کاربر:Hamidreza۱۴/صفحه تمرین
| استان قزوین دروازه تاریخ ایران — پایتخت صفویه | |
|---|---|
| استان قزوین — کاخ چهلستون قزوین استان قزوین — کاخ چهلستون قزوین | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | قزوین |
| شمال | استان گیلان |
| جنوب | استان همدان و مرکزی |
| شرق | استان البرز و تهران |
| غرب | استان زنجان |
| آب و هوا | معتدل نیمهخشک (دشت) تا سرد کوهستانی (ارتفاعات البرز) |
| قدمت تاریخی | بیش از ۴٬۰۰۰ سال |
| پایتختی | پایتخت صفویه از ۱۵۵۵ تا ۱۵۹۸ میلادی (شاهطهماسب تا شاهعباس) |
| قلعه الموت — حسن صباح | مقر حسن صباح بنیانگذار اسماعیلیه نزاری (حشاشین) از ۱۰۹۰ تا حمله مغول — شهرت جهانی در ادبیات و بازی Assassin's Creed |
| مسجد جامع قزوین | از کهنترین مساجد ایران — بخشهایی از قرن دوم هجری — شبستان ستوندار شاهکار معماری اسلامی |
| کاخ چهلستون قزوین | یادگار دوره پایتختی صفوی — از بناهای شاخص تاریخی استان |
| بازار و کاروانسرا | بازار سنتی قزوین از بزرگترین و قدیمیترین ایران — کاروانسرای سعدالسلطنه از زیباترین ایران |
| دره الموت | دره عقاب — طبیعت کوهستانی بکر با باغهای گیلاس و گردو و چشمههای فراوان |
| کشاورزی | انگور تاکستان (مرغوبترین ایران — مرکز تولید کشمش) · بادام · گردو · گیلاس الموت |
| صنایع | شهرکهای صنعتی فعال — صنایع غذایی · خودروسازی · لوازم خانگی · الکترونیک · نساجی |
| مفاخر | عبید زاکانی (طنزپرداز بزرگ فارسی) · حمدالله مستوفی (مورخ — نزهةالقلوب) · میرعماد (خوشنویس بزرگ) |
مقاله درحال ویرایش است استان قزوین
────────────────────────────────────────────────────────────
مرکز استان: قزوین
مساحت: ۱۵,۵۶۷ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۱.۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۶ شهرستان (قزوین، تاکستان، بوئینزهرا، آبیک،الوند، اقبالیه، محمدیه و...)
آب و هوا: معتدل نیمهخشک تا سرد کوهستانی
زبان: فارسی (گویش قزوینی)، تاتی، دیلمی
استان قزوین یکی از استانهای ایران است که مرکز آن شهر قزوین است. این استان در شمالغرب و مرکز ایران قرار دارد و به دلیل موقعیت ارتباطی خود بین استانهای شمالی و غربی کشور و نزدیکی به تهران اهمیت ویژهای دارد.
تقسیمات اداری و شهرها
استان قزوین دارای ۶ شهرستان، ۱۹ بخش و ۲۵ نقطه شهری است. شهرهای اصلی و جمعیت تقریبی آنها عبارتند از:
- قزوین (مرکز استان و شهرستان قزوین): ۵۶۶٬۷۷۳ نفر
- تاکستان (شهرستان تاکستان): ۱۷۲٬۹۴۹ نفر
- بوئینزهرا (شهرستان بوئینزهرا): ۱۶۴٬۷۲۳ نفر
- آبیک (شهرستان آبیک): ۹۳٬۸۴۴ نفر
- الوند (شهرستان البرز): ۶۹٬۳۳۳ نفر
- اقبالیه (شهرستان قزوین): ۴۹٬۲۳۰ نفر
- محمدیه (شهرستان البرز): ۴۱٬۷۶۶ نفر
و شهرهای دیگر مانند بیدستان، محمودآباد نمونه، شال، اسفرورین، آبگرم، دانسفهان، ضیاءآباد، خرمدشت، نرجه، سگزآباد، ارداق، آوج، خاکعلی، معلمکلایه، کوهین، رازمیان و سیردان.
تاریخچه
قزوین، «دروازه تاریخ ایران» یکی از کهنترین شهرهای ایران با قدمت بیش از ۴,۰۰۰ سال و پایتخت صفویه در سالهای (۱۵۵۵-۱۵۹۸ میلادی) است.
بنای شهر قزوین را به دوران ساسانی نسبت میدهند. برخی منابع آن را به شاپور اول (حدود ۲۵۰ میلادی) و برخی به شاپور ذوالاکتاف نسبت دادهاند و نام اولیه آن را «شادشاپور» ذکر کردهاند.
در دوران پیش از اسلام، منطقه قزوین دارای تپههای باستانی متعدد است و تپه سگزآباد نشاندهنده حدود ۹ هزار سال یکجانشینی در این دشت است. در دوره مادها نیز اهمیت نظامی داشته است.
