کاربر:Hamidreza۹/صفحه تمرین
| استان یزد دارالعباده — شهر بادگیرها و قناتها | |
|---|---|
| استان یزد — بافت تاریخی و بادگیرهای یزد استان یزد — بافت تاریخی و بادگیرهای یزد | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | یزد |
| شمال | استانهای اصفهان و خراسان جنوبی |
| جنوب | استان فارس |
| شرق | استان کرمان |
| غرب | استان اصفهان |
| آب و هوا | گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران — بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر |
| قدمت تاریخی | بیش از ۵٬۰۰۰ سال — از بیوقفه مسکونترین شهرهای جهان |
| موقعیت | مرکز ایران — بین کویر مرکزی و کویر لوت |
| بافت تاریخی یزد (یونسکو ۲۰۱۷) | نخستین شهر تاریخی ایران در فهرست یونسکو — بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک |
| قناتها (یونسکو) | شاهکار مهندسی آب ایرانی — قنات زارچ بیش از ۷۰ کیلومتر طول و ۳٬۰۰۰ سال قدمت |
| آتشکده ورهرام | آتش بهرام — بیش از ۱٬۵۰۰ سال بدون خاموشی — نماد تداوم فرهنگ ایران باستان |
| مسجد جامع یزد | منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران — شاهکار معماری اسلامی |
| باغ دولتآباد | بادگیر ۳۳ متری — بلندترین بادگیر جهان |
| گردشگری | زندان اسکندر · برجهای خاموشان (دخمههای زرتشتی) · بازار تاریخی |
| بازدید مارکوپولو | مارکوپولو در ۱۲۷۲ میلادی از یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد |
| ترمهبافی | هنر سنتی ۱٬۰۰۰ ساله — ابریشم و پشم — نقش بتهجقه (پیزلی) از یزد به جهان صادر شد |
مقاله درحال ویرایش است
استان یزد
────────────────────────────────────────────────────────────
⬛ مرکز استان: یزد
⬛ مساحت: ۷۳,۴۶۷ کیلومتر مربع
⬛ جمعیت: حدود ۱.۱ میلیون نفر (۱۴۰۰)
⬛ شهرستانها: ۱۰ شهرستان (یزد، میبد، اردکان، تفت، مهریز، ابرکوه، بافق، خاتم و...)
⬛ آب و هوا: گرم و خشک بیابانی؛ آفتابیترین شهر ایران
⬛ زبان: فارسی (گویش یزدی)
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
یزد — «دارالعباده» (شهر عبادت) — یکی از کهنترین شهرهای جهان و میراث جهانی یونسکو است. شهر یزد از بیوقفه مسکونترین شهرهای جهان محسوب میشود — با قدمت بیش از ۵,۰۰۰ سال.
یزد — شهر جهانی یونسکو:
در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷ میلادی) بافت تاریخی شهر یزد بهعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد — نخستین شهر تاریخی ایران با این عنوان. بادگیرها، قناتها، خانههای خشتی و کوچههای باریک یزد نمونهای بینظیر از معماری سازگار با اقلیم بیابانی هستند.
یزد در دوره ساسانی یکی از مراکز مهم آتشکدههای زرتشتی بود. آتشکده یزد — آتش بهرام (آتشکده ورهرام) — آتشی دارد که بنا بر روایت بیش از ۱,۵۰۰ سال است خاموش نشده. پس از حمله اعراب، بسیاری از زرتشتیان ایران به یزد پناه آوردند و یزد مرکز اصلی زرتشتیان ایران شد.
در دوره آلمظفر (قرن هشتم هجری)، یزد پایتخت بود و شاهیحیی مظفری بناهای فراوانی در شهر ساخت. مسجد جامع یزد با منارههای ۵۲ متری — بلندترین منارههای ایران — از شاهکارهای معماری اسلامی است.
مارکوپولو در سال ۱۲۷۲ میلادی از یزد دیدن کرد و آن را شهری بزرگ، زیبا و تجاری توصیف کرد.
جغرافیا و اقلیم
یزد در مرکز ایران و بین دو کویر بزرگ (کویر مرکزی و کویر لوت) واقع شده است. استان یکی از خشکترین مناطق ایران با بارش سالانه کمتر از ۶۰ میلیمتر است.
