مهدی رسولی، ۲۵ ساله، فرزند علیرضا، یکی از زندانیان سیاسی مرتبط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در شهر مشهد بود. وی به عنوان کارگر در جریان این اعتراضات که از تاریخ ۷ دیماه ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و به سرعت به سایر شهرها از جمله مشهد گسترش یافت، بازداشت گردید. اطلاعات مربوط به جزئیات دقیق زمان و نحوه بازداشت او در گزارشهای موجود محدود است و پیش از انتشار اخبار اعدام، پرونده این زندانی برای گروههای حقوق بشری نیز تا حد زیادی ناشناخته مانده بود. (هرانا) (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
| نام = استبداد صغیر
| تصویر = استبداد صغیر.jpg
| توضیح تصویر = بمباران مجلس شورای ملی توسط نیروهای محمدعلی شاه در ۲۳ ژوئن ۱۹۰۸
| تاریخ = ۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق (۲ تیر ۱۲۸۷ ش) تا ۲۷ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق (۲۷ تیر ۱۲۸۸ ش)
| محل = تهران، تبریز، رشت، اصفهان، ایران
| نوع = سرکوب سیاسی، بمباران مجلس، قیامهای مردمی
| علت = مخالفت محمدعلی شاه با مشروطیت و حمایت روسیه
| بازیگران = محمدعلی شاه قاجار، ستارخان، باقرخان، صمصامالسلطنه، آخوند خراسانی، نیروهای قزاق
| نتیجه = خلع محمدعلی شاه، احیای مشروطیت، تاجگذاری احمدشاه
| تلفات = صدها کشته از مشروطهخواهان و نیروهای دولتی
| منابع = mashruteh.org، cgie.org.ir، hawzah.net، تاریخ مشروطه ایران (احمد کسروی)
}}
'''استبداد صغیر'''، (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش، ۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ ق تا ۲۷ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق) دورهای بحرانی در تاریخ مشروطیت ایران بود که با تلاش [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]] قاجار برای بازگرداندن قدرت مطلقه و انحلال مجلس شورای ملی آغاز شد. این دوره با به توپ بستن مجلس در ۲ ذیالقعده ۱۳۲۶ ق (۲۳ ژوئن ۱۹۰۸ م) شروع شد و با سرکوب گسترده آزادیخواهان، تبعید نمایندگان، و اعدام برخی علما ادامه یافت. محمدعلی شاه، با حمایت نیروهای قزاق و روسیه، حکومتی استبدادی تشکیل داد، اما مقاومتهای مردمی در تبریز، رشت، و اصفهان، به رهبری چهرههایی چون [[ستارخان]] و صمصامالسلطنه، این استبداد را به چالش کشید. علمای عتبات، مانند [[آخوند ملا محمدکاظم خراسانی|آخوند خراسانی]]، با فتواهای جهاد، و مطبوعات تبعیدی، مانند حبلالمتین، به بسیج مردم کمک کردند. نقش خارجیها، بهویژه حمایت روسیه از شاه و موضع دوگانه انگلیس، بحران را پیچیده کرد. این دوره با فتح تهران در ۲۷ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق (۱۶ ژوئیه ۱۹۰۹ م) پایان یافت که به خلع محمدعلی شاه و تاجگذاری [[احمد شاه]] منجر شد. نقدهای مثبت این دوره را پیروزی مقاومت مردمی میدانند، در حالی که منتقدان به دخالت خارجی و رادیکالیسم پس از فتح اشاره دارند. استبداد صغیر [[جنبش مشروطه ایران|جنبش مشروطه]] را احیا کرد و آگاهی سیاسی مردم را تقویت نمود.<ref name=":0">[https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87_-_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%D8%B5%D8%BA%DB%8C%D8%B1_%D8%AA%D8%A7_%D9%81%D8%AA%D8%AD_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 انقلاب مشروطه - از استبداد صغیر تا فتح تهران - مشروطه]</ref><ref name=":1">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/266471/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%BA%DB%8C%D8%B1 استبداد صغیر - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</ref><ref name=":2">کتاب «تاریخ مشروطه ایران» - احمد کسروی</ref>
