کاربر:Hamidreza۵/صفحه تمرین

استان هرمزگان دروازه خلیج فارس
استان هرمزگان — بندرعباس و تنگه هرمز استان هرمزگان — بندرعباس و تنگه هرمز
کشور	ایران
مرکز استان	بندرعباس
شمال	استان‌های فارس و کرمان
جنوب	خلیج فارس و دریای عمان
شرق	استان سیستان و بلوچستان
غرب	استان بوشهر
آب و هوا	گرم و مرطوب؛ تابستان‌ها تا ۵۰ درجه، رطوبت بالای ۹۰ درصد
ریشه نام	هرمز (اورمزد) — خدای نیکی در دین زرتشتی
بادهای محلی	شَمال و قوس (بادهای موسمی)
تنگه هرمز	مهم‌ترین آبراه نفتی جهان (عرض ۳۹ تا ۹۶ کیلومتر) — ۲۰ تا ۲۵ درصد نفت مصرفی جهان
جزایر مهم	قشم (بزرگ‌ترین جزیره ایران و خاورمیانه) · کیش (مروارید خلیج فارس) · هرمز (ژئوپارک جهانی) · هنگام · لارک · لاوان
بندر موسوم به رجایی	بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران — ۶۵ درصد واردات و ۳۵ درصد صادرات غیرنفتی — ظرفیت بیش از ۱۰۰ میلیون تن در سال
مناطق آزاد	منطقه آزاد قشم · منطقه آزاد کیش
رویداد تاریخی مهم	بیرون راندن پرتغالی‌ها از هرمز توسط شاه عباس بزرگ (۱۶۲۲ میلادی)
گردشگری	ژئوپارک هرمز (خاک رنگین‌کمان) · جنگل‌های حرا (مانگرو) قشم · غار نمکدان قشم (بلندترین غار نمکی جهان) · ستاره‌های دریایی هنگام · سواحل کیش
شیلات و کشاورزی	میگو · ماهی تُن · ماهی شوریده · خرمای میناب و حاجی‌آباد · پرورش میگو
مفاخر	شیخ زاهد گیلانی (هرمزگانی‌تبار)

مقاله درحال ویرایش است

استان هرمزگان، در جنوب ایران به دلیل قرار گرفتن در کرانه تنگه هرمز، راهبردی‌ترین آبراه نفتی جهان را در خود جای داده است. این منطقه با مرکزیت بندرعباس و دارا بودن جزایر بزرگ و مهمی چون قشم و کیش، از دیرباز قطب تجارت بین‌المللی، صید شیلات و کشاورزی بوده است.

مردم این دیار پیشینه بلندی در ایستادگی و مقاومت در برابر استعمار و دیکتاتوری دارند که نمونه درخشان آن بیرون راندن استعمارگران پرتغالی از جزیره هرمز در دوران صفوی است.

امروزه اقتصاد این استان با تکیه بر فعالیت‌های عظیم بندر تجاری رجایی، مناطق آزاد و جاذبه‌های طبیعی منحصربه‌فردی مانند جنگل‌های حرا و غارهای نمکی رونق دارد.

همچنین فرهنگ بومیان هرمزگان به دلیل ارتباطات دیرینه دریایی با دیگر ملل، آمیزه‌ای بی‌نظیر از سنت‌های ایرانی، عربی و آفریقایی در موسیقی و غذاهای محلی است.

علاوه بر این، استان هرمزگان در دهه‌های اخیر نیز همگام با تحولات سیاسی ایران، کانون مبارزات و اعتراضات و اعتصابات مردمی در برابر دیکتاتوری پهلوی و رژیم جمهوری اسلامی بوده است.

مرکز استان: بندرعباس

مساحت: ۷۰,۶۹۷ کیلومتر مربع

جمعیت: حدود ۱.۸ میلیون نفر (۱۴۰۰)

شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (بندرعباس، قشم، کیش، میناب، بندرلنگه، حاجی‌آباد، جاسک و...)

