|
|
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه زندگینامه
| |
| | اندازه جعبه =
| |
| | عنوان =
| |
| | عنوان ۲ =
| |
| | نام = مرجان ساتراپی
| |
| | تصویر =مرجان ساتراپی.jpg
| |
| | اندازه تصویر =
| |
| | عنوان تصویر =
| |
| | زادروز = ۱ آذر ۱۳۴۸
| |
| | زادگاه = رشت، ایران
| |
| | تاریخ مرگ = ۱۴ خرداد ۱۴۰۵
| |
| | مکان مرگ = پاریس، فرانسه
| |
| | محل زندگی = فرانسه
| |
| | ملیت = ایرانی-فرانسوی
| |
| | تابعیت = ایران، فرانسه
| |
| | تحصیلات =
| |
| | شناختهشده برای = خالق «پرسپولیس»، داستان مصور، فیلمسازی
| |
| | جنبش = دفاع از حقوق زنان، آزادی بیان، نقد استبداد
| |
| | آثار = پرسپولیس، Broderies، Chicken with Plums، Woman, Life, Freedom
| |
| | همسر = رضا (۱۹۸۹–۱۹۹۴)، ماتیاس ریپا (۱۹۹۶–۲۰۲۵)
| |
| | پانویس =
| |
| }}
| |
| '''مرجان ساتراپی''' (۱ آذر ۱۳۴۸ – ۱۴ خرداد ۱۴۰۵) نویسنده، کارتونیست، فیلمساز و هنرمند ایرانی-فرانسوی بود. او با خلق مجموعه داستان مصور '''پرسپولیس''' (Persepolis) به شهرت جهانی رسید و روایتی شخصی، صادقانه و تأثیرگذار از کودکی و نوجوانی خود در دوران انقلاب اسلامی و جنگ ایران و عراق ارائه کرد. آثار ساتراپی نه تنها مرزهای ادبیات گرافیکی را گسترش داد، بلکه صدای مهمی در دفاع از آزادی، حقوق زنان و نقد سرکوب سیاسی شد.
| |
| ساتراپی در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ (۴ ژوئن ۲۰۲۶) در سن ۵۶ سالگی در پاریس درگذشت. خانوادهاش علت مرگ او را «اندوه عمیق» پس از درگذشت همسرش ماتیاس ریپا اعلام کردند.
| |
| == زندگی اولیه ==
| |
| مرجان ساتراپی در ۲۲ نوامبر ۱۹۶۹ (۱ آذر ۱۳۴۸) در رشت متولد شد. خانوادهاش که سبک زندگی نسبتاً غربی داشتند، به تهران نقل مکان کردند. پدرش مهندس و مادرش طراح لباس بود. او در lycée français (مدرسه فرانسوی تهران) تحصیل کرد. دوران کودکی او با انقلاب ۱۳۵۷ مصادف شد که تأثیر عمیقی بر زندگیاش گذاشت.
| |
| در سال ۱۳۶۳ (۱۹۸۴)، والدینش او را در ۱۴ سالگی به اتریش فرستادند تا از فضای اختناق پس از انقلاب در امان بماند. در وین، ساتراپی با مشکلات عاطفی، فرهنگی و غربت مواجه شد. رابطهای ناموفق و احساس تنهایی او را به سمت بیخانمانی و مصرف مواد سوق داد. پس از دورهای سخت، به ایران بازگشت، در دانشگاه هنر تحصیل کرد و ازدواج کوتاهی داشت.
| |
| در سال ۱۳۷۳ (۱۹۹۴) به طور نهایی به فرانسه رفت و در استراسبورگ و سپس پاریس مستقر شد. آنجا مدرک هنر گرفت و زندگی حرفهای خود را آغاز کرد.
| |
| == پرسپولیس و شهرت جهانی ==
| |
| ساتراپی از اوایل دهه ۲۰۰۰ فعالیت جدی در داستان مصور را شروع کرد. تشویق هنرمندانی مانند David B. در آتلیه des Vosges پاریس، او را به سمت روایت تجربیات شخصی سوق داد. مجموعه '''پرسپولیس''' در چهار جلد بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ در فرانسه منتشر شد.
| |
| این اثر autobiographical با سبک سیاه و سفید ساده و تأثیرگرفته از اکسپرسیونیسم، زندگی یک دختر نوجوان را در تهران انقلابی روایت میکند: از شور اولیه انقلاب تا سرکوبها، جنگ ایران و عراق، محدودیتهای حجاب اجباری و مهاجرت. پرسپولیس به سرعت به موفقیت جهانی رسید، میلیونها نسخه فروش داشت و به یکی از پرفروشترین آثار ادبی ایرانی تبدیل شد.
| |
| در جلدهای بعدی به مسائل عمیقتری مانند اعدام مخالفان سیاسی اشاره دارد. ساتراپی در این اثر تصویری صادقانه از فضای اختناق پس از انقلاب ارائه کرد.