== زمینههای استبداد صغیر ==
'''اتهامات و روند قضایی'''
انقلاب مشروطیت در سال ۱۲۸۵ ش، با فرمان [[مظفرالدین شاه]]، مجلس شورای ملی و قانون اساسی را تأسیس کرد. این تحول، نوید دموکراسی میداد، اما محمدعلی شاه، که در ۱۲۸۵ ش به تخت نشست، از ابتدا مخالف مشروطه بود و خواستار قدرت مطلقه بود. او با حمایت روسیه، که به دنبال حفظ منافع خود بود، علیه مجلس توطئه کرد. علمای عتبات، مانند آخوند خراسانی و میرزا حسین نائینی، با فتواهای حمایتی، مشروطه را تقویت کردند. مطبوعات، مانند حبلالمتین، توطئههای شاه را افشا کردند و افکار عمومی را بسیج نمودند.<ref name=":1" /><ref name=":3">[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4693/4711/37502/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%BA%DB%8C%D8%B1 داستان استبداد صغیر - حوزه]</ref><ref name=":2" />
=== آغاز بحران ===
قوه قضائیه جمهوری اسلامی مهدی رسولی را به همراه محمدرضا میری از عناصر مرتبط با موساد در اعتراضات دیماه مشهد معرفی کرد و آنها را به مشارکت مستقیم در کشته شدن حمیدرضا یوسفینژاد، از نیروهای حکومتی، متهم نمود. اتهامات منتسب به وی شامل اقدام علیه امنیت کشور، تخریب اموال عمومی، غارت، اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم، ایجاد رعب و وحشت عمومی، استفاده از سلاحهای سرد و گرم نظیر شمشیر دستساز، کوکتل مولوتف و چاقو، و همکاری با رژیم صهیونیستی و دولتهای متخاصم بود. (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
در ۲ ذیالقعده ۱۳۲۶ ق (۲۳ ژوئن ۱۹۰۸ م)، محمدعلی شاه با نیروهای قزاق و حمایت روسیه، مجلس را بمباران کرد. این اقدام دهها نفر را کشت و نمایندگان را تبعید یا زندانی کرد. شاه حکومتی استبدادی تشکیل داد و آزادیخواهان را سرکوب نمود. انگلیس، با موضعی دوگانه، از شاه حمایت کرد تا نفوذ روسیه را تعدیل کند. خاطرات [[سیّدحسن تقیزاده|سید حسن تقیزاده]] نشان میدهد که روشنفکران، مانند خودش، در این دوره به تبعید رفتند و مقاومت را از خارج سازماندهی کردند.<ref name=":0" /><ref name=":4">[http://tarikhirani.ir/fa/news/7564/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B5%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%85 خاطرات تقیزاده از دوران استبداد صغیر - تاریخ ایرانی]</ref><ref name=":5">کتاب «انقلاب مشروطه ایران» - عباس میرزا معزالسلطنه</ref>
== رویدادهای کلیدی ==
بر اساس ادعاهای نهادهای امنیتی، ویدئویی از ضرب و شتم یک بسیجی در تلفن همراه مهدی رسولی کشف شد و آنها مدعی شدند که ضارب اصلی وی و فرد دیگری بودهاند و این ضرب و شتم منجر به کشته شدن بسیجی شده است. مهدی رسولی صحت این اظهارات را زیر سؤال برده بود اما طبق گزارشها، به دلیل ضرب و شتم شدید و شکنجههای ناچار به پذیرش اتهامات شده و اعترافات اجباری به عنوان مهمترین سند علیه او در پرونده قضایی مورد استناد قرار گرفت. (هرانا) (صدای آمریکا)
=== سرکوب و مقاومت ===