آب و هوا: گرم و مرطوب؛ تابستان‌های بسیار گرم

زبان: بندری (هرمزی)، فارسی، عربی

تاریخچه

استان هرمزگان در جنوب ایران در کرانه‌های خلیج فارس و تنگه هرمز -استراتژیک‌ترین آبراه دریایی جهان - واقع شده است. نام استان از «هرمز» یا «اورمزد»، خدای نیکی در دین زرتشتی گرفته شده و به بندر و جزیره هرمز بازمی‌گردد.

مرکز آن شهر بندرعباس است. نام این استان از قلمرو پادشاهی باستانی هرمز در نزدیکی رود میناب گرفته شده است. از نظر طبیعی، هرمزگان منطقه‌ای کوهستانی است که ارتفاعات زاگرس در آن بدون دشت‌های ساحلی وسیع مستقیماً به دریا می‌رسند و وجود گنبدهای نمکی بلند و رودخانه‌های کم‌آب، کشاورزی گسترده را در آن محدود کرده است.

با این حال، این استان به دلیل اشراف بر تنگه هرمز، که به عنوان یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه اقتصادی جهان، محل عبور بیش از ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع دنیاست، اهمیت استراتژیک فوق‌العاده‌ای دارد.

از دهه ۱۹۷۰ به بعد، با توسعه زیرساخت‌های بندرعباس، این استان به قطب صنایع سنگین نظیر فولاد، سیمان، شیلات و معادن غنی مس، آهن و گوگرد تبدیل شده است.

بندر هرمز باستانی:

بندر هرمز «هرموزیا» از دیرباز یکی از مهم‌ترین بنادر تجاری خلیج فارس بود.

بندر هرمز باستانی که در متون یونانی به نام هارموزیا شناخته می‌شد، برخلاف نام امروزی‌اش در ابتدا یک جزیره نبود، بلکه یک شهر بندری رونق‌یافته در سواحل خشکی و در نزدیکی رودخانه میناب (آنامیس باستان) بود.

یافته‌های باستان‌شناسی نظیر سفال‌های سرخ هندی نشان می‌دهند که این منطقه از هزاره اول پیش از میلاد مسیح، به عنوان یک چهارراه تجاری، فعالانه در بازرگانی دوربرد اقیانوس هند مشارکت داشته است. در اواخر دوران هخامنشیان این سکونتگاه وجود داشت و نئارخوس، دریاسالار اسکندر مقدونی، در سفرهای خود به فراوانیِ محصولات این بندر اشاره کرده است. در قرون وسطی، جزیره هرمز به مرکز تجارت بین‌المللی تبدیل شد و از این جزیره، ادویه، ابریشم و مروارید به اروپا و چین صادر می‌شد. مارکوپولو (سده سیزدهم) و ابن‌بطوطه (سده چهاردهم) هر دو از هرمز دیدن کرده و آن را بندری ثروتمند و پررونق توصیف کرده‌اند.

بعدها در دوران اسلامی (حدود قرن هشتم هجری)، به دلیل حملات مکرر و ناامنی در خشکی، این بندر باستانی رها شد و اهالی آن به جزیره نزدیک ساحل به نام «جرون» نقل مکان کردند و نام هرمز را بر روی این جزیره گذاشتند.

پرتغالی‌ها و شاه عباس:

در آغاز قرن شانزدهم، پرتغالی‌ها با درک موقعیت سوق‌الجيشی جزیره هرمز، به فرماندهی آلبوکرک آن را تصرف کرده و با ساخت قلعه‌های نظامی، بیش از یک قرن بر تجارت خلیج فارس تسلط یافتند. این استعمار طولانی‌مدت سرانجام در سال ۱۶۲۲ میلادی (حدود سال ۱۰۳۱ هجری) توسط شاه عباس اول صفوی پایان یافت.

او توانست با همکاری نیروی دریایی شرکت هند شرقی بریتانیا، پرتغالی‌ها را شکست داده و آن‌ها را به طور کامل از این جزیره و منطقه اخراج کند.

شاه عباس پس از این پیروزی، مرکز تجاری منطقه را از جزیره هرمز به بندر جدیدی در سواحل خشکی منتقل کرد که به افتخار او «بندرعباس» نامیده شد. ۱۰ اردیبهشت، به مناسبت اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز در سال ۱۶۲۲ میلادی، در ایران به عنوان روز ملی خلیج فارس جشن گرفته می‌شود.

