کاربر:Hamidreza۱۳/صفحه تمرین
| استان مرکزی قلب صنعتی ایران — منچستر ایران | |
|---|---|
| استان مرکزی — شهر صنعتی اراک استان مرکزی — شهر صنعتی اراک | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | اراک (سلطانآباد قدیم) |
| شمال | استان تهران |
| جنوب | استان اصفهان و لرستان |
| غرب | استان همدان |
| شرق | استان قم |
| آب و هوا | معتدل کوهستانی (شمال و غرب) تا نیمهخشک (جنوب و شرق — حاشیه کویر) |
| تأسیس اراک | دوره قاجار توسط فتحعلیشاه (۱۲۱۲ هجری قمری) — نام قدیم سلطانآباد |
| تنوع قومی | لُر، ترک، فارس |
| امیرکبیر | میرزا تقیخان امیرکبیر — بزرگترین صدراعظم تاریخ ایران — زاده هزاوه اراک — بنیانگذار دارالفنون |
| ماشینسازی اراک | بزرگترین کارخانه ماشینسازی ایران و خاورمیانه |
| صنایع سنگین | آلومینیوم اراک (IRALCO) · واگن پارس · پتروشیمی شازند · پالایشگاه اراک |
| فرش سلطانآباد (زیگلر) | از معروفترین فرشهای ایران در بازارهای جهانی — شرکت زیگلر انگلیس در قرن نوزدهم |
| ساوه | قدمت بیش از ۳٬۰۰۰ سال — مسجد جامع (قرن پنجم هجری) از کهنترین مساجد ایران |
| محلات — شهر گل ایران | بزرگترین مرکز تولید گل و گیاه زینتی ایران |
| تالاب میقان | زیستگاه مهم پرندگان مهاجر — بهویژه فلامینگوها — در جنوب اراک |
| کشاورزی | انگور ساوه و محلات (از مرغوبترین ایران) · گندم · جو |
مقاله در حال ویرایش است استان مرکزی
────────────────────────────────────────────────────────────
⬛ مرکز استان: اراک
⬛ مساحت: ۲۹,۱۲۷ کیلومتر مربع
⬛ جمعیت: حدود ۱.۴ میلیون نفر (۱۴۰۰)
⬛ شهرستانها: ۱۲ شهرستان (اراک، ساوه، خمین، دلیجان، محلات، شازند، تفرش، آشتیان و...)
⬛ آب و هوا: معتدل کوهستانی تا نیمهخشک
⬛ زبان: فارسی (گویشهای اراکی، ساوهای)
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
استان مرکزی — «قلب صنعتی ایران» — در مرکز کشور واقع شده و از مهمترین مراکز صنعتی ایران است. نام «مرکزی» از موقعیت جغرافیایی مرکزی استان گرفته شده.
اراک — شهر صنعتی:
اراک (سلطانآباد قدیم) در دوره قاجار توسط فتحعلیشاه تأسیس شد (۱۲۱۲ هجری قمری). نام «سلطانآباد» بهتدریج به اراک تغییر یافت. در دوره پهلوی، اراک به مرکز صنایع سنگین ایران تبدیل شد — کارخانههای ماشینسازی، واگنسازی، آلومینیوم و پتروشیمی در اراک ساخته شدند.
ساوه:
ساوه یکی از شهرهای کهن ایران با قدمت بیش از ۳,۰۰۰ سال است. مسجد جامع ساوه (قرن پنجم هجری) از کهنترین مساجد ایران و مناره جُنبان ساوه از آثار تاریخی مهم هستند. ساوه در دوره سلجوقی از مراکز علمی و فرهنگی بود.
خمین:
خمین زادگاه روحالله خمینی است و در قیام ۱۴۰۴ منزل او توسط جوانان به آتش کشیده شد.
تفرش و آشتیان — مهد فرهنگ:
تفرش و آشتیان از مراکز فرهنگی و علمی استان هستند. میرزا تقیخان امیرکبیر — بزرگترین صدراعظم تاریخ ایران — از هزاوه (نزدیک اراک) بود. دهخدا (صاحب لغتنامه) و ملکالشعرای بهار از دیگر مفاخر منطقه هستند.
جغرافیا و اقلیم
استان مرکزی در مرکز ایران، بین تهران، اصفهان و همدان واقع شده. استان از کوهستانهای شمالی تا دشتهای مرکزی و حاشیه کویر در جنوب گسترده شده.
