ابراهیم یونسی

ابراهیم یونسی
زادروز	خرداد ۱۳۰۵ بانه، کردستان
درگذشت	۱۹ بهمن ۱۳۹۰ تهران
علت مرگ	بیماری پس از یک دورهٔ طولانی
آرامگاه	بانه
محل زندگی	بانه، تهران، فرانسه
ملیت	ایرانی
نام‌های دیگر	سیروان آزاد
تحصیلات	اقتصاد
از دانشگاه	دانشگاه سوربن
سال‌های فعالیت	۱۳۳۷ تا ۱۳۹۰
نقش‌های برجسته	نویسنده، مترجم، نخستین استاندار کردستان پس از انقلاب ۱۳۵۷

ابراهیم یونسی (خرداد ۱۳۰۵، بانه – ۱۹ بهمن ۱۳۹۰، تهران) نویسنده، مترجم و پژوهشگر ایرانی بود. او در حوزه‌های داستان، ترجمهٔ ادبی، تاریخ ادبیات و مطالعات مربوط به کردستان فعالیت داشت و آثار متعددی از نویسندگان و پژوهشگران انگلیسی و فرانسوی را به فارسی ترجمه کرد. یونسی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به اعدام محکوم شد، اما حکم او به حبس ابد کاهش یافت و سال‌هایی از زندگی خود را در زندان گذراند. او در دوران زندان ترجمهٔ ادبی را آغاز کرد و ترجمهٔ آرزوهای بزرگ اثر چارلز دیکنز از نخستین آثار او بود. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران نیز برای مدتی به‌عنوان نخستین استاندار کردستان در دولت مهدی بازرگان فعالیت کرد.

زندگی و تحصیلات

ابراهیم یونسی در خرداد ۱۳۰۵ در شهر بانه در استان کردستان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطهٔ خود را در بانه و سقز گذراند و در سال ۱۳۲۲ برای ادامهٔ تحصیل به تهران رفت و وارد دانشکده افسری شد. او در سال ۱۳۲۷ از دانشکدهٔ افسری فارغ‌التحصیل شد و به ارتش شاه پیوست.

یونسی در دورهٔ خدمت نظامی یکی از پاهای خود را از دست داد. پس از آن برای درمان و ساخت پای مصنوعی به اروپا اعزام شد. او بعدها تحصیلات خود را در رشتهٔ اقتصاد ادامه داد و سرانجام در سال ۱۳۵۶ دکترای اقتصاد توسعه را از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد.

فعالیت سیاسی و زندان

یونسی در سال‌های پیش از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به فعالیت سیاسی گرایش پیدا کرد و با حزب توده ایران ارتباط داشت. پس از کودتا، به همراه شماری از افسران مرتبط با جریان نظامی حزب توده بازداشت و محاکمه شد. در جریان محاکمه، حکم اعدام برای او صادر شد، اما این حکم بعداً به حبس ابد کاهش یافت.

یونسی سال‌هایی از محکومیت خود را در زندان قصر گذراند. دوران زندان برای او به دوره‌ای مهم در شکل‌گیری فعالیت ادبی و ترجمه تبدیل شد. او در زندان به مطالعه و آموزش زبان انگلیسی پرداخت و به‌تدریج ترجمهٔ آثار ادبی را آغاز کرد.

آغاز فعالیت ادبی و ترجمه

یونسی فعالیت جدی خود در ترجمه را در دوران زندان آغاز کرد. به روایت منابع مربوط به زندگی او، سیاوش کسرایی که به دیدار زندانیان می‌رفت، او را با رمان آرزوهای بزرگ اثر چارلز دیکنز آشنا کرد و یونسی ترجمهٔ آن را در زندان آغاز کرد.

ترجمهٔ آرزوهای بزرگ با ویرایش سیروس پرهام منتشر شد و به یکی از آثار شناخته‌شدهٔ آغاز فعالیت حرفه‌ای یونسی تبدیل شد. منابع زندگی‌نامه‌ای مربوط به او، این ترجمه را از نخستین تجربه‌های مهم وی در ترجمهٔ ادبی می‌دانند.