در دوره قاجار و پهلوی، بندرعباس بندر اصلی جنوب ایران بود. پس از انقلاب ضدسلطنتی، با ساخت بندر موسوم به رجایی، بندرعباس به بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران تبدیل شد.

جغرافیا و اقلیم

هرمزگان در جنوب ایران، بین استان‌های فارس، کرمان و سیستان و بلوچستان واقع شده و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود است.

تنگه هرمز:

آبراهی استراتژیک (عرض ۳۹ تا ۹۶ کیلومتر) در جنوب ایران است که خلیج فارس را به دریای عمان و در ادامه به اقیانوس هند متصل می‌کند. این تنگه بین استان هرمزگان ایران در شمال و شبه‌جزیره مسندم در عمان در جنوب قرار دارد و به عنوان یکی از حیاتی‌ترین نقاط عبور تجارت جهانی انرژی شناخته می‌شود.

حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد نفت خام حمل‌شده با کشتی در جهان و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) از این مسیر عبور می‌کنند. تنگه هرمز از دوران باستان به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود نقش کلیدی در تجارت داشته و در دوران معاصر به نمادی از تنش‌های ژئوپلیتیک تبدیل شده است. اهمیت اقتصادی و نظامی آن باعث شده تا همواره مورد توجه قدرت‌های جهانی باشد و رویدادهای مرتبط با آن تأثیرات گسترده‌ای بر بازارهای انرژی جهان داشته باشد.

جزایر خلیج فارس:

هرمزگان دارای ۱۴ جزیره مسکونی و غیرمسکونی است. جزیره قشم (بزرگ‌ترین جزیره ایران و خاورمیانه)، جزیره کیش (مرکز تجاری و گردشگری)، جزیره هرمز (ژئوپارک جهانی با خاک رنگین)، جزیره لارک، هنگام و لاوان از مهم‌ترین جزایر هستند.

آب‌وهوای هرمزگان گرم و مرطوب است. تابستان‌ها دما تا ۵۰ درجه سانتیگراد می‌رسد و رطوبت بالای ۹۰ درصد. بادهای موسمی «شَمال» و «قوس» از ویژگی‌های اقلیمی منطقه هستند.

اقتصاد و منابع

هرمزگان از استان‌های کلیدی اقتصاد ایران است. بندر موسوم به رجایی بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران و دروازه واردات و صادرات کشور است.

بندر رجایی:

منطقه ویژه اقتصادی بندر رجایی در ۲۳ کیلومتری غرب بندرعباس، در بخش شمالی جزیره قشم و در تنگه هرمز قرار دارد. این بندر با ایجاد ارتباط دریایی با بیش از ۸۰ بندر مهم جهان، تقریباً نیمی از مبادلات تجاری ایران را به دوش می‌کشد.

این بندر در موقعیت مرکزی مسیر ترانزیت جنوب به شمال واقع شده که یکی از مسیرهای مهم جابه‌جایی کالا در سطح بین‌المللی به حساب می‌آید. این مسیر، آب‌های اقیانوس هند و خلیج فارس را از راه ایران به دریای خزر و سپس از طریق روسیه به شهر سن‌پترزبورگ و مناطق شمالی اروپا وصل می‌کند.

موقعیت جغرافیایی عالی، دسترسی آسان به آب‌های آزاد از خلیج فارس، ارتباط با شبکه ریلی و جاده‌های ترانزیتی بین‌المللی، داشتن تجهیزات و امکانات به‌روز، و نزدیکی به مناطق آزاد کیش و قشم و دیگر بنادر حاشیه خلیج فارس، این مجموعه بندری را به یک مرکز مهم و خاص تبدیل کرده است.

بندر رجایی حدود ۶۵ درصد واردات و ۳۵ درصد صادرات غیرنفتی ایران را مدیریت می‌کند. ظرفیت بندر بیش از ۱۰۰ میلیون تن در سال است.