پس از اسلام، قزوین در سال ۲۱ هجری بهعنوان مرز و ثغر مسلمانان شناخته شد و پایگاهی برای جهاد با دیلمیان بود. در دوره عباسیان گسترش یافت و در دوره صفوی حدود ۵۷ سال پایتخت ایران بود (شاه طهماسب اول پایتخت را از تبریز به قزوین منتقل کرد). در سال ۱۵۹۸ میلادی شاه عباس اول پایتخت را به اصفهان منتقل کرد.
قزوین از نظر تعداد آثار تاریخی رتبه نخست در ایران و سوم در جهان را دارد و پایتخت خوشنویسی ایران محسوب میشود (با چهرههایی مانند میرعماد قزوینی).
پایتخت صفوی:
شاهطهماسب صفوی در سال ۹۶۲ هجری (۱۵۵۵ میلادی)، پس از اینکه شهر تبریز در معرض حملات عثمانی قرار گرفت، قزوین را پایتخت ایران انتخاب نمود. قزوین تا سال ۱۵۹۸ پایتخت صفوی بود و سپس شاهعباس پایتخت را به اصفهان منتقل کرد. در دوره پایتختی، کاخها، مساجد و بازارهای فراوانی در قزوین ساخته شد.
شهر در حمله مغول آسیب دید اما دوباره رونق گرفت. نادرشاه پس از بازگشت از هند در قزوین تاجگذاری کرد. در دوره قاجار و پس از آن نیز اهمیت تجاری و ارتباطی داشت و در رویدادهای مشروطه و کودتای ۱۲۹۹ نقش داشت.
مسجد جامع قزوین:
مسجد جامع قزوین (مسجد عتیق) از کهنترین مساجد ایران است — بخشهایی از آن به قرن دوم هجری بازمیگردد. شبستان ستوندار مسجد از شاهکارهای معماری اسلامی ایران محسوب میشود.
کاروانسراها و بازار:
بازار سنتی قزوین از بزرگترین و قدیمیترین بازارهای ایران است. کاروانسراهای سعدالسلطنه و حاجمحمدرضا از زیباترین کاروانسراهای ایران هستند.
قلعه الموت — حسن صباح:
قلعه الموت در رشتهکوههای البرز (شمال قزوین) مقر حسن صباح — بنیانگذار فرقه اسماعیلیه نزاری (حشاشین) — بود. حسن صباح در سال ۴۸۳ هجری (۱۰۹۰ میلادی) قلعه را تصرف کرد و تا حمله مغول (۶۵۴ هجری) این قلعه پابرجا بود. داستان حشاشین در ادبیات و فرهنگ جهانی (از مارکوپولو تا بازیهای رایانهای Assassin's Creed) شهرت دارد.
جغرافیا و اقلیم
قزوین در شمالغربی فلات مرکزی ایران و در دامنه جنوبی رشتهکوه البرز واقع شده و ارتفاع آن حدود ۱٬۲۷۸ متر از سطح دریا است. این استان از کوهستانهای البرز در شمال تا دشتهای مرکزی در جنوب گسترده شدهاست.
آبوهوای منطقه نیمهخشک و نیمهسرد است. زمستانها سرد (با بارش برف و دمای زیر صفر) و تابستانها گرم و خشک (گاهی بالای ۳۵ درجه سانتیگراد) است. میانگین دمای سالانه حدود ۱۵–۱۶ درجه سانتیگراد است. این شرایط بر کشاورزی (کشت گندم، جو و باغداری) تأثیر دارد.
قزوین به دلیل داشتن حدود ۲٬۵۰۰ هکتار باغستان در اطراف شهر و بوستان باراجین (حدود ۱٬۴۰۰ هکتار) در سال ۱۳۹۲ بهعنوان «شهر پاک ایران» انتخاب شد.
دره الموت:
دره الموت — «دره عقاب» — یکی از زیباترین درههای ایران با طبیعت کوهستانی بکر، باغهای گیلاس و گردو و چشمههای فراوان است.
اقتصاد و منابع
اقتصاد قزوین بر صنعت، کشاورزی و گردشگری استوار است. قزوین با موقعیت استراتژیک بین تهران و غرب ایران، یکی از مراکز صنعتی مهم کشور است.
صنایع:
شهرکهای صنعتی قزوین از فعالترین شهرکهای صنعتی ایران هستند. صنایع غذایی، خودروسازی، لوازم خانگی، الکترونیک و نساجی از صنایع مهم استان هستند.
کشاورزی:
انگور تاکستان از مرغوبترین انگورهای ایران و مرکز تولید کشمش است. بادام، گردو و گیلاس الموت از محصولات باغی مهم هستند.
گردشگری:
قلعه الموت، کاخ چهلستون قزوین، بازار سنتی، کاروانسرای سعدالسلطنه، مسجد جامع و دره الموت از جاذبههای گردشگری هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ قزوین ترکیبی از فرهنگ شهری کهن و سنتهای روستایی است. زبان مادری اکثر اهالی شهر قزوین فارسی است. پس از آن زبانهای آذری (ترکی) و تاتی رایجترین هستند.
