کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین
استان خوزستان
────────────────────────────────────────────────────────────
مرکز استان: اهواز
مساحت: ۶۴,۰۵۵ کیلومتر مربع
جمعیت: حدود ۴.۷ میلیون نفر (۱۴۰۰)
شهرستانها: ۲۷ شهرستان (اهواز، دزفول، آبادان، خرمشهر، شوش، شوشتر، مسجدسلیمان، اندیمشک و...)
آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستانهای بسیار گرم (تا ۵۵ درجه)
زبان: فارسی، عربی خوزستانی، لری بختیاری
تاریخچه
خوزستان یکی از کهنترین سرزمینهای متمدن جهان و گاهواره تمدن ایلام است. تمدن ایلامی (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد) با مرکزیت شوش، از نخستین تمدنهای بشری بود. زیگورات چغازنبیل (حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد) در نزدیکی شوش، میراث جهانی یونسکو و یکی از بهترین زیگوراتهای باقیمانده جهان است.
شوش در دوره هخامنشی یکی از چهار پایتخت امپراتوری بود. کاخ آپادانای شوش ساخته داریوش بزرگ، نمونهای از شکوه معماری هخامنشی است. در دوره ساسانی، نظام آبیاری بند و سد شوشتر — که اکنون میراث جهانی یونسکو است — ساخته شد.
کشف نفت در مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۷ شمسی (۱۹۰۸ میلادی) نقطه عطفی در تاریخ خوزستان و ایران بود. مسجدسلیمان نخستین چاه نفت خاورمیانه را در خود جای داد و شرکت نفت ایران و انگلیس (بعدها بریتیش پترولیوم) تأسیس شد. پالایشگاه آبادان تا سال ۱۳۵۹ بزرگترین پالایشگاه جهان بود.
نهضت ملی نفت (۱۳۲۹-۱۳۳۲) مستقیماً با خوزستان مرتبط بود. ملی شدن صنعت نفت به رهبری دکتر مصدق، خوزستان را در مرکز تحولات سیاسی قرار داد. اعتصابات کارگران نفت آبادان و اهواز نقش مهمی در این نهضت داشت.
جنگ ایران و عراق (۱۳۵۹-۱۳۶۷) ویرانی عظیمی به خوزستان وارد کرد. شهرهای خرمشهر، آبادان و دزفول در خط مقدم جنگ بودند. خرمشهر پس از ۵۷۸ روز اشغال در ۳ خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد.
شهرهای تاریخی:
شوش: پایتخت باستانی ایلام و یکی از چهار پایتخت هخامنشی، محل کشف قانوننامه حمورابی و شیر سنگی شوش. شوشتر: شهر پلها و بندها با شاهکار مهندسی آبی ساسانی (میراث جهانی). دزفول: شهر پل قدیم ساسانی و مقاومت ۳۳ ماهه در برابر موشکباران عراق.
جغرافیا و اقلیم
خوزستان در جنوبغربی ایران واقع شده و از غرب با عراق و از جنوب با خلیج فارس هممرز است. دشت خوزستان یکی از حاصلخیزترین دشتهای ایران است که پنج رودخانه بزرگ — کارون (بزرگترین رودخانه ایران)، دز، کرخه، جراحی و هندیجان — از آن عبور میکنند.
آبوهوای خوزستان گرم و مرطوب است. شهر اهواز یکی از گرمترین شهرهای جهان محسوب میشود با دمای تابستانی تا ۵۵ درجه سانتیگراد. تالابهای هورالعظیم و شادگان از مهمترین تالابهای بینالمللی ایران هستند.
جزایر خوزستان:
جزایر مینو و آبادان در اروندرود و جزیره خارگ در خلیج فارس از نقاط مهم استراتژیک خوزستان هستند. جزیره خارگ بزرگترین پایانه صادرات نفت ایران است و بقایای کلیسای نسطوری قرن ۶ میلادی در آن دیده میشود.
بحرانهای زیستمحیطی:
خوزستان از ریزگردها (گرد و غبار) و خشکی تالابها رنج میبرد. خشک شدن بخشهای وسیعی از هورالعظیم و تالاب شادگان بحران زیستمحیطی جدیای ایجاد کرده است. آلودگی هوای اهواز بارها در لیست آلودهترین شهرهای جهان قرار گرفته است.
اقتصاد و منابع
خوزستان غنیترین استان نفتخیز ایران و یکی از مهمترین مناطق نفتی جهان است. بیش از ۸۰ درصد نفت ایران و بخش عمده گاز طبیعی از این استان استخراج میشود. آبادان، ماهشهر و خارگ از مراکز اصلی صنعت نفت هستند.
صنایع فولاد خوزستان (مجتمع فولاد خوزستان در اهواز)، صنایع پتروشیمی (ماهشهر)، صنعت نیشکر (هفتتپه و کشت و صنعت کارون) از صنایع مهم استان هستند.