منطقه آزاد کیش:

جزیره کیش به «مروارید خلیج فارس» معروف است. این جزیره، دومین جزیره بزرگ خلیج فارس، با مساحت حدود ۹۱ کیلومتر مربع در ۱۸ کیلومتری سواحل جنوبی ایران واقع شده و اولین منطقه آزاد تجاری کشور است.

این جزیره به دلیل سواحل مرجانی زیبا، آب‌های شفاف و آب‌وهوای مطبوع، سالانه بیش از یک میلیون گردشگر جذب می‌کند و تمرکز اصلی سرمایه‌گذاری‌ها بر گردشگری است.

علاوه بر تفریح، صنایع تجهیزات برقی، الکترونیک، پوشاک، مواد غذایی، دارویی و شیمیایی نیز در آن فعال هستند.

منطقه آزاد کیش از سال ۱۳۷۲ تأسیس شد و مأموریت اصلی آن گسترش گردشگری، بانکداری، خدمات پزشکی، صنایع پیشرفته و پشتیبانی نفتی است.

موقعیت استراتژیک کیش دسترسی آسان به بازارهای داخلی و کشورهای همسایه را فراهم کرده و آن را به قطبی تجاری و نمایشگاه‌های بین‌المللی تبدیل کرده است.

در کل، کیش ترکیبی از طبیعت بکر و فرصت‌های اقتصادی است که آن را به مقصدی ایده‌آل برای سفر و سرمایه‌گذاری بدل کرده است.

منطقه آزاد قشم Qeshm Island:

قشم بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس است که در موقعیت استراتژیک تنگه هرمز قرار گرفته و به دلیل منابع نفت و گاز، پتروشیمی و خدمات سوخت‌رسانی به کشتی‌ها اهمیت جهانی دارد.

این جزیره با جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، یکی از مقاصد اصلی گردشگری ایران محسوب می‌شود.

منطقه آزاد تجاری-صنعتی قشم حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد و در کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب و پروازهای شرق-غرب نقش کلیدی ایفا می‌کند.

این منطقه مکمل بندر رجایی است و تسهیلات بندری برای کشتی‌های بزرگ فراهم می‌کند.

اهداف اصلی آن شامل توسعه ترانزیت، تجارت، صنایع انرژی‌بر، بیوتکنولوژی، گردشگری، شیلات و خدمات پشتیبان نفت است.

قشم با مزایای ویژه، فرصت‌های مناسبی برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی ایجاد کرده است.

شیلات و کشاورزی:

صید میگو، ماهی تُن، ماهی شوریده و خرما (خرمای میناب و حاجی‌آباد) از محصولات مهم استان هستند. پرورش میگو در سایت‌های پرورشی از صنایع رو به رشد است.

گردشگری:

ژئوپارک جزیره هرمز (خاک رنگین‌کمان)، جنگل‌های حرا (مانگرو) و دره ستارگان قشم، غار نمکدان قشم (بلندترین غار نمکی جهان) و ساحل سرخ قشم، غار خرسین و چشمه آب گرم گنو بندرعباس، ستاره‌های دریایی هنگام، سواحل کیش و اسکله بندرلنگه و ده‌ها مکان دیگر از جاذبه‌های گردشگری این استان هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ هرمزگان، به‌دلیل قرن‌ها تجارت دریایی با آفریقای شرقی و شبه‌جزیره عربستان، ترکیبی از فرهنگ‌های ایرانی، عربی و آفریقایی است.

موسیقی و رقص:

موسیقی جنوب ایران یکی از اصیل‌ترین جلوه‌های فرهنگ بومی کشور است که با ریتم‌های تند، پرانرژی و شورانگیز شناخته می‌شود. این موسیقی تحت تأثیر فرهنگ‌های آفریقایی، عربی و بومی جنوب شکل گرفته و در آیین‌ها، جشن‌ها و حتی برخی مراسم مذهبی و درمانی جایگاه ویژه‌ای دارد.

از مهم‌ترین سبک‌های موسیقی جنوب می‌توان به زار (آیین درمانی و مذهبی)، لیوا (موسیقی شاد همراه با رقص)، یزله (آواز گروهی در مراسم شادی و عزاداری)، سبالو (آواز و رقص گروهی)، نیمه (آواز دریانوردان و صیادان هنگام کار) و شروه (دوبیتی‌خوانی غمگین و محلی) اشاره کرد.

