کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین۳: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
Hamidreza (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲: خط ۲:
| نام                    = پیتر آگره
| نام                    = پیتر آگره
| نام انگلیسی            = Peter Agre
| نام انگلیسی            = Peter Agre
| تصویر                  =پیتر اگره.jpg
| تصویر                  =
| توضیح تصویر            =
| توضیح تصویر            =
| نام اصلی              = پیتر کورتلند آگره
| نام اصلی              = پیتر کورتلند آگره
| زمینه فعالیت          = زیست‌شیمی، زیست‌شناسی سلولی، پزشکی و زیست‌شناسی غشایی
| زمینه فعالیت          = پزشکی، بیوشیمی، زیست‌شناسی سلولی و بهداشت عمومی
| ملیت                  = آمریکایی
| ملیت                  = آمریکایی
| تاریخ تولد            = ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹
| تاریخ تولد            = ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹
| محل تولد              = نورثفیلد، مینه‌سوتا، ایالات متحده
| محل تولد              = نورثفیلد، مینه‌سوتا، ایالات متحدهٔ آمریکا
| والدین                = کورتلند آگره و الن سوئدبرگ
| والدین                = کورتلند آگره و الن سوئدبرگ
| تاریخ مرگ              =
| تاریخ مرگ              =
| محل مرگ                =
| محل مرگ                =
| علت مرگ                =
| علت مرگ                =
| محل زندگی              = ایالات متحده
| محل زندگی              = بالتیمور، مریلند، ایالات متحدهٔ آمریکا
| مختصات محل زندگی      =
| مختصات محل زندگی      =
| مدفن                  =
| مدفن                  =
| در زمان حکومت          =
| در زمان حکومت          =
| اتفاقات مهم            = کشف کانال‌های آبی غشای سلول و شناسایی آکواپورین
| اتفاقات مهم            = کشف کانال‌های آبی آکواپورین
| نام دیگر              =
| نام دیگر              = پیتر ک. آگره
| لقب                    =
| لقب                    =
| بنیانگذار              =
| بنیانگذار              =
| پیشه                  = پزشک، زیست‌شیمی‌دان و پژوهشگر پزشکی
| پیشه                  = پزشک، زیست‌شیمیدان و پژوهشگر
| سال‌های فعالیت        =
| سال‌های فعالیت        = از دههٔ ۱۹۷۰
| سبک پژوهشی            = زیست‌شیمی غشا، انتقال آب، زیست‌شناسی سلولی و بیماری‌های عفونی
| سبک پژوهشی            = زیست‌شناسی غشای سلولی و پزشکی گرمسیری
| آثار مهم              = پژوهش دربارهٔ آکواپورین ۱ و کانال‌های آب سلولی
| آثار مهم              = پژوهش دربارهٔ آکواپورین‌ها و مالاریا
| مقالات                =
| مقالات                =
| جوایز                  = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳؛ عضویت در آکادمی ملی علوم ایالات متحده
| جوایز                  = جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
| علت شهرت              = کشف آکواپورین‌ها
| علت شهرت              = کشف کانال‌های انتقال آب در غشای سلول
| تأثیرگذاشته بر        = زیست‌شناسی غشایی، نفرولوژی، پزشکی گرمسیری و پژوهش مالاریا
| تأثیرگذاشته بر        = پژوهش‌های کلیه، بیماری‌های عفونی و پزشکی گرمسیری
| تأثیرپذیرفته از       =
| تأثیرپذیرفته از         = کورتلند آگره و پژوهشگران زیست‌شناسی غشا
| وبگاه                  = [https://publichealth.jhu.edu/faculty/1953/peter-c-agre دانشکدهٔ بهداشت عمومی جانز هاپکینز]
| وبگاه                  =
| تحصیلات                = پزشکی
| تحصیلات                = پزشکی، دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز
| دانشگاه                = دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز
| دانشگاه                = دانشگاه جانز هاپکینز
| حوزه                  = زیست‌شیمی و پزشکی
| حوزه                  = آکواپورین‌ها، مالاریا و دیپلماسی علمی
| همسر                  = مری آگر
| همسر                  = مری آگره
| فرزندان                = چهار فرزند
| فرزندان                =
| گفتاورد                =
| گفتاورد                =
| امضا                  =
| امضا                  =
}}
}}


