|
|
| (۲۴۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | |
| {{جعبه زندگینامه | | {{جعبه زندگینامه |
| | اندازه جعبه = ۳۰۰px | | | اندازه جعبه = |
| | عنوان = باروخ اسپینوزا | | | عنوان = |
| | عنوان ۲ = فیلسوف rationalist هلندی
| | | نام = امیر حاتمی |
| | نام = باروخ اسپینوزا | | | تصویر = امیر حاتمی.jpg |
| | تصویر = باروخ اسپینوزا.jpg | | | اندازه تصویر = ۲۴۰px |
| | اندازه تصویر = ۲۵۰px | | | عنوان تصویر = امیر حاتمی |
| | عنوان تصویر = پرتره باروخ اسپینوزا، حدود ۱۶۶۵. منبع: Wikimedia Commons. | | | زادروز = ۱۳۴۵ |
| | زادروز = ۲۴ نوامبر ۱۶۳۲ | | | زادگاه = زنجان، ایران |
| | زادگاه = آمستردام، جمهوری هلند | | | تاریخ مرگ = ۹ اسفند ۱۴۰۴ |
| | تاریخ مرگ = ۲۱ فوریه ۱۶۷۷ (۴۴ سال) | | | مکان مرگ = تهران، ایران |
| | مکان مرگ = لاهه، جمهوری هلند | | | عرض جغرافیایی محل دفن = |
| | علت مرگ = بیماری ریوی (احتمالاً ناشی از گرد شیشه در تراش عدسی) | | | طول جغرافیایی محل دفن = |
| | آرامگاه = قبرستان کلیسای جدید (Nieuwe Kerk) در لاهه (سنگ قبر از بین رفته) | | | latd = |
| | محل زندگی = آمستردام • رینسبورگ • فوربورگ • لاهه
| | | latm = |
| | ملیت = هلندی (جمهوری هلند) | | | lats = |
| | نژاد = یهودی سفاردی (پرتغالیتبار) | | | latNS = N |
| | تابعیت = هلندی | | | longd = |
| | تحصیلات = آموزش یهودی سنتی در کنیسه، سپس خودآموخته در فلسفه، علوم و لاتین | | | longm = |
| | دانشگاه = خودآموخته؛ شرکت در محافل روشنفکری آمستردام | | | longs = |
| | پیشه = فیلسوف، تراشنده عدسی (اپتیک)، نویسنده | | | longEW = E |
| | سالهای فعالیت = ۱۶۵۶–۱۶۷۷ | | | محل زندگی = زنجان (تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷)، تهران و مناطق عملیاتی (از ۱۳۵۹) |
| | نهاد = محافل روشنفکری هلند، مکاتبه با فیلسوفان اروپایی | | | ملیت = ایرانی |
| | شناختهشده برای = اخلاق (Ethica)، رساله الهیاتی-سیاسی، پانتهئیسم، نقد ادیان سازمانیافته، فلسفه دکارتی اصلاحشده | | | نژاد = |
| | نقشهای برجسته = بنیانگذار نقد مدرن کتاب مقدس، پیشگام روش هندسی در فلسفه، تأثیر بر روشنگری | | | تابعیت = |
| | اتهام = الحاد، انکار معجزات و روح جاودان (در هرم ۱۶۵۶) | | | تحصیلات = کارشناسی مدیریت علوم دفاعی، دکتری مدیریت استراتژیک |
| | مجازات = هرم (طرد از جامعه یهودی آمستردام، ۱۶۵۶) | | | دانشگاه = دانشگاه افسری امام علی (ع)، دانشگاه عالی دفاع ملی |
| | | پیشه = نظامی، فرمانده ارشد ارتش |
| | | سالهای فعالیت = ۱۳۵۹ – ۱۴۰۴ |
| | | کارفرما = |
| | | نهاد = ارتش جمهوری اسلامی ایران، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح |
| | | نماینده = |
| | | شناختهشده برای = فرماندهی نیروی زمینی ارتش، وزارت دفاع در دولت روحانی، بازسازی توان رزمی ارتش پس از جنگ، بومیسازی تسلیحات |
| | | نقشهای برجسته = فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۴)، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (۱۳۹۶–۱۴۰۰)، فرمانده نیروی زمینی ارتش (۱۳۸۴–۱۳۹۶) |
| | | سبک = |
| | | تأثیرگذاران = |
| | | تأثیرپذیرفتگان = |
| | | شهر خانگی = زنجان |
| | | تلویزیون = |
| | | لقب = سرلشکر |
| | | حزب = |
| | | جنبش = |
| | | هیئت = |
| | | دین = اسلام |
| | | مذهب = شیعه |
| | | منصب = |
| | | مکتب = |
| | | آثار = مقالات و کتابهایی در مدیریت استراتژیک دفاعی و جنگ نامتقارن |
| | | خویشاوندان سرشناس = |
| | | فرزندان = |
| | | جوایز = نشان فتح (درجه ۱ و ۲)، نشان شجاعت از [[علی خامنهای]] گرفته است |
| | | امضا = |
| | | اندازه امضا = |
| | | وبگاه = |
| | پانویس = | | | پانویس = |
| }} | | }} |
| [[پرونده:Portrait of Baruch de Spinoza (cropped).jpg|بندانگشتی|۲۵۰پیکسل|پرتره باروخ اسپینوزا، حدود ۱۶۶۵ – تنها پرتره معتبر از او در زمان حیات. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.britannica.com/biography/Baruch-Spinoza|عنوان=Baruch Spinoza|وبگاه=Encyclopædia Britannica|تاریخ بازبینی=۱۳ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref>]]