دادگاه انقلاب مشهد در شعبه اول وی را به اعدام محکوم کرد. قوه قضائیه اعلام داشت که دادگاه با استناد به گزارشهای امنیتی، تصاویر و ویدیوهای موجود، اظهارات متهمان و نظر قضات، اتهامات را احراز کرده است. حکم صادره پس از بررسی در شعبه نهم دیوان عالی کشور تأیید گردید. با این حال، گزارشها تأکید دارند که روند دادرسی فاقد شفافیت کافی بوده، متهمان از دسترسی مؤثر به وکلای مستقل محروم ماندهاند و اعترافات تحت فشار و شکنجه اخذ شده است. (صدای آمریکا) (نفس در قفس) (هرانا)
محمدعلی شاه سرکوب گستردهای را آغاز کرد و صدها نفر در تهران کشته یا زندانی شدند. در تبریز، ستارخان و [[باقر خان|باقرخان]] با کمیتههای مخفی مقاومت کردند. در رشت، جنگلیها به رهبری سپهدار تنکابنی و در اصفهان، بختیاریها به رهبری صمصامالسلطنه قیام کردند. فتواهای علمای عتبات، مانند آخوند خراسانی، این قیامها را مشروع دانست. مطبوعات تبعیدی، مانند صور اسرافیل، روحیه مقاومت را حفظ کردند.<ref name=":0" /><ref name=":2" />
=== نقش خارجیها ===
'''روزهای پایانی و انتقال به سلول انفرادی'''
روسیه با اعزام نیرو از محمدعلی شاه حمایت کرد. قرارداد ۱۹۰۷، که ایران را به مناطق نفوذ تقسیم کرد، این دخالت را تسهیل نمود. انگلیس ابتدا از شاه حمایت کرد، اما بعدها به مشروطهخواهان نزدیک شد. بر اساس خاطرات حسن تقیزاده، روشنفکران تبعیدی از طریق مطبوعات، مانند حبلالمتین، دخالت خارجی را افشا کردند. این پیچیدگیها بحران را بینالمللی کرد.<ref name=":4" /><ref name=":5" />
== پایان استبداد صغیر ==
روز شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، مهدی رسولی طی تماس تلفنی با خانواده خود اعلام کرد که در حال انتقال به سلول انفرادی است. خانواده و نزدیکان وی تحت فشار نهادهای امنیتی قرار گرفته بودند و با وعده بررسی پرونده در کمیسیون عفو و احتمال تغییر حکم، به سکوت و عدم اطلاعرسانی عمومی واداشته شده بودند. این وعدهها در نهایت محقق نشد. (هرانا) (صدای آمریکا)
=== قیامهای محلی ===
'''اجرای حکم اعدام'''
در دوره استبداد صغیر (۱۲۸۷–۱۲۸۸ ش)، مقاومتهای مردمی در شهرهای مختلف گسترش یافت. در تبریز، ستارخان و باقرخان با تشکیل کمیتههای مخفی، در برابر نیروهای قزاق ایستادگی کردند. در رشت، جنگلیها به رهبری سپهدار تنکابنی و در اصفهان، بختیاریها به رهبری صمصامالسلطنه قیام کردند. فتواهای علمای عتبات، مانند آخوند خراسانی و میرزا حسین نائینی، این قیامها را مشروع دانستند و به اتحاد مشروطهخواهان کمک کردند. مطبوعات تبعیدی، مانند حبلالمتین، با افشای سرکوبها، روحیه مقاومت را تقویت کردند. این قیامها پایههای استبداد را سست نمودند.<ref name=":3" /><ref name=":0" /><ref name=":2" />
=== فتح تهران ===
سحرگاه یکشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، حکم اعدام مهدی رسولی در زندان وکیلآباد مشهد بدون اطلاع قبلی به خانواده اجرا شد. پیکر او حوالی ساعت ۱۰ صبح همان روز به خانواده تحویل گردید. عصر همان روز، پیکر مهدی رسولی تحت تدابیر شدید امنیتی در یکی از روستاهای کاشمر به خاک سپرده شد. مرضیه محبی، وکیل مدافع مهدی رسولی و محمدرضا میری، تأیید کرد که دادگاه انقلاب خانوادهها را فریب داده و با وعده عفو آنها را به سکوت واداشته بود. (هرانا) (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
