کاربر:Hamidreza۱۱/صفحه تمرین
مقاله درحال ویرایش است
استان اردبیل
────────────────────────────────────────────────────────────
⬛ مرکز استان: اردبیل
⬛ مساحت: ۱۷,۸۰۰ کیلومتر مربع
⬛ جمعیت: حدود ۱.۳ میلیون نفر (۱۴۰۰)
⬛ شهرستانها: ۱۰ شهرستان (اردبیل، مشگینشهر، پارسآباد، خلخال، نمین، نیر، گِرمی و...)
⬛ آب و هوا: سرد و نیمهخشک؛ زمستانهای بسیار سرد
⬛ زبان: ترکی آذربایجانی، تالشی، فارسی
────────────────────────────────────────────────────────────
تاریخچه
اردبیل — زادگاه سلسله صفوی — از شهرهای تاریخی و مذهبی مهم ایران است. نام اردبیل از «آرتاویل» (شهر مقدس) در پارسی باستان گرفته شده.
شیخ صفیالدین و صفویان:
شیخ صفیالدین اردبیلی (۶۵۰-۷۳۵ هجری) عارف بزرگ و بنیانگذار سلسله صفوی بود. خانقاه و آرامگاه او در اردبیل — که میراث جهانی یونسکو شده — مرکز طریقت صفویه بود. از نوادگان شیخ صفی، شاه اسماعیل صفوی برخاست و در سال ۹۰۷ هجری (۱۵۰۱ میلادی) سلسله صفوی را تأسیس کرد — ایران را متحد ساخت، تشیع را رسمی کرد و مرزهای ایران مدرن را شکل داد.
مجموعه بازار اردبیل — میراث جهانی:
مجموعه خانقاه و بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی در سال ۱۳۸۹ (۲۰۱۰) به فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این مجموعه شامل گنبد اللهالله (با کاشیکاری بینظیر)، چینیخانه (محل نگهداری چینیهای چینی هدیهشده) و کتابخانه تاریخی است.
اردبیل در جنگهای ایران و عثمانی آسیبهای فراوانی دید. در جنگهای ایران و روسیه، عهدنامه ترکمنچای بخشهایی از اردبیل را تحت تأثیر قرار داد. در دوره پهلوی، اردبیل بخشی از آذربایجان شرقی بود و در سال ۱۳۷۲ به استان مستقل تبدیل شد.
جغرافیا و اقلیم
اردبیل در شمالغربی ایران و در دامنه کوه سبلان واقع شده. استان از شمال با جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد.
سبلان — کوه مقدس:
کوه سبلان (سلطان ساوالان) با ارتفاع ۴,۸۱۱ متر سومین قله بلند ایران و آتشفشان خاموش است. دریاچه آتشفشانی قله سبلان یکی از مرتفعترین دریاچههای ایران است. چشمههای آبگرم سبلان (سرعین) از معروفترین چشمههای آبگرم ایران هستند.
آبوهوای اردبیل بسیار سرد است — یکی از سردترین شهرهای ایران با دمای زمستانه تا منفی ۳۳ درجه. بارش سالانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیمتر و بارش برف سنگین.
شورابیل:
دریاچه شورابیل در مرکز شهر اردبیل یک دریاچه آبشور طبیعی است که پارک ملی اطراف آن از تفریحگاههای مهم شهر است.
اقتصاد و منابع
اقتصاد اردبیل بر کشاورزی، دامداری، گردشگری و صنایع دستی استوار است.
عسل اردبیل — عسل سبلان:
عسل سبلان از مرغوبترین عسلهای ایران و جهان است. مراتع سبلان با گلهای وحشی متنوع، عسلی طبیعی و خوشعطر تولید میکنند. اردبیل یکی از بزرگترین تولیدکنندگان عسل ایران است.
کشاورزی و دامداری:
سیبزمینی، گندم، جو و حبوبات محصولات اصلی زراعی هستند. دامداری — بهویژه پرورش گوسفند و گاو — از ارکان اقتصاد روستایی و عشایری استان است.
گردشگری:
چشمههای آبگرم سرعین (پربازدیدترین مقصد گردشگری سلامت ایران)، بقعه شیخ صفیالدین (یونسکو)، قله سبلان، دریاچه نئور، جنگل فندقلوی و بازار سنتی اردبیل از جاذبهها هستند.
صنایع دستی:
قالیبافی اردبیل شهرت جهانی دارد — قالی «اردبیل» (بافتهشده حدود ۱۵۰ سال پیش) در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری میشود و از گرانترین قالیهای جهان است. جوراببافی، نمدمالی و سفالگری از صنایع دستی محلی هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ اردبیل ترکیبی از فرهنگ ترکی آذربایجانی و ایرانی است. اردبیل بهدلیل بقعه شیخ صفیالدین از شهرهای مذهبی مهم ایران محسوب میشود.
مفاخر:
شیخ صفیالدین اردبیلی (بنیانگذار صفوی)، شاه اسماعیل صفوی (بنیانگذار ایران مدرن)، حسن مقدم (نمایشنامهنویس) و نسیمی (شاعر بزرگ ترکزبان) از مفاخر اردبیل هستند.
غذاهای محلی:
آش دوغ اردبیلی (مشهورترین آش ایران)، بالیق (ماهی محلی)، دولمه، کوفته تبریزی و حلوای اردبیلی از غذاهای سنتی استان هستند.
آداب و رسوم:
نوروز در اردبیل با چهارشنبهسوری پرشور، شعرخوانی آذری و سفره هفتسین برگزار میشود. مراسم عاشورا با نخلگردانی و سینهزنی از آیینهای مهم هستند.
مبارزات و مقاومت مردمی
اردبیل سرزمین مبارزه و ایستادگی بوده و مجاهدین خلق در این استان نیز فعالیت و شهدا داشتهاند.
فدائیان و مجاهدین در اردبیل:
اردبیل از سالهای پیش از انقلاب شاهد فعالیت نیروهای مبارز بود. سازمان مجاهدین خلق پس از انقلاب در اردبیل فعالیت سیاسی گستردهای داشت و هواداران زیادی در بین جوانان و دانشجویان اردبیلی جذب کرد. پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ سرکوب شدید آغاز شد و بسیاری دستگیر، زندانی و اعدام شدند.
کشتار ۶۷ در اردبیل:
در تابستان ۱۳۶۷، زندان اردبیل شاهد اعدام زندانیان مجاهد بود. کمیسیون مرگ در اردبیل فعال بود و تعدادی از زندانیان مجاهد بدون محاکمه اعدام شدند.
قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:
اردبیل و مشگینشهر در قیامهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات بودند. اردبیل در قیام دیماه ۱۴۰۴ از شهرهای فعال بود و بازاریان به اعتصاب پیوستند.
واحدهای مقاومت:
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق در اردبیل و مشگینشهر فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای رهبران مقاومت و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.