کشاورزی خوزستان بهدلیل دسترسی به آب فراوان رودخانهها بسیار حاصلخیز است. محصولات اصلی: گندم، برنج، خرما (خوزستان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خرما در ایران)، نیشکر و مرکبات.
بندر امام خمینی و بندر ماهشهر از بنادر مهم تجاری ایران در خلیج فارس هستند. صنعت ماهیگیری در سواحل خوزستان و صید میگو نیز اهمیت اقتصادی دارد.
صنایع دستی:
خوزستان از نظر صنایع دستی بسیار غنی است: قالیچهبافی بختیاری با طرحهای هندسی خاص، حصیربافی (بوریا) عربی، کپوبافی، گلیمبافی لری و سفالگری سنتی شوش از مهمترین صنایع دستی هستند.
فرهنگ و آداب و رسوم
خوزستان سرزمین تنوع قومی و فرهنگی است: عربها، لرها، بختیاریها و فارسزبانها در کنار هم زندگی میکنند. هر قوم سنتها و آداب خاص خود را دارد.
موسیقی خوزستانی از غنیترین گنجینههای موسیقی ایران است. موسیقی عربی خوزستان با سازهای سنتی مانند ربابه و طبل، و موسیقی لریبختیاری از شاخصترین سبکهای موسیقایی هستند.
مراسم و آیینها:
مراسم عزاداری عربی (لطمهزنی) با نوحههای خاص عربی خوزستان شهرت دارد. جشن نوروز بختیاریها با رقص چوبی و موسیقی حماسی برگزار میشود. مراسم عروسی عربی خوزستان با رقصهای محلی (چوبیه) و موسیقی زنده چندین روز ادامه دارد.
ورزشهای محلی:
کشتی لوچو (کشتی بختیاری)، اسبدوانی و قایقرانی در رودخانهها از ورزشهای سنتی خوزستان هستند. فوتبال در خوزستان بسیار محبوب است و تیمهای فولاد خوزستان و استقلال خوزستان از تیمهای مطرح لیگ برتر ایران بودهاند.
صنایع دستی:
قالیبافی بختیاری، حصیربافی عربی (بوریابافی)، سفالگری شوش و سوزندوزی از صنایع دستی برجسته خوزستان هستند.
غذاهای محلی:
هریسه (حلیم گوشت و گندم)، سبزیپلو با ماهی، مشاط (غذای عربی)، قلیهماهی، فلافل اهوازی و حلوای خوزستانی از غذاها و شیرینیهای محلی هستند.
مبارزات و مقاومت مردمی
خوزستان بهعنوان سرزمین نفت ایران، همواره از مناطق حساس مبارزاتی بوده و مردم آن نقش بزرگی در مقاومت ایفا کردهاند.
عملیات آفتاب — ارتش آزادیبخش ملی ایران:
نیمهشب ۷ فروردین ۱۳۶۷، ارتش آزادیبخش ملی ایران با ۱۵ تیپ رزمی — از جمله تیپهای شیرزنان قهرمان مجاهد خلق — در جبههای به طول ۳۰ کیلومتر در غرب شوش در خوزستان، به لشکر ۷۷ خمینی حمله کرد. منطقهای به وسعت ۶۰۰ کیلومتر مربع آزاد شد. ۳۲ تن از رشیدترین مجاهدین — از جمله بهزاد صالحیپور باورصاد از مسجدسلیمان و فریبرز سالک گیلانی از دزفول — در این نبرد حماسی به شهادت رسیدند.
کشتار ۶۷ در زندانهای خوزستان:
در تابستان ۱۳۶۷، زندانهای اهواز و دزفول شاهد کشتار زندانیان مجاهد بودند. دهها تن از مجاهدین خلق و زندانیان سیاسی در کمیسیونهای مرگ محاکمه صوری شده و اعدام شدند.
قیامهای خوزستان:
مردم خوزستان در قیامهای آبان ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ (زن، زندگی، آزادی) و دی ۱۴۰۴ نقش برجستهای داشتند. در آبان ۱۳۹۸، شهرهای اهواز، ماهشهر و دزفول از کانونهای اصلی اعتراضات بودند. در ماهشهر، نیروهای سپاه با شلیک مستقیم دهها نفر را به شهادت رساندند. عفو بینالملل از «حمام خون» در ماهشهر گزارش داد.
واحدهای مقاومت سازمان مجاهدین خلق:
واحدهای مقاومت مجاهدین در اهواز، دزفول، مسجدسلیمان و دیگر شهرهای خوزستان فعالیتهای مستمری در زمینه نصب شعارها و پوسترهای مسعود و مریم رجوی و افشاگری جنایات رژیم انجام دادهاند.