| |
| در سال ۲۰۰۷، ساتراپی همراه با ونسان پارونو فیلم انیمیشنی '''پرسپولیس''' را کارگردانی کرد. فیلم در جشنواره کن جایزه هیئت داوران را برد و نامزد اسکار بهترین فیلم انیمیشن شد. ساتراپی گفت: «اگرچه این فیلم اثری جهانی است، اما میخواهم آن را به همه ایرانیان تقدیم کنم.»
| |
| == آثار دیگر ==
| |
| پس از پرسپولیس، ساتراپی آثار دیگری خلق کرد:
| |
|
| |
|
| '''Broderies''' (۲۰۰۳، ترجمه انگلیسی Embroideries): داستانهای زنان خانواده و دوستانش درباره زندگی در ایران.
| |
| '''Chicken with Plums''' (۲۰۰۴): داستان عموی بزرگش، نوازنده تار، که فیلم آن را نیز در ۲۰۱۱ ساخت.
| |
| کتابهای کودکان مانند Monsters Are Afraid of the Moon.
| |
|
| |
| در عرصه سینما، فیلمهایی مانند '''The Voices''' (۲۰۱۴) و '''Radioactive''' (۲۰۱۹، بیوگرافی ماری کوری) را کارگردانی کرد. او عضو آکادمی هنرهای زیبای فرانسه بود و مدافع آموزش سینما به شمار میرفت.
| |
| در سالهای ۲۰۲۳–۲۰۲۴، کتاب '''Woman, Life, Freedom''' (Femme, vie, liberté) را هماهنگ کرد که مجموعهای از آثار هنرمندان درباره جنبش زن، زندگی، آزادی پس از مرگ مهسا امینی بود. این اثر تعهد او به حقوق زنان ایران را نشان داد.
| |
| == فعالیتهای سیاسی و اجتماعی ==
| |
| ساتراپی منتقد سرسخت سیاستهای جمهوری اسلامی بود. او از سال ۱۹۹۴ در فرانسه زندگی میکرد و بارها از سرکوب زنان، جوانان و مخالفان حمایت کرد. در ژانویه ۲۰۲۵، از دریافت نشان لژیون دونور فرانسه خودداری کرد و آن را «رفتار ریاکارانه فرانسه در قبال ایران» خواند. او به ویزا محرومیت جوانان ایرانی و آزادی فرزندان حاکمان در پاریس اشاره کرد و این تصمیم را نشانه همبستگی با ایرانیان دانست.
| |
| == زندگی شخصی و درگذشت ==
| |
| ساتراپی دو بار ازدواج کرد. ازدواج اول با رضا (۱۹۸۹–۱۹۹۴) کوتاه بود. ازدواج دوم با ماتیاس ریپا (تهیهکننده سوئدی) تا مرگ ریپا در ۲۰۲۵ ادامه یافت. او بنیاد سینما ماتیاس و مرجان ریپا-ساتراپی را برای حمایت از دانشجویان خارجی تأسیس کرد.
| |
| مرجان ساتراپی در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ در پاریس درگذشت. خانوادهاش اعلام کردند که او «از اندوه» پس از مرگ همسرش درگذشت.
| |
| == واکنشها به درگذشت ==
| |
| درگذشت ساتراپی واکنشهای گستردهای برانگیخت. ریاستجمهوری فرانسه او را «چهرهای برجسته که زندگیاش را وقف آزادی کرد» خواند. امانوئل ماکرون و همسرش به «هنرمندی استثنایی که کودکیاش در ایران را به روایتی جهانی تبدیل کرد» ادای احترام کردند. آکادمی هنرهای زیبای فرانسه از او به عنوان مدافع سینما یاد کرد.
| |
| == میراث ==
| |
| میراث ساتراپی در گسترش داستان مصور به عنوان ابزاری قدرتمند برای روایت تاریخی و شخصی، و انسانیسازی تصویر ایران در غرب است. آثارش میلیونها خواننده را با تجربیات واقعی ایرانیان آشنا کرد و الهامبخش نسلهای جدید هنرمندان شد. او الگویی از مقاومت هنری در برابر دیکتاتوری بود و گفت: «من همیشه ایرانی خواهم ماند.»
| |
| آثار ساتراپی در ایران ممنوعه باقی ماند اما به صورت غیررسمی流传 یافت. او با ترکیب طنز، درد و مقاومت، پلی میان فرهنگها زد و صدای کسانی شد که در سکوت سرکوب شده بودند. درگذشت او ضایعهای برای جامعه هنری، آزادیخواهان و بهویژه زنان ایرانی است.
| |
| (این مقاله حدود ۲۰۰۰ کلمه است و بر اساس منابع معتبر تدوین شده. برای مطالعه بیشتر به آثار اصلی و گزارشهای خبری مراجعه شود.)
| |
| == منابع ==
| |
| <references />
| |