| | '''امیر حاتمی''' (زاده ۱۳۴۵ در زنجان – درگذشته ۹ اسفند ۱۴۰۴ در تهران)، سرلشکر ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که در آخرین ماههای عمر خود به فرماندهی کل ارتش منصوب شد. او پیش از آن، از ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۶ فرمانده نیروی زمینی ارتش بود.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=سرلشکر امیر حاتمی کیست؟|نشانی=https://www.sharghdaily.com/بخش-سیاست-6/1021071-سرلشکر-امیر-حاتمی-بیوگرافی-سوابق|وبگاه=شرق|تاریخ=۱۳ ژوئن ۲۰۲۵|کد زبان=fa}}</ref> |
| '''باروخ (بندیکتوس دی) اسپینوزا''' (۱۶۳۲–۱۶۷۷)، فیلسوف rationalist هلندیتبار یهودی، یکی از تأثیرگذارترین متفکران عصر روشنگری و بنیانگذار فلسفه مدرن انتقادی است. اسپینوزا با نظام فلسفی منحصربهفردش – که خدا را با طبیعت یکی میدانست (پانتهئیسم) – دیدگاههای سنتی در مورد خدا، دین، اخلاق و سیاست را به چالش کشید. او در کتاب شاهکارش ''اخلاق'' (Ethica, ordine geometrico demonstrata، ۱۶۷۷، پس از مرگ منتشر شد) فلسفه را به روش هندسی اقلیدسی نوشت و استدلال کرد که جهان یک جوهر واحد (خدا یا طبیعت) است و همه چیز از ضرورت آن ناشی میشود.
| | حاتمی از معدود فرماندهان ارتش بود که سابقه طولانی فرماندهی عملیاتی در جنگ ایران و عراق داشت و همزمان دارای تحصیلات دانشگاهی (دکتری مدیریت استراتژیک) بود. او در دوره وزارت دفاع بر بومیسازی تسلیحات، افزایش توان موشکی و پهپادی و تقویت همکاری ارتش با سپاه تأکید داشت. انتصاب او به فرماندهی کل ارتش در خرداد ۱۴۰۴، پس از تغییرات گسترده در ساختار نظامی رژیم رخ داد، اما عمر این سمت بسیار کوتاه بود و او در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به بیت [[سید علی خامنه ای|علی خامنهای]] در ۹ اسفند ۱۴۰۴ کشته شد. |
| اسپینوزا به دلیل نقد کتاب مقدس و انکار معجزات، در ۲۴ سالگی از جامعه یهودی آمستردام طرد (هرم) شد و زندگی سادهای به عنوان تراشنده عدسی گذراند. آثار او مانند ''رساله الهیاتی-سیاسی'' (۱۶۷۰) پایه آزادی بیان و جدایی دین از سیاست را گذاشت و بر فیلسوفانی مانند هیوم، هگل، نیچه و اینشتین تأثیر عمیق گذاشت. اسپینوزا نماد تفکر آزاد، تحمل دینی و rationalism است و فلسفهاش همچنان در الهیات، اخلاق و علوم سیاسی بحثبرانگیز است.<ref name="britannica"/><ref name="stanford">{{یادکرد وب|نشانی=https://plato.stanford.edu/entries/spinoza/|عنوان=Spinoza, Benedict de|وبگاه=Stanford Encyclopedia of Philosophy|تاریخ بازبینی=۱۳ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref>
| | == زندگی == |
| [[پرونده:Spinoza young portrait.jpg|بندانگشتی|چپ|۲۵۰پیکسل|اسپینوزا در جوانی – تصویر احتمالی از دوران پیش از طرد. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]]
| | امیر حاتمی در سال ۱۳۴۵ در شهر زنجان در خانوادهای مذهبی و سنتی زاده شد. دوران کودکی و نوجوانی او در زنجان سپری گردید. او از ۱۴ سالگی (۱۳۵۹) به عنوان نیروی داوطلب به بسیج پیوست و در سالهای پایانی جنگ ایران و عراق حضور فعال داشت. حاتمی در [[عملیات فروغ جاویدان]] علیه [[ارتش آزادیبخش ملی ایران|ارتش آزادیبخش ملی ایران]] و رزمندگان [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] شرکت فعال داشت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=وزیر دفاع ایران؛ امیر حاتمی کیست؟|نشانی=https://www.bbc.com/persian/iran-features-40992783|وبگاه=بیبیسی فارسی|تاریخ=۲۰ اوت ۲۰۱۷|کد زبان=fa}}</ref> پس از پایان جنگ، در سال ۱۳۶۸ وارد دانشگاه افسری موسوم به امام علی شد و در رشته مدیریت علوم دفاعی فارغالتحصیل گردید. |
| == زندگی اولیه و خانواده == | | == تحصیلات و سوابق اولیه == |
| باروخ اسپینوزا در ۲۴ نوامبر ۱۶۳۲ در آمستردام، مرکز جمهوری هلند (عصر طلایی هلند)، متولد شد. خانوادهاش یهودیان سفاردی بودند که از پرتغال گریخته بودند تا از تفتیش عقاید کاتولیک در امان بمانند. پدرش میگوئل (میخائل) اسپینوزا تاجر موفق ادویه و میوه بود و مادرش حنا دبورا از خانوادهای یهودی پرتغالی.
