شورای امنیت دو رکن اصلی سازمان ملل‌اند، اما ساختار و اختیارات متفاوتی دارند.

در مجمع عمومی همهٔ ۱۹۳ کشور عضو حضور دارند و هر کشور یک رأی دارد.

شورای امنیت ۱۵ عضو دارد که پنج عضو آن دائمی هستند و دارای حق وتو هستند.

مجمع عمومی عمدتاً توصیه ارائه می‌کند؛ شورای امنیت در چارچوب اختیارات منشور، به‌ویژه فصل هفتم، می‌تواند تصمیم‌های الزام‌آور اتخاذ کند.

مجمع عمومی در زمینهٔ بودجه، انتخابات، سیاست‌گذاری عمومی و بیان نظر جامعهٔ بین‌المللی قدرت بیشتری دارد، در حالی که شورای امنیت مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را بر عهده دارد.

نقش مجمع در برابر وتوی شورای امنیت

یکی از انتقادهای دیرینه به ساختار سازمان ملل، امکان فلج‌شدن شورای امنیت بر اثر استفادهٔ اعضای دائم از حق وتو است.

در چنین شرایطی کشورهای عضو گاه تلاش کرده‌اند موضوع را به مجمع عمومی منتقل کنند.

سازوکار «اتحاد برای صلح» یکی از ابزارهای این روند است.

در سال‌های اخیر نیز مجمع عمومی دربارهٔ بحران‌هایی که شورای امنیت بر سر آنها دچار اختلاف بوده است نشست‌های ویژه برگزار کرده است.

با این حال مجمع عمومی نمی‌تواند جایگزین کامل اختیارات اجرایی شورای امنیت شود.

دیپلماسی چندجانبه

اهمیت مجمع عمومی فقط به رأی‌گیری‌های رسمی محدود نیست.

حضور تقریباً همهٔ کشورهای جهان در یک مکان، به‌ویژه در زمان مناظرهٔ عمومی سالانه، امکان هزاران دیدار دوجانبه و چندجانبه را فراهم می‌کند.

بسیاری از مذاکرات دربارهٔ بحران‌های سیاسی، توافق‌های اقتصادی یا موضوعات منطقه‌ای در حاشیهٔ نشست‌های مجمع انجام می‌شوند.

به همین دلیل هفتهٔ بلندپایهٔ مجمع عمومی یکی از مهم‌ترین رویدادهای سالانهٔ دیپلماسی جهانی محسوب می‌شود.

انتقاد از مجمع عمومی

مجمع عمومی با انتقادهای مختلفی روبه‌رو است.

یکی از انتقادها این است که بسیاری از قطعنامه‌های آن الزام‌آور نیستند و ممکن است بارها بدون تأثیر عملی تکرار شوند.

منتقدان همچنین به طولانی بودن دستور کار، تکرار مباحث، پیچیدگی بوروکراتیک و سیاسی‌شدن برخی رأی‌گیری‌ها اشاره کرده‌اند.

از سوی دیگر، طرفداران مجمع عمومی تأکید می‌کنند که سازمان بین‌المللی مبتنی بر دولت‌های مستقل نمی‌تواند بدون رضایت دولت‌ها قدرت اجرایی نامحدودی داشته باشد و ارزش اصلی مجمع در ایجاد فضایی جهانی برای مذاکره، تدوین هنجارها و ثبت مواضع دولت‌هاست.

مسئلهٔ نمایندگی و جمعیت

اصل «یک کشور، یک رأی» نیز محل بحث بوده است.

براساس این اصل، کشوری با جمعیت چندصدهزار نفر همان تعداد رأی دارد که کشوری با بیش از یک میلیارد نفر جمعیت دارد.

منتقدان می‌گویند این وضعیت نمایندگی جمعیتی را منعکس نمی‌کند.

در مقابل، مدافعان آن معتقدند سازمان ملل اتحادیه‌ای از دولت‌های مستقل است و برابری حاکمیتی کشورها اصل اساسی حقوق بین‌الملل است.

اگر تعداد رأی‌ها صرفاً بر اساس جمعیت یا قدرت اقتصادی تعیین می‌شد، کشورهای کوچک عملاً نفوذ بسیار محدودی پیدا می‌کردند.

اصلاح و احیای مجمع عمومی

بحث دربارهٔ «احیای کار مجمع عمومی» سال‌هاست در سازمان ملل جریان دارد.

هدف این فرایند افزایش کارآمدی، کاهش تکرار در دستور کار، بهبود روش‌های انتخاب رئیس مجمع، افزایش شفافیت و تقویت جایگاه مجمع در نظام سازمان ملل است.

کارگروه‌هایی برای بررسی این موضوع تشکیل شده‌اند و مجمع در دوره‌های مختلف تغییراتی در روش‌های کاری خود ایجاد کرده است.

با این حال اختلاف دربارهٔ توزیع قدرت میان ارکان مختلف سازمان ملل همچنان ادامه دارد.

مجمع عمومی و مشروعیت بین‌المللی

مجمع عمومی برخلاف شورای امنیت قدرت اجرایی گسترده ندارد، اما از نوع دیگری از قدرت برخوردار است: مشروعیت ناشی از نمایندگی تقریباً جهانی.

