صفحه تمرین ۴ مصطفی
| رودلف آرتور مارکوس | |
|---|---|
 | |
| متولد | ۲۱ ژوئیه ۱۹۲۳ (۲۹ تیر ۱۳۰۲) |
| مرگ | ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۵ تیر ۱۴۰۵) پاسادنا، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا |
| محل زندگی | مونترال، اتاوا، بروکلین، ایلینوی، پاسادنا |
| ملیت | کانادایی-آمریکایی |
| جوایز | جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۲، جایزه وولف در شیمی ۱۹۸۵، مدال ملی علوم ۱۹۸۹ |
| همسر | لورا هیرن (۱۹۴۹–۲۰۰۳) |
| والدین | مایر مارکوس و استر (کوهن) مارکوس |
رودلف آرتور مارکوس، (به انگلیسی: Rudolph Arthur Marcus؛ زادهٔ ۲۱ ژوئیه ۱۹۲۳ برابر با ۲۹ تیر ۱۳۰۲ در مونترال – درگذشتهٔ ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶ برابر با ۲۵ تیر ۱۴۰۵ در پاسادنا) شیمیدان نظری کانادایی-آمریکایی بود. او در سال ۱۹۹۲ جایزه نوبل شیمی را «بهخاطر مشارکتهایش در نظریه واکنشهای انتقال الکترون در سیستمهای شیمیایی» دریافت کرد. نظریه معروف او، که به نظریه مارکوس شهرت دارد، چارچوب ترمودینامیکی و سینتیکی برای توصیف انتقال الکترون فراهم کرد و پایهای برای درک فرآیندهای بنیادین از فتوسنتز و متابولیسم سلولی تا خوردگی و عملکرد باتریها شد. مارکوس استاد مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) بود و یکی از طولانیعمرترین برندگان جایزه نوبل بهشمار میرفت. او در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶ در سن ۱۰۲ سالگی درگذشت.Rudolph A. Marcus – Biographical - NobelPrize.orgRudolph A. Marcus – Facts - NobelPrize.org
گاهشمار زندگی رودلف آرتور مارکوس
رودلف آرتور مارکوس در ۲۱ ژوئیه ۱۹۲۳ در مونترال، کبک کانادا، در خانوادهای با تبار لیتوانیایی یهودی متولد شد. پدرش مایر مارکوس تاجر و علاقهمند به ورزش بود و مادرش استر (کوهن) مارکوس پیانیست و خوانندهای بااستعداد بود. او در محیطی محبتآمیز بزرگ شد و از کودکی به مطالعه و ورزش علاقه داشت.Rudolph A. Marcus - Wikipedia
تحصیلات
مارکوس در دانشگاه مکگیل مونترال شیمی خواند. در سال ۱۹۴۳ مدرک کارشناسی و در سال ۱۹۴۶ دکترای خود را از همین دانشگاه دریافت کرد. پس از آن در برنامه پسادکترای شورای ملی پژوهش کانادا در اتاوا مشغول به کار شد و سپس به دانشگاه کارولینای شمالی رفت.
فعالیت دانشگاهی و پژوهشی
از سال ۱۹۵۱ در مؤسسه پلیتکنیک بروکلین به تدریس پرداخت. در این دوره نظریه RRKM (رایس–رمسپرگر–کاسل–مارکوس) را توسعه داد. در سال ۱۹۶۴ به دانشگاه ایلینوی پیوست و در سال ۱۹۷۸ به مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) منتقل شد و بهعنوان استاد آرتور آموس نویز شیمی فعالیت کرد. او تابعیت آمریکایی گرفت و تا پایان عمر در پاسادنا اقامت داشت.
نظریه مارکوس
بین سالهای ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۵، مارکوس نظریهای جامع برای واکنشهای انتقال الکترون ارائه داد. این نظریه تغییرات ساختاری مولکولهای واکنشدهنده و مولکولهای حلال را در نظر میگیرد و رابطه بین نیروی محرکه واکنش و سرعت آن را بهصورت سهمی توصیف میکند. نظریه مارکوس توضیح میدهد که چرا در برخی شرایط افزایش نیروی محرکه منجر به کاهش سرعت واکنش میشود (ناحیه وارونگی). این بینش ابتدا با شک و تردید مواجه شد اما در دهه ۱۹۸۰ بهطور تجربی تأیید گردید و کاربرد گستردهای در زیستشیمی، فتوسنتز، خوردگی و فناوری باتریها پیدا کرد.
دریافت جایزه نوبل
در سال ۱۹۹۲ مارکوس بهتنهایی جایزه نوبل شیمی را دریافت کرد. پیش از آن جوایز مهمی از جمله جایزه وولف در شیمی (۱۹۸۵)، مدال ملی علوم ایالات متحده (۱۹۸۹)، جایزه ایروینگ لانگمویر و جایزه پیتر دبای انجمن شیمی آمریکا را کسب کرده بود. او عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده، آکادمی آمریکایی هنرها و علوم، و عضو خارجی انجمن سلطنتی بریتانیا و کانادا بود.
زندگی شخصی و درگذشت
مارکوس در سال ۱۹۴۹ با لورا هیرن ازدواج کرد. همسرش در سال ۲۰۰۳ درگذشت. او تا سنین بالا با شور و شوق به پژوهش ادامه داد و تحقیق را «شیوه شگفتانگیز زندگی» میدانست. رودلف آرتور مارکوس سرانجام در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶ در سن ۱۰۲ سالگی در پاسادنا درگذشت.
حمایت از مقاومت ایران
بر اساس گزارشها، رودلف مارکوس از امضاکنندگان بیانیههای مشترک برندگان جایزه نوبل در حمایت از حقوق بشر در ایران و نقشه راه دموکراتیک مقاومت ایران بوده است. از جمله اشاره شده که او در بیانیه حدود ۱۱۳ برنده نوبل در ژانویه ۲۰۲۶ در حمایت از مقاومت ایران مشارکت داشته است. این بیانیهها عموماً از طرح دهمادهای مریم رجوی برای استقرار جمهوری دموکراتیک، سکولار و غیراتمی در ایران پشتیبانی میکنند و خواهان اقدام بینالمللی در برابر نقض حقوق بشر و اعدامهای گسترده هستند.Joint Statement by 57 Nobel Laureates Endorses Democratic Roadmap for Iran - NCRI
میراث علمی
نظریه مارکوس یکی از پایههای شیمی فیزیکی مدرن است و همچنان در پژوهشهای مربوط به انتقال الکترون در سیستمهای زیستی، طراحی باتریها، سلولهای خورشیدی و فرآیندهای خوردگی کاربرد گسترده دارد. سادگی و قدرت پیشبینی مدلهای او الهامبخش نسلهای بعدی شیمیدانان نظری بوده است.
جوایز و افتخارات
جایزه نوبل شیمی ۱۹۹۲ جایزه وولف در شیمی ۱۹۸۵ مدال ملی علوم ایالات متحده ۱۹۸۹ جایزه ایروینگ لانگمویر ۱۹۷۸ جایزه پیتر دبای ۱۹۸۸ مدال ویلیارد گیبس ۱۹۸۸ عضو آکادمی ملی علوم ایالات متحده (۱۹۷۰) عضو خارجی انجمن سلطنتی (لندن) ۱۹۸۷ و انجمن سلطنتی کانادا ۱۹۹۳