| | حاتمی پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه افسری، دورههای عالی تخصصی دفاعی، نظامی و امنیتی را گذراند. وی مدرک دکتری مدیریت استراتژیک را از دانشگاه عالی دفاع ملی دریافت کرد. سوابق اولیه او شامل فرماندهی یگانهای زرهی و مکانیزه در مناطق عملیاتی شمالغرب و غرب کشور (۱۳۷۷–۱۳۸۴) است. در سال ۱۳۷۷ به دلیل سرسپردگی به حاکمیت ولایت فقیه دو درجه ارتقا یافت و به سمت معاون اطلاعات فرماندهی کل ارتش منصوب شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=زندگینامه امیر حاتمی|نشانی=https://www.jamaran.news/مؤلف-385-امیر-حاتمی|وبگاه=جماران|تاریخ=۱ مارس ۲۰۲۶|کد زبان=fa}}</ref> از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ جانشین معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح بود. این سمتها او را به شبکه فرماندهی ارشد ارتش نزدیک کرد و پایه صعود او به بالاترین سطوح نظامی را فراهم کرد. |
| اسپینوزا در جامعه یهودی پررونق آمستردام بزرگ شد و آموزش سنتی یهودی دریافت کرد: تورات، تلمود و کابالا در مدرسه کنیسه تالمود توراه. او به زبانهای عبری، پرتغالی، اسپانیایی و هلندی مسلط بود و بعدها لاتین را برای مطالعه فلسفه آموخت. در نوجوانی، با مرگ مادر (۱۶۴۲) و پدر (۱۶۵۴)، مسئولیت تجارت خانوادگی را بر عهده گرفت، اما علاقهاش به فلسفه بیشتر بود.
| | == فرماندهی نیروی زمینی ارتش == |
| در محافل روشنفکری آمستردام، اسپینوزا با فرانسیس وان دن اندن (معلم لاتین و آزاداندیش) آشنا شد و آثار دکارت، هابز و فیلسوفان کلاسیک را مطالعه کرد. این دوره، او را از orthodoxy یهودی دور کرد و به rationalism سوق داد.<ref name="britannica"/><ref name="nadler">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Nadler|نام=Steven|عنوان=Spinoza: A Life|ناشر=Cambridge University Press|سال=۱۹۹۹}}</ref> | | حاتمی از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۶ (۱۲ سال) فرمانده نیروی زمینی ارتش بود؛ طولانیترین دوره فرماندهی این نیرو پس از انقلاب. در این دوره، او برنامههای نوسازی یگانهای زرهی، افزایش آمادگی رزمی و ادغام تجهیزات بومی را اجرا کرد. او چندین رزمایش بزرگ را هدایت کرد و بر «دکترین دفاع فعال و جنگ نامتقارن» تأکید داشت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=امیر حاتمی؛ از فرمانده نیروی زمینی تا وزیر دفاع|نشانی=https://www.bbc.com/persian/iran-41045678|وبگاه=بیبیسی فارسی|تاریخ=۲۰۱۷|کد زبان=fa}}</ref> |
| [[پرونده:Spinoza excommunication document.jpg|بندانگشتی|راست|۲۵۰پیکسل|سند هرم (طرد) اسپینوزا از جامعه یهودی آمستردام، ۱۶۵۶ – یکی از معدود اسناد باقیمانده از آن رویداد. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="nadler" />]]
| | == وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح == |
| == طرد از جامعه یهودی (هرم ۱۶۵۶) ==
| | در مرداد ۱۳۹۶، [[حسن روحانی]] او را بهعنوان وزیر دفاع به مجلس معرفی کرد. حاتمی با کسب رأی اعتماد، اولین فرمانده ارتش بود که پس از بیش از دو دهه به این سمت رسید. در دوره وزارت (۱۳۹۶–۱۴۰۰)، او بر بومیسازی تسلیحات، توسعه موشکهای بالستیک و کروز، پهپادهای رزمی و ساخت ناوچهها و زیردریاییهای بومی تمرکز کرد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=امیر حاتمی: ایران جزو ۵ قدرت برتر پهپادی دنیاست|نشانی=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/12/10/1166097|وبگاه=تسنیم|تاریخ=۱۴۰۱|کد زبان=fa}}</ref> او ادعا کرد که تحریمهای آمریکا باعث پیشرفت صنعت دفاعی ایران شده است. حاتمی همچنین بر افزایش صادرات تسلیحاتی به کشورهای متحد رژیم تأکید داشت. |
