ابوالحسن خانعلی

ابوالحسن خانعلی (۱۳۰۴ سمنان – ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰ تهران)، معلم، نویسنده و فعال حقوق معلمان ایرانی بود که در جریان اعتراضات گسترده معلمان در میدان بهارستان تهران به ضرب گلوله نیروهای رژیم پهلوی به شهادت رسید. قیام ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰، که به نام او شناخته می‌شود، نقطه عطفی در مبارزات مدنی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود.

ابوالحسن خانعلی
ابوالحسن خانعلی، معلم شهید قیام ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰
زاده	۱۳۰۴ خورشیدی سمنان، ایران
مرگ	۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰ (۳۶ سال) میدان بهارستان، تهران، ایران
ملیت	مردمان ایرانی
تحصیل	دکترای ادبیات فارسی از دانشگاه تهران
شغل	معلم، نویسنده، فعال حقوق معلمان
شناخته‌شده برای	شهادت در قیام معلمان ایران (۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰)
دین	اسلام (شیعه)

ابوالحسن خانعلی، متولد سمنان، با دکترای ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، به عنوان معلم دبیرستان‌های تهران فعالیت می‌کرد و از حقوق پایین و شرایط نامناسب معلمان دفاع می‌نمود. در سال ۱۳۴۰، در پی اعتراضات گسترده صنفی معلمان به دلیل تورم و کاهش قدرت خرید، او به یکی از رهبران این حرکت تبدیل شد. در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰، هزاران معلم در میدان بهارستان تهران تجمع کردند و خواستار افزایش حقوق و بهبود وضعیت شدند. نیروهای رژیم پهلوی به تجمع مسالمت‌آمیز حمله کردند و ابوالحسن خانعلی با شلیک مستقیم گلوله به شهادت رسید.

شهادت او خشم عمومی را برانگیخت و رژیم را در بحران مشروعیت قرار داد. این رویداد مستقیماً منجر به استعفای دولت جعفر شریف‌امامی و انتصاب علی امینی به نخست‌وزیری گردید. از دیدگاه اپوزیسیون، قیام ۱۲ اردیبهشت نماد مبارزه مدنی علیه دیکتاتوری پهلوی بود که رژیم را وادار به عقب‌نشینی موقت کرد. شهادت خانعلی الهام‌بخش نسل‌های بعدی معلمان و مبارزان حقوق صنفی شد و روز ۱۲ اردیبهشت به عنوان روز معلم در تقویم اپوزیسیون ثبت گردید. او نماد فداکاری برای عدالت اجتماعی و آزادی بیان در دوران سرکوب پس از کودتا به شمار می‌رود و مرگش درس مهمی از هزینه مبارزه مسالمت‌آمیز در برابر استبداد بود.

زندگی اولیه و فعالیت‌های آموزشی

ابوالحسن خانعلی در سال ۱۳۰۴ خورشیدی در شهر سمنان متولد شد. او از خانواده‌ای متوسط و مذهبی بود و از کودکی به تحصیل علاقه نشان داد. خانعلی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در سمنان گذراند و سپس به تهران آمد تا در دانشگاه تهران ادامه تحصیل دهد. او با تلاش فراوان، دکترای ادبیات فارسی گرفت و به عنوان یکی از معلمان برجسته و متعهد شناخته شد.

خانعلی به عنوان معلم دبیرستان‌های تهران فعالیت می‌کرد و به آموزش ادبیات فارسی و تربیت نسل جوان اهمیت زیادی می‌داد. او نه تنها در کلاس درس، بلکه در خارج از آن نیز از حقوق معلمان دفاع می‌نمود و به مشکلات صنفی مانند حقوق پایین، تورم و شرایط نامناسب آموزشی توجه داشت. در اواخر دهه ۱۳۳۰، با تشدید بحران اقتصادی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، خانعلی به یکی از فعالان حقوق معلمان تبدیل شد و در جلسات و اعتراضات صنفی شرکت فعال داشت.

از دیدگاه اپوزیسیون، فعالیت‌های او بخشی از مبارزه مدنی علیه سرکوب رژیم پهلوی بود که معلمان را به عنوان روشنفکران جامعه هدف قرار می‌داد.

خانعلی با نوشتن مقالات و سخنرانی‌ها، بر اهمیت آموزش آزاد و حقوق معلمان تأکید می‌کرد و الهام‌بخش بسیاری از همکارانش بود. او معتقد بود که معلمان باید صدای عدالت‌خواهی جامعه باشند و در برابر استبداد سکوت نکنند.

قیام معلمان ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰ و شهادت

شهادت دکتر ابوالحسن خانعلی - روز معلم

در سال ۱۳۴۰، بحران اقتصادی رژیم پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ شدت گرفت و حقوق معلمان به دلیل تورم شدید، قدرت خرید خود را از دست داد. دکتر ابوالحسن خانعلی به عنوان یکی از رهبران فعال حقوق معلمان، در سازماندهی اعتراضات صنفی نقش کلیدی ایفا کرد. معلمان تهران و شهرهای دیگر خواستار افزایش حقوق، بهبود شرایط آموزشی و آزادی بیان بودند. در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۰، هزاران معلم در میدان بهارستان تهران (جلوی مجلس شورای ملی) تجمع مسالمت‌آمیز کردند و شعارهایی در حمایت از حقوق خود سر دادند.

رژیم پهلوی، که از گسترش اعتراضات نگران بود، نیروهای امنیتی و پلیس را برای سرکوب تجمع اعزام کرد. مأموران به سمت معلمان حمله‌ور شدند و با باتوم و سپس گلوله، تجمع را پراکنده کردند. دکتر ابوالحسن خانعلی، که در صف اول معترضان ایستاده بود، با شلیک مستقیم گلوله به سینه‌اش به شهادت رسید. شهادت او در سن ۳۶ سالگی، خشم عمومی را برانگیخت و اعتراضات را به شهرهای دیگر گسترش داد. از دیدگاه اپوزیسیون، این سرکوب نماد خشونت رژیم پهلوی علیه مبارزات مدنی بود که حتی تجمعات مسالمت‌آمیز صنفی را تحمل نمی‌کرد.

پیامدهای شهادت خانعلی فوری بود: رژیم در بحران مشروعیت قرار گرفت، دولت جعفر شریف‌امامی استعفا داد و علی امینی به نخست‌وزیری رسید که یکی از وعده‌هایش افزایش حقوق معلمان بود. این رویداد، رژیم را وادار به عقب‌نشینی موقت کرد.

میراث و تأثیر بر مبارزات بعدی

روز ۱۲ اردیبهشت به عنوان روز معلم در تقویم اپوزیسیون ثبت شد و نماد فداکاری معلمان برای عدالت اجتماعی و آزادی بیان گردید. شهادت دکترخانعلی الهام‌بخش نسل‌های بعدی معلمان، روشنفکران و فعالان حقوق بشر شد و نشان داد که سرکوب خشونت‌آمیز نمی‌تواند صدای اعتراض را خاموش کند. در دهه‌های بعد، به ویژه در آستانه انقلاب ضد سلطنتی ایران، یاد خانعلی بارها زنده شد و مبارزات صنفی معلمان را تقویت کرد.

میراث خانعلی فراتر از یک رویداد تاریخی است. او نماد معلمی متعهد است که جان خود را برای حقوق همکاران و آموزش آزاد فدا کرد. شهادت او پلی میان مبارزات مدنی دهه ۱۳۴۰ و خیزش‌های بعدی بود و درس جاودانه‌ای از هزینه مبارزه برای آزادی در برابر استبداد ارائه داد.