هنگامی که اکثریت بسیار بزرگی از کشورهای عضو دربارهٔ موضوعی موضع مشترکی اتخاذ می‌کنند، آن رأی می‌تواند از نظر سیاسی اهمیت قابل توجهی پیدا کند.

قطعنامه‌های مربوط به استعمارزدایی، حقوق بشر، آپارتاید و برخی اصول حقوق بین‌الملل نمونه‌هایی هستند که نشان می‌دهند مواضع مجمع می‌توانند در بلندمدت بر رفتار دولت‌ها و هنجارهای جهانی اثر بگذارند.

اهمیت تاریخی

در بیش از هشت دههٔ فعالیت، مجمع عمومی به عرصه‌ای برای تحولات بزرگ نظام بین‌المللی تبدیل شده است.

ورود کشورهای تازه‌استقلال‌یافته، پایان استعمار، مبارزه با آپارتاید، تدوین اسناد حقوق بشری، توسعهٔ حقوق بین‌الملل و بحث دربارهٔ توسعه و محیط زیست همگی در این نهاد بازتاب یافته‌اند.

ترکیب مجمع عمومی در سال ۱۹۴۶ عمدتاً بازتاب جهان پس از جنگ جهانی دوم بود؛ اما افزایش اعضا به ۱۹۳ کشور آن را به نهادی تبدیل کرده است که تقریباً تمامی دولت‌های جهان را دربر می‌گیرد.

گاهشمار

  • ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵ ـ امضای منشور ملل متحد در سان‌فرانسیسکو.
  • ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ ـ لازم‌الاجرا شدن منشور و تأسیس رسمی سازمان ملل متحد.
  • ۱۰ ژانویهٔ ۱۹۴۶ ـ آغاز نخستین دورهٔ مجمع عمومی در لندن.
  • ۱۹۴۷ ـ تصویب قطعنامهٔ ۱۸۱ دربارهٔ طرح تقسیم فلسطین.
  • ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ ـ تصویب اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر.
  • ۳ نوامبر ۱۹۵۰ ـ تصویب قطعنامهٔ «اتحاد برای صلح».
  • ۱۴ دسامبر ۱۹۶۰ ـ تصویب اعلامیهٔ اعطای استقلال به کشورهای و ملت‌های مستعمره.
  • ۱۹۷۴ ـ اعطای موقعیت ناظر به سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
  • ۱۹۹۴ ـ پایان عملی فعالیت شورای قیمومت پس از استقلال پالائو.
  • ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲ ـ اعطای جایگاه «دولت ناظر غیرعضو» به فلسطین.
  • ۲ ژوئن ۲۰۲۶ ـ انتخاب خلیل‌الرحمن از بنگلادش به ریاست دورهٔ هشتاد و یکم.
  • ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ ـ آغاز دورهٔ هشتاد و یکم مجمع عمومی.

جستارهای وابسته

== منابع ==
  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ United Nations, General Assembly: Eighty-first Session, Office of the President of the General Assembly, 2026.
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ United Nations, Charter of the United Nations, Chapter IV, Articles 9–22.
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ United Nations, How Decisions Are Made at the United Nations: General Assembly, United Nations Department of Global Communications.
  4. ↑ United Nations, Journal of the General Assembly, First Session, No. 1, London, 10 January 1946.
  5. ↑ United Nations, Charter of the United Nations, Article 9.
  6. ↑ United Nations, Charter of the United Nations, Article 10.
  7. ↑ United Nations, Charter of the United Nations, Article 11.
  8. ↑ United Nations, Charter of the United Nations, Article 12.
  9. ↑ United Nations General Assembly, Resolution 377 (V), Uniting for Peace, 3 November 1950.
  10. ↑ United Nations General Assembly, Resolution 217 A (III), Universal Declaration of Human Rights, 10 December 1948.
  11. ↑ United Nations General Assembly, Resolution 1514 (XV), Declaration on the Granting of Independence to Colonial Countries and Peoples, 14 December 1960.
  12. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rules 152–160.
  13. ↑ United Nations, Charter of the United Nations, Article 97; United Nations, Selection and Appointment Process of the Secretary-General.
  14. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rule 1.
  15. ↑ United Nations, Eighty-first Session of the General Assembly, 2026.
  16. ↑ United Nations, Functions and Powers of the General Assembly: Special and Emergency Special Sessions.
  17. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rules 30–37.
  18. ↑ United Nations, Election of the President of the United Nations General Assembly at its Eighty-first Session, 2 June 2026.
  19. ↑ United Nations, President of the Eighty-first Session of the General Assembly, 2026.
  20. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rules 96–107.
  21. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rule 98.
  22. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rules 38–44.
  23. ↑ ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ United Nations, Charter of the United Nations, Article 18.
  24. ↑ United Nations General Assembly, Resolution 67/19, Status of Palestine in the United Nations, 29 November 2012.
  25. ↑ United Nations, Rules of Procedure of the General Assembly, Rules 51–57.
  26. ↑ United Nations, Functions and Powers of the General Assembly: Regional Groups.
برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=مجمع_عمومی_سازمان_ملل_متحد&oldid=92805»