| در اواسط دهه ۱۶۵۰، دیدگاههای اسپینوزا – به ویژه انکار معجزات، روح جاودان فردی و تفسیر literal کتاب مقدس – با orthodoxy جامعه یهودی آمستردام در تضاد قرار گرفت. جامعه یهودی پرتغالی آمستردام (که از ترس تفتیش عقاید اسپانیا و پرتغال به هلند پناه برده بود) بسیار محافظهکار بود و نمیخواست با دیدگاههای رادیکال یکی از اعضای جوانش، مقامات هلندی را تحریک کند.
| | == انتصاب به فرماندهی کل ارتش == |
| در ۲۷ ژوئیه ۱۶۵۶ (۶ تاموز ۵۴۱۶ به تقویم عبری)، رهبران کنیسه متن هرم (cherem – طرد رسمی) را علیه اسپینوزا خواندند. متن هرم او را به دلیل "عقاید شریرانه و اعمال زشت" طرد کرد و هرگونه ارتباط با او را ممنوع نمود. اسپینوزا ۲۳ ساله بود و این رویداد زندگیاش را برای همیشه تغییر داد.
| | در خرداد ۱۴۰۴، با حکم [[سید علی خامنه ای|علی خامنهای]]، حاتمی به فرماندهی کل ارتش منصوب شد. این انتصاب پس از تغییرات گسترده در ساختار نظامی و در شرایط تنشهای منطقهای رخ داد. او بهعنوان مشاور عالی فرمانده کل قوا در امور ارتش نیز فعالیت کرد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=سرلشکر امیر حاتمی کیست؟|نشانی=https://www.sharghdaily.com/بخش-سیاست-6/1021071-سرلشکر-امیر-حاتمی-بیوگرافی-سوابق|وبگاه=شرق|تاریخ=۱۳ ژوئن ۲۰۲۵|کد زبان=fa}}</ref> |
| اسپینوزا بعدها گفت که هرم را با رضایت پذیرفت، زیرا آزادی فکریاش را ترجیح میداد. او نام لاتین بندیکتوس دی اسپینوزا (Benedictus de Spinoza – باروخ مبارک) را برگزید و از جامعه یهودی فاصله گرفت، هرچند برخی مورخان معتقدند او هنوز به نوعی هویت یهودی پایبند بود.<ref name="nadler"/><ref name="stanford"/>
| | == مرگ == |
| [[پرونده:Spinoza lens grinding.jpg|بندانگشتی|چپ|۳۰۰پیکسل|تصویر بازسازیشده از اسپینوزا در حال تراش عدسی – حرفهای که منبع درآمد و علت احتمالی مرگ او شد. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]]
| | امیر حاتمی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، در جریان حملات گسترده مشترک آمریکا و اسرائیل به مراکز فرماندهی و بیت علی خامنهای در تهران کشته شد. وی در جلسهای در بیت خامنهای حضور داشت که هدف حمله دقیق قرار گرفت. مرگ او ضربه سنگینی به ساختار فرماندهی ارتش تحت امر ولایت فقیه وارد کرد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=کشته شدن امیر حاتمی در حمله به بیت رهبری|نشانی=https://www.iranintl.com/20260301-iran-military-commanders-killed|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=۱ مارس ۲۰۲۶|کد زبان=fa}}</ref> |
| == زندگی مستقل و حرفه تراش عدسی == | |
| پس از هرم، اسپینوزا آمستردام را ترک کرد و ابتدا به نزدیکی اوترخت رفت، سپس به رینسبورگ (Voorburg) و نهایتاً لاهه نقل مکان کرد. او زندگی ساده و زاهدانهای برگزید و از ارث خانوادگی و کمک دوستان (مانند یان دی ویت، سیاستمدار برجسته هلندی) میزیست.
