کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین2

ونکاترامان رامکریشنان
متولد	۱۹۵۲
محل زندگی	کمبریج، انگلستان
ملیت	هندی ـ آمریکایی ـ بریتانیایی
جوایز	جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹؛ عضویت در انجمن سلطنتی
همسر	ورا روزن‌بری
والدین	سی. وی. رامکریشنان و آر. راجالکشمی
فرزندان	دو فرزند

ونکاترامان رامکریشنان (Venkatraman Ramakrishnan؛ زادهٔ ۱۹۵۲) زیست‌شیمیدان و زیست‌شناس ساختاری هندی‌تبار است که بیشتر با نام ونکی رامکریشنان شناخته می‌شود. او در سال ۲۰۰۹، به‌طور مشترک با توماس استیتز و آدا یونات، جایزهٔ نوبل شیمی را دریافت کرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» اعلام شد.

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول است. این دستگاه اطلاعات موجود در آران‌ای پیام‌رسان را می‌خواند و آن را به زنجیره‌ای از اسیدهای آمینه تبدیل می‌کند. پروتئین‌های حاصل، وظایف گوناگونی از انتقال اکسیژن و دفاع ایمنی تا تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن بر عهده دارند. پژوهش‌های رامکریشنان و همکارانش برای نخستین بار تصویرهایی با وضوح اتمی از بخش‌های مهم ریبوزوم فراهم کرد و نشان داد که این ماشین پیچیده چگونه ترجمهٔ رمز ژنتیکی را انجام می‌دهد.

کودکی و تحصیلات

رامکریشنان در شهر چیدامبارام در ایالت تامیل نادو در هند به دنیا آمد. پدرش، سی. وی. رامکریشنان، زیست‌شیمیدان و استاد دانشگاه بود و مادرش، آر. راجالکشمی، پس از تحصیل در روان‌شناسی به همکاری علمی با همسرش پرداخت. خانوادهٔ او در محیطی علمی رشد می‌کرد و پژوهشگران هندی و خارجی اغلب با پدر و مادرش در ارتباط بودند.

وقتی رامکریشنان سه ساله بود، خانواده به شهر بارودا، که امروزه وادودارا نامیده می‌شود، نقل مکان کردند. او در مدرسه‌ای انگلیسی‌زبان تحصیل کرد و در سال‌های نوجوانی، زیر تأثیر یکی از معلمان ریاضی و علوم خود، علاقه‌اش به علوم پایه تقویت شد. رامکریشنان در دانشگاه ام. اس. بارودا به تحصیل فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

او برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت و در سال ۱۹۷۶ دکترای فیزیک را از دانشگاه اوهایو گرفت. موضوع رسالهٔ او در حوزهٔ فیزیک نظری مادهٔ چگال بود. با این حال، پس از پایان دکترا دریافت که برای ورود به زیست‌شناسی مولکولی به آموزش بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، دوره‌هایی در زیست‌شناسی و زیست‌شیمی گذراند و مسیر پژوهشی خود را از فیزیک به زیست‌شناسی ساختاری تغییر داد.

تغییر مسیر از فیزیک به زیست‌شناسی

تغییر رشته برای رامکریشنان تصمیمی ساده نبود. او در آغاز کار علمی خود با نظریه‌ها و ابزارهای فیزیک سروکار داشت، اما به‌تدریج متوجه شد که مسئلهٔ ساختار مولکول‌های زیستی می‌تواند از روش‌های فیزیکی برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های زیست‌شناسی استفاده کند. او در ادامه به پژوهش دربارهٔ پروتئین‌ها و RNA پرداخت و به گروه‌هایی پیوست که از بلورشناسی پرتو ایکس برای تعیین ساختار مولکول‌های بزرگ استفاده می‌کردند.

ریبوزوم به دلیل اندازه و پیچیدگی‌اش یکی از دشوارترین هدف‌ها برای بلورشناسی بود. این ساختار از RNA ریبوزومی و پروتئین‌های متعدد تشکیل شده است و در سلول به‌صورت دو زیرواحد بزرگ و کوچک عمل می‌کند. تعیین آرایش اتمی آن به نمونه‌های خالص، بلورهای مناسب، پرتوهای ایکس قدرتمند و تحلیل محاسباتی گسترده نیاز داشت.