اقوام ترک، تات و کرد نیز در استان حضور دارند. گویشهای محلی فارسی در بافت قدیم شهر (مانند راری، مغلواکی و میدانی) و زبانهای تاتی، مراغی، کردی، لری و رمانلوئی در نقاط مختلف استان وجود دارد.
آداب و رسوم مهم:
- شب چله (یلدا): مردم به خانه اقوام بزرگتر میروند، میوههای خشک و تر (شبچره)، سبزیپلو با ماهی دودی، هندوانه و انار میخورند و فرستادن «خونچه چله» از سوی داماد به عروس مرسوم است.
- پنجاهبدر: در پنجاهمین روز بهار (۱۹ اردیبهشت) مردم برای شکرگزاری از بارانهای بهاری به باغستانها میروند.
- جشن انار (در طارم): اواخر شهریور یا اوایل مهر با نواختن ساز و چیدن گروهی انار، مردم جشن میگیرند.
- جشن فندق (در رودبار): اواسط مرداد با چیدن گروهی جشن میگیرند.
- مراسم طلب باران مانند کوسهگلین و چمچمهخاتون، چوبجنگ در عروسیها و کشتی پهلوبهپهلو (قدیمی).
موسیقی محلی تفاوت چندانی با موسیقی دستگاهی ایران ندارد، هرچند مکتب آوازی قزوین در گذشته وجود داشته و اکنون فراموش شده است (اقبالآذر از این مکتب برخاسته است).
لباس سنتی (قدیمی): مردان کلاه، پیراهن سفید، ارخالق بلند و گیوه؛ زنان شلیته، یل یا نیمتنه، شلوار و روسری/چادر.
غذاها و سوغات
غذاهای محلی معروف: قیمهنثار (معروفترین)، کوکو شیرین، شیرینپلو،آشکارده، آش دوغ قزوینی، دویماج، دمکباب، رشتهپلو با ماهی، آشهای مختلف.
سوغات و صنایعدستی: پسته، باقلوا و شیرینیهای محلی (شیرینی قندی، پادرازی، نان چای، نان بادامی، نان سنگک و لواش قزوینی)، قالی و فرش دستباف، سفال و سرامیک، منبتکاری، میناکاری، جاجیمبافی، تابلوفرش.
مفاخر:
عبید زاکانی (طنزپرداز بزرگ فارسی — قرن هشتم)، حمدالله مستوفی (مورخ و جغرافیدان — نزهةالقلوب)، میرعماد (خوشنویس بزرگ) و دهخدا (در قزوین تحصیل کردهاست) از مفاخر هستند.
جاذبههای گردشگری
قزوین به «شهر دروازهها» معروف است و آثار تاریخی و طبیعی فراوانی دارد.
آثار تاریخی و فرهنگی مهم:
- مسجدالنبی(مسجد شاه) – دوره قاجار/صفوی، با مساحت حدود ۱۴ هزارمترمربع.
- کاروانسرای سعدالسلطنه – یکی از بزرگترین بازارهای سرپوشیده ایران (بیش از ۶ هکتار).
- مسجد جامع عتیق – از قدیمیترین مساجد، بر روی آتشکده ساسانی، از دوره عباسی با بازسازیهای بعدی.
- کاخ چهلستون (عمارت کلاهفرنگی) – دوره صفوی.
- حمام قجر – تبدیلشده به موزه مردمشناسی.
- کلیسای کانتور (برج ناقوس) – یادگار روسها در دوره قاجار.
- دروازه درب کوشک.
- آرامگاه حمدالله مستوفی.
- خیابان سپه – اولین خیابان ایران (دوره صفوی).
- قلعه الموت (مقر حسن صباح).
- کاروانسرای حاجرضا و آبانبارهای متعدد (مانند آبانبار سردار).
جاذبههای طبیعی:
- باغستان سنتی قزوین (بیش از ۱۰۰۰ سال قدمت، حدود ۲۵۰۰هکتار).
- دره گرماگلو (نزدیک روستای گازرخان و قلعه الموت).
- دریاچه اوان.
- پارک جنگلی باراجین.
مبارزات و مقاومت مردمی
قزوین از شهرهای فعال در تاریخ مبارزات ایران بوده و مجاهدین خلق در این استان فعالیت و شهدا داشتهاند.
جنبش مشروطه:
مردم قزوین در جنبش مشروطه (۱۲۸۵ شمسی) نقش مهمی داشتند. در جنگهای مشروطه، نیروهای آزادیخواه از قزوین به سمت تهران حرکت کردند.
مجاهدین خلق در قزوین:
سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب در قزوین و تاکستان فعالیت سیاسی گستردهای داشت. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ سرکوب شدید آغاز شد و بسیاری دستگیر و زندانی شدند.
کشتار ۶۷ در قزوین:
زندان قزوین در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود. کمیسیون مرگ در قزوین فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
قزوین و تاکستان در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بودند. تاکستان از شهرهای فعال در قیام ۱۴۰۱ بود.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در قزوین و تاکستان فعالیتهای مستمری در زمینه افشاگری و نصب پوسترهای رهبران مقاومت داشتهاند.