تالاب میقان:
تالاب میقان در جنوب اراک یکی از مهمترین زیستگاههای پرندگان مهاجر ایران است — بهویژه فلامینگوها. این تالاب فصلی در سالهای پربارش دریاچهای زیبا تشکیل میدهد.
آبوهوای استان متنوع است — از معتدل کوهستانی در شمال و غرب تا نیمهخشک و خشک در جنوب و شرق. زمستانها سرد و تابستانها معتدل تا گرم هستند.
اقتصاد و منابع
استان مرکزی یکی از قطبهای صنعتی ایران و «منچستر ایران» نامیده میشود.
صنایع سنگین:
ماشینسازی اراک (IDEM) بزرگترین کارخانه ماشینسازی ایران و خاورمیانه، آلومینیوم اراک (IRALCO)، واگن پارس (سازنده واگن قطار)، پتروشیمی شازند (بزرگترین مجتمع پتروشیمی غرب ایران) و پالایشگاه اراک از صنایع کلیدی هستند. مجموعه صنعتی اراک نقش مهمی در اقتصاد ایران ایفا میکند.
فرش اراک (سلطانآباد):
فرش سلطانآباد (اراک) از معروفترین فرشهای ایران در بازارهای جهانی است. در قرن نوزدهم، شرکتهای انگلیسی (زیگلر) در سلطانآباد کارگاههای فرشبافی تأسیس کردند و فرشهای «زیگلر» شهرت جهانی یافتند.
کشاورزی:
انگور ساوه و محلات از مرغوبترین انگورهای ایران هستند. گل و گیاه محلات — «شهر گل ایران» — صنعت گلکاری پررونقی دارد و بزرگترین مرکز تولید گل و گیاه زینتی ایران است.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ استان مرکزی متأثر از موقعیت مرکزی و تنوع قومی (لُر، ترک، فارس) است.
مفاخر علمی و ادبی:
میرزا تقیخان امیرکبیر (صدراعظم بزرگ — بنیانگذار دارالفنون)، جهانپهلوان تختی (پهلوان اسطورهای — اصالت خاندانش از اراک)، حسنعلی منصور (نخستوزیر) و دکتر محمد مصدق (نخستوزیر — اصالت خاندانش از مرکزی) از مفاخر هستند.
غذاهای محلی:
آبگوشت اراکی، کلهجوش (کشک و سبزیهای معطر)، آش رشته اراکی، فسنجان ساوهای و شیرینیهای محلی از غذاهای سنتی استان هستند.
آداب و رسوم:
جشن چهارشنبهسوری در اراک و ساوه با آتشبازی و آیینهای محلی برگزار میشود. مراسم عاشورا در شهرهای استان با نخلگردانی و سینهزنی از آیینهای مهم هستند.
مبارزات و مقاومت مردمی
استان مرکزی بهدلیل پایگاه صنعتی و کارگری، همواره از مراکز مبارزه بوده و مجاهدین خلق در این استان فعالیت و شهدای فراوانی داشتهاند.
امیرکبیر — الگوی اصلاح و مبارزه:
میرزا تقیخان امیرکبیر (۱۱۹۶-۱۲۳۰ شمسی) — بزرگترین صدراعظم تاریخ ایران — از هزاوه اراک بود. او دارالفنون (نخستین دانشگاه مدرن ایران) را تأسیس کرد، با فساد مبارزه کرد و اصلاحات گستردهای انجام داد. سرانجام به دستور ناصرالدینشاه در حمام فین کاشان به قتل رسید. سازمان مجاهدین خلق امیرکبیر را الگوی اصلاح و استقلال ایران میداند.
مجاهدین خلق در اراک:
سازمان مجاهدین خلق در اراک — بهویژه در میان کارگران صنعتی — پایگاه مردمی قوی داشت. کارگران ماشینسازی و واگنسازی اراک از هواداران فعال سازمان بودند. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ سرکوب شدید آغاز شد.
کشتار ۶۷ در اراک:
زندان اراک در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در اراک فعال بود و دهها تن از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
اراک و ساوه در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بودند. کارگران صنعتی اراک در اعتصابات شرکت کردند و بازاریان به اعتصاب پیوستند. شعار «مرگ بر ستمگر — چه شاه باشه چه رهبر» در خیابانهای اراک طنینانداز شد.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در اراک، ساوه و خمین فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.