در اجرای این موسیقی‌ها از سازهایی مانند دهل، دمام، دیره و تنبوره استفاده می‌شود که به موسیقی جنوب حال‌وهوایی پرشور و منحصربه‌فرد می‌بخشند..

مفاخر:

محیای بستکی(شاعر) و ابراهیم منصفی شاعر، ترانه‌سرا، خواننده و موسیقی‌دان از چهره‌های مطرح استان هستند.

غذاهای محلی:

قلیه ماهی (خورشت ماهی با تمبرهندی)، هریسه بندری، ده‌ها مدل خوراک میگو وخرچنگ و ماهی، موهامر (نان خرما)، رنگینک (خرمای مغزدار) و حلوای خرما از غذاهای سنتی و نان‌های توموشی، رِهته، دستی، چَمچَمو، کولوکو و... و مهیاوه و سوراغ از سس‌های سنتی استان هرمزگان هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

مقاومت دربرابر استعمار و بخصوص یک قرن مقاومت و مبارزه علیه استعمار پرتغال، سینه‌به سینه از نسلی به نسل دیگر بازگو می‌شود و این روحیه مقاومت و پایداری باعث شده که مردم این دیار در دوران دیکتاتوری پهلوی و جمهوری اسلامی نیز یکی از کانون‌ها و پایگاه‌های اعتراضات و اعتصابات باشند و در این راه شهدای گران‌قدری را فدا کرده‌اند.

مقاومت تاریخی هرمزگان:

مردم هرمزگان قرن‌ها در برابر استعمارگران پرتغالی، هلندی و بریتانیایی مقاومت کردند. بیرون راندن پرتغالی‌ها از جزیره هرمز در سال ۱۶۲۲ یکی از درخشان‌ترین صفحات مقاومت ایرانیان است.

غلامرضا و ناهید شاکری- مجاهدان قشمی:

مجاهد شهید غلامرضا شاکری (متولد ۱۳۴۱ در قشم) اهل بندرعباس بود و از سال ۱۳۵۸ با سازمان مجاهدین آشنایی داشت. خواهرش ناهید شاکری در سال ۱۳۶۱ در اوین تیرباران شد و پسردایی‌اش نیز در بندرعباس به شهادت رسید. غلامرضا با وجود ضربات سنگین بر خانواده‌اش، استوار ماند و به ارتش آزادیبخش ملی ایران پیوست. او از پیکارگران پرشور عملیات فروغ جاویدان بود و در ۵ مرداد ۱۳۶۷ در کرمانشاه به شهادت رسید.

کشتار ۶۷:

زندان بندرعباس نیز در تابستان ۱۳۶۷ شاهد اعدام زندانیان سیاسی و مجاهد بود.

قیام ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴:

بندرعباس در قیام‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ شاهد اعتراضات مردمی بود. بازار بندرعباس از مراکزی بود که در قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ تعطیل شد.

انفجار بندرعباس ۱۴۰۴:

در اواخر فروردین ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵)، انفجار شدید و آتش‌سوزی بزرگی در انبار شرکت «بناگستر» (وابسته به وزارت دفاع و سپاه) در بندرعباس رخ داد. در این انفجار بیش از ۲۵۰ کشته و بیش از ۱۰۰۰ زخمی شدند، هرچند مقامات رسمی آمار را تأیید نکرده‌اند.

علت اصلی، نگهداری مواد منفجره مانند پرکلرات سدیم (سوخت موشک‌های بالستیک) توسط سپاه در انبارهای بندرعباس بود. هرچند آتش این انفجار چند روز پس از حادثه همچنان مهار نشده بود، اما مقامات رژیم ابعاد فاجعه را پنهان کرده و ادعا کردند محموله نظامی وجود نداشت.

این حادثه ضربه سنگینی به اقتصاد بندرعباس (دروازه اصلی تجارت و قاچاق نفت ایران) وارد کرد و خشم عمومی از سپاه را افزایش داد.