شهرنوش پارسیپور
| شهرنوش پارسیپور | |
|---|---|
 | |
| زمینهٔ کاری | نویسندگی |
| زادروز | ۲۸ بهمن ۱۳۲۴ تهران |
| مرگ | ۱۲ تیر ۱۴۰۵ سانفرانسیسکو، آمریکا |
| محل زندگی | تهران، کالیفرنیا |
| علت مرگ | عارضه سکته قلبی |
| پیشه | داستاننویس، مترجم |
| سالهای نویسندگی | از نوجوانی تا پایان عمر |
| کتابها | خاطرات زندان، طوبا و معنای شب، زنان بدون مردان، آویزههای بلور، تجربههای آزاد، سگ و زمستان بلند و… |
| همسر(ها) | ناصر تقوایی (۱۳۴۶ تا ۱۳۵۲) |
| فرزندان | علی تقوایی |
| دانشگاه | دانشگاه تهران، دانشگاه سوربن فرانسه |
شهرنوش پارسیپور، (متولد ۲۸ بهمن ۱۳۲۴، تهران - درگذشته ۱۲ تیر ۱۴۰۵، سانفرانسیسکو آمریکا) نویسنده، مترجم و یکی از صداهای ادبیات معاصر ایران بود که روز جمعه ۱۲ تیرماه ۱۴۰۵ (۳ ژوئیه ۲۰۲۶) در بیمارستانی در حومه سانفرانسیسکو درگذشت. شهرنوش پارسیپور در سن ۸۱ سالگی پس از عوارض سکته قلبی جان باخت. زندگی ادبی شهرنوش پارسیپور با ترکیبی از تجربه زیسته ایرانی، آموزش جامعهشناسی و علاقه به فرهنگ شرقی (بهویژه چین) شکل گرفت. او از نوجوانی نوشتن را آغاز کرد و در سالهای پیش از انقلاب ضدسلطنتی در رادیو و تلویزیون ملی ایران فعالیت داشت، اما در سال ۱۳۵۳ در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامتالله دانشیان استعفا داد.
شهرنوش پارسیپور چندین بار زندانی شد: بار اول در زمان محمدرضا پهلوی (۵۴ روز) و پس از انقلاب در دوران حکومت جمهوری اسلامی نیز نزدیک به پنج سال بدون اتهام رسمی در زندان قزلحصار محبوس بود. این تجربیات در کتاب «خاطرات زندان» بازتاب یافت که یکی از مهمترین آثار ادبیات زندان ایران است.
رمانهای کلیدی او مانند «سگ و زمستان بلند» (۱۳۵۵)، «طوبا و معنای شب» (۱۳۶۷) و «زنان بدون مردان» (۱۳۶۸) او را به نمادی از ادبیات زنان ایران تبدیل کرد. «طوبا و معنای شب» با روایتی حماسی و چندنسله، تاریخ صدساله ایران را از منظر یک زن روایت میکند و «زنان بدون مردان» با زبانی جسورانه و واقعگرایی جادویی به نقد ساختارهای پدرسالارانه میپردازد. این کتاب بعدها توسط شیرین نشاط به فیلم سینمایی اقتباس شد.
شهرنوش پارسیپور پس از فشارهای سانسور و بازداشتهای مکرر به آمریکا مهاجرت کرد و سالهای پایانی عمر را در کالیفرنیا گذراند. او علاوه بر داستاننویسی، آثار متعددی در زمینه تاریخ و عرفان چین نیز ترجمه کرد. او با ناصر تقوایی (۱۳۴۶–۱۳۵۲) منجر ازدواج کرد. فرزندشان علی تقوایی، امروز شاعر است و در استرالیا زندگی میکند. همسر علی، شکوفه کاوانی، هنرمند و مترجم است.
آثار شهرنوش پارسیپور بارها با سانسور و ممنوعیت مواجه شد، اما در سطح بینالمللی مورد توجه قرار گرفت. او صدای جسور ادبیات زنان ایران بود که با صمیمیت با خود و وفاداری به حقیقت، مرزهای جنسیتی، اجتماعی و سیاسی را درنوردید. درگذشت او ضایعهای بزرگ برای جامعه فرهنگی ایران و دوستداران ادبیات معاصر بهشمار میرود.[۱][۲][۳][۴][۵]
زندگی و آغاز فعالیت ادبی
شهرنوش پارسیپور در ۲۸ بهمن ۱۳۲۴ در تهران متولد شد. پدرش علی پارسیپور وکیل و اهل شیراز و مادرش فخرالملوک والا خانهدار و اهل تهران بود. کودکی و نوجوانی او میان تهران و خرمشهر گذشت. او از نوجوانی نوشتن را آغاز کرد و داستانهایش را با نام «شهرین» در نشریات منتشر میکرد.