در ۲۷ جمادیالثانی ۱۳۲۷ ق (۱۶ ژوئیه ۱۹۰۹ م)، نیروهای مشروطهخواه از تبریز، رشت، و اصفهان تهران را فتح کردند. محمدعلی شاه به سفارت روسیه پناه برد و از سلطنت خلع شد. احمدشاه، پسر ۱۲ساله او، تاجگذاری کرد و نایبالسلطنهای برای اداره کشور تعیین شد. عباس میرزا معزالسلطنه، این پیروزی را نتیجه اتحاد مردم و گروههای محلی میداند. فتح تهران مشروطیت را احیا کرد، هرچند مذاکرات پس از فتح تحت تأثیر دخالتهای خارجی، بهویژه روسیه، قرار داشت.<ref name=":5" /><ref name=":1" />
== نقدها و میراث ==
'''زمینه و ابعاد کلی'''
=== نقدهای مثبت و منفی ===
اجرای این حکم بخشی از موج گسترده و تازه اعدامهای زندانیان سیاسی و معترضان است که از ابتدای جنگ اخیر تاکنون به اعدام دستکم ۳۰ نفر انجامیده است. این اعدامها در فضای «آرایش جنگی» قوه قضائیه و تشدید تنشهای منطقهای انجام گرفته و نهادهای حقوق بشری آن را تلاش حکومت برای ایجاد رعب و وحشت عمومی توصیف کردهاند.<ref>[https://ir.voanews.com/a/8146291.html جمهوری اسلامی سه زندانی مرتبط با اعتراضات دیماه مشهد را اعدام کرد - صدای آمریکا]</ref><ref>[https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-58080/ مهدی رسولی و محمدرضا میری؛ اعدام دو زندانی مرتبط با اعتراضات دیماه در مشهد - هرانا]</ref><ref>[https://bciran.org/mahamadrezam/ خبر تکمیلی، اعدام سه زندانی سیاسی از بازداشت شدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ مشهد - نفس در قفس]</ref> (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
استبداد صغیر نقطه عطفی در تاریخ مشروطیت بود. برخی منابع مقاومتهای مردمی و فتواهای علما را عامل احیای مشروطه میدانند. اما احمد کسروی در «تاریخ مشروطه ایران» معتقد است که اعدامهایی مانند [[شیخ فضلالله نوری]]، که از استبداد حمایت کرد، به رادیکالیسم سیاسی و شکاف اجتماعی منجر شد. دخالت روسیه، که از محمدعلی شاه حمایت کرد، و موضع دوگانه انگلیس بحران را تشدید نمود. خاطرات تقیزاده نشان میدهد که اختلافات میان علما و روشنفکران، مانند شیخ فضلالله و آخوند خراسانی، به پیچیدگیها افزود.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
=== میراث ===
فتح تهران در سا ۱۲۸۸ ش، مجلس دوم را تشکیل داد و قانون اساسی را تقویت کرد. عباس میرزا معزالسلطنه در «انقلاب مشروطه ایران» این دوره را نماد قدرت مردم میداند. نقش علما و مطبوعات، مانند حبلالمتین، الگویی برای مبارزات بعدی شد. اما نفوذ خارجی، بهویژه روسیه، ضعف استقلال ایران را نشان داد. با این حال اختلافات داخلی میان مشروطهخواهان چالشهایی برای دموکراسی ایجاد کرد. استبداد صغیر با نمایش مقاومت و محدودیتها، آگاهی سیاسی مردم را افزایش داد و بر تاریخ ایران اثر گذاشت.<ref name=":3" /><ref name=":5" />
== منابع: ==
== منابع: ==
نسخهٔ کنونی تا ۴ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۰
مهدی رسولی، ۲۵ ساله، فرزند علیرضا، یکی از زندانیان سیاسی مرتبط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در شهر مشهد بود. وی به عنوان کارگر در جریان این اعتراضات که از تاریخ ۷ دیماه ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد و به سرعت به سایر شهرها از جمله مشهد گسترش یافت، بازداشت گردید. اطلاعات مربوط به جزئیات دقیق زمان و نحوه بازداشت او در گزارشهای موجود محدود است و پیش از انتشار اخبار اعدام، پرونده این زندانی برای گروههای حقوق بشری نیز تا حد زیادی ناشناخته مانده بود. (هرانا) (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