پس از آزادی از زندان، یونسی فعالیت خود را در حوزهٔ ترجمه ادامه داد. او بعدها در شرکت کامپساکس، در کنار مترجمانی مانند محمد قاضی و م.ا. به‌آذین، به کار ترجمه پرداخت.

فعالیت ادبی

ابراهیم یونسی علاوه بر ترجمه، در زمینهٔ داستان‌نویسی و نقد و آموزش ادبی نیز فعالیت داشت. از آثار تألیفی او می‌توان به هنر داستان‌نویسی، گورستان غریبان، دلداده‌ها، دادا شیرین، شکفتن باغ، دعا برای آرمن و زمستان بی‌بهار اشاره کرد.

در آثار داستانی او، بخشی از تجربه‌های اجتماعی و تاریخی کردستان و زندگی مردم این منطقه بازتاب یافته است. گورستان غریبان، دلداده‌ها، دادا شیرین و دعا برای آرمن از جمله آثاری هستند که در کتابشناسی‌های مربوط به او ثبت شده‌اند.

ترجمه‌ها

یونسی از مترجمان پرکار ادبیات داستانی و آثار تاریخی و ادبی در ایران بود. کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه کردستان فهرست گسترده‌ای از ترجمه‌های او را ثبت کرده است که آثار داستانی، تاریخ ادبیات، تاریخ هنر، مطالعات سیاسی و آثار مربوط به کردستان را دربر می‌گیرد.

از ترجمه‌های ادبی او می‌توان به آرزوهای بزرگ و داستان دو شهر اثر چارلز دیکنز، اسپارتاکوس اثر هاوارد فاست، آسیاب کنار فلوس اثر جورج الیوت، جود گمنام، بازگشت بومی و به دور از مردم شوریده آثار توماس هاردی، تام جونز اثر هنری فیلدینگ و زندگی و عقاید آقای تریسترام شندی اثر لارنس استرن اشاره کرد.

یونسی در حوزهٔ تاریخ ادبیات نیز آثاری مانند تاریخ ادبیات روسیه نوشتهٔ د.س. میرسکی، تاریخ ادبیات یونان نوشتهٔ اچ.جی. رز و تاریخ ادبیات آفریقا را به فارسی ترجمه کرد. همچنین ترجمهٔ تاریخ اجتماعی هنر اثر آرنولد هاوزر از آثار او در حوزهٔ تاریخ هنر بود.

در حوزهٔ نقد و نظریهٔ ادبی، ترجمهٔ جنبه‌های رمان اثر ای.ام. فورستر و دفتر یادداشت روزانهٔ یک نویسنده اثر فئودور داستایفسکی در کارنامهٔ او قرار دارد.

بخشی از فعالیت ترجمهٔ یونسی نیز به تاریخ و مسائل سیاسی و اجتماعی اختصاص داشت. جنبش ملی کرد اثر کریس کوچرا، جامعه‌شناسی مردم کرد اثر مارتین فان بروی‌نسن و با این رسوایی چه بخشایشی؟! اثر جاناتان رندل از جمله آثاری هستند که با ترجمهٔ او منتشر شده‌اند.

فعالیت دربارهٔ کردستان

کردستان و مسائل فرهنگی، تاریخی و اجتماعی مردم کرد از موضوعات تکرارشونده در فعالیت‌های ادبی و پژوهشی یونسی بود. بخشی از ترجمه‌های او به تاریخ و جامعهٔ کردستان اختصاص داشت و از جمله می‌توان به جنبش ملی کرد، جامعه‌شناسی مردم کرد و با این رسوایی چه بخشایشی؟! آشنایی‌ام با کردستان اشاره کرد.

یونسی همچنین در آثار داستانی خود به تجربه‌های اجتماعی و فرهنگی کردستان توجه داشت. به همین دلیل، فعالیت او تنها به ترجمهٔ ادبیات اروپایی محدود نبود و بخشی از کارنامه‌اش به معرفی تاریخ و فرهنگ کردستان در زبان فارسی اختصاص داشت.

