صفحه تمرین۳ مصطفی

الیاس جیمز کوری
متولد	۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸ (۲۱ تیر ۱۳۰۷)
محل زندگی	متوئن، کمبریج (ماساچوست)
ملیت	آمریکایی
جوایز	جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۰، جایزه ژاپن ۱۹۸۹، مدال پریستلی ۲۰۰۴، مدال ملی علوم ۱۹۸۸
همسر	کلر هایگام (از ۱۹۶۱)
والدین	الیاس کوری و فاطینا (هشام) کوری
فرزندان	سه فرزند

الیاس جیمز کوری (به انگلیسی: Elias James Corey؛ زادهٔ ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸ برابر با ۲۱ تیر ۱۳۰۷ در متوئن، ماساچوست) شیمی‌دان آلی آمریکایی است. او در سال ۱۹۹۰ جایزه نوبل شیمی را «به‌خاطر توسعه نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی» دریافت کرد. مهم‌ترین دستاورد او ابداع و نظام‌مند کردن تحلیل رتروسنتزی (retrosynthetic analysis) است که انقلابی در طراحی مسیرهای سنتز مولکول‌های پیچیده ایجاد کرد. کوری از سال ۱۹۵۹ استاد دانشگاه هاروارد بوده و بیش از ۱۰۰۰ مقاله علمی منتشر کرده است. او همچنین در چندین بیانیه مشترک برندگان جایزه نوبل در حمایت از حقوق بشر در ایران و نقشه راه دموکراتیک مقاومت ایران مشارکت داشته است.Elias James Corey – Biographical - NobelPrize.org

گاه‌شمار زندگی الیاس جیمز کوری

الیاس جیمز کوری در ۱۲ ژوئیه ۱۹۲۸ در متوئن ماساچوست، در خانواده‌ای لبنانی‌تبار مسیحی (ارتدوکس یونانی) متولد شد. نام خانوادگی او از واژه عربی «خوری» (به معنای کشیش) گرفته شده است. پدرش، الیاس کوری، تاجر موفقی بود که حدود ۱۸ ماه پس از تولد پسرش درگذشت. مادرش، فاطینا (هشام) کوری، نام او را از ویلیام به الیاس تغییر داد و او را همراه با برادر و دو خواهرش در دوران رکود بزرگ و جنگ جهانی دوم بزرگ کرد. خانواده با حمایت خاله و شوهرخاله او که نقش والدین دوم را ایفا می‌کردند، زندگی سختی اما پرمهر داشت.

تحصیلات

کوری از ۵ تا ۱۲ سالگی در مدرسه ابتدایی کاتولیک سنت لارنس اوتول در لارنس تحصیل کرد. سپس از دبیرستان دولتی لارنس در سن ۱۶ سالگی فارغ‌التحصیل شد و در ژوئیه ۱۹۴۵ وارد مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) شد. او ابتدا به مهندسی برق علاقه داشت اما به‌زودی به شیمی روی آورد. در سال ۱۹۴۸ مدرک کارشناسی و در سال ۱۹۵۱ تحت نظارت جان سی. شیهان دکترای خود را در شیمی آلی از MIT دریافت کرد. موضوع رساله دکترای او سنتز اسیدهای آمینه N,N-دی‌اسیل و آنالوگ‌های پنی‌سیلین بود.Elias James Corey - Wikipedia

فعالیت دانشگاهی و پژوهشی

پس از دریافت دکترا، کوری در سال ۱۹۵۱ به‌عنوان مدرس شیمی در دانشگاه ایلینوی در اوربانا-شمپین مشغول به کار شد. در سال ۱۹۵۶ در سن ۲۷ سالگی به مقام استادی رسید. در سال ۱۹۵۹ به دانشگاه هاروارد پیوست و از سال ۱۹۶۵ به‌عنوان استاد شلدون امری شیمی فعالیت کرد. گروه پژوهشی او گستره وسیعی از موضوعات از جمله سنتز انانتیوسلکتیو، کمپلکس‌های فلزی، واکنش‌های جدید سنتزی و شیمی آنزیمی را پوشش داد.