پارسیپور جامعهشناسی را در دانشگاه تهران خواند و در سال ۱۳۵۲ فارغالتحصیل شد. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربن به مطالعه زبان و فرهنگ چین پرداخت. تلفیقِ تجربهی واقعی او از زندگی در ایران، نگاهِ جامعهشناختی و علاقهاش به فرهنگهای شرقی، بعدها در دنیای داستانهای او نقش مهمی ایفا کرد.[۲][۵]
فعالیتهای پیش از انقلاب و زندان
شهرنوش پارسیپور پیش از انقلاب ضد سلطنتی ۱۳۵۷، در سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران کار میکرد. او در سال ۱۳۵۳ در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامتالله دانشیان از این سازمان استعفا داد. نخستین رمان مهم او «سگ و زمستان بلند» در دهه ۱۳۵۰ منتشر شد و جایگاهش را در داستاننویسی معاصر تثبیت کرد. او در این دوره داستانهای کوتاهش را در مجموعه «آویزههای بلور» و «تجربههای آزاد» گرد آورد و قصه «توپک قرمز» را برای کودکان نوشت.
پس از انقلاب، پارسیپور در تابستان ۱۳۶۰ به همراه مادر و برادرانش بازداشت شد و نزدیک به پنج سال بدون اتهام رسمی در زندان گذراند. این تجربه در کتاب «خاطرات زندان» بازتاب یافت که یکی از مهمترین آثار ادبیات زندان ایران است. او در زندان نوشتن «طوبا و معنای شب» را آغاز کرد که پس از آزادی بازنویسی و در سال ۱۳۶۷ منتشر شد.[۲][۱][۳]
ازدواج، خانواده ادبی
شهرنوش پارسیپور در سال ۱۳۴۶ با ناصر تقوایی ازدواج کرد که در سال ۱۳۵۲ به جدایی انجامید. حاصل این ازدواج فرزندشان علی تقوایی بود که امروز شاعر است و در استرالیا زندگی میکند. همسر علی، شکوفه کاوانی، هنرمند، مترجم و فعال فرهنگی ایرانی-استرالیایی است. این خانواده ادبی پیوندی میان ادبیات، سینما و مهاجرت ایرانیان ایجاد کرده است.[۲]
آثار کلیدی و شهرت ادبی
«طوبا و معنای شب» با روایتی حماسی و چندنسله، تاریخ صدساله ایران مدرن را از منظر یک زن روایت میکند و با تلفیق عناصر واقعگرایانه، عرفانی و اساطیری، تحولات اجتماعی را به تصویر میکشد. «زنان بدون مردان» با زبانی جسورانه به نقد رادیکال ساختارهای پدرسالارانه میپردازد و با واقعگرایی جادویی، داستان پنج زن را روایت میکند که در جستوجوی استقلال، مرزهای جنسیتی را درمینوردند. این کتاب بعدها توسط شیرین نشاط به فیلم اقتباس شد.
از دیگر آثار شهرنوش پارسیپور میتوان به «سگ و زمستان بلند»، «آویزههای بلور»، «عقل آبی»، «آداب صرف چای در حضور گرگ»، «ماجراهای ساده و کوچک روح درخت»، «شیوا» و «آسیه در میان دو دنیا» اشاره کرد. پارسیپور آثاری درباره تاریخ و فرهنگ چین، از جمله «تاریخ چین» (در چهار جلد)، «لائوتزه و مرشدان دائویی» و «رازهای اخترگویی، ئیچینگ» را نیز ترجمه کرد.[۱][۲][۵]
تبعید و سالهای پایانی
شهرنوش پارسیپور پس از فشارهای سانسور و بازداشتهای مکرر به آمریکا مهاجرت کرد و سالهای پایانی عمر را در شمال کالیفرنیا گذراند. او در تبعید نیز به نوشتن، ترجمه و فعالیت رسانهای ادامه داد. نام او در فهرست ۱۰۰ زن بیبیسی (لیستی سالانه از ۱۰۰ زن الهامبخش و تأثیرگذار در سراسر جهان) قرار گرفت و آثارش به زبانهای مختلف ترجمه شد.[۱][۲]
درگذشت
شهرنوش پارسیپور روز جمعه ۱۲ تیرماه ۱۴۰۵ در بیمارستانی در حومه سانفرانسیسکو بر اثر عوارض سکته قلبی درگذشت. خانواده و دوستان او این ضایعه را برای جامعه فرهنگی ایران بزرگ توصیف کردند.[۱][۴]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ شهرنوش پارسیپور، نویسنده «زنان بدون مردان» و «طوبا و معنای شب»، درگذشت - رادیو فردا
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ شهرنوش پارسیپور؛ زندگی، آثار و خانواده ادبی از ناصر تقوایی تا استرالیا - الفبا
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ منیره برادران: شهرنوش پارسیپور همانگونه زندگی کرد که مینوشت - رادیو زمانه
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ شهرنوش پارسیپور، صدای جسور ادبیات زنان ایران درگذشت - صدای مردم
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ زندگینامه و کتابهای شهرنوش پارسی پور - کتابراه