بیدولتی، دولت، آرمانشهر
| بیدولتی، دولت، آرمانشهر Anarchy, State, and Utopia | |
|---|---|
| پرونده:Anarchy State and Utopia book cover.jpg جلد کتاب بیدولتی، دولت، آرمانشهر (نسخه انگلیسی) | |
| نویسنده | رابرت نوزیک |
| برگرداننده | محسن رنجبر |
| ناشر | Basic Books (نسخه اصلی) ناشر فارسی: نشر مرکز |
| تاریخ نشر | ۱۹۷۴ (نسخه اصلی) تاریخ نشر فارسی: ۱۳۹۵ (چاپ اول فارسی)؛ چاپهای بعدی تا ۱۴۰۴ |
| شابک | [[ویژه:منابع کتاب/978-0465063740 (نسخه اصلی انگلیسی)
978-964-213-352-9 (نسخه فارسی)|۹۷۸-۰۴۶۵۰۶۳۷۴۰ (نسخه اصلی انگلیسی) ۹۷۸-۹۶۴-۲۱۳-۳۵۲-۹ (نسخه فارسی)]] |
| موضوع | فلسفه سیاسی، لیبرتاریانیسم، عدالت توزیعی |
| سبک | غیرتخیلی، تحلیلی |
| زبان | انگلیسی (اصلی) فارسی (ترجمه) |
| نوع رسانه | چاپی، الکترونیکی |
| شماره اوسیالسی | ۶۴۶۶۸۰ (نسخه اصلی) |
بیدولتی، دولت، آرمانشهر (به انگلیسی: Anarchy, State, and Utopia) کتابی در حوزه فلسفه سیاسی نوشته رابرت نوزیک، فیلسوف آمریکایی، است که در سال ۱۹۷۴ منتشر شد. این اثر یکی از تأثیرگذارترین دفاعهای فلسفی از لیبرتاریانیسم به شمار میرود و در پاسخ به کتاب «نظریه عدالت» جان رالز نوشته شده است. نوزیک استدلال میکند که دولت حداقلی، محدود به حفاظت از افراد در برابر خشونت، سرقت، کلاهبرداری و اجرای قراردادها، تنها دولت مشروع است و هرگونه گسترش دولت به حوزههای بازتوزیع ثروت یا عدالت اجتماعی، نقض حقوق فردی است. کتاب در سه بخش اصلی ساختاربندی شده: بخش اول به دفاع از دولت حداقلی در برابر آنارشیسم میپردازد و نشان میدهد چگونه از وضعیت طبیعی، بدون نقض حقوق افراد، یک دولت حداقلی پدیدار میشود. بخش دوم به نقد نظریههای عدالت توزیعی، به ویژه نظریه رالز، اختصاص دارد و نظریه «حق مالکیت» نوزیک را معرفی میکند که بر اساس آن، عدالت در توزیع بر پایه مالکیت اولیه، انتقال عادلانه و جبران است. بخش سوم یک چارچوب برای آرمانشهر ارائه میدهد که در آن دولت حداقلی به عنوان ساختاری عمل میکند که جوامع متنوع و داوطلبانه میتوانند در آن شکوفا شوند. نوزیک با استفاده از استدلالهای فلسفی، مثالهای فرضی و انتقاد از رویکردهای سوسیالیستی و برابرگرایانه، تأکید میکند که حقوق فردی غیرقابل نقض هستند و دولت نباید فراتر از حفاظت برود. این کتاب جایزه ملی کتاب آمریکا در سال ۱۹۷۵ را در رده فلسفه و دین دریافت کرد و به ۱۱ زبان ترجمه شده است، از جمله فارسی توسط محسن رنجبر از نشر مرکز. تأثیر آن بر بحثهای معاصر درباره لیبرتاریانیسم، عدالت اجتماعی و نقش دولت گسترده است و نقدهایی از سوی فیلسوفانی مانند جی. ای. کوهن و توماس ناگل برانگیخته که آن را بیش از حد فردگرایانه و نادیدهگیرنده نابرابریهای اجتماعی میدانند. با این حال، کتاب به عنوان پایهای برای دفاع از بازار آزاد و دولت کوچک شناخته میشود و در محافل دانشگاهی ایران نیز مورد توجه قرار گرفته است.
زمینه و نگارش
رابرت نوزیک (۱۹۳۸–۲۰۰۲) فیلسوف آمریکایی بود که در دانشگاه هاروارد تدریس میکرد. او کتاب را در پاسخ به «نظریه عدالت» جان رالز نوشت که در سال ۱۹۷۱ منتشر شده بود و دفاع قدرتمندی از لیبرالیسم برابرگرایانه ارائه میداد. نوزیک تحت تأثیر اقتصاددانانی مانند فریدریش فون هایک و لودویگ فون میزس قرار داشت و پیش از این کتاب، تجربیاتی در سازمانهای چپگرا داشت اما به لیبرتاریانیسم گرایش پیدا کرد. کتاب در سال ۱۹۷۴ توسط بیسیک بوکس منتشر شد و بلافاصله بحثهای گستردهای برانگیخت.[۱] نگارش کتاب حدود پنج سال طول کشید و نوزیک از روشهای فلسفی تحلیلی برای ساخت استدلالهای خود استفاده کرد. او هدفش را توجیه دولت حداقلی بدون نقض حقوق فردی اعلام کرد. نسخه فارسی کتاب توسط محسن رنجبر ترجمه و از سوی نشر مرکز منتشر شد، که به چاپهای متعدد رسیده است.[۲]
محتوای کتاب
کتاب در سه بخش اصلی تقسیم شده و استدلالها را گام به گام پیش میبرد.[۳]
بخش اول: وضعیت بیدولتی
نوزیک با توصیف وضعیت طبیعی آغاز میکند، جایی که افراد حقوق طبیعی دارند اما بدون دولت، انجمنهای حفاظتی شکل میگیرند. او نشان میدهد چگونه یک انجمن حفاظتی غالب بدون نقض حقوق، به دولت حداقلی تبدیل میشود. نوزیک از اصل جبران استفاده میکند تا توجیه کند که ممنوعیت اقدامات پرخطر با جبران خسارت، مشروع است.[۴] دولت حداقلی تنها دولت اخلاقی ممکن است که بدون نقض حقوق افراد پدیدار میشود.
