کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین
| استان کرمانشاه دروازه غربی ایران | |
|---|---|
| استان کرمانشاه — طاق بستان استان کرمانشاه — طاق بستان | |
| کشور | ایران |
| مرکز استان | کرمانشاه |
| شمال | استان کردستان |
| جنوب | استان ایلام |
| شرق | استانهای همدان و لرستان |
| غرب | عراق |
| آب و هوا | کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمهگرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلیمتر) |
| قدمت سکونت | بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دواشکفت) |
| کوههای مهم | پراو و شاهو (رشتهکوه زاگرس) |
| مرز بینالمللی | عراق (از غرب) |
| میراث جهانی یونسکو | کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی) |
| آثار تاریخی | طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوریقلعه (طولانیترین غار آبی آسیا) |
| محصولات کشاورزی | گندم · جو · نخود · عدس |
| صنعت | پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان) |
| دامداری و عشایر | ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی |
| مفاخر | بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری) |
| موسیقی | موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جامخانه اهل حق |
| غذاهای محلی | دنگکباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آشدانه · شلهزرد |
مقاله درحال ویرایش است
استان کرمانشاه
────────────────────────────────────────────────────────────
مرکز استان: کرمانشاه
مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)
جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلامآباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)
آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمهگرمسیری در جنوب
زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی
تاریخچه
کرمانشاه یکی از کهنترین استانهای ایران با پیشینهای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است.
استان دارای سابقهای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقشبرجستهها و کتیبههای هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاقبستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپهها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمیترین محلهای سکونت انسان در خاورمیانه هستند.
این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش مییابند تا به دشتهای عراق برسند. یکی از رشتهکوههای برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.
شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترکها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.
این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا میکند.
جغرافیای فیزیکی و آب و هوا
رودهای اصلی استان، سرچشمههای بالایی رود کرخه هستند. طولانیترین آنها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه میگیرد، از درههای کنگاور و صحنه عبور میکند و پس از پیوستن به قرهسو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه مییابد.
آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرمسیر) محسوب میشود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود
صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.
بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتیمتر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتیمتر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشتها هستند.
متاسفانه جنگلها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است.
حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آوردهاند.
موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری
استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود میشود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهمترین شهر غرب ایران است.
تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلامآباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.
نام استان و شهر در دورههای مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است.
مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت میکنند.
جاذبههای تاریخی
کتیبه بیستون:
کتیبه بیستون (میراث جهانی یونسکو) مهمترین کتیبه هخامنشی و یکی از مهمترین اسناد تاریخی جهان است.
داریوش بزرگ در ۵۱۵ پیش از میلاد این کتیبه را به سه زبان (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) بر صخره کوه بیستون حک کرد. این کتیبه کلید رمزگشایی خط میخی بود.
طاق بستان:
طاق بستان در کرمانشاه از شاهکارهای هنر سنگتراشی ساسانی است. نقشبرجستههای شکار خسرو پرویز و سوارکار ساسانی از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی هستند.
بیستون (Bisotun) در استان کرمانشاه، در مسیر تجاری باستانی بین فلات ایران و بینالنهرین قرار دارد و آثار آن از دوران پیش از تاریخ تا دورههای ماد، هخامنشی، ساسانی و ایلخانی را شامل میشود.
مهمترین بنای آن، نقش برجسته و کتیبه داریوش بزرگ (۵۲۱ ق.م) است که پیروزی او بر شورشها را نشان میدهد. این کتیبه حدود ۱۲۰۰ خط به سه زبان (ایلامی، بابلی و پارسی باستان) نوشته شده و تنها متن monumental هخامنشی است که بازسازی امپراتوری توسط داریوش را ثبت کرده است. این سایت شاهد تبادل تأثیرات در هنر و خط در امپراتوری پارس است.
کنگاور - معبد آناهیتا:
معبد آناهیتا در کنگاور یکی از بزرگترین بناهای سنگی ایران باستان و مربوط به دوره سلوکی-اشکانی (قرن سوم پیش از میلاد) است.
این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم شده و ستونهای عظیم آن شبیه به پارتنون یونان است.
گردشگری طبیعی:
غار قوریقلعه طولانیترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناختهشده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمههای آبگرم تازهآباد از جاذبههای طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.
اقتصاد و منابع
کرمانشاه یکی از غنیترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده میکند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانههای روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپهها رونق دارد.
صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالیبافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.
پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفتشهر (از ۱۹۲۷) از مهمترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.
صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانههای خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.
دامداری و عشایر:
کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آنها زندگی نیمهکوچنشینی دارند.
تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیتهای اقتصادی مهم هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
فرهنگ کرمانشاه آمیزهای از فرهنگهای کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربهفرد، کرمانشاه را به یکی از غنیترین استانهای فرهنگی ایران تبدیل کرده است.
مفاخر ادبی:
کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتیهایش به لهجه لری از عاشقانهترین اشعار فارسی هستند، محسوب میشود.
میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.
موسیقی:
موسیقی کرمانشاهی بهویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینههای موسیقی ایران است. مراسم جامخانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.
غذاهای محلی:
دنگکباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آشدانه کرمانشاهی، نان بیرونبُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شلهزرد از غذاها و شیرینیهای محلی هستند.
مبارزات و مقاومت مردمی
کرمانشاه از کانونهای اصلی مقاومت سازمان مجاهدین خلق و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی بوده است.
سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:
پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه — بهویژه پاوه، جوانرود و روانسر — را هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد. صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه اعدامها صادر کرد. مقاومت مسلحانه پیشمرگان حزب دموکرات و کومله در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود سالها ادامه داشت.
مقاومت جبهههای کردی در کرمانشاه:
جبهههای مسلح کُردی — حزب دموکرات کردستان ایران و سازمان کومله — در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبههها در کوههای شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، روستاهای بسیاری را بمباران و تخلیه کرد.
کشتار ۶۷ در کرمانشاه:
زندانهای کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی — عمدتاً مجاهدین خلق — بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکمشان پایان یافته بود نیز در کمیسیونهای مرگ اعدام شدند.
زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:
در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گستردهای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمانهایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، نشاندهنده فساد ساختاری رژیم بود.
شهدای مجاهد کرمانشاه در قیام دی ۱۴۰۴:
کرمانشاه از خونینترین شهرهای قیام دیماه ۱۴۰۴ بود. سازمان مجاهدین خلق اسامی شهدای مجاهد قیام را منتشر کرد: مجاهد شهید یاسین میرزایی قلعهزنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، مجاهد شهید رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، مجاهد شهید رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و مجاهد شهید رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی). دهها شهید دیگر از کرمانشاه و اسلامآباد غرب نیز در این قیام به شهادت رسیدند.
قیامهای سراسری:
کرمانشاه در قیامهای دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی)، مردم کرمانشاه و اسلامآباد غرب با شجاعت بینظیر به خیابانها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آنها برخورد کردند.
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
واحدهای مقاومت مجاهدین در کرمانشاه، اسلامآباد غرب، پاوه و سرپل ذهاب فعالیتهای مستمری در زمینه نصب پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم داشتهاند.