'''پیتر آگره''' ( '''Peter Agre'''؛ زادهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹) پزشک، زیست‌شیمی‌دان و پژوهشگر آمریکایی است. او به‌دلیل کشف آکواپورین‌ها، یعنی پروتئین‌هایی که به‌عنوان کانال‌های عبور آب در غشای سلول عمل می‌کنند، شناخته می‌شود. آگره در سال ۲۰۰۳، به‌طور مشترک با رودریک مک‌کینون، جایزه نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ اعطای جایزه به آگره «برای کشف کانال‌های آب» و به مک‌کینون «برای مطالعات ساختاری و سازوکاری کانال‌های یونی» اعلام شد.
'''پیتر آگره''' ('''Peter Agre'''؛ زادهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹) پزشک، زیست‌شیمیدان و پژوهشگر آمریکایی است. او به‌دلیل کشف [[آکواپورین]]‌ها، یعنی کانال‌های پروتئینی عبور آب از غشای سلول، شناخته می‌شود. آگره در سال ۲۰۰۳، به‌طور مشترک با [[رودریک مک‌کینون]]، نیمی از جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ اعطای جایزه به آگره «برای کشف کانال‌های آب» اعلام شد.<ref name="نوبل-اطلاعات">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/facts/ Peter Agre – Facts، وبگاه رسمی جایزهٔ نوبل]</ref>


کشف آکواپورین‌ها توضیح مولکولی مهمی برای انتقال آب در سلول‌ها فراهم کرد. این پروتئین‌ها در اندام‌هایی مانند کلیه، مغز، ماهیچه‌ها و غدد ترشحی نقش دارند و مطالعهٔ آن‌ها در شناخت بیماری‌های کلیوی، عصبی، ماهیچه‌ای و برخی بیماری‌های عفونی اهمیت پیدا کرده است.
کشف آگره توضیح داد که آب چگونه از غشای سلول عبور می‌کند. این فرایند در کارکرد [[کلیه]]، تولید مایعات بدن، فعالیت دستگاه عصبی و تنظیم آب در گیاهان و میکروب‌ها اهمیت دارد. آگره علاوه بر پژوهش دربارهٔ آکواپورین‌ها، سال‌ها در حوزهٔ [[مالاریا]] و بهداشت جهانی فعالیت کرده و از چهره‌های شناخته‌شدهٔ دیپلماسی علمی میان کشورها بوده است.


== زندگی و تحصیلات ==
== زندگی و تحصیلات ==


پیتر آگره در ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹ در شهر نورثفیلد در ایالت مینه‌سوتا، ایالات متحده، به دنیا آمد. پدرش، کورتلند آگره، شیمی‌دان بود و در کالج سنت اولاف تدریس می‌کرد. مادرش الن سوئدبرگ نام داشت. خانوادهٔ آگره ریشهٔ نروژی و سوئدی داشتند و بخش مهمی از دوران کودکی او در محیطی دانشگاهی و علمی سپری شد.
آگره در شهر نورثفیلد در ایالت مینه‌سوتا به دنیا آمد. پدرش، کورتلند آگره، شیمی‌دان و استاد دانشگاه بود و مادرش الن سوئدبرگ نام داشت. خانوادهٔ پدری او از مهاجران نروژی و خانوادهٔ مادری‌اش از مهاجران سوئدی و نروژی بودند. آگره در زندگی‌نامهٔ خود در وبگاه نوبل نوشته است که علاقه‌اش به علوم تا حد زیادی تحت تأثیر پدرش شکل گرفت؛ پدرش در آزمایشگاه شیمی دانشگاه سنت اولاف کار می‌کرد و او را از کودکی با آزمایش‌های سادهٔ علمی آشنا می‌کرد.<ref name="نوبل-زندگی">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/biographical/ Peter Agre – Biographical، بنیاد نوبل]</ref>


آگره از کودکی با آزمایش‌های سادهٔ شیمیایی در آزمایشگاه پدرش آشنا شد. این تجربه در علاقهٔ او به علوم تجربی نقش داشت. او در دورهٔ مدرسه به فعالیت‌های علمی، سفر و طبیعت‌گردی علاقه‌مند بود و مدتی نیز زبان روسی آموخت.
او تحصیلات پزشکی خود را در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز در بالتیمور گذراند و در سال ۱۹۷۴ مدرک پزشکی گرفت. آگره پس از دورهٔ آموزشی و فعالیت بالینی، به پژوهش در زیست‌شیمی و زیست‌شناسی سلولی روی آورد. او در سال ۱۹۸۴ به‌عنوان استادیار به دانشگاه جانز هاپکینز پیوست و در سال ۲۰۱۴ به مقام استاد ممتاز بلومبرگ منصوب شد.<ref name="جانز-هاپکینز">[https://bdp.jhu.edu/bd-professors/peter-agre/ Peter Agre، برنامهٔ استادان ممتاز بلومبرگ در جانز هاپکینز]</ref>


آگره در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز تحصیل کرد و در سال ۱۹۷۴ مدرک پزشکی گرفت. پس از آن، فعالیت حرفه‌ای خود را در پزشکی و پژوهش‌های زیست‌پزشکی ادامه داد. او به‌تدریج از فعالیت بالینی به پژوهش‌های آزمایشگاهی در زمینهٔ پروتئین‌های غشایی و انتقال مواد در سلول گرایش پیدا کرد.
== کشف آکواپورین‌ها ==


== فعالیت علمی ==
غشای سلول مانند سد انتخابی عمل می‌کند. این غشا باید از ورود و خروج بی‌رویهٔ مواد جلوگیری کند، اما در عین حال اجازه دهد موادی مانند آب، یون‌ها و مولکول‌های ضروری جابه‌جا شوند. دانشمندان از مدت‌ها پیش می‌دانستند که سلول‌ها برای انتقال سریع آب به مسیرهای ویژه نیاز دارند، اما ماهیت مولکولی این مسیرها تا اواخر قرن بیستم روشن نبود.