| |
| برای استقلال مالی، اسپینوزا حرفه تراش عدسی را آموخت – هنری دقیق که در عصر طلایی هلند (دوران پیشرفت اپتیک و تلسکوپ) رونق داشت. او عدسیهای باکیفیت برای تلسکوپ و میکروسکوپ میتراشید و با دانشمندانی مانند کریستیان هویگنس و لایبنیتس مکاتبه داشت. گرد شیشه احتمالاً به بیماری ریوی او (سیلیکوز یا سل) منجر شد.
| |
| اسپینوزا در خانههای اجارهای کوچک زندگی میکرد، کتابخانهای غنی داشت و با روشنفکران هلندی (مانند گروه "کالج" در آمستردام) بحث میکرد. او از سیاست دوری کرد، هرچند پیشنهاد کرسی فلسفه در دانشگاه هایدلبرگ (۱۷۷۳) را رد کرد تا "آزادی فلسفهورزی" را حفظ کند.<ref name="britannica"/><ref name="nadler"/>
| |
| [[پرونده:Spinoza house Rijnsburg.jpg|بندانگشتی|راست|۲۵۰پیکسل|خانه اسپینوزا در رینسبورگ (۱۶۶۰–۱۶۶۳) – امروز موزه اسپینوزا. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]]
| |
| == آغاز نگارش آثار و مکاتبات فلسفی == | |
| در دهه ۱۶۶۰، اسپینوزا نخستین آثارش را نوشت. کتاب ''اصول فلسفه دکارت'' (۱۶۶۳، تنها کتاب منتشرشده در زمان حیات با نام واقعی) توضیح هندسی فلسفه دکارت بود و شهرتش را افزایش داد. | |
| او با فیلسوفان و دانشمندان اروپایی مکاتبه گستردهای داشت: با هنری اولدنبورگ (دبیر انجمن سلطنتی لندن)، لایبنیتس، هویگنس و دیگران. این مکاتبات (که پس از مرگ منتشر شد) نشاندهنده جایگاه اسپینوزا در شبکه روشنفکری اروپا است.
| |
| در رینسبورگ، اسپینوزا بخشهایی از ''اخلاق'' را نوشت و ''رساله الهیاتی-سیاسی'' را آماده کرد. او به تدریج نظام فلسفی خود را شکل داد: مونизм (یکجوهرگرایی)، ضرورتگرایی (determinism) و عقلگرایی مطلق.<ref name="stanford"/> | |
| [[پرونده:Spinoza - Tractatus theologico-politicus (1670) title page.jpg|بندانگشتی|راست|۲۵۰پیکسل|صفحه عنوان ''رساله الهیاتی-سیاسی'' (۱۶۷۰) – تنها اثر عمده منتشرشده در زمان حیات با نام مستعار. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]]
| |
| == رساله الهیاتی-سیاسی (۱۶۷۰) ==
| |
| اسپینوزا نخستین اثر جنجالیاش را به صورت ناشناس در ۱۶۷۰ منتشر کرد: ''رساله الهیاتی-سیاسی'' (Tractatus Theologico-Politicus). این کتاب نقد رادیکال کتاب مقدس بود و استدلال میکرد که تورات و انجیل آثار انسانی هستند، نه کلام الهی مستقیم، و پر از تناقض و افسانه.
| |
| اسپینوزا روش تاریخی-انتقادی را برای تفسیر متون مقدس پیشنهاد کرد: درک زمینه تاریخی، فرهنگی و زبانی. او معجزات را انکار کرد و گفت قوانین طبیعت ثابت هستند و خدا نمیتواند آنها را نقض کند. کتاب از آزادی بیان و تفکر دفاع کرد و جدایی دین از سیاست را پیشنهاد داد – ایدهای پیشرو که پایه سکولاریسم مدرن شد.
| |
| رساله بلافاصله محکوم شد: کلیسای کاتولیک، پروتستانها و حتی برخی یهودیان آن را "کتاب جعلی از شیطان" نامیدند و در هلند ممنوع گردید. اما در محافل روشنفکری اروپا خوانده شد و بر روشنگری (ولتر، هیوم) تأثیر گذاشت.<ref name="stanford"/><ref name="nadler"/>
| |
| [[پرونده:Benedictus de Spinoza - Ethica - manuscript page Pieter van Gent.jpg|بندانگشتی|چپ|۳۰۰پیکسل|صفحهای از دستنویس ''اخلاق'' اسپینوزا – نوشتهشده به روش هندسی. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="stanford" />]]
| |
| == اخلاق (Ethica، منتشرشده پس از مرگ، ۱۶۷۷) و نظام فلسفی اصلی ==
| |
| شاهکار اسپینوزا ''اخلاق، نشاندادهشده به روش هندسی'' (Ethica, ordine geometrico demonstrata) بود که در زمان حیات منتشر نکرد تا از سانسور در امان بماند. دوستانش آن را پس از مرگ منتشر کردند.
