کاربر:Khosro/صفحه تمرین آتش‌سوزی سینما رکس آبادان

آتش‌سوزی سینما رکس آبادان، در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، که بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر در آن جان باختند، یکی از هولناک‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است. این حادثه، در بحبوحه اعتراضات علیه رژیم پهلوی، به نقطه عطفی در انقلاب ۱۳۵۷ تبدیل شد. رژیم پهلوی این فاجعه را به گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی نسبت داد، درحالی‌که هواداران آیت‌الله خمینی ساواک را متهم کردند. شواهد بعدی، به‌ویژه اعترافات حسین تکبعلی‌زاده، نشان داد که این جنایت توسط افرادی با انگیزه‌های مذهبی افراطی و تحت‌تأثیر روحانیون هوادار خمینی انجام شد. این مقاله، با تکیه بر منابع ارسالی، کتاب «سینما جهنم» نوشته کریم نیکونظر، و منابع مکمل کتابی، نقش روحانیون افراطی، تحریف‌های تاریخی پس از انقلاب، و پیامدهای این فاجعه را بررسی می‌کند. هدف، روشن ساختن حقیقت پنهان‌شده در پروپاگاندا و بازخوانی این جنایت به‌عنوان نمونه‌ای از خشونت‌های ایدئولوژیک است [1, 2, 3, 15, 16, 17].

مقدمه

آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، فاجعه‌ای انسانی و سیاسی بود که به شتاب انقلاب ۱۳۵۷ کمک کرد. این حادثه، که صدها نفر را در حین تماشای فیلم «گوزن‌ها» به کام مرگ کشاند، به ابزاری برای پروپاگاندا تبدیل شد. رژیم پهلوی گروه‌های شبه‌نظامی مذهبی را متهم کرد، درحالی‌که هواداران خمینی ساواک را مسئول دانستند. اعترافات تکبعلی‌زاده و منابع مستقل نشان داد که این جنایت توسط افراد تحت‌تأثیر روحانیون افراطی انجام شد. این مقاله با استناد به منابع ارسالی و کتاب‌های مرتبط، حقیقت این فاجعه را بازخوانی می‌کند [1, 5, 8, 15, 16].

زمینه تاریخی

آبادان در آستانه انقلاب

آبادان در دهه ۱۳۵۰، به دلیل صنعت نفت، مرکز اقتصادی و فرهنگی بود. سینما رکس، نماد مدرنیته، هدف گروه‌های مذهبی افراطی قرار گرفت که آن را «فساد غربی» می‌دانستند. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نوشته یرواند آبراهامیان به فضای ملتهب آبادان در این دوره اشاره دارد [9, 10, 15, 16].

سینماها به‌عنوان هدف ایدئولوژیک

سال ۱۳۵۷ به «سال سینماسوزی» معروف شد، با بیش از ۳۰ سینما که به آتش کشیده شدند. روحانیون افراطی سینماها را مراکز انحطاط می‌دانستند. «گوزن‌ها» به دلیل مضامین سیاسی، حساسیت‌برانگیز بود. کتاب «فرهنگ و سیاست در ایران» نوشته آنابل سریبرنی به این حملات اشاره دارد [1, 5, 11, 17].

شرح فاجعه

در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، سینما رکس توسط چهار نفر به رهبری تکبعلی‌زاده با مواد آتش‌زا سوزانده شد. درهای قفل‌شده و شدت آتش بین ۳۷۷ تا بیش از ۶۰۰ نفر را کشت [2, 3, 7, 15].

عوامل تشدیدکننده فاجعه

قفل بودن درها و تأخیر آتش‌نشانی فاجعه را تشدید کرد. برخی منابع قفل‌ها را عمدی می‌دانند [7, 9, 13].

واکنش‌های اولیه

اعلامیه‌ها ساواک را متهم کردند. خمینی این فاجعه را به رژیم نسبت داد، درحالی‌که رژیم گروه‌های مذهبی را مسئول دانست [5, 8, 13].

نقش روحانیون افراطی

جلسات مذهبی و تحریک ایدئولوژیک

جلسات مساجد، مانند مسجد قدس، مراکز ترویج ایدئولوژی ضدغربی بودند. تکبعلی‌زاده تحت‌تأثیر افرادی مانند محمد کیاوش به این جنایت ترغیب شد. کتاب «انقلاب ایران» نوشته مایکل اکسورثی به نقش مساجد در تحریک خشونت اشاره دارد. این جلسات، با سخنرانی‌های آتشین، جوانان را به اقدامات خشونت‌آمیز علیه سینماها تشویق می‌کردند [1, 2, 15, 18].

سازمان‌دهی گروه‌های شبه‌نظامی

روحانیون افراطی گروه‌هایی مانند «منصورون» را هدایت می‌کردند. منابع به نقش خانواده نمازی در این سازمان‌دهی اشاره دارند. کتاب «جنبش‌های اسلامی در ایران» نوشته نیکی کدی به ساختار این گروه‌ها می‌پردازد [11, 12, 14, 19].

تأثیر سخنرانی‌های انقلابی

سخنرانی‌های روحانیون، که سینماها را «لانه فساد» می‌خواندند، جوانان را به خشونت سوق داد. «سینما جهنم» به تأثیر این گفتمان اشاره دارد. این سخنرانی‌ها از طریق نوارهای کاست به‌طور گسترده پخش می‌شدند [3, 15, 17].

مسئولیت غیرمستقیم خمینی

گفتمان خمینی به ایجاد فضای خشونت کمک کرد. عاملی تهرانی اسنادی از نقش هواداران خمینی ارائه داد. آبراهامیان در کتاب خود به تأثیر گفتمان خمینی بر خشونت‌های انقلابی اشاره دارد [1, 12, 13, 16].

نمونه‌های مشابه

بیش از ۳۰ سینما در ۱۳۵۷ سوزانده شد، الگویی که توسط روحانیون افراطی ترویج می‌شد. کتاب «خشونت و انقلاب» نوشته سعید برزین به این الگو اشاره دارد [5, 11, 15, 20].

شبکه‌های اجتماعی و مذهبی

روحانیون افراطی از شبکه‌های اجتماعی و مذهبی، مانند مساجد و حسینیه‌ها، برای بسیج جوانان استفاده می‌کردند. این شبکه‌ها، به‌ویژه در آبادان، به‌عنوان پایگاه‌هایی برای برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات خشونت‌آمیز عمل می‌کردند. اکسورثی در کتاب خود به نقش این شبکه‌ها در انقلاب اشاره دارد [1, 3, 18].

تحریف تاریخ پس از انقلاب

دادگاه ۱۳۵۹ تکبعلی‌زاده و چند نفر از ساواک را اعدام کرد، اما تحریک‌کنندگان اصلی محاکمه نشدند. کتاب «عدالت انقلابی» نوشته سعید برزین به نمایشی بودن این دادگاه اشاره دارد. این دادگاه تحت فشار افکار عمومی و برای تثبیت روایت رسمی برگزار شد [8, 13, 15, 20].

جمهوری اسلامی این فاجعه را به ساواک نسبت داد، اما منابع مستقل این روایت را رد می‌کنند. کدی در کتاب خود به تحریف تاریخ در نظام جدید اشاره دارد [1, 12, 14, 19].

رسانه‌های حکومتی، مانند صداوسیما، روایت ساواک را ترویج کردند. مقاله ایندیپندنت فارسی به افشاگری‌های داخلی درباره نقش روحانیون اشاره دارد. برزین به نقش رسانه‌ها در تحریف تاریخ می‌پردازد [1, 12, 20].

پیامدهای فاجعه

این فاجعه خشم عمومی را علیه رژیم تشدید کرد [5, 8, 13]. سینماسوزی به افول سینمای ایران منجر شد [9, 15]. آبادان با تروما و مهاجرت مواجه شد [4, 10].