آگره در دانشگاه جانز هاپکینز به پژوهش دربارهٔ غشای سلول و پروتئین‌های موجود در آن پرداخت. یکی از زمینه‌های نخستین پژوهش او بررسی گلبول‌های قرمز و پروتئین‌های غشایی مرتبط با گروه‌های خونی بود.
آگره در سال ۱۹۸۸ پروتئینی را از غشای سلول جدا کرد که ابتدا تصور می‌شد تنها یک پروتئین ناشناختهٔ غشایی باشد. او و همکارانش دریافتند که این پروتئین همان کانال اختصاصی انتقال آب است. این پروتئین بعدها «آکواپورین» نام گرفت. آزمایش‌های تعیین‌کننده نشان دادند سلول‌هایی که این پروتئین را دارند، آب را به‌سرعت جذب می‌کنند و متورم می‌شوند؛ در حالی که سلول‌های فاقد آن چنین قابلیتی ندارند.<ref name="نوبل-بیانیه">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/press-release/ The 2003 Nobel Prize in Chemistry، بیانیهٔ آکادمی سلطنتی علوم سوئد]</ref>


او و همکارانش در جریان مطالعهٔ آنتی‌ژن Rh در گلبول‌های قرمز، پروتئینی با وزن مولکولی حدود ۲۸ کیلودالتون را شناسایی کردند. این پروتئین در غشای گلبول‌های قرمز به مقدار زیادی وجود داشت و در بخش‌هایی از کلیه نیز یافت می‌شد. ویژگی‌های این پروتئین باعث شد آگره احتمال دهد که با یک کانال غشایی ارتباط دارد.
آکواپورین‌ها آب را از غشای سلولی عبور می‌دهند، اما در برابر بسیاری از یون‌ها و مولکول‌های دیگر مانع ایجاد می‌کنند. این ویژگی به سلول اجازه می‌دهد آب را سریع و به‌صورت کنترل‌شده جابه‌جا کند. در پستانداران، آکواپورین‌ها در کلیه‌ها به بازجذب آب از ادرار اولیه کمک می‌کنند. آن‌ها همچنین در تولید و انتقال [[مایع مغزی-نخاعی]]، اشک، بزاق، عرق و دیگر مایعات زیستی نقش دارند.<ref name="جانز-پزشکی">[https://www.hopkinsmedicine.org/research/about-faculty/awards/nobel-prize/peter-agre Peter Agre, M.D.، جانز هاپکینز مدیسین]</ref>


در سال ۱۹۹۱، پژوهشگران گروه آگره توانستند ژن مربوط به این پروتئین را شبیه‌سازی و عملکرد آن را بررسی کنند. آن‌ها ژن پروتئین را در تخمک‌های قورباغه وارد کردند. سلول‌هایی که این پروتئین را تولید می‌کردند، در محیط رقیق آب زیادی جذب کردند و متلاشی شدند؛ درحالی‌که سلول‌های شاهد چنین تغییری نشان ندادند. این آزمایش نشان داد که پروتئین موردنظر، کانالی برای عبور آب از غشای سلول است.
کشف آگره زمینهٔ پژوهش‌های گسترده‌تری را در زیست‌شناسی گیاهی، میکروبی و جانوری فراهم کرد. پژوهشگران بعداً انواع مختلفی از آکواپورین‌ها را در گیاهان، باکتری‌ها و جانوران شناسایی کردند. اختلال در عملکرد این کانال‌ها می‌تواند با بیماری‌های کلیه، ماهیچه، مغز و دیگر اندام‌ها ارتباط داشته باشد. از این رو، آکواپورین‌ها در مطالعهٔ بیماری و طراحی درمان‌های آینده اهمیت دارند.
 
این پروتئین بعدها «آکواپورین ۱» نام گرفت. واژهٔ آکواپورین از ترکیب واژهٔ لاتین آب و واژهٔ یونانی منفذ یا گذرگاه ساخته شده است. مقالهٔ مربوط به این کشف در سال ۱۹۹۲ در مجلهٔ علمی ''Science'' منتشر شد.
 
== آکواپورین‌ها ==
 
آکواپورین‌ها خانواده‌ای از پروتئین‌های غشایی هستند که عبور سریع و انتخابی مولکول‌های آب را از غشای سلول امکان‌پذیر می‌کنند. غشای سلول از یک لایهٔ چربی تشکیل شده است و بسیاری از مواد نمی‌توانند به‌آسانی از آن عبور کنند. آکواپورین‌ها با ایجاد گذرگاه‌های اختصاصی، انتقال آب را کنترل می‌کنند.
 