بخش دوم: فراتر از دولت حداقلی؟
این بخش به نقد عدالت توزیعی اختصاص دارد. نوزیک نظریه حق مالکیت را معرفی میکند: عدالت در مالکیت اولیه، انتقال عادلانه و جبران. او مثال ویلت چمبرلین را میآورد تا نشان دهد که توزیعهای برابرگرایانه نقض آزادی هستند. نوزیک رالز را نقد میکند که نظریهاش الگویی است و نه تاریخی، و عدالت را به توزیع نهایی تقلیل میدهد.[۵]
بخش سوم: چارچوب آرمانشهر
نوزیک پیشنهاد میکند که دولت حداقلی چارچوبی برای جوامع متنوع فراهم میکند، جایی که افراد میتوانند جوامع دلخواه خود را تشکیل دهند. این آرمانشهر نه یک جامعه واحد، بلکه مجموعهای از جوامع داوطلبانه است که افراد میتوانند انتخاب کنند.[۶] آرمانشهر چارچوبی است که در آن آرمانشهرهای ممکن میتوانند تحقق یابند.
اهمیت و نقش
این کتاب نقش کلیدی در احیای لیبرتاریانیسم بازی کرد و پایهای برای دفاع از بازار آزاد و دولت کوچک شد. نوزیک با نقد رالز، بحثهای عدالت اجتماعی را تغییر داد و بر حقوق فردی تأکید کرد. کتاب بر سیاستگذاریهای اقتصادی در دهههای ۱۹۸۰ تأثیر گذاشت و در بحثهای معاصر درباره نابرابری و آزادی ارجاع میشود.[۷] در ایران، کتاب در رشتههای فلسفه سیاسی و اقتصاد تدریس میشود و بحثهایی درباره نقش دولت در اقتصاد برانگیخته است.
بازتابها و نقدها
کتاب بلافاصله مورد استقبال قرار گرفت اما نقدهایی دریافت کرد. منتقدانی مانند جی. ای. کوهن آن را بیش از حد فردگرایانه دانستند و گفتند که نابرابریهای اجتماعی را نادیده میگیرد. توماس ناگل نقد کرد که نظریه حق مالکیت فاقد پایه اخلاقی قوی است. با این حال، فیلسوفانی مانند اریک مک بر آن را دفاع درخشان از آزادی خواندند.[۸] در ایران، نقدهایی مانند مقاله عتیق اروند بر مفهوم دست پنهان تمرکز کردهاند.[۹]
جوایز
کتاب جایزه ملی کتاب آمریکا در سال ۱۹۷۵ را در رده فلسفه و دین دریافت کرد و در فهرست ۱۰۰ کتاب تأثیرگذار پس از جنگ توسط تایمز لیترری ساپلمنت قرار گرفت.[۱۰]
جستارهای وابسته
رابرت نوزیک جان رالز لیبرتاریانیسم عدالت توزیعی دولت حداقلی
منابع
- ↑ "Anarchy, State, and Utopia - Wikipedia". Wikipedia. Retrieved 2026-02-10.
- ↑ "کتاب بی دولتی دولت آرمان شهر اثر رابرت نوزیک". IranKetab. Retrieved 2026-02-10. Text " ایران کتاب" ignored (help)
- ↑ "Anarchy, State, and Utopia Summary and Study Guide - SuperSummary". SuperSummary. Retrieved 2026-02-10.
- ↑ Nozick, Robert (1974). Anarchy, State, and Utopia. Basic Books. pp. 10–115. ISBN 978-0465063740 Check
|isbn=value: checksum (help). - ↑ "Anarchy, State, and Utopia". Britannica. Retrieved 2026-02-10. Text " Summary & Facts" ignored (help)
- ↑ "Nozick, "Anarchy, State, and Utopia" - Libertarianism.org". Libertarianism.org. Retrieved 2026-02-10.
- ↑ "Rights, Restrictions, and Reality: 50 Years of Anarchy, State, and Utopia - Econlib". Econlib. Retrieved 2026-02-10.
- ↑ "Anarchy, State, and Utopia, by Robert Nozick - Commentary Magazine". Commentary Magazine. Retrieved 2026-02-10.
- ↑ "شرح و نقد مفهوم دست پنهان و تکوین دولت در اندیشهی نوزیک - عتیق اروند - نشریه نون". NoonWeekly. Retrieved 2026-02-10.
- ↑ "Anarchy, State, and Utopia - Wikipedia". Wikipedia. Retrieved 2026-02-10.