قنات — شاهکار مهندسی آب:
یزد مرکز اصلی سیستم قنات ایران است — مهمترین اختراع مهندسی آب ایرانیان. قناتهای ایران میراث جهانی یونسکو هستند. قنات زارچ (در نزدیکی یزد) با طول بیش از ۷۰ کیلومتر یکی از طولانیترین قناتهای جهان و حدود ۳,۰۰۰ سال قدمت دارد.
آبوهوای یزد گرم و خشک بیابانی با تابستانهای بسیار گرم (تا ۴۵ درجه) و زمستانهای معتدل تا سرد. یزد آفتابیترین شهر ایران و یکی از آفتابیترین شهرهای جهان است.
اقتصاد و منابع
اقتصاد یزد بر صنعت نساجی، سرامیک، معدن و کشاورزی استوار است. یزد از قدیم مرکز نساجی ایران بوده و پارچههای ترمه و زری یزد شهرت جهانی دارند.
صنعت نساجی و ترمه:
ترمهبافی یزد از هنرهای سنتی ۱,۰۰۰ ساله است. ترمههای یزد از نخ ابریشم و پشم بافته میشوند و نقوش بتهجقه (پیزلی) — که از یزد به جهان صادر شد — نماد ایران هستند. صنعت نساجی مدرن یزد نیز از بزرگترین مراکز نساجی ایران است.
صنایع معدنی:
معدن سنگآهن چادرملو (اردکان) یکی از بزرگترین معادن سنگآهن ایران و خاورمیانه است. معادن سرب و روی مهدیآباد (بزرگترین معدن سرب و روی جهان) و کارخانه فولاد ابرکوه از صنایع مهم استان هستند.
شیرینی یزد:
قطاب، باقلوا، پشمک و حاجبادامی یزد از معروفترین شیرینیهای ایران هستند. صنعت شیرینیپزی یزد قدمتی چند صد ساله دارد.
گردشگری:
بافت تاریخی یزد (یونسکو)، مسجد جامع یزد، آتشکده زرتشتیان، باغ دولتآباد (بادگیر ۳۳ متری — بلندترین بادگیر جهان)، زندان اسکندر، و برجهای خاموشان (دخمههای زرتشتی) از جاذبههای گردشگری هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ یزد ترکیبی از فرهنگ اسلامی و زرتشتی است. یزد خانه بزرگترین جامعه زرتشتی ایران است و آتش ورهرام ۱,۵۰۰ ساله نماد تداوم فرهنگ ایران باستان است.
مفاخر:
سلمان فارسی (صحابی پیامبر اسلام — به روایتی از جی اصفهان اما پرورشیافته یزد)، شیخ احمد کافی (عارف)، محمدحسین شهریار (پدربزرگش از یزد) و رستم گیو — خیّر بزرگ زرتشتی که بیمارستانی در یزد ساخت — از چهرههای مطرح هستند.
جشنهای زرتشتی:
جشن سَده (۱۰ بهمن)، جشن تیرگان، جشن مهرگان و جشن نوروز زرتشتی هنوز توسط زرتشتیان یزد برگزار میشوند. جشن سده — افروختن آتش بزرگ — از کهنترین جشنهای ایرانی است.
غذاهای محلی:
آش شلوه (آش انار و کشک)، شوله یزدی، تلیت، آبگوشت بادمجان، و حلیم از غذاهای سنتی یزد هستند.
مبارزات و مقاومت مردمی
یزد نیز در تاریخ مقاومت ایران سهم داشته و مجاهدین خلق در این استان فعالیت و شهدا داشتهاند.
مجاهدین خلق در یزد:
سازمان مجاهدین خلق از سالهای اول انقلاب در یزد فعالیت سیاسی داشت. هواداران سازمان در تظاهرات و فعالیتهای سیاسی شرکت فعال داشتند و پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ مورد سرکوب شدید قرار گرفتند. عدهای از هواداران یزدی به اشرف و ارتش آزادیبخش پیوستند.
کشتار ۶۷ در یزد:
زندان یزد نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در یزد فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
یزد در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بود. بازاریان یزد در اعتصابات سراسری دیماه ۱۴۰۴ شرکت کردند.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در یزد و میبد فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند.