توماس رابرت چک
| توماس رابرت چک | |
|---|---|
 | |
| متولد | ۸ دسامبر ۱۹۴۷ |
| محل زندگی | بولدر، کلرادو |
| ملیت | آمریکایی |
| جوایز | جایزه نوبل شیمی (۱۹۸۹)، مدال ملی علوم (۱۹۹۵)، جایزه آلبرت لسکر (۱۹۸۸) |
| همسر | کارول لین مارتینسون |
| فرزندان | آلیسون، جنیفر |
توماس رابرت چک (به انگلیسی: Thomas Robert Cech؛ زادهٔ ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو) شیمیدان و زیستشیمیدان آمریکایی است که به همراه سیدنی آلتمن در سال ۱۹۸۹ جایزه نوبل شیمی را به خاطر کشف خواص کاتالیزوری مولکول RNA دریافت کرد. او نشان داد که RNA نه تنها حامل اطلاعات ژنتیکی است، بلکه میتواند مانند آنزیمها واکنشهای شیمیایی را کاتالیز کند. این کشف که به نامگذاری «ریبوزایم» انجامید، دیدگاه سنتی درباره نقش RNA را دگرگون ساخت و تأثیر عمیقی بر درک پایههای مولکولی حیات گذاشت.Thomas R. Cech – Biographical - NobelPrize.org
گاهشمار زندگی
توماس رابرت چک در ۸ دسامبر ۱۹۴۷ در شیکاگو، ایلینوی، در خانوادهای با ریشه چک متولد شد. پدربزرگ پدری او از بوهمیا به آمریکا مهاجرت کرده بود. پدرش پزشک و مادرش خانهدار بود. کودکی او در آیووا سیتی، آیووا، همراه با خواهر و برادرش سپری شد.Thomas R. Cech – Biographical - NobelPrize.org او در سال ۱۹۶۶ وارد کالج گرینل در آیووا شد و در سال ۱۹۷۰ با مدرک کارشناسی شیمی فارغالتحصیل گردید. در همین دوره با کارول لین مارتینسون، همکار آزمایشگاه شیمی آلی خود، آشنا شد و بعدها با او ازدواج کرد. چک سپس برای ادامه تحصیل به دانشگاه کالیفرنیا در برکلی رفت و در سال ۱۹۷۵ درجه دکتری شیمی را دریافت کرد.Thomas Robert Cech - Britannica پس از دوره فوقدکتری در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، در سال ۱۹۷۸ به عنوان عضو هیئت علمی به دانشگاه کلرادو در بولدر پیوست و در سال ۱۹۸۳ به درجه استادی کامل رسید. او از سال ۱۹۸۸ محقق مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز شد و بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ ریاست این مؤسسه را بر عهده داشت.Thomas Cech - University of Colorado Boulder
کشف خواص کاتالیزوری RNA
در اوایل دهه ۱۹۸۰، چک در حال مطالعه فرآیند پیرایش RNA در موجود تکسلولی Tetrahymena thermophila بود. او مشاهده کرد که مولکول RNA پیشساز، بدون حضور هیچ پروتئینی، میتواند خود را برش دهد و قطعات را دوباره به هم متصل کند. این پدیده که به نام «خودپیرایش» شناخته شد، در سال ۱۹۸۲ منتشر گردید و نخستین شواهد مستقیم از فعالیت کاتالیزوری RNA را ارائه داد.Press release: The 1989 Nobel Prize in Chemistry - NobelPrize.org این کشف نشان داد که برخلاف تصور رایج آن زمان که آنزیمها منحصراً پروتئینی هستند، RNA نیز میتواند نقش کاتالیزوری ایفا کند. چک این مولکولهای RNA فعال را «ریبوزایم» نامید. کشف او و کارهای مستقل سیدنی آلتمن، اساس جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۹ را تشکیل داد.Thomas Robert Cech - Britannica
پژوهشهای بعدی
پس از کشف ریبوزایم، آزمایشگاه چک به مطالعه مکانیسمهای دقیق کاتالیز RNA و ساختار سهبعدی ریبوزایمها پرداخت. در سال ۱۹۹۷، گروه او زیرواحد کاتالیزوری آنزیم تلومراز (TERT) را کشف کرد که مسئول حفظ طول تلومرها در انتهای کروموزومها است. چند سال بعد، پروتئین محافظ تلومر (POT1) را نیز شناسایی کردند.Thomas Robert Cech - Britannica
جوایز و افتخارات
علاوه بر جایزه نوبل شیمی ۱۹۸۹ (مشترک با سیدنی آلتمن)، چک جوایز متعددی دریافت کرده است، از جمله جایزه فایزر در شیمی آنزیم (۱۹۸۵)، جایزه انجمن ملی علوم آمریکا در زیستشناسی مولکولی (۱۹۸۷)، جایزه آلبرت لسکر برای پژوهش پزشکی پایه (۱۹۸۸)، جایزه هاینکن (۱۹۸۸)، مدال ملی علوم ایالات متحده (۱۹۹۵) و مدال طلای اُتمر (۲۰۰۷). او عضو آکادمی ملی علوم آمریکا (از ۱۹۸۷) و آکادمی هنرها و علوم آمریکا است.Thomas Cech - University of Colorado Boulder
زندگی شخصی
چک با کارول لین مارتینسون ازدواج کرده و دو دختر به نامهای آلیسون و جنیفر دارد. او همچنان به عنوان استاد ممتاز در دانشگاه کلرادو در بولدر فعالیت میکند و در زمینه آموزش علوم نیز فعال است.Thomas R. Cech – Biographical - NobelPrize.org
منابع
Thomas R. Cech – Biographical - NobelPrize.org Thomas Robert Cech - Britannica Thomas Cech - University of Colorado Boulder Press release: The 1989 Nobel Prize in Chemistry - NobelPrize.org