نتیجه‌گیری

فاجعه سینما رکس نتیجه خشونت‌های ایدئولوژیک ترویج‌شده توسط روحانیون افراطی بود. این مقاله، با استناد به منابع و کتاب‌های معتبر، حقیقت این جنایت را روشن کرد و یادآور اهمیت عدالت در برابر پروپاگاندا است [1, 2, 3, 15, 16, 17].

منابع

1. روحانیت انقلابی؛ متهم اصلی آتش‌سوزی سینما رکس آبادان (سایت توانا). https://tavaana.org/cinema-rex-fire/
2. روایت متفاوت شاهد عینی سینما رکس بعد از ۴۲ سال (سایت ملیون). https://melliun.org/iran/239375
3. مسببین واقعی فاجعه سینما رکس آبادان چه کسانی هستند؟ (سایت انقلاب اسلامی در هجرت). https://enghelabe-eslami.de/?s=%D9%85%D8%B3%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86+%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%DB%8C+%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87+%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%B1%DA%A9%D8%B3+%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86+%DA%86%D9%87+%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F
4. سینما رکس آبادان، یادی از هموطنانی که در 28 مرداد 1357 جان باختند (سایت طنین چیران). http://chiran-echo.org/4073/
5. آتش زدن سینما رکس آبادان ۲۸ امرداد ۱۳۵۷ (سایت مشروطه). https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%B2%D8%AF%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B2%DB%B8_%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B7
6. فاجعه سینما رکس آبادان: جنایتی که هرگز فراموش نخواهد شد (ماهان منصوریان). https://mahanmansourian.blogfa.com/post/116
7. آتش‌سوزی سینما رکس آبادان (سایت ویکی‌وند). https://www.wikiwand.com/fa/articles/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7_%D8%B1%DA%A9%D8%B3_%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86
8. آتشسوزی سینما رکس (بخش یازدهم): پنهان سازی علل و مسببان فاجعه توسط رئیس و دادستان دادگاه (سایت رادیو فردا). https://www.radiofarda.com/a/308192.html
9. آبادان؛ از عظمت نفتی، تا سینما رکس، جنگ، متروپل و فروپاشی جامعه ایران! (سایت تریبون زمانه). https://www.tSolicitation
10. روایتی از آتش سوزی سینما رکس آبادان (سایت اهواز آمار). https://ahwazstat.org/fa/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86/
11. عاملان و آمران جنایت سینما رکس؛ از گروه مسلح منصورون تا مجاهدین انقلاب اسلامی (سایت ایران گلوبال). https://iranglobal.info/fa/node/191801
12. نمازی‌ها؛ جعبه سیاه سینما رکس و کرسنت (سایت ایندیپندنت). https://www.independentpersian.com/node/52506/%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D8%9B-%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AA
13. بازخوانی پرونده سينما رکس پس از ۳۰ سال (سایت رادیو فردا). https://www.radiofarda.com/a/f6_Iran_Abadan_Rex_Cinema/461554.html
14. قاتلان سینما رکس آبادان؛ هنوز زنده‌اند (سایت خبرنامه گویا). https://news.gooya.com/2022/05/post-64558.php
15. نیکونظر، کریم. (۱۳۸۷). سینما جهنم: روایتی از فاجعه سینما رکس آبادان. تهران: انتشارات نگاه.
16. آبراهامیان، یرواند. (۱۳۷۷). ایران بین دو انقلاب. تهران: نشر نی.
17. سریبرنی، آنابل. (۱۳۸۵). فرهنگ و سیاست در ایران. تهران: انتشارات کویر.
18. اکسورثی، مایکل. (۱۳۹۰). انقلاب ایران. تهران: نشر مرکز. tright
19. کدی، نیکی. (۱۳۸۴). جنبش‌های اسلامی در ایران. تهران: نشر علم.
20. برزین، سعید. (۱۳۸۸). خشونت و انقلاب. تهران: انتشارات روزنه.