کانال‌های آکواپورین به آب اجازهٔ عبور می‌دهند، اما مانع عبور بسیاری از یون‌ها و مواد محلول دیگر می‌شوند. این ویژگی برای حفظ تعادل آب و املاح در سلول ضروری است.
 
کلیه یکی از اندام‌هایی است که در آن آکواپورین‌ها اهمیت زیادی دارند. کلیه‌ها روزانه مقدار زیادی مایع را از خون تصفیه می‌کنند و سپس بخش مهمی از آب را دوباره جذب می‌کنند. آکواپورین‌ها در این فرایند به انتقال آب در بخش‌های مختلف لوله‌های کلیوی کمک می‌کنند.
 
آکواپورین‌ها در بافت‌های دیگری مانند مغز، ریه، ماهیچه، چشم، غدد بزاقی و غدد اشکی نیز یافت شده‌اند. این پروتئین‌ها همچنین در گیاهان، باکتری‌ها و برخی انگل‌ها وجود دارند. کشف آن‌ها سبب شد پژوهشگران بتوانند انتقال آب را در سطح مولکولی در گونه‌های مختلف موجودات زنده مطالعه کنند.
 
== اهمیت پزشکی پژوهش‌ها ==
 
کشف آکواپورین‌ها درک دانشمندان از بسیاری از فرایندهای طبیعی و بیماری‌ها را تغییر داد. اختلال در عملکرد یا تنظیم این کانال‌ها می‌تواند با بیماری‌ها و وضعیت‌هایی مانند اختلال در تمرکز ادرار، ورم مغزی، بیماری‌های کلیوی و برخی اختلالات دستگاه عصبی ارتباط داشته باشد.
 
آکواپورین‌ها در سد خونی مغزی نیز نقش دارند. این سد از ورود بسیاری از مواد موجود در خون به بافت مغز جلوگیری می‌کند. بررسی آکواپورین‌های موجود در سلول‌های مغزی به شناخت سازوکار ورم مغزی و انتقال آب در دستگاه عصبی کمک کرده است.
 
گروه پژوهشی آگره همچنین آکواپورین‌ها را در ماهیچه‌های اسکلتی، ریه، کلیه، چشم و غدد ترشحی بررسی کرد. این پژوهش‌ها نشان دادند که کانال‌های آب فقط در کلیه فعال نیستند، بلکه در تولید و تنظیم مایعات زیستی مانند مایع مغزی‌نخاعی، اشک، عرق، بزاق و ادرار نیز نقش دارند.
 
شناخت ساختار و عملکرد آکواپورین‌ها امکان مطالعهٔ داروهایی را فراهم کرده است که بتوانند فعالیت این کانال‌ها را تنظیم کنند. چنین داروهایی می‌توانند در آینده برای درمان برخی بیماری‌های مرتبط با انتقال آب مورد استفاده قرار گیرند، هرچند کاربرد درمانی هر دارو نیازمند بررسی و آزمایش‌های جداگانه است.


== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳ ==
== جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳ ==


در ۸ اکتبر ۲۰۰۳، آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به پیتر آگره و رودریک مک‌کینون اعطا می‌شود. نیمی از جایزه به آگره برای کشف کانال‌های آب و نیمهٔ دیگر به مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و سازوکاری کانال‌های یونی تعلق گرفت.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۸ اکتبر ۲۰۰۳ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به پیتر آگره و رودریک مک‌کینون تعلق می‌گیرد. نیمی از جایزه به آگره برای کشف کانال‌های آب و نیمهٔ دیگر به مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و سازوکاری کانال‌های یونی اعطا شد.<ref name="نوبل-بیانیه" />
 
کشف آگره هویت مولکولی کانال‌های آب را آشکار کرد. پیش از این کشف، دانشمندان می‌دانستند که سلول‌ها باید راهی اختصاصی برای انتقال آب داشته باشند، اما پروتئین مسئول این فرایند را شناسایی نکرده بودند.
 
جایزهٔ نوبل سال ۲۰۰۳ اهمیت کانال‌های غشایی را در شیمی، زیست‌شناسی و پزشکی نشان داد. این جایزه همچنین بیانگر آن بود که پژوهش دربارهٔ ساختار پروتئین‌ها می‌تواند به توضیح فرایندهای بنیادی حیات و شناخت بیماری‌ها منجر شود.
 
== پژوهش دربارهٔ بیماری‌های عفونی ==
 
آگره در سال‌های بعد به پژوهش دربارهٔ بیماری‌های کشورهای درحال‌توسعه و بیماری‌های عفونی نیز توجه کرد. او در مؤسسهٔ پژوهشی مالاریای جانز هاپکینز فعالیت داشت و در زمینهٔ ارتباط آکواپورین‌ها با انگل مالاریا و پشهٔ ناقل آن پژوهش کرد.
 