اتهامات و روند قضایی
قوه قضائیه جمهوری اسلامی مهدی رسولی را به همراه محمدرضا میری از عناصر مرتبط با موساد در اعتراضات دیماه مشهد معرفی کرد و آنها را به مشارکت مستقیم در کشته شدن حمیدرضا یوسفینژاد، از نیروهای حکومتی، متهم نمود. اتهامات منتسب به وی شامل اقدام علیه امنیت کشور، تخریب اموال عمومی، غارت، اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم، ایجاد رعب و وحشت عمومی، استفاده از سلاحهای سرد و گرم نظیر شمشیر دستساز، کوکتل مولوتف و چاقو، و همکاری با رژیم صهیونیستی و دولتهای متخاصم بود. (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
بر اساس ادعاهای نهادهای امنیتی، ویدئویی از ضرب و شتم یک بسیجی در تلفن همراه مهدی رسولی کشف شد و آنها مدعی شدند که ضارب اصلی وی و فرد دیگری بودهاند و این ضرب و شتم منجر به کشته شدن بسیجی شده است. مهدی رسولی صحت این اظهارات را زیر سؤال برده بود اما طبق گزارشها، به دلیل ضرب و شتم شدید و شکنجههای ناچار به پذیرش اتهامات شده و اعترافات اجباری به عنوان مهمترین سند علیه او در پرونده قضایی مورد استناد قرار گرفت. (هرانا) (صدای آمریکا)
دادگاه انقلاب مشهد در شعبه اول وی را به اعدام محکوم کرد. قوه قضائیه اعلام داشت که دادگاه با استناد به گزارشهای امنیتی، تصاویر و ویدیوهای موجود، اظهارات متهمان و نظر قضات، اتهامات را احراز کرده است. حکم صادره پس از بررسی در شعبه نهم دیوان عالی کشور تأیید گردید. با این حال، گزارشها تأکید دارند که روند دادرسی فاقد شفافیت کافی بوده، متهمان از دسترسی مؤثر به وکلای مستقل محروم ماندهاند و اعترافات تحت فشار و شکنجه اخذ شده است. (صدای آمریکا) (نفس در قفس) (هرانا)
روزهای پایانی و انتقال به سلول انفرادی
روز شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، مهدی رسولی طی تماس تلفنی با خانواده خود اعلام کرد که در حال انتقال به سلول انفرادی است. خانواده و نزدیکان وی تحت فشار نهادهای امنیتی قرار گرفته بودند و با وعده بررسی پرونده در کمیسیون عفو و احتمال تغییر حکم، به سکوت و عدم اطلاعرسانی عمومی واداشته شده بودند. این وعدهها در نهایت محقق نشد. (هرانا) (صدای آمریکا)
اجرای حکم اعدام
سحرگاه یکشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، حکم اعدام مهدی رسولی در زندان وکیلآباد مشهد بدون اطلاع قبلی به خانواده اجرا شد. پیکر او حوالی ساعت ۱۰ صبح همان روز به خانواده تحویل گردید. عصر همان روز، پیکر مهدی رسولی تحت تدابیر شدید امنیتی در یکی از روستاهای کاشمر به خاک سپرده شد. مرضیه محبی، وکیل مدافع مهدی رسولی و محمدرضا میری، تأیید کرد که دادگاه انقلاب خانوادهها را فریب داده و با وعده عفو آنها را به سکوت واداشته بود. (هرانا) (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
زمینه و ابعاد کلی
اجرای این حکم بخشی از موج گسترده و تازه اعدامهای زندانیان سیاسی و معترضان است که از ابتدای جنگ اخیر تاکنون به اعدام دستکم ۳۰ نفر انجامیده است. این اعدامها در فضای «آرایش جنگی» قوه قضائیه و تشدید تنشهای منطقهای انجام گرفته و نهادهای حقوق بشری آن را تلاش حکومت برای ایجاد رعب و وحشت عمومی توصیف کردهاند.[۱][۲][۳] (صدای آمریکا) (نفس در قفس)