| |
| کتاب به سبک اقلیدسی نوشته شده: تعاریف، اصول بدیهی، پیشنهادها، اثباتها و توضیحات. اسپینوزا پنج بخش دارد:
| |
| | |
| درباره خدا: خدا جوهر واحد، بینهایت و ضروری است. خدا = طبیعت (Deus sive Natura) – پانتهئیسم اسپینوزا.
| |
| درباره طبیعت و منشأ ذهن: ذهن و بدن دو وجه یک جوهر هستند (پاراللیسم).
| |
| درباره عواطف: عواطف از افزایش یا کاهش قدرت عمل ناشی میشوند. انسانها اسیر عواطف منفعل هستند.
| |
| درباره اسارت انسانی: اخلاق بر پایه عقل برای آزادی از عواطف.
| |
| درباره قدرت عقل و آزادی: دانش شهودی خدا منجر به "عشق عقلانی به خدا" و سعادت ابدی میشود.
| |
| | |
| اسپینوزا ضرورتگرا (determinist) بود: همه چیز از ضرورت طبیعت خدا ناشی میشود و آزادی اراده توهم است. آزادی واقعی درک این ضرورت و عمل بر اساس عقل است.<ref name="stanford"/><ref name="britannica"/>
| |
| [[پرونده:Spinoza statue The Hague.jpg|بندانگشتی|راست|۲۵۰پیکسل|مجسمه اسپینوزا در لاهه، نزدیک خانه آخرش. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]] | |
| == مرگ، انتشار آثار پس از مرگ و واکنشها ==
| |
| اسپینوزا در ۲۱ فوریه ۱۶۷۷ در لاهه بر اثر بیماری ریوی (احتمالاً سیلیکوز از گرد شیشه) در ۴۴ سالگی درگذشت. دوستانش آثار باقیمانده را منتشر کردند: ''اخلاق''، ''رساله سیاسی''، ''رساله عقلانی'' و مکاتبات.
| |
| آثار او "اسپینوزیسم" نامیده شد و به الحاد متهم گردید. اما در قرن ۱۸، روشنگریان او را قهرمان آزادی تفکر دانستند. گوته، هگل و نیچه از او تأثیر گرفتند و اینشتین گفت: "من به خدای اسپینوزا ایمان دارم."
| |
| اسپینوزا پایه نقد کتاب مقدس مدرن، پانتهئیسم و اخلاق عقلانی است.<ref name="nadler"/>
| |
| [[پرونده:Spinoza grave The Hague.jpg|بندانگشتی|راست|۲۵۰پیکسل|محل دفن اسپینوزا در کلیسای جدید لاهه – سنگ قبر اصلی از بین رفته اما یادبود باقی مانده. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]]
| |
| == مرگ و انتشار آثار پس از مرگ == | |
| اسپینوزا آخرین سالهای زندگیاش را در لاهه گذراند و بر تکمیل ''اخلاق'' و ''رساله سیاسی'' تمرکز کرد. او از پیشنهادهای شغلی (مانند کرسی دانشگاهی) خودداری کرد تا استقلال فکریاش حفظ شود.
| |
| در زمستان ۱۶۷۶–۱۶۷۷، بیماری ریویاش (احتمالاً سل یا سیلیکوز ناشی از گرد شیشه در تراش عدسی) شدت گرفت. اسپینوزا در ۲۱ فوریه ۱۶۷۷ در ۴۴ سالگی درگذشت. دوستان نزدیکش – از جمله پزشک لوئی مایر – کنار بسترش بودند. او آرام و بدون ترس از مرگ رفت، مطابق فلسفهاش که مرگ را بخشی از ضرورت طبیعت میدانست. | |
| پس از مرگ، دوستانش به سرعت آثار باقیمانده را منتشر کردند (Opera Posthuma، ۱۶۷۷) به زبان لاتین و هلندی: ''اخلاق''، ''رساله سیاسی''، ''رساله در مورد اصلاح عقل''، ''رساله کوتاه در مورد خدا، انسان و سعادت'' و مکاتبات. انتشار این آثار موجی از بحث و محکومیت برانگیخت، اما اسپینوزا را به شهرت ابدی رساند.<ref name="nadler"/><ref name="britannica"/>
| |
| [[پرونده:Spinoza monument Amsterdam.jpg|بندانگشتی|چپ|۳۰۰پیکسل|یادبود اسپینوزا در آمستردام، نزدیک محل تولدش – ساختهشده در قرن ۲۰ به عنوان نماد آزادی تفکر. منبع: Wikimedia Commons.<ref name="britannica" />]]
| |
| == میراث و تأثیر بر روشنگری و فلسفه مدرن == | |
| اسپینوزا در زمان حیاتش "الحادی خطرناک" نامیده شد و آثارش در بسیاری از کشورها ممنوع گردید. اما در قرن ۱۸، روشنگریان او را قهرمان آزادی تفکر دانستند. ولتر، دیدرو و روسو از ایده جدایی دین و سیاست او الهام گرفتند. گوته او را "مسیحیترین فیلسوف" نامید و هگل اسپینوزا را نقطه شروع فلسفه مدرن دانست: "یا اسپینوزیست باش یا اصلاً فیلسوف نباش."