رامکریشنان در سال ۱۹۹۹ به آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای پژوهش پزشکی در کمبریج پیوست. او در این مرکز گروه پژوهشی خود را برای مطالعهٔ ساختار و عملکرد ریبوزوم تشکیل داد و از همکاری میان زیست‌شیمی، زیست‌شناسی مولکولی، فیزیک و بلورشناسی بهره گرفت.

ساختار ریبوزوم

ریبوزوم دستگاه مولکولی سازندهٔ پروتئین در سلول

ریبوزوم در همهٔ سلول‌ها وظیفهٔ اصلی ساخت پروتئین را انجام می‌دهد. آران‌ای پیام‌رسان، نسخه‌ای موقت از اطلاعات ژنتیکی، وارد ریبوزوم می‌شود. ریبوزوم توالی سه‌حرفی این آران‌ای را می‌خواند و با کمک آران‌ای ناقل، اسیدهای آمینهٔ مناسب را به ترتیب کنار هم قرار می‌دهد. حاصل این فرایند زنجیره‌ای است که پس از تاخوردن به یک پروتئین فعال تبدیل می‌شود.

در سال ۲۰۰۰، گروه رامکریشنان نخستین ساختار با وضوح بالا از زیرواحد کوچک ریبوزوم باکتریایی را تعیین کرد. این زیرواحد مسئول بخشی از فرایند خواندن رمز ژنتیکی است. ساختار به‌دست‌آمده نشان داد که چگونه ریبوزوم میان توالی درست و نادرست آران‌ای پیام‌رسان تمایز می‌گذارد و چگونه آران‌ای ناقل در جایگاه‌های مشخص قرار می‌گیرد.

پس از آن، گروه رامکریشنان ساختار مجموعه‌های عملکردی ریبوزوم کامل باکتریایی را در وضعیت‌های مختلف مسیر ترجمه بررسی کرد. این پژوهش‌ها مرحله‌های آغاز ترجمه، حرکت ریبوزوم روی آران‌ای پیام‌رسان و تشکیل پیوند میان اسیدهای آمینه را روشن‌تر کردند. مطالعهٔ ساختار ریبوزوم در وضعیت‌های گوناگون نشان داد که این دستگاه ثابت نیست، بلکه هنگام ساخت پروتئین دچار تغییر شکل‌های منظم می‌شود.

اهمیت برای داروها و آنتی‌بیوتیک‌ها

ریبوزوم‌های باکتریایی با ریبوزوم‌های سلول‌های انسان تفاوت دارند. بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌ها از همین تفاوت استفاده می‌کنند و به بخش‌هایی از ریبوزوم باکتری می‌چسبند که در ریبوزوم انسانی وجود ندارد یا ساختار متفاوتی دارد. اتصال دارو می‌تواند خواندن آران‌ای، ورود آران‌ای ناقل یا حرکت ریبوزوم را متوقف کند و در نتیجه، باکتری نتواند پروتئین‌های ضروری خود را بسازد.

رامکریشنان و دیگر برندگان نوبل شیمی ۲۰۰۹ مدل‌های سه‌بعدی‌ای تهیه کردند که نشان می‌دادند آنتی‌بیوتیک‌های مختلف چگونه به ریبوزوم متصل می‌شوند. این مدل‌ها به پژوهشگران کمک کردند سازوکار اثر داروهای موجود را بهتر بفهمند و برای طراحی آنتی‌بیوتیک‌های جدید، دقیق‌تر عمل کنند.

اهمیت این پژوهش با افزایش مقاومت باکتری‌ها در برابر داروها بیشتر شده است. وقتی ساختار جایگاه اتصال دارو و مسیر حرکت ریبوزوم شناخته شود، امکان اصلاح داروهای قدیمی یا ساخت ترکیباتی با هدف‌گیری بهتر فراهم می‌شود. از این نظر، کار رامکریشنان تنها توضیحی بنیادی دربارهٔ حیات نیست، بلکه پیامدهای مستقیم پزشکی و دارویی نیز دارد.