ابداع تحلیل رتروسنتزی

مهم‌ترین دستاورد علمی کوری، توسعه و نظام‌مند کردن تحلیل رتروسنتزی بود. در این روش، مولکول هدف پیچیده به‌صورت معکوس به قطعات ساده‌تر شکسته می‌شود تا مسیر سنتز منطقی طراحی گردد. این رویکرد نه‌تنها سنتز صدها مولکول طبیعی پیچیده (از جمله پروستاگلاندین‌ها، جینکگولید B و ماکرولیدها) را ممکن ساخت، بلکه به استاندارد جهانی در شیمی آلی تبدیل شد. او همچنین از نخستین کسانی بود که از رایانه‌ها در طراحی مسیرهای سنتزی بهره برد. در سال ۱۹۸۹ کتاب The Logic of Chemical Synthesis را با همکاری چنگ شوئه-مین منتشر کرد که جزئیات کامل روش‌شناسی او را شرح می‌دهد.Elias James Corey | Nobel Prize, Harvard, & Chemistry | Britannica

دریافت جایزه نوبل

در سال ۱۹۹۰ کوری به‌تنهایی جایزه نوبل شیمی را دریافت کرد. کمیته نوبل این جایزه را به‌خاطر «توسعه نظریه و روش‌شناسی سنتز آلی» به او اعطا کرد. پیش از آن نیز جوایز مهمی از جمله جایزه ژاپن (۱۹۸۹)، مدال ملی علوم ایالات متحده (۱۹۸۸) و جایزه وولف در شیمی (۱۹۸۶) را کسب کرده بود. در سال ۲۰۰۴ مدال پریستلی، بالاترین افتخار انجمن شیمی آمریکا، به او اهدا شد.

زندگی شخصی

کوری در سپتامبر ۱۹۶۱ با کلر هایگام، فارغ‌التحصیل دانشگاه ایلینوی، ازدواج کرد. آن‌ها صاحب سه فرزند شدند. یکی از پسران او، دیوید رید کوری، در هاروارد و دانشگاه کالیفرنیا برکلی تحصیل کرده است.

حمایت از مقاومت ایران

الیاس جیمز کوری در چندین بیانیه مشترک برندگان جایزه نوبل در حمایت از حقوق بشر در ایران و نقشه راه دموکراتیک مقاومت ایران مشارکت داشته است. از جمله:

امضای بیانیه‌های مشترک ده‌ها تا بیش از صد برنده نوبل که از طرح ده‌ماده‌ای مریم رجوی (رئیس‌جمهور منتخب شورای ملی مقاومت ایران) برای استقرار جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی در ایران حمایت می‌کنند. مشارکت در بیانیه‌های سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ که خواهان اقدام بین‌المللی در برابر نقض حقوق بشر، اعدام‌های گسترده و سرکوب اعتراضات در ایران شده‌اند. نام او در فهرست امضاکنندگان بیانیه‌های ۵۷ نفره (مارس ۲۰۲۶)، حدود ۱۱۳ نفره (ژانویه ۲۰۲۶) و سایر بیانیه‌های مشابه درج شده است.Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran - NCRIIn Joint Letter to World Leaders, 80 Nobel Laureates Support Free and Democratic Iran - NCRI

این حمایت‌ها در چارچوب بیانیه‌های جمعی برندگان نوبل در دفاع از آزادی، دموکراسی و حقوق بشر در ایران ثبت شده است.

میراث علمی

کارهای کوری تأثیر عمیقی بر شیمی آلی مدرن گذاشته است. تحلیل رتروسنتزی امروزه پایه طراحی دارو و سنتز مولکول‌های زیست‌فعال محسوب می‌شود. صدها پژوهشگر در گروه او تربیت شده‌اند و روش‌های او در سراسر جهان تدریس می‌شود. او بیش از پنجاه سال مشاور شرکت فایزر بوده و سهم بزرگی در پیشرفت شیمی دارویی داشته است.

جوایز و افتخارات

جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۰ جایزه ژاپن ۱۹۸۹ مدال ملی علوم ایالات متحده ۱۹۸۸ جایزه وولف در شیمی ۱۹۸۶ مدال پریستلی ۲۰۰۴ مدال فرانکلین ۱۹۷۸ جایزه لینوس پاولینگ ۱۹۷۳ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده و انجمن سلطنتی بریتانیا