آکواپورین‌ها در بسیاری از موجودات زنده وجود دارند و برخی از آن‌ها در فرایندهای زیستی انگل‌ها نیز نقش دارند. بررسی این پروتئین‌ها می‌تواند به شناخت بهتر چرخهٔ زندگی انگل مالاریا و یافتن هدف‌های احتمالی برای درمان کمک کند.
 
فعالیت‌های آگره در حوزهٔ پزشکی گرمسیری بخشی از تلاش گسترده‌تر او برای پیوند دادن پژوهش‌های پایه با مشکلات مهم بهداشت عمومی بود. او همچنین بر اهمیت دسترسی کشورهای مختلف به آموزش، پژوهش و همکاری علمی تأکید کرده است.
 
== سفر علمی به ایران ==
 
در ژوئن ۲۰۱۲، پیتر آگره در رأس هیأتی از انجمن آمریکایی پیشبرد علوم به ایران سفر کرد. این هیأت با دانشگاه‌ها، پژوهشگران و مقام‌های علمی ایران دیدار کرد و در چند مرکز دانشگاهی سخنرانی‌هایی دربارهٔ علم، پزشکی و دیپلماسی علمی ارائه داد.
 
آگره در دانشگاه صنعتی شریف به‌عنوان عضو افتخاری هیئت علمی معرفی شد و دربارهٔ کانال‌های مولکولی غشای سلول سخنرانی کرد. او همچنین در دانشگاه علوم پزشکی تهران دربارهٔ زندگی حرفه‌ای و فعالیت‌های خود در زمینهٔ بهداشت عمومی سخن گفت.
 
این سفر در چارچوب دیپلماسی علمی و ایجاد ارتباط میان پژوهشگران ایران و ایالات متحده انجام شد. سفر علمی سال ۲۰۱۲، به‌خودی‌خود بیانیه‌ای در حمایت از حکومت ایران یا مقاومت ایران نبود و باید از مواضع سیاسی بعدی آگره تفکیک شود.
 
== فعالیت‌های دانشگاهی و اجتماعی ==
 
آگره علاوه بر پژوهش علمی، در زمینهٔ سیاست‌گذاری علمی و ارتباط میان علم و جامعه نیز فعالیت کرده است. او ریاست انجمن آمریکایی پیشبرد علوم را بر عهده داشته و در برنامه‌های مربوط به دیپلماسی علمی مشارکت کرده است.
 
او بر این باور بوده است که همکاری علمی می‌تواند در زمان تنش سیاسی نیز به ایجاد ارتباط میان ملت‌ها کمک کند. آگره در سخنرانی‌ها و برنامه‌های علمی مختلف دربارهٔ نقش دانشمندان در جامعه، آموزش علوم و اهمیت همکاری‌های بین‌المللی سخن گفته است.


== جوایز و افتخارات ==
کمیتهٔ نوبل تأکید کرد که این کشفیات، انتقال آب و نمک را در سطح مولکولی روشن کرده‌اند. شناخت این کانال‌ها برای توضیح چگونگی بازجذب آب در کلیه و شکل‌گیری و انتقال پیام‌های الکتریکی در سلول‌های عصبی اهمیت دارد. آگره سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۳ با عنوان «کانال‌های آبی آکواپورین» ارائه کرد و در آن، تاریخچهٔ کشف و نقش این پروتئین‌ها در زیست‌شناسی را شرح داد.<ref name="سخنرانی-نوبل">[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2003/agre/lecture/ Peter Agre – Nobel Lecture، بنیاد نوبل]</ref>


مهم‌ترین افتخار علمی آگره دریافت جایزهٔ نوبل شیمی در سال ۲۰۰۳ است. او همچنین جوایز و عضویت‌های علمی متعددی دریافت کرده است.
== مالاریا و بهداشت جهانی ==


از جملهٔ افتخارات او می‌توان به عضویت در آکادمی ملی علوم ایالات متحده و فعالیت در حوزهٔ پژوهش‌های زیست‌پزشکی و پزشکی گرمسیری اشاره کرد. دانشگاه‌ها و مؤسسات علمی مختلف نیز از فعالیت‌های او در زمینهٔ آکواپورین‌ها و بهداشت جهانی تقدیر کرده‌اند.
آگره پس از دریافت نوبل، بخش مهمی از فعالیت خود را به بیماری‌های عفونی و مشکلات بهداشت عمومی در کشورهای در حال توسعه اختصاص داد. او ۱۵ سال ریاست مؤسسهٔ پژوهش مالاریای جانز هاپکینز را بر عهده داشت و در سال ۲۰۲۳ از این سمت بازنشسته شد. این مؤسسه در زمینهٔ مقاومت پشه‌ها در برابر انتقال مالاریا، شناسایی هدف‌های دارویی، ساخت واکسن و پژوهش‌های میدانی فعالیت می‌کند. آزمایشگاه آگره نیز نقش آکواپورین‌ها را در انگل مالاریا، پشه‌های ناقل و مالاریای مغزی بررسی کرده است.<ref name="مالاریا">[https://bdp.jhu.edu/bd-professors/peter-agre/ Peter Agre، Bloomberg Distinguished Professors]</ref>