ادامهٔ پژوهش‌ها

پژوهش‌های بعدی رامکریشنان به ساختارهای عملکردی ریبوزوم در سلول‌های پیچیده‌تر گسترش یافت. گروه او در سال‌های اخیر از میکروسکوپ الکترونی برودتی برای مطالعهٔ ترجمه در یوکاریوت‌ها و میتوکندری استفاده کرده است. این پژوهش‌ها به‌ویژه بر آغاز ترجمه و تنظیم آن تمرکز داشته‌اند. او همچنین به مطالعهٔ ترجمهٔ RNAهای حلقوی و امکان کاربرد آن‌ها در درمان‌های مبتنی بر RNA علاقه‌مند شده است.

رامکریشنان علاوه بر مقاله‌های تخصصی، کتاب‌هایی برای عموم مردم نوشته است. کتاب ماشین ژن خاطرات او از رقابت علمی برای تعیین ساختار ریبوزوم و دشواری‌های کار گروهی در زیست‌شناسی ساختاری است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ ریاست انجمن سلطنتی بریتانیا را بر عهده داشت و در سال ۲۰۱۲ به لقب شوالیه مفتخر شد.

جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹

آکادمی سلطنتی علوم سوئد در ۷ اکتبر ۲۰۰۹ اعلام کرد که جایزهٔ نوبل شیمی به‌طور مشترک به ونکاترامان رامکریشنان، توماس ای. استیتز و آدا ای. یونات تعلق می‌گیرد. انگیزهٔ رسمی جایزه «برای مطالعات ساختار و عملکرد ریبوزوم» بود و جایزه به‌طور مساوی میان سه دانشمند تقسیم شد.

رامکریشنان سخنرانی نوبل خود را در ۸ دسامبر ۲۰۰۹ در دانشگاه استکهلم با عنوان «گشودن ساختار ریبوزوم» ارائه کرد. او در این سخنرانی تاریخچهٔ پژوهش‌های ریبوزوم، دشواری تعیین ساختار آن و ارتباط میان ساختار مولکولی و عملکرد ریبوزوم را توضیح داد.

دستاورد رامکریشنان نمونه‌ای از پیوند میان فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی است. او با عبور از مرزهای سنتی رشته‌ها توانست از روش‌های فیزیکی برای پاسخ به پرسشی بنیادی در زیست‌شناسی استفاده کند: سلول چگونه اطلاعات ژنتیکی را به پروتئین و در نهایت به عملکرد زیستی تبدیل می‌کند.

حمایت از مقاومت ایران

شورای ملی مقاومت ایران در مارس ۲۰۲۳ گزارش کرد که گروهی از برندگان جایزهٔ نوبل در نامه‌ای مشترک از خیزش مردم ایران و خواست آنان برای آزادی و دموکراسی حمایت کرده‌اند. نام ونکاترامان رامکریشنان، با عنوان برندهٔ نوبل شیمی ۲۰۰۹، در فهرست امضاکنندگان منتشرشده در آن گزارش آمده است. گزارش شورا همچنین از حمایت امضاکنندگان از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی و درخواست اقدام‌های بین‌المللی در برابر سرکوب جمهوری اسلامی سخن می‌گوید.

همچنین نام رامکریشنان در گزارش شورای ملی مقاومت دربارهٔ بیانیهٔ ۵۶ برندهٔ نوبل در حمایت از «اجلاس ایران آزاد ۲۰۲۲» درج شده است. در آن گزارش، امضاکنندگان از نقشهٔ راه شورای ملی مقاومت برای ایرانی آزاد، دموکراتیک و غیراتمی حمایت کرده‌اند.

این مطالب در مقاله به منبع منتشرکننده نسبت داده شده‌اند؛ زیرا منابع رسمی نوبل و آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی موضع سیاسی رامکریشنان دربارهٔ این بیانیه‌ها را به‌طور مستقل ثبت نکرده‌اند. بنابراین، گزارش حمایت از مقاومت ایران از دستاوردهای علمی و سوابق دانشگاهی او جدا نگه داشته می‌شود.