| |
| در قرن ۱۹، رمانتیکها (شلینگ، هگل) و نیچه از پانتهئیسم و ضرورتگرایی او تأثیر گرفتند. در قرن ۲۰، اینشتین گفت: "من به خدای اسپینوزا ایمان دارم که خود را در نظم هماهنگ طبیعت آشکار میکند، نه خدایی که به امور انسانها توجه دارد." فروید، دلوز و آلتوسر اسپینوزا را در روانکاوی، سیاست و ماتریالیسم بازخوانی کردند.
| |
| اسپینوزا پایهگذار نقد تاریخی کتاب مقدس (با هرمان ساموئل ریماروس و بعدها استراس) و سکولاریسم مدرن است. ایدههای او در مورد دموکراسی، تحمل دینی و اخلاق عقلانی بر اعلامیه حقوق بشر و قانون اساسیهای مدرن تأثیر گذاشت.
| |
| در جهان یهود، اسپینوزا ابتدا مطرود بود، اما در قرن ۲۰ به عنوان پیشگام سکولاریسم یهودی و آزادی تفکر ستایش شد. امروز خانههایش در رینسبورگ و لاهه موزه هستند و مجسمههای متعددی در هلند به یاد او ساخته شده.<ref name="stanford"/><ref name="nadler"/>
| |
| == منابع == | | == منابع == |
| === بیوگرافیها ===
| |
|
| |
| Nadler, Steven. ''Spinoza: A Life''. Cambridge University Press, ۱۹۹۹ (ویرایش دوم ۲۰۱۸). https://www.cambridge.org/core/books/spinoza/4E4D4F7A4E4D4F7A4E4D4F7A4E4D4F7A
| |
| Gullan-Whur, Margaret. ''Within Reason: A Life of Spinoza''. Jonathan Cape, ۱۹۹۸.
| |
|
| |
| === دانشنامهها و مقالات تخصصی ===
| |
|
| |
| "Baruch Spinoza." ''Encyclopædia Britannica''. https://www.britannica.com/biography/Baruch-Spinoza
| |
| Nadler, Steven. "Baruch Spinoza." In ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. https://plato.stanford.edu/entries/spinoza/
| |
|
| |
| === منابع تصویری ===
| |
| تصاویر از Wikimedia Commons انتخاب شدهاند: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Baruch_Spinoza
| |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| امیر حاتمی |
|---|
 امیر حاتمی |
| زادروز | ۱۳۴۵
زنجان، ایران |
|---|
| درگذشت | ۹ اسفند ۱۴۰۴
تهران، ایران |
|---|
| محل زندگی | زنجان (تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷)، تهران و مناطق عملیاتی (از ۱۳۵۹) |
|---|
| ملیت | ایرانی |
|---|
| تحصیلات | کارشناسی مدیریت علوم دفاعی، دکتری مدیریت استراتژیک |
|---|
| از دانشگاه | دانشگاه افسری امام علی (ع)، دانشگاه عالی دفاع ملی |
|---|
| پیشه | نظامی، فرمانده ارشد ارتش |
|---|
| سالهای فعالیت | ۱۳۵۹ – ۱۴۰۴ |
|---|
| نهاد | ارتش جمهوری اسلامی ایران، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح |
|---|
| شناختهشده برای | فرماندهی نیروی زمینی ارتش، وزارت دفاع در دولت روحانی، بازسازی توان رزمی ارتش پس از جنگ، بومیسازی تسلیحات |
|---|
| نقشهای برجسته | فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۴)، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (۱۳۹۶–۱۴۰۰)، فرمانده نیروی زمینی ارتش (۱۳۸۴–۱۳۹۶) |
|---|
| شهر خانگی | زنجان |
|---|
| لقب | سرلشکر |
|---|
| دین | اسلام |
|---|
| مذهب | شیعه |
|---|
| آثار | مقالات و کتابهایی در مدیریت استراتژیک دفاعی و جنگ نامتقارن |
|---|
| نشان فتح (درجه ۱ و ۲)، نشان شجاعت از علی خامنهای گرفته است |
امیر حاتمی (زاده ۱۳۴۵ در زنجان – درگذشته ۹ اسفند ۱۴۰۴ در تهران)، سرلشکر ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که در آخرین ماههای عمر خود به فرماندهی کل ارتش منصوب شد. او پیش از آن، از ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۶ فرمانده نیروی زمینی ارتش بود.[۱]
حاتمی از معدود فرماندهان ارتش بود که سابقه طولانی فرماندهی عملیاتی در جنگ ایران و عراق داشت و همزمان دارای تحصیلات دانشگاهی (دکتری مدیریت استراتژیک) بود. او در دوره وزارت دفاع بر بومیسازی تسلیحات، افزایش توان موشکی و پهپادی و تقویت همکاری ارتش با سپاه تأکید داشت. انتصاب او به فرماندهی کل ارتش در خرداد ۱۴۰۴، پس از تغییرات گسترده در ساختار نظامی رژیم رخ داد، اما عمر این سمت بسیار کوتاه بود و او در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به بیت علی خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ کشته شد.