== حمایت از مردم و مقاومت ایران ==
آگره همچنین از مدافعان [[دیپلماسی علمی]] است. در ژوئن ۲۰۱۲، هیأتی از انجمن آمریکایی پیشرفت علوم به رهبری او به ایران سفر کرد. این هیأت در دانشگاه‌های ایران سخنرانی و با پژوهشگران و مقام‌های علمی دیدار کرد. انجمن آمریکایی پیشرفت علوم گزارش کرد که هدف سفر، ایجاد ارتباط علمی و همکاری‌های صلح‌آمیز بود و آگره بر نقش علم به‌عنوان زبانی مشترک میان پژوهشگران ایران و آمریکا تأکید کرد. این سفر، بر اساس گزارش همان انجمن، فعالیتی علمی و دیپلماتیک بود و نباید به‌خودی‌خود به‌عنوان حمایت سیاسی از حکومت ایران یا مخالفان آن تعبیر شود.<ref name="ای‌ای‌ای‌اس">[https://www.aaas.org/news/aaas-delegation-led-nobel-laureate-peter-agre-makes-positive-visit-iran AAAS Delegation, Led by Nobel Laureate Peter Agre, Makes “Positive” Visit to Iran، انجمن آمریکایی پیشرفت علوم، ۲۵ ژوئن ۲۰۱۲]</ref>


در ژوئیهٔ ۲۰۲۵، نام پیتر آگره در میان امضاکنندگان نامهٔ مشترک برندگان جایزهٔ نوبل خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد قرار گرفت. در این نامه، امضاکنندگان نگرانی خود را دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در ایران اعلام کردند و از جامعهٔ جهانی خواستند به اعدام‌ها و سرکوب مردم ایران واکنش نشان دهد.
== حمایت از مقاومت ایران ==


این نامه همچنین از خواسته‌های دموکراتیک مردم ایران و طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی حمایت می‌کرد. در متن نامه، «مقاومت ایران» به‌عنوان دارای برنامه‌ای برای پایان دادن به دیکتاتوری مذهبی و انتقال حاکمیت به مردم معرفی شده بود. نام پیتر آگره در فهرست امضاکنندگان نامه در کنار نام ده‌ها برندهٔ دیگر جایزهٔ نوبل آمده است.
در ژوئن ۲۰۲۶، شورای ملی مقاومت ایران متن بیانیه‌ای مشترک از برندگان جایزهٔ نوبل دربارهٔ نقض حقوق بشر در ایران منتشر کرد. نام پیتر آگره، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳، در فهرست امضاکنندگان این بیانیه آمده است. متن منتشرشده خواستار توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و دسترسی نهادهای بین‌المللی به بازداشتگاه‌ها شده و از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای گذار سیاسی در ایران یاد کرده است.<ref name="شورای-ملی-مقاومت">[https://www.ncr-iran.org/en/wp-content/uploads/2026/06/Joint-Statement-by-Nobel-Laureates-2026.pdf Joint Statement by Nobel Laureates Addressed to the Secretary-General of the United Nations on Human Rights Violations in Iran، شورای ملی مقاومت ایران، ژوئن ۲۰۲۶]</ref>


این موضع سیاسی از فعالیت‌های علمی آگره جداست و بر اساس نامهٔ مشترک سال ۲۰۲۵ گزارش می‌شود. منابع علمی و دانشگاهی مربوط به آگره عمدتاً به کشف آکواپورین‌ها، پژوهش‌های پزشکی و فعالیت‌های او در دیپلماسی علمی می‌پردازند.
این ادعا در این مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده می‌شود؛ زیرا بیانیه در وبگاه شورای ملی مقاومت منتشر شده و در منابع رسمی نوبل یا جانز هاپکینز، موضع سیاسی آگره دربارهٔ این بیانیه به‌صورت مستقل ثبت نشده است. بنابراین، حضور نام او در فهرست امضاکنندگان گزارش‌شده، از فعالیت‌های علمی و دیپلماسی علمی او جدا نگه داشته می‌شود.


== میراث علمی ==
== افتخارات ==


کشف آکواپورین‌ها یکی از دستاوردهای مهم زیست‌شیمی و زیست‌شناسی سلولی در اواخر قرن بیستم است. این کشف هویت پروتئین‌هایی را روشن کرد که انتقال آب را در سلول‌ها کنترل می‌کنند و به توضیح سازوکار بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک کمک کرد.
آگره افزون بر جایزهٔ نوبل، عضو آکادمی ملی علوم آمریکا، آکادمی ملی پزشکی، آکادمی هنر و علوم آمریکا و انجمن فلسفی آمریکا است. او همچنین ریاست انجمن آمریکایی پیشرفت علوم را بر عهده داشته است. فعالیت‌های او پیوندی میان زیست‌شناسی پایه، پزشکی، بیماری‌های عفونی و همکاری علمی بین‌المللی ایجاد کرده است.