استانداری کردستان

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، ابراهیم یونسی در دولت مهدی بازرگان به‌عنوان نخستین استاندار کردستان منصوب شد.

دورهٔ استانداری یونسی با تحولات سیاسی و درگیری‌های کردستان در نخستین سال‌های پس از انقلاب هم‌زمان بود. فعالیت او در این سمت یکی از معدود دوره‌هایی بود که در آن نویسنده و مترجمی با سابقهٔ فعالیت سیاسی و فرهنگی، مسئولیت اجرایی در سطح استانداری بر عهده گرفت.

نام مستعار

بخشی از آثار ابراهیم یونسی با نام مستعار «سیروان آزاد» منتشر شده است. منابع کتابشناختی، این نام را در کنار نام اصلی او ثبت کرده‌اند و برخی از ترجمه‌های او نیز با این نام شناخته می‌شوند.

سبک و جایگاه در ترجمه

یونسی در میان مترجمان نسل خود، به‌ویژه در ترجمهٔ ادبیات داستانی کلاسیک و آثار تاریخی و اجتماعی، شناخته می‌شد. فصلنامهٔ مترجم او را در کنار مترجمانی مانند محمد قاضی، م.ا. به‌آذین و نجف دریابندری از مترجمان نسل برجستهٔ معاصر معرفی کرده است.

گسترهٔ آثار ترجمه‌شدهٔ یونسی از رمان و داستان تا تاریخ ادبیات، تاریخ هنر، نقد ادبی، تاریخ سیاسی و مطالعات کردستان را دربر می‌گرفت. همین تنوع موضوعی، در کنار شمار بالای آثار ترجمه‌شده، یکی از ویژگی‌های اصلی کارنامهٔ او به‌شمار می‌رود.

سال‌های پایانی و درگذشت

ابراهیم یونسی در سال‌های پایانی زندگی با بیماری دست‌وپنجه نرم کرد. گزارش‌های منتشرشده هنگام درگذشت او، از یک دورهٔ بیماری و در برخی منابع از بیماری آلزایمر سخن گفته‌اند.

یونسی در ظهر ۱۹ بهمن ۱۳۹۰ در تهران درگذشت. او هنگام مرگ ۸۵ سال داشت. بنا بر گزارش‌های منتشرشده، پیکر او برای خاکسپاری به زادگاهش، بانه، منتقل شد.

آثار منتخب

آثار تألیفی

• هنر داستان‌نویسی
• گورستان غریبان
• دلداده‌ها
• دادا شیرین
• شکفتن باغ
• دعا برای آرمن
• زمستان بی‌بهار
• جنگ سایه‌ها و یک داستان دیگر

ترجمه‌های منتخب

• آرزوهای بزرگ، اثر چارلز دیکنز
• داستان دو شهر، اثر چارلز دیکنز
• اسپارتاکوس، اثر هاوارد فاست
• آسیاب کنار فلوس، اثر جورج الیوت
• جود گمنام، اثر توماس هاردی
• به دور از مردم شوریده، اثر توماس هاردی
• بازگشت بومی، اثر توماس هاردی
• تام جونز، اثر هنری فیلدینگ
• زندگی و عقاید آقای تریسترام شندی، اثر لارنس استرن
• تاریخ ادبیات روسیه، اثر د.س. میرسکی
• تاریخ ادبیات یونان، اثر اچ.جی. رز
• تاریخ ادبیات آفریقا
• تاریخ اجتماعی هنر، اثر آرنولد هاوزر
• جنبه‌های رمان، اثر ای.ام. فورستر
• دفتر یادداشت روزانهٔ یک نویسنده، اثر فئودور داستایفسکی
• جنبش ملی کرد، اثر کریس کوچرا
• جامعه‌شناسی مردم کرد، اثر مارتین فان بروی‌نسن
• با این رسوایی چه بخشایشی؟!، اثر جاناتان رندل