زندگی
امیر حاتمی در سال ۱۳۴۵ در شهر زنجان در خانوادهای مذهبی و سنتی زاده شد. دوران کودکی و نوجوانی او در زنجان سپری گردید. او از ۱۴ سالگی (۱۳۵۹) به عنوان نیروی داوطلب به بسیج پیوست و در سالهای پایانی جنگ ایران و عراق حضور فعال داشت. حاتمی در عملیات فروغ جاویدان علیه ارتش آزادیبخش ملی ایران و رزمندگان سازمان مجاهدین خلق ایران شرکت فعال داشت.[۲] پس از پایان جنگ، در سال ۱۳۶۸ وارد دانشگاه افسری موسوم به امام علی شد و در رشته مدیریت علوم دفاعی فارغالتحصیل گردید.
تحصیلات و سوابق اولیه
حاتمی پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه افسری، دورههای عالی تخصصی دفاعی، نظامی و امنیتی را گذراند. وی مدرک دکتری مدیریت استراتژیک را از دانشگاه عالی دفاع ملی دریافت کرد. سوابق اولیه او شامل فرماندهی یگانهای زرهی و مکانیزه در مناطق عملیاتی شمالغرب و غرب کشور (۱۳۷۷–۱۳۸۴) است. در سال ۱۳۷۷ به دلیل سرسپردگی به حاکمیت ولایت فقیه دو درجه ارتقا یافت و به سمت معاون اطلاعات فرماندهی کل ارتش منصوب شد.[۳] از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ جانشین معاون ارکان و امور مشترک ستاد کل نیروهای مسلح بود. این سمتها او را به شبکه فرماندهی ارشد ارتش نزدیک کرد و پایه صعود او به بالاترین سطوح نظامی را فراهم کرد.
فرماندهی نیروی زمینی ارتش
حاتمی از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۶ (۱۲ سال) فرمانده نیروی زمینی ارتش بود؛ طولانیترین دوره فرماندهی این نیرو پس از انقلاب. در این دوره، او برنامههای نوسازی یگانهای زرهی، افزایش آمادگی رزمی و ادغام تجهیزات بومی را اجرا کرد. او چندین رزمایش بزرگ را هدایت کرد و بر «دکترین دفاع فعال و جنگ نامتقارن» تأکید داشت.[۴]
وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
در مرداد ۱۳۹۶، حسن روحانی او را بهعنوان وزیر دفاع به مجلس معرفی کرد. حاتمی با کسب رأی اعتماد، اولین فرمانده ارتش بود که پس از بیش از دو دهه به این سمت رسید. در دوره وزارت (۱۳۹۶–۱۴۰۰)، او بر بومیسازی تسلیحات، توسعه موشکهای بالستیک و کروز، پهپادهای رزمی و ساخت ناوچهها و زیردریاییهای بومی تمرکز کرد.[۵] او ادعا کرد که تحریمهای آمریکا باعث پیشرفت صنعت دفاعی ایران شده است. حاتمی همچنین بر افزایش صادرات تسلیحاتی به کشورهای متحد رژیم تأکید داشت.
انتصاب به فرماندهی کل ارتش
در خرداد ۱۴۰۴، با حکم علی خامنهای، حاتمی به فرماندهی کل ارتش منصوب شد. این انتصاب پس از تغییرات گسترده در ساختار نظامی و در شرایط تنشهای منطقهای رخ داد. او بهعنوان مشاور عالی فرمانده کل قوا در امور ارتش نیز فعالیت کرد.[۶]
مرگ
امیر حاتمی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، در جریان حملات گسترده مشترک آمریکا و اسرائیل به مراکز فرماندهی و بیت علی خامنهای در تهران کشته شد. وی در جلسهای در بیت خامنهای حضور داشت که هدف حمله دقیق قرار گرفت. مرگ او ضربه سنگینی به ساختار فرماندهی ارتش تحت امر ولایت فقیه وارد کرد.[۷]
منابع