پژوهش‌های پیتر آگره زمینهٔ مطالعات گسترده‌ای را در پزشکی کلیه، زیست‌شناسی مغز، بیماری‌های ماهیچه‌ای، زیست‌شناسی گیاهی و پزشکی عفونی فراهم کرد. آکواپورین‌ها همچنان موضوع پژوهش‌های علمی دربارهٔ ساختار غشای سلول، انتقال آب و درمان بیماری‌ها هستند.
== منابع ==
<references />

نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۳

پیتر آگره
متولد۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹
محل زندگیبالتیمور، مریلند، ایالات متحدهٔ آمریکا
ملیتآمریکایی
جوایزجایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳؛ عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا
همسرمری آگره
والدینکورتلند آگره و الن سوئدبرگ

پیتر آگره (Peter Agre؛ زادهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۹) پزشک، زیست‌شیمیدان و پژوهشگر آمریکایی است. او به‌دلیل کشف آکواپورین‌ها، یعنی کانال‌های پروتئینی عبور آب از غشای سلول، شناخته می‌شود. آگره در سال ۲۰۰۳، به‌طور مشترک با رودریک مک‌کینون، نیمی از جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ اعطای جایزه به آگره «برای کشف کانال‌های آب» اعلام شد.[۱]

کشف آگره توضیح داد که آب چگونه از غشای سلول عبور می‌کند. این فرایند در کارکرد کلیه، تولید مایعات بدن، فعالیت دستگاه عصبی و تنظیم آب در گیاهان و میکروب‌ها اهمیت دارد. آگره علاوه بر پژوهش دربارهٔ آکواپورین‌ها، سال‌ها در حوزهٔ مالاریا و بهداشت جهانی فعالیت کرده و از چهره‌های شناخته‌شدهٔ دیپلماسی علمی میان کشورها بوده است.

زندگی و تحصیلات

آگره در شهر نورثفیلد در ایالت مینه‌سوتا به دنیا آمد. پدرش، کورتلند آگره، شیمی‌دان و استاد دانشگاه بود و مادرش الن سوئدبرگ نام داشت. خانوادهٔ پدری او از مهاجران نروژی و خانوادهٔ مادری‌اش از مهاجران سوئدی و نروژی بودند. آگره در زندگی‌نامهٔ خود در وبگاه نوبل نوشته است که علاقه‌اش به علوم تا حد زیادی تحت تأثیر پدرش شکل گرفت؛ پدرش در آزمایشگاه شیمی دانشگاه سنت اولاف کار می‌کرد و او را از کودکی با آزمایش‌های سادهٔ علمی آشنا می‌کرد.[۲]

او تحصیلات پزشکی خود را در دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز در بالتیمور گذراند و در سال ۱۹۷۴ مدرک پزشکی گرفت. آگره پس از دورهٔ آموزشی و فعالیت بالینی، به پژوهش در زیست‌شیمی و زیست‌شناسی سلولی روی آورد. او در سال ۱۹۸۴ به‌عنوان استادیار به دانشگاه جانز هاپکینز پیوست و در سال ۲۰۱۴ به مقام استاد ممتاز بلومبرگ منصوب شد.[۳]

کشف آکواپورین‌ها

غشای سلول مانند سد انتخابی عمل می‌کند. این غشا باید از ورود و خروج بی‌رویهٔ مواد جلوگیری کند، اما در عین حال اجازه دهد موادی مانند آب، یون‌ها و مولکول‌های ضروری جابه‌جا شوند. دانشمندان از مدت‌ها پیش می‌دانستند که سلول‌ها برای انتقال سریع آب به مسیرهای ویژه نیاز دارند، اما ماهیت مولکولی این مسیرها تا اواخر قرن بیستم روشن نبود.

آگره در سال ۱۹۸۸ پروتئینی را از غشای سلول جدا کرد که ابتدا تصور می‌شد تنها یک پروتئین ناشناختهٔ غشایی باشد. او و همکارانش دریافتند که این پروتئین همان کانال اختصاصی انتقال آب است. این پروتئین بعدها «آکواپورین» نام گرفت. آزمایش‌های تعیین‌کننده نشان دادند سلول‌هایی که این پروتئین را دارند، آب را به‌سرعت جذب می‌کنند و متورم می‌شوند؛ در حالی که سلول‌های فاقد آن چنین قابلیتی ندارند.[۴]

آکواپورین‌ها آب را از غشای سلولی عبور می‌دهند، اما در برابر بسیاری از یون‌ها و مولکول‌های دیگر مانع ایجاد می‌کنند. این ویژگی به سلول اجازه می‌دهد آب را سریع و به‌صورت کنترل‌شده جابه‌جا کند. در پستانداران، آکواپورین‌ها در کلیه‌ها به بازجذب آب از ادرار اولیه کمک می‌کنند. آن‌ها همچنین در تولید و انتقال مایع مغزی-نخاعی، اشک، بزاق، عرق و دیگر مایعات زیستی نقش دارند.[۵]

کشف آگره زمینهٔ پژوهش‌های گسترده‌تری را در زیست‌شناسی گیاهی، میکروبی و جانوری فراهم کرد. پژوهشگران بعداً انواع مختلفی از آکواپورین‌ها را در گیاهان، باکتری‌ها و جانوران شناسایی کردند. اختلال در عملکرد این کانال‌ها می‌تواند با بیماری‌های کلیه، ماهیچه، مغز و دیگر اندام‌ها ارتباط داشته باشد. از این رو، آکواپورین‌ها در مطالعهٔ بیماری و طراحی درمان‌های آینده اهمیت دارند.

جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۸ اکتبر ۲۰۰۳ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی آن سال به پیتر آگره و رودریک مک‌کینون تعلق می‌گیرد. نیمی از جایزه به آگره برای کشف کانال‌های آب و نیمهٔ دیگر به مک‌کینون برای مطالعات ساختاری و سازوکاری کانال‌های یونی اعطا شد.[۴]

کمیتهٔ نوبل تأکید کرد که این کشفیات، انتقال آب و نمک را در سطح مولکولی روشن کرده‌اند. شناخت این کانال‌ها برای توضیح چگونگی بازجذب آب در کلیه و شکل‌گیری و انتقال پیام‌های الکتریکی در سلول‌های عصبی اهمیت دارد. آگره سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۳ با عنوان «کانال‌های آبی آکواپورین» ارائه کرد و در آن، تاریخچهٔ کشف و نقش این پروتئین‌ها در زیست‌شناسی را شرح داد.[۶]

مالاریا و بهداشت جهانی

آگره پس از دریافت نوبل، بخش مهمی از فعالیت خود را به بیماری‌های عفونی و مشکلات بهداشت عمومی در کشورهای در حال توسعه اختصاص داد. او ۱۵ سال ریاست مؤسسهٔ پژوهش مالاریای جانز هاپکینز را بر عهده داشت و در سال ۲۰۲۳ از این سمت بازنشسته شد. این مؤسسه در زمینهٔ مقاومت پشه‌ها در برابر انتقال مالاریا، شناسایی هدف‌های دارویی، ساخت واکسن و پژوهش‌های میدانی فعالیت می‌کند. آزمایشگاه آگره نیز نقش آکواپورین‌ها را در انگل مالاریا، پشه‌های ناقل و مالاریای مغزی بررسی کرده است.[۷]

آگره همچنین از مدافعان دیپلماسی علمی است. در ژوئن ۲۰۱۲، هیأتی از انجمن آمریکایی پیشرفت علوم به رهبری او به ایران سفر کرد. این هیأت در دانشگاه‌های ایران سخنرانی و با پژوهشگران و مقام‌های علمی دیدار کرد. انجمن آمریکایی پیشرفت علوم گزارش کرد که هدف سفر، ایجاد ارتباط علمی و همکاری‌های صلح‌آمیز بود و آگره بر نقش علم به‌عنوان زبانی مشترک میان پژوهشگران ایران و آمریکا تأکید کرد. این سفر، بر اساس گزارش همان انجمن، فعالیتی علمی و دیپلماتیک بود و نباید به‌خودی‌خود به‌عنوان حمایت سیاسی از حکومت ایران یا مخالفان آن تعبیر شود.[۸]

حمایت از مقاومت ایران

در ژوئن ۲۰۲۶، شورای ملی مقاومت ایران متن بیانیه‌ای مشترک از برندگان جایزهٔ نوبل دربارهٔ نقض حقوق بشر در ایران منتشر کرد. نام پیتر آگره، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۳، در فهرست امضاکنندگان این بیانیه آمده است. متن منتشرشده خواستار توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و دسترسی نهادهای بین‌المللی به بازداشتگاه‌ها شده و از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی برای گذار سیاسی در ایران یاد کرده است.[۹]

این ادعا در این مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده می‌شود؛ زیرا بیانیه در وبگاه شورای ملی مقاومت منتشر شده و در منابع رسمی نوبل یا جانز هاپکینز، موضع سیاسی آگره دربارهٔ این بیانیه به‌صورت مستقل ثبت نشده است. بنابراین، حضور نام او در فهرست امضاکنندگان گزارش‌شده، از فعالیت‌های علمی و دیپلماسی علمی او جدا نگه داشته می‌شود.

افتخارات

آگره افزون بر جایزهٔ نوبل، عضو آکادمی ملی علوم آمریکا، آکادمی ملی پزشکی، آکادمی هنر و علوم آمریکا و انجمن فلسفی آمریکا است. او همچنین ریاست انجمن آمریکایی پیشرفت علوم را بر عهده داشته است. فعالیت‌های او پیوندی میان زیست‌شناسی پایه، پزشکی، بیماری‌های عفونی و همکاری علمی بین‌المللی ایجاد کرده است.

منابع